วิกิซอร์ซ thwikisource https://th.wikisource.org/wiki/%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter สื่อ พิเศษ พูดคุย ผู้ใช้ คุยกับผู้ใช้ วิกิซอร์ซ คุยเรื่องวิกิซอร์ซ ไฟล์ คุยเรื่องไฟล์ มีเดียวิกิ คุยเรื่องมีเดียวิกิ แม่แบบ คุยเรื่องแม่แบบ วิธีใช้ คุยเรื่องวิธีใช้ หมวดหมู่ คุยเรื่องหมวดหมู่ สถานีย่อย คุยเรื่องสถานีย่อย ผู้สร้างสรรค์ คุยเรื่องผู้สร้างสรรค์ งานแปล คุยเรื่องงานแปล หน้า คุยเรื่องหน้า ดัชนี คุยเรื่องดัชนี TimedText TimedText talk มอดูล คุยเรื่องมอดูล Event Event talk 0 14641 300994 300165 2026-10-03T13:37:25Z Vesperstelo 11696 300994 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] ภาคที่ 66 | year = 2480 | author = | editor = | translator = | section = | contributor = กรมศิลปากร | previous = [[../ภาคที่ 65/]] | next = [[../ภาคที่ 67/]] | notes = | categories = ประชุมพงศาวดาร/หนังสืองานศพ | portal = }} <pages index="Prachum_Phongsawadan_(66)_2480.djvu" include="1"/> {{pb}} <pages index="Prachum_Phongsawadan_(66)_2480.djvu" include="3"/> {{pb}} <pages index="Prachum_Phongsawadan_(66)_2480.djvu" from="5" to="7"/> {{pb}} <pages index="Prachum_Phongsawadan_(66)_2480.djvu" from="8" to="14"/> {{pb}} <pages index="Prachum_Phongsawadan_(66)_2480.djvu" include="137"/> {{pd-th}} nwznsypfnar30klg2gb8unjp7frynkx 300995 300994 2026-10-03T13:37:36Z Vesperstelo 11696 300995 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] ภาคที่ 66 | year = 2480 | author = กรมศิลปากร | editor = | translator = | section = | contributor = | previous = [[../ภาคที่ 65/]] | next = [[../ภาคที่ 67/]] | notes = | categories = ประชุมพงศาวดาร/หนังสืองานศพ | portal = }} <pages index="Prachum_Phongsawadan_(66)_2480.djvu" include="1"/> {{pb}} <pages index="Prachum_Phongsawadan_(66)_2480.djvu" include="3"/> {{pb}} <pages index="Prachum_Phongsawadan_(66)_2480.djvu" from="5" to="7"/> {{pb}} <pages index="Prachum_Phongsawadan_(66)_2480.djvu" from="8" to="14"/> {{pb}} <pages index="Prachum_Phongsawadan_(66)_2480.djvu" include="137"/> {{pd-th}} r8uj2x89p0414eg94jghbt8ywn4vf1r 0 14645 300962 68427 2026-10-03T12:50:04Z Vesperstelo 11696 300962 wikitext text/x-wiki {{versions | title = ประชุมพงศาวดาร | section = ภาคที่ 67 | previous = [[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 66|ภาคที่ 66]] | next = [[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 68|ภาคที่ 68]] | notes = | categories = ประชุมพงศาวดาร }} * {{ลปง|ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2480)||2480||ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67 เล่าเรื่องไปชวาครั้งที่ 3}} * {{ลปง|ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2481)||2481||ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67 จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ 3 ตอนที่ 1}} aumrbli3or9om2gj046dpd3hapgvjcf 300963 300962 2026-10-03T12:50:25Z Vesperstelo 11696 Vesperstelo ย้ายหน้า [[ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๖๗]] ไปยัง [[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67]]: เปลี่ยนชื่อ 300962 wikitext text/x-wiki {{versions | title = ประชุมพงศาวดาร | section = ภาคที่ 67 | previous = [[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 66|ภาคที่ 66]] | next = [[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 68|ภาคที่ 68]] | notes = | categories = ประชุมพงศาวดาร }} * {{ลปง|ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2480)||2480||ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67 เล่าเรื่องไปชวาครั้งที่ 3}} * {{ลปง|ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2481)||2481||ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67 จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ 3 ตอนที่ 1}} aumrbli3or9om2gj046dpd3hapgvjcf 300993 300963 2026-10-03T13:37:08Z Vesperstelo 11696 300993 wikitext text/x-wiki {{versions | title = ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67 | previous = [[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 66|ภาคที่ 66]] | next = [[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 68|ภาคที่ 68]] | notes = | categories = ประชุมพงศาวดาร }} * {{ลปง|ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2480)||2480||ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67 เล่าเรื่องไปชวาครั้งที่ 3}} * {{ลปง|ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2481)||2481||ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67 จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ 3 ตอนที่ 1}} a994xh0kxrgts4ri7q07hmivyzcs3hm 300996 300993 2026-10-03T13:38:11Z Vesperstelo 11696 300996 wikitext text/x-wiki {{versions | title = [[../]] ภาคที่ 67 | previous = [[../ภาคที่ 66/]] | next = [[../ภาคที่ 68/]] | notes = | categories = ประชุมพงศาวดาร }} * {{ลปง|ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2480)||2480||ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67 เล่าเรื่องไปชวาครั้งที่ 3}} * {{ลปง|ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2481)||2481||ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67 จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ 3 ตอนที่ 1}} 5hwndv6599br7469j5zpq5voatojl5z 0 26320 300965 68505 2026-10-03T12:55:21Z Vesperstelo 11696 แทนที่เนื้อหาด้วย "{{ฉบับอื่น|ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67}} <!-- รอย้ายหน้า {{header | title = [[../|ประชุมพงศาวดาร]] | year = 2480 | author = | editor = | translator = | section = ภาคที่ 67 | contributor = สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ | p..." 300965 wikitext text/x-wiki {{ฉบับอื่น|ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67}} <!-- รอย้ายหน้า {{header | title = [[../|ประชุมพงศาวดาร]] | year = 2480 | author = | editor = | translator = | section = ภาคที่ 67 | contributor = สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ | previous = [[../ภาคที่ 67|หน้ารวม]] | next = [[../ภาคที่ 67 (2481)|2481]] | notes = | categories = ประชุมพงศาวดาร | portal = ประเทศอินโดนีเซีย }} --> <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2480.djvu" include="1"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2480.djvu" include="2"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2480.djvu" include="4"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2480.djvu" include="5"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2480.djvu" from="6" to="7"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2480.djvu" include="8"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2480.djvu" from="9" to="10"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2480.djvu" include="11"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2480.djvu" include="12"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2480.djvu" from="13" to="111"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2480.djvu" include="112"/> {{pd-th}} 5o00s2ocksoxm2qlr15x3f24th32g1u 14 26353 300974 68425 2026-10-03T13:21:52Z Vesperstelo 11696 แจ้งลบด้วย[[WS:iScript|สจห.]]: ม1 300974 wikitext text/x-wiki {{ลบ|ม1}} [[หมวดหมู่:ประชุมพงศาวดาร|67]] 2cgq77jkih64b5vasuxrzvtjkc46xts 0 26354 300971 198601 2026-10-03T13:20:41Z Vesperstelo 11696 แทนที่เนื้อหาด้วย "{{ฉบับอื่น|ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67}} {{header | title = [[../|ประชุมพงศาวดาร]] | year = 2481 | author = | editor = | translator = | section = ภาคที่ 67 | contributor = กรมศิลปากร | previous = [[../ภาคที่ 67 (2480)|2480]] | next = | notes = | categories = ประชุมพงศาวดาร/หนั..." 300971 wikitext text/x-wiki {{ฉบับอื่น|ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67}} {{header | title = [[../|ประชุมพงศาวดาร]] | year = 2481 | author = | editor = | translator = | section = ภาคที่ 67 | contributor = กรมศิลปากร | previous = [[../ภาคที่ 67 (2480)|2480]] | next = | notes = | categories = ประชุมพงศาวดาร/หนังสืองานศพ | portal = ประเทศกัมพูชา/ประเทศเวียดนาม | related_author = รัชกาลที่ 3 }} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="1"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="2"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="3" to="8"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="9"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="10" to="12"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="13"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="14"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="15" to="30"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="31"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="32"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="33" to="35"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="36"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="37"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="38"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="39" to="47"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="48" to="51"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="52" to="55"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="56"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="57" to="60"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="61"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="62" to="82"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="83"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="84" to="195"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="196"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="197" to="228"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="229"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="230" to="262"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="264"/> {{pd-th}} kmg5pr4wmxluoo0tnzyo6m1vg6wavck 300972 300971 2026-10-03T13:21:17Z Vesperstelo 11696 Vesperstelo ย้ายหน้า [[จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓ ตอนที่ ๑]] ไปยัง [[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2481)]]: เปลี่ยนชื่อ 300971 wikitext text/x-wiki {{ฉบับอื่น|ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67}} {{header | title = [[../|ประชุมพงศาวดาร]] | year = 2481 | author = | editor = | translator = | section = ภาคที่ 67 | contributor = กรมศิลปากร | previous = [[../ภาคที่ 67 (2480)|2480]] | next = | notes = | categories = ประชุมพงศาวดาร/หนังสืองานศพ | portal = ประเทศกัมพูชา/ประเทศเวียดนาม | related_author = รัชกาลที่ 3 }} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="1"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="2"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="3" to="8"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="9"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="10" to="12"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="13"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="14"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="15" to="30"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="31"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="32"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="33" to="35"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="36"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="37"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="38"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="39" to="47"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="48" to="51"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="52" to="55"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="56"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="57" to="60"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="61"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="62" to="82"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="83"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="84" to="195"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="196"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="197" to="228"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="229"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="230" to="262"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="264"/> {{pd-th}} kmg5pr4wmxluoo0tnzyo6m1vg6wavck 300992 300972 2026-10-03T13:36:52Z Vesperstelo 11696 300992 wikitext text/x-wiki {{ฉบับอื่น|ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67}} {{header | title = [[../|ประชุมพงศาวดาร]] ภาคที่ 67 | year = 2481 | author = กรมศิลปากร | editor = | translator = | section = | contributor = | previous = [[../ภาคที่ 67 (2480)|2480]] | next = | notes = | categories = ประชุมพงศาวดาร/หนังสืองานศพ | portal = ประเทศกัมพูชา/ประเทศเวียดนาม | related_author = รัชกาลที่ 3 }} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="1"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="2"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="3" to="8"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="9"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="10" to="12"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="13"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="14"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="15" to="30"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="31"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="32"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="33" to="35"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="36"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="37"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="38"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="39" to="47"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="48" to="51"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="52" to="55"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="56"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="57" to="60"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="61"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="62" to="82"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="83"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="84" to="195"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="196"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="197" to="228"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="229"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" from="230" to="262"/> {{pb}} <pages index="Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu" include="264"/> {{pd-th}} 9fornp1nb6shkgnhdc4bgd5ov9380nn 10 33541 301118 295819 2026-10-04T06:45:45Z Wutkh 9593 ย้อนรุ่นแก้ไข [[Special:Diff/295819|295819]] ของ [[Special:Contributions/Wutkh|Wutkh]] ([[User talk:Wutkh|คุย]]) 301118 wikitext text/x-wiki <!-- หัวข้อใหม่อยู่บน คงไว้อย่างน้อย 2 สัปดาห์/ตามความสนใจของชุมชน/ตามความเหมาะสมของพื้นที่ที่มีให้แสดงผล ถ้าไม่มีการอภิปรายให้ใส่ * ''ไม่มีหัวข้ออภิปราย'' --> * ''ไม่มีหัวข้ออภิปราย'' igv2ctnb9v3y8z9lh0qefoc2jdy52ns 10 35221 301122 299458 2026-10-04T09:23:56Z Vesperstelo 11696 301122 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1|}}} <!-- ลิงก์ --> | ล = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{เล่ม|{{{2|}}}}}}/ส่วน {{{ส่วน|{{{3|}}}}}}|{{{ชื่อ|{{{4|}}}}}}]] | ลห<!-- ลิงก์หัว --> = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166]]: [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}|เล่ม {{{2|}}}]] | ลข<!-- ลิงก์ข้าง --> = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|ส่วน {{{3|}}}]] | ลปงย = {{ลิงก์ไปงานย่อย|งาน=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|ปี=2482|งานหลัก=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}||แสดงงาน={{{4|}}}|แสดงงานหลัก=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166 เล่ม {{{2|}}}}} <!-- สารบัญ --> | ส = {{สารบัญแถว 2จุด-1-1|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|{{{4|}}}]]|{{{6|”}}}|{{เลขไทย|{{{5|}}}}}|dottext=}} | ส2 = {{สารบัญแถว 2จุด-1-1|{{{4|}}}|{{{6|”}}}|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|{{เลขไทย|{{{5|}}}}}]]|dottext=}} | ส3 = {{บรรทัดสารบัญ |2={{ขนาดอักษร|120%|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม 3/ส่วน {{{2|}}}|{{{3|}}}]]}} |3={{{5|”}}} |4={{เลขไทย|{{{4|}}}}} }} | ส4 = {{บรรทัดสารบัญ |1={{เลขไทย|{{{2|}}}}} |2=[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม 3/ส่วน {{{3|}}}#{{{4|}}}|{{{5|}}}]] |3={{{7|”}}} |4={{เลขไทย|{{{6|}}}}} }} <!-- หัวเรื่องตรงกลาง --> | ก = {{กลาง|{{ขนาดอักษร|140%|{{{2|}}}}}{{#if:{{{4|}}}|{{{4|}}}}}{{#if:{{{3|}}}|{{#tag:ref|{{{3|}}}}}}}}} | ก2 = <div id="{{{2|}}}" style="text-align:center;">{{หนา|{{{2|}}}}}{{#if:{{{3|}}}|{{#tag:ref|{{{3|}}}}}}}</div> <!-- คำผิด --> | คผ = {{คำผิด|1={{{3|}}}|2={{{4|}}}|3=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}}} | คผ2 = {{ทูลทิป|{{{3|}}}}}{{#tag:ref|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]]ให้เพิ่มเชิงอรรถตรงนี้ว่า “{{{4|}}}” {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}|group=วซ}} | คผ3 = {{คำผิด|1={{{3|}}}|2={{{4|}}}|tag=}} <nowiki>[</nowiki>ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตาม[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]] {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}<nowiki>]</nowiki> | คผ4 = {{ทูลทิป|{{หนา|{{{4|}}}}}|ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตามใบแก้คำผิด}}{{#tag:ref|ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตาม[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]] {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}|group=วซ}} <!-- อักษรพิเศษ --> | ชญ = {{ตำแหน่งอักษร|1=ช|3={{อักษรไทยพิเศษ|ไม้หัน2|{{{2|4}}}}}|5={{{3|2}}}}} | ญุ = {{ตำแหน่งอักษร|1=ญ|3={{อักษรไทยพิเศษ|อุ2|5}}|5=7}} | หข = <span style="position:relative;">{{{2|}}}<span style="position:absolute; bottom:13px; left:0px; text-indent:0px; font-size:80%;">{{ไม่ยกคำ|{{{3|}}}}}</span></span> }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 3wpfsd3766k2dvks3izpx4uyvgg9aau 301123 301122 2026-10-04T09:26:43Z Vesperstelo 11696 301123 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1|}}} <!-- ลิงก์ --> | ล = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{เล่ม|{{{2|}}}}}}/ส่วน {{{ส่วน|{{{3|}}}}}}|{{{ชื่อ|{{{4|}}}}}}]] | ลห<!-- ลิงก์หัว --> = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166]]: [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}|เล่ม {{{2|}}}]] | ลข<!-- ลิงก์ข้าง --> = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|ส่วน {{{3|}}}]] | ลปงย = {{ลิงก์ไปงานย่อย|งาน=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|ปี=2482|งานหลัก=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}||แสดงงาน={{{4|}}}|แสดงงานหลัก=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166 เล่ม {{{2|}}}}} <!-- สารบัญ --> | ส = {{สารบัญแถว 2จุด-1-1|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|{{{4|}}}]]|{{{6|”}}}|{{เลขไทย|{{{5|}}}}}|dottext=}} | ส2 = {{สารบัญแถว 2จุด-1-1|{{{4|}}}|{{{6|”}}}|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|{{เลขไทย|{{{5|}}}}}]]|dottext=}} | ส3 = {{บรรทัดสารบัญ |2={{ขนาดอักษร|120%|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม 3/ส่วน {{{2|}}}|{{เลขไทย|{{{3|}}}}}]]}} |3={{{5|”}}} |4={{เลขไทย|{{{4|}}}}} }} | ส4 = {{บรรทัดสารบัญ |1={{เลขไทย|{{{2|}}}}} |2=[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม 3/ส่วน {{{3|}}}#{{{4|}}}|{{เลขไทย|{{{5|}}}}}]] |3={{{7|”}}} |4={{เลขไทย|{{{6|}}}}} }} <!-- หัวเรื่องตรงกลาง --> | ก = {{กลาง|{{ขนาดอักษร|140%|{{{2|}}}}}{{#if:{{{4|}}}|{{{4|}}}}}{{#if:{{{3|}}}|{{#tag:ref|{{{3|}}}}}}}}} | ก2 = <div id="{{{2|}}}" style="text-align:center;">{{หนา|{{{2|}}}}}{{#if:{{{3|}}}|{{#tag:ref|{{{3|}}}}}}}</div> <!-- คำผิด --> | คผ = {{คำผิด|1={{{3|}}}|2={{{4|}}}|3=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}}} | คผ2 = {{ทูลทิป|{{{3|}}}}}{{#tag:ref|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]]ให้เพิ่มเชิงอรรถตรงนี้ว่า “{{{4|}}}” {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}|group=วซ}} | คผ3 = {{คำผิด|1={{{3|}}}|2={{{4|}}}|tag=}} <nowiki>[</nowiki>ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตาม[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]] {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}<nowiki>]</nowiki> | คผ4 = {{ทูลทิป|{{หนา|{{{4|}}}}}|ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตามใบแก้คำผิด}}{{#tag:ref|ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตาม[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]] {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}|group=วซ}} <!-- อักษรพิเศษ --> | ชญ = {{ตำแหน่งอักษร|1=ช|3={{อักษรไทยพิเศษ|ไม้หัน2|{{{2|4}}}}}|5={{{3|2}}}}} | ญุ = {{ตำแหน่งอักษร|1=ญ|3={{อักษรไทยพิเศษ|อุ2|5}}|5=7}} | หข = <span style="position:relative;">{{{2|}}}<span style="position:absolute; bottom:13px; left:0px; text-indent:0px; font-size:80%;">{{ไม่ยกคำ|{{{3|}}}}}</span></span> }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> c8moe9aryrsiselq72a5rdupcfk4r7l 301124 301123 2026-10-04T09:28:31Z Vesperstelo 11696 301124 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1|}}} <!-- ลิงก์ --> | ล = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{เล่ม|{{{2|}}}}}}/ส่วน {{{ส่วน|{{{3|}}}}}}|{{{ชื่อ|{{{4|}}}}}}]] | ลห<!-- ลิงก์หัว --> = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166]]: [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}|เล่ม {{{2|}}}]] | ลข<!-- ลิงก์ข้าง --> = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|ส่วน {{{3|}}}]] | ลปงย = {{ลิงก์ไปงานย่อย|งาน=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|ปี=2482|งานหลัก=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}||แสดงงาน={{{4|}}}|แสดงงานหลัก=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166 เล่ม {{{2|}}}}} <!-- สารบัญ --> | ส = {{สารบัญแถว 2จุด-1-1|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|{{{4|}}}]]|{{{6|”}}}|{{เลขไทย|{{{5|}}}}}|dottext=}} | ส2 = {{สารบัญแถว 2จุด-1-1|{{{4|}}}|{{{6|”}}}|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|{{เลขไทย|{{{5|}}}}}]]|dottext=}} | ส3 = {{บรรทัดสารบัญ |2={{ขนาดอักษร|120%|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม 3/ส่วน {{{2|}}}|{{เลขไทย|{{{3|}}}}}]]}} |3={{{5|”}}} |4={{เลขไทย|{{{4|}}}}} }} | ส4 = {{บรรทัดสารบัญ |1={{เลขไทย|{{{3|}}}}} |2=[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม 3/ส่วน {{{2|}}}#{{{3|}}}|{{เลขไทย|{{{4|}}}}}]] |3={{{6|”}}} |4={{เลขไทย|{{{5|}}}}} }} <!-- หัวเรื่องตรงกลาง --> | ก = {{กลาง|{{ขนาดอักษร|140%|{{{2|}}}}}{{#if:{{{4|}}}|{{{4|}}}}}{{#if:{{{3|}}}|{{#tag:ref|{{{3|}}}}}}}}} | ก2 = <div id="{{{2|}}}" style="text-align:center;">{{หนา|{{{2|}}}}}{{#if:{{{3|}}}|{{#tag:ref|{{{3|}}}}}}}</div> <!-- คำผิด --> | คผ = {{คำผิด|1={{{3|}}}|2={{{4|}}}|3=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}}} | คผ2 = {{ทูลทิป|{{{3|}}}}}{{#tag:ref|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]]ให้เพิ่มเชิงอรรถตรงนี้ว่า “{{{4|}}}” {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}|group=วซ}} | คผ3 = {{คำผิด|1={{{3|}}}|2={{{4|}}}|tag=}} <nowiki>[</nowiki>ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตาม[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]] {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}<nowiki>]</nowiki> | คผ4 = {{ทูลทิป|{{หนา|{{{4|}}}}}|ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตามใบแก้คำผิด}}{{#tag:ref|ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตาม[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]] {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}|group=วซ}} <!-- อักษรพิเศษ --> | ชญ = {{ตำแหน่งอักษร|1=ช|3={{อักษรไทยพิเศษ|ไม้หัน2|{{{2|4}}}}}|5={{{3|2}}}}} | ญุ = {{ตำแหน่งอักษร|1=ญ|3={{อักษรไทยพิเศษ|อุ2|5}}|5=7}} | หข = <span style="position:relative;">{{{2|}}}<span style="position:absolute; bottom:13px; left:0px; text-indent:0px; font-size:80%;">{{ไม่ยกคำ|{{{3|}}}}}</span></span> }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> h76d4vxq3259mgyhjjr9cb966iit6tr 301125 301124 2026-10-04T09:29:26Z Vesperstelo 11696 301125 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1|}}} <!-- ลิงก์ --> | ล = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{เล่ม|{{{2|}}}}}}/ส่วน {{{ส่วน|{{{3|}}}}}}|{{{ชื่อ|{{{4|}}}}}}]] | ลห<!-- ลิงก์หัว --> = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166]]: [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}|เล่ม {{{2|}}}]] | ลข<!-- ลิงก์ข้าง --> = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|ส่วน {{{3|}}}]] | ลปงย = {{ลิงก์ไปงานย่อย|งาน=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|ปี=2482|งานหลัก=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}||แสดงงาน={{{4|}}}|แสดงงานหลัก=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166 เล่ม {{{2|}}}}} <!-- สารบัญ --> | ส = {{สารบัญแถว 2จุด-1-1|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|{{{4|}}}]]|{{{6|”}}}|{{เลขไทย|{{{5|}}}}}|dottext=}} | ส2 = {{สารบัญแถว 2จุด-1-1|{{{4|}}}|{{{6|”}}}|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|{{เลขไทย|{{{5|}}}}}]]|dottext=}} | ส3 = {{บรรทัดสารบัญ |2={{ขนาดอักษร|120%|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม 3/ส่วน {{{2|}}}|{{{3|}}}]]}} |3={{{5|”}}} |4={{เลขไทย|{{{4|}}}}} }} | ส4 = {{บรรทัดสารบัญ |1={{เลขไทย|{{{3|}}}}} |2=[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม 3/ส่วน {{{2|}}}#{{{3|}}}|{{{4|}}}]] |3={{{6|”}}} |4={{เลขไทย|{{{5|}}}}} }} <!-- หัวเรื่องตรงกลาง --> | ก = {{กลาง|{{ขนาดอักษร|140%|{{{2|}}}}}{{#if:{{{4|}}}|{{{4|}}}}}{{#if:{{{3|}}}|{{#tag:ref|{{{3|}}}}}}}}} | ก2 = <div id="{{{2|}}}" style="text-align:center;">{{หนา|{{{2|}}}}}{{#if:{{{3|}}}|{{#tag:ref|{{{3|}}}}}}}</div> <!-- คำผิด --> | คผ = {{คำผิด|1={{{3|}}}|2={{{4|}}}|3=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}}} | คผ2 = {{ทูลทิป|{{{3|}}}}}{{#tag:ref|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]]ให้เพิ่มเชิงอรรถตรงนี้ว่า “{{{4|}}}” {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}|group=วซ}} | คผ3 = {{คำผิด|1={{{3|}}}|2={{{4|}}}|tag=}} <nowiki>[</nowiki>ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตาม[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]] {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}<nowiki>]</nowiki> | คผ4 = {{ทูลทิป|{{หนา|{{{4|}}}}}|ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตามใบแก้คำผิด}}{{#tag:ref|ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตาม[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]] {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}|group=วซ}} <!-- อักษรพิเศษ --> | ชญ = {{ตำแหน่งอักษร|1=ช|3={{อักษรไทยพิเศษ|ไม้หัน2|{{{2|4}}}}}|5={{{3|2}}}}} | ญุ = {{ตำแหน่งอักษร|1=ญ|3={{อักษรไทยพิเศษ|อุ2|5}}|5=7}} | หข = <span style="position:relative;">{{{2|}}}<span style="position:absolute; bottom:13px; left:0px; text-indent:0px; font-size:80%;">{{ไม่ยกคำ|{{{3|}}}}}</span></span> }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> pc1uk586cn2m6yvuioufz9puduwjjs2 301126 301125 2026-10-04T09:30:02Z Vesperstelo 11696 301126 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1|}}} <!-- ลิงก์ --> | ล = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{เล่ม|{{{2|}}}}}}/ส่วน {{{ส่วน|{{{3|}}}}}}|{{{ชื่อ|{{{4|}}}}}}]] | ลห<!-- ลิงก์หัว --> = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166]]: [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}|เล่ม {{{2|}}}]] | ลข<!-- ลิงก์ข้าง --> = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|ส่วน {{{3|}}}]] | ลปงย = {{ลิงก์ไปงานย่อย|งาน=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|ปี=2482|งานหลัก=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}||แสดงงาน={{{4|}}}|แสดงงานหลัก=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166 เล่ม {{{2|}}}}} <!-- สารบัญ --> | ส = {{สารบัญแถว 2จุด-1-1|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|{{{4|}}}]]|{{{6|”}}}|{{เลขไทย|{{{5|}}}}}|dottext=}} | ส2 = {{สารบัญแถว 2จุด-1-1|{{{4|}}}|{{{6|”}}}|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|{{เลขไทย|{{{5|}}}}}]]|dottext=}} | ส3 = {{บรรทัดสารบัญ |2={{ขนาดอักษร|120%|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม 3/ส่วน {{{2|}}}|{{{3|}}}]]}} |3={{{5|”}}} |4={{เลขไทย|{{{4|}}}}} }} | ส4 = {{บรรทัดสารบัญ |1={{เลขไทย|{{{3|}}}}}. |2=[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม 3/ส่วน {{{2|}}}#{{{3|}}}|{{{4|}}}]] |3={{{6|”}}} |4={{เลขไทย|{{{5|}}}}} }} <!-- หัวเรื่องตรงกลาง --> | ก = {{กลาง|{{ขนาดอักษร|140%|{{{2|}}}}}{{#if:{{{4|}}}|{{{4|}}}}}{{#if:{{{3|}}}|{{#tag:ref|{{{3|}}}}}}}}} | ก2 = <div id="{{{2|}}}" style="text-align:center;">{{หนา|{{{2|}}}}}{{#if:{{{3|}}}|{{#tag:ref|{{{3|}}}}}}}</div> <!-- คำผิด --> | คผ = {{คำผิด|1={{{3|}}}|2={{{4|}}}|3=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}}} | คผ2 = {{ทูลทิป|{{{3|}}}}}{{#tag:ref|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]]ให้เพิ่มเชิงอรรถตรงนี้ว่า “{{{4|}}}” {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}|group=วซ}} | คผ3 = {{คำผิด|1={{{3|}}}|2={{{4|}}}|tag=}} <nowiki>[</nowiki>ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตาม[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]] {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}<nowiki>]</nowiki> | คผ4 = {{ทูลทิป|{{หนา|{{{4|}}}}}|ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตามใบแก้คำผิด}}{{#tag:ref|ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตาม[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]] {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}|group=วซ}} <!-- อักษรพิเศษ --> | ชญ = {{ตำแหน่งอักษร|1=ช|3={{อักษรไทยพิเศษ|ไม้หัน2|{{{2|4}}}}}|5={{{3|2}}}}} | ญุ = {{ตำแหน่งอักษร|1=ญ|3={{อักษรไทยพิเศษ|อุ2|5}}|5=7}} | หข = <span style="position:relative;">{{{2|}}}<span style="position:absolute; bottom:13px; left:0px; text-indent:0px; font-size:80%;">{{ไม่ยกคำ|{{{3|}}}}}</span></span> }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> apc4gprqm9vjgtw1qoyf3yt043p7lsi 301128 301126 2026-10-04T09:35:07Z Vesperstelo 11696 301128 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1|}}} <!-- ลิงก์ --> | ล = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{เล่ม|{{{2|}}}}}}/ส่วน {{{ส่วน|{{{3|}}}}}}|{{{ชื่อ|{{{4|}}}}}}]] | ลห<!-- ลิงก์หัว --> = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166]]: [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}|เล่ม {{{2|}}}]] | ลข<!-- ลิงก์ข้าง --> = [[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|ส่วน {{{3|}}}]] | ลปงย = {{ลิงก์ไปงานย่อย|งาน=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|ปี=2482|งานหลัก=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}||แสดงงาน={{{4|}}}|แสดงงานหลัก=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166 เล่ม {{{2|}}}}} <!-- สารบัญ --> | ส = {{สารบัญแถว 2จุด-1-1|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|{{{4|}}}]]|{{{6|”}}}|{{เลขไทย|{{{5|}}}}}|dottext=}} | ส2 = {{สารบัญแถว 2จุด-1-1|{{{4|}}}|{{{6|”}}}|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{{2|}}}/ส่วน {{{3|}}}|{{เลขไทย|{{{5|}}}}}]]|dottext=}} | ส3 = {{บรรทัดสารบัญ |2={{ขนาดอักษร|120%|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม 3/ส่วน {{{2|}}}|{{{3|}}}]]}} |3={{กลาง|{{{5|”}}}}} |4={{เลขไทย|{{{4|}}}}} }} | ส4 = {{บรรทัดสารบัญ |1={{เลขไทย|{{{3|}}}}}. |2=[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม 3/ส่วน {{{2|}}}#{{{3|}}}|{{{4|}}}]] |3={{กลาง|{{{6|”}}}}} |4={{เลขไทย|{{{5|}}}}} }} <!-- หัวเรื่องตรงกลาง --> | ก = {{กลาง|{{ขนาดอักษร|140%|{{{2|}}}}}{{#if:{{{4|}}}|{{{4|}}}}}{{#if:{{{3|}}}|{{#tag:ref|{{{3|}}}}}}}}} | ก2 = <div id="{{{2|}}}" style="text-align:center;">{{หนา|{{{2|}}}}}{{#if:{{{3|}}}|{{#tag:ref|{{{3|}}}}}}}</div> <!-- คำผิด --> | คผ = {{คำผิด|1={{{3|}}}|2={{{4|}}}|3=ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}}} | คผ2 = {{ทูลทิป|{{{3|}}}}}{{#tag:ref|[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]]ให้เพิ่มเชิงอรรถตรงนี้ว่า “{{{4|}}}” {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}|group=วซ}} | คผ3 = {{คำผิด|1={{{3|}}}|2={{{4|}}}|tag=}} <nowiki>[</nowiki>ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตาม[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]] {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}<nowiki>]</nowiki> | คผ4 = {{ทูลทิป|{{หนา|{{{4|}}}}}|ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตามใบแก้คำผิด}}{{#tag:ref|ข้อความเดิมว่า “{{{3|}}}” แก้เป็น “{{{4|}}}” ตาม[[ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166/เล่ม {{#switch:{{{2|}}} | 1 = 1/ส่วน 17 | 2 = 2/ส่วน 13 | 3 = 3/ส่วน 7 }}|ใบแก้คำผิด]] {{เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ}}|group=วซ}} <!-- อักษรพิเศษ --> | ชญ = {{ตำแหน่งอักษร|1=ช|3={{อักษรไทยพิเศษ|ไม้หัน2|{{{2|4}}}}}|5={{{3|2}}}}} | ญุ = {{ตำแหน่งอักษร|1=ญ|3={{อักษรไทยพิเศษ|อุ2|5}}|5=7}} | หข = <span style="position:relative;">{{{2|}}}<span style="position:absolute; bottom:13px; left:0px; text-indent:0px; font-size:80%;">{{ไม่ยกคำ|{{{3|}}}}}</span></span> }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> sqa4kcfiluq7nfztyuncnigsqxjw685 0 40423 300961 124695 2026-10-03T12:47:10Z Vesperstelo 11696 300961 wikitext text/x-wiki {{ลบ|หน้าที่ผู้ใช้สร้างขึ้น และปัจจุบันไม่ได้ใช้งานแล้ว}} {{header <!-- ข้อมูลหลัก --> | title = [[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 16|ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 16]] | year = | override_year = พ.ศ. 2475 | author = | editor = | translator = | section = [[วิกิซอร์ซ:การอธิบายประกอบ|คำอธิบายประกอบ ของ วิกิซอร์ซ]] | contributor = | previous = | next = | notes = <!-- ข้อมูลย่อย (สำหรับจัดระเบียบหรือเชื่อมโยงไปหน้าอื่น) --> | categories = | disambiguation = | edition = | portal = | related_author = | wikipedia = | commons = | commonscat = | wikiquote = | wikinews = | wiktionary = | wikibooks = | wikilivres = | wikidata = | wikivoyage = | wikiversity = | wikispecies = | meta = }} ==สถานที่== * '''กรุงกัมโพชา''' — เขมร ''กฺรุงกมฺพุชา'' (ក្រុងកម្ពុជា), ได้แก่ ประเทศกัมพูชา * '''กรุงกัมโพชาธิบดี''' — เขมร ''กฺรุงกมฺพุชาธิบตี'' (ក្រុងកម្ពុជាធិបតី), ได้แก่ ประเทศกัมพูชา * '''กรุงเทพฯ''' — ได้แก่ {{w|กรุงเทพมหานคร}} * '''กะพงสวาย''', เมือง — เขมร ''กํพง̍สฺวาย'' (កំពង់ស្វាយ), ได้แก่ {{w|en:Kampong Svay District|กำปงสวาย}} ปัจจุบันเป็นอำเภอใน{{w|จังหวัดกำปงธม}} ประเทศกัมพูชา * '''โชฎก''', เมือง — ได้แก่ {{w|เจิวด๊ก}} (Châu Đốc) ปัจจุบันเป็นนครในประเทศเวียดนาม * '''ไซ่ง่อน''', เมือง — เวียดนาม ''ส่ายก่อน'' (Sài Gòn), เป็นชื่อเก่าของ{{w|นครโฮจิมินห์}} (Ho Chi Minh City) ประเทศเวียดนาม * '''นครเสียมราฐ''', เมือง — เขมร ''นครเสียมราบ'' (នគរសៀមរាប), ได้แก่ {{w|จังหวัดเสียมราฐ|เสียมเรียบ}} ปัจจุบันเป็นจังหวัดในประเทศกัมพูชา * '''บาพนม''', เมือง — เขมร ''บาภฺนํ'' (បាភ្នំ), ได้แก่ {{w|en:Ba Phnum District|บาพนม}} ปัจจุบันเป็นอำเภอใน{{w|จังหวัดไพรแวง}} ประเทศกัมพูชา * '''บุรพา''', มณฑล — ได้แก่ {{w|มณฑลเทศาภิบาล#ภาคตะวันออก|มณฑลบูรพา}} ในประเทศสยาม * '''ปราจิณบุรี''', เมือง — ได้แก่ {{w|จังหวัดปราจีนบุรี|ปราจีนบุรี}} ปัจจุบันเป็นจังหวัดในประเทศไทย * '''เปียมเนา''' * '''ไผทเพ็ชร์''', เมือง — ดู ''[[#พุทไทเพ็ชร์|พุทไทเพ็ชร์]]'' * '''พนมเปน''', เมือง — เขมร ''ภฺนํเพญ'' (ភ្នំពេញ), ได้แก่ {{w|พนมเปญ}} ปัจจุบันเป็นเมืองหลวงของประเทศกัมพูชา * '''พนมศก''', เมือง — เขมร ''อุตฺฎรมานชัย'' (ឧត្ដរមានជ័យ), ได้แก่ {{w|จังหวัดอุดรมีชัย|อุดรมีชัย}} ปัจจุบันเป็นจังหวัดในประเทศกัมพูชา * '''พระตะบอง''', เมือง — เขมร ''บาต̍ฎํบง'' (បាត់ដំបង), ได้แก่ {{w|จังหวัดพระตะบอง|พระตะบอง}} ปัจจุบันเป็นจังหวัดในประเทศกัมพูชา * {{anchor|พุทไทเพ็ชร์}}'''พุทไทเพ็ชร์''', เมือง — เขมร ''บนฺทายเพชฺร'' (បន្ទាយពេជ្រ), ได้แก่ "บันทายเพชร" เป็นชื่อหนึ่งของเมือง{{w|อุดงมีชัย}} เมืองหลวงกัมพูชาสมัยนั้น<ref>[[#2556|ศานติ ภักดีคำ (2556]], น. 51)</ref> * '''โพธิสัตว์''', เมือง — เขมร ''โพธิ์สาต̍'' (ពោធិ៍សាត់), ได้แก่ {{w|จังหวัดโพธิสัตว์|โพธิสัตว์}} ปัจจุบันเป็นจังหวัดในประเทศกัมพูชา * '''ระสือ''', เมือง — เขมร ''ฤสฺสี'' (ឫស្សី), ได้แก่ {{w|en:Moung Ruessei District|โมงฤษี}} (មោងឫស្សី ''โมงฤสฺสี'') ปัจจุบันเป็นอำเภอใน{{w|จังหวัดพระตะบอง}} ประเทศกัมพูชา * '''เว้''', เมือง — เวียดนาม ''เฮฺว้'' (Huế), ได้แก่ {{w|เว้}} ปัจจุบันเป็นนครในประเทศเวียดนาม * '''ศรีโสภณ''', เมือง — เขมร ''สิรีโสภัณ'' (សិរីសោភ័ណ), ได้แก่ {{w|จังหวัดศรีโสภณ|ศรีโสภณ}} ปัจจุบันเป็น{{w|en:Serei Saophoan Municipality|อำเภอ}}ใน{{w|จังหวัดบันทายมีชัย}} ประเทศกัมพูชา * '''สวายเจียก''', เมือง — เขมร ''สฺวายเจก'' (ស្វាយចេក), ได้แก่ {{w|en:Svay Chek District|สวายเจียก}} ปัจจุบันเป็นอำเภอใน{{w|จังหวัดบันทายมีชัย}} ประเทศกัมพูชา * '''สังแก''', บ้าน — เขมร ''สงฺแก'' (សង្កែ), ได้แก่ {{w|en:Sangkae District|สังแก}} ปัจจุบันเป็นอำเภอใน{{w|จังหวัดพระตะบอง}} ประเทศกัมพูชา * '''อุดงมีไชย''', เมือง — ดู ''[[#พุทไทเพ็ชร์|พุทไทเพ็ชร์]]'' ==วันเวลา== * '''{{วจ|พฤ|ข|1|2|ว|2|1222}}''' — ตรงกับ{{วส||13|12|2403}}<ref>{{พลป|ป12|573}}</ref> * '''{{วจ|ศ|ร|7|10|ว|ท|1222}}''' — ตรงกับ{{วส||7|9|2403}}<ref>{{พลป|ป12|576}}</ref> ==อื่น ๆ== * '''พระองค์แก้ว''' — เขมร ''พฺระองฺคแกว'' (ព្រះអង្គកែវ), เป็นตำแหน่งสูงสุดสำหรับพระญาติของพระมหากษัตริย์กัมพูชา เอกสารไทยสมัยอยุธยาเรียก "เจ้าพญาแก้วพญาไท"<ref name = ":0:">{{พลป|ป12|886}}</ref> * '''ฟ้าทะละหะ''' — เขมร ''หฺวาทฬฺหะ̤'' (ហ្វាទឡ្ហៈ), เป็นราชทินนามของเสนาบดีนายก (หัวหน้าเสนาบดี) แห่งกัมพูชา<ref>{{พลป|ป12|887}}</ref> * '''หนังสือสัญญา''' — ได้แก่ "หนังสือสัญญาระหว่างกรุงสยามกับกรุงฝรั่งเศส ลงวันที่ 23 มีนาคม ร.ศ. 125 ค.ศ. 1907"<ref>[[#2470|''ประมวญหนังสือสัญญาฯ'' (2470]], น. 79–88)</ref> หรือ "หนังสือสัญญาระหว่างสมเด็จพระเจ้าแผ่นดินสยามกับเปรสิเดนต์แห่งริปับลิกฝรั่งเศส 23 มีนาคม ร.ศ. 125 พ.ศ. 2449/50 (ค.ศ. 1907 สมัยพระจุลจอมเกล้าฯ รัชกาลที่ 5)"<ref name = ":1">[[#2554|''ประมวลสนธิสัญญาฯ'' (2554]], น. 114–118)</ref> ชื่อในภาษาฝรั่งเศสว่า "Traité entre Sa Majesté le Roi de Siam et Monsieur le Président de la République Française, fait à Bangkok, le 23 mars 1907"<ref name = ":1"/> (สนธิสัญญาระหว่างสมเด็จพระเจ้ากรุงสยามกับท่านประธานาธิบดีสาธารณรัฐฝรั่งเศส ทำ ณ กรุงเทพฯ วันที่ 23 มีนาคม 1907) * '''อุปโยราช''' — เขมร ''อุภโยราช'' (ឧភយោរាជ), เป็นตำแหน่งวังหลังในกัมพูชา มีสถานะรองจากพระทรงราชย์ (พระมหากษัตริย์)<ref name = ":0:"/> * '''อุปราช''' — เขมร ''อุปราช'' (ឧបរាជ), เป็นตำแหน่งวังหน้าในกัมพูชา มีสถานะรองจากพระทรงราชย์ (พระมหากษัตริย์) และอุปโยราช (วังหลัง) ตามลำดับ<ref name = ":0:"/> ==เชิงอรรถ== ===อ้างอิง=== {{reflist}} ===บรรณานุกรม=== * {{anchor|ป12}}''ประชุมพงศาวดาร ฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 12''. (2549). กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์. {{isbn|9749528476}}. * {{anchor|2470}}''ประมวญหนังสือสัญญาใหญ่แลอนุสัญญาระหว่างกรุงสยามกับประเทศฝรั่งเศส ตั้งแต่ฉบับลงวันศุกร์ เดือนเก้า ขึ้น 14 ค่ำ ปีมะโรง อัฐศก จ.ศ. 1218 หรือวันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2399 ค.ศ. 1856 ถึงฉบับลงวันที่ 25 สิงหาคม พ.ศ. 2469 ค.ศ. 1926 กับคำอธิบายประกอบ แลหนังสือสัญญาโบราณครั้งรัชสมัยสมเด็จพระนารายน์มหาราช''. (2470). