Захираҳои об

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tg">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>tgwiki</dbname>
    <base>https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Вижа</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Баҳс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Корбар</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Баҳси корбар</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Баҳси Википедиа</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Акс</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Баҳси акс</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Медиавики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Баҳси медиавики</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Баҳси шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Роҳнамо</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Баҳси роҳнамо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Баҳси гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Баҳси портал</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Баҳси Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Баҳси Модул</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Захираҳои об</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117635</id>
    <revision>
      <id>1488986</id>
      <parentid>1193105</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T13:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>ороиш, аломатҳои китобат, вироишоти сабкӣ, дақиқсозӣ</comment>
      <origin>1488986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14244" sha1="j4onb7ftxjq4mfrvne4up8llo3glxj0" xml:space="preserve">
[[Акс:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|Тақрибан 71 дарсади сатҳи [[Замин]]ро об фаро гирифтааст.|250px]]

'''Захираҳои об''' — маҷмӯи обҳои рӯизаминӣ ва зеризаминӣ, ки инсон аз онҳо истифода мебарад ё метавонад барои қонеъ кардани ниёзҳои худ истифода барад.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;nd=102107048 |title=Водный кодекс Российской Федерации |website=Официальный интернет-портал правовой информации |lang=ru |access-date=2025-11-05}}&lt;/ref&gt;

Ба маънои васеъ, захираҳои об тамоми обҳои [[гидросфера]]ро дар бар мегиранд, аз ҷумла оби [[дарё]]ҳо, [[кӯл]]ҳо, [[канал]]ҳо, [[обанбор]]ҳо, [[баҳр]]ҳо ва [[уқёнус]]ҳо, [[обҳои зеризаминӣ]], намии хок, оби дар таркиби [[пирях]]ҳои кӯҳӣ ва қутбӣ мавҷудбуда, инчунин буғи оби [[атмосфера]].

Ҳаҷми умумии оби Замин тақрибан 1,39 миллиард км³ арзёбӣ мешавад, ки аз ин миқдор ҳудуди 1,34 миллиард км³ ба обҳои [[Уқёнуси ҷаҳонӣ]] рост меояд. Камтар аз 3 дарсади оби Заминро [[оби ширин]] ташкил медиҳад. Танҳо қисми ночизи ин захираҳо барои истифодаи бевоситаи инсон дастрас мебошад.

Захираҳои об ба гурӯҳи [[захираҳои табиии барқароршаванда]] дохил мешаванд, зеро об тавассути [[гардиши об дар табиат]] пайваста таҷдид мегардад. Бо вуҷуди ин, суръати барқароршавии захираҳои об дар минтақаҳои гуногун яксон нест ва истифодаи аз ҳад зиёди онҳо метавонад боиси камшавии обҳои зеризаминӣ ва осеб дидани [[экосистема]]ҳо гардад.

[[Акс:Gordon Dam.jpg|thumb|Обанбори Гордон дар [[Австралия]].]]

Аз ҷумлаи кишварҳое, ки дорои захираҳои бузурги оби ширини барқароршаванда мебошанд, [[Бразилия]], [[Русия]] ва [[Канада]] ба шумор мераванд.

Ҳамасола [[22 март]] бо ташаббуси [[Созмони Милали Муттаҳид]] [[Рӯзи ҷаҳонии об]] таҷлил мегардад. Ҳадафи он ҷалби таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ ба аҳамияти оби ширин ва зарурати идоракунии устувори захираҳои об мебошад.

== Манбаъҳои оби ширин ==

[[Акс:BacaFlowingWell.JPG|thumb|Чоҳи артезианӣ дар иёлати [[Колорадо]]и [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]].]]

Манбаъҳои асосии оби ширин пиряхҳо, қабатҳои яхбастаи қутбӣ, обҳои зеризаминӣ, кӯлҳо, дарёҳо, ботлоқзорҳо ва дигар обҳои рӯизаминӣ мебошанд.

Қисми зиёди оби ширини Замин дар ҳолати сахт, яъне дар пиряхҳо ва қабатҳои яхбаста, нигоҳ дошта мешавад. Дар байни захираҳои оби ширини моеъ ҳиссаи асосӣ ба обҳои зеризаминӣ рост меояд.

Тақрибан 98 дарсади оби ширини моеъ дар захираҳои зеризаминӣ ҷойгир аст. Аз ин миқдор танҳо қисми муайяне дар умқи барои истихроҷ дастрас қарор дорад. Ҳиссаи дарёҳо ва ҷӯйборҳо аз ҳаҷми умумии оби ширини моеъ тақрибан 0,01 дарсад ва ҳиссаи кӯлҳо тақрибан 1,47 дарсадро ташкил медиҳад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/articles/04/1000400/1000400a1.htm |title=Водные ресурсы |website=Энциклопедия «Кругосвет» |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди ҳаҷми нисбатан ками оби дарёҳо ва кӯлҳо, онҳо дар таъмини аҳолӣ бо оби нӯшокӣ, обёрии заминҳои кишоварзӣ, фаъолияти саноатӣ ва ҳифзи гуногунии биологӣ нақши муҳим доранд.

== Истифодаи захираҳои об ==

[[Акс:PivotWithDrops.JPG|thumb|Обёрии киштзори гандум дар иёлати [[Аризона]]и ИМА.]]

Истифодабарандагони асосии захираҳои об ба се гурӯҳ ҷудо мешаванд: соҳаи кишоварзӣ, саноат ва хоҷагиҳои маишӣ.

Тибқи арзёбиҳои таърихии истифодаи об дар ҷаҳон, тақрибан 70 дарсади оби ширини гирифташуда ба кишоварзӣ, 22 дарсад ба саноат ва 8 дарсад ба эҳтиёҷоти маишии аҳолӣ рост меояд.&lt;ref name=&quot;WBCSD&quot;&gt;{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20120301011840/http://www.wbcsd.org/includes/getTarget.asp?type=d&amp;id=MTYyNTA |title=Water Facts and Trends |publisher=World Business Council for Sustainable Development |lang=en |access-date=2009-03-12}}&lt;/ref&gt; Ин нишондиҳандаҳо вобаста ба кишвар, иқлим ва сохтори иқтисодиёт фарқ мекунанд.

=== Кишоварзӣ ===

[[Кишоварзӣ]] яке аз бузургтарин истифодабарандагони оби ширин ба шумор меравад. Об дар ин соҳа барои мақсадҳои зерин истифода мешавад:
* [[обёрӣ|обёрии]] зироатҳои кишоварзӣ;
* обдиҳии чорво;
* шустани намакҳои ҷамъшуда дар қабатҳои болоии хок;
* пошидани маҳлулҳои муҳофизати растаниҳо;
* коркард ва тоза кардани маҳсулоти кишоварзӣ;
* пурра кардани захираҳои обҳои зеризаминӣ.

Истифодаи усулҳои каммасрафи обёрӣ, аз ҷумла [[обёрии қатрагӣ]], метавонад талафоти обро коҳиш дода, самаранокии истифодаи онро афзоиш диҳад.

=== Саноат ===

Дар [[саноат]] об барои равандҳои истеҳсолӣ, хунук кардани таҷҳизот, шустани ашёи хом ва маҳсулот, истеҳсоли буғ ва дигар мақсадҳо истифода мешавад.

Аз ҷумлаи соҳаҳои сермасрафи об саноати селлюлозаю коғаз, [[металлургия]] ва [[саноати нассоҷӣ]] мебошанд.

Об инчунин дар [[гидроэнергетика]] барои истеҳсоли [[нерӯи барқ]] истифода мешавад. Дар нерӯгоҳҳои барқи обӣ энергияи ҳаракат ё фишори об ба энергияи барқ табдил дода мешавад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;

=== Истифодаи маишӣ ===

Дар хоҷагиҳои маишӣ об барои нӯшидан, пухтупаз, шустушӯ, тозагӣ, беҳдошт ва дигар эҳтиёҷоти рӯзмарра истифода мешавад.

Дастрасӣ ба оби тозаи нӯшокӣ ва хадамоти беҳдоштӣ яке аз омилҳои асосии ҳифзи саломатии аҳолӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагӣ мебошад.

== Норасоии захираҳои об ==

Норасоии об яке аз мушкилоти муҳими экологӣ ва иҷтимоию иқтисодии ҷаҳони муосир мебошад. Тибқи маълумоти Созмони Милали Муттаҳид, зиёда аз 40 дарсади аҳолии ҷаҳон ба ин ё он шакл аз норасоии об таъсир мебинанд.&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.un.org/ru/global-issues/water |title=Вода |publisher=Созмони Милали Муттаҳид |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Афзоиши аҳолии ҷаҳон, рушди шаҳрҳо, тавсеаи истеҳсолоти саноатӣ ва кишоварзӣ, инчунин [[тағйирёбии иқлим]] талабот ба захираҳои оби ширинро зиёд мекунанд.

Яке аз омилҳои асосии коҳиши захираҳои оби қобили истифода [[ифлосшавии об]] мебошад. Манбаъҳои асосии ифлосшавӣ инҳоянд:
* партовҳо ва обҳои партови корхонаҳои саноатӣ;
* ворид шудани нуриҳои минералӣ ва моддаҳои кимиёӣ аз заминҳои кишоварзӣ;
* обҳои партови маишӣ;
* истифодаи аз ҳад зиёди обҳои зеризаминӣ;
* воридшавии оби шӯри баҳр ба қабатҳои обдори минтақаҳои соҳилӣ.

Камшавии захираҳои об метавонад ба амнияти озуқаворӣ, истеҳсоли нерӯи барқ, рушди иқтисодиёт ва ҳолати экосистемаҳо таъсири манфӣ расонад.

== Роҳҳои рафъи норасоии об ==

Барои коҳиш додани норасоии об тадбирҳои гуногуни муҳандисӣ, иқтисодӣ ва экологӣ амалӣ карда мешаванд.

Яке аз роҳҳои асосӣ ҷамъоварӣ ва захира кардани об дар обанборҳо ва иншооти зеризаминӣ мебошад. Ин тадбир имкон медиҳад, ки дар давраҳои камобӣ ва [[хушксолӣ]] захираҳои об истифода шаванд.

Самтҳои асосии сарфакорона истифода бурдани об инҳоянд:
* ҷорӣ кардани усулҳои самараноки обёрӣ;
* истифодаи такрории обҳои партови тозашуда;
* коҳиш додани талафоти об дар шабакаҳои обрасонӣ;
* истифодаи технологияҳои каммасраф дар саноат;
* беҳтар кардани идоракунии захираҳои об;
* ҳифзи манбаъҳои об аз ифлосшавӣ.

Яке аз усулҳои дигари таъмини оби ширин [[ширинсозии об]]и баҳр мебошад. Бо вуҷуди самаранокии ин технология дар баъзе минтақаҳои хушк, он одатан нерӯи зиёдеро талаб мекунад.

Ҳамчунин пешниҳодҳое барои интиқоли [[кӯҳҳои ях]] аз минтақаҳои қутбӣ ба кишварҳои камоб вуҷуд доранд, аммо татбиқи амалии чунин тарҳҳо бо мушкилоти бузурги техникӣ, иқтисодӣ ва экологӣ рӯ ба рӯ мебошад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;

== Идораи захираҳои об ==

Мудирияти захираҳои об маҷмӯи тадбирҳоеро дар бар мегирад, ки ба истифодаи оқилона, тақсимоти одилона, ҳифз ва барқарорсозии захираҳои об равона шудаанд.

Дар мудирияти муосири об усули идораи ҳамгироёнаи захираҳои об аҳамияти махсус дорад. Ин усул истифодаи обро дар бахшҳои гуногуни иқтисодиёт бо назардошти талаботи ҷомеа ва ҳифзи муҳити зист ҳамоҳанг месозад.

Дар ҳавзаҳои дарёҳои фаромарзӣ ҳамкории байналмилалӣ барои истифодаи устувори захираҳои об аҳамияти махсус дорад.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Об]]
* [[Гидросфера]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''Водные ресурсы России и их использование'' / Под редакцией И. А. Шикломанова. — Санкт-Петербург: ГГИ, 2008. — 600 с.
* Данилов-Данильян В. И., Хранович И. Л. ''Управление водными ресурсами. Согласование стратегий водопользования''. — Москва: Научный мир, 2010. — 232 с. — ISBN 978-5-91522-202-0.

== Пайвандҳои берунӣ ==
* [https://www.unwater.org/ UN-Water] — барномаи ҳамоҳангсозии фаъолияти Созмони Милали Муттаҳид дар соҳаи об.
* [https://www.unesco.org/en/water-security ЮНЕСКО — Амнияти об].
* [https://www.fao.org/aquastat/ AQUASTAT] — пойгоҳи иттилоотии Созмони озуқа ва кишоварзии СММ оид ба захираҳои об.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Захираҳои оби Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Захираҳои обӣ]]
[[Гурӯҳ:Об]]</text>
      <sha1>j4onb7ftxjq4mfrvne4up8llo3glxj0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1488987</id>
      <parentid>1488986</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T13:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>имло, ороиш, викисозӣ</comment>
      <origin>1488987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14212" sha1="ac0nos9a21008yh63ekqcf8o2my6n20" xml:space="preserve">
[[Акс:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|Тақрибан 71 дарсади сатҳи [[Замин]]ро об фаро гирифтааст.|291x291px]]

'''Захираҳои об''' — захираҳои оби рӯизаминӣ ва зеризаминие, ки дар объектҳои об қарор доранд ва истифода мешаванд ё истифода хоҳанд шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ecosugd.tj/tj/ekspertizaiekologi/2-oidi-kodeksi-obi-um-urii-to-ikiston.html|title=Кодекси оби Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=Администратор|website=ecosugd.tj|date=2015-08-15|lang=tj-tj|accessdate=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;.

Ба маънои васеъ, захираҳои об тамоми обҳои [[гидросфера]]ро дар бар мегиранд, аз ҷумла оби [[дарё]]ҳо, [[кӯл]]ҳо, [[канал]]ҳо, [[обанбор]]ҳо, [[баҳр]]ҳо ва [[уқёнус]]ҳо, [[обҳои зеризаминӣ]], намии хок, оби дар таркиби [[пирях]]ҳои кӯҳӣ ва қутбӣ мавҷудбуда, инчунин буғи оби [[атмосфера]].

Ҳаҷми умумии оби Замин тақрибан 1,39 миллиард км³ арзёбӣ мешавад, ки аз ин миқдор ҳудуди 1,34 миллиард км³ ба обҳои [[Уқёнуси ҷаҳонӣ]] рост меояд. Камтар аз 3 дарсади оби Заминро [[оби ширин]] ташкил медиҳад. Танҳо қисми ночизи ин захираҳо барои истифодаи бевоситаи инсон дастрас мебошад.

Захираҳои об ба гурӯҳи [[захираҳои табиии барқароршаванда]] дохил мешаванд, зеро об тавассути [[гардиши об дар табиат]] пайваста таҷдид мегардад. Бо вуҷуди ин, суръати барқароршавии захираҳои об дар минтақаҳои гуногун яксон нест ва истифодаи аз ҳад зиёди онҳо метавонад боиси камшавии обҳои зеризаминӣ ва осеб дидани [[экосистема]]ҳо гардад.

[[Акс:Gordon Dam.jpg|thumb|Обанбори Гордон дар [[Австралия]].]]

Аз ҷумлаи кишварҳое, ки дорои захираҳои бузурги оби ширини барқароршаванда мебошанд, [[Бразилия]], [[Русия]] ва [[Канада]] ба шумор мераванд.

Ҳамасола [[22 март]] бо ташаббуси [[Созмони Милали Муттаҳид]] [[Рӯзи ҷаҳонии об]] таҷлил мегардад. Ҳадафи он ҷалби таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ ба аҳамияти оби ширин ва зарурати идоракунии устувори захираҳои об мебошад.

== Манбаъҳои оби ширин ==

[[Акс:BacaFlowingWell.JPG|thumb|Чоҳи артезианӣ дар иёлати [[Колорадо]]и [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]].]]

Манбаъҳои асосии оби ширин пиряхҳо, қабатҳои яхбастаи қутбӣ, обҳои зеризаминӣ, кӯлҳо, дарёҳо, ботлоқзорҳо ва дигар обҳои рӯизаминӣ мебошанд.

Қисми зиёди оби ширини Замин дар ҳолати сахт, яъне дар пиряхҳо ва қабатҳои яхбаста, нигоҳ дошта мешавад. Дар байни захираҳои оби ширини моеъ ҳиссаи асосӣ ба обҳои зеризаминӣ рост меояд.

Тақрибан 98 дарсади оби ширини моеъ дар захираҳои зеризаминӣ ҷойгир аст. Аз ин миқдор танҳо қисми муайяне дар умқи барои истихроҷ дастрас қарор дорад. Ҳиссаи дарёҳо ва ҷӯйборҳо аз ҳаҷми умумии оби ширини моеъ тақрибан 0,01 дарсад ва ҳиссаи кӯлҳо тақрибан 1,47 дарсадро ташкил медиҳад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/articles/04/1000400/1000400a1.htm |title=Водные ресурсы |website=Энциклопедия «Кругосвет» |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди ҳаҷми нисбатан ками оби дарёҳо ва кӯлҳо, онҳо дар таъмини аҳолӣ бо оби нӯшокӣ, обёрии заминҳои кишоварзӣ, фаъолияти саноатӣ ва ҳифзи гуногунии биологӣ нақши муҳим доранд.

== Истифодаи захираҳои об ==

[[Акс:PivotWithDrops.JPG|thumb|Обёрии киштзори гандум дар иёлати [[Аризона]]и ИМА.]]

Истифодабарандагони асосии захираҳои об ба се гурӯҳ ҷудо мешаванд: соҳаи кишоварзӣ, саноат ва хоҷагиҳои маишӣ.

Тибқи арзёбиҳои таърихии истифодаи об дар ҷаҳон, тақрибан 70 дарсади оби ширини гирифташуда ба кишоварзӣ, 22 дарсад ба саноат ва 8 дарсад ба эҳтиёҷоти маишии аҳолӣ рост меояд.&lt;ref name=&quot;WBCSD&quot;&gt;{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20120301011840/http://www.wbcsd.org/includes/getTarget.asp?type=d&amp;id=MTYyNTA |title=Water Facts and Trends |publisher=World Business Council for Sustainable Development |lang=en |access-date=2009-03-12}}&lt;/ref&gt; Ин нишондиҳандаҳо вобаста ба кишвар, иқлим ва сохтори иқтисодиёт фарқ мекунанд.

=== Кишоварзӣ ===

[[Кишоварзӣ]] яке аз бузургтарин истифодабарандагони оби ширин ба шумор меравад. Об дар ин соҳа барои мақсадҳои зерин истифода мешавад:
* [[обёрӣ|обёрии]] зироатҳои кишоварзӣ;
* обдиҳии чорво;
* шустани намакҳои ҷамъшуда дар қабатҳои болоии хок;
* пошидани маҳлулҳои муҳофизати растаниҳо;
* коркард ва тоза кардани маҳсулоти кишоварзӣ;
* пурра кардани захираҳои обҳои зеризаминӣ.

Истифодаи усулҳои каммасрафи обёрӣ, аз ҷумла [[обёрии қатрагӣ]], метавонад талафоти обро коҳиш дода, самаранокии истифодаи онро афзоиш диҳад.

=== Саноат ===

Дар [[саноат]] об барои равандҳои истеҳсолӣ, хунук кардани таҷҳизот, шустани ашёи хом ва маҳсулот, истеҳсоли буғ ва дигар мақсадҳо истифода мешавад.

Аз ҷумлаи соҳаҳои сермасрафи об саноати селлюлозаю коғаз, [[металлургия]] ва [[саноати нассоҷӣ]] мебошанд.

Об инчунин дар [[гидроэнергетика]] барои истеҳсоли [[нерӯи барқ]] истифода мешавад. Дар нерӯгоҳҳои барқи обӣ энергияи ҳаракат ё фишори об ба энергияи барқ табдил дода мешавад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;

=== Истифодаи маишӣ ===

Дар хоҷагиҳои маишӣ об барои нӯшидан, пухтупаз, шустушӯ, тозагӣ, беҳдошт ва дигар эҳтиёҷоти рӯзмарра истифода мешавад.

Дастрасӣ ба оби тозаи нӯшокӣ ва хадамоти беҳдоштӣ яке аз омилҳои асосии ҳифзи саломатии аҳолӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагӣ мебошад.

== Норасоии захираҳои об ==

Норасоии об яке аз мушкилоти муҳими экологӣ ва иҷтимоию иқтисодии ҷаҳони муосир мебошад. Тибқи маълумоти Созмони Милали Муттаҳид, зиёда аз 40 дарсади аҳолии ҷаҳон ба ин ё он шакл аз норасоии об таъсир мебинанд.&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.un.org/ru/global-issues/water |title=Вода |publisher=Созмони Милали Муттаҳид |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Афзоиши аҳолии ҷаҳон, рушди шаҳрҳо, тавсеаи истеҳсолоти саноатӣ ва кишоварзӣ, инчунин [[тағйирёбии иқлим]] талабот ба захираҳои оби ширинро зиёд мекунанд.

Яке аз омилҳои асосии коҳиши захираҳои оби қобили истифода [[ифлосшавии об]] мебошад. Манбаъҳои асосии ифлосшавӣ инҳоянд:
* партовҳо ва обҳои партови корхонаҳои саноатӣ;
* ворид шудани нуриҳои минералӣ ва моддаҳои кимиёӣ аз заминҳои кишоварзӣ;
* обҳои партови маишӣ;
* истифодаи аз ҳад зиёди обҳои зеризаминӣ;
* воридшавии оби шӯри баҳр ба қабатҳои обдори минтақаҳои соҳилӣ.

Камшавии захираҳои об метавонад ба амнияти озуқаворӣ, истеҳсоли нерӯи барқ, рушди иқтисодиёт ва ҳолати экосистемаҳо таъсири манфӣ расонад.

== Роҳҳои рафъи норасоии об ==

Барои коҳиш додани норасоии об тадбирҳои гуногуни муҳандисӣ, иқтисодӣ ва экологӣ амалӣ карда мешаванд.

Яке аз роҳҳои асосӣ ҷамъоварӣ ва захира кардани об дар обанборҳо ва иншооти зеризаминӣ мебошад. Ин тадбир имкон медиҳад, ки дар давраҳои камобӣ ва [[хушксолӣ]] захираҳои об истифода шаванд.

Самтҳои асосии сарфакорона истифода бурдани об инҳоянд:
* ҷорӣ кардани усулҳои самараноки обёрӣ;
* истифодаи такрории обҳои партови тозашуда;
* коҳиш додани талафоти об дар шабакаҳои обрасонӣ;
* истифодаи технологияҳои каммасраф дар саноат;
* беҳтар кардани идоракунии захираҳои об;
* ҳифзи манбаъҳои об аз ифлосшавӣ.

Яке аз усулҳои дигари таъмини оби ширин [[ширинсозии об]]и баҳр мебошад. Бо вуҷуди самаранокии ин технология дар баъзе минтақаҳои хушк, он одатан нерӯи зиёдеро талаб мекунад.

Ҳамчунин пешниҳодҳое барои интиқоли [[кӯҳҳои ях]] аз минтақаҳои қутбӣ ба кишварҳои камоб вуҷуд доранд, аммо татбиқи амалии чунин тарҳҳо бо мушкилоти бузурги техникӣ, иқтисодӣ ва экологӣ рӯ ба рӯ мебошад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;

== Идораи захираҳои об ==

Мудирияти захираҳои об маҷмӯи тадбирҳоеро дар бар мегирад, ки ба истифодаи оқилона, тақсимоти одилона, ҳифз ва барқарорсозии захираҳои об равона шудаанд.

Дар мудирияти муосири об усули идораи ҳамгироёнаи захираҳои об аҳамияти махсус дорад. Ин усул истифодаи обро дар бахшҳои гуногуни иқтисодиёт бо назардошти талаботи ҷомеа ва ҳифзи муҳити зист ҳамоҳанг месозад.

Дар ҳавзаҳои дарёҳои фаромарзӣ ҳамкории байналмилалӣ барои истифодаи устувори захираҳои об аҳамияти махсус дорад.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Об]]
* [[Гидросфера]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''Водные ресурсы России и их использование'' / Под редакцией И. А. Шикломанова. — Санкт-Петербург: ГГИ, 2008. — 600 с.
* Данилов-Данильян В. И., Хранович И. Л. ''Управление водными ресурсами. Согласование стратегий водопользования''. — Москва: Научный мир, 2010. — 232 с. — ISBN 978-5-91522-202-0.

== Пайвандҳои берунӣ ==
* [https://www.unwater.org/ UN-Water] — барномаи ҳамоҳангсозии фаъолияти Созмони Милали Муттаҳид дар соҳаи об.
* [https://www.unesco.org/en/water-security ЮНЕСКО — Амнияти об].
* [https://www.fao.org/aquastat/ AQUASTAT] — пойгоҳи иттилоотии Созмони озуқа ва кишоварзии СММ оид ба захираҳои об.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Захираҳои оби Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Захираҳои обӣ]]
[[Гурӯҳ:Об]]</text>
      <sha1>ac0nos9a21008yh63ekqcf8o2my6n20</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1488988</id>
      <parentid>1488987</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T13:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>мусавварсозӣ, ороиш, вироишоти сабкӣ</comment>
      <origin>1488988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14204" sha1="e8f6v7jb4049xjr9ocpdg5rzbbqik0o" xml:space="preserve">
[[Акс:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|Тақрибан 71 дарсади сатҳи [[Замин]]ро об фаро гирифтааст.|291x291px]]

'''Захираҳои об''' — захираҳои оби рӯизаминӣ ва зеризаминие, ки дар объектҳои об қарор доранд ва истифода мешаванд ё истифода хоҳанд шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ecosugd.tj/tj/ekspertizaiekologi/2-oidi-kodeksi-obi-um-urii-to-ikiston.html|title=Кодекси оби Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=Администратор|website=ecosugd.tj|date=2015-08-15|lang=tj-tj|accessdate=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;.

Ба маънои васеъ, захираҳои об тамоми обҳои [[гидросфера]]ро дар бар мегиранд, аз ҷумла оби [[дарё]]ҳо, [[кӯл]]ҳо, [[канал]]ҳо, [[обанбор]]ҳо, [[баҳр]]ҳо ва [[уқёнус]]ҳо, [[обҳои зеризаминӣ]], намии хок, оби дар таркиби [[пирях]]ҳои кӯҳӣ ва қутбӣ мавҷудбуда, инчунин буғи оби [[атмосфера]].

Ҳаҷми умумии оби Замин тақрибан 1,39 миллиард км³ арзёбӣ мешавад, ки аз ин миқдор ҳудуди 1,34 миллиард км³ ба обҳои [[Уқёнуси ҷаҳонӣ]] рост меояд. Камтар аз 3 дарсади оби Заминро [[оби ширин]] ташкил медиҳад. Танҳо қисми ночизи ин захираҳо барои истифодаи бевоситаи инсон дастрас мебошад.

Захираҳои об ба гурӯҳи [[захираҳои табиии барқароршаванда]] дохил мешаванд, зеро об тавассути [[гардиши об дар табиат]] пайваста таҷдид мегардад. Бо вуҷуди ин, суръати барқароршавии захираҳои об дар минтақаҳои гуногун яксон нест ва истифодаи аз ҳад зиёди онҳо метавонад боиси камшавии обҳои зеризаминӣ ва осеб дидани [[экосистема]]ҳо гардад.

[[Акс:Gordon Dam.jpg|thumb|Обанбори Гордон дар [[Австралия]].]]

Аз ҷумлаи кишварҳое, ки дорои захираҳои бузурги оби ширини барқароршаванда мебошанд, [[Бразилия]], [[Русия]] ва [[Канада]] ба шумор мераванд.

Ҳамасола [[22 март]] бо ташаббуси [[Созмони Милали Муттаҳид]] [[Рӯзи ҷаҳонии об]] таҷлил мегардад. Ҳадафи он ҷалби таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ ба аҳамияти оби ширин ва зарурати идоракунии устувори захираҳои об мебошад.

== Манбаъҳои оби ширин ==

[[Акс:BacaFlowingWell.JPG|thumb|Чоҳи артезианӣ дар иёлати [[Колорадо]]и [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]].]]

Манбаъҳои асосии оби ширин пиряхҳо, қабатҳои яхбастаи қутбӣ, обҳои зеризаминӣ, кӯлҳо, дарёҳо, ботлоқзорҳо ва дигар обҳои рӯизаминӣ мебошанд.

Қисми зиёди оби ширини Замин дар ҳолати сахт, яъне дар пиряхҳо ва қабатҳои яхбаста, нигоҳ дошта мешавад. Дар байни захираҳои оби ширини моеъ ҳиссаи асосӣ ба обҳои зеризаминӣ рост меояд.

Тақрибан 98 дарсади оби ширини моеъ дар захираҳои зеризаминӣ ҷойгир аст. Аз ин миқдор танҳо қисми муайяне дар умқи барои истихроҷ дастрас қарор дорад. Ҳиссаи дарёҳо ва ҷӯйборҳо аз ҳаҷми умумии оби ширини моеъ тақрибан 0,01 дарсад ва ҳиссаи кӯлҳо тақрибан 1,47 дарсадро ташкил медиҳад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/articles/04/1000400/1000400a1.htm |title=Водные ресурсы |website=Энциклопедия «Кругосвет» |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди ҳаҷми нисбатан ками оби дарёҳо ва кӯлҳо, онҳо дар таъмини аҳолӣ бо оби нӯшокӣ, обёрии заминҳои кишоварзӣ, фаъолияти саноатӣ ва ҳифзи гуногунии биологӣ нақши муҳим доранд.

== Истифодаи захираҳои об ==

[[Акс:PivotWithDrops.JPG|thumb|Обёрии киштзори гандум дар иёлати [[Аризона]]и ИМА.]]

Истифодабарандагони асосии захираҳои об ба се гурӯҳ ҷудо мешаванд: соҳаи кишоварзӣ, саноат ва хоҷагиҳои маишӣ.

Тибқи арзёбиҳои таърихии истифодаи об дар ҷаҳон, тақрибан 70 дарсади оби ширини гирифташуда ба кишоварзӣ, 22 дарсад ба саноат ва 8 дарсад ба эҳтиёҷоти маишии аҳолӣ рост меояд.&lt;ref name=&quot;WBCSD&quot;&gt;{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20120301011840/http://www.wbcsd.org/includes/getTarget.asp?type=d&amp;id=MTYyNTA |title=Water Facts and Trends |publisher=World Business Council for Sustainable Development |lang=en |access-date=2009-03-12}}&lt;/ref&gt; Ин нишондиҳандаҳо вобаста ба кишвар, иқлим ва сохтори иқтисодиёт фарқ мекунанд.

=== Кишоварзӣ ===

[[Кишоварзӣ]] яке аз бузургтарин истифодабарандагони оби ширин ба шумор меравад. Об дар ин соҳа барои мақсадҳои зерин истифода мешавад:
* [[обёрӣ|обёрии]] зироатҳои кишоварзӣ;
* обдиҳии чорво;
* шустани намакҳои ҷамъшуда дар қабатҳои болоии хок;
* пошидани маҳлулҳои муҳофизати растаниҳо;
* коркард ва тоза кардани маҳсулоти кишоварзӣ;
* пурра кардани захираҳои обҳои зеризаминӣ.

Истифодаи усулҳои каммасрафи обёрӣ, аз ҷумла [[обёрии қатрагӣ]], метавонад талафоти обро коҳиш дода, самаранокии истифодаи онро афзоиш диҳад.

=== Саноат ===

Дар [[саноат]] об барои равандҳои истеҳсолӣ, хунук кардани таҷҳизот, шустани ашёи хом ва маҳсулот, истеҳсоли буғ ва дигар мақсадҳо истифода мешавад.

Аз ҷумлаи соҳаҳои сермасрафи об саноати селлюлозаю коғаз, [[металлургия]] ва [[саноати нассоҷӣ]] мебошанд.

Об инчунин дар [[гидроэнергетика]] барои истеҳсоли [[нерӯи барқ]] истифода мешавад. Дар нерӯгоҳҳои барқи обӣ энергияи ҳаракат ё фишори об ба энергияи барқ табдил дода мешавад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;

=== Истифодаи маишӣ ===

Дар хоҷагиҳои маишӣ об барои нӯшидан, пухтупаз, шустушӯ, тозагӣ, беҳдошт ва дигар эҳтиёҷоти рӯзмарра истифода мешавад.

Дастрасӣ ба оби тозаи нӯшокӣ ва хадамоти беҳдоштӣ яке аз омилҳои асосии ҳифзи саломатии аҳолӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагӣ мебошад.

== Норасоии захираҳои об ==

Норасоии об яке аз мушкилоти муҳими экологӣ ва иҷтимоию иқтисодии ҷаҳони муосир мебошад. Тибқи маълумоти Созмони Милали Муттаҳид, зиёда аз 40 дарсади аҳолии ҷаҳон ба ин ё он шакл аз норасоии об таъсир мебинанд.&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.un.org/ru/global-issues/water |title=Вода |publisher=Созмони Милали Муттаҳид |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Афзоиши аҳолии ҷаҳон, рушди шаҳрҳо, тавсеаи истеҳсолоти саноатӣ ва кишоварзӣ, инчунин [[тағйирёбии иқлим]] талабот ба захираҳои оби ширинро зиёд мекунанд.

Яке аз омилҳои асосии коҳиши захираҳои оби қобили истифода [[ифлосшавии об]] мебошад. Манбаъҳои асосии ифлосшавӣ инҳоянд:
* партовҳо ва обҳои партови корхонаҳои саноатӣ;
* ворид шудани нуриҳои минералӣ ва моддаҳои кимиёӣ аз заминҳои кишоварзӣ;
* обҳои партови маишӣ;
* истифодаи аз ҳад зиёди обҳои зеризаминӣ;
* воридшавии оби шӯри баҳр ба қабатҳои обдори минтақаҳои соҳилӣ.

Камшавии захираҳои об метавонад ба амнияти озуқаворӣ, истеҳсоли нерӯи барқ, рушди иқтисодиёт ва ҳолати экосистемаҳо таъсири манфӣ расонад.

== Роҳҳои рафъи норасоии об ==

Барои коҳиш додани норасоии об тадбирҳои гуногуни муҳандисӣ, иқтисодӣ ва экологӣ амалӣ карда мешаванд.

Яке аз роҳҳои асосӣ ҷамъоварӣ ва захира кардани об дар обанборҳо ва иншооти зеризаминӣ мебошад. Ин тадбир имкон медиҳад, ки дар давраҳои камобӣ ва [[хушксолӣ]] захираҳои об истифода шаванд.

Самтҳои асосии сарфакорона истифода бурдани об инҳоянд:
* ҷорӣ кардани усулҳои самараноки обёрӣ;
* истифодаи такрории обҳои партови тозашуда;
* коҳиш додани талафоти об дар шабакаҳои обрасонӣ;
* истифодаи технологияҳои каммасраф дар саноат;
* беҳтар кардани идоракунии захираҳои об;
* ҳифзи манбаъҳои об аз ифлосшавӣ.

Яке аз усулҳои дигари таъмини оби ширин [[ширинсозии об]]и баҳр мебошад. Бо вуҷуди самаранокии ин технология дар баъзе минтақаҳои хушк, он одатан нерӯи зиёдеро талаб мекунад.

Ҳамчунин пешниҳодҳое барои интиқоли [[кӯҳҳои ях]] аз минтақаҳои қутбӣ ба кишварҳои камоб вуҷуд доранд, аммо татбиқи амалии чунин тарҳҳо бо мушкилоти бузурги техникӣ, иқтисодӣ ва экологӣ рӯ ба рӯ мебошад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;

== Идораи захираҳои об ==

Мудирияти захираҳои об маҷмӯи тадбирҳоеро дар бар мегирад, ки ба истифодаи оқилона, тақсимоти одилона, ҳифз ва барқарорсозии захираҳои об равона шудаанд.

Дар мудирияти муосири об усули идораи ҳамгироёнаи захираҳои об аҳамияти махсус дорад. Ин усул истифодаи обро дар бахшҳои гуногуни иқтисодиёт бо назардошти талаботи ҷомеа ва ҳифзи муҳити зист ҳамоҳанг месозад.

Дар ҳавзаҳои дарёҳои фаромарзӣ ҳамкории байналмилалӣ барои истифодаи устувори захираҳои об аҳамияти махсус дорад.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Об]]
* [[Гидросфера]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''Водные ресурсы России и их использование'' / Под редакцией И. А. Шикломанова. — Санкт-Петербург: ГГИ, 2008. — 600 с.
* Данилов-Данильян В. И., Хранович И. Л. ''Управление водными ресурсами. Согласование стратегий водопользования''. — Москва: Научный мир, 2010. — 232 с. — ISBN 978-5-91522-202-0.