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร. * {{anchor|2554}}''ประมวลสนธิสัญญา อนุสัญญา ความตกลง บันทึกความเข้าใจ และแผนที่ ระหว่างสยามประเทศไทย กับประเทศอาเซียนเพื่อนบ้าน: กัมพูชา–ลาว–พม่า–มาเลเซีย''. (2554). กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์. {{isbn|9786167202198}}. * {{anchor|2556}}ศานติ ภักดีคำ. (2556). ''เขมรสมัยหลังพระนคร''. กรุงเทพฯ: มติชน. {{isbn|9789740211471}}. [[หมวดหมู่:การอธิบายประกอบของวิกิซอร์ซ]] pmlrmyrwg90edj9fflow1js0duvffnf 252 46551 300967 300822 2026-10-03T12:59:09Z Vesperstelo 11696 300967 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |ประเภท=หนังสือ |ชื่อ=[[ประชุมพงศาวดาร]] |ภาษา=th |เล่ม=[[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2480)|ภาคที่ 67]] |ผู้สร้างสรรค์={{ลผส|สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ}} |ผู้แปล= |บรรณาธิการ= |ผู้วาดภาพประกอบ= |สถานศึกษา= |ผู้เผยแพร่={{ลสย|กรมศิลปากร}}; {{ลสย|โรงพิมพ์พระจันทร์}} |สถานที่=พระนคร |ปี=2480 |รหัส= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |จากวารสาร= |ที่มา=djvu |ภาพ=1 |ความคืบหน้า=C |การผสานหน้า=yes |วันที่ตรวจสอบเนื้อหาเสร็จสมบูรณ์= |หน้า=<pagelist 1to5 = - 6 = ก 7 = ข 8 = - 9 = 1 11to12 = - 13 = 1 1to112 = thai /> |ชุดเล่ม={{ชุดเล่ม ประชุมพงศาวดาร}} |จำนวน= |หมายเหตุ= |Width= |Css= |Header={{ก|{{{pagenum}}}}} |Footer= }} [[หมวดหมู่:ดัชนีประชุมพงศาวดาร]] c43oe34w8w1w6wnvlejnxslp1rxz1rm 300968 300967 2026-10-03T12:59:26Z Vesperstelo 11696 300968 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |ประเภท=หนังสือ |ชื่อ=[[ประชุมพงศาวดาร]] |ภาษา=th |เล่ม=[[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2480)|ภาคที่ 67]] |ผู้สร้างสรรค์={{ลผส|สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ}} |ผู้แปล= |บรรณาธิการ= |ผู้วาดภาพประกอบ= |สถานศึกษา= |ผู้เผยแพร่={{ลสย|กรมศิลปากร}}; {{ลสย|โรงพิมพ์พระจันทร์}} |สถานที่=พระนคร |ปี=2480 |รหัส= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |จากวารสาร= |ที่มา=djvu |ภาพ=1 |ความคืบหน้า=C |การผสานหน้า=yes |วันที่ตรวจสอบเนื้อหาเสร็จสมบูรณ์= |หน้า=<pagelist 1to5 = - 6 = ก 7 = ข 8 = - 9 = 1 11to12 = - 13 = 1 112 = - 1to112 = thai /> |ชุดเล่ม={{ชุดเล่ม ประชุมพงศาวดาร}} |จำนวน= |หมายเหตุ= |Width= |Css= |Header={{ก|{{{pagenum}}}}} |Footer= }} [[หมวดหมู่:ดัชนีประชุมพงศาวดาร]] hvetj9q92yeu34hqqr9khz4tw1cimhh 250 79773 301127 298998 2026-10-04T09:30:25Z Vesperstelo 11696 301127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Legosigno" /></noinclude>{{ก|สารบาญ|140|}} {{ลปร|ส3|1|กฎพระสงฆ|1|หน้า}} {{ลปร|ส3|2|กฎ ๓๖ ข้อ|57}} {{ลปร|ส3|3|พระราชบัญญัติ|79}} {{ลปร|ส3|4|พระราชกำหนดเก่า||}} {{ลปร|ส4|4|1|ค่าที่นั่งความผู้ร้ายหัวเมืองและบุตร์ภริยาผู้ร้าย|107}} {{ลปร|ส4|4|2|จำผู้ร้ายให้หนีได้|108}} {{ลปร|ส4|4|3|ความนครบาลพิจารณายังไม่สำเร็จ ห้ามอย่าให้จำเลยยื่นฟ้องหาอาญาอุทธรณ์|110}} {{ลปร|ส4|4|4|ผู้ร้ายให้การซัดพวกเพื่อน|111}} {{ลปร|ส4|4|5|เมื่อจับตัวผู้ร้ายปล้นฆ่าเจ้าทรัพย์ตายไม่ได้ ให้ผู้รักษาเมืองผู้รั้งกรมการและชาวบ้านใช้ทุนทรัพย์|115}} {{ลปร|ส4|4|6|จำโจรและญาติพี่น้องโจร (สองวรรคต้นความซ้ำกับกฎ ๓๖ ข้อ 37)|116}} {{ลปร|ส4|4|7|ผู้ร้ายให้การซัดเพื่อนไม่เป็นจริง|117}} {{ลปร|ส4|4|8|ห้ามพระสงฆ์กล่าวกิจการของฆราวาส|118}} {{ลปร|ส4|4|9|ช้างม้าโคกระบือเรือและผู้คนของผู้ใดที่ปล่อยปละ อย่าให้จับคบหาไว้|122}} {{ลปร|ส4|4|10|ซื้อและรับจำนำของร้าย|123}}<noinclude>{{ข|ม.ธ.ก.}}</noinclude> lf1oncqfw7spokaspyzdfxrv25tc39s 250 79774 301129 299000 2026-10-04T09:45:39Z Vesperstelo 11696 301129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Legosigno" />{{ก|ข}}</noinclude>{{ลปร|ส4|4|11|ทำบัญชีและรักษาผู้ร้ายคนโทษ ตระเวนสอดแนมจับโจรผู้ร้าย ถ้าจับผู้ร้ายไม่ได้ ให้นครบาลและชาวบ้านใน ๓ เส้น ๑๕ วาใช้ทุนทรัพย์|131|หน้า}} {{ลปร|ส4|4|12|ตั้งผู้ใหญ่บ้านช่วยจับผู้ร้ายและตรวจตราชาวบ้าน ทำรูปประพรรณปืน ออกหนังสือนำช้างม้าโคกระบือไปซื้อขาย ให้มีตระเวรตรวจเป็นคราว ๆ ผู้ร้ายไม่มีเงินใช้สินไหม ให้เอาบุตรภริยาไปขาย|140}} {{ลปร|ส4|4|13|ความโจรผู้ร้าย ให้ส่งไปพิจารณาที่เมืองเหตุเกิด|151}} {{ลปร|ส4|4|14|การยื่นทะเบียนหางว่าว (ความซ้ำกับบานผแนก 1)|156}} {{ลปร|ส4|4|15|ฎีกาที่ควรทูลเกล้าฯ ถวาย|161}} {{ลปร|ส4|4|16|ค่าธรรมเนียมศาลต่าง ๆ|164}} {{ลปร|ส4|4|17|ให้ฟ้องความตามกรมกระทรวงที่สังกัด (ความวรรคต้นซ้ำกฎ ๓๖ ข้อ 1)|169}} {{ลปร|ส4|4|18|ให้ยื่นฟ้องต่อมูลนายตามลำดับชั้นจนถึงฎีกา (ความซ้ำกฎ ๓๖ ข้อ 22)|170}} {{ลปร|ส4|4|19|การพิจารณาความอุทธรณ์|171}}<noinclude>{{ซ|ม.ธ.ก.}}</noinclude> 9d9ji1r5rsbdiqqsy3vqg0pa1g0j71n 250 79775 301130 299002 2026-10-04T09:49:52Z Vesperstelo 11696 301130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Legosigno" />{{ก|ฃ}}</noinclude>{{ลปร|ส4|4|20|คดีความที่ห้ามเรียกค่าฤชาธรรมเนียม|179|หน้า}} {{ลปร|ส4|4|21|ให้ส่งสำนวนไปปรับยังเมืองคู่ปรับ|180}} {{ลปร|ส4|4|22|การแบ่งลูก (ความซ้ำกับบานผแนก 2 มาตรา ๑๔)|184}} {{ลปร|ส4|4|23|ลักษณะการปกครองหัวเมือง|185}} {{ลปร|ส4|4|24|ห้ามผู้พิพากษารับคำโจทจำเลยที่เป็นกะเบียดกะเสียรกันนอกสำนวน|191}} {{ลปร|ส4|4|25|ค่าธรรมเนียมนักโทษ|192}} {{ลปร|ส4|4|26|การจำหน่ายเลก (ความซ้ำกับบานผแนก 4)|199}} {{ลปร|ส4|4|27|การสืบถามพยาน และค้านพยาน|202}} {{ลปร|ส4|4|28|การผูกสำนวน|210}} {{ลปร|ส4|4|29|หมายเบิกคู่ความ|212}} {{ลปร|ส4|4|30|ความโจทก์จำเลยที่เป็นข้าราชการในพระราชวังหลวงหรือในพระราชวังบวรฯ|217}} {{ลปร|ส4|4|31|พระธรรมนูญศาล|219}} {{ลปร|ส4|4|32|ค่าธรรมเนียมข้าหลวงชำระความหัวเมือง|224}} {{ลปร|ส4|4|33|ค่าตั้งค่าตราผู้รักษาเมืองผู้รั้งกรมการเมืองทั้ง ๔|226}} {{ลปร|ส4|4|34|ปลอมสักข้อมือไพร่|231}} {{ลปร|ส4|4|35|จะอุทธรณ์ ให้เสียเงินค่าปรับก่อน|232}}<noinclude>{{ข|ม.ธ.ก.}}</noinclude> q40pbfpsgp8lofkz7dqomhywmetc9c5 250 79776 301131 299004 2026-10-04T09:58:59Z Vesperstelo 11696 301131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Legosigno" />{{ก|ค}}</noinclude>{{ลปร|ส4|4|36|ห้ามไทยมอญลาวเสพย์เมถุนธรรมกับชาวต่างประเทศผู้ถือมิจฉาทิฏฐิ|233|หน้า}} {{ลปร|ส4|4|37|พิจารณาความ ให้มีผู้กำกับนั่งถาม|234}} {{ลปร|ส4|4|38|การลงพระราชอาญาเฆี่ยนข้าทูลลอองฯ|239}} {{ลปร|ส4|4|39|คดีความที่ห้ามเรียกค่าฤชาธรรมเนียม (ความซ้ำกับบทที่ ๒๐)|240}} {{ลปร|ส4|4|40|ห้ามข้าหลวงไปพิจารณาความหัวเมือง|242}} {{ลปร|ส4|4|41|ห้ามเรียกนามข้าราชการขาดเหลือชื่อ|244}} {{ลปร|ส4|4|42|ประมูลผูกภาษีอากรไม่ชอบธรรม|247}} {{ลปร|ส4|4|43|ให้ผู้อยู่เวรรับสั่งกฎหมายชื่อผู้มาสั่ง (ความซ้ำกับกฎ ๓๖ ข้อ 3)|249}} {{ลปร|ส4|4|44|ผู้โก่นสร้างเลิกรั้งทำนา ต้องบอกเสนากำนันให้รู้ และให้มีโฉนดเป็นสำคัญ ให้ยกอากรค่านาผู้โก่นสร้างเลิกรั้ง ๒ ปีและ ๑ ปี|251}} {{ลปร|ส4|4|45|ให้พิจารณาความในหัวเมืองที่ความนั้นเกิด เว้นแต่ความมีโทษหลวง ต้องส่งกรุงเทพฯ|254}} {{ลปร|ส4|4|46|โทษเจ้ากระทรวงที่ละความให้พ้นอายุ|255}} {{ลปร|ส4|4|47|วิธีพิจารณาความ รับฟ้อง ถามคู่ความและพยาน ยอมความ การกำกับผู้พิจารณา ความอุทธรณ์|255}}<noinclude>{{ซ|ม.ธ.ก.}}</noinclude> 8wwlu31c7rgwom0dw993euvjgi7hnfu 250 79777 301132 299006 2026-10-04T10:00:29Z Vesperstelo 11696 301132 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Legosigno" />{{ก|ฅ}}</noinclude>{{ลปร|ส4|4|48|เปรียบถานะไพร่หมู่กับไพร่ส่วย วิธีบวกลูกหมู่และใช้ไพร่ในราชการ ไพร่หลีกหนีราชการ ไพร่มีทุกข์กู้เงินแล้วใช้ไหนี้ไม่ได้ สืบสาวได้ไพร่บวกขึ้น|265|หน้า}} {{ลปร|ส4|4|49|ผู้มีบรรดาศักดิ์ไปพบคนวิวาทกัน ให้จับ|272}} {{ลปร|ส4|4|50|ห้ามยกความชอบของตนเองมากราบทูลเพื่อเลื่อนบรรดาศักดิ์ ผู้จะเป็นข้าราชการต้องประกอบด้วยวุฒิ ๔ ประการและอธิบดี ๔ ประการ ห้ามนำคนหินชาติถวายเป็นมหาดเล็ก ห้ามมีรับสั่งมาขัดขวางพระราชโองการที่ตรัสไปแล้ว คดีที่ไม่ควรถึงกราบบังคมทูล ให้ส่งไปร้องฟ้องว่ากล่าวตามกระทรวง พระธรรมนูญศาล ผู้ไม่มีหน้าที่ตามกฎหมายห้ามรับความไว้พิจารณา (บางตอนความซ้ำกับบทที่ ๓๑)|273}} {{ลปร|ส4|4|51|หัวเมืองบอกส่งความ|287}} {{ลปร|ส4|4|52|โจทก์จำเลยขาดนัดขาดผัด|290}} {{ลปร|ส4|4|53|ผู้เป็นหนี้เงินหลวงหนีตาย ให้ญาติที่ขัดสนใช้แต่ครึ่ง|292}}<noinclude>{{ข|ม.ธ.ก.}}</noinclude> 1fbtdxgfcuh3d9cs2vdd7e7jvqku73u 250 79778 301133 299008 2026-10-04T10:02:37Z Vesperstelo 11696 301133 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Legosigno" />{{ก|ฆ}}</noinclude>{{ลปร|ส4|4|54|อุทธรณ์ไม่ได้กล่าวโทษผู้พิจารณา ให้ส่งอุทธรณ์นั้นคืนไป|294|หน้า}} {{ลปร|ส4|4|55|ห้ามไทยมอญลาวเสพย์เมถุนธรรมกับชาวต่างประเทศผู้ถือมิจฉาทิฏฐิ (ความซ้ำกับบทที่ ๓๖)|298}} {{ลปร|ส4|4|56|ของกลาง|299}} {{ลปร|ส4|4|57|เจ้าหมู่จะไปเอาตัวลูกหมู่ณะหัวเมือง ให้มีตราถือไปถึงกรมการ|299}} {{ลปร|ส4|4|58|รับน้ำพระพิพัฒน์สัตยา|300}} {{ลปร|ส4|4|59|ให้ผู้เรียกเงินภาษีอากรออกโฉนดแก่ราษฎรโดยมีเดิมจำนวนและเรือนเงินทุกใบ|302}} {{ลปร|ส4|4|60|พิจารณาความเลก ให้เจ้ากรมปลัดกรมนั่งรู้เห็นด้วย|303}} {{ลปร|ส4|4|61|จะอุทธรณ์ ให้เสียเงินค่าปรับก่อน (ความซ้ำกับบทที่ ๓๕)|304}} {{ลปร|ส4|4|62|โทษผู้เป็นหมอความ (ความซ้ำกับกฎ ๓๖ ข้อ 12)|305}} {{ลปร|ส4|4|63|อย่าให้เจ้าหนี้ห้ามศพ|305}} {{ลปร|ส4|4|64|อัตราค่าปรับเลมิดแต่นา ๑๕๐ ลงมา|306}}<noinclude>{{ซ|ม.ธ.ก.}}</noinclude> 24e3j9lk2s56p7a1ikxlq1vn6yemplt 250 79779 301134 299010 2026-10-04T10:09:06Z Vesperstelo 11696 301134 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Legosigno" />{{ก|ง}}</noinclude>{{ลปร|ส4|5|65|อัตราเงินค่าปรับชายชู้ตามศักดินา|307|หน้า}} {{ลปร|ส3|5|พระราชกำหนดใหม่||}} {{ลปร|ส4|5|1|เจ้าหน้าที่ตรวจทางและรักษาพระองค์เวลาเสด็จพระราชดำเนิน|311}} {{ลปร|ส4|5|2|เพิ่มโทษข้าราชการเสพย์สุราเล่นเบี้ย|315}} {{ลปร|ส4|5|3|ให้ลงโทษพวกโจรเท่าตัวการ|317}} {{ลปร|ส4|5|4|ไพร่ฟ้องกล่าวโทษมูลนาย|319}} {{ลปร|ส4|5|5|ไพร่ได้ความทุกข์ยากเป็นทาส (ความซ้ำกับบานผแนก 5)|321}} {{ลปร|ส4|5|6|ห้ามยื่นฟ้องเป็นหนังสือ|323}} {{ลปร|ส4|5|7|โทษพยานอาสา และห้ามคู่ความอ้างกันและกัน|328}} {{ลปร|ส4|5|8|โทษผู้ทำหรือใช้เงินปลอม|333}} {{ลปร|ส4|5|9|ห้ามฟ้องเรียกทรัพย์ถวายพระเจ้าอยู่หัวและถวายเจ้านายต่าง ๆ|337}} {{ลปร|ส4|5|10|ค่าธรรมเนียมต่อและซ่อมแปลงสำเภา|340}} {{ลปร|ส4|5|11|ห้ามข้าราชการและราษฎรมีปืนไว้กับบ้าน ถ้าจะไปค้าขาย ให้มาขอเบิก|346}} {{ลปร|ส4|5|12|โทษเลกหลบหนีราชการ|348}} {{ลปร|ส4|5|13|ให้ชาวบ้านคอยจับผู้ร้ายที่ทำอันตรายแก่พระพุทธรูปพระสถูปเจดีย์|353}}<noinclude>{{ข|ม.ธ.ก.}}</noinclude> d13zokiyzg6yvux9q7tct17wcughw7l 250 79782 301135 299012 2026-10-04T10:13:08Z Vesperstelo 11696 301135 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Legosigno" /></noinclude>{{ลปร|ส4|5|11|ชายทำชู้กับภริยาของข้าราชการที่บวช ให้มีโทษ|356|หน้า}} {{ลปร|ส4|5|15|โทษลักพาคนในพระราชวัง|361}} {{ลปร|ส4|5|16|เมื่อข้าศึกมาถึงเขตต์เมือง ห้ามผู้ต้องเกณฑ์จ้างวานผู้อื่นไปแทน|363}} {{ลปร|ส4|5|17|โทษผู้บังเลก ถ้าว่าเป็นทาส ให้นายเงินสาบานตัว|365}} {{ลปร|ส4|5|18|ห้ามช่วยไถ่ไพร่หลวง|369}} {{ลปร|ส4|5|19|ช่วยทาสไม่รู้จักเรือนเบี้ยและผู้ขาย ให้ช่วยไถ่ต่อหน้าลูกขุนณศาลหลวงเจ้าเมืองกรมการ|372}} {{ลปร|ส4|5|20|การแต่งตัวเด็ก|375}} {{ลปร|ส4|5|21|ห้ามเอกเลกหมู่อื่นมาสักเป็นของตน หรือเอาไปถวายเป็นมหาดเล็ก|377}} {{ลปร|ส4|5|22|ห้ามข้าราชการวิวาทด่าตีฟันแทงกัน|380}} {{ลปร|ส4|5|23|กำหนดอัตราใช้เบี้ย ๔๐๐ ต่อเฟื้อง|382}} {{ลปร|ส4|5|24|กำหนดราคาข้าว และห้ามกักข้าว|385}} {{ลปร|ส4|5|25|ห้ามสร้างเครื่องโขนละครเหมือนแบบเครื่องต้น|388}} {{ลปร|ส4|5|25|ให้นายบ่อนทดลองแก่นักเล่นพนัแต่พอควรด้วยคุณานุรูป|389}}<noinclude>{{ซ|ม.ธ.ก.}}</noinclude> 74ixrpzasj40pbqkmj6qrd1vu4b0eko 301136 301135 2026-10-04T10:13:50Z Vesperstelo 11696 301136 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Legosigno" />{{ก|{{ปตปต|จ}}}}</noinclude>{{ลปร|ส4|5|11|ชายทำชู้กับภริยาของข้าราชการที่บวช ให้มีโทษ|356|หน้า}} {{ลปร|ส4|5|15|โทษลักพาคนในพระราชวัง|361}} {{ลปร|ส4|5|16|เมื่อข้าศึกมาถึงเขตต์เมือง ห้ามผู้ต้องเกณฑ์จ้างวานผู้อื่นไปแทน|363}} {{ลปร|ส4|5|17|โทษผู้บังเลก ถ้าว่าเป็นทาส ให้นายเงินสาบานตัว|365}} {{ลปร|ส4|5|18|ห้ามช่วยไถ่ไพร่หลวง|369}} {{ลปร|ส4|5|19|ช่วยทาสไม่รู้จักเรือนเบี้ยและผู้ขาย ให้ช่วยไถ่ต่อหน้าลูกขุนณศาลหลวงเจ้าเมืองกรมการ|372}} {{ลปร|ส4|5|20|การแต่งตัวเด็ก|375}} {{ลปร|ส4|5|21|ห้ามเอกเลกหมู่อื่นมาสักเป็นของตน หรือเอาไปถวายเป็นมหาดเล็ก|377}} {{ลปร|ส4|5|22|ห้ามข้าราชการวิวาทด่าตีฟันแทงกัน|380}} {{ลปร|ส4|5|23|กำหนดอัตราใช้เบี้ย ๔๐๐ ต่อเฟื้อง|382}} {{ลปร|ส4|5|24|กำหนดราคาข้าว และห้ามกักข้าว|385}} {{ลปร|ส4|5|25|ห้ามสร้างเครื่องโขนละครเหมือนแบบเครื่องต้น|388}} {{ลปร|ส4|5|25|ให้นายบ่อนทดลองแก่นักเล่นพนัแต่พอควรด้วยคุณานุรูป|389}}<noinclude>{{ซ|ม.ธ.ก.}}</noinclude> 393z7h1o8lh2r4tpamdai2f39yu8sb8 301141 301136 2026-10-04T10:28:46Z Vesperstelo 11696 301141 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Legosigno" />{{ก|{{ปตปต|จ}}}}</noinclude>{{ลปร|ส4|5|14|ชายทำชู้กับภริยาของข้าราชการที่บวช ให้มีโทษ|356|หน้า}} {{ลปร|ส4|5|15|โทษลักพาคนในพระราชวัง|361}} {{ลปร|ส4|5|16|เมื่อข้าศึกมาถึงเขตต์เมือง ห้ามผู้ต้องเกณฑ์จ้างวานผู้อื่นไปแทน|363}} {{ลปร|ส4|5|17|โทษผู้บังเลก ถ้าว่าเป็นทาส ให้นายเงินสาบานตัว|365}} {{ลปร|ส4|5|18|ห้ามช่วยไถ่ไพร่หลวง|369}} {{ลปร|ส4|5|19|ช่วยทาสไม่รู้จักเรือนเบี้ยและผู้ขาย ให้ช่วยไถ่ต่อหน้าลูกขุนณศาลหลวงเจ้าเมืองกรมการ|372}} {{ลปร|ส4|5|20|การแต่งตัวเด็ก|375}} {{ลปร|ส4|5|21|ห้ามเอกเลกหมู่อื่นมาสักเป็นของตน หรือเอาไปถวายเป็นมหาดเล็ก|377}} {{ลปร|ส4|5|22|ห้ามข้าราชการวิวาทด่าตีฟันแทงกัน|380}} {{ลปร|ส4|5|23|กำหนดอัตราใช้เบี้ย ๔๐๐ ต่อเฟื้อง|382}} {{ลปร|ส4|5|24|กำหนดราคาข้าว และห้ามกักข้าว|385}} {{ลปร|ส4|5|25|ห้ามสร้างเครื่องโขนละครเหมือนแบบเครื่องต้น|388}} {{ลปร|ส4|5|25|ให้นายบ่อนทดลองแก่นักเล่นพนัแต่พอควรด้วยคุณานุรูป|389}}<noinclude>{{ซ|ม.ธ.ก.}}</noinclude> qbrnguuaf3hyjcheik6dhbuwwrva3ez 250 79783 301137 299014 2026-10-04T10:18:48Z Vesperstelo 11696 301137 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Legosigno" />{{ก|ฉ}}</noinclude>{{ลปร|ส4|5|27|ห้ามเล่นเด็ดปลีแทงห่วงกอบข้าวสาร|396|หน้า}} {{ลปร|ส4|5|28|ขายตัวผูกดอก ถ้าดอกเบี้ยค้างนานพ้นกำหนด ๑๐ ปี ให้เอาแต่ต่อหน้า กำหนดอายุความคดีวิวาท|398}} {{ลปร|ส4|5|29|เพิ่มเติมกฎหมายลักษณพิสูจน์|401}} {{ลปร|ส4|5|30|นายเงินบิดพลิ้วไม่ยอมรับเงินค่าตัว|404}} {{ลปร|ส4|5|31|ผู้รับซื้อหรือรับจำนำทองเคลือบทองอาบจะเรียกเอาราคาที่ใช้นั้นคืนไม่ได้|406}} {{ลปร|ส4|5|32|ห้ามลักลอบต้มกลั่นน้ำสุรา|409}} {{ลปร|ส4|5|33|ให้ชนทุกชั้นตั้งอยู่ในกุศลกรรม ๑๐ ประการ|411}} {{ลปร|ส4|5|34|พระราชทานทรัพย์โดยไม่มีผู้รับสั่ง ให้ผู้ขอกราบทูลขอผู้รับสั่ง|415}} {{ลปร|ส4|5|35|ให้นับถือเทพารักษ์แต่พอควร ห้ามอย่าให้นับถือลึงค์|417}} {{ลปร|ส4|5|36|พรรณนาถึงศีล และให้ข้าทูลลอองสังวรในศีล|421}} {{ลปร|ส4|5|37|ให้ส่งหญิงภริยาและชายชู้ให้สามีฆ่า ถ้าไม่ฆ่า ให้ปรับไหม|436}} {{ลปร|ส4|5|38|ผู้สมัครรับราชการเป็นมหาดเล็กขอเฝ้าชาวที่ ต้องเป็นคนมีสกุลและคุณวุฒิ|438}} {{ลปร|ส4|5|39|โทษผู้เอาทาสไปขายหลายแห่ง|442}}<noinclude>{{ข|ม.ธ.ก.}}</noinclude> 27tz3llg3pcd1ewry9wagqh1eczuk5b 250 79784 301138 299016 2026-10-04T10:20:10Z Vesperstelo 11696 301138 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Legosigno" />{{ก|ช}}</noinclude>{{ลปร|ส4|5|40|ถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยา ให้ไหว้พระรัตนไตรก่อนรูปพระเชษฐ์บิดร|445|หน้า}} {{ลปร|ส4|5|41|ห้ามจ่าโขลนพระราชวังบวรฯ เอาข้อรับสั่งในกรมพระราชวังบวรฯ มาสั่งแก่ข้าราชการพระราชวังหลวง|448}} {{ลปร|ส4|5|42|ห้ามเล่นพนันชนไก่ชนนกกัดปลา|449}} {{ลปร|ส4|5|43|ห้ามขายข้าวลงเรือสำเภา|452}} {{ลปร|ส4|5|44|ระเบียบการตั้งกรมการชาวด่าน|454}} {{ลปร|ส4|5|45|ห้ามเก็บอัฏฐิไปทิ้งไว้ในกุฎีวิหาร|459}} {{ลปร|ส3|6|นามอาลักษณ์ผู้ณชุบและสถานที่เก็บแห่งต้นฉะบับ|463}} {{ลปร|ส3|7|บอกแก้คำผิด|464}}<noinclude>{{ซ|ม.ธ.ก.}}</noinclude> rwhzcj9ymnpsk9o6pjto332hy2fqi3o 250 89497 300913 289554 2026-10-03T12:07:02Z วรุฒ หิ่มสาใจ 4101 300913 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="สีทราย" />{{หสล|๑๗๖}}</noinclude>รำเพยจะเป็นของคุณทุก ๆ ชาติ เรื่องนี้เป็นอีกตอนหนึ่งของนายทองคำกับรำเพยผู้มีแต่วิญญาณที่ติดสอยห้อยตามอยู่ทุกๆ แห่ง ผมทำงานอยู่กับคุณหลวงอย่างผาสุกอีกครั้ง แม้งานจะเกิดหนักขึ้นอีกเท่าตัว โดยคุณหลวงได้จัดตำราเรียนขึ้น และพิมพ์จำหน่าย เป็นวิชาหลายประเภทตามที่คุณหลวงมีความรู้มาเป็นอย่างดีจากอังกฤษ ท่านแปลเข้าช่วยบ้าง แต่งเองบ้าง ให้เหมาะสมกับกาลสมัย ผมจะต้องตรวจปรู๊ฟขั้นง่ายๆ เสียก่อน แล้วนำไปโรงพิพม์ที่เราจ้างเขาพิมพ์ การตรวจปรู๊ฟขั้นสุดท้ายจึงเป็นของคุณหลวง ผมจะต้องเวียนไปเวียนมาจากโรง<noinclude></noinclude> 5475sdzybdfzqtvywsmxq5vn2yy5hgb 300914 300913 2026-10-03T12:07:19Z วรุฒ หิ่มสาใจ 4101 300914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="สีทราย" />{{หสล|๑๗๖}}</noinclude>'''รำเพยจะเป็นของคุณทุก ๆ ชาติ''' เรื่องนี้เป็นอีกตอนหนึ่งของนายทองคำกับรำเพยผู้มีแต่วิญญาณที่ติดสอยห้อยตามอยู่ทุกๆ แห่ง ผมทำงานอยู่กับคุณหลวงอย่างผาสุกอีกครั้ง แม้งานจะเกิดหนักขึ้นอีกเท่าตัว โดยคุณหลวงได้จัดตำราเรียนขึ้น และพิมพ์จำหน่าย เป็นวิชาหลายประเภทตามที่คุณหลวงมีความรู้มาเป็นอย่างดีจากอังกฤษ ท่านแปลเข้าช่วยบ้าง แต่งเองบ้าง ให้เหมาะสมกับกาลสมัย ผมจะต้องตรวจปรู๊ฟขั้นง่ายๆ เสียก่อน แล้วนำไปโรงพิพม์ที่เราจ้างเขาพิมพ์ การตรวจปรู๊ฟขั้นสุดท้ายจึงเป็นของคุณหลวง ผมจะต้องเวียนไปเวียนมาจากโรง<noinclude></noinclude> n0v3p17gv2ohaij5ou825z3ea0f0w96 250 89498 300915 289691 2026-10-03T12:08:42Z วรุฒ หิ่มสาใจ 4101 300915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="สีทราย" />{{หสล|๑๗๗}}</noinclude>พิมพ์กับบ้านเสมอ เมื่อพิมพ์เข้าเป็นเล่มแล้ว หน้าที่ขนหนังสือมาเก็บที่บ้านก็คือผม เวลาออกจำหน่าย คุณหลวงไปติดต่อร้านค้าต่าง ๆ ไว้ ผมก็นำไปส่งตามจำนวนที่สั่งจอง ส่วนการแผนกปรนนิบัติสำหรับคุณหลวงนั้นคงเป็นหน้าที่ผมตามเคย เพราะใครทำไม่ถูกใจ ทั้งจัดการอาหารเช้าพิเศษและการจัดเสื้อจัดผ้าที่จะไปทำราชการ พอพ้นงานประเภทนี้แล้ว ผมจึงจับงานเกี่ยวกับหนังสือโดยทั่วไป ส่งหนังสือ ควบคุมการพิมพ์หนังสือและเก็บเงินค่าหนังสือ ถ้าท่านแต่งตำราขึ้นอีกก็ต้องตรวจปรู๊ฟอีกเฉพาะง่าย ๆ ผมก็สู้งานได้เป็นอย่างดี ก็เพราะผมมีกำลังใจจากดวงวิญญาณดวงหนึ่งคือรำเพยของผม เธอพ้นเข้าเวรรับโทษ เธอก็มาอยู่กับผมเยี่ยงสามีภรรยาทั่วไป ผิดกันแต่เพียงไม่มีใครจะเห็นตัวเธอได้ นอกจากผมผู้เดียวจะเห็นเธอได้ สัมผัสตัวได้อย่างคนธรรมดา เรื่องอาหารนั้นไม่ยากอย่างแต่ก่อน เธอได้บอกกับผมให้เข้าใจถี่ถ้วนดี คืออาหารของเธอนั้นไม่ต้องเพิ่มให้มากดังแต่ก่อน เมื่อยอมให้ผมเพิ่มอาหารครั้งก่อนนั้น ก็เนื่องจากทำให้เป็นไปอย่างธรรมดามนุษย์ที่มีวิญญาณจริง ๆ มนุษย์แท้ ๆ ก็ต้องกินอาหารเป็นธรรมดามีกำหนดอัตรา ในตอนแรกผมคิดว่าเธอเป็นมนุษย์คนหนึ่ง เธอก็ต้องทำไปตามนั้น ครั้นพอผมรู้ว่าเธอเป็นผีแล้ว ก็ไม่ยุ่งเรื่องอาหารเลย เพียงมีอาหารเท่าที่มีสำหรับผม และความตั้งใจอันแรงกล้าของผมเชิญเธอกินด้วย เธอก็อิ่มเอมเหลือเฟือ มีจานข้าวให้เธอเท่านั้นเธอก็กินร่วมกับผมได้ เรื่องนี้คนธรรมดาทั่ว ๆ ไปทำไม่ได้ เพราะว่าเขาทุกคนไม่ได้ติดต่อกับผีหรือดวงวิญญาณของคนที่ไม่มีร่างอาศัยและถูกตั้งชื่อว่าผีนั้นโดยใกล้ชิดสนิทสนมอย่างผม ถ้าดวงวิญญาณทั่ว ๆ ไปจะได้กินอาหารหรือสิ่งหนึ่งสิ่งใดที่อยากได้ ก็ต้องอาศัยการใส่บาตรพระ แล้วขอจิตอุทิศอันแรงกล้าจากพระท่านส่งให้อีกทอดหนึ่ง แต่ก็ต้องถูกกล่าวชื่อในคราวกรวดน้ำว่า ชื่อใด ๆ จงมาได้รับกุศลทานครั้งนี้ โดยใครเล่าเป็นผู้บริจาคให้อุทิศให้ ถูกต้องดังนี้ วิญญาณที่ลอยร่อนอยู่ก็จะได้รับได้กินอย่างอิ่ม ถ้าผู้บริจาคกุศลทานนั้นไม่ได้กล่าวชื่อของผู้มีแต่วิญญาณก็ต้องแย่งกันกิน ตัวเธอนั้นไม่มีญาติใดอีกเลยนอกจากแม่ และแม่ก็เป็นผู้อยู่ในจำนวนที่จะต้องรับทาน ครั้นไม่มีผู้ใดอุทิศให้โดยออกนาม ของนั้น ๆ ก็หมายถึง<noinclude></noinclude> 64tj8gs6gpnryqdk0nyeo5qifhk876t 250 89558 300919 289697 2026-10-03T12:13:12Z วรุฒ หิ่มสาใจ 4101 300919 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="สีทราย" />{{หสล|๑๗๘}}</noinclude>วิญญาณทั่ว ๆ ไปจะมีสิทธิแย่งกันกินได้ ฉะนั้นตลอดเวลาสองปีที่เธอได้สละร่างกายไปแล้ว เธออด ๆ อยาก ๆ ต้องแย่งเขากิน ต่อเมื่อได้พบกับผมจึงได้กินอิ่ม ผมได้ถามเธอว่า ถ้าอย่างนั้นใคร ๆ จะนึกเชิญผีทุก ๆ ท่านมาบริโภคอาหารที่เขากำลังกินอยู่จะใช้ได้ไหม ? เธอบอกว่าไม่ได้ เพราะไม่มีวิญญาณเชื่อมโยงกันอยู่ ทุก ๆ ท่านเหล่านั้นไม่กล้าจะมากินได้ ถ้าใครเรียกมากินโดยไม่เคยสนิทสนมกันมาแต่ก่อนเลยย่อมไม่ได้ คนที่จะเข้ามากินได้ก็มีอยู่แต่ผีบ้านที่ประจำอยู่เท่านั้นจะมีสิทธิ์กินได้ เมื่อรู้การบริจาคแจ่มแจ้งดังนี้ ผมเลยทำบุญใส่บาตรบ่อยขึ้นและอุทิศเรียกชื่อของผู้สิ้นไปแล้วอย่างชัดเจนในเวลากรวดน้ำ เรียกแม่ของรำเพยด้วยทุกครั้งไป รำเพยได้เป็นภรรยาลี้ลับของผมอยู่ถึงหนึ่งปี ผมปกปิดเป็นความลับ คุณหลวง คุณนาย และป้าแม่ครัว ผัวป้าแม่ครัวไม่มีใครทราบทั้งนั้น ต่างคิดว่าผมลืมรำเพยแล้ว และรำเพยก็ไม่ได้มาอีกแล้ว ผมจึงมีชีวิตอย่างลึกลับและสุขใจอย่างยิ่ง ทั้งกลับได้ชื่อว่าเป็นคนหนุ่มที่ไม่ข้องแวะกับหญิงใดเลย เพราะผมไม่กล้ามองหน้าหญิงใด ไม่กล้าจะสบตากับหญิงใด กลัวจะเกิดเรื่องเนื่องต่อ ผมซื่อสัตย์กับรำเพยของผมจริง ๆ เพียงหนึ่งเดียวเท่านั้น ในเช้ามืดวันหนึ่งรำเพยกอดผมในเตียงนอนและกระซิบที่หูว่า "ฉันถูกเรียกตัวไปฟังคำสั่งอีก" ผมสะดุ้งใจหาย หายงัวเงีย พลิกตัวหาเธอ "เข้าเวรอีกหรือ ?" ผมถามอย่างกระวนกระวายใจ ชักใจเสีย มีสุขอยู่ได้ปีเดียวจะมีทุกข์ขึ้นอีกแล้ว กรรมเวรอะไรอย่างนี้ "ไม่ได้เข้าเวรอย่างเก่าหรอก รำเพยหมดกรรมแล้ว แต่เขาจะเรียกไปสั่งอะไรยังไม่รู้" รำเพยบอกกับผม ผมค่อยใจชื้น รำเพยหมดกรรมแต่จะไปฟังบัญชาอย่างอื่นเท่านั้น ผมกอดรัดเธออย่างสุดสวาท รำเพยก็กอดรัดผมอย่างอาลัยอาวรณ์ในการจะจากไป เธอจูบผมอีกหลายครั้ง แล้วอย่างไรก็บอกไม่ถูก ผมได้หลับไปอีก พอตื่นก็รู้ว่ารำเพยหายไปแล้ว มาครั้งหลัง ๆ นี้ผมทนได้เสียแล้วในการจากของรำเพย เพราะมันบ่อยครั้งที่จากกัน<noinclude></noinclude> s5u1wrh41y692y0hm1y68e951h0f3vc 250 89560 300921 289698 2026-10-03T12:14:45Z วรุฒ หิ่มสาใจ 4101 300921 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="สีทราย" />{{หสล|๑๗๙}}</noinclude>อดทนลูบคลำต้นรำเพยหน้าห้องสักหน่อยเธอก็มาหา ถ้าไม่มาเป็นตัวก็มีสิ่งสิงใจในต้นรำเพยพูดอะไรๆ ให้ผมรู้ได้ในจิตสำนึก นั่นก็เรียกว่าเธอสิงอยู่ที่ต้นรำเพยนั่นเอง คราวนี้รำเพยจากไปหลายวัน แต่ผมทำกิจอย่างเคยคือรดน้ำต้นรำเพยอยู่เสมอ รำลึกถึงเธอสักพักหนึ่งก็ไปทำงานตามหน้าที่ ก้มหน้ารอคอยวันกลับของรำเพยต่อไป ทำงานอย่างไม่เหลียวแลสิ่งอื่นเลย อุทิศตัวให้งานตลอดเวลา การค้าหนังสือของคุณหลวงก็ดีขึ้น งานผมก็หนักขึ้นตามตัว เวลาผมกลับเข้าห้องของผม ใจจะตั้งอยู่เสมอว่าพอผมเปิดประตูห้องก็จะพบรำเพยอยู่ที่นั่น แต่ก็เปล่าเลย วันแล้ววันเล่า ใจหายอยู่บ้างเป็นธรรมดาของผมแล้วก็อดทนต่อไป ยามเย็นโพล้เพล้ผมจะรดน้ำต้นรำเพยทุกเย็น และก็อาศัยลูบคลำรำเพยตลอดทั้งกิ่งก้านและใบ ใจก็ขอให้เธอรีบกลับ ในคืนหนึ่งผมจวนจะเข้านอนแล้ว เดินไปที่หน้าเตียง ได้ยินใครพูดอยู่ข้างหลัง แม้เสียงนั้นไม่ใช่รำเพยผมก็ดีใจ คิดว่ารำเพยแกล้งดัดเสียงล้อผมเล่น เสียงนั้นเป็นเสียงทักทายผม ครั้นผมหันกลับมา แทนที่จะพบรำเพยกลับเป็นอากาศว่างเปล่า ผมชักสะท้อนใจ "พวกเราสงสารท่าน จึงมาส่งข่าวท่าน" เสียงนี้ดังอยู่ในความว่างเปล่า "รำเพยพ้นกรรมและถูกประกาศิตให้ไปเกิดเสียแล้ว" ผมใจหายวูบ แทบจะหน้ามืดล้มลง "เป็นความจริงหรือเจ้าข้า ?" ผมถามแทบจะไม่เป็นเสียง "ถูกแล้ว ไม่มีอะไรที่พวกเราพูดไม่จริง" เสียงนั้นตอบมา และก็เป็นเสียงที่จำได้ที่พูดกับผมในแดนประหลาดโน้น "ท่านจงสะกดใจให้ดี จงใช้ความสงสารเวทนาต่อรำเพย ผู้ต้องทนกรรมอยู่สองปีกว่า เมื่อเขาไปเกิด ท่านจงดีใจและโมทนากับเขาด้วย รำเพยไม่ตั้งใจเกิด แต่ตามกฏของเรา ถ้าหมดกรรมก็ต้องประกาศิตให้ไปเกิดตามกฏ รำเพยลาจากพวกเรามาแล้ว บังเอิญไปผ่านหญิงหนึ่งกำลังเริ่มตั้งครรภ์ และกระแสความดึงดูดของการก่อเกิดแห่งครรภ์ของหญิงนั้นได้ดึงดูดเอาวิญญาณรำเพยเข้าสู่ครรภ์โดยรำเพยไม่รู้ตัว เขาได้กำเนิดในครรภ์นั้นแล้วเป็นเวลาหกวันมานี่เอง รำเพยจึงหมดโอกาสจะมาบอกกับ<noinclude></noinclude> s9tv4zdaid3nwe4tb9cc5pe3a5ysnbt 250 89562 300923 289699 2026-10-03T12:15:54Z วรุฒ หิ่มสาใจ 4101 300923 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="สีทราย" />{{หสล|๑๘๐}}</noinclude>ท่านได้ พวกเราสงสารท่านจึงมาบอกท่าน และให้ท่านรอคอยจนกว่าจะพบรำเพย ต่อจากนี้ ๑๘ ปี ท่านจะต้องพบอย่างแน่นอน เพราะจิตตั้งอันแรงกล้าของรำเพยจดจ่ออยู่ที่ท่าน" ผมร้องไห้งอไป ณ บัดนั้น ผมยืนไม่อยู่ขาอ่อนทรุดเข่าลงกับพื้น เอามือยันพื้นกันล้ม ร้องไห้เสียให้สาสมกับความอาลัยอาวรณ์ รำเพยเอ๋ย อีก ๑๘ ปีเราจะพบกัน อนิจจา เธอจะมาตามกำหนดหรือ "จงหยุดการร้องไห้เสีย จงทำใจเป็นกุศล ปล่อยคนพ้นเวรกรรมนั้นเป็นกุศลที่สุด ถ้าท่านยังเรียกร้องเขาด้วยความเศร้าโศก เขาจะต้องเกิดตายในครรภ์มารดาของเขาและจะมาสู่กรรมอีก การอยู่ร่วมเรียงเคียงหมอนของท่านเป็นการไม่ถูกต้อง คนโลกเราจะอยู่กับท่านซึ่งเป็นคนอีกโลกหนึ่งได้อย่างไร ถ้าเป็นไปได้ นั่นก็คือกรรม และท่านเองเป็นคนถ่วงกรรมของเขา จงปล่อยใจเขาไปด้วยจิตกุศลของท่าน" เสียงนั้นดังแค่นี้แล้วหายไปเฉยๆ ผมพอครองสติได้บ้าง คลานขึ้นเตียงอย่างอ่อนแรงแล้วร้องไห้เสียอีกอย่างพอแรง ผมหมดแล้วทุกสิ่งในคราวนี้ จะก้มหน้ารอคอยไปอีก ๑๘ ปี อนิจจา รำเพยของฉัน ฉันจะพบเธอได้อย่างไร และจะรู้ได้อย่างไรว่าใครคือรำเพยของฉัน กิจการของคุณหลวงเจริญขึ้นเป็นลำดับ ท่านคิดจะลาออกจากราชการมาทำงานส่วนตัวให้เต็มเหนี่ยว แต่ทางราชการขอร้องให้อยู่ทำความเจริญทางการศึกษาต่อไปอีก คุณหลวงจำต้องทำงานสองฝ่าย จึงจัดการตั้งร้านค้าหนังสือขึ้นเองที่ตึกหน้าบ้าน โดยมีผมเป็นผู้จัดการร้านค้า ความเจริญได้เป็นไปอย่างไม่ถอยหลัง และผมก็งานหนักมากขึ้น ต่อมาคุณหลวงได้ศึกษาการตั้งโรงพิมพ์ตำราเอง เพราะตำราที่แต่งไว้แล้วจะต้องพิมพ์ซ้ำอยู่มากหน และทั้งที่แต่งใหม่ขึ้นอีกประดังกันมาก ผมต้องศึกษาต่อจากท่านอีกทอดหนึ่ง แล้วถูกให้ไปศึกษาตามโรงพิมพ์ที่ท่านชอบกันอยู่ ผมก็เลยเพิ่มเวลาในงานมากขึ้นอีก ส่วนงานปรนนิบัติท่านนั้นลูกสาวท่านรับแทนผมไป ตัวผมวิ่งอยู่กับร้านค้าของเราเองบ้าง และร้านค้าเก่า ๆ ที่เคยติดต่อไว้ก่อนบ้าง งานจึงท่วมตัว ซ้ำยังต้องไปศึกษาที่โรงพิมพ์อื่นๆ กว่าจะเข้าใจในการทำงานโรงพิมพ์ เมื่อลงมือตั้งแท่นพิมพ์และอุปกรณ์อื่น ๆ ครบครันแล้ว ผมก็ยัง<noinclude></noinclude> 37t4p8q4a1thiuyif6g6ph5gxl3nwyc 250 89563 300924 289700 2026-10-03T12:17:18Z วรุฒ หิ่มสาใจ 4101 300924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="สีทราย" />{{หสล|๑๘๑}}</noinclude>ทำงานไม่ได้ดี เพราะการเรียนเพียงเดือนสองเดือนนั้นจะเอาดีขึ้นทันใจนั้นไม่ได้เลย แต่ผมก็ก้มหน้าทนอุทิศเวลาให้แก่งานเพื่อลืมรำเพยเสีย ต่อเมื่อครบกำหนดตามที่ผมจดไว้จะถึง ๑๘ ปีค่อยคิดกันใหม่ ผมเองเป็นชายประหลาดในสายตาคนงานและคุณหลวงคุณนาย ที่ไม่ยอมดูผู้หญิงเลย ทั้งมีคนงานผู้หญิงมากคน แต่ผมวางตัวเป็นผู้ใหญ่ตลอดมา และทำงานอย่างไม่ท้อถอย แม้จะหนักแสนหนัก ชั้นแรกคิดหวังจะพึ่งลูกสาวคุณหลวง แต่ก็หมดหวัง เพราะลูกสาวคุณหลวงจะต้องเข้ามหาวิทยาลัยจบแล้วจะไปเรียนต่อเมืองนอก ผมเลยหาผู้ช่วยผู้จัดการมาหนึ่งคน สอนเขาบ้าง แนะเขาบ้าง และเขาก็รู้งานมาบ้างแล้ว ผมจึงเบางานลง คุณหลวงได้ให้ตึกผมหลังหนึ่งไม่ใหญ่โตนัก แต่ก็พอสบายและสมตำแหน่งผู้จัดการ ผมไม่เคยลืมรำเพย ได้ย้ายจากหน้าห้องเก่าผมไปปลูกในที่ใหม่ อยู่ใกล้ ๆ ตึกใหม่ และเที่ยวหาซื้อมาอีกหลายต้น และผมก็มีหน้าที่รดน้ำเองตามเคย การหมกมุ่นในการงานของผมมากไป จนเป็นที่ห่วงของคุณหลวงท่านแนะนำแกมบังคับผมให้เที่ยวเตร่พักผ่อนเสียบ้างในยามค่ำคืน เพราะผมก็มีฐานะดีขึ้นแล้ว เงินเดือนดีมาก และยังได้เปอร์เซ็นต์ส่วนแบ่งรายได้ในผลงานอีก โดยท่านเมตตาดังบุตรท่านแท้ ๆ ผมทำตามคำแนะนำท่านแค่ไปดูหนัง และชวนคนในบังคับบัญชาที่ชอบใจไปเลี้ยงไปดูเปิดสมองบ้างเป็นบางครั้งบางคราว วันอาทิตย์หาโอกาสไปเที่ยวตามหัวเมืองใกล้ โดยมีบริวารบ้างตามสมควร ในเวลานี้ผมผิดกับนายทองคำเก่าเสียแล้ว มีรถเก๋งขี่กับเขาเหมือนกัน เพื่อสะดวกในการติดต่อและเพื่อจะพักผ่อน ผมลืมความเศร้าโศกลงได้บ้าง สนุกอยู่กับงาน ปีแล้วก็ปีเล่า จนลูกสาวคุณหลวงไปเรียนนอกสำเร็จกลับมา จึงมีฉลองต้อนรับกันอย่างมโหฬาร แล้วเธอก็ต้องเข้าเป็นอาจารย์มหาวิทยาลัย งานทางด้านการค้ามันก็คงเป็นผมกับคุณหลวง และท่านก็แก่เฒ่าลงมาก การสร้างตำราก็เพียงพอกับท่านแล้ว เดี๋ยวนี้ตัวผมเองเป็นผู้ใหญ่เต็มตัวแล้ว คืออายุเข้า ๔๓ ปี วอบแวบ ๆ เป็นไปได้ ผมจึงกลับนึกถึงรำเพยของผมอีก คนที่จะเป็นรำเพยของผมนั้นจะเป็นใครเล่า มองเท่าไหร่ก็ไม่พบตาว่าจะเป็นรำเพย<noinclude></noinclude> qipfuby07rsfcv0vt64ths3ir05qfmo 250 89986 300939 291336 2026-10-03T12:24:13Z วรุฒ หิ่มสาใจ 4101 300939 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="สีทราย" />{{หสล|๕}}</noinclude>จากสำนักพิมพ์ ในบรรดาศิลปินของไทย ชื่อ เหม เวชกร เด่นชัดในฐานะนักเขียนภาพวิจิตร พร้อมกันนั้นเขาก็ยังฝากฝีมือไว้ในบรรณพิภพด้วยงานวรรณกรรมแนวสยองขวัญ หรือเรื่องผี จำนวนนับร้อย ๆ เรื่อง ซึ่งอาจนับเป็นแนวประพันธ์แนวเดียวที่ เหม เวชกร เขียนไว้ เรื่องผีของ เหม เวชกร น่าสนใจอย่างไร ถึงทำให้สำนักพิมพ์วิริยะเลือกตีพิมพ์ผลงานของเขาเป็นลำดับแรก นอกจากเหตุผลว่าวรรณกรรมแนวสยองขวัญเป็นเรื่องที่ผู้อ่านให้ความสนใจเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะตั้งแต่ปลายปี ๒๕๔๔ เป็นต้นมา ที่วงการหนังสือและภาพยนตร์ผลิตสื่อแนวนี้ออกมาอย่างต่อเนื่องเพื่อสนองความต้องการของผู้เสพ แต่เหตุผลที่มากไปกว่านั้นก็คือ เรื่องผีของ เหม เวชกร ให้มนต์ขลังในโลกอันลี้ลับผ่านทางตัวหนังสือและภาพวาดอันลือชื่อของเขา ที่เด่นมากก็คือ เป็นงานวรรณกรรมที่บรรยายฉาก บรรยากาศที่แสดงให้เห็นถึงสภาพความเป็นอยู่ ขนบธรรมเนียมประเพณี ตลอดจนวิถีชีวิตของคนไทยในช่วง พ.ศ.๒๔๗๖-๒๕๑๒ ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ เหม เวชกร ผลิตงานวรรณกรรมแนวนี้นำเสนอต่อผู้อ่านและได้รับการตอบรับอย่างท่วมท้น ทฤษฎี เสมา ผู้ทำวิทยานิพนธ์เรื่อง วิเคราะห์กลวิธีการแต่งเรื่องสั้นแนวสยองขวัญของ เหม เวชกร ได้วิเคราะห์ไว้ว่า การที่ เหม เวชกร เขียนเรื่องผีได้ดี น่าจะมาจากปัจจัยหลาย ๆ อย่างประกอบกัน เป็นต้นว่า เขาเป็นศิลปินที่ชอบเดินทางหาประสบการณ์ไปตามที่ต่างๆ เช่นป่าเขาและชนบท ประสบการณ์เช่นนี้ทำให้เรื่องผีของเขามีบรรยากาศและเรื่องราวที่สมจริง นอกจากนี้เหมยังสนใจวรรณคดีไทยซึ่งมักจะมีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับความเชื่อเรื่องนรก สวรรค์ แทรกอยู่เสมอ ประกอบกับเป็นผู้ที่เชื่อในเรื่องอำนาจลึกลับ จิตวิญญาณ เมื่อผนวกเข้ากับความชำนาญในการเขียนภาพที่เต็มไปด้วยจินตนาการ และภูมิหลังของชีวิตที่เล่ากันว่าบ้านเกิดเขา<noinclude></noinclude> c0311ikovjbb0i5bvf7j7wz7djigati 0 90962 301051 298977 2026-10-03T14:33:37Z Vesperstelo 11696 แจ้งลบด้วย[[WS:iScript|สจห.]]: ท4 - [[หน้า:Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu/63]] 301051 wikitext text/x-wiki {{ลบ|ท4 - [[หน้า:Prachum Phongsawadan (67) 2481.djvu/63]]}} {{หัวเรื่อง | ชื่อ = สารตราเจ้าพระยาจักรี เรื่อง ผลเร่ว ขี้ผึ้ง ป่านใบ และราชการเมืองมุกดาหาร | ปี = 2376 | ผู้สร้างสรรค์ = เจ้าพระยาจักรีฯ | บรรณาธิการ = | ผู้แปล = | ส่วน = | ผู้มีส่วนร่วม = | ก่อนหน้า = | ถัดไป = | หมายเหตุ = | หมวดหมู่ = | แก้กำกวม = | รุ่น = | สถานีย่อย = | ผู้สร้างสรรค์ที่เกี่ยวข้อง = | วิกิพีเดีย = | คอมมอนส์ = | หมวดหมู่คอมมอนส์ = | วิกิคำคม = | วิกิข่าว = | วิกิพจนานุกรม = | วิกิตำรา = | วิกิห้องสมุด = | วิกิสนเทศ = | วิกิท่องเที่ยว = | วิกิวิทยาลัย = | วิกิสปีชีส์ = | เมทา = }} {{center|{{fs|140%|'''หนังสือเจ้าพระยาจักรีฯ'''}}}} {{center|{{fs|120%|'''ถึง พระจันทสุริยวงศ์ เจ้าเมืองมุกดาหาร'''}}}} ==เนื้อความตราสาร== ด้วยบอกหนังสือแต่งให้ท้าวอุปหาด ท้าวจันท์ชมภู ท้าวเพิษ คุมผลเร่วจำนวนปีมะโรง จัตวาศก (พ.ศ. ๒๓๗๕) หนัก ๔๘ หาบ กับขี้ผึ้ง ๒ หาบ ป่านใบ ๒ หาบ จำนวนเกณฑ์ลงไปทูลเกล้าฯ ถวาย แลว่าได้แต่งท้าวเพี้ยไปสืบราชการทางเมืองมหาชัย เมืองชุมพร เมืองพ้อง เมืองพลานเนือง ๆ มิได้ขาด ราชการสงบอยู่ กับว่าเพี้ยเมืองคุก ท้าวเพี้ยเมืองมุกดาหาร ซึ่งไปตกค้างอยู่ต่างเมืองพาครอบครัวกลับคืนมา เป็นคนมาแต่เมืองมหาชัยชายหญิงใหญ่น้อย ๒๑๕ คน มาแต่เมืองชุมพรชายหญิงใหญ่น้อย ๖๙ คน มาแต่เมืองปาศักดิ์ เมืองอุบลชายหญิงใหญ่น้อย ๑๗ คน (รวมเป็น) ๓๕๑ คน แล้ว ณ เดือนยี่ข้างขึ้นได้แต่งให้ท้าวเพี้ยไปกวาดเอาครอบครัวเมืองมุกดาหารซึ่งตกค้างอยู่แขวงเมืองชุมพร เมืองพ้อง เมืองพลาน ได้มาอีกชายหญิงใหญ่น้อย ๗๐๖ คน เข้ากัน ๑๐๕๗ คน กับว่า ณ เดือน ๔ ข้างขึ้น ได้แต่งให้ท้าวสุวอ เพี้ยเชียงเหนือ ไปฟังราชการ ณ เมืองนครพนม ได้ความว่า ณ วันขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือน ๔ ญวนมีชื่อนายไพร่ ๓๐ คน กับพวกเมืองมหาชัยนายไพร่ ๑๐๐ เศษ ลงมาเถิงท่าแขก ตั้งค่ายยาวด้านละ ๑๕ วา สูง ๘ ศอก แต่พวกญวนมาเถิงประมาณครู่หนึ่ง แล้วกลับคืนไปเสีย ยังประจำค่ายอยู่แต่พวกเมืองมหาชัย ได้ความว่าญวนให้มาตั้งอยู่ แลว่า ณ ปีมะโรง จัตวาศก อาณาประชาราษฏรทำไร่นาเสีย ๒ ส่วน ได้ผลส่วนหนึ่ง เรียกข้าวขึ้นฉางได้แต่ ๖๐๐๐ ถัง ได้ส่งไปเมืองนครพนม ๑๕๐๐ ถัง จ่ายข้าหลวงไทยลาวไปมาราชการ ๑๓๐๐ ถัง แจกจ่ายครอบครัวที่ได้คืนมา ๒๖๐๐ ถัง ทุกวันนี้ราษฏรได้รับพระราชทานข้าวเจือกลอยเจือมันอยู่ทุกวันนั้น ได้นำเอาหนังสือบอกขึ้นกราบบังคมทูลพระกรุณา พาท้าวอุปหาต ท้าวจันท์ชมภู ท้าวเพี้ย เข้าเฝ้าทูลละอองฯ ทรงพระกรุณาดำรัสถามด้วยข้อราชการเมืองมหาชัย ท้าวอุปหาตให้กราบทูลพระกรุณาว่า ลูกค้าเมืองมหาชัยมาค้าขายพูดกันว่าญวนให้ลาวต่อเรือที่นำพลิกนาเมืองมหาชัย ๖ ลำ ว่าจะบรรทุกครัวพระบรมมาท่าแขก จึงทรงพระกรุณาตรัสเหนือเกล้าฯ สั่งว่า ซึ่งพระจันทสุริยวงศ์ให้ท้าวเพี้ยขึ้นไปฟังราชการที่เมืองนครพนม ได้ความว่า ญวนประมาณ ๓๐ กับลาว ๑๐๐ ลงมาตั้งอยู่ที่ท่าแขกแต่ญวนนั้นกลับคืนไปเสียแล้ว ความทั้งนี้เป็นความคิดญวนด้วยญวนจะให้พระบรมพาครอบครัวมาตั้งอยู่ท่าแขก พระบรมได้ให้ท้าวทัง พระนคร ท้าวเพี้ย พาครอบครัวมาแต่ก่อนหลายพวกแล้ว นายทัพนายกองซึ่งรักษาเมืองนครพนมไม่ให้ท้าวทัง พระนคร ท้าวเพี้ย ตั้งอยู่ฟากฝั่งข้างโน้น ท้าวทัง พระนคร ท้าวเพี้ย พาครอบครัวข้ามมาอยู่ฟากข้างเมืองนครพนมสิ้น ครั้นญวนจะให้พระบรมพาครอบครัวมาก็กลัวนายทัพนายกองฝ่ายเราจะไม่ให้ตั้งอยู่ท่าแขก ญวนกับลาวเมืองมหาชัยจึงเอาผู้คนมามากจะมาดูลู่ดูทางที่นายทัพนายกองซึ่งอยู่รักษาเมืองนครพนม ครั้นมาได้พูดจาและได้หนังสือนายทัพนายกองไปก็จะเอาความไปบอกกล่าวคิดอ่านกัน ญวนรู้ความที่นายทัพนายกองฝ่ายเราแล้วจะให้พระบรมพาครอบครัวมาหรือจะแต่งผู้คนมาหลอกลวงประการใดอีกก็ยังหามีหนังสือบอกพระสุนทรราชวงศานายทัพนายกองลงไปไม่ และที่เมืองนครพนมก็ได้โปรดมีตราให้ขุนภักดีภูมินทร์นายกอง กองลาวเวียงจันท์ถือขึ้นไปแต่ก่อน ถ้าญวนจะมาพูดจาด้วยครอบครัวเขตต์แดนประการใดสุดแต่ฝ่ายเราไม่ให้เขตต์แดนของเราถ่ายเดียว ถ้าญวนพาพระบรมและครอบครัวมาพูดจาแต่โดยดีการไม่ควรจะวิวาทก่อนก็อย่าเพ่อวิวาท ให้นายทัพนายกองทำดีไว้แต่ปากบอกข้อราชการลงไป ณ กรุงเทพ ฯ ถ้าญวนพาพระบรมครอบครัวยกเป็นกระบวนทัพมาการเถิงจะวิวาทรบพุ่งกันก็ให้นายทัพนายกองต้านทานไว้ บอกข้อราชการไปเถิงหัวเมืองที่ใกล้และเมืองนครราชสีมา จะได้รีบยกรี้พลไปโดยเร็ว ช่วยกันรบพุ่งรักษาเขตต์แดนไว้กว่ากองทัพกรุงเทพ ฯ จะขึ้นไปเถิง ความแจ้งอยู่ในท้องตราซึ่งโปรดขึ้นมาเถิงนายทัพนายกองเมืองนครพนมแต่ก่อนทุกประการแล้ว แต่ซึ่งอุปหาตให้กราบทูลพระกรุณาว่า ญวนให้ลาวต่อเรืออยู่ที่เมืองมหาชัยว่า จะบรรทุกครัวพวกเมืองนครมาตั้งอยู่ท่าแขกนั้น แต่ก่อนที่เมืองมหาชัยก็หาเคยต่อเรือไม่ ถ้าแม้ญวนให้ต่อเรือจริงเห็นจะคิดราชการ ซึ่งว่าจะบรรทุกครัวเมืองนครพนมมานั้นความหาจริงไม่ และฝ่ายพระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย ก็มิได้คิดอ่านแต่งผู้คนไปสืบสวนเอาความให้แน่ไม่ การรักษาเขตต์แดนบ้านเมืองจะประมาทแก่ราชการนั้นไม่ได้ ให้พระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย คิดอ่านแต่งคนเล็ดรอดไปสืบให้รู้ความว่าญวนให้ต่อเรืออยู่กี่แห่ง กี่ตำบล จะเป็นเรือกี่ลำ ญวนจะคิดอ่านประการใดให้สืบสวนเอาความให้แน่นอนจงได้ อย่าให้มีความประมาทไว้ใจแก่ราชการกับให้แต่งกองลาดตระเวนสืบสวนราชการอยู่อย่าให้ขาด ถ้าได้ความประการใดก็ให้บอกไปเถิงเมืองนครพนมและหัวเมืองที่ใกล้ให้รู้ราชการเถิงกัน จะได้ช่วยกันคิดอ่านตริตรองราชการกับให้เร่งรีบบอกลงไป ณ กรุงเทพ ฯ โดยเร็วจะได้รู้ข้อราชการ ซึ่งว่าเกลี้ยกล่อมครอบครัวและแต่งคนไปขับไล่เอาครอบครัวกลับคืนมาบ้านเมืองในปีมะโรง จัตวาศก ได้เปนครัว ๑๐๐๐ เศษนั้นก็เป็นความชอบอยู่แล้ว แต่ครอบครัวเมืองมุกดาหารยังกระจัดพลัดพรายไปอยู่ต่างบ้านต่างเมืองเป็นอันมาก ให้พระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย คิดอ่านเกลี้ยกล่อมเอาครอบครัวกลับคืนมาคงบ้านคงเมืองให้สิ้น จะได้เป็นกำลังรี้พลของเจ้าเมืองท้าวเพี้ยทั้งปวงสืบไปภายหน้า กับซึ่งว่าได้จัดแจงส่งเข้าไปเมืองนครพนม ๑๕๐๐ ถังนั้น นายทัพนายกองจะได้จับจ่ายราชการและผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ จำนวนเกณฑ์ซึ่งส่งลงไปนั้น ได้ให้ท้าวอุปหาตท้าวเพี้ยคุมไปส่ง เจ้าพนักงานชั่งได้ผลเร่วจำนวนปีเถาะ ๑ หาบ ๙๓ ชั่ง ปีมะโรง ๔๓ หาบ ๕๓ ชั่ง ๔๕ หาบ ๔๖ ชั่ง สีผึ้งหนัก ๑ หาบ ๖๒ ชั่ง ป่านหนัก ๒ หาบ ๑ ชั่ง รับไว้แล้ว และผลเร่วจำนวนปีมะโรงยังค้าง ๖ หาบ ๔๗ ชั่ง สีผึ้งค้าง ๒ หาบ ๘ ชั่ง ป่านค้าง ๙๙ ชั่งนั้น ให้พระจันทสุริยวงศ์ ท้าวเพี้ย จัดส่งลงไปให้ครบจำนวนอย่าให้ขาดค้างล่วงงวดล่วงปีต่อไปได้เป็นอันขาด หนังสือมา ณ วันศุกร เดือน ๗ ขึ้น ๑๓ ค่ำ ปีมะเส็งนักษัตรเบญจศก (พ.ศ. ๒๓๗๖) ร่างตรานี้ท่านปลายเชือกทำ ครั้น ณ วันเดือน ๗ ขึ้น ๑๒ ค่ำ เพลาบ่ายฯ พณฯ สมุหนายกว่าราชการ ณ จวน หลวงราชเสนาได้เอาร่างตรานี้อ่านกราบเรียน สั่งให้ตกแทรกลงบ้าง วงกาเสียบ้าง แล้วสั่งให้มีไปตามร่างนี้เถิด วันขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือน ๗ ปีมะเส็ง เบญจศก ได้ส่งตรานี้ให้ท้าวอุปหาตรับไป == อ้างอิง == '''คัดลอกจากต้นฉบับที่เก็บรักษาไว้ที่หอจดหมายเหตุแห่งชาติ''' ประชุมพงศาวดาร เล่ม 41 (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 66 (ต่อ-67) จดหมายเหตุรายวันทัพสมัยกรุงธนบุรี เล่าเรื่องไปชวา ครั้งที่ 3 หน้า 249-255 [[หมวดหมู่:จดหมายเหตุ]] [[หมวดหมู่:เอกสาร พ.ศ. 2376]] [[หมวดหมู่:เมืองมุกดาหาร]] [[หมวดหมู่:สารตรา]] [[หมวดหมู่:จังหวัดมุกดาหารในเอกสารประวัติศาสตร์]] [[หมวดหมู่:จดหมายเหตุไทย]] [[หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ไทย]] {{รกออ}} {{ลมท}} ax92hk7tm93i3mllvpwv45potzfzrm9 250 92343 300933 299585 2026-10-03T12:22:00Z วรุฒ หิ่มสาใจ 4101 300933 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="สีทราย" />{{หสล|๕๖}}</noinclude>พอเรือถึงวัดประเวศ ทิดอ่อนเป็นผู้ได้สติก่อน สั่งเรือเทียบเข้าวัดเพราะจะนำศพเข้าบ้านไม่ได้ตามประเพณีที่ถือกันมาเก่าก่อน ครั้นเรือเทียบท่าวัดแล้ว ทั้งทิดอ่อนและผู้ใหญ่โพธิก็ร้องไห้เข้าปลุกท่านสมภารเล่าเรื่องให้ฟัง พระก็ตื่นนอนกันแทบทั้งวัด รีบมาจัดการนำศพทั้งศิษย์และครูขึ้นนอนบนศาลาการเปรียญ จุดฟืนจุดไฟสว่างขึ้น ส่วนทางบ้านผู้ใหญ่โพธิไม่จำเป็นจะต้องรีบไปบอกใคร เพราะแม่ของแน่งน้อยตายไปนานแล้ว มีแต่คนเฝ้าบ้านเท่านั้น รุ่งเช้าให้รู้ข่าวก็ได้ ทั้งหมดจึงร้องไห้เฝ้าศพอยู่ที่วัดด้วยกัน การสวดพระอภิธรรมได้เป็นไปถึงเจ็ดคืน เพราะเป็นที่รักและอาลัยแก่ทุกคน ต่างขอเป็นของแต่ละคน คนละคืน สวดให้แก่ลูกสาวนายวงดนตรีและสวดให้แก่ครูตัว นายฉอุ่มก็มาร่วมบุญอยู่ด้วยความเศร้าโศกยิ่งนัก ครั้นครบการสวดเอาศพเข้าเก็บกุดัง ก็กลับมาทำบุญเจ็ดวันที่บ้าน สวดมนต์เย็นและมีพิณพาทย์ประโคม พวกเครื่องสายเล่นไม่ไหวใจอ่อนหมดกำลังจะแสดง เพราะใจหายหมดครูก็หมดกำลังใจ พิณพาทย์ทำเพลงไป ผู้ชายร้องบ้าง สายหยุดร้องบ้าง เพราะไม่เกี่ยวกับความรักความใคร่อะไรลับ ๆ กับประเทือง มีแต่ความอาลัยและรักฐานครู ก็พอแข็งใจร้องไปได้ แต่กระนั้นก็มีน้ำตาคลอหน่วย เพราะเพลงร้องทุก ๆ เพลงประเทืองปรับปรุงให้ทั้งหมด ถึงตอนลูกคอโหยไห้หวานจับใจ ใจตัวก็จดจ่ออยู่ที่ครู เลยน้ำตาไหลพราก พอถึงเพลงทยอยนอก สายหยุดก็ร้องเนื้อเพลงที่ครูประเทืองสอนให้ใหม่ ซึ่งมีเนื้อว่า "โอ้เจ้าประคุณเคยปกผม ประดุจร่มโพธิ์ไทรใบอ่อน จากไปดังหนึ่งใครมาฟันฟอน มาทอดถอนทิ้งไว้ให้วังเวง น้องอยู่หลังตั้งใจคอยใจจะขาด ทั้งไร้ญาติเกรงคนจะข่มเหง ตัวเปล่าใครเล่าจะยำเกรง จะวังเวงชอกช้ำระกำทรวง" "โธ่...สายหยุดเอ๋ย" เสียงของทับทิมที่นั่งซุ่มอยู่อีกมุมหนึ่งร้องครางขึ้นอย่างสะอื้น แล้วก็ก้มหน้าร้องไห้ฮัก ๆ ดังจะสิ้นใจ ทิดอ่อนนั่งกินเหล้าอยู่ใกล้ ๆ ได้ยินน้องสาวพูดดังนั้นแล้วก็ร้องไห้ ตัวเองก็เป็นผู้รู้เรื่องนัยของน้องสาวถึงแก่สะอื้นขึ้นมาบ้าง ทั้งรักและเห็นอกเห็นใจน้อง<noinclude></noinclude> ptuan9g9crsq2nc62nfrq4xtaabule3 300935 300933 2026-10-03T12:22:29Z วรุฒ หิ่มสาใจ 4101 300935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="สีทราย" />{{หสล|๕๖}}</noinclude>พอเรือถึงวัดประเวศ ทิดอ่อนเป็นผู้ได้สติก่อน สั่งเรือเทียบเข้าวัดเพราะจะนำศพเข้าบ้านไม่ได้ตามประเพณีที่ถือกันมาเก่าก่อน ครั้นเรือเทียบท่าวัดแล้ว ทั้งทิดอ่อนและผู้ใหญ่โพธิก็ร้องไห้เข้าปลุกท่านสมภารเล่าเรื่องให้ฟัง พระก็ตื่นนอนกันแทบทั้งวัด รีบมาจัดการนำศพทั้งศิษย์และครูขึ้นนอนบนศาลาการเปรียญ จุดฟืนจุดไฟสว่างขึ้น ส่วนทางบ้านผู้ใหญ่โพธิไม่จำเป็นจะต้องรีบไปบอกใคร เพราะแม่ของแน่งน้อยตายไปนานแล้ว มีแต่คนเฝ้าบ้านเท่านั้น รุ่งเช้าให้รู้ข่าวก็ได้ ทั้งหมดจึงร้องไห้เฝ้าศพอยู่ที่วัดด้วยกัน การสวดพระอภิธรรมได้เป็นไปถึงเจ็ดคืน เพราะเป็นที่รักและอาลัยแก่ทุกคน ต่างขอเป็นของแต่ละคน คนละคืน สวดให้แก่ลูกสาวนายวงดนตรีและสวดให้แก่ครูตัว นายฉอุ่มก็มาร่วมบุญอยู่ด้วยความเศร้าโศกยิ่งนัก ครั้นครบการสวดเอาศพเข้าเก็บกุดัง ก็กลับมาทำบุญเจ็ดวันที่บ้าน สวดมนต์เย็นและมีพิณพาทย์ประโคม พวกเครื่องสายเล่นไม่ไหวใจอ่อนหมดกำลังจะแสดง เพราะใจหายหมดครูก็หมดกำลังใจ พิณพาทย์ทำเพลงไป ผู้ชายร้องบ้าง สายหยุดร้องบ้าง เพราะไม่เกี่ยวกับความรักความใคร่อะไรลับ ๆ กับประเทือง มีแต่ความอาลัยและรักฐานครู ก็พอแข็งใจร้องไปได้ แต่กระนั้นก็มีน้ำตาคลอหน่วย เพราะเพลงร้องทุก ๆ เพลงประเทืองปรับปรุงให้ทั้งหมด ถึงตอนลูกคอโหยไห้หวานจับใจ ใจตัวก็จดจ่ออยู่ที่ครู เลยน้ำตาไหลพราก พอถึงเพลงทยอยนอก สายหยุดก็ร้องเนื้อเพลงที่ครูประเทืองสอนให้ใหม่ ซึ่งมีเนื้อว่า "โอ้เจ้าประคุณเคยปกผม ประดุจร่มโพธิ์ไทรใบอ่อน จากไปดังหนึ่งใครมาฟันฟอน มาทอดถอนทิ้งไว้ให้วังเวง น้องอยู่หลังตั้งใจคอยใจจะขาด ทั้งไร้ญาติเกรงคนจะข่มเหง ตัวเปล่าใครเล่าจะยำเกรง จะวังเวงชอกช้ำระกำทรวง" "โธ่...