== Пайвандҳои берунӣ ==
* [https://www.unwater.org/ UN-Water] — барномаи ҳамоҳангсозии фаъолияти Созмони Милали Муттаҳид дар соҳаи об.
* [https://www.unesco.org/en/water-security ЮНЕСКО — Амнияти об].
* [https://www.fao.org/aquastat/ AQUASTAT] — пойгоҳи иттилоотии Созмони озуқа ва кишоварзии СММ оид ба захираҳои об.
{{Authority control}
[[Гурӯҳ:Захираҳои оби Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Захираҳои обӣ]]
[[Гурӯҳ:Об]]</text>
      <sha1>e8f6v7jb4049xjr9ocpdg5rzbbqik0o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1488989</id>
      <parentid>1488988</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T13:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>дархости сарчашма, викисозӣ, вироишоти сабкӣ</comment>
      <origin>1488989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14232" sha1="mz1l2c6j9hfx4qbtg60ccjtvwxcxzwe" xml:space="preserve">
[[Акс:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|Тақрибан 71 дарсади сатҳи [[Замин]]ро об фаро гирифтааст.|291x291px]]

'''Захираҳои об''' — захираҳои оби рӯизаминӣ ва зеризаминие, ки дар объектҳои об қарор доранд ва истифода мешаванд ё истифода хоҳанд шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ecosugd.tj/tj/ekspertizaiekologi/2-oidi-kodeksi-obi-um-urii-to-ikiston.html|title=Кодекси оби Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=Администратор|website=ecosugd.tj|date=2015-08-15|lang=tj-tj|accessdate=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;.

Ба маънои васеъ, захираҳои об тамоми обҳои [[гидросфера]]ро дар бар мегиранд, аз ҷумла оби [[дарё]]ҳо, [[кӯл]]ҳо, [[канал]]ҳо, [[обанбор]]ҳо, [[баҳр]]ҳо ва [[уқёнус]]ҳо, [[обҳои зеризаминӣ]], намии хок, оби дар таркиби [[пирях]]ҳои кӯҳӣ ва қутбӣ мавҷудбуда, инчунин буғи оби [[атмосфера]].

Ҳаҷми умумии оби Замин тақрибан 1,39 миллиард км³ арзёбӣ мешавад, ки аз ин миқдор ҳудуди 1,34 миллиард км³ ба обҳои [[Уқёнуси ҷаҳонӣ]] рост меояд. Камтар аз 3 дарсади оби Заминро [[оби ширин]] ташкил медиҳад. Танҳо қисми ночизи ин захираҳо барои истифодаи бевоситаи инсон дастрас мебошад.

Захираҳои об ба гурӯҳи [[захираҳои табиии барқароршаванда]] дохил мешаванд, зеро об тавассути [[гардиши об дар табиат]] пайваста таҷдид мегардад. Бо вуҷуди ин, суръати барқароршавии захираҳои об дар минтақаҳои гуногун яксон нест ва истифодаи аз ҳад зиёди онҳо метавонад боиси камшавии обҳои зеризаминӣ ва осеб дидани [[экосистема]]ҳо гардад.

[[Акс:Gordon Dam.jpg|thumb|Обанбори Гордон дар [[Австралия]].|438x438пкс]]

Аз ҷумлаи кишварҳое, ки дорои захираҳои бузурги оби ширини барқароршаванда мебошанд, [[Бразилия]], [[Русия]] ва [[Канада]] ба шумор мераванд.

Ҳамасола [[22 март]] бо ташаббуси [[Созмони Милали Муттаҳид]] [[Рӯзи ҷаҳонии об]] таҷлил мегардад. Ҳадафи он ҷалби таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ ба аҳамияти оби ширин ва зарурати идоракунии устувори захираҳои об мебошад.

== Манбаъҳои оби ширин ==

[[Акс:BacaFlowingWell.JPG|thumb|Чоҳи артезианӣ дар иёлати [[Колорадо]]и [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]].|301x301пкс]]

Манбаъҳои асосии оби ширин пиряхҳо, қабатҳои яхбастаи қутбӣ, обҳои зеризаминӣ, кӯлҳо, дарёҳо, ботлоқзорҳо ва дигар обҳои рӯизаминӣ мебошанд.

Қисми зиёди оби ширини Замин дар ҳолати сахт, яъне дар пиряхҳо ва қабатҳои яхбаста, нигоҳ дошта мешавад. Дар байни захираҳои оби ширини моеъ ҳиссаи асосӣ ба обҳои зеризаминӣ рост меояд.

Тақрибан 98 дарсади оби ширини моеъ дар захираҳои зеризаминӣ ҷойгир аст. Аз ин миқдор танҳо қисми муайяне дар умқи барои истихроҷ дастрас қарор дорад. Ҳиссаи дарёҳо ва ҷӯйборҳо аз ҳаҷми умумии оби ширини моеъ тақрибан 0,01 дарсад ва ҳиссаи кӯлҳо тақрибан 1,47 дарсадро ташкил медиҳад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/articles/04/1000400/1000400a1.htm |title=Водные ресурсы |website=Энциклопедия «Кругосвет» |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди ҳаҷми нисбатан ками оби дарёҳо ва кӯлҳо, онҳо дар таъмини аҳолӣ бо оби нӯшокӣ, обёрии заминҳои кишоварзӣ, фаъолияти саноатӣ ва ҳифзи гуногунии биологӣ нақши муҳим доранд.

== Истифодаи захираҳои об ==

[[Акс:PivotWithDrops.JPG|thumb|Обёрии киштзори гандум дар иёлати [[Аризона]]и ИМА.]]

Истифодабарандагони асосии захираҳои об ба се гурӯҳ ҷудо мешаванд: соҳаи кишоварзӣ, саноат ва хоҷагиҳои маишӣ.

Тибқи арзёбиҳои таърихии истифодаи об дар ҷаҳон, тақрибан 70 дарсади оби ширини гирифташуда ба кишоварзӣ, 22 дарсад ба саноат ва 8 дарсад ба эҳтиёҷоти маишии аҳолӣ рост меояд.&lt;ref name=&quot;WBCSD&quot;&gt;{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20120301011840/http://www.wbcsd.org/includes/getTarget.asp?type=d&amp;id=MTYyNTA |title=Water Facts and Trends |publisher=World Business Council for Sustainable Development |lang=en |access-date=2009-03-12}}&lt;/ref&gt; Ин нишондиҳандаҳо вобаста ба кишвар, иқлим ва сохтори иқтисодиёт фарқ мекунанд.

=== Кишоварзӣ ===

[[Кишоварзӣ]] яке аз бузургтарин истифодабарандагони оби ширин ба шумор меравад. Об дар ин соҳа барои мақсадҳои зерин истифода мешавад:
* [[обёрӣ|обёрии]] зироатҳои кишоварзӣ;
* обдиҳии чорво;
* шустани намакҳои ҷамъшуда дар қабатҳои болоии хок;
* пошидани маҳлулҳои муҳофизати растаниҳо;
* коркард ва тоза кардани маҳсулоти кишоварзӣ;
* пурра кардани захираҳои обҳои зеризаминӣ.

Истифодаи усулҳои каммасрафи обёрӣ, аз ҷумла [[обёрии қатрагӣ]], метавонад талафоти обро коҳиш дода, самаранокии истифодаи онро афзоиш диҳад.

=== Саноат ===

Дар [[саноат]] об барои равандҳои истеҳсолӣ, хунук кардани таҷҳизот, шустани ашёи хом ва маҳсулот, истеҳсоли буғ ва дигар мақсадҳо истифода мешавад.

Аз ҷумлаи соҳаҳои сермасрафи об саноати селлюлозаю коғаз, [[металлургия]] ва [[саноати нассоҷӣ]] мебошанд.

Об инчунин дар [[гидроэнергетика]] барои истеҳсоли [[нерӯи барқ]] истифода мешавад. Дар нерӯгоҳҳои барқи обӣ энергияи ҳаракат ё фишори об ба энергияи барқ табдил дода мешавад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;

=== Истифодаи маишӣ ===

Дар хоҷагиҳои маишӣ об барои нӯшидан, пухтупаз, шустушӯ, тозагӣ, беҳдошт ва дигар эҳтиёҷоти рӯзмарра истифода мешавад.

Дастрасӣ ба оби тозаи нӯшокӣ ва хадамоти беҳдоштӣ яке аз омилҳои асосии ҳифзи саломатии аҳолӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагӣ мебошад.

== Норасоии захираҳои об ==

Норасоии об яке аз мушкилоти муҳими экологӣ ва иҷтимоию иқтисодии ҷаҳони муосир мебошад. Тибқи маълумоти Созмони Милали Муттаҳид, зиёда аз 40 дарсади аҳолии ҷаҳон ба ин ё он шакл аз норасоии об таъсир мебинанд.&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.un.org/ru/global-issues/water |title=Вода |publisher=Созмони Милали Муттаҳид |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Афзоиши аҳолии ҷаҳон, рушди шаҳрҳо, тавсеаи истеҳсолоти саноатӣ ва кишоварзӣ, инчунин [[тағйирёбии иқлим]] талабот ба захираҳои оби ширинро зиёд мекунанд.

Яке аз омилҳои асосии коҳиши захираҳои оби қобили истифода [[ифлосшавии об]] мебошад. Манбаъҳои асосии ифлосшавӣ инҳоянд:
* партовҳо ва обҳои партови корхонаҳои саноатӣ;
* ворид шудани нуриҳои минералӣ ва моддаҳои кимиёӣ аз заминҳои кишоварзӣ;
* обҳои партови маишӣ;
* истифодаи аз ҳад зиёди обҳои зеризаминӣ;
* воридшавии оби шӯри баҳр ба қабатҳои обдори минтақаҳои соҳилӣ.

Камшавии захираҳои об метавонад ба амнияти озуқаворӣ, истеҳсоли нерӯи барқ, рушди иқтисодиёт ва ҳолати экосистемаҳо таъсири манфӣ расонад.

== Роҳҳои рафъи норасоии об ==

Барои коҳиш додани норасоии об тадбирҳои гуногуни муҳандисӣ, иқтисодӣ ва экологӣ амалӣ карда мешаванд.

Яке аз роҳҳои асосӣ ҷамъоварӣ ва захира кардани об дар обанборҳо ва иншооти зеризаминӣ мебошад. Ин тадбир имкон медиҳад, ки дар давраҳои камобӣ ва [[хушксолӣ]] захираҳои об истифода шаванд.

Самтҳои асосии сарфакорона истифода бурдани об инҳоянд:
* ҷорӣ кардани усулҳои самараноки обёрӣ;
* истифодаи такрории обҳои партови тозашуда;
* коҳиш додани талафоти об дар шабакаҳои обрасонӣ;
* истифодаи технологияҳои каммасраф дар саноат;
* беҳтар кардани идоракунии захираҳои об;
* ҳифзи манбаъҳои об аз ифлосшавӣ.

Яке аз усулҳои дигари таъмини оби ширин [[ширинсозии об]]и баҳр мебошад. Бо вуҷуди самаранокии ин технология дар баъзе минтақаҳои хушк, он одатан нерӯи зиёдеро талаб мекунад.

Ҳамчунин пешниҳодҳое барои интиқоли [[кӯҳҳои ях]] аз минтақаҳои қутбӣ ба кишварҳои камоб вуҷуд доранд, аммо татбиқи амалии чунин тарҳҳо бо мушкилоти бузурги техникӣ, иқтисодӣ ва экологӣ рӯ ба рӯ мебошад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;

== Идораи захираҳои об ==

Мудирияти захираҳои об маҷмӯи тадбирҳоеро дар бар мегирад, ки ба истифодаи оқилона, тақсимоти одилона, ҳифз ва барқарорсозии захираҳои об равона шудаанд.

Дар мудирияти муосири об усули идораи ҳамгироёнаи захираҳои об аҳамияти махсус дорад. Ин усул истифодаи обро дар бахшҳои гуногуни иқтисодиёт бо назардошти талаботи ҷомеа ва ҳифзи муҳити зист ҳамоҳанг месозад.

Дар ҳавзаҳои дарёҳои фаромарзӣ ҳамкории байналмилалӣ барои истифодаи устувори захираҳои об аҳамияти махсус дорад.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Об]]
* [[Гидросфера]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''Водные ресурсы России и их использование'' / Под редакцией И. А. Шикломанова. — Санкт-Петербург: ГГИ, 2008. — 600 с.
* Данилов-Данильян В. И., Хранович И. Л. ''Управление водными ресурсами. Согласование стратегий водопользования''. — Москва: Научный мир, 2010. — 232 с. — ISBN 978-5-91522-202-0.

== Пайвандҳои берунӣ ==
* [https://www.unwater.org/ UN-Water] — барномаи ҳамоҳангсозии фаъолияти Созмони Милали Муттаҳид дар соҳаи об.
* [https://www.unesco.org/en/water-security ЮНЕСКО — Амнияти об].
* [https://www.fao.org/aquastat/ AQUASTAT] — пойгоҳи иттилоотии Созмони озуқа ва кишоварзии СММ оид ба захираҳои об.
{{Authority control}
[[Гурӯҳ:Захираҳои оби Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Захираҳои обӣ]]
[[Гурӯҳ:Об]]</text>
      <sha1>mz1l2c6j9hfx4qbtg60ccjtvwxcxzwe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1488990</id>
      <parentid>1488989</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T13:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пайвандҳои берунӣ */ вироишоти сабкӣ, аломатҳои китобат, гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1488990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14233" sha1="kcc571iad205rr1n7s0b00h0thynxny" xml:space="preserve">
[[Акс:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|Тақрибан 71 дарсади сатҳи [[Замин]]ро об фаро гирифтааст.|291x291px]]

'''Захираҳои об''' — захираҳои оби рӯизаминӣ ва зеризаминие, ки дар объектҳои об қарор доранд ва истифода мешаванд ё истифода хоҳанд шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ecosugd.tj/tj/ekspertizaiekologi/2-oidi-kodeksi-obi-um-urii-to-ikiston.html|title=Кодекси оби Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=Администратор|website=ecosugd.tj|date=2015-08-15|lang=tj-tj|accessdate=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;.

Ба маънои васеъ, захираҳои об тамоми обҳои [[гидросфера]]ро дар бар мегиранд, аз ҷумла оби [[дарё]]ҳо, [[кӯл]]ҳо, [[канал]]ҳо, [[обанбор]]ҳо, [[баҳр]]ҳо ва [[уқёнус]]ҳо, [[обҳои зеризаминӣ]], намии хок, оби дар таркиби [[пирях]]ҳои кӯҳӣ ва қутбӣ мавҷудбуда, инчунин буғи оби [[атмосфера]].

Ҳаҷми умумии оби Замин тақрибан 1,39 миллиард км³ арзёбӣ мешавад, ки аз ин миқдор ҳудуди 1,34 миллиард км³ ба обҳои [[Уқёнуси ҷаҳонӣ]] рост меояд. Камтар аз 3 дарсади оби Заминро [[оби ширин]] ташкил медиҳад. Танҳо қисми ночизи ин захираҳо барои истифодаи бевоситаи инсон дастрас мебошад.

Захираҳои об ба гурӯҳи [[захираҳои табиии барқароршаванда]] дохил мешаванд, зеро об тавассути [[гардиши об дар табиат]] пайваста таҷдид мегардад. Бо вуҷуди ин, суръати барқароршавии захираҳои об дар минтақаҳои гуногун яксон нест ва истифодаи аз ҳад зиёди онҳо метавонад боиси камшавии обҳои зеризаминӣ ва осеб дидани [[экосистема]]ҳо гардад.

[[Акс:Gordon Dam.jpg|thumb|Обанбори Гордон дар [[Австралия]].|438x438пкс]]

Аз ҷумлаи кишварҳое, ки дорои захираҳои бузурги оби ширини барқароршаванда мебошанд, [[Бразилия]], [[Русия]] ва [[Канада]] ба шумор мераванд.

Ҳамасола [[22 март]] бо ташаббуси [[Созмони Милали Муттаҳид]] [[Рӯзи ҷаҳонии об]] таҷлил мегардад. Ҳадафи он ҷалби таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ ба аҳамияти оби ширин ва зарурати идоракунии устувори захираҳои об мебошад.

== Манбаъҳои оби ширин ==

[[Акс:BacaFlowingWell.JPG|thumb|Чоҳи артезианӣ дар иёлати [[Колорадо]]и [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]].|301x301пкс]]

Манбаъҳои асосии оби ширин пиряхҳо, қабатҳои яхбастаи қутбӣ, обҳои зеризаминӣ, кӯлҳо, дарёҳо, ботлоқзорҳо ва дигар обҳои рӯизаминӣ мебошанд.

Қисми зиёди оби ширини Замин дар ҳолати сахт, яъне дар пиряхҳо ва қабатҳои яхбаста, нигоҳ дошта мешавад. Дар байни захираҳои оби ширини моеъ ҳиссаи асосӣ ба обҳои зеризаминӣ рост меояд.

Тақрибан 98 дарсади оби ширини моеъ дар захираҳои зеризаминӣ ҷойгир аст. Аз ин миқдор танҳо қисми муайяне дар умқи барои истихроҷ дастрас қарор дорад. Ҳиссаи дарёҳо ва ҷӯйборҳо аз ҳаҷми умумии оби ширини моеъ тақрибан 0,01 дарсад ва ҳиссаи кӯлҳо тақрибан 1,47 дарсадро ташкил медиҳад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/articles/04/1000400/1000400a1.htm |title=Водные ресурсы |website=Энциклопедия «Кругосвет» |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди ҳаҷми нисбатан ками оби дарёҳо ва кӯлҳо, онҳо дар таъмини аҳолӣ бо оби нӯшокӣ, обёрии заминҳои кишоварзӣ, фаъолияти саноатӣ ва ҳифзи гуногунии биологӣ нақши муҳим доранд.

== Истифодаи захираҳои об ==

[[Акс:PivotWithDrops.JPG|thumb|Обёрии киштзори гандум дар иёлати [[Аризона]]и ИМА.]]

Истифодабарандагони асосии захираҳои об ба се гурӯҳ ҷудо мешаванд: соҳаи кишоварзӣ, саноат ва хоҷагиҳои маишӣ.

Тибқи арзёбиҳои таърихии истифодаи об дар ҷаҳон, тақрибан 70 дарсади оби ширини гирифташуда ба кишоварзӣ, 22 дарсад ба саноат ва 8 дарсад ба эҳтиёҷоти маишии аҳолӣ рост меояд.&lt;ref name=&quot;WBCSD&quot;&gt;{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20120301011840/http://www.wbcsd.org/includes/getTarget.asp?type=d&amp;id=MTYyNTA |title=Water Facts and Trends |publisher=World Business Council for Sustainable Development |lang=en |access-date=2009-03-12}}&lt;/ref&gt; Ин нишондиҳандаҳо вобаста ба кишвар, иқлим ва сохтори иқтисодиёт фарқ мекунанд.

=== Кишоварзӣ ===

[[Кишоварзӣ]] яке аз бузургтарин истифодабарандагони оби ширин ба шумор меравад. Об дар ин соҳа барои мақсадҳои зерин истифода мешавад:
* [[обёрӣ|обёрии]] зироатҳои кишоварзӣ;
* обдиҳии чорво;
* шустани намакҳои ҷамъшуда дар қабатҳои болоии хок;
* пошидани маҳлулҳои муҳофизати растаниҳо;
* коркард ва тоза кардани маҳсулоти кишоварзӣ;
* пурра кардани захираҳои обҳои зеризаминӣ.

Истифодаи усулҳои каммасрафи обёрӣ, аз ҷумла [[обёрии қатрагӣ]], метавонад талафоти обро коҳиш дода, самаранокии истифодаи онро афзоиш диҳад.

=== Саноат ===

Дар [[саноат]] об барои равандҳои истеҳсолӣ, хунук кардани таҷҳизот, шустани ашёи хом ва маҳсулот, истеҳсоли буғ ва дигар мақсадҳо истифода мешавад.

Аз ҷумлаи соҳаҳои сермасрафи об саноати селлюлозаю коғаз, [[металлургия]] ва [[саноати нассоҷӣ]] мебошанд.

Об инчунин дар [[гидроэнергетика]] барои истеҳсоли [[нерӯи барқ]] истифода мешавад. Дар нерӯгоҳҳои барқи обӣ энергияи ҳаракат ё фишори об ба энергияи барқ табдил дода мешавад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;

=== Истифодаи маишӣ ===

Дар хоҷагиҳои маишӣ об барои нӯшидан, пухтупаз, шустушӯ, тозагӣ, беҳдошт ва дигар эҳтиёҷоти рӯзмарра истифода мешавад.

Дастрасӣ ба оби тозаи нӯшокӣ ва хадамоти беҳдоштӣ яке аз омилҳои асосии ҳифзи саломатии аҳолӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагӣ мебошад.

== Норасоии захираҳои об ==

Норасоии об яке аз мушкилоти муҳими экологӣ ва иҷтимоию иқтисодии ҷаҳони муосир мебошад. Тибқи маълумоти Созмони Милали Муттаҳид, зиёда аз 40 дарсади аҳолии ҷаҳон ба ин ё он шакл аз норасоии об таъсир мебинанд.&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.un.org/ru/global-issues/water |title=Вода |publisher=Созмони Милали Муттаҳид |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Афзоиши аҳолии ҷаҳон, рушди шаҳрҳо, тавсеаи истеҳсолоти саноатӣ ва кишоварзӣ, инчунин [[тағйирёбии иқлим]] талабот ба захираҳои оби ширинро зиёд мекунанд.

Яке аз омилҳои асосии коҳиши захираҳои оби қобили истифода [[ифлосшавии об]] мебошад. Манбаъҳои асосии ифлосшавӣ инҳоянд:
* партовҳо ва обҳои партови корхонаҳои саноатӣ;
* ворид шудани нуриҳои минералӣ ва моддаҳои кимиёӣ аз заминҳои кишоварзӣ;
* обҳои партови маишӣ;
* истифодаи аз ҳад зиёди обҳои зеризаминӣ;
* воридшавии оби шӯри баҳр ба қабатҳои обдори минтақаҳои соҳилӣ.

Камшавии захираҳои об метавонад ба амнияти озуқаворӣ, истеҳсоли нерӯи барқ, рушди иқтисодиёт ва ҳолати экосистемаҳо таъсири манфӣ расонад.

== Роҳҳои рафъи норасоии об ==

Барои коҳиш додани норасоии об тадбирҳои гуногуни муҳандисӣ, иқтисодӣ ва экологӣ амалӣ карда мешаванд.

Яке аз роҳҳои асосӣ ҷамъоварӣ ва захира кардани об дар обанборҳо ва иншооти зеризаминӣ мебошад. Ин тадбир имкон медиҳад, ки дар давраҳои камобӣ ва [[хушксолӣ]] захираҳои об истифода шаванд.

Самтҳои асосии сарфакорона истифода бурдани об инҳоянд:
* ҷорӣ кардани усулҳои самараноки обёрӣ;
* истифодаи такрории обҳои партови тозашуда;
* коҳиш додани талафоти об дар шабакаҳои обрасонӣ;
* истифодаи технологияҳои каммасраф дар саноат;
* беҳтар кардани идоракунии захираҳои об;
* ҳифзи манбаъҳои об аз ифлосшавӣ.

Яке аз усулҳои дигари таъмини оби ширин [[ширинсозии об]]и баҳр мебошад. Бо вуҷуди самаранокии ин технология дар баъзе минтақаҳои хушк, он одатан нерӯи зиёдеро талаб мекунад.

Ҳамчунин пешниҳодҳое барои интиқоли [[кӯҳҳои ях]] аз минтақаҳои қутбӣ ба кишварҳои камоб вуҷуд доранд, аммо татбиқи амалии чунин тарҳҳо бо мушкилоти бузурги техникӣ, иқтисодӣ ва экологӣ рӯ ба рӯ мебошад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;

== Идораи захираҳои об ==

Мудирияти захираҳои об маҷмӯи тадбирҳоеро дар бар мегирад, ки ба истифодаи оқилона, тақсимоти одилона, ҳифз ва барқарорсозии захираҳои об равона шудаанд.

Дар мудирияти муосири об усули идораи ҳамгироёнаи захираҳои об аҳамияти махсус дорад. Ин усул истифодаи обро дар бахшҳои гуногуни иқтисодиёт бо назардошти талаботи ҷомеа ва ҳифзи муҳити зист ҳамоҳанг месозад.

Дар ҳавзаҳои дарёҳои фаромарзӣ ҳамкории байналмилалӣ барои истифодаи устувори захираҳои об аҳамияти махсус дорад.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Об]]
* [[Гидросфера]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''Водные ресурсы России и их использование'' / Под редакцией И. А. Шикломанова. — Санкт-Петербург: ГГИ, 2008. — 600 с.
* Данилов-Данильян В. И., Хранович И. Л. ''Управление водными ресурсами. Согласование стратегий водопользования''. — Москва: Научный мир, 2010. — 232 с. — ISBN 978-5-91522-202-0.

== Пайвандҳои берунӣ ==
* [https://www.unwater.org/ UN-Water] — барномаи ҳамоҳангсозии фаъолияти Созмони Милали Муттаҳид дар соҳаи об.
* [https://www.unesco.org/en/water-security ЮНЕСКО — Амнияти об].
* [https://www.fao.org/aquastat/ AQUASTAT] — пойгоҳи иттилоотии Созмони озуқа ва кишоварзии СММ оид ба захираҳои об.
{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Захираҳои оби Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Захираҳои обӣ]]
[[Гурӯҳ:Об]]</text>
      <sha1>kcc571iad205rr1n7s0b00h0thynxny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1488991</id>
      <parentid>1488990</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T13:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>викисозӣ, ба ҳазф, ислоҳ</comment>
      <origin>1488991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14352" sha1="4qlpqp52j79kw1mbx9vldrab8im7ok7" xml:space="preserve">
[[Акс:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|Тақрибан 71 дарсади сатҳи [[Замин]]ро об фаро гирифтааст.|291x291px]]

'''Захираҳои об''' — захираҳои оби рӯизаминӣ ва зеризаминие, ки дар объектҳои об қарор доранд ва истифода мешаванд ё истифода хоҳанд шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ecosugd.tj/tj/ekspertizaiekologi/2-oidi-kodeksi-obi-um-urii-to-ikiston.html|title=Кодекси оби Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=Администратор|website=ecosugd.tj|date=2015-08-15|lang=tj-tj|accessdate=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;.

Ба маънои васеъ, захираҳои об тамоми обҳои [[гидросфера]]ро дар бар мегиранд, аз ҷумла оби [[дарё]]ҳо, [[кӯл]]ҳо, [[канал]]ҳо, [[обанбор]]ҳо, [[баҳр]]ҳо ва [[уқёнус]]ҳо, [[обҳои зеризаминӣ]], намии хок, оби дар таркиби [[пирях]]ҳои кӯҳӣ ва қутбӣ мавҷудбуда, инчунин буғи оби [[атмосфера]].

Ҳаҷми умумии оби Замин тақрибан 1,39 миллиард км³ арзёбӣ мешавад, ки аз ин миқдор ҳудуди 1,34 миллиард км³ ба обҳои [[Уқёнуси ҷаҳонӣ]] рост меояд. Камтар аз 3 дарсади оби Заминро [[оби ширин]] ташкил медиҳад. Танҳо қисми ночизи ин захираҳо барои истифодаи бевоситаи инсон дастрас мебошад.[[Акс:Nurek Reservoir, Tajikistan.jpg|мини|Обанбори Норак [[Тоҷикистон]] |287x287пкс]]

Захираҳои об ба гурӯҳи [[захираҳои табиии барқароршаванда]] дохил мешаванд, зеро об тавассути [[гардиши об дар табиат]] пайваста таҷдид мегардад. Бо вуҷуди ин, суръати барқароршавии захираҳои об дар минтақаҳои гуногун яксон нест ва истифодаи аз ҳад зиёди онҳо метавонад боиси камшавии обҳои зеризаминӣ ва осеб дидани [[экосистема]]ҳо гардад.

[[Акс:Gordon Dam.jpg|thumb|Обанбори Гордон дар [[Австралия]].|438x438пкс]]

Аз ҷумлаи кишварҳое, ки дорои захираҳои бузурги оби ширини барқароршаванда мебошанд, [[Бразилия]], [[Русия]] ва [[Канада]] ба шумор мераванд.

Ҳамасола [[22 март]] бо ташаббуси [[Созмони Милали Муттаҳид]] [[Рӯзи ҷаҳонии об]] таҷлил мегардад. Ҳадафи он ҷалби таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ ба аҳамияти оби ширин ва зарурати идоракунии устувори захираҳои об мебошад.

== Манбаъҳои оби ширин ==

[[Акс:BacaFlowingWell.JPG|thumb|Чоҳи артезианӣ дар иёлати [[Колорадо]]и [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]].|301x301пкс]]

Манбаъҳои асосии оби ширин пиряхҳо, қабатҳои яхбастаи қутбӣ, обҳои зеризаминӣ, кӯлҳо, дарёҳо, ботлоқзорҳо ва дигар обҳои рӯизаминӣ мебошанд.

Қисми зиёди оби ширини Замин дар ҳолати сахт, яъне дар пиряхҳо ва қабатҳои яхбаста, нигоҳ дошта мешавад. Дар байни захираҳои оби ширини моеъ ҳиссаи асосӣ ба обҳои зеризаминӣ рост меояд.

Тақрибан 98 дарсади оби ширини моеъ дар захираҳои зеризаминӣ ҷойгир аст. Аз ин миқдор танҳо қисми муайяне дар умқи барои истихроҷ дастрас қарор дорад. Ҳиссаи дарёҳо ва ҷӯйборҳо аз ҳаҷми умумии оби ширини моеъ тақрибан 0,01 дарсад ва ҳиссаи кӯлҳо тақрибан 1,47 дарсадро ташкил медиҳад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/articles/04/1000400/1000400a1.htm |title=Водные ресурсы |website=Энциклопедия «Кругосвет» |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Бо вуҷуди ҳаҷми нисбатан ками оби дарёҳо ва кӯлҳо, онҳо дар таъмини аҳолӣ бо оби нӯшокӣ, обёрии заминҳои кишоварзӣ, фаъолияти саноатӣ ва ҳифзи гуногунии биологӣ нақши муҳим доранд.

== Истифодаи захираҳои об ==

[[Акс:PivotWithDrops.JPG|thumb|Обёрии киштзори гандум дар иёлати [[Аризона]]и ИМА.]]

Истифодабарандагони асосии захираҳои об ба се гурӯҳ ҷудо мешаванд: соҳаи кишоварзӣ, саноат ва хоҷагиҳои маишӣ.

Тибқи арзёбиҳои таърихии истифодаи об дар ҷаҳон, тақрибан 70 дарсади оби ширини гирифташуда ба кишоварзӣ, 22 дарсад ба саноат ва 8 дарсад ба эҳтиёҷоти маишии аҳолӣ рост меояд.&lt;ref name=&quot;WBCSD&quot;&gt;{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20120301011840/http://www.wbcsd.org/includes/getTarget.asp?type=d&amp;id=MTYyNTA |title=Water Facts and Trends |publisher=World Business Council for Sustainable Development |lang=en |access-date=2009-03-12}}&lt;/ref&gt; Ин нишондиҳандаҳо вобаста ба кишвар, иқлим ва сохтори иқтисодиёт фарқ мекунанд.

=== Кишоварзӣ ===

[[Кишоварзӣ]] яке аз бузургтарин истифодабарандагони оби ширин ба шумор меравад. Об дар ин соҳа барои мақсадҳои зерин истифода мешавад:
* [[обёрӣ|обёрии]] зироатҳои кишоварзӣ;
* обдиҳии чорво;
* шустани намакҳои ҷамъшуда дар қабатҳои болоии хок;
* пошидани маҳлулҳои муҳофизати растаниҳо;
* коркард ва тоза кардани маҳсулоти кишоварзӣ;
* пурра кардани захираҳои обҳои зеризаминӣ.

Истифодаи усулҳои каммасрафи обёрӣ, аз ҷумла [[обёрии қатрагӣ]], метавонад талафоти обро коҳиш дода, самаранокии истифодаи онро афзоиш диҳад.

=== Саноат ===

Дар [[саноат]] об барои равандҳои истеҳсолӣ, хунук кардани таҷҳизот, шустани ашёи хом ва маҳсулот, истеҳсоли буғ ва дигар мақсадҳо истифода мешавад.

Аз ҷумлаи соҳаҳои сермасрафи об саноати селлюлозаю коғаз, [[металлургия]] ва [[саноати нассоҷӣ]] мебошанд.

Об инчунин дар [[гидроэнергетика]] барои истеҳсоли [[нерӯи барқ]] истифода мешавад. Дар нерӯгоҳҳои барқи обӣ энергияи ҳаракат ё фишори об ба энергияи барқ табдил дода мешавад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;

=== Истифодаи маишӣ ===

Дар хоҷагиҳои маишӣ об барои нӯшидан, пухтупаз, шустушӯ, тозагӣ, беҳдошт ва дигар эҳтиёҷоти рӯзмарра истифода мешавад.

Дастрасӣ ба оби тозаи нӯшокӣ ва хадамоти беҳдоштӣ яке аз омилҳои асосии ҳифзи саломатии аҳолӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагӣ мебошад.

== Норасоии захираҳои об ==

Норасоии об яке аз мушкилоти муҳими экологӣ ва иҷтимоию иқтисодии ҷаҳони муосир мебошад. Тибқи маълумоти Созмони Милали Муттаҳид, зиёда аз 40 дарсади аҳолии ҷаҳон ба ин ё он шакл аз норасоии об таъсир мебинанд.&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.un.org/ru/global-issues/water |title=Вода |publisher=Созмони Милали Муттаҳид |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Афзоиши аҳолии ҷаҳон, рушди шаҳрҳо, тавсеаи истеҳсолоти саноатӣ ва кишоварзӣ, инчунин [[тағйирёбии иқлим]] талабот ба захираҳои оби ширинро зиёд мекунанд.

Яке аз омилҳои асосии коҳиши захираҳои оби қобили истифода [[ифлосшавии об]] мебошад. Манбаъҳои асосии ифлосшавӣ инҳоянд:
* партовҳо ва обҳои партови корхонаҳои саноатӣ;
* ворид шудани нуриҳои минералӣ ва моддаҳои кимиёӣ аз заминҳои кишоварзӣ;
* обҳои партови маишӣ;
* истифодаи аз ҳад зиёди обҳои зеризаминӣ;
* воридшавии оби шӯри баҳр ба қабатҳои обдори минтақаҳои соҳилӣ.

Камшавии захираҳои об метавонад ба амнияти озуқаворӣ, истеҳсоли нерӯи барқ, рушди иқтисодиёт ва ҳолати экосистемаҳо таъсири манфӣ расонад.

== Роҳҳои рафъи норасоии об ==

Барои коҳиш додани норасоии об тадбирҳои гуногуни муҳандисӣ, иқтисодӣ ва экологӣ амалӣ карда мешаванд.

Яке аз роҳҳои асосӣ ҷамъоварӣ ва захира кардани об дар обанборҳо ва иншооти зеризаминӣ мебошад. Ин тадбир имкон медиҳад, ки дар давраҳои камобӣ ва [[хушксолӣ]] захираҳои об истифода шаванд.

Самтҳои асосии сарфакорона истифода бурдани об инҳоянд:
* ҷорӣ кардани усулҳои самараноки обёрӣ;
* истифодаи такрории обҳои партови тозашуда;
* коҳиш додани талафоти об дар шабакаҳои обрасонӣ;
* истифодаи технологияҳои каммасраф дар саноат;
* беҳтар кардани идоракунии захираҳои об;
* ҳифзи манбаъҳои об аз ифлосшавӣ.

Яке аз усулҳои дигари таъмини оби ширин [[ширинсозии об]]и баҳр мебошад. Бо вуҷуди самаранокии ин технология дар баъзе минтақаҳои хушк, он одатан нерӯи зиёдеро талаб мекунад.

Ҳамчунин пешниҳодҳое барои интиқоли [[кӯҳҳои ях]] аз минтақаҳои қутбӣ ба кишварҳои камоб вуҷуд доранд, аммо татбиқи амалии чунин тарҳҳо бо мушкилоти бузурги техникӣ, иқтисодӣ ва экологӣ рӯ ба рӯ мебошад.&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;

== Идораи захираҳои об ==

Мудирияти захираҳои об маҷмӯи тадбирҳоеро дар бар мегирад, ки ба истифодаи оқилона, тақсимоти одилона, ҳифз ва барқарорсозии захираҳои об равона шудаанд.

Дар мудирияти муосири об усули идораи ҳамгироёнаи захираҳои об аҳамияти махсус дорад. Ин усул истифодаи обро дар бахшҳои гуногуни иқтисодиёт бо назардошти талаботи ҷомеа ва ҳифзи муҳити зист ҳамоҳанг месозад.