สายหยุดเอ๋ย" เสียงของทับทิมที่นั่งซุ่มอยู่อีกมุมหนึ่งร้องครางขึ้นอย่างสะอื้น แล้วก็ก้มหน้าร้องไห้ฮัก ๆ ดังจะสิ้นใจ ทิดอ่อนนั่งกินเหล้าอยู่ใกล้ ๆ ได้ยินน้องสาวพูดดังนั้นแล้วก็ร้องไห้ ตัวเองก็เป็นผู้รู้เรื่องนัยของน้องสาวถึงแก่สะอื้นขึ้นมาบ้าง ทั้งรักและเห็นอกเห็นใจน้อง<noinclude></noinclude> 2p9nu20kyn5bhtjuobsfhnznn348f1s 250 92344 300928 299680 2026-10-03T12:19:52Z วรุฒ หิ่มสาใจ 4101 300928 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="สีทราย" />{{หสล|๕๗}}</noinclude>และนึกถึงผู้ตายที่จะมาเป็นเขยก็สุดจะยั้งความกระเทือนใจได้ ก็พลอยร้องไห้ไปกับน้องสาวด้วย ผู้ใหญ่โพธิเป็นคนชราย่อมผ่านชีวิตมามากจึงเพียงดวงตาวาวไปด้วยน้ำตา ดื่มเหล้าดับอารมณ์ และปิดบังอากัปกิริยาไม่แสดงอะไรๆ ที่อยู่อย่างลึกในอกออกมาให้ใครเห็น ทิดอู๋ผู้มีอารมณ์ดุเดือดโพกผ้าพันแผลที่หัว โดยตัวเองเสียใจในเหตุการณ์ครั้งนี้แล้วเอาขวดเหล้าตีหัวตัวเองจนแตก นั่งซุ่มเงามืดในด้านหลังทิดอ่อนไม่ยอมเล่นเครื่องหน้าหนังเหมือนอย่างเคย บ่นอะไรพึมพำคล้ายคนบ้า เมื่อหมดงานทำบุญเจ็ดวันไปแล้ว บ้านนั้นก็เงียบเหมือนไม่มีคน ด้านพวกที่ไม่ใช่ดนตรีมีหน้าที่ทำนาก็ก้มหน้าทำงานบ้านไปบ้างและออกนาตามหน้าที่ ส่วนพวกเครื่องสายนั้นไม่มีหน้าที่ทำนาก็ไม่มีการซักซ้อมดนตรีเลย ต่างนั่งซึมเซาไปตาม ๆ กัน ค่ำลงต่างคนต่างนอน กินเหล้าดับอารมณ์แล้วก็หลับไป ผู้ใหญ่โพธิชวนทิดอ่อนลูกชายดื่มเหล้าจนคลานแล้วก็คลานเข้ามุ้งไม่พูดจากับใคร สายหยุดนั้นมีสามีก็พอบรรเทาความเศร้าโศกลงได้บ้าง แต่ทับทิมนั้นหนักกว่าเพื่อ ทุกข์โศกมากกว่าใคร ๆ เพราะผู้ที่จะร่วมหัวจมท้ายมาตายจากทั้งที่กำลังรักกันแทบจะกลืน นอนกกลูกชายเพียงสองคนแม่ลูก ลูกหลับแล้วตัวเองก็นอนสะท้อนใจแต่ผู้เดียว ใจหายต่อเมื่อรู้สึกว่าคนหนึ่งไม่มีเสียแล้วในบ้านนี้ คนนั้นคือดวงใจของเธอ ก็หายใจสะท้อนขึ้นมาทุกคราว ป่านฉะนี้พี่ประเทืองของน้องผู้อาภัพนี้วิญญาณไปเร่รอนอยู่แห่งใดเล่า น้องหวังเอาพี่เป็นผู้คุ้มหัวคุ้มใจ แต่ที่สุดน้องก็ต้องอยู่โดยเดียวดาย อกวังเวงสุดจะมีสิ่งใดยึดเหนี่ยว ทิดอ่อนอายุเข้าไปเหยียบกลางคนแต่ไม่มีเมีย คงนอนเดียวดายอยู่ในห้องข้างทับทิม นอนลืมตาอยู่ในความมืด ทั้งสงสารน้องสาวคนเล็กที่ตายจาก ทั้งสงสารน้องสาวแม่หม้ายผู้กำลังจะสดชื่นโดยมีคู่ใหม่ แต่ก็มาจากไปเสียโดยไม่มีทางจะกลับได้ ส่วนประเทืองนั้นทิดอ่อนรักอย่างครู และรักอย่างน้องชายร่วมสายโลหิต นอนคิดไปก็ถอนใจอยู่คนเดียว นาน ๆ ก็ได้ยินเสียงทับทิมถอนใจสะอื้นอยู่อีกห้อง ทิดอ่อนก็ใจสะท้อน เกือบสี่ทุ่ม ธรรมชาติบ้านนาก็เงียบสงัด ในคลองหน้าบ้านนาน ๆ ก็จะได้ยินเสียงปลาผุด เพราะไม่ใช่หน้าปลา ทันใดก็เกิดเสียงหนึ่งขึ้นในลำคลอง จะโดยจิตสำนึกให้เป็นไปของทับทิมหรืออย่างไรก็สุดจะพูดได้ว่า<noinclude></noinclude> qkz1j26su0r8hm00kgx7estanjkw9bn 250 92525 300949 300134 2026-10-03T12:28:24Z วรุฒ หิ่มสาใจ 4101 300949 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="วรุฒ หิ่มสาใจ" />{{หสล|๑๕๙}}</noinclude>แผ่นดินแช่น้ำ แม่สายธาราค่อย ๆ เคลื่อนเข้ากรุงเทพฯ ตอนแรก ๆ ชาวกรุงเทพฯ หนุ่มสาวตื่นเต้นในของใหม่ที่นาน ๆ จะมีสักที ถนนที่รถวิ่งได้เป็นทางให้เรือเล็ก ๆ แล่นได้บ้าง<noinclude></noinclude> phk2z70ri42ic6gt2690v0t1rq854if 301121 300949 2026-10-04T07:17:04Z วรุฒ หิ่มสาใจ 4101 301121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="วรุฒ หิ่มสาใจ" />{{หสล|๑๕๙}}</noinclude>แผ่นดินแช่น้ำ แม่สายธาราค่อย ๆ เคลื่อนเข้ากรุงเทพฯ ตอนแรก ๆ ชาวกรุงเทพฯ หนุ่มสาวตื่นเต้นในของใหม่ที่นาน ๆ จะมีสักที ถนนที่รถวิ่งได้เป็นทางให้เรือเล็ก ๆ แล่นได้บ้าง เรือกับรถวิ่งหลักกันจึงกลายเป็นสภาพที่แปลกและขบขันสนุกสนาน แต่อนิจจา ความยากเข้าสู่ยังหารู้ตัวไม่ ทางเดินที่เคยแห้งก็มามีสายน้ำไหลแรงบ้างอ่อนบ้าง ใส่รองเท้าไปทำงานไม่ได้ บ้านที่เคยอยู่อย่างสำอาง น้ำเริ่มเจิ่งขึ้นมา ต้นหมากรากไม้ค่อย ๆ จมลงใต้น้ำ การไปทำงานหาเงินเลี้ยงท้องลำบากเข้า ที่ทำการท่วมน้ำ โรงงานท่วมน้ำ บางแห่งโรงงานต้องหยุด หมายถึงท้องของคนยากจนจะต้องท้องแห้งเพราะไม่มีที่ทำงาน ผม นายยอด แสวงธรรม ข้าราชการกระทรวงศึกษาธิการ กับพวกเพื่อน ๆ ตอนแรกไม่คิดว่าความยากจะมาสุมกะลาหัว ก็สนุกท่องน้ำเล่นกันที่หน้าพระบรมรูปทรงม้า ตื่นเต้นว่าน้ำไม่มาก็จริง ๆ ไม่เข้าถึงตำบลที่ว่านี้ได้ เคยมีอยู่ครั้งหนึ่งที่ท่วมถึงหน้าพระบรมรูปทรงม้านี้ ก็เป็นเวลาหลายสิบปีมาแล้ว แต่แม่พระคงคาบ่าเข้าเมืองคราวนี้ ไม่ใช่เมื่อสมัยผมยังเป็นเด็กรุ่น ๆ ที่ท่วมอยู่ไม่กี่วันก็ลด และการท่วมครั้งนั้นก็ท่วมชั่วเวลาเท่านั้น และขึ้นบ้างลดบ้างตามเวลาของน้ำทะเล แต่ครั้งที่กำลังผจญอยู่นี้ ไม่มีการลด มีแต่เพิ่มระดับขึ้น จากการเดินลุยเล่นจะเป็นการลอยคออยู่แล้ว และก็หนักเข้าและนานวันนานเดือน ไม่มีกำหนดว่าจะจากไปเมื่อใด ถ้าผู้อยู่บนฟากฟ้ามองลงมาก็จะเห็นว่าพวกมนุษย์ที่พื้นดินมีสภาพไม่ผิดกับมดที่เกาะกิ่งไม้ลอยไปลอยมา ที่ใดแห้งเขินก็ไปชุลมุนวุ่นวายกันที่นั่น ถนนหนทางที่เคยเดินแต่ก่อน จะเดินลุยเล่นไม่สนุกเสียแล้ว บางแห่งท่วมครึ่งน่อง บางแห่งเลยเข่า บางแห่งก็ถึงแค่เอวเลย ไปไหนมาไหนต้องอาศัยเรือ พวกชาวต่างจังหวัดน้ำท่วมนาท่วมไร่ก็หมดหนทางหากิน จึงหาเรือทุกชนิดมาทำมาหากินในกรุงเทพฯ ชาวกรุงเทพฯ จึงได้พึ่งพิงเขา ที่ทำการรัฐบาลได้ลดหย่อนเวลาเข้าทำงานให้ไปถึงที่ทำการล่าช้าได้เพราะบางคนอยู่ใกล้ไกลไม่เหมือนกัน บางคนอยู่ในกรุง บางคนอยู่ชานกรุงกว่าจะไปถึงกระทรวงฯ ได้ก็ทุลักทุเล พวกอยู่ในกรุงใกล้ ๆ กระทรวงฯ เลือกถนนที่มีน้ำท่วมเพียงครึ่งแข้งเดินมาทำงาน การเดินจะต้องคิดสเต็ป<noinclude></noinclude> qyeima6h626v4xgpnlyfxgevvhdrpk7 250 92743 300904 2026-10-03T12:01:17Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300904 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๖๐}}</noinclude>หญิงพิลัยกับหญิงเหลือและอธิบดีกรมวังขึ้นรถหลังพากันเข้าไปในวัง ไปจอดรถที่หน้าโรงรับแขก มีลูกยาเธอองค์ใหญ่ของสุสุหุนันกับเจ้ามังกุนคโร (คล้ายอย่างเป็นกรมพระราชวังบวร) กับพวกขุนนางฮอลันดาซึ่งกำกับเมืองโสโล พร้อมด้วยภรรยาคอยรับอยู่ที่นั่น ลงจากรถแล้วต้องรออยู่ครู่หนึ่งจนเคาวเนอ (ผู้แทนรัฐบาลฮอลันดา) กับภรรยามาถึง จึงพร้อมกันเดินเป็นกระบวนเข้าไปข้างใน ประเพณีในราชสำนักเมืองโสโลและเมืองยกยา มีแปลกกับที่อื่นอย่างหนึ่ง ที่ถือว่าการจูงแขน (อย่างฝรั่งผู้ชายจูงผู้หญิง) เป็นการเคารพ แต่ผู้น้อยต้องให้แขนจูงผู้ใหญ่ เมื่อสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงเสด็จไปถึงเมืองยกยาเป็นครั้งแรก ไม่มีใครกราบทูลให้ทรงทราบประเพณีนั้น เมื่อเสด็จเข้าไปถึงในวัง สุลต่านตรงเข้าถวายแขน ทรงฉงนอยู่ครู่หนึ่งตรัสเล่าทีหลังว่า “ไม่เข้าใจว่าทำไมจึงเกณฑ์ให้เราเป็นผู้หญิง” แต่ทรงพระราชดำริว่าคงเป็นธรรมเนียมของเขา ก็ยื่นพระกรเข้าสอดยอมให้จูงขึ้นไปถึงที่ประทับ โดยปกติเวลาออกงานเคาวเนอผู้แทนรัฐบาลฮอลันดาจูงสุลต่าน เพราะสมมตศักดิ์ว่าเป็นน้องรองสุลต่าน คนอื่นแม้ที่สุดจนรัชทายาทต้องให้แขนจูงเคาวเนอ วันนี้ราชบุตร์ของสุสุหุนันให้แขนภรรยาของเคาวเนอ ตัวเคาวเนอเป็นแต่เดินเคียงภรรยาไป จะเป็นด้วยเปลี่ยนประเพณีเดิมหรืออย่างไรหาทราบไม่ ส่วนพวกข้าพเจ้าไม่มีศักดิ์ในทางการเมือง ต้องเดินรองลงมาและไม่มีใครจูง{{วว}}<noinclude></noinclude> 65qu67m5uhz0igmfehpe7my23fpp9s8 250 92744 300905 2026-10-03T12:01:50Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300905 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๖๑}}</noinclude>เข้าไปถึงท้องพระโรงซึ่งชะวาเรียกว่า ปันดะโป (มณฑป) สุสุหุนันลงมาคอยรับอยู่ที่ขั้นลด เมื่อเห็นข้าพเจ้า ดูทรงยินดีมาก จับมือแล้วลูบหลังราวกับจะกอด ตรัสปราศรัยหลายคำแต่ไม่เข้าใจกัน เมื่อพวกที่ได้รับเชิญเรียงตัวกันเข้าไปจับหัตถ์สุสุหุนันแล้ว เดินตามเรียงตัวกันไปที่ระตูอรรคชายาและเจ้านายผู้หญิง ซึ่งยืนรับอยู่เป็นแถวทางเบื้องซ้ายที่ประทับ จับหัตถ์เรียงองค์เรื่อยไปจนตลอดแถว (สมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง เคยตรัสเรียกว่าจับมืออย่างรับบาตร์) ส่วนระตูนั้นเคาวเนอรับเป็นล่าม ได้พูดจาปราศรัยกับข้าพเจ้าบ้าง แต่ส่วนเจ้านายผู้หญิงมีราชธิดาทีเกิดด้วยระตูองค์หนึ่ง นอกนั้นเป็นน้องนางเธอบ้าง ราชสุนิสาบ้าง ประมาณสัก ๑๐ องค์ ที่เป็นผู้ใหญ่ก็ตรัสทักทาย (แต่ไม่เข้าใจ ก็ไม่รู้ว่าจะตอบอย่างไร) ที่เป็นชั้นสาวก็เป็นแต่ยิ้มแย้มแสดงไมตรีจิตต์เฝ้าเจ้านายผู้หญิงแล้วเดินตามกันไปจับหัตถ์เจ้านายผู้ชายซึ่งตั้งแถวอยู่ข้างฝ่ายขวา เป็นน้องเธอสองสามองค์ มีลูกเธอชั้นหนุ่มเพิ่มขึ้นใหม่หลายองค์ รวมด้วยกันสัก ๑๕ องค์ เมื่อเสร็จพิธีจับหัตถ์แล้ว ไปนั่งเก้าอี้ตามที่มีการ์ดชื่อปิดบอกไว้แถวด้านใน เก้าอี้ที่ประทับของสุสุหุนันอยู่กลาง ข้าพเจ้านั่งข้างขวา เคาวเนอนั่งข้างซ้าย ต่อข้าพเจ้าไปท่านรัฐมนตรีที่มาจากเมืองบะเตเวีย แล้วถึงภรรยาเคาวเนอและเจ้าหญิงของเรา นั่งสลับกับเจ้านายผู้ชายและขุนนางฮอลันดาชั้นผู้ใหญ่ ข้างซ้ายสุสุหุนันต่อเคาวเนอไปถึงระตูอรรคชายากับเจ้าหญิงราชธิดาและเจ้าหญิงองค์อื่น นั่ง<noinclude></noinclude> 2ixtbhthlx171b8a2bo3kv0akvkrnoe 250 92745 300906 2026-10-03T12:02:32Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300906 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๖๒}}</noinclude>เรียงกันไปตลอดแถว มีเก้าอี้ตั้งด้านข้างต่อออกไปข้างหน้าอีกด้านละ ๒ แถว สำหรับเจ้านายชั้นเล็กกับขุนนางฝรั่งชั้นรองลงมานั่งด้วยกันกับภรรยา ข้างหลังที่ประทับของสุสุหุนันมีนางพนักงานเชิญเครื่องและคอยรับใช้ แต่งตัวนุ่งจีบคาดผ้าห่มเพียงรักแร้ และมีแพรแถบสีเหลืองขลิบแถบทองคล้องคอเป็นเครื่องหมายว่าเป็นพนักงาน นั่งอยู่กับพื้นเป็นหมู่ ที่ชั้นลดข้างด้านหน้ามีขุนนางผู้ใหญ่แต่งเต็มยศนั่งเก้าอี้เฝ้าข้างละ ๒ แถว ที่ชาลาหน้าปันดะโปมีทหารรักษาองค์ กับแตรวงประจำกรมตั้งแถวเป็นกองเกียรติยศ ใกล้เข้ามาพวกพิณพาทย์กับคนร้องอยู่ข้างหนึ่ง พวกเครื่องมโหรีอย่างฝรั่งอยู่ข้างหนึ่ง ในลานชาลายังมีพวกข้าราชการชั้นต่ำแต่งตัวใส่หมวกโกลุก นุ่งผ้าทูมทาม เหน็บกฤชทับกางเกงไม่ใส่เสื้อ เป็นแต่มีแพรแถบเครื่องหมายตำแหน่งคล้องคอนั่งรายกันไปทุกด้านอีกหลายสิบคน การรับแขกเมืองบันดาศักดิ์สูงเห็นจะจัดอย่างนี้เป็นประเพณีมาแต่โบราณ เมื่อครั้งรับสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงก็จัดอย่างนี้ทั้ง ๒ ครั้ง แต่ครั้งนี้สังเกตดูเห็นแปลกตากว่าแต่ก่อนบางอย่าง เป็นต้นว่าผู้คนที่เป็นข้าเฝ้าของสุสุหุนัน ทั้งนางพนักงานและพวกกรมวัง จำนวนน้อยลงกว่าที่เคยเห็นแต่ก่อน แม้นาง “กุจี” ค่อม ซึ่งเคยมีตั้ง ๔ และ ๕ คนก็เหลือแต่คนเดียว ขันทีที่แต่งเป็นผู้หญิงก็ไม่มีเหมือนแต่ก่อน เห็นจะเป็นด้วยความฝืดเคืองที่เกิดขึ้นในโลก ได้ยินว่าสุสุหุนันถูกลดเงินประจำปีที่เคยได้ลงถึงครึ่งหนึ่ง{{วว}}<noinclude></noinclude> ntalu9wjkbl7s0tcl24j2x0eqqim131 250 92746 300907 2026-10-03T12:03:07Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๖๓}}</noinclude>อีกอย่างหนึ่งประเพณีผู้ชายไว้ผมมวย คนชั้นหนุ่มก็เลิกหมดตั้งแต่เจ้าตลอดจนราษฎรพลเมือง ดูเหมือนจะยังไว้ผมมวยอยู่แต่คนอายุตั้งแต่ ๕๐ ปีขึ้นไป แต่คิดดูก็เห็นดีขึ้น ด้วยเจ้านายชะวามักได้รับยศเป็นนายทหารฮอลันดา เวลามีการงานบางคราวก็แต่งอย่างชะวา บางคราวก็แต่งอย่างฝรั่ง เคยเห็นแต่งอย่างฝรั่งเมื่อครั้งไปตามเสด็จ เห็นต้องเอาผ้าโพกผมเสียชั้นหนึ่งก่อนแล้วจึงใส่หมวก ต้องใช้หมวกใหญ่เกินขนาดดูน่าเกลียด เลิกผมมวยเสียดีกว่า การแต่งองค์เจ้านาย แม้แต่งอย่างชะวาเดี๋ยวนี้ก็ผิดกับแต่ก่อน แต่ก่อนนั้นแต่ละองค์ผัดพักตร์เหมือนอย่างเจ้าโสกันต์ของเรา และกันคิ้วจับเขม่าทั้งคิ้วและหนวดดูน่าชัง เดี๋ยวนี้พักตร์ผัดแต่พอเป็นนวนและไม่จับเขม่าเหมือนแต่ก่อน ส่วนขุนนางนั้น แม้จนอรรคมหาเสนาบดี แต่ก่อนต้องคลานขึ้นบันไดท้องพระโรงไปนั่งเฝ้าอยู่กับพื้น ด้วยมีธรรมเนียมห้ามมิให้เอาเท้าเหยียบบนพื้นท้องพระโรง เดี๋ยวนี้ยอมให้ขุนนางนั่งเก้าอี้ที่พื้นลดชั้นล่างในท้องพระโรงฝ่ายละ ๒ แถว แต่ยังห้ามมิให้ใส่ถุงน่องรองเท้าบนท้องพระโรงทั้งเจ้านายและขุนนาง เว้นแต่สุสุหุนันกับระตูเท่านั้น ที่เห็นแปลกตาอีกอย่างหนึ่งนั้น แต่ก่อนเจ้านายและขุนนางชะวานอกจากสุสุหุนัน น้อยตัวทีเดียวที่จะมีเครื่องราชอิสสริยาภรณ์ติด ไปคราวนี้เห็นไม่เลือกว่าใครต่อใครทั้งชายหญิงเด็กผู้ใหญ่ในราชสำนักของสุสุหุนันติดเครื่องอิสสริยาภรณ์ทุกคน เห็นจะเป็นของสุสุหุนันคิดทำขึ้นใหม่ {{มปก}}<noinclude></noinclude> 3zbiul6t6mpt4t84girvbaub2x5ntii 250 92747 300908 2026-10-03T12:04:35Z วรุฒ หิ่มสาใจ 4101 /* ยังไม่พิสูจน์อักษร */ สร้างหน้าด้วย "" 300908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="วรุฒ หิ่มสาใจ" />{{หสล|-}}</noinclude><noinclude></noinclude> ka5mbcy8bxklrlxbb66w13kmhruefpl 250 92748 300909 2026-10-03T12:04:48Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๖๔}}</noinclude>สุสุหุนันวันนี้ทรงภูษาจีบ ฉลององค์สีดำปักทอง โพกเศียร มีเข็มกลัดเพ็ชรติดข้างหน้าผ้าโพก ที่ฉลององค์ติดดาราเครื่องราชอิสสริยาภรณ์ต่าง ๆ นับไม่ถ้วน ทรงเครื่องราชอิสสริยาภรณ์มงกุฎสยามอย่างมัณฑนาภรณ์ประดับเพ็ชรคล้องพระศอ สวมสายสะพายประถมาภรณ์ช้างเผือก ระตูทรงสายสะพายประถมจุลจอมเกล้าที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในรัชชกาลปัจจุบันพระราชทาน สุสุหุนันให้ราชบุตร์องค์หนึ่งซึ่งเป็นปะเงรัน (เหมือนอย่างต่างกรมของไทยเรา) ชื่อ บุรโพนคโรเป็นล่าม ด้วยได้เคยไปเรียนในยุโรป พูดภาษาอังกฤษและภาษาฝรั่งอื่นได้หลายภาษา เริ่มตรัสด้วยชี้ให้ข้าพเจ้าดูเครื่องราชอิสสริยาภรณ์มงกุฎสยามประดับเพ็ชรที่คล้องพระศอ ตรัสว่าสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงได้พระราชทานสายสะพายมงกุฎสยามไว้ก่อน แล้วพระเจ้าอยู่หัวในรัชชกาลปัจจุบันพระราชทานมหาประถมาภรณ์ช้างเผือกอันมีศักดิ์สูงขึ้น วันนี้จึงทรงสายสะพายช้างเผือก ถึงกระนั้นเพราะยังรักและคิดถึงสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงไม่หาย ไม่อยากจะทิ้งเครื่องราชอิสสริยาภรณ์ที่พระราชทานไว้ จึงได้ให้ทำดวงมัณฑนาภรณ์ขึ้นสำหรับคล้องพระศอแทนสายสะพาย แล้วถามความข้ออื่นอันเนื่องด้วยสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงต่อไป เป็นต้นว่าเมื่อเสด็จสวรรคตนั้นพระชันษาได้เท่าใด ตลอดจนถึงพระราชวังบางปอินที่เคยตรัสเล่าให้ฟังว่ายังดีอยู่หรือ สังเกตดูยังรักใคร่นับถือจริง ๆ ถึงสั่งให้นางพนักงานไปเชิญพระบรมรูปฉายาลักษณ์<noinclude></noinclude> 3sxg4mx01u7idtxf1f0rr1b7e3391m8 250 92749 300910 2026-10-03T12:05:45Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300910 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๖๕}}</noinclude>กับรูปสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ ที่พระราชทานไว้มาอวดพวกขุนนางฮอลันดา คำที่ตรัสได้ยินแต่ว่า “ไบก์” ๆ แปลว่าดี แล้วถามถึงพระเจ้าอยู่หัวในรัชชกาลปัจจุบันนี้ต่อไป ส่วนตัวข้าพเจ้านั้นถามว่าเดี๋ยวนี้อายุได้เท่าใด และบอกว่าพระองค์เองชนมายุก็เข้า ๗๐ ปีแล้ว จำได้ว่าข้าพเจ้าเคยเป็นเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย ให้ไปเอารูปของข้าพเจ้ามาให้พวกฝรั่งดู บอกว่าชอบกันมานานแล้ว แล้วถามต่อไปถึงเจ้านายไทยที่ได้เคยเสด็จไปถึงเมืองโสโล ยังจำพระนามได้ทุกพระองค์ กระบวนเลี้ยงแขกเมือง ยังเหมือนกับแต่ก่อนไม่เปลี่ยนแปลงอย่างไร แรกแขกเข้าไปถึง แตรวงบรรเลงเพลงหนึ่ง แล้วมโหรีเครื่องสายบรรเลงอีกเพลงหนึ่ง ขณะบรรเลงดนตรีนั้น พวกมหาดเล็กแต่งตัวอย่างฝรั่งเดินตามกันมาเป็นแถว เที่ยวแรกเอาโต๊ะกลมขนาดย่อมมาตั้งตรงหน้าแขกเมืองคนละตัว เที่ยวที่ ๒ เอาเครื่องสูบบุหรี่มาวางบนโต๊ะ เที่ยวที่ ๓ เอาถ้วยแก้วมาตั้งแล้วเอาเครื่องดื่มมารินให้ เที่ยวที่ ๔ เอาไอสกรีมกับขนมต่าง ๆ มาเลี้ยง พอมโหรีเครื่องสายจบเพลง พิณพาทย์ก็เริ่มทำประสานเสียงกับคนขับร้อง ไพเราะน่าฟัง ขณะนั้นนางระบำ “บะดูโย” ๑๐ คนก็เดินตามกันเป็นแถวออกมาจากข้างใน เดินนาดกรายออกมาช้า ๆ ตามจังหวะพิณพาทย์ มีนางพนักงานที่เป็นครูผู้กำกับ ๔ คนคลานนำและตามมาด้วย เมื่อมาถึงตรงหน้าที่นั่ง นางระบำลงนั่งเรียงกันเป็น ๒ แถว ถวายบังคมแล้วลุกขึ้นรำ<noinclude>{{ข|๕}}</noinclude> crvdfstlnffzowgfiskmeoswmr4tu3e 250 92750 300911 2026-10-03T12:06:41Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300911 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๖๖}}</noinclude>ตามกระบวนต่อไป ระบำชะวาที่เคยเห็นมาแต่ก่อนมี ๒ อย่าง เรียกว่า “สะเรมปี” รำ ๔ คนอย่างหนึ่ง “บะดูโย” รำ ๖ คนหรือ ๑๐ คนอย่างหนึ่ง เมื่อรับเสด็จสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงที่เมืองยกยามีระบำอย่างสะเรมปี ที่เมืองโสโลมีระบำอย่างบะดูโยเช่นเดียวกับครั้งนี้ หญิงเหลือชอบดูฟ้อนรำมาแต่ไร ๆ เธอว่าชะวารำจังหวะช้ากว่าและรำหย่อนตัวกว่าไทย แต่ก็งามน่าดูไปอย่างหนึ่ง เห็นได้ชัดว่าตำรารำของชะวากับของไทยได้มาแต่ครูเดิมอันเดียวกัน ถ้าว่าตามตาข้าพเจ้าสังเกตดู เห็นว่านางระบำวันนี้รำงามสู้เมื่อเห็นคราวก่อนไม่ได้ เห็นจะเป็นเพราะครูที่เป็นคนชั้นสมัยเก่าล้มตายหมดตัวไป พวกนางรำที่ได้เป็นครูขึ้นแทนคนสมัยใหม่ ได้เห็นกระบวนฟ้อนรำของต่างประเทศในหนังฉายเป็นต้น ความนิยมก็ผันแปรไป ไม่ขะมักเขม้นจะรักษาแบบโบราณเหมือนอย่างครูชั้นก่อน ถ้าว่าโดยย่อ มันก็เป็นทำนองเดียวกับในเมืองไทยนั้นเอง ว่าถึงประเพณีที่มีนางรำบำเรอในเวลารับแขก ถ้าใครสังเกตในหนังสือรามเกียรติ์ จะเห็นได้ว่าเป็นประเพณีในอินเดียมาแต่ดึกดำบรรพ์ เช่นเวลาทศกัณฐ์รับพญายักษ์ที่ไปจากต่างเมือง เวลาเมื่อเสวยด้วยกันนั้นย่อมมีนางรำบำเรอด้วย ประเพณีนั้นยังมีสืบมาในอินเดีย จนข้าพเจ้าได้เคยเห็นเองครั้งกลับจากยุโรปเมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๔ ผ่านมาในอินเดีย เมื่อถึงเมืองพาราณสีมหาราชเจ้าเมืองรับอย่างเต็มยศที่วังรามนคร ตั้งเก้าอี้ให้นั่งเรียง<noinclude></noinclude> ftpczhcwt54u6fhwdak9xc4z0ksx6p1 250 92751 300912 2026-10-03T12:07:01Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300912 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๖๗}}</noinclude>เป็นแถวในท้องพระโรงเหมือนอย่างที่เมืองโสโล (แต่การเลี้ยงอาหาร เขาหาส่งมาเลี้ยงที่เราอยู่ ไม่เลี้ยงที่ในวัง เพราะธรรมเนียมฮินดูห้ามมิให้กินร่วมกับคนชาติอื่น) เมื่อสนทนาปราศรัยกันอยู่นั้น มีนาง “นัจจะ” ออกมาฟ้อนรำเข้ากับเพลงพิณพาทย์ให้เราดูด้วย พวกชะวาคงได้ประเพณีนางรำมาจากอินเดียตั้งแต่ก่อนเข้ารีตถือสาสนาอิสลาม แม้ตามคติอิสลามห้ามมิให้ผู้หญิงออกหน้า พวกชะวายังนิยมในการรับแขกตามแบบเดิม จึงยังรักษาประเพณีนางรำบำเรอไว้จนบัดนี้ เหมือนกับการอื่นยังมีอีกหลายอย่าง ซึ่งพวกชะวาไม่ทำตามคติสาสนาอิสลาม ที่จริง พวกเราอยากจะดูกระบวนรำของชะวาแต่ต้นจนจบ แต่สุสุหุนันเกรงแขกจะเบื่อ เพราะเพลงรำของบะดูโยกินเวลาถึงเกือบชั่วโมงจึงหมด พอดูได้สักครู่หนึ่งก็ตรัสชวนให้ไปเที่ยวดูราชมนเทียร ให้ราชธิดากับพวกน้อง ๆ นำแขกผู้หญิง ให้พวกราชบุตร์นำแขกผู้ชาย แต่ก็เดินคละกันไป เมื่อครั้งสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงเสด็จ ก็ได้ทอดพระเนตร์ทั่วราชมนเทียร แต่ในเวลานั้นยังเป็นของเก่าซึ่งสร้างมาช้านาน เดี๋ยวนี้สุสุหุนันให้ซ่อมแปลงทั่วราชมนเทียร ดูเหมือนจะรื้อทำใหม่มาก แต่ทำตามแผนผังและเป็นชั้นเดียวอย่างเดิม ตกแต่งประดับประดาสอาดสอ้านงามกว่าราชมนเทียรเก่ามาก ปลาดอยู่ที่ไม่ปกปิดนักสนมกรมในที่พากันขึ้นไปดูแขกเมืองอยู่ในราชมนเทียรเป็นอันมาก นั่งกันอยู่เป็นหมู่ที่ตำหนักหลังต่อท้อง<noinclude></noinclude> 6722anb0jzoovyykx95ycn2bupj850z 250 92752 300916 2026-10-03T12:08:42Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๖๘}}</noinclude>พระโรง ที่ตั้งวงเล่นไพ่ (อย่างเดียวกับไพ่ที่ไทยเล่น) กันก็หลายวง เมื่อแขกเมืองเดินผ่านไปก็ไม่หลบเลี่ยง มีขุนนางฝรั่งบางคนรู้จักเข้าไปทักทายก็พูดด้วย เป็นอย่างนี้มาแต่ครั้งสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงเสด็จไป แต่ครั้งนั้นเป็นแต่นั่งดูกันอยู่เกลื่อนกลาด พึ่งเห็นเล่นไพ่กันในคราวนี้ เมื่อเที่ยวเดินชมตำหนักและสวนตลอดแล้ว ก็กลับมานั่งดูนางรำบะดูโยต่อไปจนจบเพลง ลงนั่งเรียงแถวถวายบังคมเหมือนอย่างเมื่อก่อนจะรำ นางครูผู้นำประนมมือทูลฉลอง (ว่ากระไรไม่เข้าใจ เห็นจะว่าได้รำถวายหมดกระบวนบะดูโย) แล้วพากันนาดกรายกลับเข้าข้างใน เป็นกระบวนตามจังหวะพิณพาทย์เหมือนเมื่อออกมาดูบะดูโย แล้วสุสุหุนันประทานพระรูปฉายาลักษณ์ถ่ายด้วยกันกับระตูและราชธิดารูปหนึ่ง ใส่กรอบเงินจำหลักลายลงยาและมีขาหยั่งเงินสำหรับตั้งแก่ข้าพเจ้าเป็นที่ระลึกแล้ว เป็นเสร็จการรับรอง แต่เมื่อก่อนกลับยังมีพิธีเลิกงานต่อไปอีกหน่อย คือพวกมหาดเล็กเดินแถวเข้ามาเก็บถ้วยเครื่องดื่มไปเที่ยวหนึ่ง แล้วมาเก็บที่ใส่บุหรี่กลับเที่ยวหนึ่ง และที่สุดกลับมายกโต๊ะตัวเล็ก ๆ กลับไปอีกเที่ยวหนึ่ง ต้องนั่งรอกันอยู่จนพื้นที่ว่างอย่างเดิมแล้วสุสุหุนันจึงลุกขึ้นดำเนินไปคอยส่งอยู่ตรงที่เคยรับ พวกแขกก็ไปจับหัตถ์ทูลลาระตูและเจ้านายผู้หญิงตลอดแถว แล้วจึงไปทูลลาสุสุหุนัน เมื่อข้าพเจ้าเข้าไปทูลลาทรงแสดงพระอัธยาศัยไมตรีเป็นอย่างสนิทผิดกับผู้อื่น แต่ตรัสว่ากระไรไม่เข้าใจ แล้ว<noinclude></noinclude> fnd12c6otppf5xp7jtpn8zuatksmmue 250 92753 300917 2026-10-03T12:11:48Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๖๙}}</noinclude>ไปจับหัตถ์ลาเจ้านายองค์ชายที่มาตั้งแถวคอยรับลาอยู่ที่ริมทางข้างปันตะโป ครั้นออกมาถึงศาลารับแขก ลาพวกฝรั่งอีกครั้งหนึ่ง แล้วจึงกลับมาถึงโฮเต็ลเวลา ๒๓.๐๐ น. วันพุธที่ ๒๗ มิถุนายน วันนี้จะกลับไปเมืองบันดุง กำหนดรถไฟด่วนที่เดินในระหว่างเมืองสุรไบยากับเมืองบันดุง จะมาถึงเมืองโสโลเวลาเช้า ๙.๔๐ น. เมื่อใกล้จะถึง ๙ น. ปะเงรันปุรโพนคโร ราชบุตร์ของสุสุหุนันที่เคยเป็นล่ามนั้น แต่งตัวเป็นนายทหารม้าอย่างฝรั่งมาหาที่โฮเต็ล ว่าเชิญกระแสรับสั่งของสุสุหุนัน เขียนลงแผ่นกระดาษมาขออนุญาตอ่านให้ฟังว่าสุสุหุนันทรงรู้สึกขอบใจจริง ๆ ที่ข้าพเจ้าอุตส่าห์มาเยี่ยม และทรงยินดีที่ได้พบกับข้าพเจ้าอีกครั้งหนึ่ง ด้วยสุสุหุนันมีความรักใคร่นับถือพระราชวงศ์สยามมาก ขออำนวยพรถวายแด่พระเจ้าแผ่นดินกับทั้งพระราชวงศ์สยามรวมทั้งตัวข้าพเจ้ากับลูกทุกคน ให้มีความเจริญสุขเป็นนิตย์เทอญ กับให้ปะเงรันนำเข็มกลัดกรอบทองจำหลักกลางลงยาเป็นรูปสุสุหุนันมาให้แก่ลูกหญิงทั้ง ๓ คน ขอให้รับไว้เป็นที่ระลึกด้วย เมื่อเจ้าหญิงรับเข็มกลัดของประทานและสั่งให้ทูลขอบพระคุณสุสุหุนันแล้ว ข้าพเจ้าจึงสั่งให้ปะเงรันนำความไปทูลว่า ข้าพเจ้ามีความยินดีนักที่ได้มีโอกาสมาเฝ้าสุสุหุนันอีกครั้งหนึ่ง และเห็นว่าทรงรับรองด้วยทรงพระเมตตาข้าพเจ้าเป็นอย่างพิเศษ{{วว}}<noinclude></noinclude> fhl6kkc0zzbgd7x8z3rqo5aa9ic6mqn 250 92754 300918 2026-10-03T12:12:21Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300918 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๗๐}}</noinclude>พอใจเป็นอย่างยิ่ง แต่ความยินดีของข้าพเจ้าในอย่างอื่น ไม่เท่ากับที่ได้เห็นสุสุหุนันทรงเป็นสุขสบาย และมีเจ้านายรุ่นใหม่ซึ่งได้เล่าเรียนตามสมัยเป็นกำลังให้ทรงใช้สอยมากขึ้น ข้าพเจ้าขอถวายพรทั้งสุสุหุนันและราชวงศ์กรุงสุรเขตต์ ให้ทรงเจริญเป็นนิจกาลเทอญ ปะเงรันบอกต่อไปว่าสุสุหุนันตรัสสั่งให้ทหารแตรวงไปคอยบรรเลงส่งข้าพเจ้าที่สถานีรถไฟด้วย พอ ๙ น. ท่านยะโสทีปุร อธิบดีกรมวังก็เอารถยนต์มารับ ยังมีเวลาสนทนากันได้อีกบ้าง แกเอารูปของแกมาให้ข้าพเจ้ารูปหนึ่ง ฝากถวายทูลกระหม่อมชายรูปหนึ่ง พอ ๙.๓๐ น. ก็ขึ้นรถไปยังสถานีปะเงรันก็ตามไปส่งต่างพระองค์ด้วย พอถึงแตรวงก็ทำเพลงสรรเสริญพระบารมี และบรรเลงเพลงอื่น ๆ ต่อไป จนรถไฟมาถึงอำลากันแล้วขึ้นรถไฟออกจากเมืองโสโล ย้อนกลับมาตามทางเดิม เรื่องพงศาวดารของเมืองโสโลและเมืองยกยาทั้ง ๒ นี้เกี่ยวข้องกันชอบกล เดิมพวกชาวอินเดียได้มามีอำนาจปกครองเกาะชะวาหลายร้อยปี ในสมัยเมื่อสร้างพระเจดีย์บวรพุทโธและเทวสถานต่าง ๆ นั้น ตอนหลังตั้งราชธานีอยู่ข้างตะวันออกเรียกนามอาณาเขตต์ว่า มัตชะปะหิต ราชวงศ์ที่ปกครองอาณาเขตต์มัตชะปะหิตถือพระพุทธสาสนาและสาสนาพราหมณ์สืบกันมาจนราว พ.ศ. ๒๐๐๐ ถึงตอนนี้พวกชะวาพากันไปเข้ารีตถือสาสนาอิสลามเสียโดยมาก ไม่ช้าพวกถือสาสนาอิสลามก็เนรเทศราชวงศ์เดิม แล้วมาตั้งราชธานีใหม่ที่ตอนกลางเกาะชะวา เรียกนามอาณาเขตต์<noinclude></noinclude> dcwl3qoiox3k9n4be61gxou6hsyhymv 250 92755 300920 2026-10-03T12:14:01Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300920 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๗๑}}</noinclude>ว่า “มะตารัม” ถึงสมัยนี้ฝรั่งฮอลันดาเริ่มมามีอำนาจในเกาะชะวา ต่อมาถึงราว พ.ศ. ๒๒๘๐ ปี พวกราชวงศ์มะตารัมเกิดรบพุ่งกันเองจนบ้านเมืองเป็นจลาจล ฮอลันดาจึงบังคับให้แบ่งอาณาเขตต์มะตารัมเสียเป็นสองภาค ภาคหนึ่งเรียกว่าเมืองยกยาเขตต์ อีกภาคหนึ่งเรียกว่า สุรเขตต์ (คือเมืองโสโล) ให้เจ้าที่วิวาทกันแยกกันครององค์ละอาณาเขตต์ ให้ผู้ครองอาณาเขตต์ยกยาเป็นสุลต่าน (แปลว่า ราชาธิราช ตามคติอิสลาม) ให้ผู้ครองอาณาเขตต์สุระเป็นสุสุหุนัน (แปลว่า ราชาธิราช ตามคติชะวา) แต่ก็ยังไม่เรียบร้อยกันได้ ด้วยมีเจ้าพวกข้างสุรเขตต์องค์หนึ่งอยากจะมีอาณาเขตต์บ้างตั้งเป็นอิสสระ สุสุหุนันปราบไม่ลงฮอลันดาจึงแนะนำให้ตั้งเป็นอย่างเจ้าประเทศราช เรียกว่ามังกุนคโร ได้ส่วยในอาณาเขตต์ส่วนหนึ่ง และให้เชื้อวงศ์ได้เป็นตำแหน่งนั้นสืบกันไป แต่ให้ตัวอยู่ในเมืองโสโล (คล้ายกับกรมพระราชวังบวรของไทยเรา เป็นแต่ไม่มีสิทธิที่จะได้รับราชสมบัติ) ต่อมาเมื่อเมืองชะวาตกอยู่ในอำนาจอังกฤษ คราวหนึ่งเกิดเหตุเจ้านายเป็นอริกันเช่นนั้นในอาณาเขตต์ยกยา อังกฤษก็เอาแบบเช่นที่เมืองโสโลไปจัดที่เมืองยกยา ตั้งเจ้าองค์หนึ่งเป็นปักกุอะลัมเหมือนกันกับมังกุนคโรที่เมืองโสโล เมืองโสโลกับเมืองยกยาจึงเหมือนมีเจ้าปกครองเมืองละ ๒ องค์มาจนทุกวันนี้ เป็นประโยชน์แก่ฝรั่งจึงไม่เปลี่ยนแปลง เมื่อสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงเสด็จไปชะวา เจ้านายวงศ์เมืองยกยากับเมืองโสโลดูยังรังเกียจกัน{{วว}}<noinclude></noinclude> ma8o4kq2bp0s5ibs6mh93lvdpehlw61 250 92756 300922 2026-10-03T12:15:43Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300922 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๗๒}}</noinclude>จะเป็นด้วยเหตุใดหาทราบไม่ แต่เดี๋ยวนี้ชอบพอกันสนิทสนม เพราะสุสุหุนันขอราชธิดาของสุลต่านองค์ก่อนมาเป็นระตูอยู่เดี๋ยวนี้ แต่นั้นเจ้านายทั้ง ๒ เมืองก็ขอสู่แต่งงานเกี่ยวดองกันเรื่อยมาจึงกลายเป็นสนิทสนมกัน. ขากลับจากเมืองโสโลมาเมืองบันดุง ซ้ำทางเดิมที่เล่าแล้ว มาถึงเมืองบันดุงเวลา ๑๘ น. ทูลกระหม่อมชายเสด็จไปรับถึงสถานี พากลับไปยังตำหนัก วันพฤหัสบดีที่ ๒๘ มิถุนายน วันนี้เป็นวันจะพักให้หายเหนื่อย แต่มีกิจธุระต้องไปรับรูปฉายาลักษณ์ที่ได้ถ่ายณห้างโบดมเมื่อวันที่ ๒ ต่อวันเกิดอายุครบ ๖ รอบ เพื่อจะถวายเป็นของสนองพระคุณเจ้านายที่บันดุงกับทั้งสหชาต ตอนบ่ายนึกอยากจะไปร้านขายขนม ด้วยเหลืออยู่วันนี้ที่จะไปได้ จึงไปชวนพระองค์หญิงเล็ก ๆ เธอกำลังนั่งอยู่ด้วยกัน พอออกปากเธอก็ทรงพระสรวลกันเกรียว เพราะเธอปรารภกันอยู่แล้วว่า “วันนี้ทีเสด็จปู่จะอยากเสวยขนม” ก็เต็มพระทัยพาไปอีกเป็นครั้งสุดท้าย. ที่ตำหนักทูลกระหม่อมถึงอยู่นอกเมืองก็ไม่เงียบเหงา ด้วยต่อบริเวณตำหนักไปข้างเหนือเป็นที่ว่าง พวกชาวเมืองมาเล่นว่าวกันทุกวัน ถึงเวลาบ่ายตั้งแต่ ๑๕ น. ไป มีทั้งเด็กผู้ใหญ่มาประชุมกันวันละมาก ๆ ดูชอบเล่นว่าวเหมือนกับไทยเรา แต่ว่าวที่<noinclude></noinclude> 3ybb11f4iqk7vrneh3kw0hsrsfe4im3 250 92757 300925 2026-10-03T12:18:44Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300925 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๗๓}}</noinclude>เล่นนั้นต่างกันตามถิ่น ในมณฑลเปรียงงาเช่นที่เมืองบันดุงนี้ เล่นว่าวอีลุ้มมีหางเป็นภู่ติดอยู่ที่กลางหลัง ทางมณฑลเบนยมาศตลอดไปจนเมืองยกยา รูปว่าวที่คล้ายกับว่าวตุ๋ยตุ่ย แต่กระบวนที่เล่นไม่เห็นคว้าไขว่อะไรกันเหมือนอย่างว่าวไทย ดูเป็นแต่ชักลอยตัวอยู่พร้อม ๆ กันหลายสาย ข้อแข่งขันบางทีจะอยู่ที่ว่าวของใครลอยอยู่ได้นานกว่าเพื่อนเป็นชนะดอกกระมัง ลองแนะพวกมหาดเล็กทูลกระหม่อมให้เขาหาว่าวกุลากับอีเป้าออกไปเล่นคว้ากันให้พวกชะวาดู แต่ก็เกรงจะไม่สำเร็จ ด้วยมหาดเล็กมีอยู่น้อยตัวนัก อาศัยเหตุที่มีคนไปเล่นว่าวดังกล่าวมา พวกคนขายของก็เอาของไปขาย มีของกินตั้งแต่ไอสกรีมจนหาบขนมต่าง ๆ ตั้งขายข้างหน้าตำหนักทุกวัน พวกเราก็เที่ยวเดินดูหรือซื้อกินได้ตามชอบใจ. วันศุกร์ที่ ๒๙ มิถุนายน วันนี้ตรงกับวันประสูติของทูลกระหม่อม พระชันษาได้ ๕๓ ปี เวลาเช้าพระญาติวงศ์พร้อมกันไปแสดงความยินดี ถวายพรและถวายของต่าง ๆ เฉลิมพระขวัญ ส่วนพระองค์เองก็ประทานฉลากแจกบรรดาผู้ที่อยู่ในพระสำนักทั่วหน้าทุกชั้นบันดาศักดิ์ ทั้งที่เป็นไทยและเป็นชะวา ในใบฉลากที่ประทานนั้นเขียนบอกแต่จำนวนเลขไว้ ส่วนสิ่งของเอาห่อเที่ยวซุกซ่อนไว้ตามพุ่มไม้ที่ในสวน ต้องไปเที่ยวค้นหาห่อของเอาเองให้ตรงกับใบฉลาก<noinclude></noinclude> sig9h8ng6x1qx0rrx2la134fofpjoor 250 92758 300926 2026-10-03T12:19:06Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300926 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๗๔}}</noinclude>ที่ได้ สนุกกันในเวลาที่เที่ยวค้นนี้ ถึงเวลาเย็นมีงานอีกตอนหนึ่ง ตรัสเชิญพระญาติและฝรั่งที่ทรงชอบชิดเป็นมิตรสหายมาเลี้ยงน้ำชาและเครื่องว่างที่สนามข้างหลังตำหนัก และโปรดให้หาละคอนชะวามาเล่นในเวลาที่มีการเลี้ยงนั้นด้วย เหตุที่จะมีละคอนชะวานั้น เป็นด้วยเมื่อก่อนข้าพเจ้าจะไปเมืองยกยาและโสโล ทรงได้ยินเจ้าหญิงลูกข้าพเจ้าทั้ง ๓ คนบ่นว่าเสียดายจะไม่มีโอกาสได้ดูละคอนชะวา เพราะข้าพเจ้าจะไปอยู่เมืองโสโลแต่วันเดียว จึงทรงดำริให้หาละคอนชะวามาเล่นในงานวันประสูติ เพื่อจะให้เจ้าหญิงได้เห็นสมประสงค์ ละคอนที่มาเล่นนั้นเป็นเช่นละคอนนอกของเรา มีตัวละคอนชาย ๔ หญิง ๒ รวม ๖ คน กับพิณพาทย์วงหนึ่ง แต่เขาจัดกระบวรเล่นดี เห็นจะเคยเล่นให้ชาวต่างประเทศที่ไม่รู้ภาษาชะวาดูเนือง ๆ เล่นเป็น ๓ ชุด ชุดที่หนึ่งผู้ชายแต่งเป็นกษัตริย์มนุษย์ ๒ คน ออกมารำประลองยุทธกัน ชุดที่สองผู้ชายแต่งเป็นหณุมานรบกับยักษ์ ชุดที่สามผู้หญิงแต่งเป็นนางรำเรื่องชิงดวงแก้วกัน ในโปรแกรมว่าจะเล่น ๓ ชุดเท่านั้น แต่เมื่อเห็นพวกเราชอบดู เล่นแถมให้ดูอีกชุดหนึ่ง ตัวนายโรงเอกเล่นกับจำอวด เรื่องที่เล่นนั้นเป็นทีว่าจำอวด อวดดีว่าฟ้อนรำเป็น แต่เมื่อเข้ารำประชันต้องยอมแพ้นายโรง ๆ จึงรำให้ดู (ถ้าว่าอย่างของเรา) ตั้งแต่ท่าเพลงช้าไปจนเพลงเร็ว ได้ดูกระบวนรำของชะวาดีอยู่ เล่นเอาเจ้าหญิงหายบ่น แต่พิณพาทย์ชะวาฟังไม่ไพเราะเหมือนพิณพาทย์ไทย เพราะใช้เครื่องโลหะเป็นพื้น{{วว}}<noinclude></noinclude> 79rv0srx4f7equb130o9as2cgieqyon 250 92759 300927 2026-10-03T12:19:43Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300927 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๗๕}}</noinclude>เมื่อละคอนเลิกแล้วไม่มีอะไรต่อไป เพราะพวกเราจะต้องเดินทางกลับจากบันดุงแต่พอรุ่งสว่างในวันพรุ่งนี้ พอกินอาหารค่ำแล้ว เจ้านายที่จะไม่เสด็จไปส่งถึงสนามบินก็เสด็จมาส่ง ได้ขอบพระคุณทูลอำลาและถวายพรทุกองค์. ในวันนี้พวกเราก็วุ่นอยู่บ้าง เพราะต้องจัดของลงหีบส่งไปบรรทุกรถไฟแต่เวลาเย็น ด้วยพวกเราตกลงกันจะขึ้นอากาศยาน บินจากบันดุงมาลงที่เมืองบะเตเวีย ด้วยมารถไฟหรือรถยนต์จะกินเวลาถึง ๕ ชั่วโมง เพราะรถต้องวกเวียนไต่ข้ามเทือกเขา อากาศยานบินข้ามภูเขาตรงไปเพียง ๔๕ นาทีก็ถึง จึงมีคนชอบไปมาด้วยอากาศยาน จนถึงมีบริษัทจัดเครื่องบินรับจ้างส่งคนโดยสารไปมาในระวางเมืองบะเตเวียกับเมืองบันดุง วันละ ๓ เที่ยวทุกวัน เขาว่าเวลาเช้าลมสงบเครื่องบินไม่ใคร่โคลงเหมือนไปเวลากลางวันหรือเวลาเย็น ก็เหมาะดีแก่พวกเรา ด้วยยังอยากจะเที่ยวที่เมืองบะเตเวียอีกสักเวลาหนึ่ง แต่การที่จะมาด้วยอากาศยานอยู่ข้างพิโยคพิเกนพอใช้ เริ่มต้นแต่ไปซื้อตั๋วก็ต้องบอกชื่อและรายการอย่างอื่นละเอียดลออราวกับบัญชีสัมโนครัว เห็นจะเป็นเพราะเขาจะทำไว้ให้เป็นหลักฐาน เผื่อเครื่องบินจะไปล่มถึงล้มตายหายสูญจะได้บอกญาติพี่น้องได้ง่าย นอกจากนั้นของที่จะเอาติดตัวไปด้วยก็จำกัดน้ำหนักและขนาดหีบห่อ ทั้งห้ามขาดมิให้สูบบุหรี่หรือมีเครื่องถ่ายรูปติดมือไป ข้อหลังเป็นของรัฐบาลบังคับ ด้วยเกรงพวกจารชนจะถ่ายรูปป้อมค่ายและเครื่องป้องกันบ้านเมืองเอา<noinclude></noinclude> avu5ff7y602hyz5poullvein5tlzgcm 250 92760 300929 2026-10-03T12:20:05Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300929 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๗๖}}</noinclude>ไปให้ศัตรู ใครจะโดยสารอากาศยานจึงต้องซื้อตั๋วล่วงหน้าเสียก่อนวันหนึ่งหรือสองวัน สำหรับพวกเราทูลกระหม่อมท่านทรงช่วยจัดการประทานเสร็จ. วันเสาร์ที่ ๓๐ มิถุนายน ตื่นแต่ก่อนสว่างทั้งพวกเราและพวกที่อยู่ในบริเวณพระตำหนักตลอดจนมหาดเล็กข้าหลวงที่จะส่ง พวกเราตื่นแล้วจะแต่งตัวไม่ยากอันใด ด้วยมีเหลืออยู่แต่เครื่องแต่งนอนกับที่แต่งเมื่อเย็นวานนี้ นอกจากนั้นส่งไปขึ้นรถไฟเสียหมดแล้ว แต่งตัวและกินทั่วกันแล้ว พอ ๖ น. ก็ขึ้นรถกับทูลกระหม่อมและเจ้านายที่จะไปส่งถึงสนามบินอีกหลายพระองค์ ตรงไปยังสถานีการบินฝ่ายพลเรือน เขาตรวจตั๋วและชั่งหีบของที่ติดตัวมาแล้ว ก็ออกมาคอยอยู่ที่สนามบินมีเครื่องบินเตรียมอยู่เครื่องหนึ่ง เป็นเครื่องบินฮอลันดาอย่าง “ฟกเกอ” ปีกชั้นเดียว มีใบพัดกับมอเตอร์หมุน ๓ ใบ พอเวลา ๖.๓๐ น. นักบินที่เป็นสารถี ๒ คนมาขึ้นแล้วเขาบอกให้พวกคนโดยสารขึ้น จึงขอบพระคุณทูลลาทูลกระหม่อมกับเจ้านายและผู้อื่นที่อุตส่าห์มาส่ง มาขึ้นอากาศยานบินขึ้นจากสนามเมืองบันดุงตรงมาเมืองบะเตเวีย พวกเรานอกจากนายชิตคนรับใช้ เคยขึ้นเครื่องบินแต่ก่อนแล้วทุกคน ขึ้นครั้งนี้จึงไม่รู้สึกหวาดหวั่นครั่นคร้ามอย่างไร เครื่องบินในสมัยนี้ก็ทำ<noinclude></noinclude> m6dxu53umiv91424srvcldiqsknmtd2 250 92761 300930 2026-10-03T12:20:23Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๗๗}}</noinclude>ดีกว่าแต่ก่อนมาก ตอนต่อเครื่องจักรกลข้างหน้ากั้นเป็นห้องหนึ่งต่างหาก สำหรับสารถีนั่งเคียงกัน ๒ คน ต่อห้องนั้นมาถึงห้องคนโดยสารตั้งเก้าอี้ ๒ ข้างเรียงกันข้างละ ๕ ตัว ต่อไปข้างท้ายมีห้องลับสำหรับคนโดยสาร แล้วถึงห้องไว้ของเป็นที่สุด ทำฝากระจกปิดรอบ มีประตูและบันไดพับสำหรับขึ้นลง นั่งอยู่ในนั้นอุ่นเหมือนอยู่ในเรือน แม้จนสารถีและคนโดยสารไม่ต้องแต่งตัวใส่เสื้อหมวกและแว่นตาสำหรับกันลมเหมือนเครื่องเปิดซึ่งเคยขึ้นมาแต่ก่อน คนมาในเครื่องบินด้วยกันวันนี้รวม ๘ คนทั้งสารถี เจ้าหญิงเคยแพ้คลื่นทะเลง่ายทั้ง ๓ คน แต่เมื่อขึ้นเครื่องบินกันครั้งแรกที่ดอนเมืองเห็นแน่วแน่ดี ก็เชื่อว่าจะไม่เมาคลื่นอากาศ ครั้นเมื่อวันไปกินเลี้ยงที่เคาวเนอเยเนอราล ไปได้ยินนางพระกำนัลของสมเด็จพระราชินีพันปีหลวงกรุงนิเทอแลนด์ ซึ่งเคยรู้จักกันมาแต่เมื่อไปยุโรปเขาเล่าให้ฟัง ว่าน้องสาวของเขาคนหนึ่ง มาเรือจากยุโรป อยากจะถึงชะวาให้เร็ว พอถึงเกาะสุมาตราก็ขึ้นอากาศยานบินไปแต่เมืองเมดาน พอบินไปได้หน่อยหนึ่งก็เกิดเมาคลื่นอากาศถึงนั่งไม่อยู่ ต้องลงนอนแซ่วอยู่กับพื้นจนถึงเมืองปะเลมบัง พอเครื่องบินลงรับน้ำมันก็เลยหนีเครื่องบินไปโดยสารเรือเลยไปถึงชะวาช้าไป ตั้งแต่เจ้าหญิงได้ฟังเล่าก็เริ่มครั่นคร้าม แต่ข้าพเจ้าบอกว่าบินเพียง ๔๕ นาทีจะเมาไปได้ถึงไหน ก็ไม่ได้แย้งต่อมา เมื่อบินมาวันนี้นาน ๆ เครื่องบินโคลงบ้างอย่างช้า ๆ ก็จับไม่สะบาย แต่ยังเฉยอยู่ จนไปแลเห็นกะทงกระดาษ เขา<noinclude></noinclude> i6ipche8ny3zohwip304ls7du7rezap 250 92762 300931 2026-10-03T12:20:43Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300931 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๗๘}}</noinclude>ทำพับเหน็บฝาไว้ข้างที่นั่งคนโดยสารสำหรับพวกเมาคลื่น ก็ใจเสีย แต่ก็พอถึงสถานีไม่เมารุนแรงเท่าใดนัก ทางที่บินมาในวันนี้ภูมิแผนที่น่าดูยิ่งนัก เมื่อขาไป ๆ รถแลเห็นเทือกภูเขาสูงขวางหน้า รถต้องลดเลี้ยวไต่ตามไหล่เขาวกวนขึ้นไป เมื่อบินมาขากลับ เห็นยอดเทือกเขาเหล่านั้นอยู่ตรงใต้ที่นั่ง พื้นที่ต่ำหมอกลงเวลาเช้าดูเหมือนกับเป็นทะเลสาป ครั้นพ้นหมอกและเห็นทางรถไฟและถนน กับทั้งบ้านเรือนเรือกสวนตลอดทาง แต่เห็นคนไม่ได้ถนัดเพราะบินสูง สารถีก็ขับดีด้วยชำนิชำนาญ เรานั่งอยู่ห้องข้างหลัง แลดูทางฝากระจกเห็นเขายิ้มหัวกัน ๒ คนก็อุ่นใจด้วยรู้ว่าปลอดภัย แรกออกจากบันดุงเขาขับเร็ว แต่พอข้ามเทือกเขาแล้วแลเห็นเมืองบะเตเวียก็รอช้าลง ให้ถึงสถานีพอตรงเวลานาทีที่กำหนด เสียแต่สถานีการบินอยู่ห่างเมืองนัก ต้องมารถยนต์อีกสัก ๓๐ นาทีจึงถึงเมืองบะเตเวีย เมื่อพวกเรามาถึง ผู้จัดการห้างอิสตเอเซียติคพารถยนต์ไปคอยอยู่ที่สถานีรับไปพักที่โฮเต็ลเดสอินดีสที่เคยอยู่ พอรถไฟถึงก็ได้ของมาพรักพร้อมในตอนเช้านี้ให้ลูกหญิงไปเที่ยวตามชอบใจ ส่วนตัวข้าพเจ้าไปดูพิพิธภัณฑสถานอีกครั้งหนึ่ง แล้วไปร้านขายหนังสืออีกแห่งหนึ่งกลับไปกินกลางวันที่โฮเต็ล พอบ่าย ๑๕ น. ก็ขึ้นรถออกจากเมืองบะเตเวียมาลงเรือแปลนเชียส ณ ท่า ตันหยองเปรียก ที่เคยขึ้น กัปตันเขาจัดให้พวกเราอยู่ห้องเดิมเพราะสะบายกว่าที่อื่น เที่ยวนี้มีคนโดยสารมากกว่าเมื่อขาไป และประจวบกงสุลเยเนอราล<noinclude></noinclude> dn342nfd4xapzk5rhp51ca26cneaqd6 250 92763 300932 2026-10-03T12:21:26Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300932 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๗๙}}</noinclude>อเมริกันซึ่งจะย้ายจากเมืองบะเตเวีย ไปอยู่เมืองอัมสเตอร์ดัมในประเทศฮอแลนด์ โดยสารไปในเรือนี้ด้วย มีคนมาส่งมาก ส่วนพวกเราผู้รู้จักก็พากันมาส่ง กงสุลเยเนอราลอเมริกันให้ผู้ช่วยคนหนึ่ง ซึ่งเคยอยู่ที่สถานทูตในกรุงเทพฯ มาบอกว่าแกก็อยากพบข้าพเจ้า แต่กำลังคนส่งมากนัก ขอรอต่อเรือออกแล้วจึงจะมาเฝ้า พอเวลาบ่าย ๑๗ น. เรือแปลนเชียสก็ออกจากท่า เวลานี้มีเรือรบอย่างครูเซอร์ของยี่ปุ่นที่ฝึกหัดนักเรียนนายเรือ ๒ ลำ กับเรือเมล์เมืองฮอแลนด์ลำหนึ่ง ทอดสมออยู่ในอ่าวตันหยองเปรียก เมื่อออกทะเลก็เรียบราบดีตลอดคืน. วันอาทิตย์ที่ ๑ กรกฎาคม เรือแล่นพ้นทะเลชะวามาเข้าช่องเกาะบังกา กงสุลเยเนอราลอเมริกันชื่อ แปตตอน มาหา ได้สนทนากันสักชั่วโมงหนึ่ง ตอนบ่ายเรือหยุดรับส่งคนโดยสารที่เมืองมุนต๊อกตามเคย เวลาค่ำเข้าช่องเกาะเรียว ต้องแล่นรอมาตลอดคืน เพราะจะให้ถึงเมืองสิงคโปร์ต่อเวลาเช้า. วันจันทร์ที่ ๒ กรกฎาคม พอรุ่งสว่างเรือแปลนเชียสถึงเมืองสิงคโปร์ เข้าจอดเทียบท่าที่ตันหยองปากา ใกล้กับเรือกำปั่นยนต์ “บอริงเคีย” ของห้างอิสต์เอเซียติค ที่พวกเราจะโดยสารไปเมืองปีนัง ผู้จัดการ<noinclude></noinclude> 2s3d0me0pe1atc2sr70xkxs5r1uei43 250 92764 300934 2026-10-03T12:22:02Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๘๐}}</noinclude>ของห้างลงมารับ บอกว่าเรือบอริงเคียจะออกต่อเวลารุ่งสว่างพรุ่งนี้ พวกเรามีเวลาที่เมืองสิงคโปร์ตลอดวัน จึงสั่งให้ขนของถ่ายลำไปไว้เรือบอริงเคีย แล้วพากันมาอาศัยพักที่โฮเต็ลแรฟเฟล เวลาค่ำจึงจะไปนอนในเรือบอริงเคีย กินอาหารเช้าที่โฮเต็ลแล้วขึ้นรถไปยังตำหนักกรมพระกำแพงเพ็ชรฯ ที่ถนนคิลสเตด หมายจะไปเฝ้าเยี่ยม แต่กรมพระกำแพงเพ็ชรฯ เสด็จเข้าไปกรุงเทพฯ เมื่อสักสองสามวันมาแล้ว ได้พบแต่พระองค์หญิงประภาวสิต ก็รื่นรมย์ด้วยกันทั้ง ๒ ฝ่าย เพราะไม่ได้เห็นมากว่าปีแล้ว เมื่อกลับมาโฮเต็ลถึงเวลากินกลางวัน พระองค์หญิงเธอทำขนมจีนน้ำพริกมาเลี้ยงกันอร่อยพิลึก ตอนบ่ายว่างอยู่ เจ้าหญิง ๓ คนอยากเห็นเมืองยะโฮร์ด้วยยังไม่เคยเห็น จึงขึ้นรถออกจากโฮเต็ลเมื่อเวลา ๑๖ น. ไปเที่ยวดูเมืองยะโฮร์ แล้วกลับมาก็ตรงไปลงเรือบอริงเคีย ตอนค่ำพระองค์หญิงประภาวสิตกับพระธิดากรมพระกำแพงเพ็ชร ๓ องค์ ซึ่งคลาดกันเมื่อตอนเช้าเพราะเธอไปโรงเรียนตามมาส่ง พูดจาเล่นหัวกันอยู่จนถึงเวลาเขาตีฆ้องเรียกกินอาหารเย็น เธอจึงลากลับไป. วันอังคารที่ ๓ กรกฎาคม เวลาเช้า ๖ น. เรือบอริงเคียออกจากท่าเมืองสิงคโปร์ เมื่อข้าพเจ้าไปยุโรปใน พ.ศ. ๒๔๗๓ ขากลับมาเรือลำนี้ คุ้นกับห้องที่อยู่ ทั้งคนที่เคยใช้ครั้งนั้นก็ยังอยู่หลายคน เที่ยวนี้มีคน<noinclude></noinclude> mpr4endai1awq9d3kk96csutnq6e1n2 250 92765 300936 2026-10-03T12:22:42Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๘๑}}</noinclude>โดยสารถึง ๔๓ คนครบห้องที่อยู่ แต่ส่วนพวกเราเจ้าของเรือเขามีแก่ใจสงวนห้องชั้นบนไว้ให้อยู่เหมือนเมื่อครั้งก่อน สบายดี เรือบอริงเคียแล่นเร็วนัยว่าครั้งหนึ่งเคยแข่งชนะเรือเมล์ปีแอนด์โอของบริษัทอังกฤษจนเลื่องลือ เมื่อเที่ยวข้าพเจ้ากลับจากยุโรปมาประสพกับเรือเมล์ใหญ่ของบริษัทปีแอนด์โอ ชื่อว่า “ไวสรอย ออฟ อินเดีย” ที่เมืองปอตเสดปากคลองสุเอส เรือบอริงเคียผ่านคลองมาก่อน พอออกจากปากคลองก็พยายามจะแล่นหนีมิให้เรือปีแอนด์โอตามทัน ฝ่ายเรือปีแอนด์โอก็เห็นจะกลัวเสียชื่อ พยายามแล่นไล่ เมื่อมาเห็นลำกันในทะเลแดงแล่นแข่งกันอยู่คืนหนึ่ง เรือปีแอนด์โอจึงเอาชัยชนะได้ มาเที่ยวนี้ พอเวลาบ่ายถึงเมืองมะละกา หยุดรับสินค้าอยู่จน ๑๘ น. จึงได้แล่นต่อมา แต่พวกเราไม่ได้ขึ้นบกเพราะเรือทอดสมออยู่ห่างฝั่งมาก อีกประการหนึ่งเมืองมะละกานี้ ข้าพเจ้าได้เคยไปแล้วถึง ๒ ครั้ง แม้เป็นเวลาช้านานมาแล้ว ส่องกล้องดูคราวนี้ ก็ไม่เห็นเปลี่ยนแปลงอย่างไร จึงไม่อยากขึ้นดูอีก เรือแล่นมาถึงปากน้ำกลังเมืองสลางอแต่ดึก ต้องทอดสมอรออยู่ที่ปากอ่าว. วันพุธที่ ๔ กรกฎาคม พอรุ่งสว่างเรือบอริงเคียแล่นเข้าปากน้ำกลัง น้ำลึกเรือกำปั่นขนาดใหญ่ขึ้นไปได้หลายเลี้ยวจนถึงตำบล “ปอตสเวตเตนแฮม” อันเป็นท่าของกรมรถไฟสหรัฐมลายู ตั้งขึ้นสำหรับรับส่ง<noinclude>{{ข|๖}}</noinclude> iqv836eianohodsa4sqqcly58xw28uh 250 92766 300937 2026-10-03T12:23:17Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๘๒}}</noinclude>สินค้ากับสหรัฐ เขาว่าท่าปอตสเวตเตนแฮมเจริญเร็วมาก และนานไปอาจจะถึงเป็นท่าประชันกับเกาะปีนัง เพราะไม่ต้องลำเลียงสินค้าข้ามไปที่เกาะก่อน ทางฝ่ายปีนังก็ได้ยินว่ากำลังคิดจะทำท่าเทียบเรือกำปั่นทางข้างฝั่งแหลมมลายู ให้รับส่งสินค้าได้ง่ายขึ้นเหมือนกัน เวลาเมื่อเราไปถึงท่าปอตสเวตเตนแฮม เห็นเรือกำปั่นใหญ่ไปทอดอยู่ ๓ ลำ และมีเรือกำปั่นขนาดย่อมลงมาอีกหลายลำ ได้ทราบว่ามีถนนรถยนต์แต่ปอตสเวตแฮมไปถึงเมืองกวาลาลุมปูร์เมืองหลวงของสหรัฐ ระยะทางรถแล่นเพียงสักชั่วโมงหนึ่ง และเรือบอริงเคียก็จะออกต่อบ่าย ๑๔ น. มีเวลาเพียงพอ จึงขอให้เอเยนต์ของบริษัทช่วยว่าเช่ารถยนต์พากันไปดูเมืองกวาลาลุมปูร์ ทางที่ไปนั้นเป็นสวนยางแทบตลอดทาง ออกจากท่าไปหน่อยหนึ่งผ่านเมืองกลังอันเป็นเมืองหลวงของอาณาเขตต์สลางอ พ้นนั้นไปทางข้ามเทือกเขาเตี้ย ๆ ไปหลายเทือกถึงเวิ้งที่ตั้งเมือง กวาลาลุมปูร์เป็นที่มีแร่ดีบุกมาก ทำเหมืองกันมาช้านาน เมื่อสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงเสด็จประพาสแหลมมลายู พ.ศ. ๒๔๓๔ ก็ได้เสด็จมาที่เมืองกลัง แล้วทรงรถไฟไปถึงเมืองกวาลาลุมปูร์ แต่ในสมัยนั้นยังไม่ได้ตั้งเป็นเมืองใหญ่โตเหมือนเดี๋ยวนี้ เหตุที่จะสร้างเมืองกวาลาลุมปูร์เป็นเพราะอังกฤษคิดรวมเมืองประเทศราชมลายู ๔ เมือง คือเมืองแปะระ เมืองสลางอ เมืองเนครีเสมบิลัน และเมืองปะหัง เข้าเป็นสหรัฐ เพื่อให้เฉลี่ยทุนช่วยทำนุบำรุงกันและกัน คือ<noinclude></noinclude> lv708eyh72j2cvs7go7fmj4eje06wlr 250 92767 300938 2026-10-03T12:24:06Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๘๓}}</noinclude>เฉลี่ยทุนจากเมืองที่มีมากไปช่วยเมืองที่ขัดสน หรือถ้าว่าอีกอย่างหนึ่ง ประสงค์จะรวมแผ่นดินมลายูเป็นเมืองขึ้นของอังกฤษอีกต่างหาก จึงสร้างเมืองกวาลาลุมปูร์ขึ้นเป็นเมืองหลวงของสหรัฐนั้น ด้วยอยู่กลางและเป็นที่มีผลประโยชน์มาก เมื่อเวลาสร้าง รัฐบาลกำลังรวยด้วยรายได้จากรถไฟ ทำสถานต่าง ๆ ของกรมรถไฟใหญ่โต หรูหรายิ่งกว่าสถานการอื่น ๆ ราวกับว่าเป็นเมืองของกรมรถไฟ แต่เวลานี้กำลังร่วงโรย ด้วยระเบียบการที่จะจัดสหรัฐนั้น นานมาพวกเมืองมลายูไม่พอใจ ร้องว่ารัฐบาลสหรัฐ (หมายความว่าอังกฤษ) เอาอำนาจการภายในเมืองไปไว้ในมือเสียมากนัก รัฐบาลอังกฤษที่ลอนดอนกำลังพิจารณาอยู่ ยังจะต้องแก้ไขต่อไป ส่วนความเสื่อมทรามของกรมรถไฟนั้น เป็นเหตุชอบกล ทางรถไฟของสหรัฐที่ทำตั้งแต่เมืองสิงคโปร์ขึ้นไปจนต่อแดนสยาม ทำแซงไปกับถนนเดิมซึ่งมีอยู่ก่อนแล้วตลอดทาง เซอรแฟรงก์สเวตเตนฮัม เจ้าเมืองสิงคโปร์ ซึ่งเป็นผู้คิดตั้งสหรัฐและสร้างเมืองกวาลาลุมปูร์ เคยบอกอธิบายแก่ข้าพเจ้า เมื่อครั้งตามเสด็จสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงกลับจากชะวาคราว พ.ศ. ๒๔๔๔ ว่ารถไฟกับถนนไม่เป็นของที่แย่งประโยชน์กัน เพราะความมุ่งหมายของการสร้างทางรถไฟประสงค์จะพาผู้คนหรือสิ่งของไปทางไกลให้ถึงได้รวดเร็ว ย่อมทำไปตามทางที่ตรงเป็นประมาณ ส่วนถนนนั้นเป็นประโยชน์อยู่ในการบำรุงพื้นที่เป็นสำคัญ ข้อนี้พึงเห็นได้ที่ทำรถไฟไปทางใด<noinclude></noinclude> npze872wy21l6xnuus08qt38u8i1kdk 250 92768 300940 2026-10-03T12:24:30Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300940 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๘๔}}</noinclude>มิได้ทำที่ดินให้ราคาสูงขึ้น เว้นแต่ใกล้ที่ตั้งสถานี ส่วนถนนนั้นทำไปถึงไหนที่ดินก็ขึ้นราคา เพราะฉะนั้นถ้าจะทำถนนนอกเมือง ควรตรวจพื้นที่ทำผ่านไปแต่ในที่แผ่นดินดีสำหรับเกิดสินค้า ไม่ควรจะหมายให้ตรงหรือใกล้เป็นประมาณ ถ้าใกล้กับทางรถไฟก็เป็นแต่ตัดถนนให้วกเข้าไปตรงสถานีสำหรับรับส่งสินค้า แล้วจะออกห่างทางรถไฟอีกเท่าใดก็ได้ ตามที่เซอรแฟรงก์สเวตเตนฮัมว่าก็ถูกต้อง แต่ในเวลาที่ว่านั้นยังไม่มีรถยนต์ ครั้นมีรถยนต์เกิดขึ้น รถยนต์เข้าประชันได้เปรียบรถไฟหลายสถาน เป็นต้นแต่เที่ยวรับส่งคนและสินค้าถึงบ้านเรือน ไม่ให้ต้องไปสถานี และจะออกจะหยุดเมื่อใดก็ได้ไม่ต้องคอย แล้วเรียกค่าบรรทุกต่ำกว่ารถไฟด้วย คนก็หันไปใช้รถยนต์เสียมาก ทั้งมาประจวบเวลาเศรษฐกิจฝืดเคือง รายได้ของกรมรถไฟสหรัฐตกต่ำ ขาดทุนตั้งล้านเหรียญมาหลายปี จำต้องตัดรายจ่ายลดลง จนต้องให้เจ๊กผูกขาดโฮเต็ลที่ก่อสร้างอย่างหรูหรา ดูน่าทุเรศ ขับรถเที่ยวดูเมืองกวาลาลุมปูร์แล้วก็กลับมา ขากลับคนขับรถพาแยกทางไปผ่านข้างวังสุลต่านเมืองสลางอ ซึ่งสร้างใหม่บนเนินเขา วังทำตามแบบอินเดียสมัยมะหง่น เช่นเดียวกับสถานีและที่ทำการกรมรถไฟที่เมืองกวาลาลุมปูร์ ดูแล้วรีบกลับมาลงเรือบอริงเคียพอเที่ยงวันทันเวลากินกลางวัน พอบ่าย ๑๔ น. เรือออกจากปอตสเวตเตนแฮมมาออกทะเล แล่นรอมาตลอดคืน. {{มปก}}<noinclude></noinclude> 9xrrjlvuu863ai0h82xb206gm185dp8 250 92769 300941 2026-10-03T12:25:02Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๘๕}}</noinclude>วันพฤหัสบดีที่ ๕ กรกฎาคม เวลาเช้า พอ ๗ น. ก็ถึงเมืองปีนัง รวมเวลาตั้งแต่ไปจนกลับ ๔ สัปดาหะพอดี สิ้นรายการไปเที่ยวชะวาครั้งที่ ๓ เพียงเท่านี้ แต่ยังมีเรื่องเมืองชะวาที่ได้ยินเมื่อภายหลัง เห็นว่าควรจะเล่าด้วย จึงแต่งเรื่องแถมท้ายต่อไปนี้. เล่าพงศาวดารเมืองชะวาแถมท้าย หลายปีมาแล้ว เมื่อข้าพเจ้ายังอยู่ในตำแหน่งนายกราชบัณฑิตยสภา ศาสตราจารย์คัลเลนเฟล นักปราชญ์ฮอลันดาผู้ชำนาญโบราณคดีและเรื่องก่อนประวัติศาสตร์ อันมีตำแหน่งเป็นผู้ตรวจรักษาโบราณวัตถุสถานในเมืองชะวา เข้าไปกรุงเทพฯ ได้วิสาสะกับข้าพเจ้าและสัญญาไว้ว่าถ้าข้าพเจ้าไปชะวาเมื่อใดจะรับพาเที่ยวดูของโบราณ แต่เมื่อข้าพเจ้าไปคราวนี้ เผอิญรัฐบาลอังกฤษเชิญให้ศาสตราจารย์คัลเลนเฟลมาอำนวยการขุดขุมทรัพย์สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ณ ตำบลคัวปักกาที่แหลมมลายูในแขวงเมืองปีนัง แกไม่รู้ว่าข้าพเจ้าจะไปชะวา จึงออกมาเสียก่อน ก็เป็นอันคลาดกันไป ต่อเมือข้าพเจ้ากลับมาจึงได้มาพบศาสตราจารย์คัลเลนเฟลที่เมืองปีนัง แกเล่าว่าเมื่อสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชชกาลปัจจุบันเสด็จประพาสเกาะชะวา รัฐบาลเขาให้แกเป็นผู้นำเสด็จทอดพระเนตร์ของโบราณที่ต่าง ๆ เมื่อเสด็จไปถึงเมืองดาหา (ซึ่งเดี๋ยวนี้เรียกว่า เมืองกะดีรี) โปรดทรงซักไซ้ถึงเรื่องอิเหนา แกได้นำเสด็จ<noinclude></noinclude> 1rfnxesbxjgf4rim41cc3ohtwn80ssc 250 92770 300942 2026-10-03T12:25:25Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๘๖}}</noinclude>ไปทอดพระเนตร์จนถึงถ้ำที่ว่าอิเหนาพานางบุษบาไปซ่อนไว้ ข้าพเจ้าอยากฟังตามเสด็จบ้าง จึงซักแกถึงเรื่องอิเหนา แกบอกว่า เรื่องอิเหนานั้นมีเป็น ๒ ประเภท เป็นนิทานที่ชาวเมืองเล่าประเภทหนึ่ง เป็นพงศาวดารที่ค้นพบหลักฐานประเภทหนึ่ง นิทานเรื่องอิเหนาของชาวเมืองนั้นเล่ากันเป็นหลายอย่าง จะเล่าให้ฟังพอเป็นอุทาหรณ์อย่างหนึ่ง (ข้าพเจ้าจดตามที่จำได้) ว่าเจ้าแผ่นดินชะวาองค์หนึ่งมีแต่ราชธิดาองค์เดียวด้วยนางประไหมสุหรีอรรคมเหษี แต่มีราชบุตร์ด้วยนางมเหษีชั้นรองลงมา ๔ องค์ ราชธิดาอยู่ในที่จะเป็นรัชชทายาทตามประเพณีชะวาในสมัยนั้น แต่นางมีอุปนิสสัยมักน้อยไม่ปรารถนาจะครอบบ้านครองเมือง ทูลขออนุญาตบวชเป็นแอหนัง (รูปชี) ไปอยู่เสียยังที่สงัด เจ้าแผ่นดินปรารภถึงการปกครองบ้านเมืองในภายหน้า เห็นว่าถ้ามอบเวนราชสมบัติแก่ราชบุตร์องค์หนึ่งองค์ใด อีก ๓ องค์ก็คงเป็นศัตรูกัน จึงตรัสสั่งไว้ให้แบ่งราชอาณาเขตต์ออกเป็น ๔ เมือง คือเมืองกุเรปัน เมืองดาหา เมืองสิงหัดสาหรี และเมืองกาหลัง (แต่เมืองกาหลังนั้นเรียกชื่อเป็นอย่างอื่น) ให้ราชบุตร์ครองเป็นอิสสระแก่กันองค์ละเมือง เมื่อเจ้าแผ่นดินราชบิดาล่วงไปแล้ว ท้าวกุเรปันมีราชบุตร์ด้วยนางประไหมสุหรีองค์หนึ่ง ชื่อว่า “ปันหยี อิเหนา กะรัตปาตี” พวกชะวาชอบเรียกกันแต่ว่า “ปันหยี” อธิบายศัพท์อิเหนาว่าเป็นชื่อเมืองในอาณาเขตต์กุเรปันเมืองหนึ่ง ซึ่งเป็นเมืองส่วยของรัชชทายาท เพราะฉะนั้นจึงเรียกรัชชทายาทว่า<noinclude></noinclude> lzi4zd9e8q43ukoqbl3o47ygy4vqgij 250 92771 300943 2026-10-03T12:25:54Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300943 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๘๗}}</noinclude>อิเหนา (เจ้าเมือง) เช่นเดียวกับอังกฤษเรียกเจ้ารัชชทายาทว่า ปรินซ์ ออฟ เวลส์ คำว่า ปันหยี นั้น ตามศัพท์แปลว่า ธง ความหมายว่ามียศเป็นนายพลชั้นสูง ซึ่งคุมกองทัพใหญ่อันมีธงนำทัพ คำว่า กะรัตปาตี เป็นชื่อตัว ฝ่ายท้าวดาหามีราชธิดาเกิดด้วยนางประไหมสุหรีองค์หนึ่ง ชื่อว่า “สกาตชี วัชชัย” เป็นชื่อดอกไม้ชะนิดหนึ่ง ไทยเรียกตามภาษาสันสกฤตว่า บุษบา ก็ตรงกัน อิเหนากับนางบุษบามิได้ตุนาหงันกันมาแต่ก่อน เมื่ออิเหนาเป็นหนุ่มขึ้นไปผูกสมัครรักใคร่กับลูกสาวของอรรคมหาเสนาบดี ผู้ใหญ่ทั้ง ๒ ฝ่ายจึงยอมให้อยู่กินด้วยกัน ครั้นต่อมาในกาลครั้งหนึ่งมีการประชุมราชวงศ์ นางแอหนังก็มาประชุมด้วย นางแอหนังปรารภถึงการที่พระราชบิดาแบ่งราชอาณาเขตต์ออกไปเป็นประเทศน้อย ๆ หลายบ้านหลายเมือง เป็นเหตุให้หย่อนกำลังลง เห็นว่าท้าวกุเรปันมีราชบุตร์เป็นรัชชทายาท ท้าวดาหามีราชธิดาเป็นรัชชทายาท ควรจะให้อภิเศกเป็นคู่ครองกัน บ้านเมืองจะได้กลับรวมเป็นอาณาเขตต์ใหญ่โตตามเดิม พวกราชวงศ์ก็เห็นชอบด้วย แต่อิเหนากำลังหลงรักเมียเดิม (ซึ่งไทยเราเรียกตามเรื่องอิเหนาใหญ่ว่า นางบุษบาชาวไร่) ไม่ยอมอภิเศกกับนางบุษบาเมืองดาหา พวกราชวงศ์ในเมืองกุเรปันจึงคบคิดกันสั่งระเด่นคนหนึ่ง ให้ลอบไปฆ่านางบุษบาชาวไร่เสียให้สิ้นเหตุที่อิเหนาขัดขืน วันหนึ่งอิเหนาไม่อยู่ ระเด่นคนนั้นจะไปฆ่านาง แต่เมื่อไปถึงเกิดสงสาร จึงเล่าความตามเรื่องให้นางฟัง นางบอกว่ารักอิเหนายิ่งกว่าชีวิต{{วว}}<noinclude></noinclude> swyvzoyl7ve93b5yd16ovkpt1ccm3dh 250 92772 300944 2026-10-03T12:26:42Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300944 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๘๘}}</noinclude>ถ้าตัวเป็นคนกีดขวางบารมีของอิเหนาแล้วตายเสียดีกว่า แล้วขอเอากฤชไปแทงตัวตายเสียเอง อิเหนากลับมาได้ทราบเหตุที่เมียตายก็คลั่ง หนีออกจากเมืองกุเรปันปลอมตัวเที่ยว (มะงุมมะงาหรา) ไปตามประเทศต่าง ๆ ออกอุทานวาจาว่าต่อหาสตรีได้ดีถึงเมียที่ตายเมื่อใดจึงจะเลี้ยงดูเป็นคู่ครองกับนางนั้น ครั้นไปถึงเกาะบาหลีประจวบเวลากำลังมีการสยุมพรเลือกคู่ของราชธิดาเจ้าเมืองบาหลี พญาร้อยเอ็ดเจ็ดนครไปพร้อมกันอยู่แล้ว ยังแต่จะประลองฤทธิ์แข่งขันกัน อิเหนาได้เห็นนางราชธิดานั้นรูปโฉมน่ารัก จึงเข้าแข่งขันในการสยุมพรก็ชนะพญาร้อยเอ็ดทั้งหมด ได้อภิเศกกับราชธิดาเจ้าเมืองบาหลี แต่เมื่ออยู่ด้วยกันไปอิเหนารู้สึกว่าไม่ดีเหมือนเมียเดิมก็หาเหตุลาไปจากเมืองบาหลี เพื่อจะเที่ยวเสาะหาสตรีให้ดีถึงใจ ก็ในสมัยนั้นผู้หญิงมักชอบดูหนัง อิเหนาจึงแปลงตัวเป็นดาหลัง (คนพากย์หนัง) เที่ยวเล่นหนังให้คนดูตามเมืองที่ผ่านไป หวังจะดูตัวนางงามให้สะดวก. ตรงนี้ข้าพเจ้าจะแทรกอธิบายกระบวนเล่นหนังชะวาลงสักหน่อย หนังชะวานั้นจอเล็ก (เขื่องกว่าจอหนังตลุงไม่มากนัก) และตั้งขอบจอจดกับพื้น ดาหลังคนพากย์ก็นั่งกับพื้นอยู่ข้างจอ จัดตัวหนังตามเรื่องที่จะเล่นปักเตรียมไว้ทั้ง ๒ ข้าง และมีพิณพาทย์อยู่ข้างหลังจอวง ๑ วิธีเล่นหนังชะวาคล้ายกับเสภายิ่งกว่าหนังอย่างที่ไทยเราเล่น คือเขาถือว่าฟังคำพากย์สำคัญกว่าดูตัวหนัง ดาหลังต้องแต่งคำพากย์เป็นกาพย์กลอน และพากย์ด้วย<noinclude></noinclude> 991gzpag4yxk76gu3ikxdd2jq0uhnsa 250 92773 300945 2026-10-03T12:27:09Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๘๙}}</noinclude>ทำนองอย่างไพเราะให้จับใจคนดู ส่วนตัวหนังนั้นเมื่อพากย์เรื่องถึงตรงไหน ก็เป็นแต่เอาตัวหนังตรงนั้นปักที่หน้าจอ เหมือนอย่างให้ดูรูปภาพในสมุดหนังสืออ่าน พิณพาทย์ก็สำหรับแต่บันเลงพอให้คนพากย์มีเวลาได้หยุดพักบ้างอย่างเดียวกับเสภา เพราะฉะนั้นการเล่นหนังชะวาต้องเลือกหาคนพากย์เป็นสำคัญ ส่วนตัวหนังและพิณพาทย์เป็นแต่เครื่องประกอบ เดี๋ยวนี้หนังชะวาก็ยังเล่นอยู่อย่างนั้น ปลาดอยู่ที่หนังไทยแต่โบราณก็เล่นอย่างเดียวกันกับหนังชะวา ข้อนี้มีหลักฐานเห็นได้ในหนังสือสมุทโฆษคำฉันท์ ซึ่งพระ (โหรา) มหาราชครูแต่งถวายสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ข้างต้นหนังสือนั้นบอกไว้ชัดว่าแต่งสำหรับใช้เป็นคำพากย์เล่นหนัง ส่อให้เห็นต่อไปว่าคำฉันท์ที่แต่งแต่โบราณจะแต่งสำหรับเล่นหนังทั้งนั้น ที่หนังไทยมาเล่นแต่เรื่องรามเกียรติ์และมาเปลี่ยนเป็นจอใหญ่ ตัวหนังใหญ่เชิดอวดตัวหนังเป็นสำคัญ เห็นจะเกิดขึ้นต่อเมื่อปลายสมัยกรุงศรีอยุธยา ส่วนหนังตลุงนั้นมีบางคนเข้าใจกันว่ามีแต่โบราณ แต่ที่จริงเป็นของใหม่ พึ่งเกิดขึ้นในรัชชกาลที่ ๕ ด้วยพวกชาวบ้านควน (มะ) พร้าวแขวงจังหวัดพัทลุงเอาอย่างหนังแขก (ชะวา) มาริทำขึ้น เจ้าพระยาสุรวงศ์วัยวัฒน์ ที่สมุหพระกลาโหม ออกไปเห็นเป็นของแปลกจึงพาเข้าไปกรุงเทพฯ ได้ไปเล่นถวายสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงทอดพระเนตร์ที่พระราชวังบางปอิน ในงานฉลองพระที่นั่งวโรภาสพิมานเมื่อปีชวด พ.ศ. ๒๔๑๙ เป็นครั้งแรก ข้าพเจ้าได้เคยเห็นยังจำได้ {{มปก}}<noinclude></noinclude> i0xt7caj2iar9xpy5l1pt8lkqkdc3oj 250 92774 300946 2026-10-03T12:27:32Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300946 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๙๐}}</noinclude>จะกล่าวถึงนิทานเรื่องอิเหนาต่อไป อิเหนาปลอมตัวเที่ยวเล่นหนังไปจนถึงเมืองดาหา ชาวเมืองเลื่องลือว่าดาหลังที่มาใหม่พากย์หนังดียิ่งนัก กิตติศัพท์ทราบถึงนางบุษบาก็ไปดู (แต่ในเรื่องอิเหนาใหญ่ว่าท้าวดาหาให้หาหนังเข้าไปเล่นที่ในวัง) เป็นเหตุให้อิเหนาได้เห็นตัวนางบุษบา ก็เกิดรักใคร่ แต่รู้ว่าขอสู่ก็คงไม่ได้ เพราะได้บอกปัดไม่ยอมอภิเศกกับนางบุษบามาแต่ก่อน ทำให้ท้าวดาหาขัดเคืองเสียแล้ว จึงพยายามสื่อสารถึงนางบุษบา ฝ่ายนางบุษบาได้เห็นตัวอิเหนาเมื่อพากย์หนังแล้ว ครั้นรู้ว่าเป็นอิเหนากุเรปันก็สมัครรักใคร่ จึงพากันหนีไป ในที่สุดเมื่อตามไปพบและรู้เรื่องที่เป็นมา ท้าวดาหาก็ยอมอภิเศกให้อยู่เป็นคู่กันและให้ครอบครองบ้านเมืองสืบราชวงศ์ต่อมา. เดิมพวกนักปราชญ์ฮอลันดาเห็นว่าเรื่องอิเหนาเล่ากันหลายอย่างนัก ลงเนื้อเห็นว่าเป็นนิทานจะเชื่อฟังเป็นพงศาวดารชะวาไม่ได้ ครั้นเมื่อสัก ๒๐ ปีมาแล้ว รัฐบาลฮอลันดาตั้งสภาตรวจค้นโบราณคดีขึ้นในชะวา พวกนักปราชญ์พบศิลาจารึกโบราณ อ่านได้ความว่าเรื่องอิเหนามีเค้าเงื่อนเป็นพงศาวดารอยู่บ้าง จึงค้นหาหลักฐานอย่างอื่นทั้งในชะวาและประเทศอื่นประกอบกับพิจารณาโบราณวัตถุสถานที่ปรากฎอยู่ ได้เรื่องราวพงศาวดารชะวาเมื่อก่อนฮอลันดามาครอบครองมากขึ้นโดยลำดับ กำหนดเรื่องเป็น ๔ สมัย คือสมัยก่อนประวัติศาสตร์สมัยหนึ่ง สมัยชาว<noinclude></noinclude> bo3ugbkaovege2pzl4xkkb14ozhlr0q 250 92775 300947 2026-10-03T12:27:58Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๙๑}}</noinclude>อินเดียมาครอบครองสมัยหนึ่ง สมัยอาณาเขตต์มัตชะปะหิตสมัยหนึ่ง สมัยอาณาเขตต์มะตารัมสมัยหนึ่ง (๑) สมัยก่อนประวัติศาสตร์นั้น กำลังตรวจตราอยู่ยังไม่ลงเนื้อเห็นเป็นยุตติ ได้เค้าแต่ว่ามนุษย์พวกชะวาเดิมจะตั้งภูมิลำเนาอยู่ในดินแดนอันเรียกว่าประเทศจีนฝ่ายใต้ในปัจจุบันนี้ (คืออยู่ในแดนดินทางข้างฝ่ายตะวันตกของพวกไทย) แล้วมีเหตุต้องทิ้งถิ่นเดิมมาก่อนพวกไทยช้านาน ค่อยย้ายถิ่นฐานเลื่อนมาข้างใต้โดยลำดับนับเวลาหลายพันปี จึงมีอยู่ในเกาะชะวามาตั้งแต่เมื่อไรยังไม่รู้ (๒) สมัยชาติอินเดียครอบครองนั้น มีโบราณวัตถุปรากฎอยู่เป็นหลักฐาน รู้ได้แน่ว่าชาวอินเดียได้ใช้เรือไปมาค้าขายถึงแดนชะวาตลอดไปจนเมืองจีนตั้งแต่ราว พ.ศ. ๕๐๐ หรือก่อนนั้นแล้ว และชาวอินเดียที่มานั้นเป็นชาวเมืองข้างฝ่ายใต้ (แถวมณฑลมัทธราฐบัดนี้) ข้อนี้รู้ได้ด้วยรูปตัวอักษรซึ่งใช้จารึกในชะวาแต่โบราณ (ตลอดจนตัวอักษรในประเทศสยามกัมพูชา) เอารูปตัวอักษรปาลวะ (ไทยเราเรียกว่าอักษรคฤนถ์) ของชาวอินเดียข้างฝ่ายใต้เป็นต้นแบบ ชาวอินเดียที่มาค้าขายทางทะเลสมัยนั้นใช้เรือใบขนาดเล็ก (รูปเรือมีอยู่ในลายจำหลักพระเจดีย์ที่บวรพุทโธ) จะแล่นข้ามท้องทะเลใหญ่หรือจะเล่นอยู่ในทะเลหลายวันนักไม่ได้ จึงต้องแล่นเรือเลียบฝั่งทะเลและเกาะที่มีในระยะทาง ก็ทางแล่นเรือของชาวอินเดียมาข้างตะวันออกแต่โบราณนั้นเป็น ๒ สาย สายหนึ่งไปทางเมืองมอญก่อน แล้วจึงเลียบแหลมมลายูลงมาจน<noinclude></noinclude> s1f27jc8c2n63t02hh6x52acgafn1oj 250 92776 300948 2026-10-03T12:28:24Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300948 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๙๒}}</noinclude>ปลายแหลม เป็นที่แยกไปเมืองสยามหรือเมืองชะวา อีกทางหนึ่งนั้นถ้าได้ลมดีก็แล่นตัดตรงมาหาเกาะสุมาตรา แล้วเลียบลงไปทางเกาะชะวาเกาะบอเนียวเป็นที่แยกไปเมืองเขมร ถ้าจะไปเมืองจีนก็เลียบเกาะลูซ่ง (คือหมู่เกาะฟิลิปิน) ต่อไปจนถึงที่ข้ามไปเมืองจีน ในการที่ใช้เรือเที่ยวค้าขายถึงต่างประเทศเช่นว่ามา พวกชาวอินเดียจำต้องตั้งสถานีเป็นที่เรือพักเป็นระยะไปตลอดทาง จึงมีพวกชาวอินเดียเริ่มมาอยู่ตามสถานีณที่ต่าง ๆ ในประเทศเหล่านี้เป็นปฐม ครั้นนานมาพวกชาวอินเดียที่อยู่ตามสถานีก็เลยตั้งภูมิลำเนาอยู่ประจำทำมาหากินในท้องที่ และเที่ยวค้าขายตั้งภูมิลำเนาตามถิ่นที่ห่างไกลสถานีออกไปเป็นลำดับ ไปอยู่ที่ไหนก็สมพงศ์กับชาวเมือง เกิดเชื้อสายชาวอินเดียมากขึ้นเป็นอันดับมา ก็ชาวอินเดียมีความรู้อารยธรรมฉลาดกว่าชาวเมืองในท้องถิ่น ไปตั้งอยู่ที่ไหนก็นำสาสนากับทั้งวิชาความรู้ต่าง ๆ ตามอารยธรรมในอินเดียไปสั่งสอน จนพวกชาวเมืองพากันนับถือว่าเป็นครูบาอาจารย์ นานเข้าเชื้อสายของชาวอินเดียก็ได้เป็นมูลนาย และที่สุดได้ครอบบ้านครองเมือง ตั้งขนบธรรมเนียมและสร้างเจดียสถานต่าง ๆ ดังปรากฎอยู่ในนานาประเทศแถบนี้ เรื่องพงศาวดารชะวาตอนชาวอินเดียปกครองนั้น ชั้นแรกปรากฎว่าเมื่อราว พ.ศ. ๙๐๐ มีเจ้าชาวอินเดียที่ถือสาสนาพราหมณ์ลัทธิสิเวศ ทรงนามว่า ปุรณวรรมัน มาตั้งราชอาณาเขตต์ขึ้นทางหัวเกาะชะวาฝ่ายตะวันตก (ในท้องที่มณฑลบะเตเวียเดี๋ยวนี้) เรียก<noinclude></noinclude> 4ay0xqhb8bbgzo6o5rv3z3fciy3fjom 250 92777 300950 2026-10-03T12:28:58Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๙๓}}</noinclude>ชื่อประเทศว่า “ตะรุมะ” ต่อมาถึง พ.ศ. ราว ๑๓๐๐ พวกชาวอินเดียที่ไปตั้งภูมิลำเนาทางกลางเกาะชะวาข้างฝั่งเหนือ (ในมณฑลสมารังบัดนี้) ตั้งราชอาณาเขตต์ขึ้นอีกแห่งหนึ่ง มีเจ้าแผ่นดินทรงนามว่า สันนหะ อีกพวกหนึ่งตั้งราชอาณาเขตต์ขึ้นทางท้ายเกาะชะวาทางด้านตะวันออก (ในมณฑลสุรไบยาบัดนี้) มีเจ้าแผ่นดินทรงนามว่า เทวะสิงห ถือสาสนาพราหมณ์ลัทธิสิเวศเหมือนกันทั้ง ๓ ราชอาณาเขตต์ แต่พวกชาวอินเดียที่ไปตั้งภูมิลำเนาอยู่ในเกาะสุมาตรานั้น เป็นพวกถือพระพุทธสาสนา แต่ก็ตั้งเป็นหลายราชอาณาเขตต์เหมือนกัน ที่เป็นราชอาณาเขตต์สำคัญกว่าเพื่อนเรียกว่า ศรีวิชัย (ตั้งราชธานีอยู่ใกล้เมืองปาเลมบังบัดนี้) เจ้าแผ่นดินทรงนามว่า ชเลนทร พวกชาวศรีวิชัยสามารถขยายอาณาเขตต์ไปถึงแหลมมลายู ตั้งแต่เมืองปัตตานี เมืองนครศรีธรรมราช ตลอดไปจนเมืองไชยา (ยังมีโบราณวัตถุสถานปรากฎอยู่เป็นสำคัญ) ต่อมา (จะเป็นด้วยการรบพุ่งหรือจะด้วยได้สมพงศ์วงศ์วารไม่ทราบแน่) ปรากฎว่าพวกราชวงศ์ศรีวิชัยเข้าไปตั้งราชอาณาเขตต์ขึ้นในเกาะชะวาตอนกลางข้างทางฟากใต้ (ในท้องที่เมืองยกยาบัดนี้) อาจจะเป็นในตอนนี้เอง พวกที่ตั้งอาณาเขตต์อยู่ทางเมืองสมารังไม่ไว้ใจพวกเมืองศรีวิชัย เพราะเป็นชาวต่างเมืองและถือพระพุทธสาสนาผิดกับพวกของตน จึงย้ายราชธานีขึ้นไปตั้งบนภูเขาเดียง (ยังมีเทวสถานอยู่เป็นสำคัญ) ฝ่ายพวกศรีวิชัยที่ไปตั้งอาณาเขตต์อยู่ในเกาะชะวา ก็ไปทำนุบำรุง<noinclude></noinclude> sk97g62r3c15r0chidbaethrw7qz72y 250 92778 300951 2026-10-03T12:29:25Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300951 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๙๔}}</noinclude>พระพุทธสาสนา สร้างเจดียสถานใหญ่โตขึ้นหลายแห่ง คือพระเจดีย์บวรพุทโธเป็นต้น ว่าสร้างเมื่อราว พ.ศ. ๑๔๐๐ แต่พวกศรีวิชัยไปมีอาณาเขตต์อยู่ในเกาะชะวาเพียงสัก ๑๐๐ ปี ก็เสียอาณาเขตต์นั้นแก่พวกชะวา ประเทศชะวากับประเทศศรีวิชัยก็เลยเป็นข้าศึกรบพุ่งกันต่อมา พงศาวดารชะวาเริ่มเรื่องอิเหนาตั้งแต่ พ.ศ. ๑๕๐๐ มีจดหมายเหตุในประเทศจีนปรากฎว่าเมื่อ พ.ศ. ๑๕๓๓ เจ้าแผ่นดินศรีวิชัยแต่งให้ราชทูตไปเมืองจีน ราชทูตไม่อาจกลับเพราะพวกชะวากำลังไปตีบ้านเมือง ต้องรออยู่จน พ.ศ. ๑๕๓๕ จึงกลับไปได้ ความบ่งว่าถึงสมัยนี้พวกชะวามีกำลังมากขึ้น ถึงสามารถยกกองทัพไปตีราชธานีศรีวิชัย แต่ตีไม่ได้ดังประสงค์ต้องเลิกทัพกลับมา เรืองพงศาวดารต่อนั้นมา มีเค้าเงื่อนในศิลาจารึกซึ่งพบในชะวาแผ่น ๑ กล่าวว่าเมื่อราว พ.ศ. ๑๖๐๐ มีข้าศึกต่างประเทศ (จะเป็นประเทศไหน ศิลาจารึกตรงบอกชื่อประเทศเผอิญกระเทาะเสีย จึงรู้ไม่ได้แน่ แต่เขาสันนิษฐานว่าคงเป็นประเทศศรีวิชัยนั้นเอง) ยกกองทัพใหญ่มาตีได้เมืองชะวา ให้ทำลายราชธานีและประหารราชวงศ์เสียหมด เหลือแต่นางราชธิดาของท้าวธรรมวงศ์เจ้าแผ่นดินชะวาองค์หลัง ซึ่งได้อภิเศกไปเป็นมเหษีของท้าวอุทยานเจ้าเมืองบาหลี เมื่อสิ้นราชวงศ์นางนั้นก็ได้สู่ฐานะรัชชทายาทเมืองชะวา เพระาเหตุนั้นท้าวอุทยานจึงพยายามรวบรวมกำลังรบพุ่งข้าศึกอยู่ถึง ๓๐ ปี จนได้เมืองชะวาคืน {{มปก}}<noinclude></noinclude> 3hh08uo1c90q0t2moupyw0p7a2on83t 300952 300951 2026-10-03T12:29:35Z Vesperstelo 11696 300952 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๙๔}}</noinclude>พระพุทธสาสนา สร้างเจดียสถานใหญ่โตขึ้นหลายแห่ง คือพระเจดีย์บวรพุทโธเป็นต้น ว่าสร้างเมื่อราว พ.ศ. ๑๔๐๐ แต่พวกศรีวิชัยไปมีอาณาเขตต์อยู่ในเกาะชะวาเพียงสัก ๑๐๐ ปี ก็เสียอาณาเขตต์นั้นแก่พวกชะวา ประเทศชะวากับประเทศศรีวิชัยก็เลยเป็นข้าศึกรบพุ่งกันต่อมา พงศาวดารชะวาเริ่มเรื่องอิเหนาตั้งแต่ พ.ศ. ๑๕๐๐ มีจดหมายเหตุในประเทศจีนปรากฎว่าเมื่อ พ.ศ. ๑๕๓๓ เจ้าแผ่นดินศรีวิชัยแต่งให้ราชทูตไปเมืองจีน ราชทูตไม่อาจกลับเพราะพวกชะวากำลังไปตีบ้านเมือง ต้องรออยู่จน พ.ศ. ๑๕๓๕ จึงกลับไปได้ ความบ่งว่าถึงสมัยนี้พวกชะวามีกำลังมากขึ้น ถึงสามารถยกกองทัพไปตีราชธานีศรีวิชัย แต่ตีไม่ได้ดังประสงค์ต้องเลิกทัพกลับมา เรืองพงศาวดารต่อนั้นมา มีเค้าเงื่อนในศิลาจารึกซึ่งพบในชะวาแผ่น ๑ กล่าวว่าเมื่อราว พ.ศ. ๑๖๐๐ มีข้าศึกต่างประเทศ (จะเป็นประเทศไหน ศิลาจารึกตรงบอกชื่อประเทศเผอิญกระเทาะเสีย จึงรู้ไม่ได้แน่ แต่เขาสันนิษฐานว่าคงเป็นประเทศศรีวิชัยนั้นเอง) ยกกองทัพใหญ่มาตีได้เมืองชะวา ให้ทำลายราชธานีและประหารราชวงศ์เสียหมด เหลือแต่นางราชธิดาของท้าวธรรมวงศ์เจ้าแผ่นดินชะวาองค์หลัง ซึ่งได้อภิเศกไปเป็นมเหษีของท้าวอุทยานเจ้าเมืองบาหลี เมื่อสิ้นราชวงศ์นางนั้นก็ได้สู่ฐานะรัชชทายาทเมืองชะวา เพระาเหตุนั้นท้าวอุทยานจึงพยายามรวบรวมกำลังรบพุ่งข้าศึกอยู่ถึง ๓๐ ปี จนได้เมืองชะวาคืน {{วว}}<noinclude></noinclude> ei3srdwbf0xk2l6tx1jm8wjcadth9tl 250 92779 300953 2026-10-03T12:29:56Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300953 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๙๕}}</noinclude>ท้าวอุทยานกับนางมเหษีจึงอภิเศกราชบุตร์ทรงนามว่า ระเด่นอลังการ ให้เสวยราชย์เป็นเจ้าแผ่นดินครองเมืองชะวาต่อมา มีศิลาจารึกพบที่เมืองดาหาอีกแผ่นหนึ่ง แต่งในชั้นหลังต่อมาอีกว่า ท้าวอลังการมีราชธิดากับนางประไหมสุหรีองค์หนึ่ง มีราชบุตรกับมเหษีรอง ๒ องค์ นางราชธิดาไม่ปรารถนาจะครอบบ้านครองเมือง ออกบวชเป็นรูปชีในพระพุทธสาสนา เมื่อท้าวอลังการชราลงจึงให้แบ่งอาณาเขตต์ออกเป็น ๒ ภาค เรียกว่าเมืองดาหาภาคหนึ่ง เมืองกุเรปันภาคหนึ่ง ให้ราชบุตร์ทั้ง ๒ ครององค์ละเมือง ส่วนท้างอลังการเองออกทรงผนวชเป็นฤษี คอยควบคุมสั่งสอนราชกุมารทั้ง ๒ มาจนตลอดชนมชีพ ท้าวดาหามีราชบุตร์องค์หนึ่ง (คืออิเหนา) เป็นรัชชทายาท ท้าวกุเรปันมีราชธิดาองค์หนึ่ง (คือนางบุษบา) เป็นรัชชทายาท (ชื่อเมืองกลับกันกับในเรื่องนิทาน และไม่พรรณนาถึงเรื่องอิเหนากับนางบุษบาตอนก่อนจะเป็นคู่กัน กล่าวแต่ว่า) อิเหนากับนางบุษบาได้อภิเศกเป็นคู่กัน ราชอาณาเขตต์จึงกลับรวมเป็นประเทศเดียวกันดังแต่ก่อน ความตรงนี้ส่อให้เห็นว่าเมืองสิงหัดสาหรีและเมืองกาหลังยังไม่มี หรือมิฉะนั้นก็ยังเป็นแต่หัวเมืองขึ้นเมื่อสมัยอิเหนา อิเหนาได้เสวยราชย์เมื่อราว พ.ศ. ๑๖๕๐ เรียกนามในศิลาจารึกนั้นว่า “พระเจ้ากาเมศวร” ยกย่องว่ามีอานุภาพมาก ได้แดนชะวาและสุมาตราไว้ในอาณาเขตต์ทั้งสิ้น อิเหนาตั้งเมืองดาหาเป็นราชธานี ครองราชสมบัติอยู่ประมาณ ๒๐ ปีสิ้นชนมชีพ ราชบุตร์ที่รับราชสมบัติ<noinclude></noinclude> l0nn5ailetqpnr2vmbwq2dhzy5wctmu 250 92780 300954 2026-10-03T12:30:16Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๙๖}}</noinclude>ทรงนามว่า ชยาภัย ก็มีฤทธิเดชต่อมาอีกองค์ ๑ แต่ราชวงศ์ของอิเหนาชั้นต่อมา (เรียกในหนังสือพงศาวดารว่า “ราชวงศ์ดาหา”) หย่อนอานุภาพลงโดยลำดับ จนเมื่อราว พ.ศ. ๑๗๖๕ เจ้าเมืองสิงหัดสาหรีชื่อว่า รังคราชสะ (จะเป็นเชื้อวงศ์ของอิเหนาหรือต่างวงศ์ ไม่ทราบแน่) ชิงอำนาจไปเป็นใหญ่ในแดนชะวา ตั้งเมืองสิงหัดสาหรีเป็นราชธานี ปกครองอาณาเขตต์สืบวงศ์มาจนถึงราว พ.ศ. ๑๘๓๕ เชื้อวงศ์ของอิเหนาองค์ ๑ ชื่อ ชัยขัติยวงศ์ จึงชิงอำนาจได้คืน แต่ต่อมาราชวงศ์ดาหาก็กลับเสื่อมอานุภาพลงโดยลำดับ (๓) สมัยมัตชะปะหิตนั้น เริ่มเรื่องเนื่องจากเหตุที่พวกเมืองดาหากับเมืองสิงหัดสาหรีรบพุ่งชิงอำนาจกันดังกล่าวมาแล้ว มีกองทัพจีนยกไปตีแดนชะวาในเวลาบ้านเมืองระส่ำระสาย ครั้งนั้นมีระเด่นวิชัยคน ๑ ซึ่งเป็นเขยสู่ในราชวงศ์เมืองสิงหัดสาหรีอยู่ก่อน (จะไปอาศัยกำลังจีน หรือทำอย่างไรไม่ทราบแน่) สามารถเกลี้ยกล่อมผู้คนเป็นกำลัง แล้วรวบรวมบ้านเมืองทั้งในแดนดาหาและสิงหัดสาหรีตั้งราชอาณาเขตต์ชะวาเป็นอิสสระขึ้นได้อีก สร้างเมืองใหม่เรียกว่า “มัตชะปะหิต” เป็นราชธานี (อยู่ไม่ห่างเมืองดาหานัก) ตั้งราชวงศ์ปกครองแผ่นดินชะวาสืบกันมา บางองค์ก็มีอานุภาพปราบปรามแดนชะวาไว้ได้ในอำนาจทั้งหมด แต่นานมาอำนาจราชวงศ์มัตชะปะหิตก็เสื่อมลงโดยลำดับ จนถึงพวกเจ้าประเทศราชในแดนชะวาพากันตั้งตัวเป็นอิสสระโดย<noinclude></noinclude> fgb045sbfukzalygwr8umey32rp1ph8 250 92781 300955 2026-10-03T12:30:57Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๙๗}}</noinclude>มาก ประเทศราชอันหนึ่งซึ่งอยู่ในท้องที่อาณาเขตต์ตะรุมะแต่โบราณตั้งเป็นอิสสระขึ้นทางหัวเกาะชะวาข้างตะวันตก สร้างเมืองหลวงที่ตำบลกะหลาป๋า (แปลว่า ป่ามะพร้าว อยู่ตรงที่ตั้งเมืองบะเตเวียบัดนี้) แล้วให้ชื่อเมืองตามภาษาสันสกฤตว่า “ชัยเขตต์” เรียกกันว่า เมืองยักกัดตรา (แต่ไทยเราเรียกตามชื่อเดิมว่าเมืองกะหลาป๋า) ถึงราว พ.ศ. ๒๐๐๐ มีเหตุสำคัญแต่ภายนอกมากระทบถึงเมืองชะวามลายู ด้วยชาวเปอร์เซียและอินเดียที่ไปมาค้าขายถึงสมัยนี้ พากันไปเข้ารีตถือสาสนาอิสลามโดยมาก ก็พาสาสนาอิสลามมาเที่ยวสั่งสอนพวกชะวามลายูให้ทิ้งพระพุทธสาสนาและสาสนาพราหมณ์ไปเข้ารีตถือสาสนาอิสลามขึ้นแพร่หลาย เหตุอีกอย่างหนึ่งนั้นเมื่อถึงสมัยนี้พวกฝรั่งโปรตุเกศสามารถแล่นเรือจากยุโรปมาถึงอินเดียได้แล้วเที่ยวหาทำเลค้าขายต่อมา มาถึงเกาะชะวาเมื่อราว พ.ศ. ๒๐๓๐ เช่าที่ตั้งสถานีขึ้นที่เมืองยักกัดตรา เป็นเริ่มแรกที่ฝรั่งจะมาอยู่ในเกาะชะวาแต่ครั้งนั้น (๔) สมัยมะตารัมนั้น เนื่องกับเรื่องที่พวกชะวาพากันเข้ารีตถือสาสนาอิสลามแพร่หลายทั่วไปในเกาะชะวา แต่การที่พวกชะวาเข้ารีตนั้นเป็นด้วยชาวอินเดียเกลี้ยกล่อมให้เกิดเลื่อมใส มิได้เข้ารีตด้วยกลัวภัยหรือจำใจเหมือนอย่างพวกอาหรับและชาวอินเดีย จะประพฤติคติสาสนาอิสลามเพียงใดก็ได้ตามใจนิยม เพราะฉะนั้นพวกชะวาจึงรักษาขนบธรรมเนียมเดิมแต่<noinclude></noinclude> 43xolnfhjdooubp1yu7wwljo7vuzbtq 250 92782 300956 2026-10-03T12:31:15Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๙๘}}</noinclude>ครั้งยังถือพระพุทธสาสนาและสาสนาพราหมณ์ไว้โดยมาก ถึงกระนั้นก็ไม่พ้นรังเกียจกันเอง เพราะเหตุที่เกิดสาสนาต่างกัน เมื่อพวกถือสาสนาอิสลามมีกำลังมากขึ้น ก็ชิงอำนาจจากราชวงศ์มัตชะปะหิต แต่ไม่สามารถจะปกครองราชธานีเดิมอยู่ได้ พวกชะวาที่ถือสาสนาอิสลามอีกพวกหนึ่งจึงมาตั้งหลักแหล่งอยู่ตอนกลางเกาะชะวา (ในเขตต์เมืองยกยาบัดนี้) อันเป็นที่ตั้งเมืองหลวงแต่โบราณ เรียกชื่อเมืองที่ตั้งใหม่ว่า “มะตารัม” แต่กว่าจะตั้งอาณาเขตต์ได้มั่นคง ต้องรบพุ่งกับพวกประเทศราชในเกาะชะวาอยู่ช้านาน จนถึงราว พ.ศ. ๒๑๗๐ เจ้าเมืองมะตารัมชื่อ ระเด่นมาสรังสัง จึงสามารถตั้งตัวเป็นสุลต่านทรงนามว่า “หะมังภูวโน” เป็นเจ้าแผ่นดินปกครองอาณาเขตต์มะตารัมต่อมา เมื่อก่อนตั้งราชอาณาเขตต์มะตารัม ๘ ปี พวกฝรั่งฮอลันดาเริ่มมาค้าขายถึงเกาะชะวาเมื่อ พ.ศ. ๒๑๓๘ มาเช่าที่ตั้งสถานีแรกที่เมืองยักกัดตรา ไม่ห่างจากสถานีของพวกโปรตุเกศนัก ต่อมาประเทศโปรตุเกศกับฮอลันดาเกิดรบกัน พวกฮอลันดาที่เมืองยักกัดตรามีกำลังมากกว่าก็ขับไล่พวกโปรตุเกศไปเสียจากเกาะชะวา เมื่อเหลืออยู่แต่ฮอลันดาพวกเดียว เห็นเป็นโอกาสที่จะเอาเมืองชะวาเป็นที่มั่น จึงสร้างป้อมขึ้นที่สถานีให้ชื่อว่า ป้อมบะเตเวีย ฝ่ายเจ้าเมืองยักกัดตราเห็นว่าพวกฮอลันดาคิดจะเอาบ้านเมือง ก็ชวนประเทศราชที่ใกช้เคียงยกกองทัพมารบพุ่งหมายจะขับไล่ แต่รบแพ้เสียเมืองยักกัดตราแก่พวกฮอลันดา<noinclude></noinclude> g2pyaoytf9lwvdeij5np4rpwjr6cdmv 250 92783 300957 2026-10-03T12:31:38Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|๙๙}}</noinclude>เมื่อ พ.ศ. ๒๑๖๒ พวกฮอลันดาจึงไปสร้างเมืองเป็นที่มั่นที่เมืองยักกัดตรา เรียกนามตามชื่อป้อมว่า เมืองบะเตเวีย ตั้งเป็นเมืองหลวงของฮอลันดาทางตะวันออก แล้วขยายอาณาเขตต์และแผ่อำนาจออกไปโดยลำดับ จนได้แดนชะวากับทั้งเกาะอื่น ๆ ที่ใกล้เคียงไว้ในอาณาเขตต์ของชาวฮอลันดาในบัดนี้. เรื่องที่เล่ามาว่าตามที่ได้ฟัง และได้ตรวจหนังสือเพียงเท่าที่มีอยู่กับตัวในเวลาเมื่อแต่งหนังสือนี้ อาจจะผิดพลาดคลาดเคลื่อนบ้างมิมากก็น้อย. {{สกอ|sp|100}}<noinclude></noinclude> a3stv4850ozxxwlgs0biofc669p02z9 250 92784 300958 2026-10-03T12:32:35Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ก|พิมพ์ที่โรงพิมพ์พระจันทร์ ท่าพระจันทร์ พระนคร}} {{ก|นายสนั่น ตันบุญยืน เจ้าของและผู้พิมพ์โฆษณา}} {{ก|พ.ศ. ๒๔๘๐}}<noinclude></noinclude> ju290i7ls4e04zu58ejpcwl066cvq7d 250 92785 300959 2026-10-03T12:43:32Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญ|140}} {{บทสบ |2={{ตลล|สa1|เหตุที่ไปเมืองชะวา|a1}} |3=หน้า |4=๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|สa2|ออกจากเมืองปีนังไปเมืองสิงคโปร์ <br>{{ชว}}วันที่ ๗ ที่ ๘ มิถุนายน|a2}} |3=” |4=๒ }} {{บทสบ |2={{ตลล|สa3|ออกจากเมืองสิงคโปร์ไปเมืองชะวา <br>{{ชว}}วันที่ ๘ ที่ ๙ มิถุนายน|a3}} |3=” |4=๕ }} {{บทสบ |2={{ตลล|สa4|เมืองบะเตเวียและเมืองบุยเตนซ๊อก <br>{{ชว}}วันที่ ๑๐ ที่ ๑๒ มิถุนายน|a4}} |3=” |4=๗ }} {{บทสบ |2={{ตลล|สa5|เมืองบันดุง (ขาไป) <br>{{ชว}}วันที่ ๑๒ จนวันที่ ๒๓ มิถุนายน|a5}} |3=” |4=๑๓ }} {{บทสบ |2={{ตลล|สa6|เมืองยกยา <br>{{ชว}}วันที่ ๒๔ จนวันที่ ๒๖ มิถุนายน|a6}} |3=” |4=๓๘ }} {{บทสบ |2={{ตลล|สa7|เมืองโสโล <br>{{ชว}}วันที่ ๒๖ จนวันที่ ๒๗ มิถุนายน|a7}} |3=” |4=๕๐ }} {{บทสบ |2={{ตลล|สa8|เมืองบันดุง (ขากลับ) <br>{{ชว}}วันที่ ๒๘ จนวันที่ ๒๙ มิถุนายน|a8}} |3=” |4=๗๒ }} {{บทสบ |2={{ตลล|สa9|กลับจากเมืองบันดุงมาเมืองสิงคโปร์ <br>{{ชว}}วันที่ ๓๐ {{ตตฉ|มิถนายน|มิถุนายน}} จนวันที่ ๒ กรกฎาคม|a9}} |3=” |4=๗๖ }} {{บทสบ |2={{ตลล|สa10|สหรัฐมลายู <br>{{ชว}}วันที่ ๓ ที่ ๔ กรกฎาคม|a10}} |3=” |4=๘๐ }} {{บทสบ |2={{ตลล|สa11|เล่าพงศาวดารชะวาแถมท้าย|a11}} |3=” |4=๘๕ }}<noinclude></noinclude> 27tfnkeiy3x2ol6m8n4yhuh8sovjt4q 300960 300959 2026-10-03T12:43:44Z Vesperstelo 11696 300960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญ|140}} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-a1|เหตุที่ไปเมืองชะวา|a1}} |3=หน้า |4=๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-a2|ออกจากเมืองปีนังไปเมืองสิงคโปร์ <br>{{ชว}}วันที่ ๗ ที่ ๘ มิถุนายน|a2}} |3=” |4=๒ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-a3|ออกจากเมืองสิงคโปร์ไปเมืองชะวา <br>{{ชว}}วันที่ ๘ ที่ ๙ มิถุนายน|a3}} |3=” |4=๕ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-a4|เมืองบะเตเวียและเมืองบุยเตนซ๊อก <br>{{ชว}}วันที่ ๑๐ ที่ ๑๒ มิถุนายน|a4}} |3=” |4=๗ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-a5|เมืองบันดุง (ขาไป) <br>{{ชว}}วันที่ ๑๒ จนวันที่ ๒๓ มิถุนายน|a5}} |3=” |4=๑๓ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-a6|เมืองยกยา <br>{{ชว}}วันที่ ๒๔ จนวันที่ ๒๖ มิถุนายน|a6}} |3=” |4=๓๘ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-a7|เมืองโสโล <br>{{ชว}}วันที่ ๒๖ จนวันที่ ๒๗ มิถุนายน|a7}} |3=” |4=๕๐ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-a8|เมืองบันดุง (ขากลับ) <br>{{ชว}}วันที่ ๒๘ จนวันที่ ๒๙ มิถุนายน|a8}} |3=” |4=๗๒ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-a9|กลับจากเมืองบันดุงมาเมืองสิงคโปร์ <br>{{ชว}}วันที่ ๓๐ {{ตตฉ|มิถนายน|มิถุนายน}} จนวันที่ ๒ กรกฎาคม|a9}} |3=” |4=๗๖ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-a10|สหรัฐมลายู <br>{{ชว}}วันที่ ๓ ที่ ๔ กรกฎาคม|a10}} |3=” |4=๘๐ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-a11|เล่าพงศาวดารชะวาแถมท้าย|a11}} |3=” |4=๘๕ }}<noinclude></noinclude> nqlcqoocazxginhafemvi7y16ux6n3e 0 92786 300964 2026-10-03T12:50:25Z Vesperstelo 11696 Vesperstelo ย้ายหน้า [[ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๖๗]] ไปยัง [[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67]]: เปลี่ยนชื่อ 300964 wikitext text/x-wiki #เปลี่ยนทาง [[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67]] iwsudvvb7gpo3f7kbgee12gf28zuevr 0 92787 300966 2026-10-03T12:55:49Z Vesperstelo 11696 เปลี่ยนทางหน้าไปยัง [[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67]] 300966 wikitext text/x-wiki #เปลี่ยนทาง [[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67]] iwsudvvb7gpo3f7kbgee12gf28zuevr 252 92788 300969 2026-10-03T13:06:26Z Vesperstelo 11696 สร้างหน้าด้วย "" 300969 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |ประเภท=หนังสือ |ชื่อ=[[ประชุมพงศาวดาร]] |ภาษา=th |เล่ม=[[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2481)|ภาคที่ 67]] |ผู้สร้างสรรค์={{ลสย|กรมศิลปากร}} |ผู้แปล= |บรรณาธิการ= |ผู้วาดภาพประกอบ= |สถานศึกษา= |ผู้เผยแพร่={{ลสย|โรงพิมพ์พระจันทร์}} |สถานที่=พระนคร |ปี=2481 |รหัส= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |จากวารสาร= |ที่มา=djvu |ภาพ=1 |ความคืบหน้า=V |การผสานหน้า=yes |วันที่ตรวจสอบเนื้อหาเสร็จสมบูรณ์= |หน้า=<pagelist 1to264 = thai 1to2 = - 3 = 1 10 = 1 15 = ก 16 = ข 17 = ค 18 = ฆ 19 = ง 20 = จ 21 = ฉ 22 = ช 23 = ซ 24 = ฌ 25 = ญ 26 = ฎ 27 = ฏ 28 = ฐ 29 = ฑ 30 = ฒ 31to32 = - 33 = ณ 34 = ด 35 = ต 36to38 = - 39 = ก 40 = ข 41 = ค 42 = ฆ 43 = ง 44 = จ 45 = ฉ 46 = ช 47 = ซ 48 = 1 56 = - 57 = 9 61 = - 62 = 13 83 = - 84 = 33 196 = - 197 = 145 229 = - 230 = 177 263to264 = - /> |ชุดเล่ม={{ชุดเล่ม ประชุมพงศาวดาร}} |จำนวน= |หมายเหตุ= |Width= |Css= |Header={{หสล|{{{pagenum}}}}} |Footer= }} [[หมวดหมู่:ดัชนีประชุมพงศาวดาร]] mb09a2uluo6qf5jctjjeo8hlqgt9a3c 300970 300969 2026-10-03T13:06:51Z Vesperstelo 11696 300970 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |ประเภท=หนังสือ |ชื่อ=[[ประชุมพงศาวดาร]] |ภาษา=th |เล่ม=[[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2481)|ภาคที่ 67]] |ผู้สร้างสรรค์={{ลสย|กรมศิลปากร}} |ผู้แปล= |บรรณาธิการ= |ผู้วาดภาพประกอบ= |สถานศึกษา= |ผู้เผยแพร่={{ลสย|โรงพิมพ์พระจันทร์}} |สถานที่=พระนคร |ปี=2481 |รหัส= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |จากวารสาร= |ที่มา=djvu |ภาพ=1 |ความคืบหน้า=C |การผสานหน้า=yes |วันที่ตรวจสอบเนื้อหาเสร็จสมบูรณ์= |หน้า=<pagelist 1to264 = thai 1to2 = - 3 = 1 10 = 1 15 = ก 16 = ข 17 = ค 18 = ฆ 19 = ง 20 = จ 21 = ฉ 22 = ช 23 = ซ 24 = ฌ 25 = ญ 26 = ฎ 27 = ฏ 28 = ฐ 29 = ฑ 30 = ฒ 31to32 = - 33 = ณ 34 = ด 35 = ต 36to38 = - 39 = ก 40 = ข 41 = ค 42 = ฆ 43 = ง 44 = จ 45 = ฉ 46 = ช 47 = ซ 48 = 1 56 = - 57 = 9 61 = - 62 = 13 83 = - 84 = 33 196 = - 197 = 145 229 = - 230 = 177 263to264 = - /> |ชุดเล่ม={{ชุดเล่ม ประชุมพงศาวดาร}} |จำนวน= |หมายเหตุ= |Width= |Css= |Header={{หสล|{{{pagenum}}}}} |Footer= }} [[หมวดหมู่:ดัชนีประชุมพงศาวดาร]] dox18ht0mkxht0jpxrh92bsgj6j5ejt 300980 300970 2026-10-03T13:26:47Z Vesperstelo 11696 300980 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |ประเภท=หนังสือ |ชื่อ=[[ประชุมพงศาวดาร]] |ภาษา=th |เล่ม=[[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2481)|ภาคที่ 67]] |ผู้สร้างสรรค์={{ลสย|กรมศิลปากร}} |ผู้แปล= |บรรณาธิการ= |ผู้วาดภาพประกอบ= |สถานศึกษา= |ผู้เผยแพร่={{ลสย|โรงพิมพ์พระจันทร์}} |สถานที่=พระนคร |ปี=2481 |รหัส= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |จากวารสาร= |ที่มา=djvu |ภาพ=1 |ความคืบหน้า=C |การผสานหน้า=yes |วันที่ตรวจสอบเนื้อหาเสร็จสมบูรณ์= |หน้า=<pagelist 1to264 = thai 1to2 = - 3 = 1 10 = 1 13to14 = - 15 = ก 16 = ข 17 = ค 18 = ฆ 19 = ง 20 = จ 21 = ฉ 22 = ช 23 = ซ 24 = ฌ 25 = ญ 26 = ฎ 27 = ฏ 28 = ฐ 29 = ฑ 30 = ฒ 31to32 = - 33 = ณ 34 = ด 35 = ต 36to38 = - 39 = ก 40 = ข 41 = ค 42 = ฆ 43 = ง 44 = จ 45 = ฉ 46 = ช 47 = ซ 48 = 1 56 = - 57 = 9 61 = - 62 = 13 83 = - 84 = 33 196 = - 197 = 145 229 = - 230 = 177 263to264 = - /> |ชุดเล่ม={{ชุดเล่ม ประชุมพงศาวดาร}} |จำนวน= |หมายเหตุ= |Width= |Css= |Header={{หสล|{{{pagenum}}}}} |Footer= }} [[หมวดหมู่:ดัชนีประชุมพงศาวดาร]] 53v2vhmzvyvqlb0thp8fsu2zhf1udgk 301071 300980 2026-10-03T14:40:18Z Vesperstelo 11696 301071 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |ประเภท=หนังสือ |ชื่อ=[[ประชุมพงศาวดาร]] |ภาษา=th |เล่ม=[[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2481)|ภาคที่ 67]] |ผู้สร้างสรรค์={{ลสย|กรมศิลปากร}} |ผู้แปล= |บรรณาธิการ= |ผู้วาดภาพประกอบ= |สถานศึกษา= |ผู้เผยแพร่={{ลสย|โรงพิมพ์พระจันทร์}} |สถานที่=พระนคร |ปี=2481 |รหัส= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |จากวารสาร= |ที่มา=djvu |ภาพ=1 |ความคืบหน้า=C |การผสานหน้า=yes |วันที่ตรวจสอบเนื้อหาเสร็จสมบูรณ์= |หน้า=<pagelist 1to264 = thai 1to2 = - 3 = 1 10 = 1 13to14 = - 15 = ก 16 = ข 17 = ค 18 = ฆ 19 = ง 20 = จ 21 = ฉ 22 = ช 23 = ซ 24 = ฌ 25 = ญ 26 = ฎ 27 = ฏ 28 = ฐ 29 = ฑ 30 = ฒ 31to32 = - 33 = ณ 34 = ด 35 = ต 36to38 = - 39 = ก 40 = ข 41 = ค 42 = ฆ 43 = ง 44 = จ 45 = ฉ 46 = ช 47 = ซ 48 = 1 56 = - 57 = 9 61 = - 62 = 13 81 = - 82 = 32 83 = - 84 = 33 196 = - 197 = 145 229 = - 230 = 177 263to264 = - /> |ชุดเล่ม={{ชุดเล่ม ประชุมพงศาวดาร}} |จำนวน= |หมายเหตุ= |Width= |Css= |Header={{หสล|{{{pagenum}}}}} |Footer= }} [[หมวดหมู่:ดัชนีประชุมพงศาวดาร]] 4k8tvsuc7am8uq0vwn17fze2kew4583 0 92789 300973 2026-10-03T13:21:19Z Vesperstelo 11696 Vesperstelo ย้ายหน้า [[จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓ ตอนที่ ๑]] ไปยัง [[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2481)]]: เปลี่ยนชื่อ 300973 wikitext text/x-wiki #เปลี่ยนทาง [[ประชุมพงศาวดาร/ภาคที่ 67 (2481)]] g2faladsloxvcwhd0s33hd5ep5cyrqy 250 92790 300975 2026-10-03T13:23:08Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300975 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ก|เจ้าพระยาบดินทรเชดา (สิงห์ สิงหเสนี)}} {{ก|สมุหนายกในรัชชกาลที่ ๓}} {{ก|แม่ทัพใหญ่ผู้สำเร็จราชการคราวป้องกันเขมรจากญวน}}<noinclude></noinclude> o7ie5rwx0zx2qwntxr2tj9cmunj340g 301172 300975 2026-10-04T11:34:44Z Vesperstelo 11696 301172 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ลห|figure2|เจ้าพระยาบดินทรเชดา (สิงห์ สิงหเสนี) <br> สมุหนายกในรัชชกาลที่ ๓ <br> แม่ทัพใหญ่ผู้สำเร็จราชการคราวป้องกันเขมรจากญวน}}<noinclude></noinclude> 10xiz3ewt02biikyw2c4g5jaaxly235 250 92791 300976 2026-10-03T13:23:48Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300976 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>[[File:Sing Singhaseni (1).jpg|center|400px]]<noinclude></noinclude> oj1rvrj7qzru7eqwnb8ytv9qhbnu34z 250 92792 300977 2026-10-03T13:25:16Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>[[File:Singhaseni family tree.png|center|1000px]]<noinclude></noinclude> 4nzfl58iu4jugtyhpddja3y5ftl0r69 301117 300977 2026-10-03T16:00:57Z Vesperstelo 11696 301117 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{anchor|tree}} [[File:Singhaseni family tree.png|center|1000px]]<noinclude></noinclude> hsf8ohigdx6f2oh310j7zwro0l20kqm 250 92793 300978 2026-10-03T13:25:58Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ก|เสวกเอก พระยานครราชเสนี}} {{ก|(สหัด สิงหเสนี)}} {{ก|ชาตะ พ.ศ. ๒๔๒๕}} {{ก|มรณะ พ.ศ. ๒๔๘๐}}<noinclude></noinclude> 2jhaqorwy2v40ltt9fy42m9yzxrwe0c 301173 300978 2026-10-04T11:35:33Z Vesperstelo 11696 301173 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ลห|figure3|{{ขนอ|120%|เสวกเอก พระยานครราชเสนี}} <br> (สหัด สิงหเสนี) <br> ชาตะ พ.ศ. ๒๔๒๕ <br> มรณะ พ.ศ. ๒๔๘๐}}<noinclude></noinclude> 9grf6yefwl7i5omp5jcgc2d6g8reewx 250 92794 300979 2026-10-03T13:26:20Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300979 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>[[File:Sahat Singhaseni.jpg|center|400px]]<noinclude></noinclude> evq63yphbq4h1n9lk0hdpt5n0lsbpgu 250 92795 300981 2026-10-03T13:27:40Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300981 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ก|เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)}} {{ก|สมุหนายกในรัชชกาลที่ ๓}} {{ก|แม่ทัพใหญ่ผู้สำเร็จราชการคราวป้องกันเขมรจากญวน}}<noinclude></noinclude> 4syoqgm00405j47ig8oq7bvokqvfz1y 301170 300981 2026-10-04T11:33:35Z Vesperstelo 11696 301170 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ลห|figure1|เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) <br> สมุหนายกในรัชชกาลที่ ๓ <br> แม่ทัพใหญ่ผู้สำเร็จราชการคราวป้องกันเขมรจากญวน}}<noinclude></noinclude> djie9m1a7m64mxuzfqmt2zqr8zlv3oz 250 92796 300982 2026-10-03T13:28:02Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300982 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>[[File:Sing Singhaseni (2).jpg|center|400px]]<noinclude></noinclude> ampduh0ikqyw85rflze4i72ygv41xdk 250 92797 300983 2026-10-03T13:28:18Z Vesperstelo 11696 /* Without text */ 300983 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Vesperstelo" /></noinclude><noinclude></noinclude> pmak7u4trln2sfl8ulkswxmwsv9bd1k 250 92798 300984 2026-10-03T13:29:03Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ก|พิมพ์ที่โรงพิมพ์พระจันทร์ ท่าพระจันทร์ พระนคร}} {{ก|นายสนั่น ตันบุญยืน เจ้าของและผู้พิมพ์โฆษณา}} {{ก|พ.ศ. ๒๔๘๑}}<noinclude></noinclude> olthrt6jtgevg9jbjwzqshfydtahg54 250 92799 300985 2026-10-03T13:30:11Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>[[File:Relay of supplies (1).jpg|center|600px]] {{ก|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ}}<noinclude></noinclude> 05m9t8x36vew99bxkn3lcq30uyj0qol 301174 300985 2026-10-04T11:36:16Z Vesperstelo 11696 301174 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ตรึง|figure4a}} [[File:Relay of supplies (1).jpg|center|600px]] {{ลห|figure4|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ}}<noinclude></noinclude> 0cxq5c5fi9bbyl1z56gwipzxy6hlqnu 250 92800 300986 2026-10-03T13:31:06Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>[[File:Relay of supplies (2).jpg|center|600px]] {{ก|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ}}<noinclude></noinclude> fz6459rztb29yk89fbg0wpdu3ieaydh 301175 300986 2026-10-04T11:36:40Z Vesperstelo 11696 301175 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ตรึง|figure5a}} [[File:Relay of supplies (2).jpg|center|600px]] {{ลห|figure5|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ}}<noinclude></noinclude> fwuq3p1y176dx24reap4wmolxbokmgc 301176 301175 2026-10-04T11:36:55Z Vesperstelo 11696 301176 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ตรึง|figure5a}}[[File:Relay of supplies (2).jpg|center|600px]] {{ลห|figure5|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ}}<noinclude></noinclude> 08mda5905sxa1841o952qkcb4y2746w 301178 301176 2026-10-04T11:38:09Z Vesperstelo 11696 301178 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ตรึง|figure5a}} [[File:Relay of supplies (2).jpg|center|600px]] {{ลห|figure5|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ}}<noinclude></noinclude> fwuq3p1y176dx24reap4wmolxbokmgc 250 92801 300987 2026-10-03T13:31:11Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>[[File:Relay of supplies (3).jpg|center|600px]] {{ก|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ}}<noinclude></noinclude> 6oz92bj8ffefwymqqqumz4v6urk85xn 301177 300987 2026-10-04T11:37:25Z Vesperstelo 11696 301177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ตรึง|figure6a}}[[File:Relay of supplies (3).jpg|center|600px]] {{ลห|figure6|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ}}<noinclude></noinclude> poe6hs3be6v3sa4ipljx6ui1zznfscm 301179 301177 2026-10-04T11:38:22Z Vesperstelo 11696 301179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ตรึง|figure6a}} [[File:Relay of supplies (3).jpg|center|600px]] {{ลห|figure6|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ}}<noinclude></noinclude> b39yjrlygrxqfh3tywki2b9srqnnqs1 250 92802 300988 2026-10-03T13:31:16Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>[[File:Relay of supplies (4).jpg|center|600px]] {{ก|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ}}<noinclude></noinclude> cj3bgk8st32ckf3i4sw1ucqkuchaab4 301180 300988 2026-10-04T11:38:56Z Vesperstelo 11696 301180 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ตรึง|figure7a}} [[File:Relay of supplies (4).jpg|center|600px]] {{ลห|figure7|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ}}<noinclude></noinclude> ejgd02ckqvjbwhntvnrnqa9id69dm8l 250 92803 300989 2026-10-03T13:31:21Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>[[File:Relay of supplies (5).jpg|center|600px]] {{ก|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ}}<noinclude></noinclude> l4gb9m68hdw3dpxrzgkeqg5qg2i21lo 301181 300989 2026-10-04T11:39:14Z Vesperstelo 11696 301181 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ตรึง|figure8a}} [[File:Relay of supplies (5).jpg|center|600px]] {{ลห|figure8|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ}}<noinclude></noinclude> 9p1cexo7nncxgx16r9aeppviq8zcclq 250 92804 300990 2026-10-03T13:34:59Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>[[File:Thailand Fine Arts Dept Seal.svg|center|170px]] {{ก|ประชุมพงศาวดารภาคที่ ๖๗|140}} {{ก|จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓}} {{ก|ตอนที่ ๑|120}} {{สกอ|sp|100}} {{ก|ที่ระลึกในงานพระราชทานเพลิงศพ}} {{ก|เสวกเอก พระยานครราชเสนี|140}} {{ก|(สหัด สิงหเสนี)|140}} {{ก|ที่เมรุวัดเทพศิรินทราวาส|120}} {{ก|วันที่ ๒๘ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๘๑}} {{สกอ|sp|100}} {{ก|พิมพ์ที่โรงพิมพ์พระจันทร์}}<noinclude></noinclude> 9jpe6c9hxse1ddcdvouur86wwp71gaw 250 92805 300991 2026-10-03T13:35:20Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 300991 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>[[File:Thailand Fine Arts Dept Seal.svg|center|170px]] {{ก|ประชุมพงศาวดารภาคที่ ๖๗|140}} {{ก|จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓}} {{ก|ตอนที่ ๑|120}} {{สกอ|sp|100}} {{ก|ที่ระลึกในงานพระราชทานเพลิงศพ}} {{ก|เสวกเอก พระยานครราชเสนี|140}} {{ก|(สหัด สิงหเสนี)|140}} {{ก|ที่เมรุวัดเทพศิรินทราวาส|120}} {{ก|วันที่ ๒๘ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๘๑}} {{สกอ|sp|100}} {{ก|พิมพ์ที่โรงพิมพ์พระจันทร์}}<noinclude></noinclude> 9jpe6c9hxse1ddcdvouur86wwp71gaw 250 92806 300997 2026-10-03T13:42:36Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300997 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑}}</noinclude>สารบาญเรื่อง คำนำหน้า ๑ ประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) " (ก) แผนที่ลำดับสกุล ประวัติพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) " ก จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓ " ๑ มูลเหตุสงครามไทยกับญวน " ๑ ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเมืองปราจินบุรี ให้จัดซื้อ ข้าวเตรียมไว้ ๕๐๐ เกวียน " ๕ ฉะบับที่ ๒ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องพระยาพิบูลย์ ยกมาติดตามพระยาสังคโลก " ๗ เหตุการณ์ในปีมะเสง พ.ศ. ๒๓๗๖ " ๑๒ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบ เรื่องรับผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ ตาม จำนวนเกณฑ์ และชี้แจงข้อราชการบ้าง เล็กน้อย " ๑๔ ฉะบับที่ ๒ ตราสั่งหัวเมืองเรื่องให้เจ้าพระยา ธรรมา (สมบุญ) เป็นแม่ทัพ " ๑๙ ฉะบับที่ ๓ ตราถึงพระยาน่าน, พระยาแพร่ " ๒๔<noinclude></noinclude> ngythy773j435zrstm6hk4swmrz77ki 301072 300997 2026-10-03T14:43:12Z Vesperstelo 11696 301072 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญเรื่อง|140}} คำนำหน้า ๑ ประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) " (ก) แผนที่ลำดับสกุล ประวัติพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) " ก จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓ " ๑ มูลเหตุสงครามไทยกับญวน " ๑ ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเมืองปราจินบุรี ให้จัดซื้อ ข้าวเตรียมไว้ ๕๐๐ เกวียน " ๕ ฉะบับที่ ๒ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องพระยาพิบูลย์ ยกมาติดตามพระยาสังคโลก " ๗ เหตุการณ์ในปีมะเสง พ.ศ. ๒๓๗๖ " ๑๒ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบ เรื่องรับผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ ตาม จำนวนเกณฑ์ และชี้แจงข้อราชการบ้าง เล็กน้อย " ๑๔ ฉะบับที่ ๒ ตราสั่งหัวเมืองเรื่องให้เจ้าพระยา ธรรมา (สมบุญ) เป็นแม่ทัพ " ๑๙ ฉะบับที่ ๓ ตราถึงพระยาน่าน, พระยาแพร่ " ๒๔<noinclude></noinclude> pu2k7p927jwtbth0k1wypjv69xls2pm 301073 301072 2026-10-03T14:45:26Z Vesperstelo 11696 301073 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญเรื่อง|140}} {{บทสบ |2=คำนำ |3=หน้า |4=๑ }} {{บทสบ |2=ประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |3=” |4=(ก) }} {{บทสบ |2=แผนที่ลำดับสกุล {{บทสบ |2=ประวัติพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |3=” |4=ก }} {{บทสบ |2=จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓ |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |2=มูลเหตุสงครามไทยกับญวน |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |2=ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเมืองปราจินบุรี ให้จัดซื้อข้าวเตรียมไว้ ๕๐๐ เกวียน |3=” |4=๕ }} ฉะบับที่ ๒ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องพระยาพิบูลย์ ยกมาติดตามพระยาสังคโลก ” ๗ เหตุการณ์ในปีมะเสง พ.ศ. ๒๓๗๖ ” ๑๒ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบ เรื่องรับผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ ตาม จำนวนเกณฑ์ และชี้แจงข้อราชการบ้าง เล็กน้อย ” ๑๔ ฉะบับที่ ๒ ตราสั่งหัวเมืองเรื่องให้เจ้าพระยา ธรรมา (สมบุญ) เป็นแม่ทัพ ” ๑๙ ฉะบับที่ ๓ ตราถึงพระยาน่าน, พระยาแพร่ ” ๒๔<noinclude></noinclude> milocneuwzrkd8vgbia60ckhynuzdie 301074 301073 2026-10-03T14:45:43Z Vesperstelo 11696 301074 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญเรื่อง|140}} {{บทสบ |2=คำนำ |3=หน้า |4=๑ }} {{บทสบ |2=ประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |3=” |4=(ก) }} {{บทสบ |2=แผนที่ลำดับสกุล }} {{บทสบ |2=ประวัติพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |3=” |4=ก }} {{บทสบ |2=จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓ |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |2=มูลเหตุสงครามไทยกับญวน |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |2=ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเมืองปราจินบุรี ให้จัดซื้อข้าวเตรียมไว้ ๕๐๐ เกวียน |3=” |4=๕ }} ฉะบับที่ ๒ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องพระยาพิบูลย์ ยกมาติดตามพระยาสังคโลก ” ๗ เหตุการณ์ในปีมะเสง พ.ศ. ๒๓๗๖ ” ๑๒ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบ เรื่องรับผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ ตาม จำนวนเกณฑ์ และชี้แจงข้อราชการบ้าง เล็กน้อย ” ๑๔ ฉะบับที่ ๒ ตราสั่งหัวเมืองเรื่องให้เจ้าพระยา ธรรมา (สมบุญ) เป็นแม่ทัพ ” ๑๙ ฉะบับที่ ๓ ตราถึงพระยาน่าน, พระยาแพร่ ” ๒๔<noinclude></noinclude> 6w0blb94wgrka6ses1ym1bpam2xnwk9 301075 301074 2026-10-03T14:46:02Z Vesperstelo 11696 301075 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญเรื่อง|140}} {{บทสบ |2=คำนำ |3=หน้า |4=๑ }} {{บทสบ |2=ประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |3=” |4=(ก) }} {{บทสบ |2=แผนที่ลำดับสกุล |3= |4= }} {{บทสบ |2=ประวัติพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |3=” |4=ก }} {{บทสบ |2=จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓ |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |2=มูลเหตุสงครามไทยกับญวน |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |2=ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเมืองปราจินบุรี ให้จัดซื้อข้าวเตรียมไว้ ๕๐๐ เกวียน |3=” |4=๕ }} ฉะบับที่ ๒ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องพระยาพิบูลย์ ยกมาติดตามพระยาสังคโลก ” ๗ เหตุการณ์ในปีมะเสง พ.ศ. ๒๓๗๖ ” ๑๒ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบ เรื่องรับผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ ตาม จำนวนเกณฑ์ และชี้แจงข้อราชการบ้าง เล็กน้อย ” ๑๔ ฉะบับที่ ๒ ตราสั่งหัวเมืองเรื่องให้เจ้าพระยา ธรรมา (สมบุญ) เป็นแม่ทัพ ” ๑๙ ฉะบับที่ ๓ ตราถึงพระยาน่าน, พระยาแพร่ ” ๒๔<noinclude></noinclude> 3n76808uhdxi1nrhkl3688n98xhryk4 301076 301075 2026-10-03T14:46:32Z Vesperstelo 11696 301076 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญเรื่อง|140}} {{บทสบ |2=คำนำ |3=หน้า |4=๑ }} {{บทสบ |2=ประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |3=” |4=(ก) }} {{บทสบ |2=แผนที่ลำดับสกุล |3= |4= }} {{บทสบ |2=ประวัติพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |3=” |4=ก }} {{บทสบ |2=จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓ |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |2=มูลเหตุสงครามไทยกับญวน |3=” |4=๑ }} :{{บทสบ |2=ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเมืองปราจินบุรี ให้จัดซื้อข้าวเตรียมไว้ ๕๐๐ เกวียน |3=” |4=๕ }} ฉะบับที่ ๒ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องพระยาพิบูลย์ ยกมาติดตามพระยาสังคโลก ” ๗ เหตุการณ์ในปีมะเสง พ.ศ. ๒๓๗๖ ” ๑๒ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบ เรื่องรับผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ ตาม จำนวนเกณฑ์ และชี้แจงข้อราชการบ้าง เล็กน้อย ” ๑๔ ฉะบับที่ ๒ ตราสั่งหัวเมืองเรื่องให้เจ้าพระยา ธรรมา (สมบุญ) เป็นแม่ทัพ ” ๑๙ ฉะบับที่ ๓ ตราถึงพระยาน่าน, พระยาแพร่ ” ๒๔<noinclude></noinclude> qt1bz8i2lbpkgz9ow0vicwpwv3e3vd0 301077 301076 2026-10-03T14:48:48Z Vesperstelo 11696 301077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญเรื่อง|140}} {{บทสบ |2=คำนำ |3=หน้า |4=๑ }} {{บทสบ |2=ประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |3=” |4=(ก) }} {{บทสบ |2=แผนที่ลำดับสกุล |3= |4= }} {{บทสบ |2=ประวัติพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |3=” |4=ก }} {{บทสบ |2=จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓ |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |2=มูลเหตุสงครามไทยกับญวน |3=” |4=๑ }} :{{บทสบ |2=ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเมืองปราจินบุรี ให้จัดซื้อข้าวเตรียมไว้ ๕๐๐ เกวียน |3=” |4=๕ }} :{{บทสบ |2=ฉะบับที่ ๒ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องพระยาพิบูลย์ยกมาติดตามพระยาสังคโลก |3=” |4=๗ }} {{บทสบ |2=เหตุการณ์ในปีมะเสง พ.ศ. ๒๓๗๖ |3=” |4=๑๒ }} :{{บทสบ |2=ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบเรื่องรับผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ ตามจำนวนเกณฑ์ และชี้แจงข้อราชการบ้างเล็กน้อย |3=” |4=๑๔ }} :{{บทสบ |2=ฉะบับที่ ๒ ตราสั่งหัวเมืองเรื่องให้เจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ) เป็นแม่ทัพ |3=” |4=๑๙ }} :{{บทสบ |2=ฉะบับที่ ๓ ตราถึงพระยาน่าน, พระยาแพร่ |3=” |4=๒๔ }}<noinclude></noinclude> 479j775x98xvumftsh8v0kjdippg0n1 301078 301077 2026-10-03T14:57:33Z Vesperstelo 11696 301078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญเรื่อง|140}} {{บทสบ |2=คำนำ |3=หน้า |4=๑ }} {{บทสบ |2=ประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |3=” |4=(ก) }} {{บทสบ |2=แผนที่ลำดับสกุล |3= |4= }} {{บทสบ |2=ประวัติพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |3=” |4=ก }} {{บทสบ |2=จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓ |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |2=มูลเหตุสงครามไทยกับญวน |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |2=ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเมืองปราจินบุรี ให้จัดซื้อข้าวเตรียมไว้ ๕๐๐ เกวียน |3=” |4=๕ }} {{บทสบ |2=ฉะบับที่ ๒ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องพระยาพิบูลย์ยกมาติดตามพระยาสังคโลก |3=” |4=๗ }} {{บทสบ |2=เหตุการณ์ในปีมะเสง พ.ศ. ๒๓๗๖ |3=” |4=๑๒ }} {{บทสบ |2=ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบเรื่องรับผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ ตามจำนวนเกณฑ์ และชี้แจงข้อราชการบ้างเล็กน้อย |3=” |4=๑๔ }} {{บทสบ |2=ฉะบับที่ ๒ ตราสั่งหัวเมืองเรื่องให้เจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ) เป็นแม่ทัพ |3=” |4=๑๙ }} {{บทสบ |2=ฉะบับที่ ๓ ตราถึงพระยาน่าน, พระยาแพร่ |3=” |4=๒๔ }} {{มปก}}<noinclude></noinclude> 5jw9tqnwjc32cn4bo8bgg4jtbjhf6nb 301079 301078 2026-10-03T14:59:14Z Vesperstelo 11696 301079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญเรื่อง|140}} {{บทสบ |2=คำนำ |3=หน้า |4=๑ }} {{บทสบ |2=ประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |3=” |4=(ก) }} {{บทสบ |2=แผนที่ลำดับสกุล |3= |4= }} {{บทสบ |2=ประวัติพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |3=” |4=ก }} {{บทสบ |2=จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓ |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |2=มูลเหตุสงครามไทยกับญวน |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2=ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเมืองปราจินบุรี ให้จัดซื้อข้าวเตรียมไว้ ๕๐๐ เกวียน |3=” |4=๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2=ฉะบับที่ ๒ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องพระยาพิบูลย์ยกมาติดตามพระยาสังคโลก |3=” |4=๗ }} {{บทสบ |2=เหตุการณ์ในปีมะเสง พ.ศ. ๒๓๗๖ |3=” |4=๑๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2=ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบเรื่องรับผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ ตามจำนวนเกณฑ์ และชี้แจงข้อราชการบ้างเล็กน้อย |3=” |4=๑๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2=ฉะบับที่ ๒ ตราสั่งหัวเมืองเรื่องให้เจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ) เป็นแม่ทัพ |3=” |4=๑๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2=ฉะบับที่ ๓ ตราถึงพระยาน่าน, พระยาแพร่ |3=” |4=๒๔ }} {{มปก}}<noinclude></noinclude> cb7zdz5b2ysjtnc6dkabnbmgearc5ab 301080 301079 2026-10-03T15:03:37Z Vesperstelo 11696 301080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญเรื่อง|140}} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-a1|คำนำ|a1}} |3=หน้า |4=๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-b1|ประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|b1}} |3=” |4=(ก) }} {{บทสบ |2={{ลนน|tree|แผนที่ลำดับสกุล}} |3= |4= }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-c1|ประวัติพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี)|c1}} |3=” |4=ก }} {{บทสบ |2={{ลนน|๑|จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓}} |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-d1|มูลเหตุสงครามไทยกับญวน|d1}} |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-d2|ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเมืองปราจินบุรี ให้จัดซื้อข้าวเตรียมไว้ ๕๐๐ เกวียน|d2}} |3=” |4=๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-d3|ฉะบับที่ ๒ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องพระยาพิบูลย์ยกมาติดตามพระยาสังคโลก|d3}} |3=” |4=๗ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-e1|เหตุการณ์ในปีมะเสง พ.ศ. ๒๓๗๖|e1}} |3=” |4=๑๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e2|ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบเรื่องรับผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ ตามจำนวนเกณฑ์ และชี้แจงข้อราชการบ้างเล็กน้อย|e2}} |3=” |4=๑๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e3|ฉะบับที่ ๒ ตราสั่งหัวเมืองเรื่องให้เจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ) เป็นแม่ทัพ|e3}} |3=” |4=๑๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e4|ฉะบับที่ ๓ ตราถึงพระยาน่าน, พระยาแพร่|e4}} |3=” |4=๒๔ }} {{มปก}}<noinclude></noinclude> 7mpz2y9sqdtsgj6qvvfyiqzvbux277m 301081 301080 2026-10-03T15:04:05Z Vesperstelo 11696 301081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญเรื่อง|140}} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-a1|คำนำ|a1}} |3=หน้า |4=๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-b1|ประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|b1}} |3=” |4=(ก) }} {{บทสบ |2={{ลนน|tree|แผนที่ลำดับสกุล}} |3= |4= }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-c1|ประวัติพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี)|c1}} |3=” |4=ก }} {{บทสบ |2={{ลนน|๑|จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓}} |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-d1|มูลเหตุสงครามไทยกับญวน|d1}} |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-d2|ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเมืองปราจินบุรี ให้จัดซื้อข้าวเตรียมไว้ ๕๐๐ เกวียน|d2}} |3=” |4=๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-d3|ฉะบับที่ ๒ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องพระยาพิบูลย์ยกมาติดตามพระยาสังคโลก|d3}} |3=” |4=๗ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-e1|เหตุการณ์ในปีมะเสง พ.ศ. ๒๓๗๖|e1}} |3=” |4=๑๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e2|ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบเรื่องรับผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ ตามจำนวนเกณฑ์ และชี้แจงข้อราชการบ้างเล็กน้อย|e2}} |3=” |4=๑๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e3|ฉะบับที่ ๒ ตราสั่งหัวเมืองเรื่องให้เจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ) เป็นแม่ทัพ|e3}} |3=” |4=๑๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e4|ฉะบับที่ ๓ ตราถึงพระยาน่าน, พระยาแพร่|e4}} |3=” |4=๒๔ }}<noinclude></noinclude> gxkm7l3jtc1to7ovnjjy3qsfyvl2y1g 301082 301081 2026-10-03T15:04:39Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 301082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญเรื่อง|140}} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-a1|คำนำ|a1}} |3=หน้า |4=๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-b1|ประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|b1}} |3=” |4=(ก) }} {{บทสบ |2={{ลนน|tree|แผนที่ลำดับสกุล}} |3= |4= }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-c1|ประวัติพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี)|c1}} |3=” |4=ก }} {{บทสบ |2={{ลนน|๑|จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓}} |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-d1|มูลเหตุสงครามไทยกับญวน|d1}} |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-d2|ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเมืองปราจินบุรี ให้จัดซื้อข้าวเตรียมไว้ ๕๐๐ เกวียน|d2}} |3=” |4=๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-d3|ฉะบับที่ ๒ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องพระยาพิบูลย์ยกมาติดตามพระยาสังคโลก|d3}} |3=” |4=๗ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-e1|เหตุการณ์ในปีมะเสง พ.ศ. ๒๓๗๖|e1}} |3=” |4=๑๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e2|ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบเรื่องรับผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ ตามจำนวนเกณฑ์ และชี้แจงข้อราชการบ้างเล็กน้อย|e2}} |3=” |4=๑๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e3|ฉะบับที่ ๒ ตราสั่งหัวเมืองเรื่องให้เจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ) เป็นแม่ทัพ|e3}} |3=” |4=๑๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e4|ฉะบับที่ ๓ ตราถึงพระยาน่าน, พระยาแพร่|e4}} |3=” |4=๒๔ }}<noinclude></noinclude> f7zvsw71uxr1mkn4neilof7kpt95jmx 301154 301082 2026-10-04T11:07:15Z Vesperstelo 11696 301154 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญเรื่อง|140}} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-a1|คำนำ|a1}} |3=หน้า |4=๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-b1|ประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|b1}} |3=” |4=(ก) }} {{บทสบ |2={{ลนน|tree|แผนที่ลำดับสกุล}} |3= |4= }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-c1|ประวัติพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี)|c1}} |3=” |4=ก }} {{บทสบ |2={{ลนน|๑|จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓}} |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-d1|มูลเหตุสงครามไทยกับญวน|d1}} |3=” |4=๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-d2|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑{{ชว|1em}}ตราตอบเมืองปราจินบุรี ให้จัดซื้อข้าวเตรียมไว้ ๕๐๐ เกวียน|d2}} |3=” |4=๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-d3|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๒{{ชว|1em}}ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องพระยาพิบูลย์ยกมาติดตามพระยาสังคโลก|d3}} |3=” |4=๗ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-e1|เหตุการณ์ในปีมะเสง พ.ศ. ๒๓๗๖|e1}} |3=” |4=๑๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e2|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑{{ชว|1em}}ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบเรื่องรับผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ ตามจำนวนเกณฑ์ และชี้แจงข้อราชการบ้างเล็กน้อย|e2}} |3=” |4=๑๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e3|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๒{{ชว|1em}}ตราสั่งหัวเมืองเรื่องให้เจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ) เป็นแม่ทัพ|e3}} |3=” |4=๑๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e4|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๓{{ชว|1em}}ตราถึงพระยาน่าน, พระยาแพร่|e4}} |3=” |4=๒๔ }}<noinclude></noinclude> l1hnqbd0gdewpukq5dolr7ipaatomsx 250 92807 300998 2026-10-03T13:43:04Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300998 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|- ๒ -}}</noinclude>ฉะบับที่ ๔ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) หน้า ๓๐ เหตุการณ์ในปีมะเมีย พ.ศ. ๒๓๗๗ " ๓๒ ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ)เรื่องกวาดต้อนเมืองพวน " ๓๔ ฉะบับที่ ๒ หนังสือญวนเกลี้ยกล่อมชาวไทย ภาคอิสาน " ๓๕ ฉะบับที่ ๓ หนังสือหลวงราชเสนา มหาดไทย ถึงพระยานครเสียมราบ " ๓๙ ฉะบับที่ ๔ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าพระยา นครราชสีมา (ทองอิน อินทรกำแหง) " ๔๐ ฉะบับที่ ๕ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าองค์อิ่ม เจ้าองค์ด้วง พระองค์แก้ว " ๔๒ ฉะบับที่ ๖ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาราชนิกูล พระยาพิชัยสงคราม " ๔๓ ฉะบับที่ ๗ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาจ่าแสน พระยาณรงคพิชัย พระยาปราจินบุรี " ๔๕<noinclude></noinclude> ps67axn81f1iqer6329g37bnok3p7ql 301096 300998 2026-10-03T15:31:43Z Vesperstelo 11696 301096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๒ –}}</noinclude>ฉะบับที่ ๔ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) หน้า ๓๐ เหตุการณ์ในปีมะเมีย พ.ศ. ๒๓๗๗ " ๓๒ ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ)เรื่องกวาดต้อนเมืองพวน " ๓๔ ฉะบับที่ ๒ หนังสือญวนเกลี้ยกล่อมชาวไทย ภาคอิสาน " ๓๕ ฉะบับที่ ๓ หนังสือหลวงราชเสนา มหาดไทย ถึงพระยานครเสียมราบ " ๓๙ ฉะบับที่ ๔ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าพระยา นครราชสีมา (ทองอิน อินทรกำแหง) " ๔๐ ฉะบับที่ ๕ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าองค์อิ่ม เจ้าองค์ด้วง พระองค์แก้ว " ๔๒ ฉะบับที่ ๖ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาราชนิกูล พระยาพิชัยสงคราม " ๔๓ ฉะบับที่ ๗ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาจ่าแสน พระยาณรงคพิชัย พระยาปราจินบุรี " ๔๕<noinclude></noinclude> 3ptnzjvefjluhn3seq0n2p9g0w0un4b 301097 301096 2026-10-03T15:35:52Z Vesperstelo 11696 301097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๒ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e5|ฉะบับที่ ๔ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|e5}} |3=หน้า |4=๓๐ }} เหตุการณ์ในปีมะเมีย พ.ศ. ๒๓๗๗ " ๓๒ ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ)เรื่องกวาดต้อนเมืองพวน " ๓๔ ฉะบับที่ ๒ หนังสือญวนเกลี้ยกล่อมชาวไทย ภาคอิสาน " ๓๕ ฉะบับที่ ๓ หนังสือหลวงราชเสนา มหาดไทย ถึงพระยานครเสียมราบ " ๓๙ ฉะบับที่ ๔ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าพระยา นครราชสีมา (ทองอิน อินทรกำแหง) " ๔๐ ฉะบับที่ ๕ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าองค์อิ่ม เจ้าองค์ด้วง พระองค์แก้ว " ๔๒ ฉะบับที่ ๖ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาราชนิกูล พระยาพิชัยสงคราม " ๔๓ ฉะบับที่ ๗ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาจ่าแสน พระยาณรงคพิชัย พระยาปราจินบุรี " ๔๕<noinclude></noinclude> 252xuc1haenbfatjyeikcjox45mc841 301098 301097 2026-10-03T15:36:19Z Vesperstelo 11696 301098 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๒ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e5|ฉะบับที่ ๔ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|e5}} |3=หน้า |4=๓๐ }} เหตุการณ์ในปีมะเมีย พ.ศ. ๒๓๗๗ ” ๓๒ ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ)เรื่องกวาดต้อนเมืองพวน ” ๓๔ ฉะบับที่ ๒ หนังสือญวนเกลี้ยกล่อมชาวไทย ภาคอิสาน ” ๓๕ ฉะบับที่ ๓ หนังสือหลวงราชเสนา มหาดไทย ถึงพระยานครเสียมราบ ” ๓๙ ฉะบับที่ ๔ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าพระยา นครราชสีมา (ทองอิน อินทรกำแหง) ” ๔๐ ฉะบับที่ ๕ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าองค์อิ่ม เจ้าองค์ด้วง พระองค์แก้ว ” ๔๒ ฉะบับที่ ๖ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาราชนิกูล พระยาพิชัยสงคราม ” ๔๓ ฉะบับที่ ๗ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาจ่าแสน พระยาณรงคพิชัย พระยาปราจินบุรี ” ๔๕<noinclude></noinclude> a0o1yhidck4sx6p9n6bu8iwm21et40s 301099 301098 2026-10-03T15:38:31Z Vesperstelo 11696 301099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๒ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e5|ฉะบับที่ ๔ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|e5}} |3=หน้า |4=๓๐ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-f1|เหตุการณ์ในปีมะเมีย พ.ศ. ๒๓๗๗|f1}} |3=” |4= ๓๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ)เรื่องกวาดต้อนเมืองพวน|f}} |3=” |4=๓๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๒ หนังสือญวนเกลี้ยกล่อมชาวไทย ภาคอิสาน|f}} |3=” |4= ๓๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๓ หนังสือหลวงราชเสนา มหาดไทย ถึงพระยานครเสียมราบ|f}} |3=” |4=๓๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๔ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าพระยา นครราชสีมา (ทองอิน อินทรกำแหง)|f}} |3=” |4=๔๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๕ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าองค์อิ่ม เจ้าองค์ด้วง พระองค์แก้ว|f}} |3=” |4=๔๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๖ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาราชนิกูล พระยาพิชัยสงคราม|f}} |3=” |4=๔๓ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๗ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาจ่าแสน พระยาณรงคพิชัย พระยาปราจินบุรี|f}} |3=” |4=๔๕ }}<noinclude></noinclude> 4k34sxz2wuiiuukvaabby32el3he63y 301100 301099 2026-10-03T15:39:09Z Vesperstelo 11696 301100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๒ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e5|ฉะบับที่ ๔ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|e5}} |3=หน้า |4=๓๐ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-f1|เหตุการณ์ในปีมะเมีย พ.ศ. ๒๓๗๗|f1}} |3=” |4= ๓๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ) เรื่องกวาดต้อนเมืองพวน|f}} |3=” |4=๓๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๒ หนังสือญวนเกลี้ยกล่อมชาวไทยภาคอิสาน|f}} |3=” |4= ๓๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๓ หนังสือหลวงราชเสนามหาดไทยถึงพระยานครเสียมราบ|f}} |3=” |4=๓๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๔ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอิน อินทรกำแหง)|f}} |3=” |4=๔๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๕ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าองค์อิ่ม เจ้าองค์ด้วง พระองค์แก้ว|f}} |3=” |4=๔๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๖ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาราชนิกูล พระยาพิชัยสงคราม|f}} |3=” |4=๔๓ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๗ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาจ่าแสน พระยาณรงคพิชัย พระยาปราจินบุรี|f}} |3=” |4=๔๕ }}<noinclude></noinclude> j8m75iiiwfoyjkspfcv50g286zbt50d 301101 301100 2026-10-03T15:40:06Z Vesperstelo 11696 301101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๒ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e5|ฉะบับที่ ๔ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|e5}} |3=หน้า |4=๓๐ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-f1|เหตุการณ์ในปีมะเมีย พ.ศ. ๒๓๗๗|f1}} |3=” |4= ๓๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f2|ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ) เรื่องกวาดต้อนเมืองพวน|f2}} |3=” |4=๓๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f3|ฉะบับที่ ๒ หนังสือญวนเกลี้ยกล่อมชาวไทยภาคอิสาน|f3}} |3=” |4= ๓๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f4|ฉะบับที่ ๓ หนังสือหลวงราชเสนามหาดไทยถึงพระยานครเสียมราบ|f4}} |3=” |4=๓๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f5|ฉะบับที่ ๔ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอิน อินทรกำแหง)|f5}} |3=” |4=๔๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f6|ฉะบับที่ ๕ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าองค์อิ่ม เจ้าองค์ด้วง พระองค์แก้ว|f6}} |3=” |4=๔๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f7|ฉะบับที่ ๖ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาราชนิกูล พระยาพิชัยสงคราม|f7}} |3=” |4=๔๓ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f8|ฉะบับที่ ๗ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาจ่าแสน พระยาณรงคพิชัย พระยาปราจินบุรี|f8}} |3=” |4=๔๕ }}<noinclude></noinclude> 54j0hz8zre8xkuctxcoejapn4eppphb 301102 301101 2026-10-03T15:40:37Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 301102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๒ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e5|ฉะบับที่ ๔ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|e5}} |3=หน้า |4=๓๐ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-f1|เหตุการณ์ในปีมะเมีย พ.ศ. ๒๓๗๗|f1}} |3=” |4= ๓๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f2|ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ) เรื่องกวาดต้อนเมืองพวน|f2}} |3=” |4=๓๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f3|ฉะบับที่ ๒ หนังสือญวนเกลี้ยกล่อมชาวไทยภาคอิสาน|f3}} |3=” |4= ๓๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f4|ฉะบับที่ ๓ หนังสือหลวงราชเสนามหาดไทยถึงพระยานครเสียมราบ|f4}} |3=” |4=๓๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f5|ฉะบับที่ ๔ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอิน อินทรกำแหง)|f5}} |3=” |4=๔๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f6|ฉะบับที่ ๕ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าองค์อิ่ม เจ้าองค์ด้วง พระองค์แก้ว|f6}} |3=” |4=๔๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f7|ฉะบับที่ ๖ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาราชนิกูล พระยาพิชัยสงคราม|f7}} |3=” |4=๔๓ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f8|ฉะบับที่ ๗ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาจ่าแสน พระยาณรงคพิชัย พระยาปราจินบุรี|f8}} |3=” |4=๔๕ }}<noinclude></noinclude> m3f0g1v45rpsio4e6usge73gejrmsmf 301155 301102 2026-10-04T11:08:02Z Vesperstelo 11696 301155 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๒ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-e5|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๔{{ชว|1em}}ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|e5}} |3=หน้า |4=๓๐ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-f1|เหตุการณ์ในปีมะเมีย พ.ศ. ๒๓๗๗|f1}} |3=” |4= ๓๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f2|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑{{ชว|1em}}ตราตอบเจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ) เรื่องกวาดต้อนเมืองพวน|f2}} |3=” |4=๓๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f3|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๒{{ชว|1em}}หนังสือญวนเกลี้ยกล่อมชาวไทยภาคอิสาน|f3}} |3=” |4= ๓๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f4|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๓{{ชว|1em}}หนังสือหลวงราชเสนามหาดไทยถึงพระยานครเสียมราบ|f4}} |3=” |4=๓๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f5|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๔{{ชว|1em}}หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอิน อินทรกำแหง)|f5}} |3=” |4=๔๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f6|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๕{{ชว|1em}}หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงเจ้าองค์อิ่ม เจ้าองค์ด้วง พระองค์แก้ว|f6}} |3=” |4=๔๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f7|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๖{{ชว|1em}}หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาราชนิกูล พระยาพิชัยสงคราม|f7}} |3=” |4=๔๓ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f8|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๗{{ชว|1em}}หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาจ่าแสน พระยาณรงคพิชัย พระยาปราจินบุรี|f8}} |3=” |4=๔๕ }}<noinclude></noinclude> 54f0ct74ku0zm4ws4d9mvhv4zqohiqr 250 92808 300999 2026-10-03T13:43:28Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 300999 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|- ๓ -}}</noinclude>ฉะบับที่ ๘ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) หน้า ๔๖ ฉะบับที่ ๙ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาศรีสหเทพ " ๔๗ ฉะบับที่ ๑๐ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยานราราช มนตรี " ๔๘ ฉะบับที่ ๑๑ หนังสืออุปฮาดเมืองหลวงมูเลง มาถึงเจ้าเมืองหลวงมูเลง พระนคร พนม ท้าววรบุตร " ๔๙ ฉะบับที่ ๑๒ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) " ๕๐ ฉะบับที่ ๑๓ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) " ๖๐ ฉะบับที่ ๑๔ ใบบอกเมืองสระบุรี ขอเรือ ลำเลียงกองทัพลงมากรุงเทพฯ " ๖๑ ฉะบับที่ ๑๕ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องถอยทัพ จากเมืองโจดก " ๖๒ ฉะบับที่ ๑๖ รายงานของพระยาราชนิกุล เสนอแม่ทัพใหญ่ " ๖๕<noinclude></noinclude> bsowu1nqwf92kx0y9p14h2mgo1qvbbt 301103 300999 2026-10-03T15:41:48Z Vesperstelo 11696 301103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๓ –}}</noinclude>ฉะบับที่ ๘ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) หน้า ๔๖ ฉะบับที่ ๙ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาศรีสหเทพ " ๔๗ ฉะบับที่ ๑๐ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยานราราช มนตรี " ๔๘ ฉะบับที่ ๑๑ หนังสืออุปฮาดเมืองหลวงมูเลง มาถึงเจ้าเมืองหลวงมูเลง พระนคร พนม ท้าววรบุตร " ๔๙ ฉะบับที่ ๑๒ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) " ๕๐ ฉะบับที่ ๑๓ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) " ๖๐ ฉะบับที่ ๑๔ ใบบอกเมืองสระบุรี ขอเรือ ลำเลียงกองทัพลงมากรุงเทพฯ " ๖๑ ฉะบับที่ ๑๕ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องถอยทัพ จากเมืองโจดก " ๖๒ ฉะบับที่ ๑๖ รายงานของพระยาราชนิกุล เสนอแม่ทัพใหญ่ " ๖๕<noinclude></noinclude> m3k182vc0sk5xc9g7n77v068we3bwu2 301104 301103 2026-10-03T15:43:45Z Vesperstelo 11696 301104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๓ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๘ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|f}} |3=หน้า |4=๔๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๙ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาศรีสหเทพ|f}} |3=” |4=๔๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑๐ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยานราราช มนตรี|f}} |3=” |4=๔๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑๑ หนังสืออุปฮาดเมืองหลวงมูเลง มาถึงเจ้าเมืองหลวงมูเลง พระนคร พนม ท้าววรบุตร|f}} |3=” |4=๔๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑๒ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|f}} |3=” |4=๕๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑๓ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|f}} |3=” |4=๖๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑๔ ใบบอกเมืองสระบุรี ขอเรือ ลำเลียงกองทัพลงมากรุงเทพฯ|f}} |3=” |4=๖๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑๕ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องถอยทัพ จากเมืองโจดก|f}} |3=” |4=๖๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑๖ รายงานของพระยาราชนิกุล เสนอแม่ทัพใหญ่|f}} |3=” |4=๖๕ }}<noinclude></noinclude> 1ludonvp0o0pjpwyz3eswilkk0jxu9u 301105 301104 2026-10-03T15:44:17Z Vesperstelo 11696 301105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๓ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๘ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|f}} |3=หน้า |4=๔๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๙ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาศรีสหเทพ|f}} |3=” |4=๔๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑๐ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยานราราชมนตรี|f}} |3=” |4=๔๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑๑ หนังสืออุปฮาดเมืองหลวงมูเลงมาถึงเจ้าเมืองหลวงมูเลง พระนคร พนม ท้าววรบุตร|f}} |3=” |4=๔๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑๒ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|f}} |3=” |4=๕๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑๓ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|f}} |3=” |4=๖๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑๔ ใบบอกเมืองสระบุรี ขอเรือลำเลียงกองทัพลงมากรุงเทพฯ|f}} |3=” |4=๖๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑๕ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องถอยทัพจากเมืองโจดก|f}} |3=” |4=๖๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f|ฉะบับที่ ๑๖ รายงานของพระยาราชนิกุลเสนอแม่ทัพใหญ่|f}} |3=” |4=๖๕ }}<noinclude></noinclude> 4mr9j8q0dw7d7husiw5cvtkqyhvw84c 301106 301105 2026-10-03T15:48:04Z Vesperstelo 11696 301106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๓ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f9|ฉะบับที่ ๘ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|f9}} |3=หน้า |4=๔๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f10|ฉะบับที่ ๙ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาศรีสหเทพ|f10}} |3=” |4=๔๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f11|ฉะบับที่ ๑๐ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยานราราชมนตรี|f11}} |3=” |4=๔๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f12|ฉะบับที่ ๑๑ หนังสืออุปฮาดเมืองหลวงมูเลงมาถึงเจ้าเมืองหลวงมูเลง พระนคร พนม ท้าววรบุตร|f12}} |3=” |4=๔๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f13|ฉะบับที่ ๑๒ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|f13}} |3=” |4=๕๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f14|ฉะบับที่ ๑๓ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|f14}} |3=” |4=๖๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f15|ฉะบับที่ ๑๔ ใบบอกเมืองสระบุรี ขอเรือลำเลียงกองทัพลงมากรุงเทพฯ|f15}} |3=” |4=๖๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f16|ฉะบับที่ ๑๕ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องถอยทัพจากเมืองโจดก|f16}} |3=” |4=๖๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f17|ฉะบับที่ ๑๖ รายงานของพระยาราชนิกุลเสนอแม่ทัพใหญ่|f17}} |3=” |4=๖๕ }}<noinclude></noinclude> 12v1t7istqw4w10m23lgw5te89ydpth 301107 301106 2026-10-03T15:48:47Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 301107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๓ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f9|ฉะบับที่ ๘ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|f9}} |3=หน้า |4=๔๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f10|ฉะบับที่ ๙ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาศรีสหเทพ|f10}} |3=” |4=๔๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f11|ฉะบับที่ ๑๐ หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยานราราชมนตรี|f11}} |3=” |4=๔๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f12|ฉะบับที่ ๑๑ หนังสืออุปฮาดเมืองหลวงมูเลงมาถึงเจ้าเมืองหลวงมูเลง พระนคร พนม ท้าววรบุตร|f12}} |3=” |4=๔๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f13|ฉะบับที่ ๑๒ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|f13}} |3=” |4=๕๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f14|ฉะบับที่ ๑๓ ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|f14}} |3=” |4=๖๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f15|ฉะบับที่ ๑๔ ใบบอกเมืองสระบุรี ขอเรือลำเลียงกองทัพลงมากรุงเทพฯ|f15}} |3=” |4=๖๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f16|ฉะบับที่ ๑๕ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องถอยทัพจากเมืองโจดก|f16}} |3=” |4=๖๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f17|ฉะบับที่ ๑๖ รายงานของพระยาราชนิกุลเสนอแม่ทัพใหญ่|f17}} |3=” |4=๖๕ }}<noinclude></noinclude> 9fcc7irka1dt4zekkkhj09aqmtfhr5n 301156 301107 2026-10-04T11:08:43Z Vesperstelo 11696 301156 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๓ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f9|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๘{{ชว|1em}}ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|f9}} |3=หน้า |4=๔๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f10|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๙{{ชว|1em}}หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยาศรีสหเทพ|f10}} |3=” |4=๔๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f11|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑๐{{ชว|1em}}หนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ถึงพระยานราราชมนตรี|f11}} |3=” |4=๔๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f12|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑๑{{ชว|1em}}หนังสืออุปฮาดเมืองหลวงมูเลงมาถึงเจ้าเมืองหลวงมูเลง พระนคร พนม ท้าววรบุตร|f12}} |3=” |4=๔๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f13|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑๒{{ชว|1em}}ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|f13}} |3=” |4=๕๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f14|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑๓{{ชว|1em}}ใบบอกเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)|f14}} |3=” |4=๖๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f15|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑๔{{ชว|1em}}ใบบอกเมืองสระบุรี ขอเรือลำเลียงกองทัพลงมากรุงเทพฯ|f15}} |3=” |4=๖๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f16|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑๕{{ชว|1em}}ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องถอยทัพจากเมืองโจดก|f16}} |3=” |4=๖๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f17|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑๖{{ชว|1em}}รายงานของพระยาราชนิกุลเสนอแม่ทัพใหญ่|f17}} |3=” |4=๖๕ }}<noinclude></noinclude> 67z5yyallyxtskxqjiyt9g2qnwdpzzq 250 92809 301000 2026-10-03T13:43:54Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301000 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|- ๔ -}}</noinclude>ฉะบับที่ ๑๗ คำให้การหมื่นโชอันชิต หน้า ๗๕ ฉะบับที่ ๑๘ คำให้การนายสุข " ๗๖ ฉะบับที่ ๑๙ รายงานพระสุนทรราชวงศา เสนอแม่ทัพใหญ่ " ๘๗ ฉะบับที่ ๒๐ ระยะทางเรือใบในเมืองญวน " ๙๑ เหตุการณ์ในปีมะแม พ.ศ. ๒๓๗๘ " ๙๕ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงพระยานครชัยศรี " ๙๖ ฉะบับที่ ๒ คำให้การนักซวน ให้แก่หมื่นพิทักษ์ ปลายแดน " ๙๗ ฉะบับที่ ๓ หนังสือเจ้าพระยาธรรมาธิบดี แม่ทัพ ใหญ่ถึงเจ้าหัวพันห้าทั้งหก " ๑๑๓ เหตุการณ์ในปีวอก พ.ศ. ๒๓๗๙ " ๑๒๒ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเมืองสุวรรณภูมิ เรื่องตั้งให้อุปหาด เมืองร้อยเอ็จเป็นที่พระรัตนวงศา " ๑๒๓ ฉะบับที่ ๒ ย่อศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์ " ๑๒๘ ฉะบับที่ ๓ ศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์ " ๑๒๙ ฉะบับที่ ๔ ใบบอกเมืองอุบลราชธานี เรื่องแต่ง ท้าวเพี้ยไปรักษาราชการทางเมืองมุกดาหาร " ๑๓๓ เหตุการณ์ในปีระกา พ.ศ. ๒๓๘๐ " ๑๓๔ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงข้าหลวงและเจ้าเมืองหนองคาย เจ้าเมืองหนองหาร " ๑๓๕<noinclude></noinclude> 67a95zov8do8nypk4x4lcvjzf94e83p 301108 301000 2026-10-03T15:49:57Z Vesperstelo 11696 301108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๔ –}}</noinclude>ฉะบับที่ ๑๗ คำให้การหมื่นโชอันชิต หน้า ๗๕ ฉะบับที่ ๑๘ คำให้การนายสุข " ๗๖ ฉะบับที่ ๑๙ รายงานพระสุนทรราชวงศา เสนอแม่ทัพใหญ่ " ๘๗ ฉะบับที่ ๒๐ ระยะทางเรือใบในเมืองญวน " ๙๑ เหตุการณ์ในปีมะแม พ.ศ. ๒๓๗๘ " ๙๕ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงพระยานครชัยศรี " ๙๖ ฉะบับที่ ๒ คำให้การนักซวน ให้แก่หมื่นพิทักษ์ ปลายแดน " ๙๗ ฉะบับที่ ๓ หนังสือเจ้าพระยาธรรมาธิบดี แม่ทัพ ใหญ่ถึงเจ้าหัวพันห้าทั้งหก " ๑๑๓ เหตุการณ์ในปีวอก พ.