Дар ҳавзаҳои дарёҳои фаромарзӣ ҳамкории байналмилалӣ барои истифодаи устувори захираҳои об аҳамияти махсус дорад.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Об]]
* [[Гидросфера]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* ''Водные ресурсы России и их использование'' / Под редакцией И. А. Шикломанова. — Санкт-Петербург: ГГИ, 2008. — 600 с.
* Данилов-Данильян В. И., Хранович И. Л. ''Управление водными ресурсами. Согласование стратегий водопользования''. — Москва: Научный мир, 2010. — 232 с. — ISBN 978-5-91522-202-0.

== Пайвандҳои берунӣ ==
* [https://www.unwater.org/ UN-Water] — барномаи ҳамоҳангсозии фаъолияти Созмони Милали Муттаҳид дар соҳаи об.
* [https://www.unesco.org/en/water-security ЮНЕСКО — Амнияти об].
* [https://www.fao.org/aquastat/ AQUASTAT] — пойгоҳи иттилоотии Созмони озуқа ва кишоварзии СММ оид ба захираҳои об.
{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Захираҳои оби Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Захираҳои обӣ]]
[[Гурӯҳ:Об]]</text>
      <sha1>4qlpqp52j79kw1mbx9vldrab8im7ok7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳси корбар:SlartibartfastT</title>
    <ns>3</ns>
    <id>244620</id>
    <revision>
      <id>1489013</id>
      <parentid>1076920</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T10:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M7</username>
        <id>9113</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>M7 moved page [[Баҳси корбар:Andrei Stroe]] to [[Баҳси корбар:SlartibartfastT]]: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Andrei Stroe|Andrei Stroe]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/SlartibartfastT|SlartibartfastT]]&quot;</comment>
      <origin>1076920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5115" sha1="2c8qb4xwybrk2w6x1jkdsq94s1cphe3" xml:space="preserve">{{Хуш омадед/чаҳорчӯба

|welcomeHeader=Хуш омадед ба Википедиаи Тоҷикӣ, {{#if:  | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}!

|firstStepsTitle=Роҳнамои қадамҳои аввалин

|firstStepsText=[[Image:Heckert GNU white.svg|left|60px|thumb|]] 
Акнун Шумо метавонед на фақат мақолаҳоро дар Википедиа хонед, боз Шумо метавонед мақолаҳоро вироиш кунед ва ё мақолаи худро ба Википедиа ирсол кунед. Барои дар Википедиа чӣ тавр мақола навиштан аз [[Википедиа:Барои_навкорон|ин ҷо]] бинед.
Муҳтавои Википедиа таҳти иҷозаномаи [http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/ Creative Commons Attribution-ShareAlike] (CC-BY-SA) ва иҷозаномаи [http://69.246.228.115/tajikngo/www/CBT/TAJIKTEXTBOOKS/license.html GFDL] дастрас аст.

Шумо метавонед бо литсензияи GFDL дар [http://69.246.228.115/tajikngo/www/CBT/TAJIKTEXTBOOKS/license.html инҷо] ва [http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/ Creative Commons Attribution-ShareAlike] (CC-BY-SA) шинос шавед. 

* [[Википедиа:Роҳнамои намуд]]
* [[Википедиа:Ҳуқуқи муаллиф]]

|helpTitle=Ёрӣ

|helpText=Иттилооти бештарро метавонед дар [[Википедиа:Вуруди корбарон|вуруди корбарон]] пайдо намоед. Шумо боз метавонед саволҳои худро дар ин ҷо нависед '''[[Роҳнамо:Мундариҷа|Роҳнамо]]''' ё дар канали [[w:Wikipedia:IRC tutorial|IRC]] [[irc:wikipedia-tg|#wikipedia-tg]] ([http://java.freenode.net//index.php?channel=wikipedia-tg бевосита аз дигарон бипурсед]). Инчунин шумо метавонед бо яке аз [[Википедиа:Мудирон|мудирон]] дар тамос бошед ё дар саҳифаи баҳси яке аз онҳо саволи худро нависед.

|tipsTitle=Чизҳои хуб ва роҳнамоиҳо

|tipsText=&lt;div&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--empty div is to make sure bullets work--&gt;
* Ба саҳифаи корбарии худ қуттиҳо забонҳоро гузоред ва сатҳи дониши забондонии худро ба дигарон муайян кунед.
* Дар вақти дар саҳифаи баҳси корбарон саволеро навишта бо илова кардани &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; дар охири савол имзои худро гузоред.
* Бисёр мақолаҳои Википедиа нопурра мебошад, агар мақолаи нопурраеро дарёфт кардед, пайванди вироишро дар болои он мақола пахш кунед, баъд як аз ин рамзҳои зеринро &lt;nowiki&gt;{{stub}}&lt;/nowiki&gt; ё &lt;nowiki&gt;{{ҷавона}}&lt;/nowiki&gt; ба матн илова карда, саҳифаро захира кунед.
 
|mistakeTitle=Ба хатогие роҳ додед ё дучор шудед?

|mistakeText=&lt;div&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--empty div is to make sure bullets work--&gt;
* Агар ягон хатогиеро дар мақолае пайдо кардед, метавонед дар боло пайванди Вироишро пахш карда хатогиро бартараф кунед ва саҳифаро захира кунед.
* Агар ба ягон хатогие роҳ додед ва ё унвони ягон мақоларо хато навиштед. Бо яке аз мудирон дар тамос шавед.
* Агар ду мақолаи монандеро пайдо кардед, лутфан яке аз онҳоро холи карда масири онро ба дигар тағйир диҳед.
* Агар мақолае бо забони ғайри тоҷикиро дарёфт кардед, лутфан вироишро пахш карда дар боло &lt;nowiki&gt;{{тарҷума}}&lt;/nowiki&gt; нависед ва саҳифаро захира кунед.
* Агар мақолаи бемазмунро дарёфт кардед, лутфан вироишро дар боло пахш карда дар болои саҳифа &lt;nowiki&gt;{{delete}}&lt;/nowiki&gt; нависед ва саҳифаро захира кунед. Баъд яке аз мудирон он мақоларо баррасӣ карда дар ҳолати зарури онро ҳазв ё вироиш хоҳанд кард.

|feedbackText=(P.S. Барои ин паём мехоҳед [[Википедиа баҳс:Гузориши Хуш омадед|пешниҳоди]] худро нависед?)

|lang=tg
}} --[[File:Robot icon.svg|26px]] [[User:SamakBot|'''&lt;span style=&quot;color:#ff5722&quot;&gt;Samak&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#666565&quot;&gt;Bot&lt;/span&gt;''']] &lt;sup&gt;[[Баҳси_корбар:SamakBot|'''Talk''']]&lt;/sup&gt; 19:50, 22 Декабри 2019 (UTC)</text>
      <sha1>2c8qb4xwybrk2w6x1jkdsq94s1cphe3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иматова, Лутфия Маҳмадуллоевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274798</id>
    <redirect title="Лутфия Маҳмадулло" />
    <revision>
      <id>1489010</id>
      <parentid>1119894</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1543</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Исправление двойного перенаправления с [[Лутфия Иматова]] на [[Лутфия Маҳмадулло]]</comment>
      <origin>1489010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="85nc3ahdahqsn3tc1aqn6fagmhj5xwd" xml:space="preserve">#равона [[Лутфия Маҳмадулло]]</text>
      <sha1>85nc3ahdahqsn3tc1aqn6fagmhj5xwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Павел Дуров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290080</id>
    <revision>
      <id>1489009</id>
      <parentid>1446391</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T00:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>10891</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Зодагони 1984</comment>
      <origin>1489009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55443" sha1="98so33pd4o0i5wkv435sb97idbrb863" xml:space="preserve">{{Шахс
}}

'''Павел Валериевич Дуров''' ({{Lang-ru|Павел Валерьевич Дуров}}; {{ВД-Дебоча}}) — [[соҳибкор]]и [[Русия|рус]], барномасоз, [[миллиардер]] &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.forbes.ru/milliardery/357335-tektonicheskaya-platforma-forbes-priznal-pavla-durova-dollarovym-milliarderom|title=Тектоническая платформа. Forbes признал Павла Дурова долларовым миллиардером|publisher=[[Forbes.ru]]|accessdate=2018-02-16|date=2018-02-16}}&lt;/ref&gt;, яке аз асосгузорони [[Хадамоти шабакаҳои иҷтимоӣ|шабакаи иҷтимоии]] [[ВКонтакте]] ва ширкати [[Telegram|ҳамном,]] [[Пайёмрасонии фаврӣ|мессенҷери]] фаромарзии Telegram ва дигар лоиҳаҳо. Собиқ директори [[ВКонтакте]] (2006-2014). Дар солҳои донишҷӯӣ, ғолиби стипендияи [[Президенти Русия|Президенти Федератсияи Русия]] ва [[Ҳукумати Федератсияи Русия]], ғолиби секаратаи стипендияи Потанин.

Соли 2001 [[Гимназияи академии ба номи Д.К.Фаддееви Донишгоҳи давлатии Санкт-Петербург|гимназияи академӣ]], соли 2006 [[факултаи филологии Донишгоҳи давлатии Санкт-Петербург]]ро бо ихтисоси филологияи англисӣ ва тарҷума бо баҳои аъло хатм кардааст (то ҳол онро нагирифтааст &lt;ref name=&quot;sobor&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.forbes.ru/ekonomika/kompanii/69666-kod-pavla-durova|title=Код Павла Дурова|author=Кононов, Николай; Игуменов, Валерий.|website=[[Forbes]]|date=2011-06-24|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2012-11-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CJioU8y3?url=http://www.forbes.ru/ekonomika/kompanii/69666-kod-pavla-durova|archivedate=2012-11-20}}&lt;/ref&gt; ). Дарҳол пас аз хатм, вай ВКонтактеро, ки дар ҳоли ҳозир бузургтарин шабакаи иҷтимоӣ дар Русия аст, таъсис дод. Дар соли 2021 маҷаллаи Forbes Дуровро бо сарвати 17,2 миллиард доллар ба ҷои 112-ум дар байни миллиардерҳои ҷаҳон шомил кард.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2021/04/06/durov/|title=Павел Дуров оказался самым богатым жителем Дубая|website=Lenta.RU|lang=ru|accessdate=2024-08-26}}&lt;/ref&gt;

Дар соли 2022 дар байни миллиардерҳои рус Дуров бо сарвати 15,1 миллиард доллар ҷои сеюмро ишғол кард ва ягона тоҷири ТОП-10 гардид, ки аз бахши саноат набуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/milliardery/460953-20-bogatejsih-rossijskih-biznesmenov-2022-rejting-forbes|title=20 богатейших российских бизнесменов — 2022. Рейтинг Forbes|website=Forbes.ru|date=2022-04-21|lang=ru|accessdate=2024-08-26}}&lt;/ref&gt;

Ӯ [[Гиёҳхорӣ|гиёҳхӯр]] ва ақидаи сиёсии [[Либертаризм|озодихоҳона]] (либертарианӣ) дорад.Дуровро [[Марк Зукерберг]]&lt;nowiki/&gt;и рус меноманд ва инчунин аксар вақт барои бадгӯӣ ва изҳороти экссентрикӣ интиқод карда мешавад. 19 ноябри соли 2012 китоби Николай Кононов &quot;[[Коди Дуров]] &quot; ба табъ расид, ки ташаккули &quot;ВКонтакте&quot; ва созандаи онро тавсиф мекунад; AR Films ҳуқуқи сабти онро дар ҳамон сол ба даст овард.

Соли 2014 вай Русияро тарк кард ва гуфт, ки дигар барнамегардад.

Аз соли 2016 инҷониб вай ба рӯйхати 200 сарватмандтарин тоҷирони Русия дохил карда шудааст &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://lenta.ru/articles/2017/12/21/durov/|title=Безопасное завтра|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2017-12-26|date=2017-12-21}}&lt;/ref&gt;. Дар чор сол сарвати ӯ аз 600 миллион то 3,4 миллиард доллар афзудааст. Дар соли 2020 вай дар рейтинг дар Русия мақоми 30- &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/profile/315197-durov|title=Дуров Павел Валерьевич|website=Forbes.ru|date=2016-03-16|lang=en|accessdate=2020-09-01}}&lt;/ref&gt; ва дар ҷаҳон 565-ум ҷоро ишғол кард &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/billionaires/|title=Forbes Billionaires 2020|website=Forbes|accessdate=2020-09-02}}&lt;/ref&gt;.

6 апрели соли 2021 маҷаллаи Форбс рӯйхати навро нашр кард — Дуров дар байни миллиардерҳои ҷаҳон дар ҷои 112-ум қарор гирифт. Сарвати ӯ 17,2 миллиард долларро ташкил медиҳад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2021/04/06/durov/|title=Павел Дуров оказался самым богатым жителем Дубая|website=lenta.ru|accessdate=2021-04-06}}&lt;/ref&gt;. Дар байни миллиардерҳои рус вай ҷои 8-умро ишғол кард &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://quote.rbc.ru/news/article/606c48c89a7947453bbdb5fe|title=Дуров впервые вошел в топ-10 российских миллиардеров по версии Forbes|website=РБК Инвестиции|lang=ru|accessdate=2021-04-06}}&lt;/ref&gt;.

== Оила ==
Падар — доктори илмҳои филология [[Дуров, Валерий Семёнович|Валерий Семёнович Дуров]] (таваллуд 13 июли 1945), муаллифи асарҳои зиёди илмӣ &lt;ref name=&quot;test&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dld-conference.com/speakers/digital-business/pavel-durov_aid_3087.html|title=Pavel Durov|publisher=Digital Life Design|lang=en|deadlink=yes|accessdate=2012-11-01|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Bs5Y8Y5I?url=http://www.dld-conference.com/speakers/digital-business/pavel-durov_aid_3087.html|archivedate=2012-11-02}}&lt;/ref&gt;, аз соли 1992 мудири кафедраи филологияи классикии [[Факултаи филологии Донишгоҳи давлатии Санкт-Петербург|факултети филологияи Донишгоҳи давлатии Санкт-Петербург]] мебошад &lt;ref name=&quot;father&quot;&gt;{{Cite web|url=http://philarts.spbu.ru/structure/sub-faculties/kafedra-klassicheskoi-filologii/folder_staff/page_durov|title=Дуров Валерий Семёнович|publisher=[[Филологический факультет Санкт-Петербургского государственного университета|Филологический факультет СПбГУ]]|lang=ru|deadlink=yes|accessdate=2012-12-22|archiveurl=https://www.webcitation.org/6D7HLPO42?url=http://philarts.spbu.ru/structure/sub-faculties/kafedra-klassicheskoi-filologii/folder_staff/page_durov|archivedate=2012-12-23}}&lt;/ref&gt;.

Модар - Албина Александровна Дурова (таваллуд 3 апрели 1951) дар Донишгоҳи давлатии Санкт-Петербург дарс додааст &lt;ref name=&quot;comnarcon.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://comnarcon.com/index.php?id=1157|title=Справка. Дуров Павел Валерьевич|author=|website=comnarcon.com|date=|publisher=comnarcon.com|accessdate=2018-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181205233311/http://comnarcon.com/index.php?id=1157|archivedate=2018-12-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dp&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dp.ru/a/2014/08/11/Osnovatel_VKontakte_Pa|title=Основатель &quot;ВКонтакте&quot; Павел Дуров вдали от посторонних глаз растит двоих детей|publisher=www.dp.ru|accessdate=2018-12-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/press-relizy/1152512|title=Фонд UCP: Павел Дуров бежит от судебных исков, а не от политики|publisher=[[ТАСС]]|lang=ru|accessdate=2018-12-12}}&lt;/ref&gt;.

Бародар - {{Бе тарҷума 5|Дуров, Николай Валерьевич|Николай||Nikolai Durov}}  (таваллуд 21 ноябри соли 1980) &lt;ref name=&quot;comnarcon.com&quot;/&gt;, математик, номзади илмҳои физика ва математика, ғолиби чандинкаратаи олимпиадаҳои Русия ва байналмилалӣ оид ба математика ва информатика &lt;ref name=&quot;test&quot;/&gt;, [[Олимпиадаи байналмилалии барномасозии донишҷӯён|қаҳрамони мутлақи ҷаҳон дар барномасозӣ дар байни донишҷӯён]].&lt;ref name=&quot;secondsite&quot;&gt;{{Cite web|url=http://spbgu.ru/index.php?pid=2|title=О сайте|publisher=Spbgu.ru|lang=ru|accessdate=2012-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121231163324/http://spbgu.ru/index.php?pid=2|archivedate=2012-12-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nikolai_durov_2001acm_icpc&quot;&gt;{{Cite web|url=https://icpc.baylor.edu/community/world-finals-champions|title=The ICPC International Collegiate Programming Contest, World Champion Hall of Fame|website=icpc.baylor.edu|quote=2001, 2000... &quot;Nikolai Durov, Contestant&quot;|publisher=ACM ICPC|lang=en|accessdate=2019-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190623193504/https://icpc.baylor.edu/community/world-finals-champions|archivedate=2019-06-23}}&lt;/ref&gt; Ӯ аз рӯзи таъсисёбӣ то нимаи соли 2013 директори техникии [[ВКонтакте]] буд.

Бародар — Михаил Петров, писари Албина Дурова аз издивоҷи аввалинаш.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://roem.ru/19-02-2014/112374/trafik-vkontakte-odnovremenno-podorojaet-i-podesheveet-dlya-provayderov/|title=Трафик ВКонтакте одновременно подорожает и подешевеет для провайдеров → Roem.ru|date=2014-02-19|publisher=roem.ru|lang=ru|accessdate=2018-12-12}}&lt;/ref&gt;

Бобои Павел Семён Петрович Туляков (соли таваллудаш 1913), дар [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ]] иштирок кардааст. Вай дар полки 65-уми пиёдагард хидмат кардааст, дар набардҳои [[Фронти Ленинград]] дар самтҳои Красноборск ва Гатчина ширкат варзида, се маротиба захмӣ шудааст. Вай ба [[ордени Ситораи Сурх]] муаррифӣ шуда &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vk.com/wall1_45646|title=Наградной лист Тулякова Семёна Петровича|date=2015-05-08|publisher=[[Вконтакте]]|lang=ru}}&lt;/ref&gt;, бо [[Ордени Ҷанги Ватанӣ|ордени Ҷанги Ватании]] дараҷаи II мукофотонида шуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://podvignaroda.mil.ru/?#id=27875540&amp;tab=navDetailDocument|title=Фронтовой приказ № 692/н от 15.06.1945, страница 2|website=Электронный банк документов «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.»|deadlink=yes|accessdate=2016-05-25|archiveurl=https://www.webcitation.org/667oHlgwN?url=http://podvignaroda.mil.ru/#id=27875540&amp;tab=navDetailDocument|archivedate=2012-03-13}}&lt;/ref&gt; ва барои 40-солагии Ғалаба ордени Ҷанги Ватании дараҷаи I гирифт &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://podvignaroda.mil.ru/?#id=1521283721&amp;tab=navDetailManUbil|title=Туляков Семен Петрович|website=Электронный банк документов «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.»|deadlink=yes|accessdate=2016-05-25|archiveurl=https://www.webcitation.org/667oHlgwN?url=http://podvignaroda.mil.ru/#id=1521283721&amp;tab=navDetailManUbil|archivedate=2012-03-13}}&lt;/ref&gt;. Пас аз ҷанг ӯ саркӯб (репрессия) шуд.

== Зиндагинома ==
[[Файл:Дуров, Павел Валерьевич.JPG|мини| Граффити бо тасвири Павел Дуров дар девори зеристгоҳи трансформатор]]
Павел Дуров 10 октябри соли 1984 дар [[Ленинград]] дар оилаи зиёӣ таваллуд шудааст &lt;ref name=&quot;test&quot;/&gt;. Вай дар шаҳри [[Турин]] буданаш ба синфи якуми мактаб рафт, ки дар он ҷо падараш якчанд сол кор мекард. Павел ба зодгоҳаш баргашта, муддати кӯтоҳе дар мактаби оддӣ таҳсил карда, ба синфҳои таҷрибавии гимназияи академӣ (ҳоло синфҳои академикии Медников) дохил шуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chaskor.ru/article/kod_durova_30187|title=Код Дурова|author=|date=|publisher=|accessdate=2021-06-08|archivedate=2014-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141113175901/http://www.chaskor.ru/article/kod_durova_30187}}&lt;/ref&gt;, ки омӯзиши амиқи ҳамаи фанҳоро, аз ҷумла чор забони хориҷиро таъмин мекунад. Вай барои полимат будан обрӯ дошт.Аазз рӯи мушкилотичашмӣё дар мизи аввалаенишастм &lt;ref name=&quot;sobor&quot;/&gt;. Дар синни 11-солагӣ, ӯ аввал ба барномасозӣ шавқ пайдо кард &lt;ref name=&quot;asia&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.finansy.asia/node/359|title=Павел Дуров. Не просто талантливый программист и создатель vkontakte.ru|author=Меллер, Алла.|date=2009-10-28|publisher=Финансы.asia|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2012-11-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CJiinhzY?url=http://www.finansy.asia/node/359|archivedate=2012-11-20}}&lt;/ref&gt;. Макри ӯ вақте маълум аст, ки вай скринвари ҳамаи компютерҳои мактабро ба акси муаллими информатика бо сарлавҳаи &quot;Must die&quot; иваз кард ( {{Tr-en|Бояд бимирад}}). Дуров аз дастрасӣ ба компютер маҳрум шуд, аммо вай паролҳоро ба онҳо рахна кард. Соли 2001 гимназияи академиро бо баҳои аъло хатм кард.

Соли 2002 Павел ба факултаи филологияи Донишгоҳи давлатии Санкт-Петербург бо ихтисоси филологияи англисӣ ва тарҷума дохил шуд. Барои дастовардҳои таълимӣ ва саҳмаш дар ҳаёти донишҷӯёни донишгоҳ, ба ӯ стипендияи Ҳукумати Федератсияи Россия ва сипас стипендияи Президенти Федератсияи Россия тақдим карда шуд. Павел се маротиба лауреати стипендияи Потанин шуд ва инчунин яке аз шумораи интихобшудаи донишҷӯёни СПбУ бо сатҳи баландтарини қобилияти зеҳнӣ ва роҳбарӣ буд &lt;ref name=&quot;test&quot;/&gt;. Вай дар олимпиадаҳои информатика, забоншиносӣ ва тарроҳӣ ғолиб омад,&lt;ref name=&quot;asia&quot;/&gt; чорабиниҳои умумиҷаҳонӣ ташкил кард &lt;ref name=&quot;secondsite&quot;/&gt;. Павел соли 2006 донишгоҳро бо баҳои аъло хатм кардааст (онро ҳеч гоҳ нагирифтааст &lt;ref name=&quot;sobor&quot;/&gt; ).

Ҳангоми таҳсил дар Донишгоҳи давлатии Санкт-Петербург, Павел лоиҳаҳои интернетии ғайритиҷоратиро таҳия намуд, ки барои баланд бардоштани сифати ҳаёти иҷтимоӣ ва илмии донишгоҳ пешбинӣ шудаанд &lt;ref name=&quot;test&quot;/&gt;. Ин лоиҳаҳо сайтҳои Durov.com ва Spbgu.ru буданд &lt;ref name=&quot;asia&quot;/&gt;. Лоиҳаи аввал китобхонаи электронии рефератҳои донишгоҳҳо, инчунин ҷой барои мубодилаи афкор ва андешаҳои донишҷӯён мебошад; дуввум форуми донишгоҳҳо, ки Павел аксар вақт мубоҳисаҳои гуногунро оғоз мекард, ки дар он бо истифода аз ҳисобҳо (аккаунтҳо)-и гуногун, ӯ бо дигарон баҳс мекард. То тобистони соли 2006, Дуров дарк кард, ки сайтҳои донишҷӯии ӯ, бо вуҷуди ҳама маъруфияташон, дар муттаҳидсозии донишҷӯён бесамар буданд, зеро бисёриҳо номҳои худро бо лақабҳо ва чеҳраҳои воқеиро дар зери аватарҳо пинҳон медоштанд: донишҷӯён бо ҳамдигар онлайн, ҳатто,  надониста ки дар як гурӯҳ таҳсил мекунанд, муошират мекарданд. Баъд ӯ ба ҷустуҷӯи як шакли дигар барои сайти донишҷӯён шурӯъ кард. Баъдтар, як дӯсти деринаи Павел, ки пас аз таҳсил аз Иёлоти Муттаҳида баргашт, ӯро бо як лоиҳаи интернетӣ барои донишҷӯёни донишгоҳҳои амрикоӣ - [[Фейсбук|Facebook]] шинос кард, ки дар он корбарон номҳои аслӣ ва аксҳои худро дар профилҳои худ ҷойгир карданд. Дуров тасмим гирифт, ки консепсияи шабеҳи вебсайтро дар [[Русия]], яъне одамони воқеӣ бо номҳои воқеӣ амалӣ кунад. Номи аслии лоиҳаи оянда - &quot;Student.ru&quot; - ро дар &quot;ВКонтакте&quot; Павел иваз кард, зеро ба таъбири ӯ, &quot;дер ё зуд ҳамаи мо хатмкунанда мешавем&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://vk.com/blog?nid=30|title=Немного об истории «контакта»|author=Дуров, Павел.|date=2007-02-03|publisher=[[ВКонтакте]]|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2012-11-16|archiveurl=|archivedate=}}&lt;/ref&gt;. Дуров фавран пас аз хатм ба татбиқи лоиҳа шурӯъ кард. Павел ва бародари ӯ Николай Дуров як ҷамъияти [[Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд|дорои масъулияти маҳдуди]] &quot;ВКонтакте&quot; -ро таъсис дода, нусхаи бета-шабеҳи шабакаи ҳамномро ба роҳ монданд, ки домени он - vkontakte.ru - тибқи маълумоти расмӣ, 1 октябри соли 2006 ба қайд гирифта шудааст. Дар аввал сайт баста буд, ба ибораи дигар, танҳо пас аз даъвати шахсӣ сабти ном шудан имкон дошт. Аммо аллакай дар охири сол сабти ном ройгон шуд. Дар тӯли якчанд рӯз, шабака беш аз 2000 корбарро ҷалб кард; сабаб - озмуни -бурди iPod ба касе, ки дӯстони бештарро даъват мекунад. Шумораи босуръат афзояндаи корбарон эҷодкоронро маҷбур кард, ки серверҳоро иваз кунанд ва дастгирии нармафзорро барои шабака беҳтар кунанд. Павел борҳо дар бораи хариди маҳсулоти худ пешниҳодҳо гирифтааст, аммо ӯ онҳоро рад кардааст. Ба ҷои ин, барномасоз сармоягузоронро ба лоиҳаи худ ҷалб кард. ВКонтакте дар пеши назари мо рушд кард. Аллакай дар соли 2007, он севвумин вебсайти маъмултарин дар Рунет шуд, дар соли 2008 шабака пулакӣ шуд ва шумораи корбаронаш аз 20 миллион гузашт. Соли 2010 ширкати Павел ба хонаи Сингер, ки дар проспекти Невский, дар рӯ ба рӯи калисои Қазон ҷойгир аст, кӯчид &lt;ref name=&quot;sobor&quot;/&gt;.
[[Акс:Павел_Дуров_(&quot;В_контакте&quot;).jpg|рост|мини|250x250пкс| Павел Дуров ва Александр Плюшев дар маросими Ҷоизаи рунет - 2010]]

Дар соли 2011 Дуров бо дороии 7,9 миллиард рубл дар рейтинги миллиардерҳои рус дар мақоми 350 ҷой гирифт &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m2011.finansmag.ru/|title=Рейтинг российских миллиардеров 2011|website=Финанс|lang=ru|deadlink=yes|accessdate=2012-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120605031517/http://m2011.finansmag.ru/|archivedate=2012-06-05}}&lt;/ref&gt;. Дар моҳи декабри соли 2011 Павел ва роҳбари фонди DST Global Юрий Милнер лоиҳаи хайрияи Start Fellows -ро оғоз намуданд, ки ба маблағгузории [[Навкор|стартапҳое,]] ки дар асоси озмун интихоб шудаанд, равона карда шудааст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2011/12/08/durov/|title=Мильнер и Дуров решили спонсировать российские стартапы|date=2011-12-08|publisher=[[Lenta.ru]]|lang=ru|accessdate=2012-11-04}}&lt;/ref&gt;. То охири моҳи декабр, шаш стартап ҳар кадоме 25 000 доллар гирифтанд. 24 январи соли 2012, дар конфронси Digital Life Design (DLD) дар [[Мюнхен]], ҳангоми суханронии муштарак бо асосгузори [[Википедия]] [[Ҷимми Уэйлс|Ҷимми Уэлс]] Павел ваъда дод, ки ба энсиклопедияи онлайн як миллион доллар хайр мекунад &lt;ref name=&quot;grants&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2012/01/24/donate/|title=Создатель «ВКонтакте» пожертвовал «Википедии» миллион долларов|date=2012-01-24|publisher=[[Lenta.ru]]|lang=ru|accessdate=2012-11-03}}&lt;/ref&gt;. Дар моҳи март, [[Бунёди Викимедия|сухангӯи Викимедиа]] Ҷей Уолш иттилоотро дар бораи интиқоли маблағи ваъдашуда ба суратҳисоби [[Бунёди Викимедия|Бунёди Викимедиа]] тасдиқ кард &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/03/120306_rn_vkontakte_wikipedia_donation.shtml|title=Глава «Вконтакте» пожертвовал Wikipedia миллион долларов|date=2012-03-27|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2012-11-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CJiv6WCx?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/03/120306_rn_vkontakte_wikipedia_donation.shtml|archivedate=2012-11-20}}&lt;/ref&gt; :

Маълум аст, ки моҳи декабри соли 2011 ФСБ ба Павел Дуров пешниҳод кард, ки панҷ ҷамоъат (сообщество) ва ду нишастро (встреча) бандад. Дуров аз ин кор даст кашид &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Глава &quot;ВКонтакте&quot; показал спецслужбам собачий язык|author=|url=https://lenta.ru/news/2011/12/08/mrdurov/|work=Лента.ru|date=2011-12-09|accessdate=2017-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305033905/https://lenta.ru/news/2011/12/08/mrdurov/|archivedate=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;. Пас аз ин, вайро барои тавзеҳ додан ба Прокуратураи Санкт-Петербург даъват карданд &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Прокуратура вызвала на допрос главу «ВКонтакте» Дурова, отказавшего ФСБ закрыть группы против ЕР|author=|url=https://www.gazeta.ru/news/lastnews/2011/12/09/n_2129114.shtml|work=Газета.ru|date=2011-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170304131141/https://www.gazeta.ru/news/lastnews/2011/12/09/n_2129114.shtml|archivedate=2017-03-04}}&lt;/ref&gt;.

27 майи соли 2012 топ-менеҷерҳои ВКонтакте бо сардории Дуров ҳавопаймоҳоро бо векселҳои 5000 рублӣ &lt;ref name=&quot;blogs&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/articles/2012/05/29/durov/|title=Лотерея с разбитыми носами|date=2012-05-29|publisher=[[Lenta.ru]]|lang=ru|accessdate=2012-11-07}}&lt;/ref&gt; аз тирезаи дафтари марказии ширкат дар Санкт-Петербург партофтанд. Дере нагузашта мардум дар зери тирезаҳо ҷамъ омаданд, ки ҳатто барои пул мубориза сар карданд. Баъдтар Павел фаҳмонд, ки бо амали худ ӯ мехост, ки дар рӯзи шаҳр фазои идона фароҳам орад &lt;ref name=&quot;gevara&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2152018/Pavel-Durov-Meet-Russias-Mark-Zuckerberg-27-spent-weekend-throwing-cash-window.html|title=Russia’s Zuckerberg, 27, folds notes into paper aeroplanes and spends weekend throwing them from his window (until people were acting ‘like animals’)|author=Bond, Anthony.|website=[[Daily Mail]]|date=2012-05-30|lang=en|deadlink=no|accessdate=2012-11-06|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CJjIfVSM?url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2152018/Pavel-Durov-Meet-Russias-Mark-Zuckerberg-27-spent-weekend-throwing-cash-window.html|archivedate=2012-11-20}}&lt;/ref&gt;. Баъд Дуров дар маҷмӯъ тақрибан 2000 долларро пароканда кард. Инчунин дар бораи хурсандии ӯ бо вокуниши издиҳом мушоҳида карда шуд &lt;ref name=&quot;vicep&quot;&gt;{{Cite web|url=http://rt.com/news/russian-zuckerberg-money-experiment-406/|title=Easy money: Russian Zuckerberg provokes crowd fight over $160 notes|date=2012-05-28|publisher=[[RT English]]|lang=en|deadlink=no|accessdate=2012-11-06|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CJizRwiv?url=http://rt.com/news/russian-zuckerberg-money-experiment-406/|archivedate=2012-11-20}}&lt;/ref&gt;. Ба гуфтаи шоҳидони айнӣ, Павел ҳодисаро дар камера сабт кардааст.

Ҳангоми кор дар ВКонтакте, Павел дар хонаи истиқоматии шафати офис зиндагӣ мекард, ки ба гуфтаи ӯ, таҳиягарон метавонистанд дар он ҷо бимонанд &lt;ref name=&quot;principy&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hopesandfears.com/hopesandfears/all/hf/117465-printsipy-pavla-durova|title=Принципы Павла Дурова, «ВКонтакте»|author=Кононов, Николай.|date=2012-11-01|publisher=Hopes &amp; Fears|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2012-11-01|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CJj0LYgu?url=http://www.hopesandfears.com/hopesandfears/all/hf/117465-printsipy-pavla-durova|archivedate=2012-11-20}}&lt;/ref&gt;.

5 апрели соли 2013 хабар дода шуд, ки Дуров ҳангоми рондани мошин талаботи кӯтоҳи роҳро, аз кӯчаи Садовая ба к. Мойка вайрон кард &lt;ref name=&quot;kpdps&quot;&gt;[http://www.kp.ru/daily/26060/2969512/ Павел Дуров: «Когда переезжаете полицейского, важно проехать взад и вперед — чтобы вышла вся мякотка»]&lt;/ref&gt;. Корманди БДА, ки қонуншиканиро пайхас кардааст, кӯшиш кард мошинро боздорад. Ронанда ба дархост итоат накард ва ҳаракатро идома дод ва дар натиҷа вай кормандро зада, пойҳояшро захмӣ кард &lt;ref name=&quot;delo&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sledcomspb.ru/news/spb/6289|title=В Санкт-Петербурге установлены обстоятельства наезда на полицейского|date=2013-06-07|publisher=[[Следственный комитет Российской Федерации|Главное следственное управление СК РФ по Санкт-Петербургу]]|lang=ru|deadlink=yes|accessdate=2013-06-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HOiNRc0w?url=http://www.sledcomspb.ru/news/spb/6289|archivedate=2013-06-15}}&lt;/ref&gt;. Дар аввал хадамоти матбуоти Вконтакте иштироки Павелро дар ин ҳодиса рад карда, бо ишора ба он ки директори онҳо мошин надоштааст, ишора кард. Ғайр аз он, худи мошин ба ноиби президенти ширкат Иля Перекопский тааллуқ дошт &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2013/06/07/durov/|title=Уголовное дело о наезде Дурова на гаишника закрыли|date=2013-06-07|publisher=[[Lenta.ru]]|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2013-06-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HOiOka7M?url=https://lenta.ru/news/2013/06/07/durov/|archivedate=2013-06-15}}&lt;/ref&gt;. Аммо моҳи июни соли равон Кумитаи тафтишоти Федератсияи Русия барои Санкт-Петербург исбот кард, ки худи Дуров ронандагӣ мекунад. Дарҳол пас аз ин ҳодиса, як [[парвандаи ҷиноӣ]] алайҳи Павел мутобиқи моддаи оғоз гардида буд 318 [[Кодекси ҷиноятии Федератсияи Русия]] (истифодаи зўроварӣ нисбат ба шахси мансабдори давлатӣ), ки баъд аз тафтиш гузаронида шуд, ки дар моҳи июни соли 2013 баста шуда буд,&lt;ref name=&quot;rbcdps&quot;&gt;{{Cite web|url=http://top.rbc.ru/society/30/10/2013/885786.shtml|title=МВД не будет добиваться возбуждения дела против Павла Дурова|deadlink=yes|accessdate=2014-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223003355/http://top.rbc.ru/society/30/10/2013/885786.shtml|archivedate=2014-02-23}}&lt;/ref&gt; ва худи ҷиноят мутобиқи моддаи 19.3 Кодекси маъмурии Федератсияи Русия (итоат накардан ба корманди политсияи фармон), зеро тафтишот далелҳои кофии истифодаи барқасдонаи зӯровариро ҷамъ накардааст. Моҳи сентябри соли 2013 маълум шуд, ки парвандаи ҷиноӣ барои тафтишоти иловагӣ баргардонида шудааст, то дар амалҳои Павел Дуров мавҷуд ё набудани нияти ҷиноӣ муайян карда шавад. Далелҳое, ки амали Дуровро барқасдона ва ба истифодаи зӯроварӣ нисбат ба корманди полис равона кардаанд, боз муфаттишон пайдо накарданд ва дар аввали соли 2014 парвандаи ҷиноятӣ боз қатъ карда шуд.