ศ. ๒๓๗๙ " ๑๒๒ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเมืองสุวรรณภูมิ เรื่องตั้งให้อุปหาด เมืองร้อยเอ็จเป็นที่พระรัตนวงศา " ๑๒๓ ฉะบับที่ ๒ ย่อศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์ " ๑๒๘ ฉะบับที่ ๓ ศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์ " ๑๒๙ ฉะบับที่ ๔ ใบบอกเมืองอุบลราชธานี เรื่องแต่ง ท้าวเพี้ยไปรักษาราชการทางเมืองมุกดาหาร " ๑๓๓ เหตุการณ์ในปีระกา พ.ศ. ๒๓๘๐ " ๑๓๔ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงข้าหลวงและเจ้าเมืองหนองคาย เจ้าเมืองหนองหาร " ๑๓๕<noinclude></noinclude> ljcbr2am6zt1ksj54seuvgxr8lhdgvy 301109 301108 2026-10-03T15:51:05Z Vesperstelo 11696 301109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๔ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f1|ฉะบับที่ ๑๗ คำให้การหมื่นโชอันชิต|f1}} |3=หน้า |4=๗๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f1|ฉะบับที่ ๑๘ คำให้การนายสุข|f1}} |3=” |4=๗๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f1|ฉะบับที่ ๑๙ รายงานพระสุนทรราชวงศาเสนอแม่ทัพใหญ่|f1}} |3=” |4=๘๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f1|ฉะบับที่ ๒๐ ระยะทางเรือใบในเมืองญวน|f1}} |3=” |4=๙๑ }} เหตุการณ์ในปีมะแม พ.ศ. ๒๓๗๘ " ๙๕ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงพระยานครชัยศรี " ๙๖ ฉะบับที่ ๒ คำให้การนักซวน ให้แก่หมื่นพิทักษ์ ปลายแดน " ๙๗ ฉะบับที่ ๓ หนังสือเจ้าพระยาธรรมาธิบดี แม่ทัพ ใหญ่ถึงเจ้าหัวพันห้าทั้งหก " ๑๑๓ เหตุการณ์ในปีวอก พ.ศ. ๒๓๗๙ " ๑๒๒ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเมืองสุวรรณภูมิ เรื่องตั้งให้อุปหาด เมืองร้อยเอ็จเป็นที่พระรัตนวงศา " ๑๒๓ ฉะบับที่ ๒ ย่อศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์ " ๑๒๘ ฉะบับที่ ๓ ศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์ " ๑๒๙ ฉะบับที่ ๔ ใบบอกเมืองอุบลราชธานี เรื่องแต่ง ท้าวเพี้ยไปรักษาราชการทางเมืองมุกดาหาร " ๑๓๓ เหตุการณ์ในปีระกา พ.ศ. ๒๓๘๐ " ๑๓๔ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงข้าหลวงและเจ้าเมืองหนองคาย เจ้าเมืองหนองหาร " ๑๓๕<noinclude></noinclude> 1vgttt3hvmcwixcd95goafyuxkuyn03 301110 301109 2026-10-03T15:51:37Z Vesperstelo 11696 301110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๔ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f18|ฉะบับที่ ๑๗ คำให้การหมื่นโชอันชิต|f18}} |3=หน้า |4=๗๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f19|ฉะบับที่ ๑๘ คำให้การนายสุข|f19}} |3=” |4=๗๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f20|ฉะบับที่ ๑๙ รายงานพระสุนทรราชวงศาเสนอแม่ทัพใหญ่|f20}} |3=” |4=๘๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f21|ฉะบับที่ ๒๐ ระยะทางเรือใบในเมืองญวน|f21}} |3=” |4=๙๑ }} เหตุการณ์ในปีมะแม พ.ศ. ๒๓๗๘ " ๙๕ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงพระยานครชัยศรี " ๙๖ ฉะบับที่ ๒ คำให้การนักซวน ให้แก่หมื่นพิทักษ์ ปลายแดน " ๙๗ ฉะบับที่ ๓ หนังสือเจ้าพระยาธรรมาธิบดี แม่ทัพ ใหญ่ถึงเจ้าหัวพันห้าทั้งหก " ๑๑๓ เหตุการณ์ในปีวอก พ.ศ. ๒๓๗๙ " ๑๒๒ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเมืองสุวรรณภูมิ เรื่องตั้งให้อุปหาด เมืองร้อยเอ็จเป็นที่พระรัตนวงศา " ๑๒๓ ฉะบับที่ ๒ ย่อศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์ " ๑๒๘ ฉะบับที่ ๓ ศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์ " ๑๒๙ ฉะบับที่ ๔ ใบบอกเมืองอุบลราชธานี เรื่องแต่ง ท้าวเพี้ยไปรักษาราชการทางเมืองมุกดาหาร " ๑๓๓ เหตุการณ์ในปีระกา พ.ศ. ๒๓๘๐ " ๑๓๔ ฉะบับที่ ๑ ตราถึงข้าหลวงและเจ้าเมืองหนองคาย เจ้าเมืองหนองหาร " ๑๓๕<noinclude></noinclude> qmouw8hqx5rebrnul1blmehb7jp9d1q 301111 301110 2026-10-03T15:53:33Z Vesperstelo 11696 301111 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๔ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f18|ฉะบับที่ ๑๗ คำให้การหมื่นโชอันชิต|f18}} |3=หน้า |4=๗๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f19|ฉะบับที่ ๑๘ คำให้การนายสุข|f19}} |3=” |4=๗๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f20|ฉะบับที่ ๑๙ รายงานพระสุนทรราชวงศาเสนอแม่ทัพใหญ่|f20}} |3=” |4=๘๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f21|ฉะบับที่ ๒๐ ระยะทางเรือใบในเมืองญวน|f21}} |3=” |4=๙๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-|เหตุการณ์ในปีมะแม พ.ศ. ๒๓๗๘|}} |3=” |4=๙๕ }} ฉะบับที่ ๑ ตราถึงพระยานครชัยศรี " ๙๖ ฉะบับที่ ๒ คำให้การนักซวน ให้แก่หมื่นพิทักษ์ ปลายแดน " ๙๗ ฉะบับที่ ๓ หนังสือเจ้าพระยาธรรมาธิบดี แม่ทัพ ใหญ่ถึงเจ้าหัวพันห้าทั้งหก " ๑๑๓ {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-|เหตุการณ์ในปีวอก พ.ศ. ๒๓๗๙|}} |3=” |4=๑๒๒ }} ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเมืองสุวรรณภูมิ เรื่องตั้งให้อุปหาด เมืองร้อยเอ็จเป็นที่พระรัตนวงศา " ๑๒๓ ฉะบับที่ ๒ ย่อศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์ " ๑๒๘ ฉะบับที่ ๓ ศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์ " ๑๒๙ ฉะบับที่ ๔ ใบบอกเมืองอุบลราชธานี เรื่องแต่ง ท้าวเพี้ยไปรักษาราชการทางเมืองมุกดาหาร " ๑๓๓ {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-|เหตุการณ์ในปีระกา พ.ศ. ๒๓๘๐|}} |3=” |4=๑๓๔ }} ฉะบับที่ ๑ ตราถึงข้าหลวงและเจ้าเมืองหนองคาย เจ้าเมืองหนองหาร " ๑๓๕<noinclude></noinclude> 4vb2alhduk6cinmu8k4cxk8yjersrsb 301112 301111 2026-10-03T15:54:13Z Vesperstelo 11696 301112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๔ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f18|ฉะบับที่ ๑๗ คำให้การหมื่นโชอันชิต|f18}} |3=หน้า |4=๗๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f19|ฉะบับที่ ๑๘ คำให้การนายสุข|f19}} |3=” |4=๗๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f20|ฉะบับที่ ๑๙ รายงานพระสุนทรราชวงศาเสนอแม่ทัพใหญ่|f20}} |3=” |4=๘๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f21|ฉะบับที่ ๒๐ ระยะทางเรือใบในเมืองญวน|f21}} |3=” |4=๙๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-g1|เหตุการณ์ในปีมะแม พ.ศ. ๒๓๗๘|g1}} |3=” |4=๙๕ }} ฉะบับที่ ๑ ตราถึงพระยานครชัยศรี " ๙๖ ฉะบับที่ ๒ คำให้การนักซวน ให้แก่หมื่นพิทักษ์ ปลายแดน " ๙๗ ฉะบับที่ ๓ หนังสือเจ้าพระยาธรรมาธิบดี แม่ทัพ ใหญ่ถึงเจ้าหัวพันห้าทั้งหก " ๑๑๓ {{บทสบ |2={{ตลล|ส-h1|เหตุการณ์ในปีวอก พ.ศ. ๒๓๗๙|h1}} |3=” |4=๑๒๒ }} ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเมืองสุวรรณภูมิ เรื่องตั้งให้อุปหาด เมืองร้อยเอ็จเป็นที่พระรัตนวงศา " ๑๒๓ ฉะบับที่ ๒ ย่อศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์ " ๑๒๘ ฉะบับที่ ๓ ศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์ " ๑๒๙ ฉะบับที่ ๔ ใบบอกเมืองอุบลราชธานี เรื่องแต่ง ท้าวเพี้ยไปรักษาราชการทางเมืองมุกดาหาร " ๑๓๓ {{บทสบ |2={{ตลล|ส-i1|เหตุการณ์ในปีระกา พ.ศ. ๒๓๘๐|i1}} |3=” |4=๑๓๔ }} ฉะบับที่ ๑ ตราถึงข้าหลวงและเจ้าเมืองหนองคาย เจ้าเมืองหนองหาร " ๑๓๕<noinclude></noinclude> jf4m2eh56jeysqokqsq08hfhfh4gtby 301113 301112 2026-10-03T15:56:46Z Vesperstelo 11696 301113 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๔ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f18|ฉะบับที่ ๑๗ คำให้การหมื่นโชอันชิต|f18}} |3=หน้า |4=๗๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f19|ฉะบับที่ ๑๘ คำให้การนายสุข|f19}} |3=” |4=๗๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f20|ฉะบับที่ ๑๙ รายงานพระสุนทรราชวงศาเสนอแม่ทัพใหญ่|f20}} |3=” |4=๘๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f21|ฉะบับที่ ๒๐ ระยะทางเรือใบในเมืองญวน|f21}} |3=” |4=๙๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-g1|เหตุการณ์ในปีมะแม พ.ศ. ๒๓๗๘|g1}} |3=” |4=๙๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-g|ฉะบับที่ ๑ ตราถึงพระยานครชัยศรี|g}} |3=” |4=๙๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-g|ฉะบับที่ ๒ คำให้การนักซวน ให้แก่หมื่นพิทักษ์ ปลายแดน|g}} |3=” |4=๙๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-g|ฉะบับที่ ๓ หนังสือเจ้าพระยาธรรมาธิบดี แม่ทัพ ใหญ่ถึงเจ้าหัวพันห้าทั้งหก|g}} |3=” |4=๑๑๓ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-h1|เหตุการณ์ในปีวอก พ.ศ. ๒๓๗๙|h1}} |3=” |4=๑๒๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h|ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเมืองสุวรรณภูมิ เรื่องตั้งให้อุปหาด เมืองร้อยเอ็จเป็นที่พระรัตนวงศา|h}} |3=” |4=๑๒๓ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h|ฉะบับที่ ๒ ย่อศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์|h}} |3=” |4=๑๒๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h|ฉะบับที่ ๓ ศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์|h}} |3=” |4=๒๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h|ฉะบับที่ ๔ ใบบอกเมืองอุบลราชธานี เรื่องแต่ง ท้าวเพี้ยไปรักษาราชการทางเมืองมุกดาหาร|h}} |3=” |4=๑๓๓ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-i1|เหตุการณ์ในปีระกา พ.ศ. ๒๓๘๐|i1}} |3=” |4=๑๓๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i|ฉะบับที่ ๑ ตราถึงข้าหลวงและเจ้าเมืองหนองคาย เจ้าเมืองหนองหาร|i}} |3=” |4=๑๓๕ }}<noinclude></noinclude> t3gkysmeopte6yghsfaji0xs48jen6e 301114 301113 2026-10-03T15:57:45Z Vesperstelo 11696 301114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๔ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f18|ฉะบับที่ ๑๗ คำให้การหมื่นโชอันชิต|f18}} |3=หน้า |4=๗๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f19|ฉะบับที่ ๑๘ คำให้การนายสุข|f19}} |3=” |4=๗๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f20|ฉะบับที่ ๑๙ รายงานพระสุนทรราชวงศาเสนอแม่ทัพใหญ่|f20}} |3=” |4=๘๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f21|ฉะบับที่ ๒๐ ระยะทางเรือใบในเมืองญวน|f21}} |3=” |4=๙๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-g1|เหตุการณ์ในปีมะแม พ.ศ. ๒๓๗๘|g1}} |3=” |4=๙๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-g2|ฉะบับที่ ๑ ตราถึงพระยานครชัยศรี|g2}} |3=” |4=๙๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-g3|ฉะบับที่ ๒ คำให้การนักซวน ให้แก่หมื่นพิทักษ์ปลายแดน|g3}} |3=” |4=๙๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-g4|ฉะบับที่ ๓ หนังสือเจ้าพระยาธรรมาธิบดีแม่ทัพใหญ่ถึงเจ้าหัวพันห้าทั้งหก|g4}} |3=” |4=๑๑๓ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-h1|เหตุการณ์ในปีวอก พ.ศ. ๒๓๗๙|h1}} |3=” |4=๑๒๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h2|ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเมืองสุวรรณภูมิ เรื่องตั้งให้อุปหาดเมืองร้อยเอ็จเป็นที่พระรัตนวงศา|h2}} |3=” |4=๑๒๓ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h3|ฉะบับที่ ๒ ย่อศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์|h3}} |3=” |4=๑๒๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h4|ฉะบับที่ ๓ ศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์|h4}} |3=” |4=๒๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h5|ฉะบับที่ ๔ ใบบอกเมืองอุบลราชธานี เรื่องแต่งท้าวเพี้ยไปรักษาราชการทางเมืองมุกดาหาร|h5}} |3=” |4=๑๓๓ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-i1|เหตุการณ์ในปีระกา พ.ศ. ๒๓๘๐|i1}} |3=” |4=๑๓๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i2|ฉะบับที่ ๑ ตราถึงข้าหลวงและเจ้าเมืองหนองคาย เจ้าเมืองหนองหาร|i2}} |3=” |4=๑๓๕ }}<noinclude></noinclude> 6m8atnu4igkx73vud28wzp7g1lgdamd 301115 301114 2026-10-03T15:58:41Z Vesperstelo 11696 301115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๔ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f18|ฉะบับที่ ๑๗ คำให้การหมื่นโชอันชิต|f18}} |3=หน้า |4=๗๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f19|ฉะบับที่ ๑๘ คำให้การนายสุข|f19}} |3=” |4=๗๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f20|ฉะบับที่ ๑๙ รายงานพระสุนทรราชวงศาเสนอแม่ทัพใหญ่|f20}} |3=” |4=๘๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f21|ฉะบับที่ ๒๐ ระยะทางเรือใบในเมืองญวน|f21}} |3=” |4=๙๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-g1|เหตุการณ์ในปีมะแม พ.ศ. ๒๓๗๘|g1}} |3=” |4=๙๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-g2|ฉะบับที่ ๑ ตราถึงพระยานครชัยศรี|g2}} |3=” |4=๙๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-g3|ฉะบับที่ ๒ คำให้การนักซวน ให้แก่หมื่นพิทักษ์ปลายแดน|g3}} |3=” |4=๙๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-g4|ฉะบับที่ ๓ หนังสือเจ้าพระยาธรรมาธิบดีแม่ทัพใหญ่ถึงเจ้าหัวพันห้าทั้งหก|g4}} |3=” |4=๑๑๓ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-h1|เหตุการณ์ในปีวอก พ.ศ. ๒๓๗๙|h1}} |3=” |4=๑๒๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h2|ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเมืองสุวรรณภูมิ เรื่องตั้งให้อุปหาดเมืองร้อยเอ็จเป็นที่พระรัตนวงศา|h2}} |3=” |4=๑๒๓ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h3|ฉะบับที่ ๒ ย่อศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์|h3}} |3=” |4=๑๒๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h4|ฉะบับที่ ๓ ศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์|h4}} |3=” |4=๒๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h5|ฉะบับที่ ๔ ใบบอกเมืองอุบลราชธานี เรื่องแต่งท้าวเพี้ยไปรักษาราชการทางเมืองมุกดาหาร|h5}} |3=” |4=๑๓๓ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-i1|เหตุการณ์ในปีระกา พ.ศ. ๒๓๘๐|i1}} |3=” |4=๑๓๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i2|ฉะบับที่ ๑ ตราถึงข้าหลวงและเจ้าเมืองหนองคายเจ้าเมืองหนองหาร|i2}} |3=” |4=๑๓๕ }}<noinclude></noinclude> htjcbdnvul9x4dyvrp8z8uajvncpiny 301116 301115 2026-10-03T15:59:02Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 301116 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๔ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f18|ฉะบับที่ ๑๗ คำให้การหมื่นโชอันชิต|f18}} |3=หน้า |4=๗๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f19|ฉะบับที่ ๑๘ คำให้การนายสุข|f19}} |3=” |4=๗๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f20|ฉะบับที่ ๑๙ รายงานพระสุนทรราชวงศาเสนอแม่ทัพใหญ่|f20}} |3=” |4=๘๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f21|ฉะบับที่ ๒๐ ระยะทางเรือใบในเมืองญวน|f21}} |3=” |4=๙๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-g1|เหตุการณ์ในปีมะแม พ.ศ. ๒๓๗๘|g1}} |3=” |4=๙๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-g2|ฉะบับที่ ๑ ตราถึงพระยานครชัยศรี|g2}} |3=” |4=๙๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-g3|ฉะบับที่ ๒ คำให้การนักซวน ให้แก่หมื่นพิทักษ์ปลายแดน|g3}} |3=” |4=๙๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-g4|ฉะบับที่ ๓ หนังสือเจ้าพระยาธรรมาธิบดีแม่ทัพใหญ่ถึงเจ้าหัวพันห้าทั้งหก|g4}} |3=” |4=๑๑๓ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-h1|เหตุการณ์ในปีวอก พ.ศ. ๒๓๗๙|h1}} |3=” |4=๑๒๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h2|ฉะบับที่ ๑ ตราถึงเมืองสุวรรณภูมิ เรื่องตั้งให้อุปหาดเมืองร้อยเอ็จเป็นที่พระรัตนวงศา|h2}} |3=” |4=๑๒๓ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h3|ฉะบับที่ ๒ ย่อศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์|h3}} |3=” |4=๑๒๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h4|ฉะบับที่ ๓ ศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์|h4}} |3=” |4=๒๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h5|ฉะบับที่ ๔ ใบบอกเมืองอุบลราชธานี เรื่องแต่งท้าวเพี้ยไปรักษาราชการทางเมืองมุกดาหาร|h5}} |3=” |4=๑๓๓ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-i1|เหตุการณ์ในปีระกา พ.ศ. ๒๓๘๐|i1}} |3=” |4=๑๓๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i2|ฉะบับที่ ๑ ตราถึงข้าหลวงและเจ้าเมืองหนองคายเจ้าเมืองหนองหาร|i2}} |3=” |4=๑๓๕ }}<noinclude></noinclude> 86z3wjb7pt3j0r9k8aia8aqmlexhavm 301157 301116 2026-10-04T11:11:03Z Vesperstelo 11696 301157 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๔ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f18|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑๗{{ชว|1em}}คำให้การหมื่นโชอันชิต|f18}} |3=หน้า |4=๗๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f19|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑๘{{ชว|1em}}คำให้การนายสุข|f19}} |3=” |4=๗๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f20|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑๙{{ชว|1em}}รายงานพระสุนทรราชวงศาเสนอแม่ทัพใหญ่|f20}} |3=” |4=๘๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-f21|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๒๐{{ชว|1em}}ระยะทางเรือใบในเมืองญวน|f21}} |3=” |4=๙๑ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-g1|เหตุการณ์ในปีมะแม พ.ศ. ๒๓๗๘|g1}} |3=” |4=๙๕ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-g2|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑{{ชว|1em}}ตราถึงพระยานครชัยศรี|g2}} |3=” |4=๙๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-g3|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๒{{ชว|1em}}คำให้การนักซวน ให้แก่หมื่นพิทักษ์ปลายแดน|g3}} |3=” |4=๙๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-g4|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๓{{ชว|1em}}หนังสือเจ้าพระยาธรรมาธิบดีแม่ทัพใหญ่ถึงเจ้าหัวพันห้าทั้งหก|g4}} |3=” |4=๑๑๓ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-h1|เหตุการณ์ในปีวอก พ.ศ. ๒๓๗๙|h1}} |3=” |4=๑๒๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h2|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑{{ชว|1em}}ตราถึงเมืองสุวรรณภูมิ เรื่องตั้งให้อุปหาดเมืองร้อยเอ็จเป็นที่พระรัตนวงศา|h2}} |3=” |4=๑๒๓ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h3|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๒{{ชว|1em}}ย่อศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์|h3}} |3=” |4=๑๒๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h4|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๓{{ชว|1em}}ศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์|h4}} |3=” |4=๒๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-h5|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๔{{ชว|1em}}ใบบอกเมืองอุบลราชธานี เรื่องแต่งท้าวเพี้ยไปรักษาราชการทางเมืองมุกดาหาร|h5}} |3=” |4=๑๓๓ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-i1|เหตุการณ์ในปีระกา พ.ศ. ๒๓๘๐|i1}} |3=” |4=๑๓๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i2|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑{{ชว|1em}}ตราถึงข้าหลวงและเจ้าเมืองหนองคายเจ้าเมืองหนองหาร|i2}} |3=” |4=๑๓๕ }}<noinclude></noinclude> e69scyrdr7necry7ffsbukajo8pkj9j 250 92810 301001 2026-10-03T13:44:17Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301001 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|- ๕ -}}</noinclude>ฉะบับที่ ๒ บันทึกจำนวนคนกรุงเทพฯ และหัว เมืองเกนไปทำเมืองพัตบอง พ.ศ. ๒๓๘๐ หน้า ๑๔๔ ฉะบับที่ ๓ บันทึกรายการบอกขนาดเมืองพัตบอง เป็นต้น " ๑๔๗ เหตุการณ์ในปีจอ พ.ศ. ๒๓๘๑ " ๑๔๘ ฉะบับที่ ๑ ตราสั่งให้เมืองฉะเชิงเทรารักษาเกวียน และกระบือของเจ้าองค์ด้วง " ๑๔๙ ฉะบับที่ ๒ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้จัดส่งเครื่องยศ เจ้าองค์ด้วงไว้กับเมืองพัตบอง " ๑๕๐ ฉะบับที่ ๓ ตราถึงข้าหลวงและกรมการเมืองปราจิน บุรี สั่งจ่ายเกลือ ๖๐๐ ถังส่งไปเมืองพัตบอง " ๑๕๒ ฉะบับที่ ๔ จำนวนครัวทางภาคอิสานที่อพยพเข้ามา พึ่งพระบรมโพธิสมภาร ซึ่งแยกย้ายไปอยู่ ต่างเมืองตามใจสมัคร " ๑๕๔ เหตุการณ์ในปีกุน พ.ศ. ๒๔๘๒ " ๑๕๖ ฉะบับที่ ๑ ย่อความใบบอกต่าง ๆ " ๑๕๗ ฉะบับที่ ๒ บัญชีกองทัพเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เมื่อยกไปเมืองพัตบอง " ๑๗๔<noinclude></noinclude> 0jd82rfgnuf5il418j0cu382b7094dr 301139 301001 2026-10-04T10:27:50Z Vesperstelo 11696 301139 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|- ๕ -}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i|ฉะบับที่ ๒ บันทึกจำนวนคนกรุงเทพฯ และหัวเมืองเกนไปทำเมืองพัตบอง พ.ศ. ๒๓๘๐|i}} |3=หน้า |4=๑๔๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i|ฉะบับที่ ๓ บันทึกรายการบอกขนาดเมืองพัตบองเป็นต้น|i}} |3=” |4=๑๔๗ }} เหตุการณ์ในปีจอ พ.ศ. ๒๓๘๑ " ๑๔๘ ฉะบับที่ ๑ ตราสั่งให้เมืองฉะเชิงเทรารักษาเกวียน และกระบือของเจ้าองค์ด้วง " ๑๔๙ ฉะบับที่ ๒ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้จัดส่งเครื่องยศ เจ้าองค์ด้วงไว้กับเมืองพัตบอง " ๑๕๐ ฉะบับที่ ๓ ตราถึงข้าหลวงและกรมการเมืองปราจิน บุรี สั่งจ่ายเกลือ ๖๐๐ ถังส่งไปเมืองพัตบอง " ๑๕๒ ฉะบับที่ ๔ จำนวนครัวทางภาคอิสานที่อพยพเข้ามา พึ่งพระบรมโพธิสมภาร ซึ่งแยกย้ายไปอยู่ ต่างเมืองตามใจสมัคร " ๑๕๔ เหตุการณ์ในปีกุน พ.ศ. ๒๔๘๒ " ๑๕๖ ฉะบับที่ ๑ ย่อความใบบอกต่าง ๆ " ๑๕๗ ฉะบับที่ ๒ บัญชีกองทัพเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เมื่อยกไปเมืองพัตบอง " ๑๗๔<noinclude></noinclude> h58me56cqur15tn62qxspxk696p08s8 301140 301139 2026-10-04T10:28:20Z Vesperstelo 11696 301140 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๕ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i3|ฉะบับที่ ๒ บันทึกจำนวนคนกรุงเทพฯ และหัวเมืองเกนไปทำเมืองพัตบอง พ.ศ. ๒๓๘๐|i3}} |3=หน้า |4=๑๔๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i4|ฉะบับที่ ๓ บันทึกรายการบอกขนาดเมืองพัตบองเป็นต้น|i4}} |3=” |4=๑๔๗ }} เหตุการณ์ในปีจอ พ.ศ. ๒๓๘๑ " ๑๔๘ ฉะบับที่ ๑ ตราสั่งให้เมืองฉะเชิงเทรารักษาเกวียน และกระบือของเจ้าองค์ด้วง " ๑๔๙ ฉะบับที่ ๒ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้จัดส่งเครื่องยศ เจ้าองค์ด้วงไว้กับเมืองพัตบอง " ๑๕๐ ฉะบับที่ ๓ ตราถึงข้าหลวงและกรมการเมืองปราจิน บุรี สั่งจ่ายเกลือ ๖๐๐ ถังส่งไปเมืองพัตบอง " ๑๕๒ ฉะบับที่ ๔ จำนวนครัวทางภาคอิสานที่อพยพเข้ามา พึ่งพระบรมโพธิสมภาร ซึ่งแยกย้ายไปอยู่ ต่างเมืองตามใจสมัคร " ๑๕๔ เหตุการณ์ในปีกุน พ.ศ. ๒๔๘๒ " ๑๕๖ ฉะบับที่ ๑ ย่อความใบบอกต่าง ๆ " ๑๕๗ ฉะบับที่ ๒ บัญชีกองทัพเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เมื่อยกไปเมืองพัตบอง " ๑๗๔<noinclude></noinclude> 7lj7jvx32fycphgitdyp5ylwf65qd9t 301142 301140 2026-10-04T10:31:25Z Vesperstelo 11696 301142 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๕ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i3|ฉะบับที่ ๒ บันทึกจำนวนคนกรุงเทพฯ และหัวเมืองเกนไปทำเมืองพัตบอง พ.ศ. ๒๓๘๐|i3}} |3=หน้า |4=๑๔๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i4|ฉะบับที่ ๓ บันทึกรายการบอกขนาดเมืองพัตบองเป็นต้น|i4}} |3=” |4=๑๔๗ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-1|เหตุการณ์ในปีจอ พ.ศ. ๒๓๘๑|1}} |3=” |4=๑๔๘ }} ฉะบับที่ ๑ ตราสั่งให้เมืองฉะเชิงเทรารักษาเกวียน และกระบือของเจ้าองค์ด้วง " ๑๔๙ ฉะบับที่ ๒ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้จัดส่งเครื่องยศ เจ้าองค์ด้วงไว้กับเมืองพัตบอง " ๑๕๐ ฉะบับที่ ๓ ตราถึงข้าหลวงและกรมการเมืองปราจิน บุรี สั่งจ่ายเกลือ ๖๐๐ ถังส่งไปเมืองพัตบอง " ๑๕๒ ฉะบับที่ ๔ จำนวนครัวทางภาคอิสานที่อพยพเข้ามา พึ่งพระบรมโพธิสมภาร ซึ่งแยกย้ายไปอยู่ ต่างเมืองตามใจสมัคร " ๑๕๔ {{บทสบ |2={{ตลล|ส-1|เหตุการณ์ในปีกุน พ.ศ. ๒๔๘๒|1}} |3=” |4=๑๕๖ }} ฉะบับที่ ๑ ย่อความใบบอกต่าง ๆ " ๑๕๗ ฉะบับที่ ๒ บัญชีกองทัพเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เมื่อยกไปเมืองพัตบอง " ๑๗๔<noinclude></noinclude> 2ybr3gbnp7i8qfpn2a4oagk4ltcnzdi 301143 301142 2026-10-04T10:34:33Z Vesperstelo 11696 301143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๕ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i3|ฉะบับที่ ๒ บันทึกจำนวนคนกรุงเทพฯ และหัวเมืองเกนไปทำเมืองพัตบอง พ.ศ. ๒๓๘๐|i3}} |3=หน้า |4=๑๔๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i4|ฉะบับที่ ๓ บันทึกรายการบอกขนาดเมืองพัตบองเป็นต้น|i4}} |3=” |4=๑๔๗ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-j1|เหตุการณ์ในปีจอ พ.ศ. ๒๓๘๑|j1}} |3=” |4=๑๔๘ }} ฉะบับที่ ๑ ตราสั่งให้เมืองฉะเชิงเทรารักษาเกวียน และกระบือของเจ้าองค์ด้วง " ๑๔๙ ฉะบับที่ ๒ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้จัดส่งเครื่องยศ เจ้าองค์ด้วงไว้กับเมืองพัตบอง " ๑๕๐ ฉะบับที่ ๓ ตราถึงข้าหลวงและกรมการเมืองปราจิน บุรี สั่งจ่ายเกลือ ๖๐๐ ถังส่งไปเมืองพัตบอง " ๑๕๒ ฉะบับที่ ๔ จำนวนครัวทางภาคอิสานที่อพยพเข้ามา พึ่งพระบรมโพธิสมภาร ซึ่งแยกย้ายไปอยู่ ต่างเมืองตามใจสมัคร " ๑๕๔ {{บทสบ |2={{ตลล|ส-k1|เหตุการณ์ในปีกุน พ.ศ. ๒๔๘๒|k1}} |3=” |4=๑๕๖ }} ฉะบับที่ ๑ ย่อความใบบอกต่าง ๆ " ๑๕๗ ฉะบับที่ ๒ บัญชีกองทัพเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เมื่อยกไปเมืองพัตบอง " ๑๗๔<noinclude></noinclude> e5o3vj82l2s6ev48p22vtjlrothy7h3 301144 301143 2026-10-04T10:44:10Z Vesperstelo 11696 301144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๕ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i3|ฉะบับที่ ๒ บันทึกจำนวนคนกรุงเทพฯ และหัวเมืองเกนไปทำเมืองพัตบอง พ.ศ. ๒๓๘๐|i3}} |3=หน้า |4=๑๔๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i4|ฉะบับที่ ๓ บันทึกรายการบอกขนาดเมืองพัตบองเป็นต้น|i4}} |3=” |4=๑๔๗ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-j1|เหตุการณ์ในปีจอ พ.ศ. ๒๓๘๑|j1}} |3=” |4=๑๔๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j|ฉะบับที่ ๑ ตราสั่งให้เมืองฉะเชิงเทรารักษาเกวียน และกระบือของเจ้าองค์ด้วงร|j}} |3=” |4=๑๔๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j|ฉะบับที่ ๒ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้จัดส่งเครื่องยศ เจ้าองค์ด้วงไว้กับเมืองพัตบองร|j}} |3=” |4=๑๕๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j|ฉะบับที่ ๓ ตราถึงข้าหลวงและกรมการเมืองปราจิน บุรี สั่งจ่ายเกลือ ๖๐๐ ถังส่งไปเมืองพัตบองร|j}} |3=” |4=๑๕๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j|ฉะบับที่ ๔ จำนวนครัวทางภาคอิสานที่อพยพเข้ามา พึ่งพระบรมโพธิสมภาร ซึ่งแยกย้ายไปอยู่ ต่างเมืองตามใจสมัคร|j}} |3=” |4=๑๕๔ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-k1|เหตุการณ์ในปีกุน พ.ศ. ๒๔๘๒|k1}} |3=” |4=๑๕๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๑ ย่อความใบบอกต่าง ๆ|k}} |3=” |4=๑๕๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๒ บัญชีกองทัพเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เมื่อยกไปเมืองพัตบอง|k}} |3=” |4=๑๗๔ }}<noinclude></noinclude> a9rg2lxjlke87c3hb0911rl20hj2lcv 301145 301144 2026-10-04T10:45:03Z Vesperstelo 11696 301145 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๕ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i3|ฉะบับที่ ๒ บันทึกจำนวนคนกรุงเทพฯ และหัวเมืองเกนไปทำเมืองพัตบอง พ.ศ. ๒๓๘๐|i3}} |3=หน้า |4=๑๔๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i4|ฉะบับที่ ๓ บันทึกรายการบอกขนาดเมืองพัตบองเป็นต้น|i4}} |3=” |4=๑๔๗ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-j1|เหตุการณ์ในปีจอ พ.ศ. ๒๓๘๑|j1}} |3=” |4=๑๔๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j|ฉะบับที่ ๑ ตราสั่งให้เมืองฉะเชิงเทรารักษาเกวียนและกระบือของเจ้าองค์ด้วง|j}} |3=” |4=๑๔๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j|ฉะบับที่ ๒ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้จัดส่งเครื่องยศเจ้าองค์ด้วงไว้กับเมืองพัตบอง|j}} |3=” |4=๑๕๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j|ฉะบับที่ ๓ ตราถึงข้าหลวงและกรมการเมืองปราจินบุรี สั่งจ่ายเกลือ ๖๐๐ ถังส่งไปเมืองพัตบองร|j}} |3=” |4=๑๕๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j|ฉะบับที่ ๔ จำนวนครัวทางภาคอิสานที่อพยพเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร ซึ่งแยกย้ายไปอยู่ต่างเมืองตามใจสมัคร|j}} |3=” |4=๑๕๔ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-k1|เหตุการณ์ในปีกุน พ.ศ. ๒๔๘๒|k1}} |3=” |4=๑๕๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๑ ย่อความใบบอกต่าง ๆ|k}} |3=” |4=๑๕๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๒ บัญชีกองทัพเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เมื่อยกไปเมืองพัตบอง|k}} |3=” |4=๑๗๔ }}<noinclude></noinclude> 4iztdgwjrsk6m73uss7low7gal95f6g 301146 301145 2026-10-04T10:49:43Z Vesperstelo 11696 301146 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๕ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i3|ฉะบับที่ ๒ บันทึกจำนวนคนกรุงเทพฯ และหัวเมืองเกนไปทำเมืองพัตบอง พ.ศ. ๒๓๘๐|i3}} |3=หน้า |4=๑๔๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i4|ฉะบับที่ ๓ บันทึกรายการบอกขนาดเมืองพัตบองเป็นต้น|i4}} |3=” |4=๑๔๗ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-j1|เหตุการณ์ในปีจอ พ.ศ. ๒๓๘๑|j1}} |3=” |4=๑๔๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j2|ฉะบับที่ ๑ ตราสั่งให้เมืองฉะเชิงเทรารักษาเกวียนและกระบือของเจ้าองค์ด้วง|j2}} |3=” |4=๑๔๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j3|ฉะบับที่ ๒ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้จัดส่งเครื่องยศเจ้าองค์ด้วงไว้กับเมืองพัตบอง|j3}} |3=” |4=๑๕๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j4|ฉะบับที่ ๓ ตราถึงข้าหลวงและกรมการเมืองปราจินบุรี สั่งจ่ายเกลือ ๖๐๐ ถังส่งไปเมืองพัตบองร|j4}} |3=” |4=๑๕๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j5|ฉะบับที่ ๔ จำนวนครัวทางภาคอิสานที่อพยพเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร ซึ่งแยกย้ายไปอยู่ต่างเมืองตามใจสมัคร|j5}} |3=” |4=๑๕๔ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-k1|เหตุการณ์ในปีกุน พ.ศ. ๒๔๘๒|k1}} |3=” |4=๑๕๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k2|ฉะบับที่ ๑ ย่อความใบบอกต่าง ๆ|k2}} |3=” |4=๑๕๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k3|ฉะบับที่ ๒ บัญชีกองทัพเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เมื่อยกไปเมืองพัตบอง|k3}} |3=” |4=๑๗๔ }}<noinclude></noinclude> 4z3kqmgoq1a9km4ptx3nvanqensnm4p 301147 301146 2026-10-04T10:58:07Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 301147 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๕ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i3|ฉะบับที่ ๒ บันทึกจำนวนคนกรุงเทพฯ และหัวเมืองเกนไปทำเมืองพัตบอง พ.ศ. ๒๓๘๐|i3}} |3=หน้า |4=๑๔๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i4|ฉะบับที่ ๓ บันทึกรายการบอกขนาดเมืองพัตบองเป็นต้น|i4}} |3=” |4=๑๔๗ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-j1|เหตุการณ์ในปีจอ พ.ศ. ๒๓๘๑|j1}} |3=” |4=๑๔๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j2|ฉะบับที่ ๑ ตราสั่งให้เมืองฉะเชิงเทรารักษาเกวียนและกระบือของเจ้าองค์ด้วง|j2}} |3=” |4=๑๔๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j3|ฉะบับที่ ๒ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้จัดส่งเครื่องยศเจ้าองค์ด้วงไว้กับเมืองพัตบอง|j3}} |3=” |4=๑๕๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j4|ฉะบับที่ ๓ ตราถึงข้าหลวงและกรมการเมืองปราจินบุรี สั่งจ่ายเกลือ ๖๐๐ ถังส่งไปเมืองพัตบองร|j4}} |3=” |4=๑๕๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j5|ฉะบับที่ ๔ จำนวนครัวทางภาคอิสานที่อพยพเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร ซึ่งแยกย้ายไปอยู่ต่างเมืองตามใจสมัคร|j5}} |3=” |4=๑๕๔ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-k1|เหตุการณ์ในปีกุน พ.ศ. ๒๔๘๒|k1}} |3=” |4=๑๕๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k2|ฉะบับที่ ๑ ย่อความใบบอกต่าง ๆ|k2}} |3=” |4=๑๕๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k3|ฉะบับที่ ๒ บัญชีกองทัพเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เมื่อยกไปเมืองพัตบอง|k3}} |3=” |4=๑๗๔ }}<noinclude></noinclude> 3jt7rbay3k5q8tg1mb4b6hmllqky2ng 301158 301147 2026-10-04T11:11:43Z Vesperstelo 11696 301158 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๕ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i3|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๒{{ชว|1em}}บันทึกจำนวนคนกรุงเทพฯ และหัวเมืองเกนไปทำเมืองพัตบอง พ.ศ. ๒๓๘๐|i3}} |3=หน้า |4=๑๔๔ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-i4|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๓{{ชว|1em}}บันทึกรายการบอกขนาดเมืองพัตบองเป็นต้น|i4}} |3=” |4=๑๔๗ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-j1|เหตุการณ์ในปีจอ พ.ศ. ๒๓๘๑|j1}} |3=” |4=๑๔๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j2|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑{{ชว|1em}}ตราสั่งให้เมืองฉะเชิงเทรารักษาเกวียนและกระบือของเจ้าองค์ด้วง|j2}} |3=” |4=๑๔๙ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j3|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๒{{ชว|1em}}ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้จัดส่งเครื่องยศเจ้าองค์ด้วงไว้กับเมืองพัตบอง|j3}} |3=” |4=๑๕๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j4|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๓{{ชว|1em}}ตราถึงข้าหลวงและกรมการเมืองปราจินบุรี สั่งจ่ายเกลือ ๖๐๐ ถังส่งไปเมืองพัตบองร|j4}} |3=” |4=๑๕๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-j5|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๔{{ชว|1em}}จำนวนครัวทางภาคอิสานที่อพยพเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร ซึ่งแยกย้ายไปอยู่ต่างเมืองตามใจสมัคร|j5}} |3=” |4=๑๕๔ }} {{บทสบ |2={{ตลล|ส-k1|เหตุการณ์ในปีกุน พ.ศ. ๒๔๘๒|k1}} |3=” |4=๑๕๖ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k2|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๑{{ชว|1em}}ย่อความใบบอกต่าง ๆ|k2}} |3=” |4=๑๕๗ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k3|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๒{{ชว|1em}}บัญชีกองทัพเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เมื่อยกไปเมืองพัตบอง|k3}} |3=” |4=๑๗๔ }}<noinclude></noinclude> bxlvrcdfy2iis574l02jku21ra9h8zd 250 92811 301002 2026-10-03T13:44:40Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301002 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|- ๖ -}}</noinclude>ฉะบับที่ ๓ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้พระราชทาน เสื้อผ้าแก่นายทัพนายกองหน้า ๑๙๐ ฉะบับที่ ๔ ตราถึงกรมการเมืองปราจินบุรี และกระบินทรบุรี " ๑๙๑ ฉะบับที่ ๕ คำให้การนายถ่อญวน " ๑๙๒ ฉะบับที่ ๖ ตราถึงเมืองกาฬสินธุ์, ไชยบุรี, สกลนคร ไห้ไปกวาดต้อนครอบครัวญวน ที่ค่ายนาขนองม้า " ๑๙๘ ฉะบับที่ ๗ รายการเสื้อ ที่พระราชทานนายทัพ นายกอง " ๒๐๒ ฉะบับที่ ๘ ย่อความใบบอกต่าง ๆ " ๒๐๖<noinclude></noinclude> nh1aahtlscf1o7ghdtu0vldhij1m6nm 301148 301002 2026-10-04T11:03:05Z Vesperstelo 11696 301148 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๖ –}}</noinclude>ฉะบับที่ ๓ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้พระราชทาน เสื้อผ้าแก่นายทัพนายกองหน้า ๑๙๐ ฉะบับที่ ๔ ตราถึงกรมการเมืองปราจินบุรี และกระบินทรบุรี " ๑๙๑ ฉะบับที่ ๕ คำให้การนายถ่อญวน " ๑๙๒ ฉะบับที่ ๖ ตราถึงเมืองกาฬสินธุ์, ไชยบุรี, สกลนคร ไห้ไปกวาดต้อนครอบครัวญวน ที่ค่ายนาขนองม้า " ๑๙๘ ฉะบับที่ ๗ รายการเสื้อ ที่พระราชทานนายทัพ นายกอง " ๒๐๒ ฉะบับที่ ๘ ย่อความใบบอกต่าง ๆ " ๒๐๖<noinclude></noinclude> o2hpu98a6vr8glu8g50t6pcz9fpz9kl 301149 301148 2026-10-04T11:04:55Z Vesperstelo 11696 301149 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๖ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๓ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้พระราชทาน เสื้อผ้าแก่นายทัพนายกอง|k}} |3=” |4=๑๙๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๔ ตราถึงกรมการเมืองปราจินบุรี และกระบินทรบุรี|k}} |3=” |4=๑๙๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๕ คำให้การนายถ่อญวน|k}} |3=” |4=๑๙๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๖ ตราถึงเมืองกาฬสินธุ์, ไชยบุรี, สกลนคร ไห้ไปกวาดต้อนครอบครัวญวน ที่ค่ายนาขนองม้า|k}} |3=” |4=๑๙๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๗ รายการเสื้อ ที่พระราชทานนายทัพ นายกอง|k}} |3=” |4=๒๐๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๘ ย่อความใบบอกต่าง ๆ|k}} |3=” |4=๒๐๖ }}<noinclude></noinclude> 9pxstdmx8r2hjtcnv3lqljbfch3c7hc 301150 301149 2026-10-04T11:05:25Z Vesperstelo 11696 301150 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๖ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๓ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้พระราชทานเสื้อผ้าแก่นายทัพนายกอง|k}} |3=” |4=๑๙๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๔ ตราถึงกรมการเมืองปราจินบุรีและกระบินทรบุรี|k}} |3=” |4=๑๙๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๕ คำให้การนายถ่อญวน|k}} |3=” |4=๑๙๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๖ ตราถึงเมืองกาฬสินธุ์, ไชยบุรี, สกลนคร ไห้ไปกวาดต้อนครอบครัวญวนที่ค่ายนาขนองม้า|k}} |3=” |4=๑๙๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๗ รายการเสื้อที่พระราชทานนายทัพนายกอง|k}} |3=” |4=๒๐๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k|ฉะบับที่ ๘ ย่อความใบบอกต่าง ๆ|k}} |3=” |4=๒๐๖ }}<noinclude></noinclude> 7v0zyzc7pfqplv880d04cob8fwpndvd 301151 301150 2026-10-04T11:05:50Z Vesperstelo 11696 301151 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๖ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k4|ฉะบับที่ ๓ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้พระราชทานเสื้อผ้าแก่นายทัพนายกอง|k4}} |3=” |4=๑๙๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k5|ฉะบับที่ ๔ ตราถึงกรมการเมืองปราจินบุรีและกระบินทรบุรี|k5}} |3=” |4=๑๙๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k6|ฉะบับที่ ๕ คำให้การนายถ่อญวน|k6}} |3=” |4=๑๙๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k7|ฉะบับที่ ๖ ตราถึงเมืองกาฬสินธุ์, ไชยบุรี, สกลนคร ไห้ไปกวาดต้อนครอบครัวญวนที่ค่ายนาขนองม้า|k7}} |3=” |4=๑๙๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k8|ฉะบับที่ ๗ รายการเสื้อที่พระราชทานนายทัพนายกอง|k8}} |3=” |4=๒๐๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k9|ฉะบับที่ ๘ ย่อความใบบอกต่าง ๆ|k9}} |3=” |4=๒๐๖ }}<noinclude></noinclude> 59jsoge5flo527yqh23faoafuzdd2w0 301152 301151 2026-10-04T11:06:00Z Vesperstelo 11696 301152 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๖ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k4|ฉะบับที่ ๓ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้พระราชทานเสื้อผ้าแก่นายทัพนายกอง|k4}} |3=หน้า |4=๑๙๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k5|ฉะบับที่ ๔ ตราถึงกรมการเมืองปราจินบุรีและกระบินทรบุรี|k5}} |3=” |4=๑๙๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k6|ฉะบับที่ ๕ คำให้การนายถ่อญวน|k6}} |3=” |4=๑๙๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k7|ฉะบับที่ ๖ ตราถึงเมืองกาฬสินธุ์, ไชยบุรี, สกลนคร ไห้ไปกวาดต้อนครอบครัวญวนที่ค่ายนาขนองม้า|k7}} |3=” |4=๑๙๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k8|ฉะบับที่ ๗ รายการเสื้อที่พระราชทานนายทัพนายกอง|k8}} |3=” |4=๒๐๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k9|ฉะบับที่ ๘ ย่อความใบบอกต่าง ๆ|k9}} |3=” |4=๒๐๖ }}<noinclude></noinclude> s5rrtpkgjwjs6tbljicsxf6dswwp8kv 301153 301152 2026-10-04T11:06:11Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 301153 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๖ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k4|ฉะบับที่ ๓ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้พระราชทานเสื้อผ้าแก่นายทัพนายกอง|k4}} |3=หน้า |4=๑๙๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k5|ฉะบับที่ ๔ ตราถึงกรมการเมืองปราจินบุรีและกระบินทรบุรี|k5}} |3=” |4=๑๙๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k6|ฉะบับที่ ๕ คำให้การนายถ่อญวน|k6}} |3=” |4=๑๙๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k7|ฉะบับที่ ๖ ตราถึงเมืองกาฬสินธุ์, ไชยบุรี, สกลนคร ไห้ไปกวาดต้อนครอบครัวญวนที่ค่ายนาขนองม้า|k7}} |3=” |4=๑๙๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k8|ฉะบับที่ ๗ รายการเสื้อที่พระราชทานนายทัพนายกอง|k8}} |3=” |4=๒๐๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k9|ฉะบับที่ ๘ ย่อความใบบอกต่าง ๆ|k9}} |3=” |4=๒๐๖ }}<noinclude></noinclude> p3bjt29yh9c2z5tsw6ujbzcpbfs036h 301159 301153 2026-10-04T11:13:23Z Vesperstelo 11696 301159 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{ก|– ๖ –}}</noinclude>{{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k4|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๓{{ชว|1em}}ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องให้พระราชทานเสื้อผ้าแก่นายทัพนายกอง|k4}} |3=หน้า |4=๑๙๐ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k5|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๔{{ชว|1em}}ตราถึงกรมการเมืองปราจินบุรีและกระบินทรบุรี|k5}} |3=” |4=๑๙๑ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k6|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๕{{ชว|1em}}คำให้การนายถ่อญวน|k6}} |3=” |4=๑๙๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k7|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๖{{ชว|1em}}ตราถึงเมืองกาฬสินธุ์, ไชยบุรี, สกลนคร ไห้ไปกวาดต้อนครอบครัวญวนที่ค่ายนาขนองม้า|k7}} |3=” |4=๑๙๘ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k8|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๗{{ชว|1em}}รายการเสื้อที่พระราชทานนายทัพนายกอง|k8}} |3=” |4=๒๐๒ }} {{บทสบ |1={{ชว}} |2={{ตลล|ส-k9|ฉะบับที่{{ชว|1em}}๘{{ชว|1em}}ย่อความใบบอกต่าง ๆ|k9}} |3=” |4=๒๐๖ }}<noinclude></noinclude> 12t85l3xs2j0uylvqovf59ni0wswzqz 250 92812 301003 2026-10-03T13:44:59Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301003 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>สารบาญรูป ๑. รูปเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) รูปยืน อยู่ข้างหน้าประวัติ รูปนั่ง ระหว่างหน้า (ณ) - (ด) ๒. รูปพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) อยู่หน้าประวัติ ๓. ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ กองช้างและกองเดินท้าวระหว่างหน้า ๘ - ๙ กองช้าง " ๑๒ - ๑๓ กองช้างและล้อเลื่อน " ๓๒ - ๓๓ กองช้างและโคตั่ง " ๑๔๔ - ๑๔๕ กองเรือ " ๑๗๖ - ๑๗๗<noinclude></noinclude> 1yvejjh14touizlpkb0hh6ykd1eg9dp 301160 301003 2026-10-04T11:13:52Z Vesperstelo 11696 301160 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญรูป|140}} ๑. รูปเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) รูปยืน อยู่ข้างหน้าประวัติ รูปนั่ง ระหว่างหน้า (ณ) - (ด) ๒. รูปพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) อยู่หน้าประวัติ ๓. ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ กองช้างและกองเดินท้าวระหว่างหน้า ๘ - ๙ กองช้าง " ๑๒ - ๑๓ กองช้างและล้อเลื่อน " ๓๒ - ๓๓ กองช้างและโคตั่ง " ๑๔๔ - ๑๔๕ กองเรือ " ๑๗๖ - ๑๗๗<noinclude></noinclude> i7ug75scq4ngrmwbtuqd24gjwi9d08g 301161 301160 2026-10-04T11:24:46Z Vesperstelo 11696 301161 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญรูป|140}} {| |- |style="text-align:right;"|๑. |width="5em"| |colspan="5"|รูปเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |- | | |colspan="5"|รูปยืน อยู่ข้างหน้าประวัติ |- | | |colspan="5"|รูปนั่ง ระหว่างหน้า (ณ)–(ด) |- |style="text-align:right;"|๒. | |colspan="5"|รูปพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |- | | |colspan="5"|อยู่หน้าประวัติ |- |style="text-align:right;"|๓. | |colspan="5"|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ |- | | |กองช้างและกองเดินเท้า |width=10em| |style="text-align:center;"|ระหว่างหน้า |width=5em| |๘–๙ |- | | |กองช้าง | |style="text-align:center;"|” | |๑๒–๑๓ |- | | |กองช้างและล้อเลื่อน | |style="text-align:center;"|” | |๓๒–๓๓ |- | | |กองช้างและโคตั่ง | |style="text-align:center;"|” | |๑๔๔–๑๔๕ |- | | |กองเรือ | |style="text-align:center;"|” | |๑๗๖–๑๗๗ |- |}<noinclude></noinclude> rzvhlyjgfflxu27paqoeh9j0jpsdtoe 301162 301161 2026-10-04T11:25:34Z Vesperstelo 11696 301162 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญรูป|140}} {| |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๑. |width="5em"| |colspan="5"|รูปเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |colspan="5"|รูปยืน อยู่ข้างหน้าประวัติ |-style="vertical-align:top;" | | |colspan="5"|รูปนั่ง ระหว่างหน้า (ณ)–(ด) |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๒. | |colspan="5"|รูปพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |colspan="5"|อยู่หน้าประวัติ |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๓. | |colspan="5"|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ |-style="vertical-align:top;" | | |กองช้างและกองเดินเท้า |width=10em| |style="text-align:center;"|ระหว่างหน้า |width=5em| |๘–๙ |-style="vertical-align:top;" | | |กองช้าง | |style="text-align:center;"|” | |๑๒–๑๓ |-style="vertical-align:top;" | | |กองช้างและล้อเลื่อน | |style="text-align:center;"|” | |๓๒–๓๓ |-style="vertical-align:top;" | | |กองช้างและโคตั่ง | |style="text-align:center;"|” | |๑๔๔–๑๔๕ |-style="vertical-align:top;" | | |กองเรือ | |style="text-align:center;"|” | |๑๗๖–๑๗๗ |- |}<noinclude></noinclude> nbky22w5dwe26k5ate2q3qnn06bpxnu 301163 301162 2026-10-04T11:26:33Z Vesperstelo 11696 301163 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญรูป|140}} {| |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๑. |width="5em"| |colspan="5"|รูปเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |รูปยืน | |colspan="3"|อยู่ข้างหน้าประวัติ |-style="vertical-align:top;" | | |รูปนั่ง | |ระหว่างหน้า | |(ณ)–(ด) |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๒. | |colspan="5"|รูปพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |colspan="5"|อยู่หน้าประวัติ |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๓. | |colspan="5"|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ |-style="vertical-align:top;" | | |กองช้างและกองเดินเท้า |width=10em| |style="text-align:center;"|ระหว่างหน้า |width=5em| |๘–๙ |-style="vertical-align:top;" | | |กองช้าง | |style="text-align:center;"|” | |๑๒–๑๓ |-style="vertical-align:top;" | | |กองช้างและล้อเลื่อน | |style="text-align:center;"|” | |๓๒–๓๓ |-style="vertical-align:top;" | | |กองช้างและโคตั่ง | |style="text-align:center;"|” | |๑๔๔–๑๔๕ |-style="vertical-align:top;" | | |กองเรือ | |style="text-align:center;"|” | |๑๗๖–๑๗๗ |- |}<noinclude></noinclude> 6g1ijp23nmd3ggxirv3rw8id4sk6324 301164 301163 2026-10-04T11:27:43Z Vesperstelo 11696 301164 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญรูป|140}} {| |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๑. |width="5em"| |colspan="5"|รูปเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure|รูปยืน}} | |colspan="3"|อยู่ข้างหน้าประวัติ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure|รูปนั่ง}} | |ระหว่างหน้า | |(ณ)–(ด) |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๒. | |colspan="5"|รูปพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |colspan="5"|{{ลนน|figure|อยู่หน้าประวัติ}} |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๓. | |colspan="5"|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure|กองช้างและกองเดินเท้า}} |width=10em| |style="text-align:center;"|ระหว่างหน้า |width=5em| |๘–๙ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure|กองช้าง}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๒–๑๓ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure|กองช้างและล้อเลื่อน}} | |style="text-align:center;"|” | |๓๒–๓๓ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure|กองช้างและโคตั่ง}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๔๔–๑๔๕ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure|กองเรือ}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๗๖–๑๗๗ |- |}<noinclude></noinclude> 7vpfykl59d7ezp4a18r8qdmmquwghvh 301165 301164 2026-10-04T11:28:04Z Vesperstelo 11696 301165 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญรูป|140}} {| |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๑. |width="5em"| |colspan="5"|รูปเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-|รูปยืน}} | |colspan="3"|อยู่ข้างหน้าประวัติ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-|รูปนั่ง}} | |ระหว่างหน้า | |(ณ)–(ด) |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๒. | |colspan="5"|รูปพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |colspan="5"|{{ลนน|figure-|อยู่หน้าประวัติ}} |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๓. | |colspan="5"|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-|กองช้างและกองเดินเท้า}} |width=10em| |style="text-align:center;"|ระหว่างหน้า |width=5em| |๘–๙ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-|กองช้าง}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๒–๑๓ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-|กองช้างและล้อเลื่อน}} | |style="text-align:center;"|” | |๓๒–๓๓ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-|กองช้างและโคตั่ง}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๔๔–๑๔๕ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-|กองเรือ}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๗๖–๑๗๗ |- |}<noinclude></noinclude> 811u44u2jz73eh28313osxql2n2p6to 301166 301165 2026-10-04T11:28:30Z Vesperstelo 11696 301166 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญรูป|140}} {| |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๑. |width="5em"| |colspan="5"|รูปเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-a1|รูปยืน}} | |colspan="3"|อยู่ข้างหน้าประวัติ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-a2|รูปนั่ง}} | |ระหว่างหน้า | |(ณ)–(ด) |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๒. | |colspan="5"|รูปพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |colspan="5"|{{ลนน|figure-b1|อยู่หน้าประวัติ}} |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๓. | |colspan="5"|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-c1|กองช้างและกองเดินเท้า}} |width=10em| |style="text-align:center;"|ระหว่างหน้า |width=5em| |๘–๙ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-c2|กองช้าง}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๒–๑๓ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-c3|กองช้างและล้อเลื่อน}} | |style="text-align:center;"|” | |๓๒–๓๓ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-c4|กองช้างและโคตั่ง}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๔๔–๑๔๕ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-c5|กองเรือ}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๗๖–๑๗๗ |- |}<noinclude></noinclude> tilbkv3uuu7kjejsd31dhtflg3d2zpv 301167 301166 2026-10-04T11:28:45Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 301167 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญรูป|140}} {| |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๑. |width="5em"| |colspan="5"|รูปเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-a1|รูปยืน}} | |colspan="3"|อยู่ข้างหน้าประวัติ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-a2|รูปนั่ง}} | |ระหว่างหน้า | |(ณ)–(ด) |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๒. | |colspan="5"|รูปพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |colspan="5"|{{ลนน|figure-b1|อยู่หน้าประวัติ}} |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๓. | |colspan="5"|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-c1|กองช้างและกองเดินเท้า}} |width=10em| |style="text-align:center;"|ระหว่างหน้า |width=5em| |๘–๙ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-c2|กองช้าง}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๒–๑๓ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-c3|กองช้างและล้อเลื่อน}} | |style="text-align:center;"|” | |๓๒–๓๓ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-c4|กองช้างและโคตั่ง}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๔๔–๑๔๕ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ลนน|figure-c5|กองเรือ}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๗๖–๑๗๗ |- |}<noinclude></noinclude> 2q36ch25ysggz9uab7z7uqghfxlk11k 301168 301167 2026-10-04T11:32:03Z Vesperstelo 11696 301168 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญรูป|140}} {| |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๑. |width="5em"| |colspan="5"|รูปเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-l1|รูปยืน|l1}} | |colspan="3"|อยู่ข้างหน้าประวัติ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-l2|รูปนั่ง|l2}} | |lะหว่างหน้า | |(ณ)–(ด) |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๒. | |colspan="5"|รูปพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |colspan="5"|{{ตลล|ส-l3|อยู่หน้าประวัติ|l3}} |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๓. | |colspan="5"|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-l4|กองช้างและกองเดินเท้า|l4}} |width=10em| |style="text-align:center;"|lะหว่างหน้า |width=5em| |๘–๙ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-l5|กองช้าง|l5}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๒–๑๓ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-l6|กองช้างและล้อเลื่อน|l6}} | |style="text-align:center;"|” | |๓๒–๓๓ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-l7|กองช้างและโคตั่ง|l7}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๔๔–๑๔๕ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-l8|กองเรือ|l8}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๗๖–๑๗๗ |- |}<noinclude></noinclude> rpq555zo0gdylxqylmch4x6byuq3ny5 301169 301168 2026-10-04T11:32:46Z Vesperstelo 11696 301169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญรูป|140}} {| |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๑. |width="5em"| |colspan="5"|รูปเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-figure1|รูปยืน|figure1}} | |colspan="3"|อยู่ข้างหน้าประวัติ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-figure2|รูปนั่ง|figure2}} | |ระหว่างหน้า | |(ณ)–(ด) |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๒. | |colspan="5"|รูปพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |colspan="5"|{{ตลล|ส-figure3|อยู่หน้าประวัติ|figure3}} |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๓. | |colspan="5"|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-figure4|กองช้างและกองเดินเท้า|figure4}} |width=10em| |style="text-align:center;"|ระหว่างหน้า |width=5em| |๘–๙ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-figure5|กองช้าง|figure5}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๒–๑๓ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-figure6|กองช้างและล้อเลื่อน|figure6}} | |style="text-align:center;"|” | |๓๒–๓๓ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-figure7|กองช้างและโคตั่ง|figure7}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๔๔–๑๔๕ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-figure8|กองเรือ|figure8}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๗๖–๑๗๗ |- |}<noinclude></noinclude> k3ehi8dz20diqwnhuqbqdhhpaqxmlxw 301171 301169 2026-10-04T11:34:21Z Vesperstelo 11696 301171 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{กสต|สารบาญรูป|140}} {| |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๑. |width="5em"| |colspan="5"|รูปเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-figure1|รูปยืน|figure1}} | |colspan="3"|อยู่ข้างหน้าประวัติ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-figure2|รูปนั่ง|figure2}} | |ระหว่างหน้า | |(ณ)–(ด) |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๒. | |colspan="5"|รูปพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) |-style="vertical-align:top;" | | |colspan="5"|{{ตลล|ส-figure3|อยู่หน้าประวัติ|figure3}} |-style="vertical-align:top;" |style="text-align:right;"|๓. | |colspan="5"|ภาพแสดงการลำเลียงกองทัพ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-figure4|กองช้างและกองเดินเท้า|figure4a}} |width=10em| |style="text-align:center;"|ระหว่างหน้า |width=5em| |๘–๙ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-figure5|กองช้าง|figure5a}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๒–๑๓ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-figure6|กองช้างและล้อเลื่อน|figure6a}} | |style="text-align:center;"|” | |๓๒–๓๓ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-figure7|กองช้างและโคตั่ง|figure7a}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๔๔–๑๔๕ |-style="vertical-align:top;" | | |{{ตลล|ส-figure8|กองเรือ|figure8a}} | |style="text-align:center;"|” | |๑๗๖–๑๗๗ |- |}<noinclude></noinclude> qxi4alphdkebx6z7r9rxpecbq4uyat8 250 92813 301004 2026-10-03T13:45:23Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301004 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>คำนำ กรมศิลปากรกำลังรวบรวมจดหมายรายงานทัพ, ใบบอก, ท้องตรา, หมายรับสั่ง ฯลฯ ซึ่งเป็นจดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวน ในสมัยรัชกาลที่ ๓ จัดเข้าเรื่องตามลำดับปี แล้วทำคำอธิบายเหตุการณ์โดยย่อเป็นปี ๆ ไป สำหรับนำทางให้ผู้อ่านเข้าใจเรื่องได้ง่าย บรรดาเอกสารซึ่งเกี่ยวกับเรื่องนี้ กรมศิลปากรเก็บรวบรวมไว้มาก จะเป็นเครื่องมือสำคัญของนักประวัติศาสตรในกาลต่อไป ถ้าได้พิมพ์ขึ้นให้แพร่หลาย จะเป็นประโยชน์หาน้อยไม่ ในระหว่างที่ กรมศิลปากรกำลังรวบรวมเอกสารเหล่านี้อยู่ ก็พอดีคุณหญิงเจือ นครราชเสนี เจ้าภาพในงานพระราชทานเพลิงศพเสวกเอก พระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) ให้นายอรุณ สิงหเสนี และนายกระเจิ่น สิงหเสนี มาขอรับเรื่องไปตีพิมพ์เป็นที่ระลึกในงานนั้น กรมศิลปากรเห็นว่า ถ้าได้พิมพ์จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓ ที่รวบรวมไว้นี้จะสมควรอย่างยิ่งเพราะว่า เรื่องราวที่ปรากฏในจดหมายเหตุนั้น เกี่ยวเนื่องด้วยประวัติท่านเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ซึ่งเป็นต้นสกุลสิงหเสนี ก็มีอยู่หลายประการ และเวลานี้ความสนใจในทางประวัติศาสตรสยาม เจริญมากกว่าแต่ก่อน ย่อมต้องการสอบสวนข้อความประกอบความรู้ทางประวัติศาสตร ให้<noinclude></noinclude> kxt8r59yofh3w9oo9hfumrpxnb5i7mv 301182 301004 2026-10-04T11:40:28Z Vesperstelo 11696 301182 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>{{ลหสต|a1|คำนำ|140}} กรมศิลปากรกำลังรวบรวมจดหมายรายงานทัพ, ใบบอก, ท้องตรา, หมายรับสั่ง ฯลฯ ซึ่งเป็นจดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวน ในสมัยรัชกาลที่ ๓ จัดเข้าเรื่องตามลำดับปี แล้วทำคำอธิบายเหตุการณ์โดยย่อเป็นปี ๆ ไป สำหรับนำทางให้ผู้อ่านเข้าใจเรื่องได้ง่าย บรรดาเอกสารซึ่งเกี่ยวกับเรื่องนี้ กรมศิลปากรเก็บรวบรวมไว้มาก จะเป็นเครื่องมือสำคัญของนักประวัติศาสตรในกาลต่อไป ถ้าได้พิมพ์ขึ้นให้แพร่หลาย จะเป็นประโยชน์หาน้อยไม่ ในระหว่างที่ กรมศิลปากรกำลังรวบรวมเอกสารเหล่านี้อยู่ ก็พอดีคุณหญิงเจือ นครราชเสนี เจ้าภาพในงานพระราชทานเพลิงศพเสวกเอก พระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) ให้นายอรุณ สิงหเสนี และนายกระเจิ่น สิงหเสนี มาขอรับเรื่องไปตีพิมพ์เป็นที่ระลึกในงานนั้น กรมศิลปากรเห็นว่า ถ้าได้พิมพ์จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓ ที่รวบรวมไว้นี้จะสมควรอย่างยิ่งเพราะว่า เรื่องราวที่ปรากฏในจดหมายเหตุนั้น เกี่ยวเนื่องด้วยประวัติท่านเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ซึ่งเป็นต้นสกุลสิงหเสนี ก็มีอยู่หลายประการ และเวลานี้ความสนใจในทางประวัติศาสตรสยาม เจริญมากกว่าแต่ก่อน ย่อมต้องการสอบสวนข้อความประกอบความรู้ทางประวัติศาสตร ให้<noinclude></noinclude> 6s5vadpgjno94vn6064b1puaeg31mmt 250 92814 301005 2026-10-03T13:45:54Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301005 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ซ|(๒)}}</noinclude>แน่ชัดยิ่งขึ้น กรมศิลปากรจึงแนะให้พิมพ์จดหมายเหตุเรื่องนี้ ก็เป็นที่น่าพอใจของเจ้าภาพ บรรดาจดหมายเหตุเกี่ยวกับเรื่องนี้ เท่าที่รวบรวมได้มาอาจแบ่งพิมพ์ได้เป็นตอน ๆ ตามความประสงค์ของเจ้าภาพ เพราะฉะนั้นในงานนี้จึงจัดพิมพ์เป็นประชุมพงศาสดารภาคที่ ๖๗ ตอนที่ ๑ คือเหตุการณ์ตั้งแต่ปีมะโรง พ.ศ. ๒๓๗๕ จนถึงปีกุน พ.ศ. ๒๓๘๒ รวม ๘ ปี นายอรุณ สิงหเสนี ได้ส่งภาพการลำเลียงกองทัพสมัยก่อน ซึ่งให้ช่างเขียนไว้เป็นที่ระลึกของเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) มาให้กรมศิลปากรพิจารณา กรมศิลปากรเห็นว่า ถ้าได้พิมพ์ภาพเหล่านั้นแซกลงในท้องเรื่อง จะช่วยจูงใจให้ผู้อ่านนึกเห็นความจริงของเรื่องได้ง่ายขึ้น จึงอนุมัติให้พิมพ์ประกอบไว้ด้วย ๕ ภาพ อนึ่ง เจ้าภาพได้ส่งประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) และประวัติเสวกเอก พระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) มาตีพิมพ์ไว้ข้างต้น กรมศิลปากรได้ช่วยแก้ไขเพิ่มเติมประวัติเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ให้บางแห่งเท่าที่จะหาหลักฐานสอบสวนได้เป็นแน่นอน จากพงศาวดารบ้าง เอกสารอื่น ๆ บ้าง ส่วนที่ยังไม่พบหลักฐานประกอบโดยแน่นแฟ้นนั้น ก็สมควรจะได้รับการพิจารณาต่อไป เพราะเจ้าพระยา บดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เป็นบุคคลสำคัญผู้หนึ่งของสยาม<noinclude></noinclude> h4cqo7q5n8tacphhhme3hdfqkbwq3fu 250 92815 301006 2026-10-03T13:46:18Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301006 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ข|(๓)}}</noinclude>ซึ่งได้บากบั่นทำประโยชน์อันใหญ่ยิ่ง ให้แก่ประเทศเป็นอันมาก จึงสมควรที่คนภายหลังจะพึงสำเนียกในประวัติของท่าน ในทางที่เป็นบรรทัดฐานของการบำเพ็ญประโยชน์แก่ชาติ อย่างที่เอาชีวิตเข้าแลกด้วยความรอบคอบและกล้าหาญ กรมศิลปากรขออนุโมทนากุศล ที่เจ้าภาพได้พยายามบำเพ็ญเป็นปฏิการคุณตลอดมา จนได้พิมพ์หนังสือเล่มนี้แจกเป็นวิทยาทาน เพิ่มพูนบุญราษีอันพึงสำเร็จโดยฐานะนิยม แก่เสวกเอกพระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) ยิ่ง ๆ ขึ้นไป เทอญ กรมศิลปากร วันที่ ๑๖ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๘๑<noinclude></noinclude> d4ij21uoq1hw4u89ep3xcxo6jteo1du 250 92816 301007 2026-10-03T13:46:46Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>ประวัติสังเขป เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ตามทางสืบสวนได้ความว่า บรรพบุรุษของท่านเจ้าพระยา บดินทรเดชา (สิงห์) เป็นพราหมณ์ ชื่อศิริวัฒนะ รับราชการในสมัยสมเด็จพระนารายณ์ อยู่ในตำแหน่งราชปโรหิต มีบุตรได้รับราชการสนองพระเดชพระคุณ จนเป็นที่พระมหาราชครู พระราชปโรหิตาจารย์ ราชสุภาวดี ศรีบรมหงส์ องค์บุริโสดม พรหมทิชาจารย์ พระมหาราชครูมีบุตรปรากฏนามต่อมา ๒ คน คือ เจ้า พระยาพิศณุโลก (เมฆ) และเจ้าพระยามหาสมบัติ (ผล) เจ้าพระยาพิศณุโลก (เมฆ) มีบุตรปรากฏนามต่อมา ๓ คน คือ (๑) เจ้าพระยานเรนทราภัย (บุญเกิด) (๒) เจ้าพระยาสุรินทรภักดี (บุญมี) (๓) เจ้าพระยาชำนาญบริรักษ์ (อู่) ได้ดำรงตำแหน่งสูงสุดเป็นเจ้าพระยามหาอุปราช เป็นต้นสกุลศิริวัฒนกุล, จันทโรจวงศ์, บุรณศิริ, สุจริตกุล, ภูมิรัตน, ชัชกุล รวม ๖ สกุล เจ้าพระยามหาสมบัติ (ผล) มีบุตรธิดาปรากฏนามต่อมา ๖ คน คือ (๑) ญ. เลื่อน (๒) เจ้าพระยาพลเทพ (ทองอิน) ต้นสกุลทองอินและอินทรพล เป็นต้น (๓) กรมหมื่นนรินทร<noinclude></noinclude> sp41e3935norc3uh10w6m73n6xogk5b 250 92817 301008 2026-10-03T13:47:10Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301008 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ซ|(ข)}}</noinclude>พิทักษ์(มุก) ภัสดากรมหลวงนริทนรเทวี (กุ) ต้นสกุลนรินทรกุล (๔) ท้าวทรงกันดาล (ทองศรี) (๕) ญ. ทองเภา ไปอยู่ประเทศพะม่า เพราะถูกกวาดต้อนเมื่อคราวไทยเสียกรุงศรีอยุธยา พ.ศ. ๒๓๑๐ ว่าเป็นพระราชมารดาพระเจ้าธีบอ (๖) เจ้าพระยาอภัยราชา (ปิ่น) เจ้าพระยาอภัยราชา (ปิ่น) มีบุตรธิดาปรากฏนามต่อมา ๘ คน คือ (๑) เจ้าจอมปริก ในรัชกาลที่ ๑ (๒) จมื่นเด็กชายหัวหมื่นมหาดเล็ก ในกรมพระราชวังบวรรัชกาลที่ ๑ (แตงโม) (๓) เจ้าจอมปราง ในรัชกาลที่ ๒ (๔) เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) (๕) หลวงรามรณรงค์ (โต) (๖) พระยาพิชัยสงคราม (โห้) (๗) หลวงมหาใจภักดิ์ (เจริญ) (๘) หลวงพิพิธ (ม่วง) (๙) คุณหญิงบุนนาค กำแหงสงคราม (ทองอิน อินทรกำแหง) บุตรคนที่ ๔ คือเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) นั้นเกิดแต่ท่านผู้หญิงฟัก เมื่อปีระกา พ.ศ. ๒๓๒๐ เป็นปีที่ ๑๐ ในสมัยกรุงธนบุรี ที่บ้านริมคลองรอบกรุงธนบุรีด้านตะวันออก ซึ่งบัดนี้นับเป็นเขตต์จังหวัดพระนคร ตอนเชิงสะพานช้างโรงสี หน้ากระทรวงมหาดไทยทุกวันนี้ ต่อมาในรัชกาลที่ ๑ กรุงรัตนโกสินทร์ เจ้าพระยาอภัยราชา (ปิ่น) นำนายสิงห์ บุตรชายขึ้นถวายตัวเป็นมหาดเล็ก ในสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร นายสิงห์ ตั้งใจรับราชการฉลองพระเดชพระคุณด้วยความ<noinclude></noinclude> pxh3obz6ws2tqmfv7cok4xw8h6whc2g 250 92818 301009 2026-10-03T13:47:31Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301009 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ข|(ค)}}</noinclude>อุตสาหะพากเพียรสม่ำเสมอ ได้รับพระราชทานยศโดยลำดับจนเป็นจมื่นเสมอใจราช เมื่อสิ้นรัชกาลที่ ๑ แล้ว โปรดให้ย้ายไปรับราชการที่วังหน้า ต่อมาได้รับพระราชทานยศเป็นพระนายเสมอใจ ในระหว่างที่เป็นพระนายเสมอใจนี้เอง เคยต้องโทษครั้งหนึ่ง เพราะต้องหาว่าพายเรือตัดหน้าฉาน ตามเรื่องมีว่าตอนเช้าวันนั้น เจ้าพนักงานได้จัดเทียบเรือพระที่นั่ง และเรือกระบวนไว้พร้อมแล้ว พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยยังมิได้เสด็จลง หมอกกำลังลงจัด พระนายเสมอใจราช (สิงห์) มีธุระผ่านเรือไปทางนั้นในระยะไม่ห่าง เพราะหมอกลงคลุมขาวมัวไปหมด ในที่สุดก็ถูกจับไปลงพระราชอาชญาจำอยู่ที่ทิมในพระราชวังหลวง แต่อาศัยพระอนุเคราะห์ของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งเวลานั้นยังดำรงพระยศเป็น พระเจ้าลูกเธอกรมหมื่นเจษฎาบดินทร ได้ทรงพระกรุณาช่วยให้พ้นโทษโดยเร็ว เมื่อพระนายเสมอใจราช (สิงห์) พ้นโทษแล้ว ได้รับราชการในตำแหน่งเดิมอีก ต่อมาได้รับพระราชทานบันดาศักดิ์เป็นพระยาเกษตรรักษา ว่าการกรมนาฝ่ายพระราชวังบวร พระยาเกษตรรักษา (สิงห์) เป็นผู้มีนิสสัยขมักเขม้นทั้งในทางราชการ และในการทางบ้าน เมื่อว่างจากราชการก็ดำริการค้าขาย พยายามต่อสำเภาแต่งออกไปค้าขายยังเมืองจีน สิ่งที่ขายได้ผลดีมากก็คือเศษเหล็ก จัดหาซื้อส่งไปขายเป็นจำนวนมาก<noinclude></noinclude> f3rxsddofwexk0ttewbothzeb9qzhf6 250 92819 301010 2026-10-03T13:47:56Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301010 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ซ|(ฆ)}}</noinclude>สถานที่ตั้งต่อสำเภา หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่าอู่ตะเภา ก็คือที่บริเวณวัดตึกทุกวันนี้ การค้าได้กำไรดี ทางราชการก็เจริญดีเรื่อยมาจนต้องโทษเป็นครั้งที่ ๒ ราชการสำคัญของพระยาเกษตรรักษา (สิงห์) ที่ต้องปฏิบัติในระหว่างนี้ก็คือการนา ได้ออกไปควบคุมการทำนาหลวงอยู่เนือง ๆ ในที่สุดต้องหาว่าไปตั้งค่ายคูอย่างทำศึก และประกอบกับการค้าขายเศษเหล็กเป็นส่วนตัวอยู่ด้วย น่าระแวงว่าจะสะ สมเหล็กทำอาวุธบ้างกระมัง จึงถูกนำตัวมาจำไว้ในพระบรมมหา ราชวัง แต่ก็ได้อาศัยพระบาร มีพระบาทสมเด็จพระนั่งเล้าเจ้าอยู่หัวอีกเป็นครั้งที่ ๒ เหมือนกัน ซึ่งเวลานั้นยังเป็นรัชกาลที่ ๒ พระองค์อยู่ในฐานะเป็นพระเจ้าลูกเธอพระองค์ใหญ่ และทรงบัญชาราชการสำคัญหลายอย่าง ได้ทรงอนุเคราะห์พระยาเกษตรรักษา (สิงห์) แม้จะต้องโทษถูกจำอยู่ ก็พอผ่อนหนักเป็นเบาตลอดมาจนสิ้นรัชกาลที่ ๒ เมื่อพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เสวยราชย์แล้ว ทรงพระกรุณาให้พระยาเกษตรรักษา (สิงห์) พ้นโทษ และต่อมาโปรดให้มีบันดาศักดิ์เป็นพระยาราชสุภาวดี ตั้งแต่นั้นสืบมาชีวิตของพระยาราชสุภาวดี(สิงห์) ก็เริ่มเจริญรุ่งเรืองขึ้นในกิจการสำคัญของชาติ จนปรากฏเกียรติคุณประจักษ์อยู่ในพระราชพงศาวดาร เป็นต้น ถึง พ.ศ. ๒๓๖๙ เป็นปีที่ ๓ ในรัชกาลที่ ๓ พระเจ้าอนุวงศ์{{วว}}<noinclude></noinclude> 9m8ckwcev8kes7mjrgm8im67kavex1w 250 92820 301011 2026-10-03T13:50:49Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301011 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ข|(ง)}}</noinclude>นครเวียงจันท์คิดการกบฎ ยกกองทัพจู่โจมเข้ามายึดนครราชสีมา พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้กรมพระราชวังบวรเป็นแม่ทัพใหญ่ยกขึ้นไปทางสระบุรี แล้วโปรดให้กองทัพยกไปทางเมืองปราจินบุรี เพื่อรุกเข้าทางช่องเรือแตกอีก ๔ ทัพ กรมหมื่นสุรินทรรักษ์ เป็นแม่ทัพใหญ่ พระยาราชสุภาวดี (สิงห์) เป็นแม่ทัพหน้า พระยาราชสุภาวดี (สิงห์) เดินทัพไปเมืองสุวรรณภูมิ พบกองทัพเจ้าโถง นัดดาพระเจ้าอนุวงศ์ซึ่งตั้งอยู่ ณ เมืองพิมาย ก็ยกเข้าตีถึงตลุมบอน ทัพเจ้าโถงรับไม่หยุด แตกกระจัดกระจายไปสิ้น เมื่อได้ชัยชะนะแล้ว พระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ก็เคลื่อนกองทัพไปตั้งอยู่เมืองขอนแก่น แล้วยกไปตีค่ายเวียงคุกที่เมืองยโสธรแตกอีก จึงหยุดพักพลอยู่ ณ เมืองยโสธร เพื่อสะสมกำลังสำหรับยกไปปราบนครจำปาศักดิ์ต่อไป ฝ่ายเจ้าราชบุตรซึ่งเป็นเจ้านครจำปาศักดิ์ตั้งค่ายอยู่เมืองศรีสะเกษ ได้ทราบข่าวว่าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) จะยกกองทัพตัดตรงไปนครจำปาศักดิ์ ก็รีบยกมาตั้งรับที่เมืองอุบลราชธานี และให้เจ้าปานกับเจ้าสุวรรณอนุชาทั้งสอง ยกทัพมาตั้งยันทัพพระยาราชสุภาวดี(สิงห์) อยู่ที่แดนเมืองยโสธร พระยาราชสุภาวดี(สิงห์) ก็เคลื่อนกองทัพออกตีทัพปานกับเจ้าสุวรรณแตก แล้วตามไปตีทัพเจ้าราชบุตร ณ เมืองอุบลราชธานี ฝ่ายไทยชาวเมืองอุบลราชธานีที่ถูกเกณฑ์เข้ากองทัพเจ้าราชบุตร เมื่อทราบว่ากองทัพพระยาราชสุภาวดี<noinclude></noinclude> 8vugrt3h0hg2vej1eucaemca9wpjort 250 92821 301012 2026-10-03T13:51:12Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301012 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ซ|(จ)}}</noinclude>(สิงห์) ยกไปถึง ก็พร้อมกันก่อการกำเริบฆ่าฟันพวกเจ้าราชบุตรล้มตายเป็นอลหม่านขึ้นในค่าย กองทัพพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ก็ตีโอบเข้ามา เจ้าราชบุตรเห็นเหลือกำลังที่จะต่อสู้ ก็พาพรรคพวกหนีไปนครจำปาศักดิ์ พระยาราชสุภาวดี (สิงห์) รีบยกทัพตามติดไปไม่ลดละ ฝ่ายครัวเมืองต่าง ๆ ที่เจ้าราชบุตรกวาดไปรวมไว้ในนครจำปาศักดิ์ ทราบข่าวว่ากองทัพเจ้าราชบุตรเสียทีจึงพร้อมกันก่อการกำเริบ เอาไฟจุดเผาบ้านเรือนในนครจำปาศักดิ์ไหม้ขึ้นเป็นอันมาก เจ้าราชบุตรเห็นดังนั้นจะเข้าตีเมืองมิได้ก็รีบหนีข้ามฟากแม่น้ำโขงไปทางตะวันออก พระยาราชสุภาวดี(สิงห์) ก็ยกกองทัพเข้าตั้งมั่นในนครจำปาศักดิ์ และให้กองตระเวนออกสืบจับพวกเจ้าราชบุตร ได้ตัวเจ้าราชบุตร, เจ้าปาน, เจ้าสุวรรณ มาจำไว้ แล้วเดินทัพมาตั้งอยู่เมืองนครพนม พอทราบว่าทัพหลวงกรมพระราชวังบวร จะเสด็จกลับกรุงเทพ ฯ จึงรีบเดินทางมาเฝ้ากราบทูลชี้แจงข้อราชการ กรมพระราชวังบวรก็โปรดให้พระยาราชสุภาวดี(สิงห์) อยู่จัดการบ้านเมืองทางภาคอิสานจนกว่าจะสงบเรียบร้อย ครั้นกรมพระราชวังบวรเสด็จกลับถึงกรุงเทพ ฯ ก็กราบทูลความดีความชอบของพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ที่เข้มแข็งในการสงคราม สามารถปราบปรามพวกกบฏให้พ่ายแพ้ลงได้โดยรวดเร็ว พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงโปรดให้มีตราขึ้น ให้เลื่อนบันดาศักดิ์เป็นเจ้าพระยาราชสุภาวดี ว่า<noinclude></noinclude> kg5bkx8b6pu4io7khr8mrj81amumorg 250 92822 301013 2026-10-03T13:51:33Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ข|(ฉ)}}</noinclude>ที่สมุหนายก ใน พ.ศ. ๒๓๗๐ เวลานั้นมีอายุย่างขึ้นปีที่ ๕๑ เจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) จัดการบ้านเมืองตามท้องถิ่น ให้สงบลงตามสมควรแล้ว ให้เพี้ยเมืองจันท์อยู่รักษานครเวียงจันท์ พร้อมด้วยท้าวเพี้ยกรมการ จึงพาเจ้าอุปราชลงมาเฝ้าทูลละออง ฯ ณ กรุงเทพ ฯ ในปลายปีนั้น พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานพระบางให้เจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ผู้ว่าที่สมุหนายก เชิญไปสร้างพระวิหารประดิษฐานไว้ ณ วัดจักรวรรดิราชาวาส รุ่นขึ้นปีชวด พ.ศ. ๒๓๗๑ โปรดให้เจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ผู้ว่าที่สมุหนายก ยกทัพไปนครเวียงจันท์อีก เมื่อไปถึงหนองบัวลำภู เจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ก็แต่งให้พระยาราชรองเมือง พระยาพิชัยสงคราม พระยาทุกขราษฎร์เมืองนครราชสีมา หลวงสุเรนทรวิชิต เป็นกองหน้าคุมทหาร ๕๐๐ คน ยกล่วงหน้าขึ้นไปตั้งอยู่พันพร้าวก่อน ครั้นกองหน้าไปถึงพันพร้าว ได้ทราบข่าวว่าท้าวเพียกรมการ ที่ให้อยู่รักษานครเวียงจันท์ มีกิริยาอาการผิดปกติอยู่บ้าง พระยาราชรองเมืองไม่ไว้ใจแก่เหตุการณ์ จึงจัดให้พระยาพิชัยสงคราม พระยาทุกขราษฎร์ หลวงสุเรนทรวิชิต แบ่งกำลัง ๓๐๐ คน ยกข้ามไปตั้งฟังราชการอยู่ที่นครเวียงจันท์ ฝ่ายพระเจ้าอนุวงศ์ หนีไปพึ่งญวน ๆ อุดหนุนและนำมาส่งยังนครเวียงจันท์ พร้อมทั้งมีกำลังพลในอาณาเขตต์เวียงจันท์<noinclude></noinclude> th186o1azfoauqmds2pj4shocp7m0qi 250 92823 301014 2026-10-03T13:52:25Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301014 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ซ|(ช)}}</noinclude>ประมาณ ๑๐๐๐ คน พวกญวนราว ๘๐ คนเศษ พระเจ้าอนุวงศ์ทำเป็นทียอมสารภาพรับผิด แสดงไมตรีจิตต์กับนายทัพนายกองไทยเป็นอย่างดี จนนายทัพนายกองไทยหลงเชื่อว่าพระเจ้าอนุวงศ์จะไม่เป็นปรปักษ์อีก พอรุ่งขึ้นเพลาบ่าย ๔ โมง พระเจ้าอนุวงศ์ก็ยกพวกเข้าล้อมยิงกองพระยาพิชัยสงคราม พระยาทุกขราษฎร์ หลวงสุรเนทรวิชิต ซึ่งตายใจมิได้ระมัดระวังคุมเชิงไว้ พลทหารอยู่บ้างไม่อยู่บ้าง ในที่สุดก็แตกเสียทีแก่พระเจ้าอนุวงศ์ ทั้งนายทั้งพลถูกฆ่าตายเกือบหมด ที่พยายามหนีลงน้ำจะว่ายข้ามฟากมา ก็ถูกพวกพระเจ้าอนุวงศ์ลงเรือตามฆ่าฟันย่อยยับ ได้เหลือรอดตายว่ายน้ำหนีมาได้ คือหมื่นรักษานาเวศ กับพลทหารเพียง ๔๐ คนเศษ เจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ได้ทราบว่าญวนพาพระเจ้าอนุวงศ์กลับมานครเวียงจันท์ ก็รีบเดินทัพไปพอถึงค่ายพันพร้าวบ่าย ๓ โมง ก่อนหน้าที่พระเจ้าอนุวงศ์ จะลงมือล้อมยิงกองพระยาพิชัยสงครามเพียงชั่วโมงเดียว เจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) เห็นชาวเวียงจันท์กลุ้มรุมฆ่าฟันที่หาดทรายหน้าเมือง ก็เข้าใจว่ากองพระยาพิชัยสงครามคงเป็นอันตราย เป็นเวลาจวนตัวจะรีบยกกำลังข้ามไปช่วย เรือก็ไม่มี ทั้งกำลังคนก็ยังน้อย พอเวลาค่ำหมื่นรักษานาเวศ มารายงานเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในตอนเย็น เจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) จะตั้งรับอยู่ที่ค่ายพันพร้าวทหารก็น้อยตัว จะถอยมานครราชสีมาก็ไกลนัก พระยาเชียงสา<noinclude></noinclude> t60sykftjz1mzmhxrv4vd97fmyl2lcx 250 92824 301015 2026-10-03T13:52:48Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ข|(ซ)}}</noinclude>เรียนว่า เมืองยโสธรผู้คนข้าวปลาอาหารบริบูรณ์ รับอาษาจะนำเดินทางลัด ก็ตกลงออกเดินทางจากค่ายพันพร้าวในคืนวันนั้น มุ่งตรงไปยังเมืองยโสธรทันที ฝ่ายพระเจ้าอนุวงศ์ เมื่อสังหารกองพระยาพิชัยสงครามวอดวายแล้ว ทราบว่าเจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ยกไปตั้งอยู่ค่ายพันพร้าว ก็จัดให้เจ้าราชวงศ์รีบยกกองทัพข้ามฟากมาล้อมจับเจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ครั้นเจ้าราชวงศ์ยกมาและทราบว่าเจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ยกไปเมืองยโสธรเสียแล้ว เจ้าราชวงศ์เวียงจันท์ ก็เร่งกองทัพออกตามไปโดยเร็ว วันรุ่งขึ้นพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ได้ทราบข่าวว่าเจ้าราชวงศ์ เวียงจันท์ ยกกองทัพตามมา จึงรีบจัดกองทัพยกไปต่อสู้ กองทัพทั้งสองปะทะกันที่บกหวาน ต่างบุกบั่นสู้รบถึงตะลุมบอน บังเอิญม้าของเจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) เหยียบคันนาแพลงล้มลงทับขาเจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ทันใดนั้นพอดีเจ้าราชวงศ์เวียงจันท์ขับม้าสะอึกเข้าไปถึง จึงเอาหากแทงปักตรงกลางตัวเจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ๆ รู้ท่วงทีอยู่ก่อนแล้ว จึงเบ่งพุงลวงตาเจ้าราชวงศ์เวียงจันท์ เมื่อหอกพุ่งปร๊าด ลงไป เจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) แขม่วท้องและเอี้ยวหลบปลายหอกแทงเฉี่ยวข้าง เสียดผิวท้องถูกผ้าสมรดทะลุ หอกก็ปักตรึงอยู่กับดิน เจ้าราชวงศ์ เวียงจันท์จะดึงหอกขึ้นแทงซ้ำแต่เจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) จับคันหอกยึดไว้ แล้วพยา-<noinclude></noinclude> em99g1u2zeebv5kxq6vmobn6h0rhk3e 250 92825 301016 2026-10-03T13:53:14Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ซ|(ฌ)}}</noinclude>ยามชักมีดหมอประจำตัว จะแทงสวนขึ้นไป เจ้าราชวงศ์ เวียงจันท์ ดึงหอกไม่ได้สมประสงค์จึงชักดาบที่คอม้าออก เงื้อจะจ้วงฟันเจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ฝ่ายหลวงพิพิธ (ม่วง) น้องชายเจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) เห็นดังนั้น จึงกระโจมเข้ารับดาบเจ้าราชวงศ์ เวียงจันท์ เสียทีถูกเจ้าราชวงศ์ เวียงจันท์ ฟันขาดใจตายทันที ขณะที่เจ้าราชวงศ์ เวียงจันทน์กำลังจ้วงฟันอยู่นั้น เจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ชักมีดหมอออกทัน และได้ทีก็แทงสวนขึ้นไป ถูกโคนขาเจ้าราชวงศ์ เวียงจันท์ เป็นแผลลึกและตัวเจ้าราชวงศ์ เวียงจันท์ ก็ผงะตกจากหลังม้าเลือกสาดแดงฉาน พวกมหาดเล็กเข้าใจว่านายตาย รีบช่วยกันประคองเจ้าราชวงศ์ เวียงจันท์ จัดการหามหนีไปโดยเร็ว ฝ่ายเจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ได้จัดการบาดแผลเรียบร้อยแล้ว เร่งทหารให้รีบตามกองทัพเจ้าราชวงศ์ เวียงจันท์ ไปทันที ตามไปจนถึงฝั่งแม่น้ำโขงก็ไม่ทัน จึงเดินทางไปตั้งพักอยู่ที่พันพร้าว การที่เจ้าราชวงศ์ต้องถอยหนีคราวนั้น เป็นผลทำให้ชาวเวียงจันท์เข็ดขยาดกองทัพเจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) เป็นอันมาก แม้จนพระเจ้าอนุวงศ์ก็ไม่คิดที่จะต่อสู้อีก พระเจ้าอนุวงศ์รีบจัดแจงพากันยกหนีไปจากนครเวียงจันท์ในวันรุ่งขึ้น กองทัพเจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) เดินไปถึงเมืองพัน พร้าว ภายหลังเมื่อพระเจ้าอนุวงศ์หนีไปแล้ววันหนึ่ง จึงแบ่ง<noinclude></noinclude> c76yx92xq164wxy3r6mg3us7ju8kqzf 250 92826 301017 2026-10-03T13:53:35Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ข|(ญ)}}</noinclude>กำลังให้ยกไปตามจับโดยเร็วที่สุด จับได้เจ้านายบุตรหลานพระเจ้าอนุวงศ์มาหลายองค์ ทราบว่าพระเจ้าอนุวงศ์หนีไปทางเมืองพวน ก็เร่งให้กองทหารรีบตามไปจับให้ได้ ถึงเดือนธันวาคม เมืองพวนช่วยกับเมืองหลวงพระบาง พยายามตามจับพระเจ้าอนุวงศ์ส่งมาให้ จับได้ที่น้ำไฮเชิงเขาไก่ แขวงเมืองพวน เจ้า พระยาราชสุภาวดี (สิงห์) จึงจัดส่งลงมากรุงเทพ ฯ ทันที แล้วเจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) อยู่จัดราชการจนเรียบร้อยตลอดเห็นว่าเป็นที่วางใจได้ ก็กลับลงมาเฝ้ากราบทูลข้อราชการใน พ.ศ.๒๓๗๒ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงพระ กรุณาสถาปนาเจ้าพระยาราชสุภาวดี (สิงห์) ขึ้นเป็นเจ้าพระยา บดินทรเดชา ที่สมุหนายก เวลานั้นท่านมีอายุย่างขึ้นปีที่ ๕๓ เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) สมุหานายก รับราชการฉลองพระเดชพระคุณอยู่ในพระนครเพียง ๒ ปี ถึง พ.ศ. ๒๓๗๕ ก็โปรดให้ออกไปราชการที่เมืองพัตบอง รุ่งขึ้นปีมะเส็ง พ.ศ. ๒๓๗๖ ไทยจำเป็นต้องรบกับญวน (ดังปรากฏเหตุการณ์ตามที่กรมศิลปากร ทำบันทึกประจำปีลงไว้ให้ทราบ มีแจ้งอยู่ในจดหมายเหตุต่อไปนี้) พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงตั้งให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) สมุหนายก เป็นแม่ทัพใหญ่ ผู้สำเร็จราชการ ยกไปรบกับญวน ขับเคี่ยวกันมาตั้งแต่ปีมะเส็ง พ.ศ.๒๓๗๖ ในระหว่างที่ไปบัญชาการรบอยู่ ณ เมืองพัตบอง พระยาศรี<noinclude></noinclude> d544c36bg4iztoicu9s8hc0winiylxx 250 92827 301018 2026-10-03T13:53:57Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301018 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ซ|(ฎ)}}</noinclude>สหเทพ (เพ็ง ศรีเพ็ญ) แต่งให้หมื่นจงอักษร คุมเอาของกิน ๕๐ ชะลอมส่งไปให้ เป็นการแสดงไมตรีจิตต์ตามฉันท์ผู้น้อยกับผู้ใหญ่ ฝ่ายเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) นอกจากตอบขอบใจตามธรรมเนียมแล้ว ยังได้แสดงความรู้สึกอันจริงใจให้พระยาศรีสหเทพ (เพ็ญ ศรีเพ็ญ) ทราบอีกว่า การของกินนั้นอย่าให้ส่งเสียเป็นธุระอีกเลย ถึงจะบรรทุกเกวียนไปเท่าใดก็หา พอไม่ ด้วยนายทัพนายกองมาก ต้องเจือจานไปทุกแห่ง เป็นนิสสัยไปราชการทัพ ก็ต้องอดอยากเป็นธรรมดา ให้พระยาศรีสหเทพตั้งใจแต่ที่ตรงราชการ กับให้บอกกระแสพระราชดำริออกไปให้รู้เนือง ๆ จะได้ฉลองพระเดชพระคุณให้ถูกกับพระราชดำริ (ดูจดหมายเหตุในเล่มนี้ หน้า ๔๗) บางปีเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ได้กลับเข้ามาเฝ้ากราบทูลข้อราชการด้วยตนเองบ้าง และในระหว่างที่ยังไม่ได้ออกไปบัญชาการทัพที่เมืองพัตบอง บางคราวก็ต้องไปทำการสำรวจกำลังพลตามท้องถิ่น เช่น ภาคอิสาน จะได้ทราบจำนวนที่ใกล้ความจริง เป็นประโยชน์ในราชการต่อไป เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ต้องไปตรากตรำในการสู้รบกับญวน เพื่อป้องกันเขมรมิให้ถูกญวนกลืนเสีย ตั้งแต่ปีมะเส็ง พ.ศ. ๒๓๗๖ จนถึงปีวอก พ.ศ.๒๓๙๑ ในที่สุดญวนขอผูกไมตรีอย่างเดิม ฝ่ายไทยเห็นว่าได้ช่วยเขมรให้กลับมีราชวงศ์ปกครอง และมีอำนาจในการรักษาประเทศเขมรอย่าง<noinclude></noinclude> ruarldqe8tn1r1pj5335to4jy1laqzr 250 92828 301019 2026-10-03T13:54:53Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301019 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ข|(ฏ)}}</noinclude>แต่ก่อน ไม่ต้องอยู่ใต้บังคับบัญชาญวน อยู่ในลักษณะเป็นเมืองขึ้นของไทย ฟังพระราชกำหนดของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวณกรุงเทพมหานคร เป็นแต่ถึงกำหนด ๓ ปีนำบรรณาการไปออกแก่ญวนครั้งหนึ่ง พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเห็นชอบตามคำกราบทูลแนะนำ ของเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) จึงโปรดให้รับเป็นไมตรีกับญวน และให้มีตราถึงเจ้า พระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ปรารภข้อราชการตามสมควร แล้วแจ้งความรู้สึกส่วนพระองค์ ให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ทราบว่า ทรงพระราชดำริราชการเมืองเขมร เข้าพระทัยว่าทำนองญวนก็จะเหมือนกันกับทำนองแต่ก่อน ที่ไหนจะให้มา กลับให้มาสมคิดสมหมายง่าย ๆ พระราชดำริผิดไปแล้ว เจ้าพระยา บดินทรเดชา (สิงห์) คิดราชการถูก อุตส่าห์พากเพียรจนสำเร็จได้ตามความปรารถนา “ออกไปลำบากตรากตรำ คิดราชการจะเอาเมืองเขมรคืน ตั้งแต่ปีมะเส็งเบญจศก ช้านานถึง ๑๕ ปี อุปมาเหมือนหนึ่งว่ายน้ำอยู่กลางพระมหาสมุทร ไม่เห็นเกาะไม่เห็นฝั่ง พึ่งมาได้ขอนไม้น้อยลอยมา ได้เกาะเป็นที่ยึดที่หน่วงว่ายเข้าหาฝั่ง” (ดูตราฉะบับลงวันพุธเดือน ๘ ขึ้น ๔ ค่ำ จ.ศ. ๑๒๐๙) เมื่อได้ จัดการพิธีราชาภิเษกพระองค์ด้วง เป็นพระเจ้ากรุงกัมพูชา ตามพระบรมราชโองการเสร็จเรียบร้อยแล้ว เจ้าพระยา บดินทรเดชา (สิงห์) ก็เดินทางกลับคืนมายังประเทศสยามณ<noinclude></noinclude> h5iyc0hriwfiu85362tuxpev14l876g 250 92829 301020 2026-10-03T13:56:24Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301020 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ซ|(ฐ)}}</noinclude>วันศุกรที่ ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๓๙๑ บังเอิญในระหว่างนั้นเกิดจีนตั้วเหี่ยก่อการกำเริบขึ้นที่จังหวัดฉะเชิงเทรา เจ้าพระยา บดินทรเดชา (สิงห์) จึงแวะช่วยทำการปราบปรามจนสงบ แล้วเข้ามาเฝ้าทูลละอองฯ ณกรุงเทพฯ ความอ่อนแอซึ่งมีมากมาแต่ก่อนจนถึงสมัยนั้น ได้ทำความหนักใจให้แก่เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) เป็นอันมาก จนท่านต้องใช้ความเฉียบขาดเป็นหลักในการบังคับบัญชา จึงได้ผลคือทำการปราบกบฏพระเจ้าอนุวงศ์ นครเวียงจันท์ และช่วยป้องกันเขมรจากญวน สำเร็จตามพระราชประสงค์ของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว นำเกียรติคุณมาสู่ทหารไทยอีกครั้งหนึ่ง แต่ถึงกระนั้นก็ยังน่าเสียใจอยู่บ้างว่า ท่านต้องใช้เวลานานเกินสมควร และขาดผลสำคัญที่น่าจะได้ยิ่งกว่าที่ได้แล้วอีกด้วย ทั้งนี้ก็เพราะความอ่อนแอของนายทัพนายกอง เป็นเหตุให้ต้องยืดเวลาเยิ่นเย้อออกไป และตัดทอนความไพบูลย์ของผลสำเร็จลงเสียไม่น้อยนั่นเอง เนื่องจากเหตุที่กล่าวมาในลักษณะตรงข้าม เป็นอันพิสูจน์ให้เห็นความมั่นคงของบ้านเมืองได้ประการหนึ่งว่า สยามจะยั่งยืนในเอกราชได้ ก็ต้องกำจัดมูลรากของความอ่อนแอให้หมดไปเสีย นอกจากทำประโยชน์อันใหญ่ยิ่งแก่บ้านเมืองแล้ว เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ยังได้พยายามทะนุบำรุงการพระศาสนา เช่น บุรณปฏิสังขรณ์หรือสร้างวัด แม้ในระหว่างไป<noinclude></noinclude> tmlfn2wvmufnz30975b77sbn0utkrb4 250 92830 301021 2026-10-03T13:56:52Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301021 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ข|(ฑ)}}</noinclude>ราชการทัพก็ยังเป็นห่วงถึง บางคราวได้ขอร้องให้พระยาสหเทพ (เพ็ง ศรีเพ็ญ) ช่วยเป็นธุระให้บ้าง ดังปรากฎหลักฐานอยู่ในจดหมายเหตุเล่มนี้แล้ว รวมวัดที่เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ปฏิสังขรณ์และสร้างใหม่ คือ (๑) ปฏิสังขรณ์วัดจักรวรรดิราชาวาส (เดิมเรียกวัดสามปลื้ม) และสร้างพระปรางค์กับวิหารพระบางที่เชิญมาจากนครเวียงจันท์ (พระบางนั้นเดิมอยู่ที่นครเวียงจันท์ ครั้งกรุงธนบุรีทำสงครามกับนครเวียงจันท์มีชัยชะนะ จึงเชิญพระแก้วมรกตกับพระบางลงมา สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีโปรดให้มีการสมโภชพระพุทธรูปสำคัญ ๒ พระองค์นั้นพร้อมกับฉลองชัยชะนะของบ้านเมือง เป็นงานมโหฬารยิ่ง เมื่อวิศาขบูชา ตรงกับวันที่ ๓๐ เมษายน พ.