== ВКонтакте ==
[[Акс:VKontakte.svg|мини|260x260пкс| “Ман дар се дақиқа [[ВКонтакте|логотипи ВКонтактеро]] дар Таҳома навиштам. &lt;…&gt; Рангҳои кабуд, сафед, хокистарӣ касеро ба хашм намеоранд »(Павел Дуров дар [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/archive/b/b2/20120318222231!VKontakte.svg бораи нусхаи кӯҳнаи]{{Пайванди мурда|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} логотип) &lt;ref name=&quot;principy&quot;/&gt;]]
&quot;ВКонтакте&quot; бузургтарин шабакаи иҷтимоӣ дар Рунет аст, ки барои соли 2012 аввалин сайти маъмултарин дар [[Белорус|Беларус]], дуввум дар Русия, сеюм дар [[Укроин|Украина]], панҷум дар [[Қазоқистон]], 26-ум дар ҷаҳон,&lt;ref name=&quot;alexa_vkontakte&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.alexa.com/siteinfo/vk.com|title=Alexa Top 500 Global Sites. Vkontakte site info|website=[[Alexa.com]]|date=2012-03-27|publisher=[[Alexa Internet]]|lang=en|accessdate=2012-11-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68Am3EOwB?url=http://www.alexa.com/siteinfo/vk.com|archivedate=2012-06-04}}&lt;/ref&gt; бо нархи 1,5 миллиард доллар аст. Масалан, моҳи сентябри соли 2012 шунавандагони ҳаррӯзаи сайт ба ҳисоби миёна 22 миллион нафарро ташкил доданд &lt;ref name=&quot;actio&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2012/10/01/vkmail/|title=СМИ узнали о планах Mail.Ru увеличить долю во «ВКонтакте»|date=2012-10-01|publisher=[[Lenta.ru]]|lang=ru|accessdate=2012-11-01}}&lt;/ref&gt;. То моҳи сентябри ҳамон сол дар ВКонтакте зиёда аз 140 миллион корбар сабти ном шуд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2012/09/11/vkontakte/|title=Соцсеть «ВКонтакте» отказалась от счетчика TNS|date=2012-09-11|publisher=[[Lenta.ru]]|lang=ru|accessdate=2012-11-01}}&lt;/ref&gt;. Дар робита ба суръати афзоиши худ, шабакаи иҷтимоӣ ҳамаи рекордҳои Рунетро шикаст &lt;ref name=&quot;test&quot;/&gt;. Саҳмдори асосии шабака Mail Ru Group, холдинге мебошад, ки ба моҳи апрели соли 2011, 32,49% тамоми саҳмияҳои ВКонтактеро соҳиб дорад &lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.forbes.ru/ekonomika-slideshow/lyudi/74979-10-samyh-neobychnyh-rossiiskih-biznesmenov-sumasbrodov-i-ekstsentrik/slide/3|title=9 самых необычных российских бизнесменов — сумасбродов, чудаков и эксцентриков|author=Жохова, Анастасия.|website=[[Forbes]]|date=2011-11-12|lang=ru|deadlink=yes|accessdate=2012-11-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CJjRjGHS?url=http://www.forbes.ru/ekonomika-slideshow/lyudi/74979-10-samyh-neobychnyh-rossiiskih-biznesmenov-sumasbrodov-i-ekstsentrik/slide/3|archivedate=2012-11-20}}&lt;/ref&gt;.

ВКонтакте ба барномасозии рушдёбандаи Олимпиада дар Русия кумаки молиявӣ мерасонад ва ба гурӯҳҳои барномасозон дар [[Санкт-Петербург]] ва Шимолу Ғарби Русия сарпарастӣ мекунад. Дар байни кормандони ширкат беҳтарин барномасозони Русия, лауреатҳои озмунҳои байналмилалӣ оид ба барномасозӣ ва математика ҳастанд &lt;ref name=&quot;test&quot;/&gt;.

24 январи соли 2014 маълум шуд, ки Дуров моҳи декабри соли 2013 дар бораи ба Иван Таврин фурӯхтани ҳиссаи боқимондаи 12% -и худ дар Вконтакте аҳд бастааст ва соҳиб будани ин шабакаро бас кардааст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2014/01/24/confirmed/|title=Павел Дуров подтвердил продажу акций «ВКонтакте»|publisher=[[Лента.ру]]|accessdate=2014-01-24}}&lt;/ref&gt;.

Аз 16 сентябри соли 2014, соҳиби ягонаи [[ВКонтакте]] Mail Ru Group аст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hi-tech.mail.ru/news/mailru-ucp-vk/|title=Mail.Ru Group купила «ВКонтакте»|author=Денис Сущенко|publisher=hi-tech.mail.ru|accessdate=2017-12-01|archivedate=2017-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201182301/https://hi-tech.mail.ru/news/mailru-ucp-vk/}}&lt;/ref&gt;.

== Телеграм ==
Аввалин муштарии Telegram 14 августи соли 2013 муаррифӣ шуд. Дар моҳи ноябр, барнома, ба гуфтаи TJournal, тақрибан 1 миллион насб дошт. Дар мусоҳиба бо The New York Times, Павел гуфт, ки ғояи аввалини ариза ҳанӯз соли 2011, вақте ки ба дари ӯ нерӯҳои махсус омада буданд, пайдо шуд &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tjournal.ru/p/durov-for-nyt |title=Дуров: «Я задумался о своём будущем в России, когда к двери пришёл спецназ» |accessdate=2021-06-08 |archivedate=2015-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150522010548/http://tjournal.ru/p/durov-for-nyt }}&lt;/ref&gt;. Вақте ки махсусҳо рафтанд, Дуров фавран ба бародараш [[Николай Дуров|Николай]] нома навиштааст. Ин ҳодиса сабаб шуд, ки ӯ фаҳмад, ки ӯ роҳи бехатар барои муошират бо бародарашро надорад. Хизматрасонӣ аз рӯи технологияи рамзгузории мукотибаи MTProto сохта шудааст, ки онро бародари Павел Николай таҳия кардааст &lt;ref&gt;[http://www.vedomosti.ru/newspaper/articles/2013/08/15/telegramma-ot-durova Телеграмма от Дурова]&lt;/ref&gt;.

Павел Дуров дар посух ба пешниҳоди баъзе мансабдорон дар бораи манъи паёмрасон дар қаламрави Русия, рӯзи 24 декабри соли 2015 дар сафҳаи ВКонтакте гуфт: «Дар мавриди Телеграм, лоиҳа нашр нашудааст ва маълумоти шахсирӣ ва калидҳои рамзгузориро ба шахсони сеюм намедиҳад. Мессенҷер дар байни даҳҳо миллион корбар дар даҳҳо бозор маъмул аст ва таҳдиди басташавӣ дар як ё ду нафари онҳо ба сиёсати махфияти он таъсир нахоҳад расонд » &lt;ref name=&quot;vk1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://vk.com/id1|title=Павел Дуров|author=Дуров, Павел|description=Профиль Павла Дурова в социальной сети «[[ВКонтакте]]»|publisher=[[ВКонтакте]]|deadlink=no|accessdate=2021-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210210194116/https://vk.com/id1|archivedate=2021-02-10}}&lt;/ref&gt;.

Дар соли 2018, Дуров нақшаи ба кор андохтани платформаи блокчейн  TON -ро бо криптоасъори Gram-ро бароварда, барои ин рушд, Telegram 1,7 миллиард доллар сармоягузорӣ ҷалб кард. Аз сабаби манъи баровардани Грам аз ҷониби Комиссияи коғазҳои қиматноки ИМА дар соли 2020, лоиҳа даст кашид &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/technology_and_media/12/05/2020/5ebad4d09a79478d22571e3d|title=Дуров объявил о закрытии блокчейн-проекта TON|publisher=РБК|lang=ru|accessdate=2020-05-12}}&lt;/ref&gt;.

== Муҳоҷират ==
[[Акс:Павел_Дуров_и_Аркадий_Волож.jpg|мини|250x250пкс| Павел Дуров ва Аркадий Волож дар конфронси Yandex Data Factory, 2 марти соли 2015]]
16 апрел Павел Дуров эълом дошт, ки 13 декабри соли 2013 ФСБ аз роҳбарияти шабака талаб кард, ки маълумоти шахсии ташкилкунандагони [[Майдони Урупо|гурӯҳҳои Евромайданро]], ки ӯ ба он рад кардааст, супорад. Моҳи декабр созишнома оид ба фурӯши ҳиссаи ширкат баста шуд. Ба гуфтаи ӯ, салоҳияти Русия ба корбарони украинии шабакаи иҷтимоии ВКонтакте дахл надорад. Дуров инчунин қайд кард, ки паҳн кардани маълумот аз корбарони украинӣ на танҳо нақзи қонун, балки ҷиноят алайҳи миллионҳо корбарон аз Украина хоҳад буд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.business-ru.com/art/2934.html|title=ФСБ потребовала от руководства социальной сети «ВКонтакте» передать личную информацию организаторов групп «Евромайдана»|date=2014-04-16|publisher=Business-ru.com|lang=ru|accessdate=2014-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140418010954/http://www.business-ru.com/art/2934.html|archivedate=2014-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rusplt.ru/news/durov-rasstalsya-so-svoey-doley-vkontakte-izza-sobyitiy-na-ukraine-121994.html|title=Дуров расстался со своей долей «ВКонтакте» из-за событий на Украине|date=2014-04-16|publisher=Русская планета|lang=ru|accessdate=2014-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140417042748/http://rusplt.ru/news/durov-rasstalsya-so-svoey-doley-vkontakte-izza-sobyitiy-na-ukraine-121994.html|archivedate=2014-04-17}}&lt;/ref&gt;.

22 апрели соли 2014 маълум шуд, ки Павел Дуров ба хориҷа рафтааст ва ба Русия баргаштанӣ нест. Вай дар ин бора дар мусоҳиба бо портали TechCrunch хабар дод &lt;ref&gt;[http://www.vesti.ru/doc.html?id=1505851 Павел Дуров уехал за границу и намерен создать там новую соцсеть]. [[Россия-24]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ria.ru/technology/20140422/1004974083.html Дуров объявил, что не собирается возвращаться в Россию]. [[РИА-Новости]]&lt;/ref&gt;. Вай қайд кард: &quot;Мутаассифона, дар ин кишвар тиҷорати интернетӣ ғайриимкон аст.&quot;

Инчунин, муассиси ВКонтакте гуфтааст, ки дар ояндаи наздик ӯ ба ташкили шабакаи иҷтимоии мобилӣ тамаркуз мекунад. Баъдтар, фонди UCP, ки дар он замон 48% саҳмияҳои ВКонтакте дошт, изҳор дошт, ки истеъфои Павел Дуровро аз вазифаи директори генералӣ амали воқеӣ намешуморад. Шарики UCP Юрий Качуро чунин мешуморад, ки директори иҷроияи ВКонтакте аз ваколатҳои худ зиёдтар аст ва чунин қарори ҷиддиро бо шӯрои директорон муҳокима накардааст.

Аз соли 2017 ӯ дар [[Дубай]], ки қароргоҳи марказии Telegram ҷойгир аст, зиндагӣ мекунад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/society/12/12/2017/5a2f9b4c9a794735bc36f956|title=Павел Дуров решил переселиться в Дубай ради ухода от налогов|website=РБК|lang=ru|accessdate=2021-02-09}}&lt;/ref&gt; Ғайр аз шиносномаи русӣ, ӯ дорои шиносномаи [[Сент-Китс ва Невис|иёлоти Сент-Китс ва Невис]] аст, вай пас аз сармоягузорӣ ба иқтисодиёти кишвар ин шиносномаро ба даст овардааст.

Дар аввали моҳи апрели соли 2018, бисёр [[Васоити ахбори омма|ВАО]] маълумот дар бораи гирифтани [[Бритониё|шаҳрвандии Бритониёи Кабир]] хабар доданд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://life.ru/t/павелдуров/1105303/paviel_durov_poluchil_britanskoie_ghrazhdanstvo|title=Павел Дуров получил британское гражданство|author=Башарова С.|date=2018-04-06|publisher=[[Life (интернет-издание)|Life]]|lang=ru|accessdate=2018-04-10}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/world/20180406/1518099009.html?relap=1|title=Павел Дуров получил британское гражданство|author=Копылова Н.|date=2018-04-06|publisher=[[РИА Новости]]|lang=ru|accessdate=2018-04-10}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ren.tv/novosti/2018-04-06/sozdatel-vkontakte-pavel-durov-poluchil-ocherednoe-grazhdanstvo|title=Создатель «ВКонтакте» Павел Дуров получил британское гражданство|author=Башарова С.|date=2018-04-06|publisher=[[РЕН ТВ]]|lang=ru|accessdate=2018-04-10}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rg.ru/2018/04/06/pavel-durov-poluchil-britanskoe-grazhdanstvo.html|title=Павел Дуров получил британское гражданство|author=Гацак А.|date=2018-04-06|publisher=[[Российская газета]]|lang=ru|accessdate=2018-04-10}}
&lt;/ref&gt;, ки худи Павел бо ишора ба қалбаки будани хабар онро рад кард &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/technology/articles/2018/04/06/756109-pavel-durov|title=Павел Дуров опроверг сведения о британском гражданстве|author=Кантышев П., Сухаревская А.|date=2018-04-06|publisher=[[Ведомости]]|lang=ru|accessdate=2018-04-10}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2018/04/06/fake/|title=Дуров назвал фейком британский документ с указанием нового гражданства|date=2018-04-06|publisher=[[Lenta.ru]]|lang=ru|accessdate=2018-04-10}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/3075968/|title=«Фейк»: Дуров отрицает получение им британского гражданства|author=Ивашкина Д.|date=2018-04-06|publisher=[[Комсомольская правда]]|lang=ru|accessdate=2018-04-10}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/society/20180407/1518126124.html|title=Павел Дуров опроверг сообщения о получении британского гражданства|date=2018-04-07|publisher=[[РИА Новости]]|lang=ru|accessdate=2018-04-10}}
&lt;/ref&gt;...

6 феврали соли 2021 Павел Дуров бо валиаҳди Дубай Ҳамдан бин Муҳаммад ал-Мактум мулоқот кард &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2021/02/06/pavel-durov-vstretilsya-s-naslednym-printsem-dubaya|title=Павел Дуров встретился с наследным принцем Дубая|author=|website=meduza.io|date=6 февраля 2021|publisher=|lang=ru|accessdate=}}&lt;/ref&gt; ки дар он ӯ дар бораи таърихи муваффақияти [[Telegram|рушди Telegram]] сухан ронд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/technology_and_media/06/02/2021/601e83069a79475e0b711620|title=Дуров встретился с наследным принцем Дубая|website=РБК|lang=ru|accessdate=2021-02-09}}&lt;/ref&gt;

=== Мусоҳиба бо Такер Карлсон ===
16 апрели соли 2024 Дуров дар канали Telegram-и худ изҳор дошт, ки бо Такер Карлсон мусоҳиба додааст.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2024/04/16/pavel-durov-rasskazal-chto-dal-intervyu-takeru-karlsonu-ono-poka-ne-opublikovano|title=Павел Дуров рассказал, что дал интервью Такеру Карлсону. Оно пока не опубликовано|website=Meduza|lang=ru|accessdate=2024-08-26}}&lt;/ref&gt; Мусоҳиба рӯзи дигар, 17 апрел дар манобеъи расмии Такер Карлсон ва Шабакаи Такер Карлсон дар формати видеоӣ нашр шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2024/04/17/mne-predlozhili-dva-varianta-podchinitsya-trebovaniyam-vlastey-ili-uehat-iz-strany-ya-vybral-poslednee|title=«Мне предложили два варианта: подчиниться требованиям властей или уехать из страны. Я выбрал последнее» Павел Дуров дал интервью Такеру Карлсону. Вот главное, что он сказал|website=Meduza|lang=ru|accessdate=2024-08-26}}&lt;/ref&gt;Дуров тавзеҳ дод, ки чӣ гуна давлати Русия кӯшиш кардааст, ки ӯро бо иттиҳоми ҷиноӣ барои &quot;саркашӣ аз ҳамкорӣ&quot; битарсонад, ки ба далели ироа накардани додаҳои корбарони ҳисобҳои ВКонтакте, ки дар тазоҳурот дар ғарби Украина дар солҳои 2013-2014 ширкат доштанд ва ё бо онҳо алоқаманд буданд, чӣ гуна ӯ Русияро тарк кард ва ғайра.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2024/04/16/pavel-durov-rasskazal-chto-dal-intervyu-takeru-karlsonu-ono-poka-ne-opublikovano|title=Павел Дуров рассказал, что дал интервью Такеру Карлсону. Оно пока не опубликовано|website=Meduza|lang=ru|accessdate=2024-08-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2024/04/17/mne-predlozhili-dva-varianta-podchinitsya-trebovaniyam-vlastey-ili-uehat-iz-strany-ya-vybral-poslednee|title=«Мне предложили два варианта: подчиниться требованиям властей или уехать из страны. Я выбрал последнее» Павел Дуров дал интервью Такеру Карлсону. Вот главное, что он сказал|website=Meduza|lang=ru|accessdate=2024-08-26}}&lt;/ref&gt;

Чанд соат пас аз нашри мусоҳиба дар интернет котиби матбуотии президенти Русия Дмитрий Песков гуфт, Кремл ба Дуров умед мебандад ва Telegram ҳамчун платформа барои ташкили амалҳои террористӣ истифода намешавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20240417/peskov-1940563897.html|title=В Кремле прокомментировали слова Дурова о равном доступе к Telegram|author=Р. И. А. Новости|website=РИА Новости|date=20240417T1316|lang=ru|accessdate=2024-08-26}}&lt;/ref&gt;

=== Боздошт дар Фаронса ===
24 августи соли 2024 Павел Дуров ҳангоми парвоз аз Озарбойҷон вуруд дар фурудгоҳи Ле Буржеи Фаронса боздошт шуд. Вай метавонад ба далели набудани “меъёр ва хоҳиши ҳамкорӣ бо мақомот” дар Telegram ба терроризм, қочоқи маводи мухаддир, қаллобӣ ва ҷиноят алайҳи тамомияти ҷинсии кӯдакон муттаҳам карда шавад. Аз маълумоти пешакӣ дар бораи айбҳо бармеояд, ки Дуров метавонад то 20 соли зиндон таҳдид кунад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/pavlu-durovu-grozit-do-20-let-lisheniya-svobody/|title=Павлу Дурову грозит до 20 лет лишения свободы|website=Главные новости в России и мире - RTVI|date=2024-08-25|lang=ru|accessdate=2024-08-26}}&lt;/ref&gt;

Дарҳол пас аз ҳабс, наррхи рамзарзи Toncoin-и ӯ 14-15% коҳиш ёфт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/crypto/news/66ca4c339a79472d06ada0b1|title=Курс криптовалюты Toncoin обвалился после задержания Дурова во Франции :: РБК.Крипто|website=РБК Крипто|date=2024-08-25|lang=ru|accessdate=2024-08-26}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}&lt;references /&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳои беруна ==
{{Пайвандҳои беруна}}

[[Гурӯҳ:Зодагони Санкт-Петербург]]
[[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1984]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 10 октябр]]
[[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]
[[Гурӯҳ:Миллиардерони Русия]]
[[Гурӯҳ:Миллиардерҳои ҷаҳон]]
[[Гурӯҳ:Соҳибкорони Русия]]
[[Гурӯҳ:Барноманависони Русия]]
[[Гурӯҳ:Telegram]]</text>
      <sha1>98so33pd4o0i5wkv435sb97idbrb863</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Садри аъзам (вазири бузург)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327247</id>
    <revision>
      <id>1488992</id>
      <parentid>1446701</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T17:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Таблиця&quot; from the page &quot;[[:uk:Special:Redirect/revision/47771571|Титул]]&quot;</comment>
      <origin>1488992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3008" sha1="iszhmx5wiuxu4qmp7itgf9f9fzvjmkq" xml:space="preserve">'''Садри аъзам''' (инчунин вазири аъзам, бузургвор) — дар [[подшоҳӣ|подшоҳии]] мусулмонӣ унвони мансабдори баландмақом (монанди [[вазир]]), мушовири сиёсӣ ё динии [[султон]] ё [[халифа]] . Унвони бузургвор тақрибан ба нахуствазири аврупоӣ баробар аст. Одатан, вазири аъзам ба шӯрои машваратии [[султон]], ки вазифаҳои ҳукуматро иҷро мекунад, роҳбарӣ мекунад.

Унвон бори нахуст дар [[Порс|Порси]] пеш аз ислом пайдо шуд, ки вазир пас аз халифа дуввумин шахси давлат буд.

Вазири бузург — сарвазир.

Садразам — вазири бузург.

== Ҷадвали мансабдорони аврупоӣ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Лотинӣ
!Фаронсавӣ
!Инглисӣ
!Олмонӣ
!Чехӣ
!Русиявӣ
!Укроинӣ
|-
|Император/Imperator
|Император/Empereur
|[[Император]]/Emperor
|[[Кайзер]]
|Кайзер
|Император
|[[Император|Імператор]]/[[Кайзер|Цісар]]
|-
|Рекс/Rex
|Подшоҳ/Roi
|Подшоҳ/King
|Подшоҳ/König
|Подшоҳ/Král
|Подшоҳ/Король/Царь
|Подшоҳ/Король/Цар
|-
|Ҳерсог/Dux
|Ҳерсог/Duc
|Ҳерсог/Duke
|Ҳерсог/Herzog
|Ҳерсог / шоҳзода/Vévoda / Kníže
|Герцог/Князь
|Ҳерсог/Князь/Герцог
|-
|Граф/Comes
|[[Граф]]/Comte/Cuens
|[[Граф]]/Count / Earl 
|[[Граф]]/Graf
|[[Граф]]/Hrabě
|Граф
|[[Граф]]
|-
|Маркиз/Marchio
|Маркиз/Marquis
|Маркиз/Margrave/Marguis
|Маркграф/Markgraf
|Маркграф/Markrabě
|Маркиз
|Маркграф/Маркіз
|-
|Шариф/Vicecomes
|[[Виконт]]/Vicomte
|Виконт/Viscount
|
|
|Ҷаноб/
|Виконт/[[Виконт|Віконт]]
|-
|Барон/[Liber] Baro
|Барон/Baron
|Барон/Baron
|Барон/Freiherr
|
|Барон
|[[Барон]]
|-
|Ҳоким/Dominus
|Сир / Лорд/Sire / Seigneur
|Лорд/Lord
|Ҷаноб/Herr
|Ҷаноб/Pán
|Государь
|Ҷаноб/Господар/Пан
|-
|}
== Пайвандҳо ==
* В В. Панашенко . Вазир [мошини Wayback бойгонӣ шудааст.] // Енциклопедія історії України: дар 10 ҳамин тавр. /муҳаррир: В. ВА. Смолии (раис) ва дигарон. Институти таърихи Украина, NAS Украина . — К. : Андешаи илмӣ, 2003. — Т. 1 : А - Б. — С. 536. — ISBN 966-00-0734-5.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сарварони ҳукуматҳо]]
[[Гурӯҳ:Ҳокимият]]</text>
      <sha1>iszhmx5wiuxu4qmp7itgf9f9fzvjmkq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1488993</id>
      <parentid>1488992</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T17:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Таблиця&quot; from the page &quot;[[:uk:Special:Redirect/revision/47771571|Титул]]&quot;</comment>
      <origin>1488993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6241" sha1="hmrjzqj1rk75a50y8ax6i1je5nh45pj" xml:space="preserve">'''Садри аъзам''' (инчунин вазири аъзам, бузургвор) — дар [[подшоҳӣ|подшоҳии]] мусулмонӣ унвони мансабдори баландмақом (монанди [[вазир]]), мушовири сиёсӣ ё динии [[султон]] ё [[халифа]] . Унвони бузургвор тақрибан ба нахуствазири аврупоӣ баробар аст. Одатан, вазири аъзам ба шӯрои машваратии [[султон]], ки вазифаҳои ҳукуматро иҷро мекунад, роҳбарӣ мекунад.

Унвон бори нахуст дар [[Порс|Порси]] пеш аз ислом пайдо шуд, ки вазир пас аз халифа дуввумин шахси давлат буд.

Вазири бузург — сарвазир.

Садразам — вазири бузург.

== Ҷадвали мансабдорони аврупоӣ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Лотинӣ
!Фаронсавӣ
!Инглисӣ
!Олмонӣ
!Чехӣ
!Русиявӣ
!Укроинӣ
|-
|Император/Imperator
|Император/Empereur
|[[Император]]/Emperor
|[[Кайзер]]
|Кайзер
|Император
|[[Император|Імператор]]/[[Кайзер|Цісар]]
|-
|Рекс/Rex
|Подшоҳ/Roi
|Подшоҳ/King
|Подшоҳ/König
|Подшоҳ/Král
|Подшоҳ/Король/Царь
|Подшоҳ/Король/Цар
|-
|Ҳерсог/Dux
|Ҳерсог/Duc
|Ҳерсог/Duke
|Ҳерсог/Herzog
|Ҳерсог / шоҳзода/Vévoda / Kníže
|Герцог/Князь
|Ҳерсог/Князь/Герцог
|-
|Граф/Comes
|[[Граф]]/Comte/Cuens
|[[Граф]]/Count / Earl 
|[[Граф]]/Graf
|[[Граф]]/Hrabě
|Граф
|[[Граф]]
|-
|Маркиз/Marchio
|Маркиз/Marquis
|Маркиз/Margrave/Marguis
|Маркграф/Markgraf
|Маркграф/Markrabě
|Маркиз
|Маркграф/Маркіз
|-
|Шариф/Vicecomes
|[[Виконт]]/Vicomte
|Виконт/Viscount
|
|
|Ҷаноб/
|Виконт/[[Виконт|Віконт]]
|-
|Барон/[Liber] Baro
|Барон/Baron
|Барон/Baron
|Барон/Freiherr
|
|Барон
|[[Барон]]
|-
|Ҳоким/Dominus
|Сир / Лорд/Sire / Seigneur
|Лорд/Lord
|Ҷаноб/Herr
|Ҷаноб/Pán
|Государь
|Ҷаноб/Господар/Пан
|-
|}
== Мансабдорони олимартабаи аврупоӣ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Лотинӣ
!Фаронсавӣ
!Инглисӣ
!Олмонӣ
!Чехӣ
!Русиявӣ
!Укроинӣ
|-
|Император/Imperator
|Император/Empereur
|[[Император]]/Emperor
|[[Кайзер]]
|Кайзер
|Император
|[[Император|Імператор]]/[[Кайзер|Цісар]]
|-
|Рекс/Rex
|Подшоҳ/Roi
|Подшоҳ/King
|Подшоҳ/König
|Подшоҳ/Král
|Подшоҳ/Король/Царь
|Подшоҳ/Король/Цар
|-
|Ҳерсог/Dux
|Ҳерсог/Duc
|Ҳерсог/Duke
|Ҳерсог/Herzog
|Ҳерсог / шоҳзода/Vévoda / Kníže
|Герцог/Князь
|Ҳерсог/Князь/Герцог
|-
|Граф/Comes
|[[Граф]]/Comte/Cuens
|[[Граф]]/Count / Earl 
|[[Граф]]/Graf
|[[Граф]]/Hrabě
|Граф
|[[Граф]]
|-
|Маркиз/Marchio
|Маркиз/Marquis
|Маркиз/Margrave/Marguis
|Маркграф/Markgraf
|Маркграф/Markrabě
|Маркиз
|Маркграф/Маркіз
|-
|Шариф/Vicecomes
|[[Виконт]]/Vicomte
|Виконт/Viscount
|
|
|Ҷаноб/
|Виконт/[[Виконт|Віконт]]
|-
|Барон/[Liber] Baro
|Барон/Baron
|Барон/Baron
|Барон/Freiherr
|
|Барон
|[[Барон]]
|-
|Ҳоким/Dominus
|Сир / Лорд/Sire / Seigneur
|Лорд/Lord
|Ҷаноб/Herr
|Ҷаноб/Pán
|Государь
|Ҷаноб/Господар/Пан
|-
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;2&quot;
!Австрія
![[Англия|Англія]]
![[Имперотурии Олмон|Німеччина]]
!Річ Посполита
![[Империяи Русия|Росія]]
![[Фаронса|Франція]]
!Мусульмани
!Кочівники
!Китай
!Японія
|-
|[[Император|Імператор]]
|
|Кайзер
|
|[[Император|Імператор]]
|[[Император|Імператор]]
|[[Халифа|Халіф]]
|[[Хоқон|Каган]]
|Хуанді
|Імператор (Тенно)
|-
|Король
|Король
|Король
|Король
|Цар
|Король
|[[Султон|Султан]]
|[[Хон|Хан]]
|Ван
|
|-
|Кронпринц
|Принц (Вельський)
|Кронпринц
|Великий князь
|Великий князь
|Дофін
|Шехзаде
|
|
|Махіто
|-
|Курфюрст
|
|
|
|
|
|
|
|
|Асон
|-
|Князь
|Герцог
|Князь
|Князь
|Князь
|Герцог
|[[Амир|Емір]]
|[[Бек|Бей]]
|Ґун
|Сукуне
|-
|Маркіз
|Маркіз
|Маркіз
|Маркіз
|
|Маркіз
|
|
|Хоу
|Імікі
|-
|[[Граф]]
|[[Граф]]
|[[Граф]]
|[[Граф]]
|[[Граф]]
|[[Граф]]
|
|
|Бо
|
|-
|[[Виконт|Віконт]]
|Віконт
|
|
|
|[[Виконт|Віконт]]
|
|
|Цзі
|
|-
|[[Барон]]
|[[Барон]]
|[[Барон]]
|[[Барон]]
|[[Барон]]
|[[Барон]]
|
|
|Нань
|
|-
|[[Ритсар|Лицар]]
|[[Ритсар|Лицар]] / [[Ескваєр]]
|[[Ритсар|Лицар]] / [[Ритсар|Лицар]]
|Шляхтич
|[[Боярҳо|Боярин]]
|Шевальє
|
|
|
|Інаґі
|-
|}
== Пайвандҳо ==
* В В. Панашенко . Вазир [мошини Wayback бойгонӣ шудааст.] // Енциклопедія історії України: дар 10 ҳамин тавр. /муҳаррир: В. ВА. Смолии (раис) ва дигарон. Институти таърихи Украина, NAS Украина . — К. : Андешаи илмӣ, 2003. — Т. 1 : А - Б. — С. 536. — ISBN 966-00-0734-5.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сарварони ҳукуматҳо]]
[[Гурӯҳ:Ҳокимият]]</text>
      <sha1>hmrjzqj1rk75a50y8ax6i1je5nh45pj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1488994</id>
      <parentid>1488993</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T17:27:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>ислоҳ</comment>
      <origin>1488994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1056" sha1="rpszxoke0q2ay5owy3rrzyw5okrp4ow" xml:space="preserve">'''Садри аъзам''' (инчунин вазири аъзам, бузургвор) — дар [[подшоҳӣ|подшоҳии]] мусулмонӣ унвони мансабдори баландмақом (монанди [[вазир]]), мушовири сиёсӣ ё динии [[султон]] ё [[халифа]] . Унвони бузургвор тақрибан ба нахуствазири аврупоӣ баробар аст. Одатан, вазири аъзам ба шӯрои машваратии [[султон]], ки вазифаҳои ҳукуматро иҷро мекунад, роҳбарӣ мекунад.

Унвон бори нахуст дар [[Порс|Порси]] пеш аз ислом пайдо шуд, ки вазир пас аз халифа дуввумин шахси давлат буд.

Вазири бузург — сарвазир.

Садразам — вазири бузург.
{{хурд}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сарварони ҳукуматҳо]]
[[Гурӯҳ:Ҳокимият]]</text>
      <sha1>rpszxoke0q2ay5owy3rrzyw5okrp4ow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Корбар:Аноргул Тоҳирзода/Сиёҳнавис</title>
    <ns>2</ns>
    <id>334039</id>
    <redirect title="Корбар:Аноргул Тоҳирзода" />
    <revision>
      <id>1489012</id>
      <parentid>1488808</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1543</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Исправление двойного перенаправления с [[Аноргул Тоҳирзода]] на [[Корбар:Аноргул Тоҳирзода]]</comment>
      <origin>1489012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="j9z7ae2xhodbjj4vl2ahamn6oalxq1v" xml:space="preserve">#равона [[Корбар:Аноргул Тоҳирзода]]</text>
      <sha1>j9z7ae2xhodbjj4vl2ahamn6oalxq1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳси корбар:Аноргул Тоҳирзода/Сиёҳнавис</title>
    <ns>3</ns>
    <id>334040</id>
    <redirect title="Баҳси корбар:Аноргул Тоҳирзода" />
    <revision>
      <id>1489011</id>
      <parentid>1488810</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1543</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Исправление двойного перенаправления с [[Баҳс:Аноргул Тоҳирзода]] на [[Баҳси корбар:Аноргул Тоҳирзода]]</comment>
      <origin>1489011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75" sha1="4j1oqd8v9wc2t1clx0hx0ry6htkxual" xml:space="preserve">#равона [[Баҳси корбар:Аноргул Тоҳирзода]]</text>
      <sha1>4j1oqd8v9wc2t1clx0hx0ry6htkxual</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сардкунии ғайрифаъол</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334090</id>
    <revision>
      <id>1488975</id>
      <timestamp>2026-10-09T12:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Сардкунии ғайрифаъол''' маҷмӯи усулҳои меъморӣ ва муҳандисист, ки ҳарорати дохили биноро бо истифодаи соя, шамол, бухоршавӣ, массаи ҳароратӣ ва радиатсияи шабона паст мекунад. Бар хилофи кондитсионер, ин усулҳо ба таҷҳизоти механикӣ камтар такя мекунанд ё...</comment>
      <origin>1488975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3507" sha1="acmj6rkg2k7pltkjpx2yl9ky3afcr36" xml:space="preserve">'''Сардкунии ғайрифаъол''' маҷмӯи усулҳои меъморӣ ва муҳандисист, ки ҳарорати дохили биноро бо истифодаи соя, шамол, бухоршавӣ, массаи ҳароратӣ ва радиатсияи шабона паст мекунад. Бар хилофи кондитсионер, ин усулҳо ба таҷҳизоти механикӣ камтар такя мекунанд ё умуман онро талаб намекунанд.

== Усулҳо ==
Самти дурусти бино, пешайвон, панҷараҳои сояафкан ва дарахтҳо воридшавии мустақими гармии офтобро маҳдуд мекунанд. Ранг ё рӯйпӯши равшани бом қисми зиёди нурро бозмегардонад. Шамолдиҳии салибӣ ҳаворо аз як тарафи бино ворид ва аз тарафи дигар хориҷ мекунад. Шамолдиҳии шабона девору фаршҳои дорои массаи ҳароратиро хунук месозад; онҳо рӯзона гармиро сусттар ба дохил мегузаронанд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ZEB Technologies: Passive Design Techniques |url=https://www.energy.gov/cmei/buildings/zeb-technologies-passive-design-techniques |publisher=U.S. Department of Energy |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

Дар иқлими хушк сардикунии бухоршавӣ низ самаранок буда метавонад: ҳангоми бухор шудани об гармӣ аз ҳаво гирифта мешавад. Ҳавлиҳои дохилӣ, бодгирҳо ва ҷӯйҳои об намунаҳои анъанавии истифодаи ҳамин принсипанд.

== Тарҳрезӣ ва маҳдудиятҳо ==
Самаранокӣ аз иқлим, намнокӣ, фарқи ҳарорати шабу рӯз, самти шамол ва масолеҳи сохтмон вобаста аст. Массаи ҳароратӣ бештар дар ҷойҳое фоида дорад, ки ҳарорати шабона назар ба рӯзона хеле паст аст. Дар ҳавои гарму намнок шамолдиҳӣ муҳимтар буда, сардикунии бухоршавӣ камсамар мешавад.

Тарҳи ғайрифаъол метавонад талабот ба неруи барқ, хароҷоти истифода ва сарбории шабака дар рӯзҳои гармро коҳиш диҳад. Агентии байналмилалии энержӣ самаранокии бино, меъёрҳои сохтмон ва тарҳи мувофиқро аз роҳҳои асосии маҳдуд кардани афзоиши талабот ба сардикунӣ медонад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Buildings — Energy Efficiency Policy Toolkit |url=https://www.iea.org/reports/energy-efficiency-policy-toolkit/buildings |publisher=International Energy Agency |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Меъмории устувор]]
* [[Самаранокии энергия]]
* [[Ҷазираи гармии шаҳрӣ]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Меъморӣ]]
[[Гурӯҳ:Сарфаи энергия]]
[[Гурӯҳ:Гармидиҳӣ, ҳавокашӣ ва ҳавосозӣ]]</text>
      <sha1>acmj6rkg2k7pltkjpx2yl9ky3afcr36</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1488976</id>
      <parentid>1488975</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷусторҳои вобаста */ ислоҳ, дақиқсозӣ, илова</comment>
      <origin>1488976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3509" sha1="enjd17dh86j0x4ufmkhpvoe8r2b3euy" xml:space="preserve">'''Сардкунии ғайрифаъол''' маҷмӯи усулҳои меъморӣ ва муҳандисист, ки ҳарорати дохили биноро бо истифодаи соя, шамол, бухоршавӣ, массаи ҳароратӣ ва радиатсияи шабона паст мекунад. Бар хилофи кондитсионер, ин усулҳо ба таҷҳизоти механикӣ камтар такя мекунанд ё умуман онро талаб намекунанд.

== Усулҳо ==
Самти дурусти бино, пешайвон, панҷараҳои сояафкан ва дарахтҳо воридшавии мустақими гармии офтобро маҳдуд мекунанд. Ранг ё рӯйпӯши равшани бом қисми зиёди нурро бозмегардонад. Шамолдиҳии салибӣ ҳаворо аз як тарафи бино ворид ва аз тарафи дигар хориҷ мекунад. Шамолдиҳии шабона девору фаршҳои дорои массаи ҳароратиро хунук месозад; онҳо рӯзона гармиро сусттар ба дохил мегузаронанд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ZEB Technologies: Passive Design Techniques |url=https://www.energy.gov/cmei/buildings/zeb-technologies-passive-design-techniques |publisher=U.S. Department of Energy |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

Дар иқлими хушк сардикунии бухоршавӣ низ самаранок буда метавонад: ҳангоми бухор шудани об гармӣ аз ҳаво гирифта мешавад. Ҳавлиҳои дохилӣ, бодгирҳо ва ҷӯйҳои об намунаҳои анъанавии истифодаи ҳамин принсипанд.

== Тарҳрезӣ ва маҳдудиятҳо ==
Самаранокӣ аз иқлим, намнокӣ, фарқи ҳарорати шабу рӯз, самти шамол ва масолеҳи сохтмон вобаста аст. Массаи ҳароратӣ бештар дар ҷойҳое фоида дорад, ки ҳарорати шабона назар ба рӯзона хеле паст аст. Дар ҳавои гарму намнок шамолдиҳӣ муҳимтар буда, сардикунии бухоршавӣ камсамар мешавад.

Тарҳи ғайрифаъол метавонад талабот ба неруи барқ, хароҷоти истифода ва сарбории шабака дар рӯзҳои гармро коҳиш диҳад. Агентии байналмилалии энержӣ самаранокии бино, меъёрҳои сохтмон ва тарҳи мувофиқро аз роҳҳои асосии маҳдуд кардани афзоиши талабот ба сардикунӣ медонад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Buildings — Energy Efficiency Policy Toolkit |url=https://www.iea.org/reports/energy-efficiency-policy-toolkit/buildings |publisher=International Energy Agency |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Меъмории устувор]]
* [[Самаранокии энергия]]
* [[Ҷазираи гармои шаҳрӣ]]


== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Меъморӣ]]
[[Гурӯҳ:Сарфаи энергия]]
[[Гурӯҳ:Гармидиҳӣ, ҳавокашӣ ва ҳавосозӣ]]</text>
      <sha1>enjd17dh86j0x4ufmkhpvoe8r2b3euy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1488977</id>
      <parentid>1488976</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>викисозӣ, аломатҳои китобат</comment>
      <origin>1488977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3540" sha1="8m3dsa9ckfas404evdd13ulkqpaqwzb" xml:space="preserve">'''Сардкунии ғайрифаъол''' ({{Lang-en|Passive cooling}} ) маҷмӯи усулҳои меъморӣ ва муҳандисист, ки ҳарорати дохили биноро бо истифодаи соя, шамол, бухоршавӣ, массаи ҳароратӣ ва радиатсияи шабона паст мекунад. Бар хилофи кондитсионер, ин усулҳо ба таҷҳизоти механикӣ камтар такя мекунанд ё умуман онро талаб намекунанд.

== Усулҳо ==
Самти дурусти бино, пешайвон, панҷараҳои сояафкан ва дарахтҳо воридшавии мустақими гармии офтобро маҳдуд мекунанд. Ранг ё рӯйпӯши равшани бом қисми зиёди нурро бозмегардонад. Шамолдиҳии салибӣ ҳаворо аз як тарафи бино ворид ва аз тарафи дигар хориҷ мекунад. Шамолдиҳии шабона девору фаршҳои дорои массаи ҳароратиро хунук месозад; онҳо рӯзона гармиро сусттар ба дохил мегузаронанд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ZEB Technologies: Passive Design Techniques |url=https://www.energy.gov/cmei/buildings/zeb-technologies-passive-design-techniques |publisher=U.S. Department of Energy |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

Дар иқлими хушк сардикунии бухоршавӣ низ самаранок буда метавонад: ҳангоми бухор шудани об гармӣ аз ҳаво гирифта мешавад. Ҳавлиҳои дохилӣ, бодгирҳо ва ҷӯйҳои об намунаҳои анъанавии истифодаи ҳамин принсипанд.

== Тарҳрезӣ ва маҳдудиятҳо ==
Самаранокӣ аз иқлим, намнокӣ, фарқи ҳарорати шабу рӯз, самти шамол ва масолеҳи сохтмон вобаста аст. Массаи ҳароратӣ бештар дар ҷойҳое фоида дорад, ки ҳарорати шабона назар ба рӯзона хеле паст аст. Дар ҳавои гарму намнок шамолдиҳӣ муҳимтар буда, сардикунии бухоршавӣ камсамар мешавад.

Тарҳи ғайрифаъол метавонад талабот ба неруи барқ, хароҷоти истифода ва сарбории шабака дар рӯзҳои гармро коҳиш диҳад. Агентии байналмилалии энержӣ самаранокии бино, меъёрҳои сохтмон ва тарҳи мувофиқро аз роҳҳои асосии маҳдуд кардани афзоиши талабот ба сардикунӣ медонад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Buildings — Energy Efficiency Policy Toolkit |url=https://www.iea.org/reports/energy-efficiency-policy-toolkit/buildings |publisher=International Energy Agency |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Меъмории устувор]]
* [[Самаранокии энергия]]
* [[Ҷазираи гармои шаҳрӣ]]


== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Меъморӣ]]
[[Гурӯҳ:Сарфаи энергия]]
[[Гурӯҳ:Гармидиҳӣ, ҳавокашӣ ва ҳавосозӣ]]</text>
      <sha1>8m3dsa9ckfas404evdd13ulkqpaqwzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нақшаи бехатарии об</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334091</id>
    <revision>
      <id>1488978</id>
      <timestamp>2026-10-09T12:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Нақшаи бехатарии об''' санади идоракунии хавф барои таъмини доимии оби ошомидании бехатар мебошад. Он тамоми занҷираи обрасонӣ — аз ҳавзаи обгир то манбаъ, коркарди об, обанбор, шабакаи тақсимот ва истеъмолкунандаро — фаро мегирад. Созмони ҷаҳонии тандуру...</comment>
      <origin>1488978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3462" sha1="bkksxg6k5x6cg3i8g6epihz3rx8a78f" xml:space="preserve">'''Нақшаи бехатарии об''' санади идоракунии хавф барои таъмини доимии оби ошомидании бехатар мебошад. Он тамоми занҷираи обрасонӣ — аз ҳавзаи обгир то манбаъ, коркарди об, обанбор, шабакаи тақсимот ва истеъмолкунандаро — фаро мегирад. Созмони ҷаҳонии тандурустӣ ин равишро воситаи муассиртарини таъмини пайвастаи бехатарӣ ва қобили қабул будани оби нӯшокӣ мешуморад.&lt;ref name=&quot;WHO-WSP&quot;&gt;{{cite web |title=Water safety planning |url=https://www.who.int/teams/environment-climate-change-and-health/water-sanitation-and-health/water-safety-and-quality/water-safety-planning |publisher=World Health Organization |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

== Марҳилаҳо ==
Аввал гурӯҳи масъул низоми обрасониро тавсиф мекунад. Сипас хатарҳои микробиологӣ, кимиёвӣ ва ҷисмонӣ муайян шуда, эҳтимол ва вазни оқибати онҳо арзёбӣ мегардад. Барои хавфҳои афзалиятнок чораҳои назоратӣ интихоб мешаванд: муҳофизати манбаъ, безараргардонӣ, нигоҳдории дурусти обанбор, назорати фишори қубур ва пешгирии ифлосшавии дубора.

Нақша бояд ҳудуди қобили қабул, тарзи назорат, шахси масъул ва амали фавриро ҳангоми вайрон шудани назорат муайян кунад. Санҷиши мустақили сифати об тасдиқ мекунад, ки тамоми низом дуруст кор мекунад. Ҳуҷҷатгузорӣ, омӯзиши кормандон ва бозбинии нақша баъди садама ё тағйироти инфрасохторӣ низ зарур аст.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Water safety plan manual: step-by-step risk management for drinking-water suppliers, second edition |url=https://www.who.int/publications/i/item/9789240067691 |publisher=World Health Organization |date=2023-03-01 |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

== Аҳамият ==
Танҳо озмоиши намунаи об баъди истеҳсол метавонад ифлосшавиро дер ошкор кунад. Нақшаи бехатарӣ ба пешгирӣ такя мекунад ва имкон медиҳад, ки хавф пеш аз расидани об ба аҳолӣ назорат шавад. Онро ҳам барои шабакаҳои бузурги шаҳрӣ ва ҳам барои низомҳои хурди деҳот мутобиқ кардан мумкин аст. Дар нашри дувуми дастури СҶТ устуворӣ ба тағйирёбии иқлим ва баробарии дастрасӣ низ ворид шудаанд.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Оби ошомиданӣ]]
* [[Беҳдошт]]
* [[Тозакунии об]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Обтаъминкунӣ]]
[[Гурӯҳ:Беҳдошти ҷамъиятӣ]]
[[Гурӯҳ:Идоракунии хавф]]</text>
      <sha1>bkksxg6k5x6cg3i8g6epihz3rx8a78f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саводи додаҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334092</id>
    <revision>
      <id>1488979</id>
      <timestamp>2026-10-09T12:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Саводи додаҳо''' қобилияти хондан, фаҳмидан, таҳлил кардан, арзёбӣ ва баён кардани маълумот бо истифода аз додаҳо мебошад. Он на танҳо малакаи ҳисобу омор, балки дарки манбаи дода, тарзи ҷамъоварӣ, сифати он ва маҳдудияти хулосаҳоро низ дар бар мегирад.&lt;ref&gt;{{cite...</comment>
      <origin>1488979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3046" sha1="ra4c0j1i28gxb3ru6k23qq2kbyjo2bo" xml:space="preserve">'''Саводи додаҳо''' қобилияти хондан, фаҳмидан, таҳлил кардан, арзёбӣ ва баён кардани маълумот бо истифода аз додаҳо мебошад. Он на танҳо малакаи ҳисобу омор, балки дарки манбаи дода, тарзи ҷамъоварӣ, сифати он ва маҳдудияти хулосаҳоро низ дар бар мегирад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Data literacy |url=https://connect.unevoc.unesco.org/home/TVETipedia%2BGlossary/lang%3Den/show%3Dterm/lang%3Den/term%3DData%2Bliteracy |publisher=UNESCO-UNEVOC |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

== Малакаҳо ==
Шахси дорои саводи додаҳо метавонад ҷадвал, диаграмма ва нишондиҳандаро дуруст бихонад; байни ҳисса, фоиз, миёна ва медиана фарқ гузорад; ҳамбастагиро бо сабабият омехта накунад; ва дар бораи намуна, номуайянӣ ва хатои андозагирӣ суол диҳад. Ӯ ҳамчунин медонад, ки интихоби меҳвари диаграмма ё гурӯҳбандии маълумот метавонад тасаввурро тағйир диҳад.

Саводи додаҳо давраи пурраи корро фаро мегирад: муайян кардани савол, ёфтани додаи муносиб, тоза ва муқоиса кардани он, таҳлил, намоиши натиҷа ва шарҳи одилона. Дар ин раванд махфият, ризоият, амнияти иттилоот ва эҳтимоли ғаразнокии алгоритм низ ба назар гирифта мешаванд.

== Аҳамият ==
Ин малака барои рӯзноманигорон, омӯзгорон, кормандони давлатӣ, соҳибкорон ва шаҳрвандон зарур аст. Он ба арзёбии оморҳои тандурустӣ, буҷет, интихобот, иқлим ва иқтисод мусоидат мекунад. Дар ҷойи кор саводи додаҳо ба қабул кардани қарори асоснок ёрӣ медиҳад; дар ҷомеа бошад, муқовиматро ба иттилои гумроҳкунанда зиёд мекунад.

Саводи додаҳо бо [[саводи рақамӣ]], [[саводи иттилоотӣ]] ва [[саводи оморӣ]] алоқаманд аст, вале ба кор бо далелҳои сохторёфта ва тарзи табдил додани онҳо ба хулоса таваҷҷуҳи хос дорад.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Саводи рақамӣ]]
* [[Омор]]
* [[Додаҳои озод]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Додаҳо]]
[[Гурӯҳ:Саводнокӣ]]
[[Гурӯҳ:Маориф]]</text>
      <sha1>ra4c0j1i28gxb3ru6k23qq2kbyjo2bo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷараёни экологӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334093</id>
    <revision>
      <id>1488980</id>
      <timestamp>2026-10-09T12:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Ҷараёни экологӣ''' миқдор, вақтбандӣ ва сифати ҷараёни обест, ки барои нигоҳ доштани экосистемаҳои оби ширин ва резишгоҳҳо, инчунин рӯзгор ва некуаҳволии инсонҳои вобаста ба онҳо зарур аст.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Introduction to Environmental Flows in Hydropower Projects |url=https://www.worldbank.org/en/olc/cour...</comment>
      <origin>1488980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3110" sha1="f36ci5n8gk9uhgnr9z0glms3yuvld55" xml:space="preserve">'''Ҷараёни экологӣ''' миқдор, вақтбандӣ ва сифати ҷараёни обест, ки барои нигоҳ доштани экосистемаҳои оби ширин ва резишгоҳҳо, инчунин рӯзгор ва некуаҳволии инсонҳои вобаста ба онҳо зарур аст.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Introduction to Environmental Flows in Hydropower Projects |url=https://www.worldbank.org/en/olc/course/43795 |publisher=World Bank |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

== Моҳият ==
Дарё танҳо ҳаҷми миёнаи об нест. Тағйирёбии мавсимӣ, обхезии кӯтоҳ, сатҳи пасти табиӣ, ҳарорат ва сифати об ба муҳоҷирати моҳиҳо, афзоиши набототи соҳилӣ, интиқоли таҳшин ва пайванди дарё бо обхезорҳо таъсир мерасонанд. Аз ин рӯ, ҷараёни экологӣ одатан як рақами доимӣ нест, балки низоми ҷараён дар тӯли сол мебошад.

== Арзёбӣ ==
Барои муайян кардани ҷараёни зарурӣ усулҳои гидрологӣ, гидравликӣ, моделсозии зистгоҳ ва арзёбии ҳамаҷонибаи экосистема истифода мешаванд. Маълумоти таърихии дарё, намудҳои калидӣ, сифати об, истифодаи иҷтимоӣ ва арзишҳои фарҳангӣ ба назар гирифта мешаванд. Натиҷа бояд бо мониторинг санҷида ва ҳангоми тағйир ёфтани иқлим ё истифодаи об бозбинӣ гардад.

== Идоракунӣ ==
Сарбанд, обанбор ва обгирии калон метавонанд ҷараёни табииро тағйир диҳанд. Озод кардани об аз обанбор дар вақтҳои муайян, маҳдуд кардани обгирӣ дар мавсими камобӣ ва ҳифзи ҷӯйҳои пайваст чораҳои маъмули идоракунӣ мебошанд. Ҳадаф ҳатман барқарор кардани ҳолати комилан табиӣ нест; мақсад ёфтани тавозун миёни обтаъминкунӣ, неру, кишоварзӣ ва саломатии дарё аст.

Ҷараёни экологӣ барои кишварҳои дорои кишоварзии обӣ ва неругоҳҳои барқи обӣ аҳамияти махсус дорад, зеро қарорҳои болооб метавонанд ба ҷомеаҳо ва экосистемаҳои поёноб таъсир расонанд.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Дарё]]
* [[Нерӯгоҳи обӣ]]
* [[Захираҳои об]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Обшиносӣ]]
[[Гурӯҳ:Муҳити зист]]
[[Гурӯҳ:Мудирияти об]]</text>
      <sha1>f36ci5n8gk9uhgnr9z0glms3yuvld55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кишоварзии дақиқ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334094</id>
    <revision>
      <id>1488981</id>
      <timestamp>2026-10-09T12:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Кишоварзии дақиқ''' стратегияи идоракунии хоҷагист, ки додаҳои замонӣ, маконӣ ва хусусиятҳои зироат ё чорворо ҷамъоварӣ ва таҳлил мекунад, то захираҳо дар ҷой ва вақти зарурӣ истифода шаванд. Ҳадафи он беҳтар кардани самаранокии об, нуриҳо, тухмӣ ва заҳрхим...</comment>
      <origin>1488981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3385" sha1="lppqbeu1ph4uxizego6i9xpmupjj730" xml:space="preserve">'''Кишоварзии дақиқ''' стратегияи идоракунии хоҷагист, ки додаҳои замонӣ, маконӣ ва хусусиятҳои зироат ё чорворо ҷамъоварӣ ва таҳлил мекунад, то захираҳо дар ҷой ва вақти зарурӣ истифода шаванд. Ҳадафи он беҳтар кардани самаранокии об, нуриҳо, тухмӣ ва заҳрхимикатҳо, ҳамзамон баланд бардоштани ҳосилнокӣ, сифат ва устувории истеҳсолот аст.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Precision agriculture |url=https://agrovoc.review.fao.org/browse/agrovoc/en/page/c_92363?anylang=on |publisher=FAO AGROVOC |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

== Технологияҳо ==
Дар кишоварзии дақиқ аз низомҳои моҳвораии ҷойёбӣ, аксҳои моҳвораӣ, паҳпод, санҷандаи намии хок, истгоҳи обуҳаво, харитаи ҳосил ва нармафзори дастгирии қарор истифода мешавад. Дастгоҳи тағйирдиҳандаи меъёр метавонад миқдори тухмӣ, нуриҳо ё обро дар қисмҳои гуногуни киштзор мувофиқи ниёз тағйир диҳад.

Раванд одатан аз ченкунӣ оғоз мешавад. Додаҳо ба харита ё нишондиҳанда табдил ёфта, фарқи дохили киштзор муайян мегардад. Баъд хоҷагидор чора меандешад ва натиҷаро дар мавсими оянда муқоиса мекунад.

== Имконият ва маҳдудият ==
Ин равиш метавонад хароҷоти нолозим ва фишор ба муҳити зистро кам кунад. Барои хоҷагиҳои хурд телефони мобилӣ, машварати обуҳавоӣ, аксҳои моҳвораии дастрас ва санҷандаҳои арзон роҳҳои амалӣ мебошанд. ФАО қайд мекунад, ки арзон шудани технологияҳои мобилӣ, зеҳни сунъӣ, интернети ашё ва ҳисоббарории абрӣ онҳоро барои деҳқонони хурд дастрас‌تر мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Precision Agriculture for Smallholder Farmers |url=https://www.fao.org/family-farming/detail/en/c/1738176/ |publisher=Food and Agriculture Organization |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

Монеаҳо арзиши таҷҳизот, интернети суст, камбуди малака, мутобиқат накардани додаҳо ва масъалаи моликияту махфияти маълумоти хоҷагӣ мебошанд. Технология бояд бо дониши маҳаллӣ ва агрономӣ якҷо истифода шавад.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Кишоварзии рақамӣ]]
* [[Обёрӣ]]
* [[Зондкунии фосилавӣ]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Кишоварзӣ]]
[[Гурӯҳ:Технологияи иттилоотӣ]]
[[Гурӯҳ:Технологияҳои рушдёбанда]]</text>
      <sha1>lppqbeu1ph4uxizego6i9xpmupjj730</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бозсозии бумшинохтӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334095</id>
    <revision>
      <id>1488982</id>
      <timestamp>2026-10-09T12:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Бозсозии бумшинохтӣ''' ({{Lang-en|Ecological restoration}}) '''барқарорсозии экосистема''' ё '''''бозсозии бумсозгор''''' раванди боздоштан ва баргардондани таназзули экосистема мебошад, ки ба беҳ шудани хидматҳои экосистемавӣ ва барқарор шудани гуногунии биологӣ меорад. Он ҳа...</comment>
      <origin>1488982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3376" sha1="mykto7ax8ojrvlt544mlsh5si15qulx" xml:space="preserve">'''Бозсозии бумшинохтӣ''' ({{Lang-en|Ecological restoration}}) '''барқарорсозии экосистема''' ё '''''бозсозии бумсозгор''''' раванди боздоштан ва баргардондани таназзули экосистема мебошад, ки ба беҳ шудани хидматҳои экосистемавӣ ва барқарор шудани гуногунии биологӣ меорад. Он ҳам ёрӣ ба барқароршавии ҷойҳои харобшуда ва ҳам ҳифзи экосистемаҳои ҳанӯз солимро дар бар мегирад.&lt;ref name=&quot;UN-decade&quot;&gt;{{cite web |title=Principles for ecosystem restoration to guide the United Nations Decade 2021–2030 |url=https://www.decadeonrestoration.org/publications/principles-ecosystem-restoration-guide-united-nations-decade-2021-2030 |publisher=UN Decade on Ecosystem Restoration |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

== Равишҳо ==
'''Бозсозиӣ''' метавонад фаъол ё ғайрифаъол бошад. Дар усули фаъол дарахту гиёҳи маҳаллӣ шинонда, намудҳои бегона дур, маҷрои об барқарор ё хоки олуда тоза карда мешавад. Дар усули ғайрифаъол фишор — масалан чаронидани аз ҳад зиёд, буридани ҷангал ё ифлосшавӣ — бартараф мегардад, то табиат худ барқарор шавад.

Ҳадаф ҳамеша баргардондани манзара ба як лаҳзаи таърихӣ нест. Шароити иқлим, ниёзи ҷомеа ва имкони воқеии барқароршавӣ ба интихоби ҳолати мақсаднок таъсир мерасонанд. Лоиҳа бояд намудҳои маҳаллӣ, пайвастагии зистгоҳ, обу хок ва манфиати аҳолиро якҷо ба назар гирад.

== Аҳамият ва арзёбӣ ==
Экосистемаи солим обро танзим мекунад, хокро аз эрозия муҳофизат менамояд, карбонро захира мекунад ва барои ғизо, доруворӣ ва даромад замина фароҳам меорад. Аммо шинондани дарахт дар ҳар ҷой худ ба худ барқарорсозӣ нест: монокултура ё намудҳои номувофиқ метавонанд гуногунии биологиро кам кунанд.

Натиҷа бо нишондиҳандаҳои гуногунии намудҳо, сохтори наботот, сифати хок ва об, устувории равандҳои табиӣ ва некуаҳволии ҷомеа санҷида мешавад. Маҷмаи Умумии СММ солҳои 2021—2030-ро Даҳсолаи барқарорсозии экосистемаҳо эълон кардааст.&lt;ref name=&quot;UN-decade&quot; /&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Экосистема]]
* [[Гуногунии биологӣ]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Экология]]
[[Гурӯҳ:Ҳифзи табиат]]
[[Гурӯҳ:Барқарорсозии экологӣ]]</text>
      <sha1>mykto7ax8ojrvlt544mlsh5si15qulx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1488983</id>
      <parentid>1488982</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:41:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>вироишоти сабкӣ, ороиш, ислоҳ</comment>
      <origin>1488983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3853" sha1="epgnxbwc5n37vl9m81svtz1f5c13gnv" xml:space="preserve">[[Акс:Wetland restoration in Australia.jpg|thumb|Бозсозии [[ботлоқзор]] дар [[Австралия]], ки ба наздикӣ дар маҳалле анҷом шудааст, ки қаблан барои кишоварзӣ истифода мешуд|336x336пкс]]
[[Акс:Johnson creek pasture reclamation P2222.jpg|thumb|Бозсозии қисме аз [[Ҷонсон-Крик (дарёи Вилламетт)|Ҷонсон-Крик]]|336x336пкс]]
'''Бозсозии бумшинохтӣ''' ({{Lang-en|Ecological restoration}}) '''барқарорсозии экосистема''' ё '''''бозсозии бумсозгор''''' раванди боздоштан ва баргардондани таназзули экосистема мебошад, ки ба беҳ шудани хидматҳои экосистемавӣ ва барқарор шудани гуногунии биологӣ меорад. Он ҳам ёрӣ ба барқароршавии ҷойҳои харобшуда ва ҳам ҳифзи экосистемаҳои ҳанӯз солимро дар бар мегирад.&lt;ref name=&quot;UN-decade&quot;&gt;{{cite web |title=Principles for ecosystem restoration to guide the United Nations Decade 2021–2030 |url=https://www.decadeonrestoration.org/publications/principles-ecosystem-restoration-guide-united-nations-decade-2021-2030 |publisher=UN Decade on Ecosystem Restoration |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

== Равишҳо ==
'''Бозсозиӣ''' метавонад фаъол ё ғайрифаъол бошад. Дар усули фаъол дарахту гиёҳи маҳаллӣ шинонда, намудҳои бегона дур, маҷрои об барқарор ё хоки олуда тоза карда мешавад. Дар усули ғайрифаъол фишор — масалан чаронидани аз ҳад зиёд, буридани ҷангал ё ифлосшавӣ — бартараф мегардад, то табиат худ барқарор шавад.

Ҳадаф ҳамеша баргардондани манзара ба як лаҳзаи таърихӣ нест. Шароити иқлим, ниёзи ҷомеа ва имкони воқеии барқароршавӣ ба интихоби ҳолати мақсаднок таъсир мерасонанд. Лоиҳа бояд намудҳои маҳаллӣ, пайвастагии зистгоҳ, обу хок ва манфиати аҳолиро якҷо ба назар гирад.

== Аҳамият ва арзёбӣ ==
Экосистемаи солим обро танзим мекунад, хокро аз эрозия муҳофизат менамояд, карбонро захира мекунад ва барои ғизо, доруворӣ ва даромад замина фароҳам меорад. Аммо шинондани дарахт дар ҳар ҷой худ ба худ барқарорсозӣ нест: монокултура ё намудҳои номувофиқ метавонанд гуногунии биологиро кам кунанд.

Натиҷа бо нишондиҳандаҳои гуногунии намудҳо, сохтори наботот, сифати хок ва об, устувории равандҳои табиӣ ва некуаҳволии ҷомеа санҷида мешавад. Маҷмаи Умумии СММ солҳои 2021—2030-ро Даҳсолаи барқарорсозии экосистемаҳо эълон кардааст.&lt;ref name=&quot;UN-decade&quot; /&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Экосистема]]
* [[Гуногунии биологӣ]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Экология]]
[[Гурӯҳ:Ҳифзи табиат]]
[[Гурӯҳ:Барқарорсозии экологӣ]]</text>
      <sha1>epgnxbwc5n37vl9m81svtz1f5c13gnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партови сифр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334096</id>
    <revision>
      <id>1488984</id>
      <timestamp>2026-10-09T12:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Партови сифр''' маҷмӯи принсипҳо ва амалҳоест, ки ба пешгирии пайдоиши партов ва нигоҳ доштани маҳсулоту мавод дар истифода равона шудааст. Ин мафҳум коҳиш, истифодаи такрорӣ, таъмир, тарҳрезии нав ва коркарди дубораро фаро мегирад, то мавод ба партовгоҳ ё м...</comment>
      <origin>1488984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3506" sha1="d8oz3l6viou95p13ljyu1n1n55rk71f" xml:space="preserve">'''Партови сифр''' маҷмӯи принсипҳо ва амалҳоест, ки ба пешгирии пайдоиши партов ва нигоҳ доштани маҳсулоту мавод дар истифода равона шудааст. Ин мафҳум коҳиш, истифодаи такрорӣ, таъмир, тарҳрезии нав ва коркарди дубораро фаро мегирад, то мавод ба партовгоҳ ё муҳити зист наравад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cities embrace “zero waste” philosophy amidst torrents of trash |url=https://www.unep.org/beatpollution/node/2724 |publisher=UN Environment Programme |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

== Зинаҳои амал ==
Пешгирӣ аз ҳама болотар меистад: маҳсулот ё бастаи нолозим рад карда мешавад ва истеҳсолкунанда маводи камтар истифода мебарад. Баъд кам кардани истеъмол, истифодаи такрорӣ, таъмир, навсозӣ ва мубодила меоянд. Ҷудо кардани партов, компост кардани моддаи органикӣ ва коркарди дубора барои маводе истифода мешаванд, ки пешгирӣ ё бозистифодаашон имкон надорад.

Партови сифр танҳо кори хонавода нест. Тарҳи маҳсулот, низоми баргардондани зарф, хариди давлатии устувор, масъулияти васеи истеҳсолкунанда ва ҷамъоварии ҷудогона ба иштироки корхона ва ҳукумат ниёз доранд. Ченкунии таркиби партов ва муайян кардани манбаи он барои интихоби чораҳои самаранок муҳим аст.

== Аҳамият ва маҳдудият ==
Кам кардани партов талабот ба ашёи нав, хароҷоти ҷамъоварӣ ва ифлосшавии ҳаво, обу хокро коҳиш медиҳад. Компост моддаи ғизоиро ба хок бармегардонад, истифодаи такрорӣ бошад арзиши дар маҳсулот ҷойгиршударо нигоҳ медорад. Барномаи СММ оид ба муҳити зист равиши давраи ҳаётро — аз манбаъ то анҷоми истифода — асоси ҳалли партов медонад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zero Waste 101 |url=https://www.unep.org/interactives/zero-waste-101/index.html |publisher=UNEP |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

«Сифр» бештар самти ҳаракат аст, на даъвои он ки ҳар зарра фавран аз байн меравад. Нишондиҳандаҳои заиф метавонанд танҳо интиқоли партов аз як ҷой ба ҷои дигарро пинҳон кунанд; бинобар ин пешгирӣ ва шаффофияти ҳисобот муҳиманд.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Иқтисоди даврӣ]]
* [[Коркарди дубора]]
* [[Компост]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Идоракунии партовҳо]]
[[Гурӯҳ:Рушди устувор]]
[[Гурӯҳ:Муҳити зист]]</text>
      <sha1>d8oz3l6viou95p13ljyu1n1n55rk71f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1488985</id>
      <parentid>1488984</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>вироишоти сабкӣ, ороиш, викисозӣ</comment>
      <origin>1488985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3721" sha1="q02pcyb6vb3on1qcjis0z8k6egdr7ll" xml:space="preserve">[[Акс:Four_Hills_Landfill.jpg|thumb|Маҳсулоти истифодашуда, ки дар маркази коркарди партовҳои металлӣ ҷамъ оварда шудаанд|344x344пкс]]
'''Партови сифр''' маҷмӯи принсипҳо ва амалҳоест, ки ба пешгирии пайдоиши партов ва нигоҳ доштани маҳсулоту мавод дар истифода равона шудааст. Ин мафҳум коҳиш, истифодаи такрорӣ, таъмир, тарҳрезии нав ва коркарди дубораро фаро мегирад, то мавод ба партовгоҳ ё муҳити зист наравад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cities embrace “zero waste” philosophy amidst torrents of trash |url=https://www.unep.org/beatpollution/node/2724 |publisher=UN Environment Programme |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

== Зинаҳои амал ==
Пешгирӣ аз ҳама болотар меистад: маҳсулот ё бастаи нолозим рад карда мешавад ва истеҳсолкунанда маводи камтар истифода мебарад. Баъд кам кардани истеъмол, истифодаи такрорӣ, таъмир, навсозӣ ва мубодила меоянд. Ҷудо кардани партов, компост кардани моддаи органикӣ ва коркарди дубора барои маводе истифода мешаванд, ки пешгирӣ ё бозистифодаашон имкон надорад.

Партови сифр танҳо кори хонавода нест. Тарҳи маҳсулот, низоми баргардондани зарф, хариди давлатии устувор, масъулияти васеи истеҳсолкунанда ва ҷамъоварии ҷудогона ба иштироки корхона ва ҳукумат ниёз доранд. Ченкунии таркиби партов ва муайян кардани манбаи он барои интихоби чораҳои самаранок муҳим аст.

== Аҳамият ва маҳдудият ==
Кам кардани партов талабот ба ашёи нав, хароҷоти ҷамъоварӣ ва ифлосшавии ҳаво, обу хокро коҳиш медиҳад. Компост моддаи ғизоиро ба хок бармегардонад, истифодаи такрорӣ бошад арзиши дар маҳсулот ҷойгиршударо нигоҳ медорад. Барномаи СММ оид ба муҳити зист равиши давраи ҳаётро — аз манбаъ то анҷоми истифода — асоси ҳалли партов медонад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zero Waste 101 |url=https://www.unep.org/interactives/zero-waste-101/index.html |publisher=UNEP |access-date=2026-10-08}}&lt;/ref&gt;

«Сифр» бештар самти ҳаракат аст, на даъвои он ки ҳар зарра фавран аз байн меравад. Нишондиҳандаҳои заиф метавонанд танҳо интиқоли партов аз як ҷой ба ҷои дигарро пинҳон кунанд; бинобар ин пешгирӣ ва шаффофияти ҳисобот муҳиманд.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Иқтисоди даврӣ]]
* [[Коркарди дубора]]
* [[Компост]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Идоракунии партовҳо]]
[[Гурӯҳ:Рушди устувор]]
[[Гурӯҳ:Муҳити зист]]</text>
      <sha1>q02pcyb6vb3on1qcjis0z8k6egdr7ll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мансабдорони олимартабаи аврупоӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334097</id>
    <revision>
      <id>1488995</id>
      <timestamp>2026-10-09T17:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>ислоҳ</comment>
      <origin>1488995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3579" sha1="6el34jef1w18ckxlimlx7vu16im9s5p" xml:space="preserve">== Ҷадвали мансабдорони аврупоӣ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Лотинӣ
!Фаронсавӣ
!Инглисӣ
!Олмонӣ
!Чехӣ
!Русиявӣ
!Укроинӣ
|-
|Император/Imperator
|Император/Empereur
|[[Император]]/Emperor
|[[Кайзер]]
|Кайзер
|Император
|[[Император|Імператор]]/[[Кайзер|Цісар]]
|-
|Рекс/Rex
|Подшоҳ/Roi
|Подшоҳ/King
|Подшоҳ/König
|Подшоҳ/Král
|Подшоҳ/Король/Царь
|Подшоҳ/Король/Цар
|-
|Ҳерсог/Dux
|Ҳерсог/Duc
|Ҳерсог/Duke
|Ҳерсог/Herzog
|Ҳерсог / шоҳзода/Vévoda / Kníže
|Герцог/Князь
|Ҳерсог/Князь/Герцог
|-
|Граф/Comes
|[[Граф]]/Comte/Cuens
|[[Граф]]/Count / Earl 
|[[Граф]]/Graf
|[[Граф]]/Hrabě
|Граф
|[[Граф]]
|-
|Маркиз/Marchio
|Маркиз/Marquis
|Маркиз/Margrave/Marguis
|Маркграф/Markgraf
|Маркграф/Markrabě
|Маркиз
|Маркграф/Маркіз
|-
|Шариф/Vicecomes
|[[Виконт]]/Vicomte
|Виконт/Viscount
|
|
|Ҷаноб/
|Виконт/[[Виконт|Віконт]]
|-
|Барон/[Liber] Baro
|Барон/Baron
|Барон/Baron
|Барон/Freiherr
|
|Барон
|[[Барон]]
|-
|Ҳоким/Dominus
|Сир / Лорд/Sire / Seigneur
|Лорд/Lord
|Ҷаноб/Herr
|Ҷаноб/Pán
|Государь
|Ҷаноб/Господар/Пан
|-
|}
== Мансабдорони олимартабаи аврупоӣ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Лотинӣ
!Фаронсавӣ
!Инглисӣ
!Олмонӣ
!Чехӣ
!Русиявӣ
!Укроинӣ
|-
|Император/Imperator
|Император/Empereur
|[[Император]]/Emperor
|[[Кайзер]]
|Кайзер
|Император
|[[Император|Імператор]]/[[Кайзер|Цісар]]
|-
|Рекс/Rex
|Подшоҳ/Roi
|Подшоҳ/King
|Подшоҳ/König
|Подшоҳ/Král
|Подшоҳ/Король/Царь
|Подшоҳ/Король/Цар
|-
|Ҳерсог/Dux
|Ҳерсог/Duc
|Ҳерсог/Duke
|Ҳерсог/Herzog
|Ҳерсог / шоҳзода/Vévoda / Kníže
|Герцог/Князь
|Ҳерсог/Князь/Герцог
|-
|Граф/Comes
|[[Граф]]/Comte/Cuens
|[[Граф]]/Count / Earl 
|[[Граф]]/Graf
|[[Граф]]/Hrabě
|Граф
|[[Граф]]
|-
|Маркиз/Marchio
|Маркиз/Marquis
|Маркиз/Margrave/Marguis
|Маркграф/Markgraf
|Маркграф/Markrabě
|Маркиз
|Маркграф/Маркіз
|-
|Шариф/Vicecomes
|[[Виконт]]/Vicomte
|Виконт/Viscount
|
|
|Ҷаноб/
|Виконт/[[Виконт|Віконт]]
|-
|Барон/[Liber] Baro
|Барон/Baron
|Барон/Baron
|Барон/Freiherr
|
|Барон
|[[Барон]]
|-
|Ҳоким/Dominus
|Сир / Лорд/Sire / Seigneur
|Лорд/Lord
|Ҷаноб/Herr
|Ҷаноб/Pán
|Государь
|Ҷаноб/Господар/Пан
|-
|}

== Пайвандҳо ==
* В В. Панашенко . Вазир [мошини Wayback бойгонӣ шудааст.] // Енциклопедія історії України: дар 10 ҳамин тавр. /муҳаррир: В. ВА. Смолии (раис) ва дигарон. Институти таърихи Украина, NAS Украина . — К. : Андешаи илмӣ, 2003. — Т. 1 : А - Б. — С. 536. — ISBN 966-00-0734-5.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

[[Гурӯҳ:Сарварони ҳукуматҳо]]
[[Гурӯҳ:Ҳокимият]]</text>
      <sha1>6el34jef1w18ckxlimlx7vu16im9s5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оби хокистарӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334098</id>
    <revision>
      <id>1488996</id>
      <timestamp>2026-10-09T20:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Оби хокистарӣ''' оби партови нисбатан камолудаест, ки аз душ, ҳаммом, дастшӯяк ва мошини ҷомашӯӣ ҳосил мешавад. Оби ҳоҷатхона, ки дорои миқдори зиёди ифлосии наҷосатист, одатан ба ин гурӯҳ дохил намешавад. Дар баъзе низомҳо оби ошхона низ ба сабаби равған ва...</comment>
      <origin>1488996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3210" sha1="4lbdtu5x4v2rb752ya4g4c2g2i4m3a4" xml:space="preserve">'''Оби хокистарӣ''' оби партови нисбатан камолудаест, ки аз душ, ҳаммом, дастшӯяк ва мошини ҷомашӯӣ ҳосил мешавад. Оби ҳоҷатхона, ки дорои миқдори зиёди ифлосии наҷосатист, одатан ба ин гурӯҳ дохил намешавад. Дар баъзе низомҳо оби ошхона низ ба сабаби равған ва боқимондаи ғизо ҷудо нигоҳ дошта мешавад.

== Ҷамъоварӣ ва истифода ==
Оби хокистариро баъди коркарди мувофиқ барои обёрии кабудизор, шустани ҳоҷатхона, тозакунии кӯча ё дигар корҳои ғайринӯшокӣ истифода бурдан мумкин аст. Низоми содда метавонад обро мустақим ба боғ равона кунад; низоми мураккабтар филтр, безараргардонӣ, обанбор ва қубури алоҳида дорад. Агентии ҳифзи муҳити зисти ИМА истифодаи маҳаллии оби ғайринӯшокиро роҳи коҳиш додани талабот ба оби тоза ва ҳаҷми оби воридшаванда ба канализатсия мешуморад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Onsite Non-Potable Water Reuse Resources |url=https://www.epa.gov/waterreuse/onsite-non-potable-water-reuse-resources |publisher=United States Environmental Protection Agency |access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;

== Бехатарӣ ==
Оби хокистарӣ метавонад микроорганизм, маводи шустушӯй, намак ва моддаи органикӣ дошта бошад. Навъи коркард бояд ба истифодаи ниҳоӣ мувофиқ бошад. Тамос бо одам, пошидан ба қисми хӯрдании рустанӣ ва нигоҳдории тӯлонӣ бе коркард метавонад хавфро зиёд кунад. Қубурҳои оби нӯшокӣ ва оби такрорӣ бояд равшан ҷудо ва ишорагузорӣ шаванд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Guidelines for the safe use of wastewater, excreta and greywater — Volume 4 |url=https://www.who.int/publications-detail-redirect/9241546859 |publisher=World Health Organization |access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;

Дар минтақаҳои камоб бозистифодаи дуруст метавонад оби нӯшокиро барои ниёзҳои муҳим нигоҳ дорад. Аммо интихоби маводи шустушӯйи камнамак ва назорати хок муҳим аст, зеро ҷамъшавии намак метавонад ба рустанӣ зарар расонад.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* Оби бозёфтшуда
* Оби партов
* [[Ҷамъоварии оби борон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Обтаъминкунӣ]]
[[Гурӯҳ:Беҳдошт]]
[[Гурӯҳ:Ҳифзи об]]</text>
      <sha1>4lbdtu5x4v2rb752ya4g4c2g2i4m3a4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1488997</id>
      <parentid>1488996</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <origin>1488997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3885" sha1="rawdwkquz01kvuhk63typdh8eqbf2h0" xml:space="preserve">'''Оби хокистарӣ''' оби партови нисбатан камолудаест, ки аз душ, ҳаммом, дастшӯяк ва мошини ҷомашӯӣ ҳосил мешавад. Оби ҳоҷатхона, ки дорои миқдори зиёди ифлосии наҷосатист, одатан ба ин гурӯҳ дохил намешавад. Дар баъзе низомҳо оби ошхона низ ба сабаби равған ва боқимондаи ғизо ҷудо нигоҳ дошта мешавад.

== Ҷамъоварӣ ва истифода ==
Оби хокистариро баъди коркарди мувофиқ барои обёрии кабудизор, шустани ҳоҷатхона, тозакунии кӯча ё дигар корҳои ғайринӯшокӣ истифода бурдан мумкин аст. Низоми содда метавонад обро мустақим ба боғ равона кунад; низоми мураккабтар филтр, безараргардонӣ, обанбор ва қубури алоҳида дорад. Агентии ҳифзи муҳити зисти ИМА истифодаи маҳаллии оби ғайринӯшокиро роҳи коҳиш додани талабот ба оби тоза ва ҳаҷми оби воридшаванда ба канализатсия мешуморад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Onsite Non-Potable Water Reuse Resources |url=https://www.epa.gov/waterreuse/onsite-non-potable-water-reuse-resources |publisher=United States Environmental Protection Agency |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Бехатарӣ ==
Оби хокистарӣ метавонад микроорганизм, маводи шустушӯй, намак ва моддаи органикӣ дошта бошад. Навъи коркард бояд ба истифодаи ниҳоӣ мувофиқ бошад. Тамос бо одам, пошидан ба қисми хӯрдании рустанӣ ва нигоҳдории тӯлонӣ бе коркард метавонад хавфро зиёд кунад. Қубурҳои оби нӯшокӣ ва оби такрорӣ бояд равшан ҷудо ва ишорагузорӣ шаванд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Guidelines for the safe use of wastewater, excreta and greywater — Volume 4 |url=https://www.who.int/publications-detail-redirect/9241546859 |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Дар минтақаҳои камоб бозистифодаи дуруст метавонад оби нӯшокиро барои ниёзҳои муҳим нигоҳ дорад. Аммо интихоби маводи шустушӯйи камнамак ва назорати хок муҳим аст, зеро ҷамъшавии намак метавонад ба рустанӣ зарар расонад.

Танзими чунин низомҳо аз кишвар ба кишвар фарқ мекунад. Масалан, мақомоти тандурустии Уэлси Нави Ҷанубӣ барои дастгоҳҳои равонасозӣ ва коркарди оби хокистарӣ дастур ва феҳристи низомҳои тасдиқшударо нигоҳ медоранд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.health.nsw.gov.au/environment/domesticwastewater/Pages/default.aspx |title=On-site single domestic wastewater management |website=NSW Health |publisher=Government of New South Wales |accessdate=2026-10-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Оби бозёфтшуда]]
* [[Оби партов]]
* [[Ҷамъоварии оби борон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Обтаъминкунӣ]]
[[Гурӯҳ:Беҳдошт]]
[[Гурӯҳ:Ҳифзи об]]</text>
      <sha1>rawdwkquz01kvuhk63typdh8eqbf2h0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1488998</id>
      <parentid>1488997</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>вироишоти сабкӣ, илова, дақиқсозӣ</comment>
      <origin>1488998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4127" sha1="1ckfng7v6s3rpe6ei4g9ut5pqdqo7es" xml:space="preserve">[[Акс:Greywater treatment.jpg|thumb|Чап: намунаи оби хокистарӣ аз бинои офисӣ. Рост: ҳамон оби хокистарӣ пас аз тозакунӣ дар [[мембрана-биореактор]]]]'''Оби хокистарӣ''' оби партови нисбатан камолудаест, ки аз душ, ҳаммом, дастшӯяк ва мошини ҷомашӯӣ ҳосил мешавад. Оби ҳоҷатхона, ки дорои миқдори зиёди ифлосии наҷосатист, одатан ба ин гурӯҳ дохил намешавад. Дар баъзе низомҳо оби ошхона низ ба сабаби равған ва боқимондаи ғизо ҷудо нигоҳ дошта мешавад.

== Ҷамъоварӣ ва истифода ==
Оби хокистариро баъди коркарди мувофиқ барои обёрии кабудизор, шустани ҳоҷатхона, тозакунии кӯча ё дигар корҳои ғайринӯшокӣ истифода бурдан мумкин аст. Низоми содда метавонад обро мустақим ба боғ равона кунад; низоми мураккабтар филтр, безараргардонӣ, обанбор ва қубури алоҳида дорад. Агентии ҳифзи муҳити зисти ИМА истифодаи маҳаллии оби ғайринӯшокиро роҳи коҳиш додани талабот ба оби тоза ва ҳаҷми оби воридшаванда ба канализатсия мешуморад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Onsite Non-Potable Water Reuse Resources |url=https://www.epa.gov/waterreuse/onsite-non-potable-water-reuse-resources |publisher=United States Environmental Protection Agency |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Бехатарӣ ==
Оби хокистарӣ метавонад микроорганизм, маводи шустушӯй, намак ва моддаи органикӣ дошта бошад. Навъи коркард бояд ба истифодаи ниҳоӣ мувофиқ бошад. Тамос бо одам, пошидан ба қисми хӯрдании рустанӣ ва нигоҳдории тӯлонӣ бе коркард метавонад хавфро зиёд кунад. Қубурҳои оби нӯшокӣ ва оби такрорӣ бояд равшан ҷудо ва ишорагузорӣ шаванд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Guidelines for the safe use of wastewater, excreta and greywater — Volume 4 |url=https://www.who.int/publications-detail-redirect/9241546859 |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Дар минтақаҳои камоб бозистифодаи дуруст метавонад оби нӯшокиро барои ниёзҳои муҳим нигоҳ дорад. Аммо интихоби маводи шустушӯйи камнамак ва назорати хок муҳим аст, зеро ҷамъшавии намак метавонад ба рустанӣ зарар расонад.

Танзими чунин низомҳо аз кишвар ба кишвар фарқ мекунад. Масалан, мақомоти тандурустии Уэлси Нави Ҷанубӣ барои дастгоҳҳои равонасозӣ ва коркарди оби хокистарӣ дастур ва феҳристи низомҳои тасдиқшударо нигоҳ медоранд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.health.nsw.gov.au/environment/domesticwastewater/Pages/default.aspx |title=On-site single domestic wastewater management |website=NSW Health |publisher=Government of New South Wales |accessdate=2026-10-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Оби бозёфтшуда]]
* [[Оби партов]]
* [[Ҷамъоварии оби борон]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Обтаъминкунӣ]]
[[Гурӯҳ:Беҳдошт]]
[[Гурӯҳ:Ҳифзи об]]</text>
      <sha1>1ckfng7v6s3rpe6ei4g9ut5pqdqo7es</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оби бозёфтшуда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334099</id>
    <revision>
      <id>1488999</id>
      <timestamp>2026-10-09T20:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: [[File:Reclaimed Water Jars.jpg|thumb|Марҳилаҳои коркарди дубора аз чап: [[обҳои партов]]и хом, партови тозашуда аз [[иншооти тозакунии обҳои партов|иншооти тозакунӣ]] ва дар ниҳоят оби коркардшуда (пас аз якчанд марҳилаи тозакунӣ)|354x354пкс]]'''Оби бозёфтшуда''' обест, ки аз оби пар...</comment>
      <origin>1488999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3880" sha1="6vejgkj74rmkplhwvxvklpo560proue" xml:space="preserve">[[File:Reclaimed Water Jars.jpg|thumb|Марҳилаҳои коркарди дубора аз чап: [[обҳои партов]]и хом, партови тозашуда аз [[иншооти тозакунии обҳои партов|иншооти тозакунӣ]] ва дар ниҳоят оби коркардшуда (пас аз якчанд марҳилаи тозакунӣ)|354x354пкс]]'''Оби бозёфтшуда''' обест, ки аз оби партови маишӣ ё саноатӣ бо коркард гирифта шуда, барои истифодаи судманд дубора ба гардиш баргардонда мешавад. Ин равандро бозистифода, бозёбӣ ё коркарди дубораи об низ меноманд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Water Reuse and Recycling |url=https://www.epa.gov/waterreuse |publisher=United States Environmental Protection Agency |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Манбаъ ва истифода ==
Манбаъҳо оби партови шаҳрӣ, оби саноатӣ, оби хокистарӣ, оби борон ва оби ҷорӣ аз сатҳро дар бар мегиранд. Истифодаҳои маъмул обёрии кишоварзӣ ва кабудизор, хунуккунии саноатӣ, шустани кӯча, пур кардани обҳои зеризаминӣ ва ҳифзи ҷараёни дарё мебошанд. Барои истифодаи нӯшокӣ об бояд ба меъёрҳои сахттар расонда шавад.

Коркард вобаста ба манбаъ ва мақсад аз таҳшинкунӣ, коркарди биологӣ, филтратсия, мембрана ва безараргардонӣ иборат буда метавонад. Принсипи асосӣ «сифат мувофиқи истифода» аст: оби обёрӣ ва оби нӯшокӣ ба сатҳи якхелаи коркард ниёз надоранд.

== Фоида ва хавф ==
Бозистифода фишорро ба дарёву обҳои зеризаминӣ кам карда, манбаи устувортари обро дар хушксолӣ фароҳам меорад. Он ҳамчунин метавонад партоби моддаҳои ғизоӣ ба муҳити зистро коҳиш диҳад. Бо вуҷуди ин, идоракунии суст метавонад микроорганизм, намак, дору ё моддаи кимиёвиро паҳн кунад. Мониторинг, назорати қубурҳо ва иттилоърасонии ҷамъиятӣ барои эътимод ва бехатарӣ муҳиманд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Regulations and End-Use Specifications Explorer |url=https://www.epa.gov/waterreuse/regulations-and-end-use-specifications-explorer-reusexplorer |publisher=United States Environmental Protection Agency |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Дар Иттиҳоди Аврупо Низомномаи (ИА) 2020/741 талаботи ҳадди ақалли сифат, мониторинг ва идоракунии хавфро барои истифодаи оби бозёфтшуда дар обёрии кишоварзӣ муқаррар мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32020R0741 |title=Regulation (EU) 2020/741 on minimum requirements for water reuse |date=2020-05-25 |website=EUR-Lex |publisher=European Union |accessdate=2026-10-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Оби хокистарӣ]]
* [[Тозакунии оби партов]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Обтаъминкунӣ]]
[[Гурӯҳ:Коркарди об]]
[[Гурӯҳ:Ҳифзи об]]</text>
      <sha1>6vejgkj74rmkplhwvxvklpo560proue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мудирияти замин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334100</id>
    <revision>
      <id>1489000</id>
      <timestamp>2026-10-09T20:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Мудирияти замин''' раванди банақшагирӣ ва назорати истифода, ҳифз ва рушди захираҳои замин мебошад. Он кишоварзӣ, ҷангалдорӣ, чарогоҳ, маҳалҳои аҳолинишин, ҳифзи табиат ва идоракунии обро ба ҳам мепайвандад.  == Ҳадафҳо == Мудирияти устувори замин кӯшиш мекун...</comment>
      <origin>1489000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3903" sha1="h2jzyhkbmi7b52kwz45vlipynp6l0oa" xml:space="preserve">'''Мудирияти замин''' раванди банақшагирӣ ва назорати истифода, ҳифз ва рушди захираҳои замин мебошад. Он кишоварзӣ, ҷангалдорӣ, чарогоҳ, маҳалҳои аҳолинишин, ҳифзи табиат ва идоракунии обро ба ҳам мепайвандад.

== Ҳадафҳо ==
Мудирияти устувори замин кӯшиш мекунад ниёзи имрӯзаи инсонро қонеъ карда, қобилияти дарозмуддати хок, об, наботот ва ҳайвонотро нигоҳ дорад. Ҳадафҳо пешгирии эрозия ва шӯршавӣ, нигоҳ доштани ҳосилхезӣ, ҳифзи гуногунии биологӣ ва кам кардани хатари хушксоливу обхезиро дар бар мегиранд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sustainable Land Management |url=https://www.fao.org/land-water/land/sustainable-land-management/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Усулҳо ==
Усулҳои амалӣ кишти контурӣ, киштгардон, пӯшонидани хок, агроҷангалдорӣ, чаронидани танзимшаванда, барқарорсозии чарогоҳ ва идоракунии об дар сатҳи ҳавзаро дар бар мегиранд. Интихоби усул аз иқлим, нишебӣ, навъи хок, ҳуқуқи истифода ва имконияти хоҷагидор вобаста аст.

Қарори самаранок ба харита ва мониторинги замин, дониши маҳаллӣ ва иштироки истифодабарандагон такя мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Land assessment and monitoring |url=https://www.fao.org/land-water/land/land-assessment-and-monitoring/en |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt; Ҳуқуқи равшани заминдорӣ метавонад одамонро ба сармоягузории дарозмуддат дар ҳифзи хок ҳавасманд кунад. Сиёсатҳои номувофиқ, баръакс, метавонанд истифодаи аз ҳад зиёдро афзоиш диҳанд.

Идоракунии замин бо мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим низ алоқаманд аст: хоки дорои моддаи органикии бештар обро беҳтар нигоҳ медорад ва манзараи гуногун ба офатҳои табиӣ тобовартар мешавад.

Гузориши робитаи илм ва сиёсати Конвенсияи СММ оид ба мубориза бо биёбоншавӣ идоракунии устувори заминро ҳам воситаи мутобиқшавӣ ба иқлим ва ҳам коҳиши таъсири он мешуморад, вале интихоби тадбир бояд ба шароити маҳаллӣ мутобиқ бошад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.unccd.int/resources/reports/science-policy-interface-report-sustainable-land-management |title=The Science-Policy Interface report on sustainable land management |date=2021-12-30 |website=UNCCD |publisher=United Nations Convention to Combat Desertification |accessdate=2026-10-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Солимии хок]]
* [[Агроҷангалдорӣ]]
* [[Бетарафии таназзули замин]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Идоракунии замин]]
[[Гурӯҳ:Кишоварзии устувор]]
[[Гурӯҳ:Ҳифзи хок]]</text>
      <sha1>h2jzyhkbmi7b52kwz45vlipynp6l0oa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1489001</id>
      <parentid>1489000</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷусторҳои вобаста */ илова, мусавварсозӣ</comment>
      <origin>1489001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3848" sha1="tv73sxr6gx1nhkkndlk9xbs0477yei3" xml:space="preserve">'''Мудирияти замин''' раванди банақшагирӣ ва назорати истифода, ҳифз ва рушди захираҳои замин мебошад. Он кишоварзӣ, ҷангалдорӣ, чарогоҳ, маҳалҳои аҳолинишин, ҳифзи табиат ва идоракунии обро ба ҳам мепайвандад.

== Ҳадафҳо ==
Мудирияти устувори замин кӯшиш мекунад ниёзи имрӯзаи инсонро қонеъ карда, қобилияти дарозмуддати хок, об, наботот ва ҳайвонотро нигоҳ дорад. Ҳадафҳо пешгирии эрозия ва шӯршавӣ, нигоҳ доштани ҳосилхезӣ, ҳифзи гуногунии биологӣ ва кам кардани хатари хушксоливу обхезиро дар бар мегиранд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sustainable Land Management |url=https://www.fao.org/land-water/land/sustainable-land-management/en/ |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Усулҳо ==
Усулҳои амалӣ кишти контурӣ, киштгардон, пӯшонидани хок, агроҷангалдорӣ, чаронидани танзимшаванда, барқарорсозии чарогоҳ ва идоракунии об дар сатҳи ҳавзаро дар бар мегиранд. Интихоби усул аз иқлим, нишебӣ, навъи хок, ҳуқуқи истифода ва имконияти хоҷагидор вобаста аст.

Қарори самаранок ба харита ва мониторинги замин, дониши маҳаллӣ ва иштироки истифодабарандагон такя мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Land assessment and monitoring |url=https://www.fao.org/land-water/land/land-assessment-and-monitoring/en |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt; Ҳуқуқи равшани заминдорӣ метавонад одамонро ба сармоягузории дарозмуддат дар ҳифзи хок ҳавасманд кунад. Сиёсатҳои номувофиқ, баръакс, метавонанд истифодаи аз ҳад зиёдро афзоиш диҳанд.

Идоракунии замин бо мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим низ алоқаманд аст: хоки дорои моддаи органикии бештар обро беҳтар нигоҳ медорад ва манзараи гуногун ба офатҳои табиӣ тобовартар мешавад.

Гузориши робитаи илм ва сиёсати Конвенсияи СММ оид ба мубориза бо биёбоншавӣ идоракунии устувори заминро ҳам воситаи мутобиқшавӣ ба иқлим ва ҳам коҳиши таъсири он мешуморад, вале интихоби тадбир бояд ба шароити маҳаллӣ мутобиқ бошад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.unccd.int/resources/reports/science-policy-interface-report-sustainable-land-management |title=The Science-Policy Interface report on sustainable land management |date=2021-12-30 |website=UNCCD |publisher=United Nations Convention to Combat Desertification |accessdate=2026-10-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Солимии хок]]
* [[Агроҷангалдорӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Идоракунии замин]]
[[Гурӯҳ:Кишоварзии устувор]]
[[Гурӯҳ:Ҳифзи хок]]</text>
      <sha1>tv73sxr6gx1nhkkndlk9xbs0477yei3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Корманди тиббии ҷомеа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334101</id>
    <revision>
      <id>1489002</id>
      <timestamp>2026-10-09T20:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Корманди тиббии ҷомеа''' шахсест, ки дар дохили ҷомеа хизматҳои асосии тандурустиро пешниҳод мекунад ва байни аҳолӣ ва низоми расмии тиббӣ робита месозад. Доираи вазифа, омӯзиш ва мақоми ҳуқуқии чунин корманд аз кишвар ба кишвар фарқ мекунад.  == Вазифаҳо == К...</comment>
      <origin>1489002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4056" sha1="b1g713mrrzq7eaqwk8q2czomt6aa094" xml:space="preserve">'''Корманди тиббии ҷомеа''' шахсест, ки дар дохили ҷомеа хизматҳои асосии тандурустиро пешниҳод мекунад ва байни аҳолӣ ва низоми расмии тиббӣ робита месозад. Доираи вазифа, омӯзиш ва мақоми ҳуқуқии чунин корманд аз кишвар ба кишвар фарқ мекунад.

== Вазифаҳо ==
Корманд метавонад маърифати саломатӣ, ташрифи хонагӣ, назорати ҳомиладорӣ ва рушди кӯдак, эмгузаронӣ, ёрии аввалия, пайгирии беморони музмин ва равона кардани бемор ба муассисаи тиббиро анҷом диҳад. Донистани забон, фарҳанг ва шароити маҳаллӣ ба пайдо кардани шахсони осебпазир ва баланд шудани эътимод мусоидат мекунад.

== Омӯзиш ва пуштибонӣ ==
Барномаи муассир вазифаи равшан, омӯзиши пешакӣ ва такмили ихтисос, роҳбарӣ, лавозимот, низоми маълумот ва ҳаққи муносибро талаб мекунад. Созмони ҷаҳонии тандурустӣ таъкид мекунад, ки кормандони ҷомеа бояд ба гурӯҳҳои кумаки аввалия ва сохторҳои умумии тандурустӣ ҳамгиро шаванд; барномаҳои ҷудо ва бе пуштибонӣ одатан устувор нестанд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=WHO guideline on health policy and system support to optimize community health worker programmes |url=https://www.who.int/publications/i/item/9789241550369 |publisher=World Health Organization |date=2018-08-06 |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Аҳамият ==
Ин кормандон метавонанд дастрасиро дар деҳот ва маҳалҳои камхизмат беҳтар кунанд, бемориро барвақт ошкор намоянд ва пайвастагии табобатро нигоҳ доранд. Онҳо ҷойгузини табиб ё ҳамшира нестанд; вазифа бояд ба сатҳи омӯзиш мувофиқ бошад ва роҳҳои равонасозии фаврӣ вуҷуд дошта бошанд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Integrating community health workers into health systems: a step-by-step policy implementation guide |url=https://www.who.int/publications/i/item/9789240110298 |publisher=World Health Organization |date=2026 |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Баррасии муназзами таҳқиқоти мавҷуда нишон медиҳад, ки кормандони тиббии ҷомеа метавонанд хизматрасониро ба гурӯҳҳои осебпазир ва минтақаҳои дурдаст васеъ кунанд, аммо натиҷа аз омӯзиш, назорат ва пайвастагии онҳо бо низоми тандурустӣ вобаста аст.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/publications-detail-redirect/what-do-we-know-about-community-health-workers-a-systematic-review-of-existing-reviews |title=What do we know about community health workers? A systematic review of existing reviews |date=2021 |website=World Health Organization |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Кумаки аввалияи тиббию санитарӣ]]
* [[Тандурустии ҷамъиятӣ]]
* [[Фарогирии умумии тандурустӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Касбҳои тиббӣ]]
[[Гурӯҳ:Тандурустии ҷамъиятӣ]]
[[Гурӯҳ:Кумаки аввалияи тиббӣ]]</text>
      <sha1>b1g713mrrzq7eaqwk8q2czomt6aa094</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1489003</id>
      <parentid>1489002</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T21:02:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷусторҳои вобаста */ вироишоти сабкӣ, ороиш, викисозӣ</comment>
      <origin>1489003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3958" sha1="inxvjpqsn1o5vy8cqwmcmy3z0qv1bdm" xml:space="preserve">'''Корманди тиббии ҷомеа''' шахсест, ки дар дохили ҷомеа хизматҳои асосии тандурустиро пешниҳод мекунад ва байни аҳолӣ ва низоми расмии тиббӣ робита месозад. Доираи вазифа, омӯзиш ва мақоми ҳуқуқии чунин корманд аз кишвар ба кишвар фарқ мекунад.

== Вазифаҳо ==
Корманд метавонад маърифати саломатӣ, ташрифи хонагӣ, назорати ҳомиладорӣ ва рушди кӯдак, эмгузаронӣ, ёрии аввалия, пайгирии беморони музмин ва равона кардани бемор ба муассисаи тиббиро анҷом диҳад. Донистани забон, фарҳанг ва шароити маҳаллӣ ба пайдо кардани шахсони осебпазир ва баланд шудани эътимод мусоидат мекунад.

== Омӯзиш ва пуштибонӣ ==
Барномаи муассир вазифаи равшан, омӯзиши пешакӣ ва такмили ихтисос, роҳбарӣ, лавозимот, низоми маълумот ва ҳаққи муносибро талаб мекунад. Созмони ҷаҳонии тандурустӣ таъкид мекунад, ки кормандони ҷомеа бояд ба гурӯҳҳои кумаки аввалия ва сохторҳои умумии тандурустӣ ҳамгиро шаванд; барномаҳои ҷудо ва бе пуштибонӣ одатан устувор нестанд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=WHO guideline on health policy and system support to optimize community health worker programmes |url=https://www.who.int/publications/i/item/9789241550369 |publisher=World Health Organization |date=2018-08-06 |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Аҳамият ==
Ин кормандон метавонанд дастрасиро дар деҳот ва маҳалҳои камхизмат беҳтар кунанд, бемориро барвақт ошкор намоянд ва пайвастагии табобатро нигоҳ доранд. Онҳо ҷойгузини табиб ё ҳамшира нестанд; вазифа бояд ба сатҳи омӯзиш мувофиқ бошад ва роҳҳои равонасозии фаврӣ вуҷуд дошта бошанд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Integrating community health workers into health systems: a step-by-step policy implementation guide |url=https://www.who.int/publications/i/item/9789240110298 |publisher=World Health Organization |date=2026 |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Баррасии муназзами таҳқиқоти мавҷуда нишон медиҳад, ки кормандони тиббии ҷомеа метавонанд хизматрасониро ба гурӯҳҳои осебпазир ва минтақаҳои дурдаст васеъ кунанд, аммо натиҷа аз омӯзиш, назорат ва пайвастагии онҳо бо низоми тандурустӣ вобаста аст.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/publications-detail-redirect/what-do-we-know-about-community-health-workers-a-systematic-review-of-existing-reviews |title=What do we know about community health workers? A systematic review of existing reviews |date=2021 |website=World Health Organization |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Тандурустии ҷамъиятӣ]]
* [[Тандурустӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Касбҳои тиббӣ]]
[[Гурӯҳ:Тандурустии ҷамъиятӣ]]
[[Гурӯҳ:Кумаки аввалияи тиббӣ]]</text>
      <sha1>inxvjpqsn1o5vy8cqwmcmy3z0qv1bdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Доруҳои асосӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334102</id>
    <revision>
      <id>1489004</id>
      <timestamp>2026-10-09T21:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Доруҳои асосӣ''' доруҳое мебошанд, ки ниёзҳои афзалиятноки тандурустии аҳолиро қонеъ мекунанд. Онҳо бо дарназардошти паҳншавии беморӣ, аҳамияти тандурустии ҷамъиятӣ, далели самаранокӣ ва бехатарӣ ва таносуби хароҷоту натиҷа интихоб мешаванд.&lt;ref name=&quot;WHO-EML&quot;&gt;{{c...</comment>
      <origin>1489004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3381" sha1="5itphg1836ocp6d3xawzfhob64dg4lh" xml:space="preserve">'''Доруҳои асосӣ''' доруҳое мебошанд, ки ниёзҳои афзалиятноки тандурустии аҳолиро қонеъ мекунанд. Онҳо бо дарназардошти паҳншавии беморӣ, аҳамияти тандурустии ҷамъиятӣ, далели самаранокӣ ва бехатарӣ ва таносуби хароҷоту натиҷа интихоб мешаванд.&lt;ref name=&quot;WHO-EML&quot;&gt;{{cite web |title=The selection and use of essential medicines, 2025: WHO Model List of Essential Medicines, 24th list |url=https://www.who.int/publications/i/item/B09474 |publisher=World Health Organization |date=2025-09-05 |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Дастрасӣ ==
Доруи асосӣ бояд ҳамеша, ба миқдори кофӣ, дар шакл ва вояи мувофиқ, бо сифати кафолатнок ва нархи қобили пардохт дастрас бошад. Мафҳуми «асосӣ» маънои содда ё арзон буданро надорад; доруи гарон низ метавонад ҳангоми зарурати муҳим ва далели кофӣ ба рӯйхат ворид шавад.

== Рӯйхатҳо ==
Созмони ҷаҳонии тандурустӣ аз соли 1977 Рӯйхати намунавии доруҳои асосиро нашр мекунад. Рӯйхат ҳар ду сол нав мешавад ва барои кӯдакон низ нусхаи ҷудогона дорад. Кишварҳо онро ба бори беморӣ, дастури табобат ва имконияти низоми худ мутобиқ мекунанд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=WHO Model Lists of Essential Medicines |url=https://www.who.int/groups/expert-committee-on-selection-and-use-of-essential-medicines/essential-medicines-lists/ |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Рӯйхати маҳдуду асоснок метавонад харид ва тақсимотро содда, захираро устувор ва истифодаи оқилонаи доруро беҳтар кунад. Аммо худи рӯйхат дастрасиро кафолат намедиҳад: маблағгузорӣ, занҷираи таъминот, назорати сифат, таълими табибон ва иттилооти бемор низ заруранд.

Тибқи маълумоти СҶТ, зиёда аз 150 кишвар рӯйхатҳои миллии доруҳои асосиро дар асоси рӯйхати намунавии он таҳия кардаанд, вале дастрасӣ ва қобили пардохт дар бисёр кишварҳо ҳамоно мушкил боқӣ мемонад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/essential-medicines |title=Essential medicines |date=2026-01-26 |website=World Health Organization |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Дорушиносӣ]]
* [[Тандурустии якпорча]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Доруҳо]]
[[Гурӯҳ:Тандурустии ҷамъиятӣ]]
[[Гурӯҳ:Сиёсати тандурустӣ]]</text>
      <sha1>5itphg1836ocp6d3xawzfhob64dg4lh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фармаконазорат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334103</id>
    <revision>
      <id>1489005</id>
      <timestamp>2026-10-09T21:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Фармаконазорат''' илм ва фаъолияти марбут ба ошкор, арзёбӣ, фаҳмидан ва пешгирии таъсири номатлуб ё дигар мушкилоти вобаста ба дору ва ваксина мебошад.&lt;ref name=&quot;WHO-PV&quot;&gt;{{cite web |title=Pharmacovigilance |url=https://www.who.int/teams/regulation-prequalification/regulation-and-safety/pharmacovigilance/ |publisher=World Health Organization |a...</comment>
      <origin>1489005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3538" sha1="ibmfejeusucyh80ntzbqs9f10pchxje" xml:space="preserve">'''Фармаконазорат''' илм ва фаъолияти марбут ба ошкор, арзёбӣ, фаҳмидан ва пешгирии таъсири номатлуб ё дигар мушкилоти вобаста ба дору ва ваксина мебошад.&lt;ref name=&quot;WHO-PV&quot;&gt;{{cite web |title=Pharmacovigilance |url=https://www.who.int/teams/regulation-prequalification/regulation-and-safety/pharmacovigilance/ |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Зарурати назорат ==
Озмоиши клиникӣ пеш аз иҷозаи дору шумораи маҳдуди одамонро дар давраи муайян фаро мегирад. Баъзе таъсирҳои нодир, дерпайдо ё хоси гурӯҳҳои муайян танҳо баъди истифодаи васеъ ошкор мешаванд. Аз ин рӯ, назорат дар тамоми давраи мавҷудияти дору идома меёбад.
== Ҷамъоварӣ ва таҳлил ==
Табиб, дорусоз, ҳамшира, бемор ва истеҳсолкунанда метавонанд дар бораи ҳодисаи гумонбаршуда гузориш диҳанд. Маркази миллӣ гузоришҳоро барои алоқаи эҳтимолӣ, вазнинӣ, такроршавӣ ва омилҳои дигар таҳлил мекунад. Як гузориш худ аз худ сабабиятро исбот намекунад; ҷамъ шудани намунаҳои монанд метавонад «ишораи бехатарӣ» ба вуҷуд оварад.
Пас аз арзёбӣ мақомот метавонанд дастури истифода ва варақаи доруро нав кунанд, огоҳӣ диҳанд, маҳдудият ҷорӣ намоянд ё дар ҳолати зарурӣ иҷозаро боздоранд. Ҳадаф мувозинати фоида ва хавф аст, на аз байн бурдани ҳамаи таъсирҳои эҳтимолӣ.

Барномаи байналмилалии СҶТ оид ба мониторинги дору аз соли 1968 фаъол буда, гузоришҳои кишварҳои узвро дар пойгоҳи ҷаҳонӣ муттаҳид мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The WHO Programme for International Drug Monitoring |url=https://www.who.int/teams/regulation-prequalification/regulation-and-safety/pharmacovigilance/networks/pidm |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Оҷонсии дорувории Аврупо дастурҳои «амалияи хуби фармаконазорат»-ро барои вазифаҳои танзимгарон ва дорандагони иҷозаи фурӯши дору нашр мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory-overview/post-authorisation/pharmacovigilance-post-authorisation/good-pharmacovigilance-practices-gvp |title=Good pharmacovigilance practices (GVP) |website=European Medicines Agency |publisher=European Union |accessdate=2026-10-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Озмоиши клиникӣ]]
* [[Доруҳои асосӣ]]
* [[Амнияти бемор]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Дорушиносӣ]]
[[Гурӯҳ:Бехатарии дору]]
[[Гурӯҳ:Тандурустии ҷамъиятӣ]]</text>
      <sha1>ibmfejeusucyh80ntzbqs9f10pchxje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳуқуқ ба таъмир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334104</id>
    <revision>
      <id>1489006</id>
      <timestamp>2026-10-09T21:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Ҳуқуқ ба таъмир''' ҷунбиш ва равиши ҳуқуқиест, ки дастрасии соҳиби маҳсулот ва устои мустақилро ба қисмҳои эҳтиётӣ, асбоб, дастури таъмир ва нармафзори ташхисӣ талаб мекунад. Ҳадаф он аст, ки корбар битавонад маҳсулотро ба ҷойи партофтан таъмир ё навсозӣ ку...</comment>
      <origin>1489006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3825" sha1="1xrlwl8jl1odfrpcl7yuagp44mi0qzj" xml:space="preserve">'''Ҳуқуқ ба таъмир''' ҷунбиш ва равиши ҳуқуқиест, ки дастрасии соҳиби маҳсулот ва устои мустақилро ба қисмҳои эҳтиётӣ, асбоб, дастури таъмир ва нармафзори ташхисӣ талаб мекунад. Ҳадаф он аст, ки корбар битавонад маҳсулотро ба ҷойи партофтан таъмир ё навсозӣ кунад.

== Мушкилот ==
Таҷҳизоти муосир метавонад бо ширеш, винти махсус, ҷузъи ҷуфтшудаи электронӣ ё қулфи нармафзор таъмирро душвор созад. Набудани ҳуҷҷат ва қисмҳои аслӣ низ хароҷотро боло мебарад. Ҷонибдорони ҳуқуқ ба таъмир мегӯянд, ки чунин маҳдудиятҳо умри маҳсулотро кӯтоҳ ва партови электрониро зиёд мекунанд.

== Тадбирҳо ==
Қоидаҳои ҳуқуқ ба таъмир метавонанд истеҳсолкунандаро вазифадор кунанд, ки қисм, асбоб, иттилооти ташхис ва навсозии нармафзорро бо шартҳои одилона пешниҳод кунад. Нишондиҳандаи таъмирпазирӣ ба харидор имкон медиҳад пеш аз харид осонии кушодан, дастрасии қисм ва давомнокии пуштибониро муқоиса кунад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Directive (EU) 2024/1799 on common rules promoting the repair of goods |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32024L1799 |publisher=EUR-Lex |date=2024-06-13 |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Амният, махфият ва масъулияти таъмир аз масъалаҳои баҳсӣ мебошанд. Қонунгузорӣ одатан миёни дастрасӣ ва ҳифзи маълумоти шахсӣ, кафолати сифат ва бехатарии барқӣ тавозун меҷӯяд.

Иттиҳоди Аврупо соли 2024 дастури пешбурди таъмири молро қабул кард; қоидаҳои он аз 31 июли 2026 татбиқ мешаванд ва барои баъзе молҳои аз ҷиҳати техникӣ таъмиршаванда уҳдадории таъмир ва дастрасии қисмҳоро пешбинӣ мекунанд.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Directive on repair of goods |url=https://commission.europa.eu/law/law-topic/consumer-protection-law/directive-repair-goods_en |publisher=European Commission |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Комиссияи федералии тиҷорати ИМА дар гузориши худ ба Конгресс маҳдудиятҳои таъмирро аз ҷиҳати таъсир ба истеъмолкунанда, рақобат ва соҳибкорони мустақили таъмир баррасӣ кардааст.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ftc.gov/reports/nixing-fix-ftc-report-congress-repair-restrictions |title=Nixing the Fix: An FTC Report to Congress on Repair Restrictions |date=2021-05 |website=Federal Trade Commission |publisher=United States Government |accessdate=2026-10-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Партовҳои электронӣ]]
* [[Иқтисоди даврӣ]]
* [[Куҳнашавии барномарезишуда]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи истеъмолкунандагон]]
[[Гурӯҳ:Таъмир]]
[[Гурӯҳ:Партовҳои электронӣ]]</text>
      <sha1>1xrlwl8jl1odfrpcl7yuagp44mi0qzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Масъулияти васеи истеҳсолкунанда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334105</id>
    <revision>
      <id>1489007</id>
      <timestamp>2026-10-09T21:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Масъулияти васеи истеҳсолкунанда''' равиши сиёсати экологист, ки истеҳсолкунандаро барои маҳсулот дар тамоми давраи ҳаёт, махсусан пас аз истифодаи истеъмолкунанда, масъул мегардонад.&lt;ref name=&quot;OECD-EPR&quot;&gt;{{cite web |title=Extended Producer Responsibility |url=https://www.oecd.org/en/publications/extended-produce...</comment>
      <origin>1489007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3901" sha1="09woqis29b6t7f4or1k7a2f2jzkalwd" xml:space="preserve">'''Масъулияти васеи истеҳсолкунанда''' равиши сиёсати экологист, ки истеҳсолкунандаро барои маҳсулот дар тамоми давраи ҳаёт, махсусан пас аз истифодаи истеъмолкунанда, масъул мегардонад.&lt;ref name=&quot;OECD-EPR&quot;&gt;{{cite web |title=Extended Producer Responsibility |url=https://www.oecd.org/en/publications/extended-producer-responsibility_67587b0b-en.html |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарзи амал ==
Истеҳсолкунанда ё воридкунанда метавонад вазифадор шавад, ки маҳсулоти истифодашударо ҷамъоварӣ, ҷудо ва коркард кунад ё барои ин кор маблағ пардозад. Барномаҳо бештар ба бастаҳо, батарея, чарх, равған, дастгоҳи барқӣ ва электронӣ татбиқ мешаванд. Ширкатҳо метавонанд уҳдадории худро тавассути созмони муштараки масъулияти истеҳсолкунанда иҷро кунанд.

Ҳаққи пардохтшаванда метавонад аз тарҳи маҳсулот вобаста бошад: маҳсулоти дарозумр, таъмиршаванда ё осонкоркардшаванда маблағи камтар мепардозад. Ин усул истеҳсолкунандаро ба кам кардани моддаи заҳрнок ва беҳтар кардани тарҳ ҳавасманд мекунад.

== Афзалият ва мушкилот ==
Равиш хароҷоти ҷамъовариву коркардро аз буҷети маҳаллӣ ба истеҳсолкунанда интиқол дода, барои расидан ба ҳадафҳои коркарди дубора маблағ фароҳам мекунад. Он инчунин маълумоти муфассалтар дар бораи ҳаҷми маҳсулот ва партов ба вуҷуд меорад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Extended producer responsibility and economic instruments |url=https://www.oecd.org/en/topics/sub-issues/extended-producer-responsibility-and-economic-instruments.html |publisher=OECD |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

Мушкилот фирори истеҳсолкунанда аз бақайдгирӣ, ҳисоботи нодуруст, интиқоли хароҷот ба истеъмолкунанда ва таваҷҷуҳи аз ҳад зиёд ба коркарди дубора ба ҷойи пешгирии партов мебошад. Ҳадаф, назорат ва шаффофияти равшан барои самаранокӣ заруранд.

Барномаи муҳити зисти СММ таъкид мекунад, ки масъулияти васеъ метавонад на танҳо ҷамъоварии партов, балки азнавтарҳрезии маҳсулот ва баста барои кам кардани партовро низ ҳавасманд созад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.unep.org/ietc/what-we-do/extended-producer-responsibility |title=Extended Producer Responsibility |website=International Environmental Technology Centre |publisher=United Nations Environment Programme |accessdate=2026-10-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Иқтисоди даврӣ]]
* [[Партови сифр]]
* [[Ҳуқуқ ба таъмир]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Сиёсати экологӣ]]
[[Гурӯҳ:Идоракунии партовҳо]]
[[Гурӯҳ:Масъулияти истеҳсолкунанда]]</text>
      <sha1>09woqis29b6t7f4or1k7a2f2jzkalwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арзёбии таъсир ба саломатӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334106</id>
    <revision>
      <id>1489008</id>
      <timestamp>2026-10-09T21:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Арзёбии таъсир ба саломатӣ''' маҷмӯи тартиб, усул ва воситаҳоест, ки таъсири эҳтимолии сиёсат, нақша, барнома ё лоиҳаро ба саломатии аҳолӣ ва тақсимоти ин таъсир миёни гурӯҳҳо пешакӣ меомӯзад.&lt;ref name=&quot;WHO-HIA&quot;&gt;{{cite web |title=Health impact assessment |url=https://www.who.int/health-topics/health-impact-asse...</comment>
      <origin>1489008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4040" sha1="sdlx7ws3fj563et75pi2mxdyan1ffuy" xml:space="preserve">'''Арзёбии таъсир ба саломатӣ''' маҷмӯи тартиб, усул ва воситаҳоест, ки таъсири эҳтимолии сиёсат, нақша, барнома ё лоиҳаро ба саломатии аҳолӣ ва тақсимоти ин таъсир миёни гурӯҳҳо пешакӣ меомӯзад.&lt;ref name=&quot;WHO-HIA&quot;&gt;{{cite web |title=Health impact assessment |url=https://www.who.int/health-topics/health-impact-assessment |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Марҳилаҳо ==
Аввал муайян мешавад, ки пешниҳод ба арзёбӣ ниёз дорад ё не. Баъд доираи масъалаҳо, аҳолии таъсирпазир ва омилҳои саломатӣ интихоб мешаванд. Гурӯҳ далели илмӣ, маълумоти оморӣ, назари коршинос ва таҷрибаи ҷомеаро ҷамъ мекунад. Натиҷа барои муқоисаи роҳҳои алтернативӣ ва пешниҳоди чораҳои кам кардани зарар ё зиёд кардани фоида истифода мешавад.

Баъди қабули қарор татбиқи тавсия ва нишондиҳандаҳои саломатӣ назорат мешаванд. Арзёбӣ метавонад зуд ва маҳдуд ё ҳамаҷониба бошад; сатҳи тафсилот ба миқёс ва хавфи пешниҳод вобаста аст. СҶТ барои ин кор ҳам усулҳои миқдорӣ ва ҳам сифатӣ ва иштирокиро тавсия медиҳад.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Health impact assessments |url=https://www.who.int/tools/health-impact-assessments |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Соҳаҳои истифода ==
Лоиҳаи роҳ, сохтмони манзил, неругоҳ, корхонаи саноатӣ ё сиёсати кишоварзӣ метавонад ба ҳаво, садо, ҳаракати ҷисмонӣ, садама, шуғл ва дастрасӣ ба хизмат таъсир расонад. Арзёбӣ ин паёмадҳоро пеш аз қарори ниҳоӣ намоён мекунад. Ба гурӯҳҳои осебпазир — кӯдакон, пиронсолон, камбизоатон ё сокинони минтақаи олуда — таваҷҷуҳи махсус дода мешавад.

СҶТ арзёбиро бар арзишҳои иштироки демократӣ, баробарӣ, рушди устувор ва истифодаи ахлоқии далел асоснок мекунад.&lt;ref name=&quot;WHO-HIA&quot; /&gt; Он қарори сиёсиро иваз намекунад, балки барои қароргир далели муназзам ва тавсия медиҳад.

Гузориши ҳамоҳангшудаи National Academies барои арзёбии таъсир ба саломатӣ чаҳорчӯбаи шашмарҳилагӣ пешниҳод мекунад ва таъкид менамояд, ки ин усул барои ҳар масъала ҳатман беҳтарин интихоб нест, балки яке аз воситаҳои дастгирии қарор мебошад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nationalacademies.org/projects/DELS-BEST-09-06/publication/13229 |title=Improving Health in the United States: The Role of Health Impact Assessment |date=2011 |website=National Academies |publisher=National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine |accessdate=2026-10-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Тандурустии ҷамъиятӣ]]
* [[Сиёсати тандурустӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Тандурустии ҷамъиятӣ]]
[[Гурӯҳ:Арзёбии таъсир]]
[[Гурӯҳ:Сиёсати тандурустӣ]]</text>
      <sha1>sdlx7ws3fj563et75pi2mxdyan1ffuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳси корбар:Andrei Stroe</title>
    <ns>3</ns>
    <id>334107</id>
    <redirect title="Баҳси корбар:SlartibartfastT" />
    <revision>
      <id>1489014</id>
      <timestamp>2026-10-10T10:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M7</username>
        <id>9113</id>
      </contributor>
      <comment>M7 moved page [[Баҳси корбар:Andrei Stroe]] to [[Баҳси корбар:SlartibartfastT]]: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Andrei Stroe|Andrei Stroe]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/SlartibartfastT|SlartibartfastT]]&quot;</comment>
      <origin>1489014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="6mayc31ao98ezbeexta4rt5ffbnpgyl" xml:space="preserve">#равона [[Баҳси корбар:SlartibartfastT]]</text>
      <sha1>6mayc31ao98ezbeexta4rt5ffbnpgyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Молҳои умумии рақамӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334108</id>
    <revision>
      <id>1489015</id>
      <timestamp>2026-10-10T11:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Молҳои умумии рақамӣ''' ({{Lang-en|digital public good}}) — нармафзор, маҷмуаи додаҳо, модели [[зеҳни сунъӣ|ҳуши маснӯъӣ]], стандарт ё муҳтавои рақамиест, ки бо иҷозатномаи боз дастрас буда, барои рушди устувор ва манфиати умум истифода мешавад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.unicef.org/digitalimp...</comment>
      <origin>1489015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3566" sha1="519snk9lf1hl1ugsbbgclagr5p401rm" xml:space="preserve">'''Молҳои умумии рақамӣ''' ({{Lang-en|digital public good}}) — нармафзор, маҷмуаи додаҳо, модели [[зеҳни сунъӣ|ҳуши маснӯъӣ]], стандарт ё муҳтавои рақамиест, ки бо иҷозатномаи боз дастрас буда, барои рушди устувор ва манфиати умум истифода мешавад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.unicef.org/digitalimpact/what-we-do/digital-public-goods |title=Digital public goods |website=UNICEF Digital Impact |publisher=UNICEF |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt; Ин гуна захираҳо метавонанд такягоҳи зерсохтори рақамии ҷамъиятӣ, аз ҷумла низомҳои ҳувияти рақамӣ, табодули додаҳо ва хидматрасониҳои электронии давлатӣ бошанд.

== Хусусиятҳо ==
Молҳои умумии рақамӣ бояд барои истифода, омӯзиш, тағйир ва паҳнсозӣ шароити равшан дошта бошад. Иттиҳоди молҳои рақамии ҷамъиятӣ меъёреро истифода мебарад, ки нуҳ самтро фаро мегирад: иртибот бо Ҳадафҳои рушди устувор, иҷозатномаи боз, моликияти равшан, мустақилияти платформа, ҳуҷҷатгузорӣ, имкони содир кардани додаҳои ғайришахсӣ, риояи қонунҳои махфият, стандартҳо ва пешгирии зарар.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.digitalpublicgoods.net/standard |title=Digital Public Goods Standard |website=Digital Public Goods Alliance |publisher=Digital Public Goods Alliance |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Фарқи асосии он аз маҳсулоти рақамии маъмул дар кушода будани рамз ё муҳтаво ва имкони истифодаи такрорӣ аст. Азбаски нусхабардории захираи рақамӣ харҷи нисбатан кам дорад, як ҳалли хуб метавонад дар чанд кишвар ё соҳа мутобиқ карда шавад.

== Аҳамият ==
Молҳои умумии рақамӣ ба созмонҳо имкон медиҳанд, ки ба ҷойи сохтани низоми нав аз сифр, ҳалли мавҷударо мутобиқ созанд. Барномаи рушди СММ дар стандартҳои рақамии худ истифодаи роҳҳалҳои боз, интерфейсҳои кушода ва ҳамоҳангии низомҳоро ташвиқ мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.undp.org/digital/standards/9-default-to-Open |title=9. Default to Open |website=UNDP Digital Standards |publisher=United Nations Development Programme |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt; Дар баробари фоидаҳо, нигоҳдории дарозмуддат, амнияти иттилоотӣ, махфияти додаҳо ва мутобиқсозӣ ба забону қонунҳои маҳаллӣ аҳамияти калон доранд.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Додаҳои озод]]
* [[Нармафзори озод]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Фанновариҳои иттилоот]]
[[Гурӯҳ:Молҳои ҷамъиятӣ]]</text>
      <sha1>519snk9lf1hl1ugsbbgclagr5p401rm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҳирами партовҳо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334109</id>
    <revision>
      <id>1489016</id>
      <timestamp>2026-10-10T11:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Ҳирами партовҳо'''— тартиби афзалиятноки чораҳои пешгирӣ ва идоракунии [[партов]] аст. Он роҳҳоро аз ҷиҳати таъсири экологӣ аз беҳтарин то номатлубтарин ҷойгир мекунад: пешгирӣ, омодасозӣ барои истифодаи дубора, бозкоркард, дигар шаклҳои барқарорсозӣ ва, д...</comment>
      <origin>1489016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3804" sha1="fh6u9sitr8ja7fibsru4zb5xti5g4dt" xml:space="preserve">'''Ҳирами партовҳо'''— тартиби афзалиятноки чораҳои пешгирӣ ва идоракунии [[партов]] аст. Он роҳҳоро аз ҷиҳати таъсири экологӣ аз беҳтарин то номатлубтарин ҷойгир мекунад: пешгирӣ, омодасозӣ барои истифодаи дубора, бозкоркард, дигар шаклҳои барқарорсозӣ ва, дар охир, безараргардонӣ ё дафн.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=LEGISSUM%3Awaste_hierarchy |title=Waste hierarchy |website=EUR-Lex |publisher=European Union |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Зинаҳо ==
Дар болотарин зина пешгирии пайдоиши партов меистад. Ин кор кам кардани масолеҳи нолозим, дароз намудани муҳлати истифодаи маҳсулот ва коҳиши моддаҳои хатарнокро дар бар мегирад. Зинаи дуюм таъмир, тозакунӣ ва омодасозии ашё барои истифодаи дубора аст. Баъд аз он бозкоркард меояд, ки дар он мавод ба маҳсулот ё ашёи нав табдил дода мешавад.

Барқарорсозии энергия ё дигар манфиат аз партов аз бозкоркард поёнтар меистад. Дафн кардан ё сӯзондан бидуни барқарорсозии фоиданок роҳи охирин шумурда мешавад. Агентии ҳифзи муҳити зисти ИМА таъкид мекунад, ки барои ҳамаи навъҳои мавод як усули ягона мувофиқ нест, аммо коҳиш дар манбаъ ва истифодаи дубора одатан афзалтаринанд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.epa.gov/smm/sustainable-materials-management-non-hazardous-materials-and-waste-management-hierarchy |title=Sustainable Materials Management: Non-Hazardous Materials and Waste Management Hierarchy |website=US EPA |publisher=United States Environmental Protection Agency |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Татбиқ ==
Иерархия барои таҳияи қонун, нақшаи шаҳрӣ ва қарорҳои корхонаҳо истифода мешавад. Он бо [[иқтисоди даврӣ]] алоқаманд аст, зеро маҳсулот ва маводро то ҳадди имкон дар гардиш нигоҳ медорад. Ҳангоми интихоби роҳ бояд тамоми давраи ҳаёти маҳсулот, масрафи энергия, партовҳои газҳои гулхонаӣ ва хавфи ифлосшавӣ ба назар гирифта шавад. Барномаи муҳити зисти СММ иерархияи партовҳоро яке аз воситаҳои гузариш аз идоракунии пасомад ба идоракунии захираҳо мешуморад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.unep.org/resources/report/guidelines-national-waste-management-strategies-moving-challenges-opportunities |title=Guidelines for National Waste Management Strategies: Moving from Challenges to Opportunities |website=UNEP |publisher=United Nations Environment Programme |date=2013 |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Иқтисоди даврӣ]]
* [[Партови сифр]]
* [[Бозкоркарди партовҳо]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Партовҳо]]
[[Гурӯҳ:Муҳити зист]]</text>
      <sha1>fh6u9sitr8ja7fibsru4zb5xti5g4dt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1489017</id>
      <parentid>1489016</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>вироишоти сабкӣ, ороиш, викисозӣ</comment>
      <origin>1489017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3834" sha1="k22z00qfrx6d4r355286436jkprmjes" xml:space="preserve">'''Ҳирами партовҳо''' ({{Lang-en|Waste hierarchy}})— тартиби афзалиятноки чораҳои пешгирӣ ва идоракунии [[партов]] аст. Он роҳҳоро аз ҷиҳати таъсири экологӣ аз беҳтарин то номатлубтарин ҷойгир мекунад: пешгирӣ, омодасозӣ барои истифодаи дубора, бозкоркард, дигар шаклҳои барқарорсозӣ ва, дар охир, безараргардонӣ ё дафн.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=LEGISSUM%3Awaste_hierarchy |title=Waste hierarchy |website=EUR-Lex |publisher=European Union |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Зинаҳо ==
Дар болотарин зина пешгирии пайдоиши партов меистад. Ин кор кам кардани масолеҳи нолозим, дароз намудани муҳлати истифодаи маҳсулот ва коҳиши моддаҳои хатарнокро дар бар мегирад. Зинаи дуюм таъмир, тозакунӣ ва омодасозии ашё барои истифодаи дубора аст. Баъд аз он бозкоркард меояд, ки дар он мавод ба маҳсулот ё ашёи нав табдил дода мешавад.

Барқарорсозии энергия ё дигар манфиат аз партов аз бозкоркард поёнтар меистад. Дафн кардан ё сӯзондан бидуни барқарорсозии фоиданок роҳи охирин шумурда мешавад. Агентии ҳифзи муҳити зисти ИМА таъкид мекунад, ки барои ҳамаи навъҳои мавод як усули ягона мувофиқ нест, аммо коҳиш дар манбаъ ва истифодаи дубора одатан афзалтаринанд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.epa.gov/smm/sustainable-materials-management-non-hazardous-materials-and-waste-management-hierarchy |title=Sustainable Materials Management: Non-Hazardous Materials and Waste Management Hierarchy |website=US EPA |publisher=United States Environmental Protection Agency |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Татбиқ ==
Иерархия барои таҳияи қонун, нақшаи шаҳрӣ ва қарорҳои корхонаҳо истифода мешавад. Он бо [[иқтисоди даврӣ]] алоқаманд аст, зеро маҳсулот ва маводро то ҳадди имкон дар гардиш нигоҳ медорад. Ҳангоми интихоби роҳ бояд тамоми давраи ҳаёти маҳсулот, масрафи энергия, партовҳои газҳои гулхонаӣ ва хавфи ифлосшавӣ ба назар гирифта шавад. Барномаи муҳити зисти СММ иерархияи партовҳоро яке аз воситаҳои гузариш аз идоракунии пасомад ба идоракунии захираҳо мешуморад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.unep.org/resources/report/guidelines-national-waste-management-strategies-moving-challenges-opportunities |title=Guidelines for National Waste Management Strategies: Moving from Challenges to Opportunities |website=UNEP |publisher=United Nations Environment Programme |date=2013 |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Иқтисоди даврӣ]]
* [[Партови сифр]]
* [[Бозкоркарди партовҳо]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Партовҳо]]
[[Гурӯҳ:Муҳити зист]]</text>
      <sha1>k22z00qfrx6d4r355286436jkprmjes</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1489018</id>
      <parentid>1489017</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷусторҳои вобаста */</comment>
      <origin>1489018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3789" sha1="dttjyiukzxj8qri5x7ol05gl3t8imns" xml:space="preserve">'''Ҳирами партовҳо''' ({{Lang-en|Waste hierarchy}})— тартиби афзалиятноки чораҳои пешгирӣ ва идоракунии [[партов]] аст. Он роҳҳоро аз ҷиҳати таъсири экологӣ аз беҳтарин то номатлубтарин ҷойгир мекунад: пешгирӣ, омодасозӣ барои истифодаи дубора, бозкоркард, дигар шаклҳои барқарорсозӣ ва, дар охир, безараргардонӣ ё дафн.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=LEGISSUM%3Awaste_hierarchy |title=Waste hierarchy |website=EUR-Lex |publisher=European Union |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Зинаҳо ==
Дар болотарин зина пешгирии пайдоиши партов меистад. Ин кор кам кардани масолеҳи нолозим, дароз намудани муҳлати истифодаи маҳсулот ва коҳиши моддаҳои хатарнокро дар бар мегирад. Зинаи дуюм таъмир, тозакунӣ ва омодасозии ашё барои истифодаи дубора аст. Баъд аз он бозкоркард меояд, ки дар он мавод ба маҳсулот ё ашёи нав табдил дода мешавад.

Барқарорсозии энергия ё дигар манфиат аз партов аз бозкоркард поёнтар меистад. Дафн кардан ё сӯзондан бидуни барқарорсозии фоиданок роҳи охирин шумурда мешавад. Агентии ҳифзи муҳити зисти ИМА таъкид мекунад, ки барои ҳамаи навъҳои мавод як усули ягона мувофиқ нест, аммо коҳиш дар манбаъ ва истифодаи дубора одатан афзалтаринанд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.epa.gov/smm/sustainable-materials-management-non-hazardous-materials-and-waste-management-hierarchy |title=Sustainable Materials Management: Non-Hazardous Materials and Waste Management Hierarchy |website=US EPA |publisher=United States Environmental Protection Agency |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Татбиқ ==
Иерархия барои таҳияи қонун, нақшаи шаҳрӣ ва қарорҳои корхонаҳо истифода мешавад. Он бо [[иқтисоди даврӣ]] алоқаманд аст, зеро маҳсулот ва маводро то ҳадди имкон дар гардиш нигоҳ медорад. Ҳангоми интихоби роҳ бояд тамоми давраи ҳаёти маҳсулот, масрафи энергия, партовҳои газҳои гулхонаӣ ва хавфи ифлосшавӣ ба назар гирифта шавад. Барномаи муҳити зисти СММ иерархияи партовҳоро яке аз воситаҳои гузариш аз идоракунии пасомад ба идоракунии захираҳо мешуморад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.unep.org/resources/report/guidelines-national-waste-management-strategies-moving-challenges-opportunities |title=Guidelines for National Waste Management Strategies: Moving from Challenges to Opportunities |website=UNEP |publisher=United Nations Environment Programme |date=2013 |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Иқтисоди даврӣ]]
* [[Партови сифр]]


== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Партовҳо]]
[[Гурӯҳ:Муҳити зист]]</text>
      <sha1>dttjyiukzxj8qri5x7ol05gl3t8imns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Риояи табобат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334110</id>
    <revision>
      <id>1489019</id>
      <timestamp>2026-10-10T11:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Риояи табобат''' ё '''пайравӣ ба табобат''' — дараҷае мебошад, ки рафтори бемор дар истеъмоли дору, риояи парҳез ё тағйири тарзи зиндагӣ ба тавсияи бо мутахассиси тандурустӣ мувофиқашуда мутобиқат мекунад. Ин мафҳум нисбат ба «итоат» иштироки фаъолонаи бемор...</comment>
      <origin>1489019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3723" sha1="gm49xyum6bi5ahjbne5l6piou4oyp0f" xml:space="preserve">'''Риояи табобат''' ё '''пайравӣ ба табобат''' — дараҷае мебошад, ки рафтори бемор дар истеъмоли дору, риояи парҳез ё тағйири тарзи зиндагӣ ба тавсияи бо мутахассиси тандурустӣ мувофиқашуда мутобиқат мекунад. Ин мафҳум нисбат ба «итоат» иштироки фаъолонаи беморро дар қабули қарорҳо бештар таъкид менамояд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.paho.org/sites/default/files/WHO-Adherence-Long-Term-Therapies-Eng-2003.pdf |title=Adherence to Long-Term Therapies: Evidence for Action |author=Sabate, Eduardo |date=2003 |website=PAHO |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Омилҳо ==
Риоя накардани табобат танҳо аз фаромӯшхотирӣ ба вуҷуд намеояд. Созмони ҷаҳонии тандурустӣ омилҳоро ба панҷ гурӯҳ ҷудо мекунад: омилҳои иҷтимоию иқтисодӣ, хусусиятҳои низоми тандурустӣ, вазъи беморӣ, мураккабии табобат ва омилҳои вобаста ба худи бемор. Нархи дору, таъсири номатлуб, дастрас набудани хизматрасонӣ, фаҳмиши нокофии дастур ва реҷаи душвори истеъмол метавонанд ба рафтор таъсир расонанд.

Марказҳои назорат ва пешгирии бемориҳои ИМА менависанд, ки монеаҳо метавонанд ҳам дар сатҳи бемор, ҳам дар сатҳи корманди тиб ва ҳам дар сатҳи низоми тандурустӣ пайдо шаванд; дахолати дорухона бояд ба мушкили мушаххаси шахс мутобиқ карда шавад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/cardiovascular-resources/php/medication-adherence/ |title=Pharmacy-Based Interventions to Improve Medication Adherence |website=CDC |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Беҳтарсозӣ ==
Роҳҳои беҳтарсозӣ аз гуфтугӯи беайбҷӯёна, фаҳмонидани фоидаву хатар, содда кардани реҷа, ёдрасҳо ва бартараф намудани монеаи молиявӣ иборатанд. Дастури NICE тавсия медиҳад, ки бемор дар қароргирӣ иштирок кунад, иттилоот бо забони фаҳмо пешниҳод шавад ва дахолат барои ҳар шахс алоҳида интихоб гардад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nice.org.uk/guidance/CG76/chapter/key-principles |title=Medicines adherence: involving patients in decisions about prescribed medicines and supporting adherence |date=2009-01-28 |website=NICE |publisher=National Institute for Health and Care Excellence |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt; Риояи паст метавонад назорати бемории музминро бад кунад, хавфи бистаришавиро зиёд намояд ва харҷи тандурустиро боло барад.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Саводи саломатӣ]]
* [[Доруҳои асосӣ]]
* [[Бемории музмин]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Тандурустӣ]]
[[Гурӯҳ:Дорушиносӣ]]</text>
      <sha1>gm49xyum6bi5ahjbne5l6piou4oyp0f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1489020</id>
      <parentid>1489019</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>аломатҳои китобат, вироишоти сабкӣ</comment>
      <origin>1489020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3762" sha1="5vavebi619ri5aubovf7ugkgn50a6uv" xml:space="preserve">'''Риояи табобат''' ё '''пайравӣ ба табобат''' ({{Забон-ен|Patient adherence}})— дараҷае мебошад, ки рафтори бемор дар истеъмоли дору, риояи парҳез ё тағйири тарзи зиндагӣ ба тавсияи бо мутахассиси тандурустӣ мувофиқашуда мутобиқат мекунад. Ин мафҳум нисбат ба «итоат» иштироки фаъолонаи беморро дар қабули қарорҳо бештар таъкид менамояд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.paho.org/sites/default/files/WHO-Adherence-Long-Term-Therapies-Eng-2003.pdf |title=Adherence to Long-Term Therapies: Evidence for Action |author=Sabate, Eduardo |date=2003 |website=PAHO |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Омилҳо ==
Риоя накардани табобат танҳо аз фаромӯшхотирӣ ба вуҷуд намеояд. Созмони ҷаҳонии тандурустӣ омилҳоро ба панҷ гурӯҳ ҷудо мекунад: омилҳои иҷтимоию иқтисодӣ, хусусиятҳои низоми тандурустӣ, вазъи беморӣ, мураккабии табобат ва омилҳои вобаста ба худи бемор. Нархи дору, таъсири номатлуб, дастрас набудани хизматрасонӣ, фаҳмиши нокофии дастур ва реҷаи душвори истеъмол метавонанд ба рафтор таъсир расонанд.

Марказҳои назорат ва пешгирии бемориҳои ИМА менависанд, ки монеаҳо метавонанд ҳам дар сатҳи бемор, ҳам дар сатҳи корманди тиб ва ҳам дар сатҳи низоми тандурустӣ пайдо шаванд; дахолати дорухона бояд ба мушкили мушаххаси шахс мутобиқ карда шавад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/cardiovascular-resources/php/medication-adherence/ |title=Pharmacy-Based Interventions to Improve Medication Adherence |website=CDC |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Беҳтарсозӣ ==
Роҳҳои беҳтарсозӣ аз гуфтугӯи беайбҷӯёна, фаҳмонидани фоидаву хатар, содда кардани реҷа, ёдрасҳо ва бартараф намудани монеаи молиявӣ иборатанд. Дастури NICE тавсия медиҳад, ки бемор дар қароргирӣ иштирок кунад, иттилоот бо забони фаҳмо пешниҳод шавад ва дахолат барои ҳар шахс алоҳида интихоб гардад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nice.org.uk/guidance/CG76/chapter/key-principles |title=Medicines adherence: involving patients in decisions about prescribed medicines and supporting adherence |date=2009-01-28 |website=NICE |publisher=National Institute for Health and Care Excellence |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt; Риояи паст метавонад назорати бемории музминро бад кунад, хавфи бистаришавиро зиёд намояд ва харҷи тандурустиро боло барад.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Саводи саломатӣ]]
* [[Доруҳои асосӣ]]
* [[Бемории музмин]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Тандурустӣ]]
[[Гурӯҳ:Дорушиносӣ]]</text>
      <sha1>5vavebi619ri5aubovf7ugkgn50a6uv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Системаи заҳкашии пойдор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334111</id>
    <revision>
      <id>1489021</id>
      <timestamp>2026-10-10T11:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Системаи устувори заҳкашӣ''' ({{Забон-ен|sustainable drainage system, SuDS}}) — маҷмуаи роҳҳои идоракунии оби борон аст, ки ҷараёни табиии обро тақлид карда, ҳаҷм ва суръати оби рӯизаминиро кам мекунад. Бар хилофи қубурҳои маъмул, чунин система обро дар маҳалли бориш нигоҳ м...</comment>
      <origin>1489021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3253" sha1="3nt8m3z1ddsh2ormoj5eyd4u7seyjin" xml:space="preserve">'''Системаи устувори заҳкашӣ''' ({{Забон-ен|sustainable drainage system, SuDS}}) — маҷмуаи роҳҳои идоракунии оби борон аст, ки ҷараёни табиии обро тақлид карда, ҳаҷм ва суръати оби рӯизаминиро кам мекунад. Бар хилофи қубурҳои маъмул, чунин система обро дар маҳалли бориш нигоҳ медорад, полоиш медиҳад, ба хок ҷабб мекунад ё тадриҷан раҳо менамояд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gov.uk/government/publications/national-standards-for-sustainable-drainage-systems/national-standards-for-sustainable-drainage-systems-suds |title=National standards for sustainable drainage systems (SuDS) |date=2025-07-30 |website=GOV.UK |publisher=Department for Environment, Food &amp; Rural Affairs |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Унсурҳо ==
Ба SuDS боғҳои боронӣ, ҷӯякҳои сабз, фарши обгузар, бомҳои сабз, ҳавзҳои нигоҳдорӣ, ботлоқзорҳои сунъӣ ва чоҳҳои ҷаббанда дохил мешаванд. Ин унсурҳо метавонанд пайдарпай кор карда, аввал обро дар манбаъ боздоранд, сипас онро полоиш ва захира намоянд.

Зерсохтори сабз обро тавассути полоиш, ҷаббиш ва бухориши растаниҳо идора мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.epa.gov/green-infrastructure/about-green-infrastructure |title=About Green Infrastructure |website=US EPA |publisher=United States Environmental Protection Agency |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt; Аз ин рӯ, тарҳ бояд ба навъи хок, нишебӣ, сатҳи обҳои зеризаминӣ, иқлим ва хатари ифлосшавӣ мутобиқ бошад.

== Фоида ва маҳдудият ==
SuDS хатари обхезии шаҳрӣ ва сарбории шабакаи корезро коҳиш дода, сифати обро беҳтар мекунад. Фазои сабз метавонад ҳарорати маҳаллиро паст намояд, барои ҳайвоноту наботот зистгоҳ фароҳам оварад ва сифати муҳити шаҳрро баланд бардорад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.epa.gov/green-infrastructure/benefits-green-infrastructure |title=Benefits of Green Infrastructure |website=US EPA |publisher=United States Environmental Protection Agency |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt; Самаранокӣ ба нигоҳдории мунтазам, пешгирии баста шудани қабатҳои обгузар ва ҳамоҳангии тарҳ бо тамоми ҳавзаи обҷамъкунӣ вобаста аст.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Зерсохтори сабз]]
* [[Ҷамъоварии оби борон]]
* [[Шаҳри исфанҷӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Заҳкашӣ]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрсозӣ]]</text>
      <sha1>3nt8m3z1ddsh2ormoj5eyd4u7seyjin</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1489022</id>
      <parentid>1489021</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷусторҳои вобаста */ савол, вироишоти сабкӣ</comment>
      <origin>1489022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="c6nos4uyy9zj2fahkh6x5l2wptf5mhu" xml:space="preserve">'''Системаи устувори заҳкашӣ''' ({{Забон-ен|sustainable drainage system, SuDS}}) — маҷмуаи роҳҳои идоракунии оби борон аст, ки ҷараёни табиии обро тақлид карда, ҳаҷм ва суръати оби рӯизаминиро кам мекунад. Бар хилофи қубурҳои маъмул, чунин система обро дар маҳалли бориш нигоҳ медорад, полоиш медиҳад, ба хок ҷабб мекунад ё тадриҷан раҳо менамояд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gov.uk/government/publications/national-standards-for-sustainable-drainage-systems/national-standards-for-sustainable-drainage-systems-suds |title=National standards for sustainable drainage systems (SuDS) |date=2025-07-30 |website=GOV.UK |publisher=Department for Environment, Food &amp; Rural Affairs |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Унсурҳо ==
Ба SuDS боғҳои боронӣ, ҷӯякҳои сабз, фарши обгузар, бомҳои сабз, ҳавзҳои нигоҳдорӣ, ботлоқзорҳои сунъӣ ва чоҳҳои ҷаббанда дохил мешаванд. Ин унсурҳо метавонанд пайдарпай кор карда, аввал обро дар манбаъ боздоранд, сипас онро полоиш ва захира намоянд.

Зерсохтори сабз обро тавассути полоиш, ҷаббиш ва бухориши растаниҳо идора мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.epa.gov/green-infrastructure/about-green-infrastructure |title=About Green Infrastructure |website=US EPA |publisher=United States Environmental Protection Agency |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt; Аз ин рӯ, тарҳ бояд ба навъи хок, нишебӣ, сатҳи обҳои зеризаминӣ, иқлим ва хатари ифлосшавӣ мутобиқ бошад.

== Фоида ва маҳдудият ==
SuDS хатари обхезии шаҳрӣ ва сарбории шабакаи корезро коҳиш дода, сифати обро беҳтар мекунад. Фазои сабз метавонад ҳарорати маҳаллиро паст намояд, барои ҳайвоноту наботот зистгоҳ фароҳам оварад ва сифати муҳити шаҳрро баланд бардорад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.epa.gov/green-infrastructure/benefits-green-infrastructure |title=Benefits of Green Infrastructure |website=US EPA |publisher=United States Environmental Protection Agency |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt; Самаранокӣ ба нигоҳдории мунтазам, пешгирии баста шудани қабатҳои обгузар ва ҳамоҳангии тарҳ бо тамоми ҳавзаи обҷамъкунӣ вобаста аст.

== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Зерсохти сабз]]
* [[Ҷамъоварии оби борон]]
* [[Шаҳри исфанҷӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Заҳкашӣ]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрсозӣ]]</text>
      <sha1>c6nos4uyy9zj2fahkh6x5l2wptf5mhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаҳри исфанҷӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334112</id>
    <revision>
      <id>1489023</id>
      <timestamp>2026-10-10T11:41:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Шаҳри исфанҷӣ''' — равиши банақшагирии шаҳр аст, ки бо истифода аз унсурҳои табиӣ ва муҳандисӣ оби боронро ҷаббида, нигоҳ дошта, полоиш дода ва тадриҷан раҳо мекунад. Ном аз қобилияти исфанҷ барои нигоҳ доштани об гирифта шудааст. Ҳадаф коҳиши обхезии шаҳрӣ,...</comment>
      <origin>1489023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3404" sha1="llpgoyruamfr4xko3j8p1bpe4nmz0qw" xml:space="preserve">'''Шаҳри исфанҷӣ''' — равиши банақшагирии шаҳр аст, ки бо истифода аз унсурҳои табиӣ ва муҳандисӣ оби боронро ҷаббида, нигоҳ дошта, полоиш дода ва тадриҷан раҳо мекунад. Ном аз қобилияти исфанҷ барои нигоҳ доштани об гирифта шудааст. Ҳадаф коҳиши обхезии шаҳрӣ, беҳтар кардани сифати об ва афзоиши устувории шаҳр дар баробари тағйирёбии иқлим мебошад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.adb.org/publications/sponge-cities-climate-change-resilience-prc |title=Sponge Cities: Integrating Green and Gray Infrastructure to Build Climate Change Resilience in the People’s Republic of China |date=2022-11 |website=Asian Development Bank |publisher=Asian Development Bank |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Тарҳ ==
Шаҳри исфанҷӣ бомҳои сабз, фарши обгузар, боғҳои боронӣ, ҳавзҳои нигоҳдорӣ, ботлоқзор, маҷроҳои кушод ва барқарорсозии соҳили дарёро бо шабакаи анъанавии қубуру обпарто муттаҳид мекунад. Ин чораҳо обро наздик ба маҳалли бориш нигоҳ медоранд ва имкон медиҳанд, ки як қисми он ба хок ҷаббида ё баъдтар истифода шавад.

Барномаи муҳити зисти СММ ин равишро посухе ба обхезӣ, фарсудагии зерсохтори об ва афзоиши ҳодисаҳои шадиди обу ҳаво мешуморад, вале зарурати мутобиқ кардани тарҳро ба истифодаи замин, релеф ва геология таъкид мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.unep.org/resources/emerging-issues/emerging-sponge-cities |title=Emerging Sponge Cities |date=2018-01-19 |website=UNEP |publisher=United Nations Environment Programme |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Пайдоиш ва татбиқ ==
Мафҳум махсусан дар Чин густариш ёфт. Барномаи миллии шаҳрҳои исфанҷӣ соли 2015 оғоз шуда, дар шаҳрҳои озмоишӣ зерсохтори сабзро барои идоракунии борон ва камбуди об татбиқ кард.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.adb.org/multimedia/partnership-report2024/story-archives/sponge-cities-to-take-on-covid-19-and-climate-change/ |title=Sponge Cities to Take On COVID-19 and Climate Change |website=Asian Development Bank |publisher=Asian Development Bank |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt; Натиҷа аз нигоҳдории дуруст, иқтидори хок, шиддати бориш ва пайвастагии унсурҳо дар миқёси тамоми шаҳр вобаста аст.
== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Системаи заҳкашии пойдор]]
* [[Зерсохти сабз]]
* [[Роҳкорҳои табиъатпоя]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Шаҳрсозӣ]]
[[Гурӯҳ:Идоракунии об]]</text>
      <sha1>llpgoyruamfr4xko3j8p1bpe4nmz0qw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1489024</id>
      <parentid>1489023</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:42:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>вироишоти сабкӣ</comment>
      <origin>1489024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3466" sha1="n9qj7bysr6lszsw71q9yjleiuvgrorf" xml:space="preserve">'''Шаҳри исфанҷӣ''' {{Lang-en|Sponge city}}''' ({{lang-zh|海绵城市}})'''— равиши банақшагирии шаҳр аст, ки бо истифода аз унсурҳои табиӣ ва муҳандисӣ оби боронро ҷаббида, нигоҳ дошта, полоиш дода ва тадриҷан раҳо мекунад. Ном аз қобилияти исфанҷ барои нигоҳ доштани об гирифта шудааст. Ҳадаф коҳиши обхезии шаҳрӣ, беҳтар кардани сифати об ва афзоиши устувории шаҳр дар баробари тағйирёбии иқлим мебошад.'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.adb.org/publications/sponge-cities-climate-change-resilience-prc |title=Sponge Cities: Integrating Green and Gray Infrastructure to Build Climate Change Resilience in the People’s Republic of China |date=2022-11 |website=Asian Development Bank |publisher=Asian Development Bank |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;'''

== Тарҳ ==
Шаҳри исфанҷӣ бомҳои сабз, фарши обгузар, боғҳои боронӣ, ҳавзҳои нигоҳдорӣ, ботлоқзор, маҷроҳои кушод ва барқарорсозии соҳили дарёро бо шабакаи анъанавии қубуру обпарто муттаҳид мекунад. Ин чораҳо обро наздик ба маҳалли бориш нигоҳ медоранд ва имкон медиҳанд, ки як қисми он ба хок ҷаббида ё баъдтар истифода шавад.

Барномаи муҳити зисти СММ ин равишро посухе ба обхезӣ, фарсудагии зерсохтори об ва афзоиши ҳодисаҳои шадиди обу ҳаво мешуморад, вале зарурати мутобиқ кардани тарҳро ба истифодаи замин, релеф ва геология таъкид мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.unep.org/resources/emerging-issues/emerging-sponge-cities |title=Emerging Sponge Cities |date=2018-01-19 |website=UNEP |publisher=United Nations Environment Programme |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Пайдоиш ва татбиқ ==
Мафҳум махсусан дар Чин густариш ёфт. Барномаи миллии шаҳрҳои исфанҷӣ соли 2015 оғоз шуда, дар шаҳрҳои озмоишӣ зерсохтори сабзро барои идоракунии борон ва камбуди об татбиқ кард.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.adb.org/multimedia/partnership-report2024/story-archives/sponge-cities-to-take-on-covid-19-and-climate-change/ |title=Sponge Cities to Take On COVID-19 and Climate Change |website=Asian Development Bank |publisher=Asian Development Bank |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt; Натиҷа аз нигоҳдории дуруст, иқтидори хок, шиддати бориш ва пайвастагии унсурҳо дар миқёси тамоми шаҳр вобаста аст.
== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Системаи заҳкашии пойдор]]
* [[Зерсохти сабз]]
* [[Роҳкорҳои табиъатпоя]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Шаҳрсозӣ]]
[[Гурӯҳ:Идоракунии об]]</text>
      <sha1>n9qj7bysr6lszsw71q9yjleiuvgrorf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1489025</id>
      <parentid>1489024</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>имло, ороиш</comment>
      <origin>1489025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3462" sha1="mf295is6fejgy6natu7hqmsst1vwajq" xml:space="preserve">'''Шаҳри исфанҷӣ''' ({{Lang-en|Sponge city}}) ({{lang-zh|海绵城市}})— равиши банақшагирии шаҳр аст, ки бо истифода аз унсурҳои табиӣ ва муҳандисӣ оби боронро ҷаббида, нигоҳ дошта, полоиш дода ва тадриҷан раҳо мекунад. Ном аз қобилияти исфанҷ барои нигоҳ доштани об гирифта шудааст. Ҳадаф коҳиши обхезии шаҳрӣ, беҳтар кардани сифати об ва афзоиши устувории шаҳр дар баробари тағйирёбии иқлим мебошад.'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.adb.org/publications/sponge-cities-climate-change-resilience-prc |title=Sponge Cities: Integrating Green and Gray Infrastructure to Build Climate Change Resilience in the People’s Republic of China |date=2022-11 |website=Asian Development Bank |publisher=Asian Development Bank |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;'''

== Тарҳ ==
Шаҳри исфанҷӣ бомҳои сабз, фарши обгузар, боғҳои боронӣ, ҳавзҳои нигоҳдорӣ, ботлоқзор, маҷроҳои кушод ва барқарорсозии соҳили дарёро бо шабакаи анъанавии қубуру обпарто муттаҳид мекунад. Ин чораҳо обро наздик ба маҳалли бориш нигоҳ медоранд ва имкон медиҳанд, ки як қисми он ба хок ҷаббида ё баъдтар истифода шавад.

Барномаи муҳити зисти СММ ин равишро посухе ба обхезӣ, фарсудагии зерсохтори об ва афзоиши ҳодисаҳои шадиди обу ҳаво мешуморад, вале зарурати мутобиқ кардани тарҳро ба истифодаи замин, релеф ва геология таъкид мекунад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.unep.org/resources/emerging-issues/emerging-sponge-cities |title=Emerging Sponge Cities |date=2018-01-19 |website=UNEP |publisher=United Nations Environment Programme |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Пайдоиш ва татбиқ ==
Мафҳум махсусан дар Чин густариш ёфт. Барномаи миллии шаҳрҳои исфанҷӣ соли 2015 оғоз шуда, дар шаҳрҳои озмоишӣ зерсохтори сабзро барои идоракунии борон ва камбуди об татбиқ кард.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.adb.org/multimedia/partnership-report2024/story-archives/sponge-cities-to-take-on-covid-19-and-climate-change/ |title=Sponge Cities to Take On COVID-19 and Climate Change |website=Asian Development Bank |publisher=Asian Development Bank |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt; Натиҷа аз нигоҳдории дуруст, иқтидори хок, шиддати бориш ва пайвастагии унсурҳо дар миқёси тамоми шаҳр вобаста аст.
== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Системаи заҳкашии пойдор]]
* [[Зерсохти сабз]]
* [[Роҳкорҳои табиъатпоя]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Шаҳрсозӣ]]
[[Гурӯҳ:Идоракунии об]]</text>
      <sha1>mf295is6fejgy6natu7hqmsst1vwajq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Камбизоатии энергетикӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334113</id>
    <revision>
      <id>1489026</id>
      <timestamp>2026-10-10T11:46:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Камбизоатии энергетикӣ''' ({{Lang-en|Energy poverty}})— вазъест, ки шахс ё хонавода ба хизматрасониҳои муосир, боэътимод, бехатар ва дастрас аз ҷиҳати нарх, аз ҷумла барқ, гармидиҳӣ, хунуккунӣ ва пухтупази тоза, дастрасии кофӣ надорад. Дар баъзе кишварҳо ин истилоҳ бешт...</comment>
      <origin>1489026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4061" sha1="riwnezaudtg8bx8m85nsqk3fhpw1ztp" xml:space="preserve">'''Камбизоатии энергетикӣ''' ({{Lang-en|Energy poverty}})— вазъест, ки шахс ё хонавода ба хизматрасониҳои муосир, боэътимод, бехатар ва дастрас аз ҷиҳати нарх, аз ҷумла барқ, гармидиҳӣ, хунуккунӣ ва пухтупази тоза, дастрасии кофӣ надорад. Дар баъзе кишварҳо ин истилоҳ бештар набудани зерсохтори энергияро ифода мекунад; дар дигар кишварҳо нотавонӣ ба пардохти харҷи зарурии энергияро.
== Андоза ва сабабҳо ==
Камбизоатии энергетикӣ танҳо бо пайваст будан ба шабака муайян намешавад. Эътимоднокии таъминот, нарх, сифати манбаи энергия ва имкони истифодаи он барои таҳсил, тандурустӣ ва фаъолияти иқтисодӣ низ муҳиманд. Гузориши пайгирии Ҳадафи 7-уми рушди устувор барои соли 2025 нишон медиҳад, ки беш аз 666 миллион нафар ҳанӯз ба барқ дастрасӣ надоранд ва пешрафт дар пухтупази тоза кофӣ нест.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/publications/m/item/2025-tracking-sdg7-report |title=2025 Tracking SDG7 Report |website=World Health Organization |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Сабабҳо камбуди шабака, даромади паст, нархи баланд, манзили камсамар, ҷойгиршавии дурдаст ва нобаробарии иҷтимоӣ мебошанд. Истифодаи ҳезум, ангишт ё дигар сӯзишвории ифлос барои пухтупаз метавонад ифлосии ҳавои дохили хонаро зиёд кунад.
== Паёмад ва коҳиш ==
Норасоии энергия ба саломатӣ, таҳсил ва имконияти даромад таъсир мерасонад. Бори ҷамъоварии сӯзишворӣ аксаран ба занону кӯдакон меафтад. Тибқи маълумоти Бонки ҷаҳонӣ дар соли 2026, тақрибан ду миллиард нафар аз сӯзишворӣ ва технологияҳои ифлос барои пухтупаз истифода мекарданд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2026/06/16/accelerating-universal-energy-access |title=655 Million People Still Without Electricity Underscore Urgent Need to Deliver Universal Energy Access |date=2026-06-24 |website=World Bank |publisher=World Bank |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Роҳҳои коҳиш густариши шабака, низомҳои офтобии мустақил, шабакаҳои хурд, самаранокии энергетикии биноҳо, кумакҳои ҳадафманд ва дастрас кардани пухтупази тоза мебошанд. Оҷонсии байналмилалии энергетика ҳалли берун аз шабака ва маблағгузории давлатӣ ё имтиёзнокро барои маҳалҳои дурдаст муҳим мешуморад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025/achieving-access-for-all |title=Achieving access for all |website=World Energy Outlook 2025 |publisher=International Energy Agency |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Энергияи барқароршаванда]]
* [[Камбизоатӣ]]
* [[Самаранокии энергетикӣ]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Энергетика]]
[[Гурӯҳ:Камбизоатӣ]]</text>
      <sha1>riwnezaudtg8bx8m85nsqk3fhpw1ztp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1489027</id>
      <parentid>1489026</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷусторҳои вобаста */ аломатҳои китобат, вироишоти сабкӣ</comment>
      <origin>1489027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4051" sha1="sbd6ofng948705rwr13pdet1n5l4okj" xml:space="preserve">'''Камбизоатии энергетикӣ''' ({{Lang-en|Energy poverty}})— вазъест, ки шахс ё хонавода ба хизматрасониҳои муосир, боэътимод, бехатар ва дастрас аз ҷиҳати нарх, аз ҷумла барқ, гармидиҳӣ, хунуккунӣ ва пухтупази тоза, дастрасии кофӣ надорад. Дар баъзе кишварҳо ин истилоҳ бештар набудани зерсохтори энергияро ифода мекунад; дар дигар кишварҳо нотавонӣ ба пардохти харҷи зарурии энергияро.
== Андоза ва сабабҳо ==
Камбизоатии энергетикӣ танҳо бо пайваст будан ба шабака муайян намешавад. Эътимоднокии таъминот, нарх, сифати манбаи энергия ва имкони истифодаи он барои таҳсил, тандурустӣ ва фаъолияти иқтисодӣ низ муҳиманд. Гузориши пайгирии Ҳадафи 7-уми рушди устувор барои соли 2025 нишон медиҳад, ки беш аз 666 миллион нафар ҳанӯз ба барқ дастрасӣ надоранд ва пешрафт дар пухтупази тоза кофӣ нест.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/publications/m/item/2025-tracking-sdg7-report |title=2025 Tracking SDG7 Report |website=World Health Organization |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Сабабҳо камбуди шабака, даромади паст, нархи баланд, манзили камсамар, ҷойгиршавии дурдаст ва нобаробарии иҷтимоӣ мебошанд. Истифодаи ҳезум, ангишт ё дигар сӯзишвории ифлос барои пухтупаз метавонад ифлосии ҳавои дохили хонаро зиёд кунад.
== Паёмад ва коҳиш ==
Норасоии энергия ба саломатӣ, таҳсил ва имконияти даромад таъсир мерасонад. Бори ҷамъоварии сӯзишворӣ аксаран ба занону кӯдакон меафтад. Тибқи маълумоти Бонки ҷаҳонӣ дар соли 2026, тақрибан ду миллиард нафар аз сӯзишворӣ ва технологияҳои ифлос барои пухтупаз истифода мекарданд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2026/06/16/accelerating-universal-energy-access |title=655 Million People Still Without Electricity Underscore Urgent Need to Deliver Universal Energy Access |date=2026-06-24 |website=World Bank |publisher=World Bank |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Роҳҳои коҳиш густариши шабака, низомҳои офтобии мустақил, шабакаҳои хурд, самаранокии энергетикии биноҳо, кумакҳои ҳадафманд ва дастрас кардани пухтупази тоза мебошанд. Оҷонсии байналмилалии энергетика ҳалли берун аз шабака ва маблағгузории давлатӣ ё имтиёзнокро барои маҳалҳои дурдаст муҳим мешуморад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025/achieving-access-for-all |title=Achieving access for all |website=World Energy Outlook 2025 |publisher=International Energy Agency |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Энергияи барқароршаванда]]
* [[Фақр]]
* [[Самаранокии энергетикӣ]]


== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Энергетика]]
[[Гурӯҳ:Камбизоатӣ]]</text>
      <sha1>sbd6ofng948705rwr13pdet1n5l4okj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1489028</id>
      <parentid>1489027</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>вироишоти сабкӣ, ороиш</comment>
      <origin>1489028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4037" sha1="miiptnf7cc0w66a7z20bwji9n63bna5" xml:space="preserve">'''Камбизоатии энергетикӣ''' ({{Lang-en|Energy poverty}})— вазъест, ки шахс ё хонавода ба хадамоти муосир, боэътимод, бехатар ва дастрас аз ҷиҳати нарх, аз ҷумла барқ, гармидиҳӣ, хунуккунӣ ва пухтупази тоза, дастрасии кофӣ надорад. Дар баъзе кишварҳо ин истилоҳ бештар набудани зерсохтори энергияро ифода мекунад; дар дигар кишварҳо нотавонӣ ба пардохти харҷи зарурии энергияро.
== Андоза ва сабабҳо ==
Камбизоатии энергетикӣ танҳо бо пайваст будан ба шабака муайян намешавад. Эътимоднокии таъминот, нарх, сифати манбаи энергия ва имкони истифодаи он барои таҳсил, тандурустӣ ва фаъолияти иқтисодӣ низ муҳиманд. Гузориши пайгирии Ҳадафи 7-уми рушди устувор барои соли 2025 нишон медиҳад, ки беш аз 666 миллион нафар ҳанӯз ба барқ дастрасӣ надоранд ва пешрафт дар пухтупази тоза кофӣ нест.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/publications/m/item/2025-tracking-sdg7-report |title=2025 Tracking SDG7 Report |website=World Health Organization |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Сабабҳо камбуди шабака, даромади паст, нархи баланд, манзили камсамар, ҷойгиршавии дурдаст ва нобаробарии иҷтимоӣ мебошанд. Истифодаи ҳезум, ангишт ё дигар сӯзишвории ифлос барои пухтупаз метавонад ифлосии ҳавои дохили хонаро зиёд кунад.
== Паёмад ва коҳиш ==
Норасоии энергия ба саломатӣ, таҳсил ва имконияти даромад таъсир мерасонад. Бори ҷамъоварии сӯзишворӣ аксаран ба занону кӯдакон меафтад. Тибқи маълумоти Бонки ҷаҳонӣ дар соли 2026, тақрибан ду миллиард нафар аз сӯзишворӣ ва технологияҳои ифлос барои пухтупаз истифода мекарданд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2026/06/16/accelerating-universal-energy-access |title=655 Million People Still Without Electricity Underscore Urgent Need to Deliver Universal Energy Access |date=2026-06-24 |website=World Bank |publisher=World Bank |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;

Роҳҳои коҳиш густариши шабака, низомҳои офтобии мустақил, шабакаҳои хурд, самаранокии энергетикии биноҳо, кумакҳои ҳадафманд ва дастрас кардани пухтупази тоза мебошанд. Оҷонсии байналмилалии энергетика ҳалли берун аз шабака ва маблағгузории давлатӣ ё имтиёзнокро барои маҳалҳои дурдаст муҳим мешуморад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025/achieving-access-for-all |title=Achieving access for all |website=World Energy Outlook 2025 |publisher=International Energy Agency |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Энергияи барқароршаванда]]
* [[Фақр]]
* [[Самаранокии энергетикӣ]]


== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Энергетика]]
[[Гурӯҳ:Камбизоатӣ]]</text>
      <sha1>miiptnf7cc0w66a7z20bwji9n63bna5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ДНК-и муҳитӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334114</id>
    <revision>
      <id>1489029</id>
      <timestamp>2026-10-10T11:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''ДНК-и муҳитӣ''' ({{Lang-en|environmental DNA, eDNA}}) — маводи ирсиест, ки аз намунаи муҳит, ба монанди об, хок, таҳшин, барф ё ҳаво ҷамъоварӣ мешавад, на бевосита аз ҷисми организм. Ҳуҷайра, луоб, мӯй, пӯст, гард ва партовҳои организм метавонанд ДНК-ро дар муҳит боқӣ гузоранд.&lt;ref...</comment>
      <origin>1489029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3768" sha1="27pzlk1j2lta353h4uqs6ci75bnda0l" xml:space="preserve">'''ДНК-и муҳитӣ''' ({{Lang-en|environmental DNA, eDNA}}) — маводи ирсиест, ки аз намунаи муҳит, ба монанди об, хок, таҳшин, барф ё ҳаво ҷамъоварӣ мешавад, на бевосита аз ҷисми организм. Ҳуҷайра, луоб, мӯй, пӯст, гард ва партовҳои организм метавонанд ДНК-ро дар муҳит боқӣ гузоранд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://iucn.org/resources/issues-brief/environmental-dna |title=Environmental DNA |date=2024-05 |website=IUCN |publisher=International Union for Conservation of Nature |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Усул ==
Намуна дар шароити назоратшаванда гирифта шуда, ДНК аз он ҷудо мегардад. Барои ҷустуҷӯи як намуд аз нишонгузори махсус ва барои арзёбии чандин намуд аз метабаркодинг истифода мешавад. Пайдарпайиҳои ҳосилшуда бо китобхонаҳои ДНК муқоиса карда мешаванд. Натиҷаи мусбат одатан ҳузури маводи генетикиро нишон медиҳад, на ҳатман шумора, синну сол ё зинда будани организмро.
== Истифода ==
eDNA барои ошкор кардани намудҳои нодир, пинҳон ё инвазивӣ, назорати гуногунии биологӣ ва арзёбии ҷомеаи моҳиҳо истифода мешавад. Иттиҳоди байналмилалии ҳифзи табиат онро усули ҳассос, зуд ва нисбатан камхарҷ медонад, ки метавонад мониторинги анъанавиро пурра созад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.usgs.gov/publications/environmental-dna |title=Environmental DNA |author=Hunter, Margaret; Meissner, Kristian; Abbott, Catherine; Leese, Florien; Segelbacher, Gernot |date=2024-05-24 |website=U.S. Geological Survey |publisher=U.S. Geological Survey |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Маҳдудиятҳо ==
ДНК дар муҳит бо таъсири ҳарорат, рӯшноӣ, микробҳо ва ҷараёни об вайрон ё интиқол меёбад. Ифлос шудани намуна метавонад натиҷаи бардурӯғ диҳад; набудани сабт дар китобхонаи истинодӣ бошад, муайянкуниро душвор мекунад. Аз ин рӯ, такрори намуна, назорати манфӣ, протоколи стандартӣ ва шарҳи эҳтиёткоронаи натиҷа заруранд. Баррасии илмии Thomsen ва Willerslev нишон медиҳад, ки eDNA воситаи умедбахши мониторинги гуногунии биологӣ аст, аммо тарҳрезии намунагирӣ ва шарҳи натиҷа бояд бо хусусияти муҳит мувофиқ бошад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://doi.org/10.1016/j.biocon.2014.11.019 |title=Environmental DNA – An emerging tool in conservation for monitoring past and present biodiversity |author=Thomsen, Philip Francis; Willerslev, Eske |date=2015-03 |website=Biological Conservation |publisher=Elsevier |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[ДНК]]
* [[Гуногунии биологӣ]]
* [[Мониторинги муҳити зист]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Генетика]]
[[Гурӯҳ:Муҳити зист]]</text>
      <sha1>27pzlk1j2lta353h4uqs6ci75bnda0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саломатии сайёравӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334115</id>
    <revision>
      <id>1489030</id>
      <timestamp>2026-10-10T11:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: '''Саломатии сайёравӣ''' ({{Lang-en|Planetary health}})— соҳаи байнифаннӣ аст, ки саломатии инсонро бо вазъи низомҳои табиии Замин ва низомҳои иҷтимоию иқтисодӣ мепайвандад. Мақсади он расидан ба сатҳи баланди саломатӣ, некӯаҳволӣ ва баробарӣ дар ҳудуди экологиест, ки зин...</comment>
      <origin>1489030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3469" sha1="d6ubd46r10ey4t9ggk4cazhbwlmnita" xml:space="preserve">'''Саломатии сайёравӣ''' ({{Lang-en|Planetary health}})— соҳаи байнифаннӣ аст, ки саломатии инсонро бо вазъи низомҳои табиии Замин ва низомҳои иҷтимоию иқтисодӣ мепайвандад. Мақсади он расидан ба сатҳи баланди саломатӣ, некӯаҳволӣ ва баробарӣ дар ҳудуди экологиест, ки зиндагии инсон ба онҳо вобаста мебошад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26188744/ |title=Safeguarding human health in the Anthropocene epoch: report of The Rockefeller Foundation–Lancet Commission on planetary health |author=Whitmee, Sarah; Haines, Andy; Beyrer, Chris; et al. |date=2015-11-14 |website=PubMed |publisher=National Library of Medicine |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Доираи омӯзиш ==
Соҳа таъсири тағйирёбии иқлим, аз даст рафтани гуногунии биологӣ, ифлосшавии ҳаво ва об, тағйири истифодаи замин ва низоми ғизоро ба саломатӣ меомӯзад. Масалан, гармии шадид метавонад бемориҳои дилу рагро зиёд кунад; таназзули хок ва камобӣ ба амнияти ғизоӣ таъсир мерасонанд; ифлосшавӣ бошад, хатари бемориҳои роҳи нафасро боло мебарад.

Саломатии сайёравӣ аз [[саломатии ҷамъиятӣ]] васеътар буда, вобастагии саломатии наслҳои имрӯз ва ояндаро аз устувории экосистемаҳо таъкид мекунад. Комиссияи Rockefeller Foundation–Lancet дар соли 2015 барои ташаккули чаҳорчӯбаи муосири ин соҳа нақши муҳим дошт.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rockefellerfoundation.org/bellagio-breakthroughs/building-a-realistic-utopia/ |title=Building a Realistic Utopia: Richard Horton on Collaborating for Planetary Health |website=The Rockefeller Foundation |publisher=The Rockefeller Foundation |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Равишҳо ==
Тадқиқот дар ин соҳа ҳамкории тиб, экология, иқтисод, кишоварзӣ, энергетика ва шаҳрсозиро талаб мекунад. Чораҳо метавонанд коҳиши сӯзишвории истихроҷшаванда, ғизои солимтару устувор, ҳифзи табиат ва шаҳрҳои ба гармӣ тобоварро дар бар гиранд. Арзёбӣ бояд ҳамзамон фоида ва зарари эҳтимолиро барои саломатӣ, баробарӣ ва муҳити зист ба ҳисоб гирад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/health-topics/climate-change |title=Climate change |website=World Health Organization |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Саломатии ягона]]
* [[Саломатии ҷамъиятӣ]]
* [[Тағйирёбии иқлим]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Тандурустӣ]]
[[Гурӯҳ:Муҳити зист]]</text>
      <sha1>d6ubd46r10ey4t9ggk4cazhbwlmnita</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1489031</id>
      <parentid>1489030</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷусторҳои вобаста */ ороиш, викисозӣ</comment>
      <origin>1489031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3483" sha1="6pd97nddwc6xwa0l46f5rtyhdyj037j" xml:space="preserve">'''Саломатии сайёравӣ''' ({{Lang-en|Planetary health}})— соҳаи байнифаннӣ аст, ки саломатии инсонро бо вазъи низомҳои табиии Замин ва низомҳои иҷтимоию иқтисодӣ мепайвандад. Мақсади он расидан ба сатҳи баланди саломатӣ, некӯаҳволӣ ва баробарӣ дар ҳудуди экологиест, ки зиндагии инсон ба онҳо вобаста мебошад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26188744/ |title=Safeguarding human health in the Anthropocene epoch: report of The Rockefeller Foundation–Lancet Commission on planetary health |author=Whitmee, Sarah; Haines, Andy; Beyrer, Chris; et al. |date=2015-11-14 |website=PubMed |publisher=National Library of Medicine |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Доираи омӯзиш ==
Соҳа таъсири тағйирёбии иқлим, аз даст рафтани гуногунии биологӣ, ифлосшавии ҳаво ва об, тағйири истифодаи замин ва низоми ғизоро ба саломатӣ меомӯзад. Масалан, гармии шадид метавонад бемориҳои дилу рагро зиёд кунад; таназзули хок ва камобӣ ба амнияти ғизоӣ таъсир мерасонанд; ифлосшавӣ бошад, хатари бемориҳои роҳи нафасро боло мебарад.

Саломатии сайёравӣ аз [[саломатии ҷамъиятӣ]] васеътар буда, вобастагии саломатии наслҳои имрӯз ва ояндаро аз устувории экосистемаҳо таъкид мекунад. Комиссияи Rockefeller Foundation–Lancet дар соли 2015 барои ташаккули чаҳорчӯбаи муосири ин соҳа нақши муҳим дошт.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rockefellerfoundation.org/bellagio-breakthroughs/building-a-realistic-utopia/ |title=Building a Realistic Utopia: Richard Horton on Collaborating for Planetary Health |website=The Rockefeller Foundation |publisher=The Rockefeller Foundation |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Равишҳо ==
Тадқиқот дар ин соҳа ҳамкории тиб, экология, иқтисод, кишоварзӣ, энергетика ва шаҳрсозиро талаб мекунад. Чораҳо метавонанд коҳиши сӯзишвории истихроҷшаванда, ғизои солимтару устувор, ҳифзи табиат ва шаҳрҳои ба гармӣ тобоварро дар бар гиранд. Арзёбӣ бояд ҳамзамон фоида ва зарари эҳтимолиро барои саломатӣ, баробарӣ ва муҳити зист ба ҳисоб гирад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/health-topics/climate-change |title=Climate change |website=World Health Organization |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Тандурустии якпорча]]
* [[Тандурустии ҷамъиятӣ]]
* [[Тағйирёбии иқлим]]


== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Тандурустӣ]]
[[Гурӯҳ:Муҳити зист]]</text>
      <sha1>6pd97nddwc6xwa0l46f5rtyhdyj037j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1489032</id>
      <parentid>1489031</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>имло, вироишоти сабкӣ</comment>
      <origin>1489032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3487" sha1="94roed6hxjesp5593fj660vc4os2t27" xml:space="preserve">'''Саломатии сайёравӣ''' ({{Lang-en|Planetary health}})— соҳаи байнифаннӣ аст, ки саломатии инсонро бо вазъи низомҳои табиии Замин ва низомҳои иҷтимоию иқтисодӣ мепайвандад. Мақсади он расидан ба сатҳи баланди саломатӣ, некӯаҳволӣ ва баробарӣ дар ҳудуди экологиест, ки зиндагии инсон ба онҳо вобаста мебошад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26188744/ |title=Safeguarding human health in the Anthropocene epoch: report of The Rockefeller Foundation–Lancet Commission on planetary health |author=Whitmee, Sarah; Haines, Andy; Beyrer, Chris; et al. |date=2015-11-14 |website=PubMed |publisher=National Library of Medicine |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Доираи омӯзиш ==
Соҳа таъсири тағйирёбии иқлим, аз даст рафтани гуногунии биологӣ, ифлосшавии ҳаво ва об, тағйири истифодаи замин ва низоми ғизоро ба саломатӣ меомӯзад. Масалан, гармии шадид метавонад бемориҳои дилу рагро зиёд кунад; таназзули хок ва камобӣ ба амнияти ғизоӣ таъсир мерасонанд; ифлосшавӣ бошад, хатари бемориҳои роҳи нафасро боло мебарад.

Саломатии сайёравӣ аз [[тандурустии ҷамъиятӣ]] васеътар буда, вобастагии саломатии наслҳои имрӯз ва ояндаро аз устувории экосистемаҳо таъкид мекунад. Комиссияи Rockefeller Foundation–Lancet дар соли 2015 барои ташаккули чаҳорчӯбаи муосири ин соҳа нақши муҳим дошт.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rockefellerfoundation.org/bellagio-breakthroughs/building-a-realistic-utopia/ |title=Building a Realistic Utopia: Richard Horton on Collaborating for Planetary Health |website=The Rockefeller Foundation |publisher=The Rockefeller Foundation |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Равишҳо ==
Тадқиқот дар ин соҳа ҳамкории тиб, экология, иқтисод, кишоварзӣ, энергетика ва шаҳрсозиро талаб мекунад. Чораҳо метавонанд коҳиши сӯзишвории истихроҷшаванда, ғизои солимтару устувор, ҳифзи табиат ва шаҳрҳои ба гармӣ тобоварро дар бар гиранд. Арзёбӣ бояд ҳамзамон фоида ва зарари эҳтимолиро барои саломатӣ, баробарӣ ва муҳити зист ба ҳисоб гирад.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/health-topics/climate-change |title=Climate change |website=World Health Organization |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-10-10 |lang=en}}&lt;/ref&gt;
== Ҷусторҳои вобаста ==
* [[Тандурустии якпорча]]
* [[Тандурустии ҷамъиятӣ]]
* [[Тағйирёбии иқлим]]


== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Тандурустӣ]]
[[Гурӯҳ:Муҳити зист]]</text>
      <sha1>94roed6hxjesp5593fj660vc4os2t27</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>