ศ. ๒๓๒๒ ต่อมาในรัชกาลที่ ๑ กรุงรัตนโกสินทร์นี้พระเจ้านันทเสน นครเวียงจันท์ ขอพระราชทานพระบางกลับคืนไปนครเวียงจันท์ ถึงรัชกาลที่ ๓ เมื่อเสร็จการปราบกบฎพระเจ้าอนุวงศ์เวียงจันท์แล้วจึงเชิญพระบางกลับลงมาอีก พระบาทสม เด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) สร้างวิหารประดิษฐานไว้ณวัดจักรวรรดิราชาวาส ครั้นต่อมาในรัชกาลที่ ๔ พระราชทานกลับไปประดิษฐานที่นครหลวงพระบาง แล้วโปรดให้เชิญพระนาคจากหอพระในพระบรมมหาราชวัง ไปประ ดิษฐานไว้ในวิหารนั้นแทนพระบางวัดจักรวรรดิสืบมาจนทุกวันนี้) {{มปก}}<noinclude></noinclude> nvz0tpo8q1jiuzki1llbyj3tajgk91r 301022 301021 2026-10-03T13:57:02Z Vesperstelo 11696 301022 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ข|(ฑ)}}</noinclude>ราชการทัพก็ยังเป็นห่วงถึง บางคราวได้ขอร้องให้พระยาสหเทพ (เพ็ง ศรีเพ็ญ) ช่วยเป็นธุระให้บ้าง ดังปรากฎหลักฐานอยู่ในจดหมายเหตุเล่มนี้แล้ว รวมวัดที่เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ปฏิสังขรณ์และสร้างใหม่ คือ (๑) ปฏิสังขรณ์วัดจักรวรรดิราชาวาส (เดิมเรียกวัดสามปลื้ม) และสร้างพระปรางค์กับวิหารพระบางที่เชิญมาจากนครเวียงจันท์ (พระบางนั้นเดิมอยู่ที่นครเวียงจันท์ ครั้งกรุงธนบุรีทำสงครามกับนครเวียงจันท์มีชัยชะนะ จึงเชิญพระแก้วมรกตกับพระบางลงมา สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีโปรดให้มีการสมโภชพระพุทธรูปสำคัญ ๒ พระองค์นั้นพร้อมกับฉลองชัยชะนะของบ้านเมือง เป็นงานมโหฬารยิ่ง เมื่อวิศาขบูชา ตรงกับวันที่ ๓๐ เมษายน พ.ศ. ๒๓๒๒ ต่อมาในรัชกาลที่ ๑ กรุงรัตนโกสินทร์นี้พระเจ้านันทเสน นครเวียงจันท์ ขอพระราชทานพระบางกลับคืนไปนครเวียงจันท์ ถึงรัชกาลที่ ๓ เมื่อเสร็จการปราบกบฎพระเจ้าอนุวงศ์เวียงจันท์แล้วจึงเชิญพระบางกลับลงมาอีก พระบาทสม เด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) สร้างวิหารประดิษฐานไว้ณวัดจักรวรรดิราชาวาส ครั้นต่อมาในรัชกาลที่ ๔ พระราชทานกลับไปประดิษฐานที่นครหลวงพระบาง แล้วโปรดให้เชิญพระนาคจากหอพระในพระบรมมหาราชวัง ไปประ ดิษฐานไว้ในวิหารนั้นแทนพระบางวัดจักรวรรดิสืบมาจนทุกวันนี้) {{มปก}}<noinclude></noinclude> 7fn2f72rxlhyvu48hqp31j503yttlty 250 92831 301023 2026-10-03T13:57:43Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301023 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ซ|(ฒ)}}</noinclude>(๒) ปฏิสังขรณ์วัดพรหมสุรินทร์ จังหวัดพระนคร ในรัชกาลที่ ๓ พระราชทานนามใหม่ว่าวัดปริณายก และทรงปฏิสังขรณ์ต่อมา (๓) ปฏิสังขรณ์วัดช่างทอง ซึ่งเป็นวัดที่ท่านผู้หญิงฟัก ผู้เป็นมารดาได้สร้างไว้ อยู่ที่เกาะเรียน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา (๔) ปฏิสังขรณ์วัดวรนายกรังสรรค์ (เขาดิน) จังหวัดพระนครศรีอยุธยา (๕) สร้างวัดเทพลิ้นลา ในคลองบางกะปิ ชาวบ้านเรียกกันว่าวัดตึกบ้าง วัดตึกคลองตันบ้าง ได้ยินว่าวัดนี้สร้างในระหว่างไปทำสงครามขับเคี่ยวกับญวน เมื่อต้องขุดคลองบางกะปิและทำนาไปตลอดทางเพื่อสะสมสะเบียงกองทัพ และเพื่อความสมบูรณ์ของบ้านเมืองในเวลาต่อมาด้วย จึงถือโอกาสให้ทหารในกองทัพได้ร่วมกันสร้างวัดเป็นที่ยึดเหนี่ยวในการทำศึก และปลูกกำลังใจในการต่อสู้ เพื่อรักษาพระศาสนาให้เข้มแข็งยิ่งขึ้นอีก (๖) ยกที่บ้านถวายเป็นวัด แล้วสร้างโบสถ์วิหารการเปรียญเสนาสนะพร้อม มีชื่อว่าวัดไชยชะนะสงคราม แต่ชาวบ้านมักเรียกกันว่าวัดตึกจนทุกวันนี้ อยู่ตรงข้ามกับเวิ้งนครเขษมใกล้สี่แยกวัดตึก จังหวัดพระนคร นอกจากนี้ยังสร้างวัดที่เมืองพัตบอง และเมืองอุดงมีชัย เป็นต้น อีกทั้งได้ช่วยทะนุบำรุงการพระศาสนาในประเทศเขมร ได้สืบต่อศาสนวงศ์มาจนสมัยปัจจุบันนี้ {{มปก}}<noinclude></noinclude> 31znnvup4u8ivhru3mv1uryov5pui3e 250 92832 301024 2026-10-03T13:58:25Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301024 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ข|(ณ)}}</noinclude>ปีที่กลับจากประเทศเขมรนั้น เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) มีอายุย่างขึ้น ๗๒ แต่ก็ยังเข้มแข็งสามารถรับราชการฉลองพระเดชพระคุณต่อมาถึงวันอาทิตย์ที่ ๒๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๓๙๒ ก็ถึงแก่อสัญญกรรมด้วยโรคปัจจุบัน (อหิวาตกะโรค ซึ่งบังเกิดชุกชุมในปีนั้น) รุ่งขึ้นปีจอ พ.ศ. ๒๓๙๓ พระราชทานเพลิงศพวันอาทิตย์ที่ ๕ พฤษภาคม ที่เมรุผ้าขาวณวัดสระเกษ (แต่ในพงศาวดารว่าเป็นวันอังคารที่ ๒๘ พฤษภาคม) รูปเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ซึ่งปรากฏในหนังสือ นี้ ถ่ายมาจากรูปหล่อซึ่งมีอยู่ในเก๋งจีน ข้างพระปรางค์วัดจักรวรรดิ ราชาวาส (วัดสามปลื้ม) รูปถ่ายไม่มี ในสมัยนั้นน่าจะยังไม่มีกล้องถ่ายรูปในเมืองไทย หรืออีกอย่างหนึ่งท่านผู้ใหญ่ในครั้งโบราณมักถือกันว่า ถ้าเขียนหรือปั้นรูปไว้ในขณะที่มีชีวิตอยู่จะทำให้มีอายุสั้นอย่างใดอย่างหนึ่ง และรูปที่กล่าวนี้แต่เดิมก็ไม่มีในเมืองไทย แต่ไปถ่ายอย่างมาจากเมืองเขมรอีกต่อหนึ่ง แล้วจัดการหล่อขึ้น มีเรื่องเล่ากันมาว่า ในสมัยรัชกาลที่ ๓ กรุงเทพฯ เมื่อองค์หริรักษ์ (นักองค์ด้วง) พระเจ้ากรุงกัมพูชาได้ทราบว่า เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ถึงอสัญญกรรมแล้ว องค์หริรักษ์ระลึกถึงบุญคุณ ที่เจ้าพระยาบดินทรเดชา ได้เคยช่วยเหลือปราบปรามหมู่ปัจจามิตร์ทั้งช่วยจัดราชการเมืองเขมรให้ราบคาบเรียบร้อยตลอดมา จึงสั่งสร้างเก๋งขึ้นที่หน้าค่ายใหญ่ ใกล้วัดโพธารามในเมืองอุดงมีชัย{{วว}}<noinclude>{{ข|๒}}</noinclude> az4v4yyr4moyhv4t8z1tgsum7qxd46g 250 92833 301025 2026-10-03T13:59:07Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301025 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ซ|(ด)}}</noinclude> (เมืองหลวงเก่าเขมร) แล้วให้พระภิกษุสุกชาวเขมร ช่างปั้นฝีมือเยี่ยมในยุคนั้น ปั้นรูปเจ้าพระยาบดินทร เดชา ขึ้นไว้เป็นอนุสสรณีด้วยปูนเพ็ชร และกอปรการกุศลมีสดับปกรณ์เป็นต้นปีละครั้งที่เก๋งนี้ ชาวเขมรเรียกว่า “รูปองค์บดินทร” ตลอดมาจนบัดนี้รูปนี้สร้างขึ้นในราวปีจอ พ.ศ. ๒๓๙๒ การถ่ายอย่างรูปเจ้าพระยาบดินทรเดชามาหล่อไว้ณวัดจักร วรรดิราชาวาสนี้ เนื่องด้วยพระพุฒาจารย์ (มา) เจ้าอาวาสวัดจักรวรรดิราชาวาส เมื่อยังเป็นพระมงคลทิพย์มุนี ระลึกถึงอุปการคุณที่เจ้าพระยาบดินทรเดชา ตลอดเจ้าพระยาอภัยราชา (ปิ่น) บิดาเจ้าพระยาบดินทรเดชา ได้บุรณปฏิสังขรณ์ให้ความเจริญเรียบร้อยแก่วัดจักรวรรดิราชาวาส มาโดยเอนกประการ นับว่าเป็นอนุสาวรีสำคัญที่วัดจักรวรรดิราชาวาส ระลึกถึงคุณความดีของเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ซึ่งมีต่อบ้านเมืองและพระศาสนา แล้วร่วมใจกันสร้างขึ้นไว้เป็นทำนองปฏิถารคุณโดยปริยาย ซึ่งขณะที่เจ้าพระยาบดินทรเดชาถึงอสัญญกรรม พระพุฒจารย์ยังเป็นสามเณรอยู่ที่วัดจักรวรรดิราชาวาสนี้ ทันได้เห็นกิจการบุรณะของท่านมาด้วยดีทุกอย่าง จึงได้ให้คนไปวาดเขียนถ่ายอย่างรูปปั้นเจ้าพระยาบดินทรเดชาที่เมืองเขมร มาให้นายเล็กช่างหล่อจัดการหล่อขึ้น ขณะที่ปั้นหุ่นรูปได้อาศัยช่างเขียน และท่านทองภรรยาเจ้าพระยายมราช (แก้ว) ซึ่งมีอายุทันได้เห็นเจ้าพระยาบดินทรเดชา ช่วยกันติชมแก้ไขจนเห็นว่าเหมือนเจ้าพระยาบดินทรเดชา<noinclude></noinclude> 2aqekncrxqcgb4wd6z0bajzqoy79neu 301026 301025 2026-10-03T13:59:21Z Vesperstelo 11696 301026 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ซ|(ด)}}</noinclude>(เมืองหลวงเก่าเขมร) แล้วให้พระภิกษุสุกชาวเขมร ช่างปั้นฝีมือเยี่ยมในยุคนั้น ปั้นรูปเจ้าพระยาบดินทร เดชา ขึ้นไว้เป็นอนุสสรณีด้วยปูนเพ็ชร และกอปรการกุศลมีสดับปกรณ์เป็นต้นปีละครั้งที่เก๋งนี้ ชาวเขมรเรียกว่า “รูปองค์บดินทร” ตลอดมาจนบัดนี้รูปนี้สร้างขึ้นในราวปีจอ พ.ศ. ๒๓๙๒ การถ่ายอย่างรูปเจ้าพระยาบดินทรเดชามาหล่อไว้ณวัดจักร วรรดิราชาวาสนี้ เนื่องด้วยพระพุฒาจารย์ (มา) เจ้าอาวาสวัดจักรวรรดิราชาวาส เมื่อยังเป็นพระมงคลทิพย์มุนี ระลึกถึงอุปการคุณที่เจ้าพระยาบดินทรเดชา ตลอดเจ้าพระยาอภัยราชา (ปิ่น) บิดาเจ้าพระยาบดินทรเดชา ได้บุรณปฏิสังขรณ์ให้ความเจริญเรียบร้อยแก่วัดจักรวรรดิราชาวาส มาโดยเอนกประการ นับว่าเป็นอนุสาวรีสำคัญที่วัดจักรวรรดิราชาวาส ระลึกถึงคุณความดีของเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) ซึ่งมีต่อบ้านเมืองและพระศาสนา แล้วร่วมใจกันสร้างขึ้นไว้เป็นทำนองปฏิถารคุณโดยปริยาย ซึ่งขณะที่เจ้าพระยาบดินทรเดชาถึงอสัญญกรรม พระพุฒจารย์ยังเป็นสามเณรอยู่ที่วัดจักรวรรดิราชาวาสนี้ ทันได้เห็นกิจการบุรณะของท่านมาด้วยดีทุกอย่าง จึงได้ให้คนไปวาดเขียนถ่ายอย่างรูปปั้นเจ้าพระยาบดินทรเดชาที่เมืองเขมร มาให้นายเล็กช่างหล่อจัดการหล่อขึ้น ขณะที่ปั้นหุ่นรูปได้อาศัยช่างเขียน และท่านทองภรรยาเจ้าพระยายมราช (แก้ว) ซึ่งมีอายุทันได้เห็นเจ้าพระยาบดินทรเดชา ช่วยกันติชมแก้ไขจนเห็นว่าเหมือนเจ้าพระยาบดินทรเดชา<noinclude></noinclude> ixgbsy3oigwwkn1ia0a2ayt7xb5cqy2 250 92834 301027 2026-10-03T14:00:18Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301027 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ข|(ต)}}</noinclude>แล้ว จึงได้จัดการหล่อขึ้น ประจวบกับพระพุฒาจารย์มีอายุครบ ๕ รอบ (๖๐ ปี) จึงได้รวมทำพิธีฉลองอายุในคราวเดียวกัน รูปนี้หล่อขึ้นในระหว่าง พ.ศ. ๒๔๔๑ กับ พ.ศ. ๒๔๔๗ เหตุประจวบอีกอย่างหนึ่งก็คือขุนวิจิตรจักราวาส (คำ) ไวยาวัจจกรวัดจักรวรรดิราชาวาส ขออนุญาตพระพุฒาจารย์สร้างเกซิ้นนามเจ้าพระยาบดินทรเดชา ไว้เป็นที่ระลึกสักการะด้วยอักษรจีน อ่านได้ความว่าเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) สลักลงในแผ่นหินอ่อน และสร้างเก๋งจีนข้างพระปรางค์ใหญ่ด้านตะวันออก ซึ่งเดิมเคยเป็นที่วางดอกไม้ธูปเทียนบูชาพระปรางค์ ฝังศิลาจารึกเกซิ้นไว้กับผนังด้านหลังภายในเก๋ง แล้วเลยประดิษฐานรูปหล่อเจ้าพระยาบดินทรเดชารวม ไว้ในเก๋งนั้นด้วยทีเดียว เป็นที่ระลึกสักการะของผู้เคารพนับถือตลอดมาจนทุกวันนี้ เมื่อจะพิมพ์หนังสือจดหมายเหตุ เกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ ๓ ตอนที่ ๑ ครั้งนี้ นายอรุณ สิงหเสนี ได้จัดให้ช่างเขียนรูปยืนสรวมเสื้อแม่ทัพสมัยโบราณ เป็นที่ระลึกขึ้นอีกรูปหนึ่ง ซึ่งลำดับไว้ข้างหน้าประวัตินี้แล้ว.<noinclude></noinclude> ttmdw4vzdzztco1591klj7wi0a7ns9s 250 92835 301028 2026-10-03T14:01:11Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301028 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>ประวัติสังเขป ของเสวกเอก พระยานครราชเสนี (สหัด สิงหเสนี) พระยานครราชเสนี เป็นบุตรชายคนใหญ่ของนายพลตรีพระยาสิงหเสนี ศรีสยาเมนทรสวามิภักดิ์ (สอาด สิงหเสนี) และคุณหญิงหงษ์ สิงหเสนี เกิดณตำบลหัวลำโพง อำเภอปทุม-วัน จังหวัดพระนคร เมื่อวันเสาร์เดือน ๑๒ แรม ๗ ค่ำปีมะเมีย ตรงกับวันที่ ๑๘ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๔๒๕ เมื่อเยาว์วัยได้ศึกษาวิชาการที่ โรงเรียนวัดจักรวรรดิ์ราชาวาส โรงเรียนวัดเทพศิรินทราวาส โรงเรียนอัสสัมชัญ โรงเรียนราช-วิทยาลัย ครั้นมีความรู้หนังสือไทยและหนังสืออังกฤษพอสมควรแล้ว ได้ออกไปศึกษาเพิ่มเติมในประเทศอังกฤษ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๒ เริ่มต้นโรงเรียนปรีแปเรตตอรีสกูลณเคนชิงตัน และลิงคนซอินลอนดอน สอบวิชากฎหมายได้ชั้นเนติบัณฑิตอังกฤษ กลับจากประเทศอังกฤษ พ.ศ. ๒๔๕๐ มาศึกษาในโรงเรียนข้าราชการพลเรือน (ภายหลังพระราชทานนามใหม่ว่าโรงเรียนมหาดเล็กหลวง) เมื่อเสร็จการเรียนในตอนนี้แล้ว ได้ถวายตัวเป็นมหาดเล็กวิเศษในรัชกาลที่ ๕ ในเดือนธันวาคม พ.ศ. ๒๔๕๐ {{มปก}}<noinclude></noinclude> fn341cv992chgdzb68uxkrpf6fh6azk 250 92836 301029 2026-10-03T14:03:23Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301029 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|ข}}</noinclude>พ.ศ. ๒๔๕๑ พระยานครราชเสนี ได้อุปสมบทและจำพรรษาอยู่ณวัดโสมนัสวิหาร สมเด็จพระมหาวีรวงศ์เป็นพระอุปัชฌายะ สมเด็จพระพุฒธโฆษาจารย์ วัดเทพศิรินทราวาส เมื่อดำรงสมณศักดิ์ เป็นพระธรรมไตรโลกาจารย์ กับพระธรรมปาโมกข์ (ถม) วัดมกุฎกษัตริยาราม เป็นกรรมวาจาจารย์ อยู่ในสมณเพศพรรษาหนึ่ง จึงลาสิกขาบทออกมา รับราชการอยู่ในตำแหน่งต่าง ๆ และได้รับพระราชทานเงินเดือนโดยลำดับ ดังนี้ (๑) กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๕๐ เป็นผู้ช่วยกองล่าม และฝึกหัดราชการกองบัญชาการกระทรวงยุตติธรรม เงินเดือน ๑๒๐ บาท (๒) กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๕๑ เป็นผู้พิพากษา ในกองข้าหลวงพิเศษ และไปช่วยพิจารณาอรรถคดีณศาลจังหวัดเพ็ชรบุรี เงินเดือน ๒๔๐ บาท (๓) พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๕๑ เป็นผู้พิพากษาโปริสภาที่ ๒ (๔) มกราคม พ.ศ. ๒๔๕๑ รั้งตำแหน่งหัวหน้าศาลจังหวัดเพ็ชรบุรี (๕) พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๕๒ ไปช่วยศาลมณฑลนครชัยศรี (๖) สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๕๒ ไปช่วยศาลจังหวัดนนทบุรี (๗) พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๕๒ เป็นผู้พิพากษาศาล<noinclude></noinclude> fyo5n0sadfaij74xys3bx0cpjczcdzb 250 92837 301030 2026-10-03T14:05:09Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301030 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|ค}}</noinclude>มณฑลอิสาณ เงินเดือนเพิ่มขึ้น เป็นเดือนละ ๓๐๐ บาท (๘) พ.ศ. ๒๔๕๔ เงินเดือนเพิ่มขึ้นอิกเป็นเดือนละ ๓๒๐ บาท (๙) พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๕๔เป็นผู้พิพากษาศาลคดีต่างประเทศ (๑๐) พ.ศ. ๒๔๕๕ เงินเดือนเพิ่มขึ้นเป็นเดือนละ ๓๔๐ บาท (๑๑) กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๕๖ ย้ายมารับตำแหน่งตุลาการศาลรับสั่งกระทรวงวัง (๑๒) เมษายน พ.ศ. ๒๔๕๘ เงินเดือนเพิ่มขึ้นเป็นเดือนละ ๔๐๐ บาท (๑๓) เมษายน พ.ศ. ๒๔๕๙ เงินเดือนเพิ่มขึ้นอีกเป็นเดือนละ ๔๕๐ บาท (๑๔) เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๑ เงินเดือนเพิ่มขึ้นอีกเป็นเดือนละ ๖๐๐ บาท (๑๕) ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๖๑ ย้ายมารับตำแหน่งเจ้ากรมกรมการเมือง กระทรวงมหาดไทย (๑๖) ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๖๓ ย้ายไปรับตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดนครราชสีมา (๑๗) มีนาคม พ.ศ. ๒๔๖๕ ย้ายไปรับตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดภูเก็ต คงรับพระราชทานเงินเดือน ๆ ละ ๖๐๐ บาท<noinclude></noinclude> n28noo4ewrjh04fdn7b5w2fndirmasb 250 92838 301031 2026-10-03T14:05:37Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301031 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|ฆ}}</noinclude>(๑๘) พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๗๑ ออกจากราชการ ส่วนราชการแผนกเสือป่า ก็ได้ฉลองพระเดชพระคุณดังนี้ (๑) พ.ศ. ๒๔๕๔ เป็นสมาชิกเสือป่า กองราบหลวงรักษาพระองค์ (๒) เมษายน พ.ศ. ๒๔๕๗ ได้รับพระราชทานยศเป็นนายหมู่โท (๓) กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๖๐ เป็นราชองครักษ์เวร (๔) มีนาคม พ.ศ. ๒๔๖๐ เลื่อนยศเป็นนายกองตรีประจำแผนกเสนาธิการเสนาน้อยราบเบา และโปรดให้เป็นครูสอนวิชาพิเศษ คือ ธรรมะระวางประเทศโรงเรียนผู้กำกับลูกเสือด้วย เมื่อมีการซ้อมรบเสือป่าณเขตต์มณฑลราชบุรีและนครชัยศรีคราวใด ก็ได้โดยเสด็จพระราชดำเนินทำการซ้อมรบด้วยทุกคราว (๕) เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๔ รับตำแหน่งผู้บังคับการกรมเสือป่านครราชสีมาในกองเสนาตะวันออก จนตลอดสมัยเสือป่า นอกจากราชการแผ่นดิน อันมีหน้าที่ประจำการตามตำแหน่งแล้ว พระยานครราชเสนี ได้มีโอกาศ ปฏิบัติราชการส่วนพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวโดยใกล้ชิดอยู่เนือง ๆ เพราะทรงรู้จักคุ้นเคยมาแต่ครั้งยังทรงศึกษาวิชาการอยู่ณประเทศอังกฤษ เช่น เมื่อทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างดุสิตธานีขึ้นด้วยพระบรมราโชบาย เพื่อให้ข้าราชการตลอดประชาชน รู้เห็น<noinclude></noinclude> f3wgsik1dnrxe4422txdylm7tn9vn58 250 92839 301032 2026-10-03T14:06:04Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301032 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|ง}}</noinclude>วิธีการปกครองในระบอบประชาธิปไตยโดยทางอ้อม พระยานครราชเสนีก็ได้มีโอกาสเป็นเจ้าหน้าที่ฉลองพระเดชพระคุณ ในดุสิตธานีนี้ด้วยหลายอย่าง จนตลอดอวสานแห่งการนั้น ยศบันดาศักดิ์ เครื่องราชอิสสริยาภรณ์ ได้รับพระราชทานโดยลำดับ ดังนี้ (๑) พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๕๑ เหรียญรัชมังคลาภิเษกเงิน (๒) พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๕๔ ยศอำมาตย์ตรี ยศมหาดเล็กชั้นหุ้มแพร บันดาศักดิ์ นายหัสบำเรอ หุ้มแพรพิเศษ (๓) มกราคม พ.ศ. ๒๔๕๔ เข็มข้าหลวงเดิม (รัชกาลที่ ๖) เหรียญบรมราชาภิเษกเงิน เหรียญราชรุจิเงิน เหรียญรัตนาภรณ์ชั้นที่ ๕ (๔) ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๕๔ เหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา (๕) มกราคม พ.ศ. ๒๔๕๕ เหรียญที่ระลึกแสดงตำนานเสือป่า (๖) พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๕๖ เหรียญ ว.มงกุฎ (๗) ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๕๖ เสมาอักษรพระปรมาภิธัย ว.ป.ร. ทองลงยา (๘) มกราคม พ.ศ. ๒๔๕๖ ตราเบญจมาภรณ์ช้างเผือก ชั้นที่ ๕ (๙) พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๕๗ เลื่อนบันดาศักดิ์เป็นพระ<noinclude></noinclude> k920uvegdgshwccobnpfgdvmqn6h842 250 92840 301033 2026-10-03T14:15:31Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301033 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|จ}}</noinclude>ศรีวิกรมาทิตย์ (๑๐) พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๕๗ เลื่อนยศเป็นเสวกโท (๑๑) เมษายน พ.ศ. ๒๔๕๘ เลื่อนยศเป็นเสวกเอก (๑๒) มกราคม พ.ศ. ๒๔๕๙ ตราจตุรถาภรณ์ช้างเผือกชั้นที่ ๔ (๑๓) มกราคม พ.ศ. ๒๔๖๐ ตราตริตาภรณ์มงกุฏสยามชั้นที่ ๓ (๑๔) มกราคม พ.ศ. ๒๔๖๑ เข็มอักษรพระปรมาภิธัย ว.ป.ร.ทองลงยาชั้นที่ ๓ (๑๕) เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๒ เลื่อนบันดาศักดิ์เป็น พระยาราชเสนา (๑๖) พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๖๒ ตราตติยจุลจอมเกล้าเกล้าวิเศษ โต๊ะทอง กาทอง (๑๗) ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๖๓ เปลี่ยนราชทินนาม เป็นพระยานครราชเสนี (๑๘) พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๖๕ ตราตริตาภรณ์ช้างเผือก ชั้นที่ ๓ (๑๙) พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๖๙ เหรียญบรมราชภิเษกเงิน(ในรัชกาลที่ ๗) พระยานครราชเสนีได้ทำการสมรสครั้งแรก กับ ถนอม สิงหเสนี บุตรีพระเหมสมาหาร(เพิ่ม สิงหเสนี) เมื่อวัน {{มปก}}<noinclude></noinclude> 3b0x9yjf11hny7575xadku14yv1pdpa 250 92841 301034 2026-10-03T14:15:53Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301034 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|ฉ}}</noinclude>ที่ ๒๖ เมษายน พ.ศ. ๒๔๕๑ มีบุตร์หญิงด้วยกันคนหนึ่ง คือ นัดดา สิงหเสนี คุณหญิงถนอม ขณะนั้นยังเป็นคุณหญิงราชเสนาได้ป่วยลงและถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ ๑๕ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๖๓ มาภายหลังพระยานครราชเสนีได้ทำการสมรส กับ เจือ สิงหเสนี บุตรีพระยาประเสริฐสุนทราศรัย (กระจ่าง สิงหเสนี) พระยานครราชเสนี มีบุตรธิดากับภรรยาอื่นอีกคือ ๑. นายสุขเกษม สิงหเสนี ๒. นางอนุสรนนทิกิจ (ประสนีย์) ๓. นางสาวศรี สิงหเสนี พระยานครราชเสนี เป็นผู้มีปสาทะเลื่อมใสในพระพุทธศาสนาอันแท้จริง นอกจากได้อุปสมบทเป็นภิกษุตามศรัทธาแล้ว ยังนิยมในสัมมาปฏิบัติ มีทานบริจาคเป็นต้น แม้สาธารณกุศลอื่น ๆ ก็ได้บำเพ็ญอยู่มิได้ขาด ยังเป็นผู้ตั้งอยู่ในความจงรักภักดีต่อ ชาติ, ศาสนา, มหากษัตริย์, นอกจากนี้ยังมีนิสสัยโอบอ้อมอารี เผื่อแผ่แก่ญาติมิตร์เป็นอย่างดียิ่ง แม้มีผู้เข้ามาขอความอนุเคราะห์ ก็มิได้ละเลย ได้เกื้อกูลอุดหนุนไปตามฐานานุรูปอยู่เนืองนิตย์ เรียกได้ว่าเป็นผู้มีน้ำใจกว้างขวางหาได้ยาก ผู้ที่ได้สมาคมคุ้นเคยกันกับพระยานครราชเสนี ย่อมเป็นพะยานอันดีในเรื่องเช่นนี้ พระยานครราชเสนี (เริ่มป่วยมาตั้งแต่วันที่ ๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๗๒) ป่วยเป็นโรคเส้นโลหิตในสมองแตก มีอาการ<noinclude></noinclude> 02h17u17xqltsnc4wy33ec8x6b4t3a5 250 92842 301035 2026-10-03T14:16:11Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301035 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|ช}}</noinclude>หนักมากกลายเป็นอำมะพาธอย่างแรง แพทย์ผู้สามารถหลายนายได้พยายามรักษาพยาบาลอยู่นาน อาการจึงค่อยทุเลาขึ้นเป็นลำดับ จนพ้นอันตราย นับว่าหายได้ตอน ๑ แต่ก็ทำให้พูดไม่ได้ มือ แขน ขา ซีกข้างขวาพิการเสียไปทั้งแถบ ใช้การไม่ได้ทีเดียว จะลุกเดินก็ต้องมีคนช่วยพยุง แต่อาศัยการรักษาพยาบาลเป็นอันดี ทั้งพระยานครราชเสนีชอบนั่งรถยนต์เที่ยวไปตามถนนเพื่อเปลี่ยนอากาศในเวลาบ่ายเนือง ๆ ด้วย น่าจะเนื่องจากเหตุอันนี้อย่างหนึ่ง เป็นเครื่องช่วยให้มีชีวิตยืนยาวมาจนวันพฤหัสบดีเดือน ๑๒ แรม ๗ ค่ำ ตรงกับวันที่ ๒๕ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๘๐ คล้ายวันเกิดทางจันทรคติ ในปีนี้ได้บำเพ็ญกุศลตามที่เคยกระทำมาทุกปี และเพื่อฉลองพระพุทธรูป ซึ่งได้หล่อขึ้นในคราวนี้ เป็นพระพุทธรูปขนาดใหญ่ ปางมารวิชัยหน้าตักกว้าง ๒ ศอกคืบ ลงรักปิดทอง งามได้ส่วนสัดสมพุทธลักษณะ พระยานครราชเสนีมีความเลื่อมใสศรัทธามาก มีความจำนงอยู่ว่า เมื่อทำการฉลองเสร็จแล้วจะอัญเชิญไปประดิษฐานไว้เป็นพระประธาน ในพระอุโบสถวัดหลวงอำเภอศรีสะเกษ จังหวัดขุขันธ์ ซึ่งสร้างขึ้นใหม่ ยังไม่มีพระประธาน งานพิธีได้เริ่มเมื่อเย็นวันที่ ๒๔ พฤศจิกายน พระสงฆ์ ๗ รูปเจริญพระพุทธมนต์ รุ่งขึ้นเวลา ๗.๐๐ น. วันที่ ๒๕ ถวายอาหารบิณฑบาต พระสงฆ์มาพร้อมกันแล้ว พอจะลงมือจุดธูปเทียนบูชา พระยานครราชเสนีกำลังนั่งพินิจ<noinclude></noinclude> r6cb9o4rkj5bh58f8jesim6lg8agjdt 250 92843 301036 2026-10-03T14:16:40Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301036 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{ก|ซ}}</noinclude>พิเคราะห์พระพุทธรูปอยู่ด้วยปสาทะเลื่อมใสอันแรงกล้า ก็พะเอิญป่วยเป็นลม เส้นโลหิตในสมองแตกอีกเป็นครั้งที่ ๒ โดยปัจจุบันทันด่วน แพทย์ผู้เชี่ยวชาญ พระสงฆ์, และบรรดาญาติมิตร ที่มาชุมนุมกันณที่นั้น ได้ช่วยกันพยาบาลแก้ไขจนสุดความสามารถอาการหาคลายไม่ เริ่มป่วยเวลา ๗.๑๕ น. ถึง ๗.๓๐ น. รวมเวลาประมาณ ๑๕ นาฑีเท่านั้น ก็ถึงอนิจจกรรม เหตุวิปโยคอันเกิดขึ้นในปัจจุบันทันด่วนทั้งนี้ ย่อมเป็นที่เศร้าสลดอาลัยแก่ญาติมิตร และผู้ที่คุ้นเคยอย่างยิ่ง การบำเพ็ญกุศลสำหรับวันเกิดก็เลยกลายเป็นบำเพ็ญเมื่อวันมรณะด้วย แต่ก็เป็นการมหัศจรรย์อย่างหนึ่งที่ความมรณะของพระยานครราชเสนีได้บังเกิดขึ้นฉะเพาะหน้า พระพุทธรูป พระธรรม พระสงฆ์ โดยพร้อมมูล และในขณะที่มีใจผ่องแผ้ว เต็มไปด้วยความเลื่อมใสศรัทธา อันถือว่าเป็นหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญยิ่ง ยากที่จักได้พบเห็น เชื่อว่าพระยานครราชเสนีคงจักได้บรรลุสุคติภูมิโดยแน่แท้ พระยานครราชเสนี ชาตะวันที่ ๑๘ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๒๕ มรณะวันที่ ๒๕ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๘๐ อายุครบ ๕๕ ปีบริบูรณ์ (ทางจันทรคติ) ได้รับพระราชทานน้ำอาบศพ และหีบทองลายก้านแย่งเป็นเกียรติยศ {{สกอ|sp|100}}<noinclude></noinclude> ksvf7wkdldd2ktbmgp3cxxanx7o6n6g 250 92844 301037 2026-10-03T14:17:00Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301037 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" /></noinclude>มูลเหตุสงครามไทยกับญวน ในรัชกาลที่ ๓ กรุงรัตนโกสินทร์ ไทยกับญวนตอนใต้ มีดินแดนเขมรแซกอยู่ในระหว่างกลางเขมรเป็นแต่ประเทศน้อย ต้องยอมเป็นเมืองออก ส่งบรรณา- การแก่ไทยและญวนทั้งสองฝ่ายมาช้านาน แต่เขมรนับถือไทยยิ่งกว่าญวน เพราะถือศาสนาและมีขนบธรรมเนียมอย่างเดียวกันความยุ่งยากที่เกิดแก่เขมรเนือง ๆ นั้น เนื่องมาแต่เหตุที่พวกเขมรมักประทุษร้าย และรบพุ่งกันเอง ด้วยเรื่องชิงอำนาจกันบ่อย ๆ พวกแพ้มักไปขอกำลังประเทศใหญ่อีกฝ่ายหนึ่งมาป้องกัน เมืองเขมรจึงคล้ายกับสมรภูมิระหว่างไทยกับญวนมาแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ครั้นถึงสมัยกรุงธนบุรี ไทยช่วยอุปการะให้เขมรสงบราบคาบ และสมเด็จพระรามราชาธิราช เจ้ากรุงกัมพูชาธิบดีก็มาขึ้นแก่ไทยแต่ฝ่ายเดียว ต่อมาในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์นี้ ครั้งรัชกาลที่ ๑ ตอนต้นไทยช่วยทนุบำรุงทั้งเขมรและญวน ทางไมตรีระหว่างไทยกับญวนสนิทสนมดีมาก ครั้นตกมาในตอนปลายรัชกาลที่ ๑ นั้นเอง<noinclude></noinclude> qjoxn36u8wcwrfzug8fbb4fbx6yrld1 250 92845 301038 2026-10-03T14:17:14Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๒}}</noinclude>ญวนมีอำนาจมากขึ้นอย่างเดิม ช่วยทนุบำรุงเขมรร่วมมือกับไทยและได้มาขอเอาเมืองพุทไธมาศของไทย ไปไว้ในอาณาจักรญวนด้วย ไทยก็ผ่อนผันเพื่อเห็นแก่ทางพระราชไมตรี บังเอิญเมื่อเริ่มรัชกาลที่ ๒ ไทยกับพะม่าเกิดรบกันขึ้นอีกมีท้องตราสั่งไปจากกรุงเทพฯ ให้เขมรเกณฑ์กองทัพมาช่วยรบพะม่า พวกขุนนางเขมร (ซึ่งโดยปกติปราศจากความสามัคคีกันอยู่แล้ว ) เกิดแตกกันเป็น ๒ พวก พวกหนึ่งชังไทย เห็นว่าไม่ควรทำตามท้องตรา ถ้าไทยเอาผิด ก็ควรไปพึ่งญวน อีกพวกหนึ่งชอบไทย เห็นว่าควรเกณฑ์กองทัพมาช่วยตามท้องตราสมเด็จพระอุทัยราชา (บางแห่งเรียกว่า สมเด็จพระอุทัยธิราช พระนามเดิมว่า นักองค์จันท์ ) เข้าด้วยพวกชังไทย ให้จับขุนนางที่เป็นหัวหน้าพวกนิยมไทยไปฆ่าเสีย สมเด็จพระมหาอุปโยราช (นักองค์อิ่ม) อนุชาสมเด็จพระอุทัยราชา เป็นหัวหน้าพวกนิยมไทยอยู่ในเวลานั้น ตกในที่คับขันจึงหนีเข้ามาในกรุงเทพฯ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย จึงโปรดให้เจ้าพระยายมราช ยกกองทัพออกไปเมืองเขมร สมเด็จพระอุทัยราชาก็หนีลงไปพึ่งญวนที่เมืองไซ่ง่อน แต่นักองค์ด้วง ซึ่งเป็นอนุชาองค์เล็กของสมเด็จพระอุทัยราชา มาเข้ากับไทยเมื่อเกิดเหตุขึ้นครั้งนั้น พระเจ้าเวียดนามยาลองเห็นได้ช่องก็แต่งราชทูตให้เชิญพระราชสารเข้ามายังกรุงเทพฯ ในพระราชสาร ใช้ถ้อยคำอ่อนหวานเป็นทางไมตรี แต่ส่วนข้อความนั้นอ้างว่า<noinclude></noinclude> 6lf21j3q2ncrma18re0gblrjh340l0o 250 92846 301039 2026-10-03T14:17:34Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301039 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๓}}</noinclude>เพราะเมืองเขมรเคยพึ่งทั้งไทยและญวนมาแต่ก่อน พระเจ้ากรุงสยามเหมือนเป็นบิดา และพระเจ้าเวียดนามเสมือนเป็นมารดา ของเจ้ากรุงกัมพูชา บัดนี้สมเด็จพระอุทัยราชามีความผิดต่อบิดา ไปอ้อนวอนให้มารดาช่วยขอโทษ ก็มิรู้ที่จะทอดทิ้งเสียได้ จึงมีพระราชสารมาขอพระราชทานโทษ และขอให้สมเด็จพระอุทัยราชาได้ครองกรุงกัมพูชาตามเดิม ก็ในเวลานั้นไทยกำลังเตรียมสู้ศึกพะม่า ไม่อยากจะให้เกิดเป็นอริขึ้นกับญวนอีกฝ่ายหนึ่ง จึงต้องจำยอมให้สมเด็นพระอุทัยราชากลับขึ้นมาครองเมืองเขมรดังเก่า แต่นั้น เมืองเขมรก็ไปฝากฝ่ายอยู่กับญวน เป็นแต่ถึงกำหนดก็ส่งเครื่องราชบรรณาการเข้ามากรุงเทพฯ ครั้นพระเจ้าเวียดนามยาลองทิวงคต ถึงรัชกาลพระเจ้าเวียดนามมินมาง ราชบุตร ซึ่งได้รับรัชทายาทญวนก็คิดแผ่อำนาจต่อเข้ามาในเมืองเวียงจันท์อีกทางหนึ่ง พอขึ้นรัชกาลที่ ๓ กรุงรัตนโกสินทร์ พระเจ้าอนุวงศ์เวียงจันท์เป็นกบฏขึ้น ด้วยญวนอุดหนุน ถึงต้องรบพุ่งปราบปรามเป็นการใหญ่ ครั้นพระเจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์แพ้หนีไปพึ่งญวน พระเจ้าเวียดนามมินมางก็มีพระราชสารเข้ามาว่ากล่าวขอโทษพระเจ้าอนุวงศ์ เหมือนครั้งเรื่องเมืองเขมรในหนหลัง พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงขัดเคืองญวน ไม่ยอมอนุโลมตาม โปรดให้ปราบปรามพวกกบฏเวียงจันท์จนราบคาบ ทางไมตรีระหว่างไทยกับญวนก็หมองหมางกันแต่นั้นมา<noinclude></noinclude> 68y58ak3l99tzqr7yuuy7vzonu9usb9 250 92847 301040 2026-10-03T14:17:52Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๔}}</noinclude>ฝ่ายไทย เมื่อเสร็จการปราบปรามกบฏเวียงจันท์แล้ว พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงโปรดให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ ต้นสกุลสิงหเสนี) ที่สมุหนายกออกไปตั้งระวังเหตุการณ์ที่เมืองพัตบองเมื่อ พ.ศ. ๒๓๗๕ (จ.ศ. ๑๑๙๔) ต่อนี้ไปเป็นเอกสารแสดงเรื่องราวในปีนั้นแต่บางส่วน (เพราะเอกสารที่ได้มายัง<noinclude></noinclude> 3gukxkfjdmsecgnl4oj8fg9yyhk5lry 250 92848 301041 2026-10-03T14:18:27Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301041 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๕}}</noinclude>ฉะบับที่ ๑ ตราตอบเมืองปราจินบุรีให้จัดซื้อข้าว เตรียมไว้ ๕๐๐ เกวียน หนังสือเจ้าพระยาจักรีฯ มาเถิงพระยาประชาชีพ หลวงยกรบัตร กรมการ เมืองปราจิน ด้วยบอกเข้าไปว่า เจ้าพระยา บดินทรเดชา ที่สมุหนายก สั่งให้พระยาราชนิกุล มีหนังสือมาเถิงพระยาภิรมย์ราชา พระยาประชาชีพ ว่าข้อราชการเมืองระสือซึ่งพระยาวิเศษสุนทรมีหนังสือมาแต่ก่อนว่า พระยาพิบูลย์ยกกองทัพมาตั้งอยู่ด้านกระพงปรักคน ๑๐๐๐ แล้วพระยามหาเสนา พระยานรินทร์ จะยกมาอีก จึงให้พระยาภิรมย์ราชา คุมเลกเมืองปราจินบุรี เมืองกบินทรบุรี เมืองประจันตคาม เมืองนครนายก ๕๐๐ คน กับปืนคาบศิลา ๔๐๐ บอก ยกตามเจ้าพระยาบดินทรเดชา ที่สมุหนายก ออกไป ครั้นข้าหลวงเจ้าเมือง กรมการ แต่งให้หลวงเพ็ชรบริบาล ออกไปสืบเถิงแขวงเมืองโพธิสัตว์ หาพบกองทัพพระยาพิบูลย์ และกองทัพพระยาพระเขมร ยกมาไม่ พบแต่เขมรมารักษาด่านทางลาดตระเวนคน ๑๐๐ เศษ ข่าวราชการสงบอยู่ ให้แต่พระยาภิรมย์ราชาคุมเลกชะเลย ขึ้นไปช่วยปลูกเรือนครัวณเมืองอรัญ-ประเทศ ให้พระยาประชาชีพอยู่จัดซื้อข้าวณแขวงเมืองปราจิน เมืองฉะเชิงเทรา เมืองนครนายก มาตวงขึ้นฉางไว้ณเมืองปราจิน<noinclude></noinclude> 2wthvr1bb9ku2fmcjqlpy9lxtxa0j52 250 92849 301042 2026-10-03T14:18:47Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301042 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๖}}</noinclude>ให้ได้ ๕๐๐ เกวียนนั้น ได้นำเอาหนังสือบอกขึ้นกราบบังคมทูลพระกรุณาทราบใต้ฝ่าละอองฯ แล้ว ทรงพระกรุณาตรัสเหนือเกล้าฯ สั่งว่า การสะเบียงอาหารทางเมือปราจินนี้ จะต้องจัดแจงตระเตรียมเอาเม็ดข้าวใส่ยุ้งฉางไว้ให้มาก จะได้เจือจานเลี้ยงครอบครัวเมืองโพธิสัตว์ ทั้งจะได้สำหรับเอาไว้ใช้ราชการด้วย ด้วยราชการทางเมือเขมรครั้งนี้ เถิงจะไม่มีเมื่อหน้าคงจะมีราชการสักครั้งหนึ่งเป็นแน่ จะไว้ใจกับการสะเบียงอาหารหาได้ไม่ ให้พระยาประชาชีพเร่งรัดจัดซื้อข้าวแขวงเมืองปราจิน เมืองฉะเชิงเทรา เมืองนครนายก ขนถ่ายมาใส่ฉางไว้ณเมือง ปราจินให้ได้จงมาก ถ้าพระยาประชาชีพ หลวงยกรบัตร กรมการจัดซื้อข้าวได้เท่าใด ให้บอกจำนวนข้าวเข้าไปให้แจ้ง อนึ่งโปรดเกล้าฯ ให้จมื่นมนเทียรพิทักษ์ ถือตราตอบออกไปเถิงเจ้าพระยาบดินทรเดชา ที่สมุหนายก ถ้าจมื่นมนเทียรพิทักษ์ออกมาเถิงเมืองปราจินแล้ว ก็ให้พระยาประชาชีพข้าหลวง หลวงยกรบัตร กรมการ จัดแจงม้าและคนส่งจมื่นมนเทียรพิทักษ์ออกไปโดยเร็ว ถ้าสืบไปเมื่อหน้า ข้าหลวง เจ้าเมือง กรมการเมืองพระตะบองจะแต่งผู้ใดถือหนังสือบอกมาแจ้งราชการณกรุง เทพฯ และจะกลับออกไป ก็ให้พระยาประชาชีพ ข้าหลวงยกรบัตร กรมการ จัดแจงส่งผู้ถือหนังสือบอก และผู้ถือหนังสือท้องตราไปมาโดยเร็ว อย่าให้ค้างช้าอยู่แต่ทุ่มหนึ่งโมงหนึ่งได้ หนังสือมาณวันอังคาร เดือน ๔ แรม ๑๔ ค่ำ ปีมะโรง<noinclude></noinclude> jm1catlrv2fvu6aby53zzta7ow50bk9 250 92850 301043 2026-10-03T14:20:00Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๗}}</noinclude>จัตวาศก วันเดือน ๔ แรม ๑๔ ค่ำ ปีมะโรง จัตวาศก ได้ส่งตรานี้ให้จมื่นมนเทียรพิทักษ์ ปลัดกรมพระตำรวจพระราชวังบวรถือไป ฉะบับที่ ๒ ตราตอบเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เรื่องพระยาพิบูลย์ยกมาติดตามพระยาสังคโลกฯ ฯ ข้าฯ พระยามหาอำมาตย์ฯ ขอกราบเรียนมาให้ทราบด้วยอยู่ณวันเดือน ๔ แรม ๑๐ ค่ำ จมื่นมนเทียรพิทักษ์ถือหนังสือบอก ฯพณฯ สมุหนายกบอกส่งต้นหนังสือข้าหลวงเจ้าเมืองกรมการเมืองพระตะบอง ต้นหนังสือพระฤทธิ์สงคราม พระรามรณรงค์ พระยาวิเศษสุนทร เข้าไปว่า พระยาวิเศษสุนทรซึ่งออกไปอยู่รักษาด่านกระพงปรักมีหนังสือมาว่า แต่งให้ขุนมหาภักดีไปลาดตระเวนพบกองลาดตระเวนพระยาพิบูลย์ บอกว่าพระยาพิบูลย์จะยกมาตั้งคอยพระยาสังคโลกอยู่ณกระพงปรัก ถ้าไม่ส่งพระยาสังคโลกออกไปจะขอทางเข้ามาตามพระยาสังคโลก ว่าพระยามหาเสนาจะยกมาทางสมอแกร ว่าพระยานรินทร์จะยกมาทางด่านฉนวน ว่าเจ้าเมืองครวงจะมาตั้งอยู่ด้านพะเนา ครั้นเพลาบ่ายเห็นกองทัพพระยาพิบูลย์ยกมาประมาณ ๑๐๐๐ มาตั้งอยู่ห่างพระยาวิเศษสุนทร ๖๐ เส้นเศษ ฯพณฯ สมุหนายกจะยก<noinclude></noinclude> rsrz2s54xklx8pyc1vkjy260w6nka68 250 92851 301044 2026-10-03T14:20:32Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๘}}</noinclude>เลื่อนออกไปอยู่เมืองมงคลบุรี จะจัดแจงราชการและเร่งรัดครอบครัวให้เดินเข้ามา ครั้นณวันเดือน ๔ แรม ๑๑ ค่ำ นายขจรใจภพกรมม้าซึ่งคอยอยู่เมือง ......... (ลบ) ...... นายก ถือหนังสือ ฯพณฯ สมุหนายกบอกส่งหนังสือข้าหลวงเจ้าเมืองกรมการเมืองพระตะบอง คำให้การหลวงเพ็ชรบริบาลออกเข้าไปว่า ข้าหลวง เจ้าเมือง กรมการ แต่งให้หลวงเพ็ชรบริบาลออก ไปสืบราชการ พระยาราชนายก พระเมือง ซึ่งอยู่ด่านสมอแกร พระยาวิเศษสุนทรซึ่งอยู่ด่านกระพงปรัก ให้คนไปกับหลวงเพ็ชรบริบาลออกไปสืบ พบเขมรมาลาดตระเวนอยู่นอกด่านกระพงปรักออกไปพวกหนึ่งคนประมาณ ๒๐ คน หลวงเพ็ชรบริบาลเลยออกไปถึงด่านลงกรายแขวงเมืองโพธิสัตว์ พบปลัดเมืองลาดปะเอี๋ย มาตั้งชุมชนุมรักษาด่านอยู่คนประมาณ ๑๐๐ ได้พูดจากันกับหลวงเพ็ชรบริบาล ๆ ถามถึงพระยาพิบูลย์ พระยามหาเสนา พวกเขมรบอกว่าพระยาพิบูลย์พระยามหาเสนาพระยาแสนชีบดีอยู่ณบ้านจาอยู่ ครั้นหลวงเพ็ชรบริบาลกลับมาพระยาราชนายก พระราชรักษ์ มีหนังสือมาว่า ทางด่านสมอแกร ด่านฉนวนราชการสงบอยู่ฯข้าฯ ได้นำเอาหนังสือบอกทั้งสอง ครั้งขึ้นกราบบังคมทูลพระกรุณาทราบใต้ฝ่าละอองฯ แล้ว ทรงพระกรุณาตรัสเหนือเกล้าฯ สั่งว่า ความซึ่งพระยาวิเศษสุนทรบอกมาว่าพระยาพิบูลย์ ยกมาตั้งอยู่ห่างกับพระยาวิเศษสุนทรทาง ๖๐ เส้น แล้วพระยามหาเสนา พระยานรินทร์ เจ้าเมืองกรวง<noinclude></noinclude> dpqe9wfe27lkpro3p2e8mzaa57aqj9p 250 92852 301045 2026-10-03T14:24:17Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๙}}</noinclude>จะยกมาทางด่านสมอแกร ด่านฉนวน ด่านพะเนา ความทั้งนี้สมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่หัวทรงแคลงพระทัยอยู่ ด้วยพระยาราชนายก พระเมือง พระราชรักษ์ ก็ออกไปอยู่รักษาด่านทางต่อเคียงกันกับพระยาวิเศษสุนทร ก็หาได้มีหนังสือบอกข้อราชการเข้ามาประการใดไม่ จึงโปรดเกล้าฯ ดำรัสถามจมื่นมนเทียรพิทักษ์ว่าราชการซึ่งพระยาวิเศษสุนทรบอกมาทั้งนี้ เจ้าพระยาบดินทรเดชา ที่สมุหนายก และข้าหลวงเจ้าเมืองกรมการเมืองพระตะบองเห็นความประการใด จมื่นมนเทียรพิทักษ์กราบทูลพระกรุณาว่า ยังหาเชื่อเอาหนังสือพระยาวิเศษสุนทรเป็นแน่นอนทีเดียวไม่ แต่เป็นข่าวทัพศึกก็จัดแจงกองทัพยกเพิ่มเติมออกไป ยังแต่งให้คนออกไปสืบอยู่นั้น พระยาวิเศษสุนทรคนนี้เป็นคนขลาดเบาความไม่ไล่เลียงไต่สวนให้แน่นอน เชื่อเอาแต่ถ้อยคำขุนมหาภักดี พระยาวิเศษสุนทรตื่นตกใจมีหนังสือเข้ามา พระยาเสนาภูเบศ พระยารามกำแหง หลวงราชเสนา ข้าหลวง พระยาอภัยภูเบศ กรมการ แต่งให้หลวงเพ็ชรบริบาลออกไปสืบเถิงด่านสมอแกร ด่านฉนวน ด้านกระพงปรัก ไม่พบพระยาพิบูลย์และกองทัพเขมรที่แห่งใด พบแต่เขมรมาอยู่รักษาด่านลงกราย ๑๐๐ คน ได้พูดจากับเขมรรักษาด่าน บอกว่าพระยาพิบูลย์พระยามหาเสนาอยู่บ้านจาอยู่ ตามความซึ่งบอกเข้าไปแต่ครั้งก่อน ความอันนี้โปรดเกล้าฯ ว่า ซึ่งพระยาพิบูลย์ พระยามหาเสนามาติดตามพระยาสังคโลก ยังตั้งอยู่ที่บ้านจาอยู่แขวงเมือง<noinclude></noinclude> feae0hcvveoguma4k0kypmut43ip4bs 250 92853 301046 2026-10-03T14:27:16Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๐}}</noinclude>โพธิสัตว์นั้น องค์จันท์ใช้มาหรือญวน จะกดขี่ให้มาโดยร้ายดีประการใดก็ยังหารู้ความแน่นอนไม่ ถ้าเขมรพวกที่มาติดตามพระยาสังคโลก ทำองอาจล่วงเกินเข้ามาประการใด ข้าหลวงอยู่ที่เมืองพระตะบองก็หลายคน เจ้าเมืองกรมการเมืองพระตะบองของเราก็พรักพร้อม อย่าใหล่ลดให้เขมรล่วงเกินเข้ามาได้ ได้ทีทำแล้วก็ให้ทำให้หนัก ถ้าเขมรแตกถอยหนีไปก็ให้กองทัพยกติดตามซ้ำเติมลงไป เจ้าพระยาบดินทรเดชา ที่สมุหนายก เห็นการจะทำได้เพียงใด ก็ให้ทำเอาให้ได้แต่เพียงนั้น อย่าให้เสียทีคิดอ่านเอาผู้คนมาใส่บ้านใส่เมือง ให้เป็นกำลังรี้พลของเราขึ้นอีกให้ได้ให้มาก ถ้าราชการผันแปรประการใดก็จะโปรดให้ข้าราชการ ยกรี้พลเพิ่มเติมออกมา ให้เจ้าพระยาบดินทรเดชาที่สมุหนายกใช้สอยอีก พระยาเพ็ชรพิชัยก็ได้ให้เตรียมผู้คนไว้พร้อมคอยฟังราชการอยู่ณกรุงเทพฯ แล้ว ถ้าเขมรซึ่งมาติดตามพระยาสังคโลก มาว่ากล่าวพูดจาแต่โดยดี ก็ให้พูดจาโต้ตอบตามทำนองความโดยดี อย่าเพ่อไปทำกับเขมรเข้าก่อนเลย เถิงว่าราชการครั้งนี้เป็นที่ทำหนักหนาก็จริง แต่ยังหาพอพระทัยจะให้ทำไม่ ให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา ที่สมุหนายก จัดแจงครอบครัวผ่อนปรนเข้ามาตั้งเย่าเรือนเสียให้สำเร็จ ตามซึ่งทรงพระราชดำริดำรัสสั่งเจ้าพระยาบดินทรเดชา ที่สมุหนายก ออกมาแต่เดิมที่บ้านเมืองใดมีสะเบียงอาหารอยู่ พอจะพักครอบครัวอาศัยสะเบียงอาหารไว้ได้บ้างมากน้อยเท่าใด ก็ให้ผ่อนปรนเอาไว้ให้พอ<noinclude></noinclude> ca5sfj6iuh6lu2mia99zm6om3zjis76 250 92854 301047 2026-10-03T14:28:04Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๑}}</noinclude>กับสะเบียงอาหาร อย่าให้ครอบครัวอดอยาก จะเอานาเมืองอรัญประเทศได้เท่าใด ก็ให้เอาเข้ามาจัดแจงเย่าเรือนให้ครอบครัวนายไพร่อยู่ให้เป็นพวกภูมิถิ่นถานทันทำไร่นา ให้ทนุบำรุงพระยาสังคโลก พระยาพระเขมรและครอบครัวให้รื่นเริง ให้กิติศัพท์เลื่องฦาปรากฎออกไปว่าครอบครัวได้เข้ามาอยู่เย็นเป็นสุข กับให้จัดหาสะเบียงไว้ที่เมืองอรัญประเทศ ให้พอครอบครัวรับพระราชทานตลอดปี กว่าครอบครัวจะทำไร่นาได้ ที่เมืองพระตะบอง ก็ให้จัดซื้อเข้าขึ้นไว้สำหรับราชการ และที่เมืองปราจินบุรีนั้นก็ได้มีตรากำชับมาเถิงพระยาประชาชีพ ให้จัดซื้อข้าวขึ้นฉางไว้ให้ได้จงมาก ตามหนังสือเจ้าพระยาบดินทรเดชา ที่สมุหนายก มีเข้ามาเถิงพระยาประชาชีพ ขอเรียนมาณวันจันทร์เดือน ๔ แรม ๑๔ ค่ำ ปีมะโรงจัตวาศก (พ.ศ. ๒๓๗๕) ร่างตรานี้ท่านเจ้ากรมมหาดไทยฝ่ายเหนือ ท่านปลายเชือกหลวงศรีเสนา ทำเอากราบเรียน ฯพณฯ โกษาธิบดีแล้ว ณ วันเดือน ๔ แรม ๑๒ ค่ำ เพลา ๒ ทุ่มเศษ เสด็จออกณพระที่นั่งอำมรินทรวินิจฉัย ท่านเจ้ากรมมหาดไทยฝ่ายเหนือเอาร่างตรานี้กราบทูลพระกรุณา ให้หลวงศรีเสนาอ่านทูลเกล้าฯ ถวาย มีพระราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ตกแทรกลงบ้าง วงกาเสียบ้าง แล้วทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีไปตามร่าง นี้เถิด {{มปก}}<noinclude></noinclude> l6309spcq54r5zum8l0pw1jvis0azkj 250 92855 301048 2026-10-03T14:28:21Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๒}}</noinclude>วันเดือน ๔ แรม ๑๔ ค่ำปีมะโรงจัตวาศก ได้ส่งตรานี้ให้จมื่นมนเทียรพิทักษ์ ปลัดกรมพระตำรวจพระราชวังบวรถือไป เหตุการณ์ในปีมะเส็ง พ.ศ. ๒๓๗๖ ความตึงเครียดระหว่างสยามกับญวน สืบอนุสนธิ์มาแต่เหตุตามที่เล่าไว้ในตอนแรกนั้น เมื่อจะสรูปให้สั้น ดังปรากฏในกระแสพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ก็มีความสำคัญอยู่ว่า ตั้งแต่แผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ญวนขอเอาเมืองพุทไธมาศ ครั้นแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ก็กันเอาเมืองเขมรไปเป็นสิทธิ์ของตัว มาถึงแผ่นดินปัจจุบันนี้ (คือรัชกาลที่ ๓ ตอนต้น) ญวนก็กันเอาเขตต์แดนเมืองเวียงจันทร์ไปอีกเล่า จึงเหลือที่จะอดทน พอรุ่งขึ้นปีมะเส็ง พ.ศ. ๒๓๗๖ พวกญวนที่เมืองไซ่ง่อนเป็นกบฏต่อพระเจ้าเวียดนามมินมาง พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชดำริว่า เป็นโอกาศที่จะเอาเมืองเขมรคืนและให้ญวนหายกำเริบเสียบ้าง จึงโปรดให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) สมุหนายก เป็นแม่ทัพใหญ่ผู้สำเร็จราชการยกทัพบกไปตีเมืองเขมร แต่ณวันเดือนอ้ายแรม ๕ ค่ำ แล้วให้ตีหัวเมืองญวนลงไปจนเมืองไซ่ง่อน และให้เจ้าพระยาพระคลัง เป็นแม่ทัพเรือยกไปตีหัวเมืองเขมรและญวนตามชายทะเล แล้ว<noinclude></noinclude> fcydsln4gy3fsya4nlr2dq53mdkfx4o 250 92856 301049 2026-10-03T14:28:45Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๓}}</noinclude>ไปสมทบกับกองทัพบกตีเมืองไซ่ง่อนด้วยกัน พอเขมรทราบว่าไทยยกทัพใหญ่ออกไป สมเด็จพระอุทัยราชา (นักองค์จันท์) ก็รีบหนีออกนอกแดนเขมร เข้าไปอยู่ในความป้องกันของญวน ส่วนทางเหนือและทางภาคอิสาณ ก็โปรดเกล้าฯ ให้กองทัพบกยกแยกกันขึ้นไปอีก ๓ กอง คือ (๑) กองพระมหาเทพ และพระยาวิเศษศักดา ยกขึ้นไปทางเมือมหาชัย, เมืองพ้อง, เมืองพลาน (๒) กองพระราชรินทร์ยกขึ้นไปทางเวียงจันท์ ไปตีเมืองพวนบรรจบกับกองทัพฝ่ายเหนือ (๓) กองทัพฝ่ายเหนือเจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดี (สมบุญ) เป็นแม่ทัพ ยกออกจากกรุงเทพฯ ณวันเดือนยี่ขึ้น ๖ ค่ำ เดินทัพขึ้นไปทางเมืองพิชัย ไปตั้งรวมพลที่ปากหลาย เพื่อรีบรุดขึ้นไปตีเมืองแถงหัวพันทั้งหก เอกสารต่อไปนี้ จะบรรยายให้เห็นความพิสดารตามสมควรแต่เสียดายที่เอกสารได้มาไม่บริบูรณ์ ข้อความจึงมีเท่าที่ปรากฏในท้องตราอย่างเดียว {{มปก}}<noinclude></noinclude> reccltu5s1tsyd2aqpn92g1eeusqo9n 250 92857 301050 2026-10-03T14:31:50Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 301050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{ซ|๑๔}}</noinclude>{{ก|ฉะบับที่ ๑ <br> ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบเรื่องรับผลเร่ว ขี้ผึ้ง <br> ป่านใบ ตามจำนวนเกณฑ์ <br> และชี้แจงข้อราชการบ้างเล็กน้อย|120}} {{สต|7em}} หนังสือเจ้าพระยาจักรีฯ มาเถิงพระจันทสุริยวงศ์ เจ้าเมืองมุกดาหาร ด้วยบอกหนังสือแต่งให้ท้าวอุปฮาด ท้าวจันท์ชมภู ท้าวเพิษ คุมผลเร่ว จำนวนปีมะโรงจัตวาศก (พ.ศ. ๒๓๗๕) หนัก ๔๘ หาบ กับขี้ผึ้ง ๒ หาบ ป่านใบ ๒ หาบ จำนวนเกณฑ์ ลงไปทูลเกล้าฯ ถวาย แลว่าได้แต่งท้าวเพี้ยไปสืบราชการทางเมืองมหาชัย เมืองชุมพร เมืองพ้อง เมืองพลานเนือง ๆ มิได้ขาด ราชการสงบอยู่ กับว่าเพี้ยเมืองคุก ท้าวเพี้ยเมืองมุกดาหาร ซึ่งไปตกค้างอยู่ต่างเมือง พาครอบครัวกลับคืนมา เป็นคนมาแต่เมืองมหาชัยชายหญิงใหญ่น้อย ๒๑๕ คน มาแต่เมืองชุมพรชายหญิงใหญ่น้อย ๖๙ คน มาแต่เมืองปาศักดิ์ เมืองอุบล ชายหญิงใหญ่น้อย ๑๗ คน (รวมเป็น) ๓๕๑ คน แล้วณเดือนยี่ข้างขึ้นได้แต่งให้ท้าวเพี้ยไปกวาดเอาครอบครัวเมืองมุกดาหารซึ่งตกค้างอยู่แขวงเมืองชุมพร เมืองพ้อง เมืองพลาน ได้มาอีก ชายหญิงใหญ่น้อย ๗๐๖ คน เข้ากัน ๑๐๕๗ คน กับว่าณเดือน ๔ ข้างขึ้น ได้แต่งให้ท้าวสุวอ เพี้ยเชียงเหนือ ไปฟังราชการณเมืองนครพนม ได้ความว่าณวันขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือน ๔ ญวนมีชื่อนายไพร่{{วว}}<noinclude></noinclude> qqrz2ux7tu3w2joyfx5bb03sj60q2dx 301083 301050 2026-10-03T15:05:35Z Vesperstelo 11696 301083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{ซ|๑๔}}</noinclude>{{ลห|e2|ฉะบับที่ ๑ <br> ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบเรื่องรับผลเร่ว ขี้ผึ้ง <br> ป่านใบ ตามจำนวนเกณฑ์ <br> และชี้แจงข้อราชการบ้างเล็กน้อย|120}} {{สต|7em}} หนังสือเจ้าพระยาจักรีฯ มาเถิงพระจันทสุริยวงศ์ เจ้าเมืองมุกดาหาร ด้วยบอกหนังสือแต่งให้ท้าวอุปฮาด ท้าวจันท์ชมภู ท้าวเพิษ คุมผลเร่ว จำนวนปีมะโรงจัตวาศก (พ.ศ. ๒๓๗๕) หนัก ๔๘ หาบ กับขี้ผึ้ง ๒ หาบ ป่านใบ ๒ หาบ จำนวนเกณฑ์ ลงไปทูลเกล้าฯ ถวาย แลว่าได้แต่งท้าวเพี้ยไปสืบราชการทางเมืองมหาชัย เมืองชุมพร เมืองพ้อง เมืองพลานเนือง ๆ มิได้ขาด ราชการสงบอยู่ กับว่าเพี้ยเมืองคุก ท้าวเพี้ยเมืองมุกดาหาร ซึ่งไปตกค้างอยู่ต่างเมือง พาครอบครัวกลับคืนมา เป็นคนมาแต่เมืองมหาชัยชายหญิงใหญ่น้อย ๒๑๕ คน มาแต่เมืองชุมพรชายหญิงใหญ่น้อย ๖๙ คน มาแต่เมืองปาศักดิ์ เมืองอุบล ชายหญิงใหญ่น้อย ๑๗ คน (รวมเป็น) ๓๕๑ คน แล้วณเดือนยี่ข้างขึ้นได้แต่งให้ท้าวเพี้ยไปกวาดเอาครอบครัวเมืองมุกดาหารซึ่งตกค้างอยู่แขวงเมืองชุมพร เมืองพ้อง เมืองพลาน ได้มาอีก ชายหญิงใหญ่น้อย ๗๐๖ คน เข้ากัน ๑๐๕๗ คน กับว่าณเดือน ๔ ข้างขึ้น ได้แต่งให้ท้าวสุวอ เพี้ยเชียงเหนือ ไปฟังราชการณเมืองนครพนม ได้ความว่าณวันขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือน ๔ ญวนมีชื่อนายไพร่{{วว}}<noinclude></noinclude> anq0utp7qaf1xg6q9terpxn3okyy4kn 301084 301083 2026-10-03T15:12:46Z Vesperstelo 11696 301084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๔}}</noinclude>{{ลห|e2|ฉะบับที่ ๑ <br> ตราถึงเจ้าเมืองมุกดาหาร ตอบเรื่องรับผลเร่ว ขี้ผึ้ง <br> ป่านใบ ตามจำนวนเกณฑ์ <br> และชี้แจงข้อราชการบ้างเล็กน้อย|120}} {{สต|7em}} หนังสือเจ้าพระยาจักรีฯ มาเถิงพระจันทสุริยวงศ์ เจ้าเมืองมุกดาหาร ด้วยบอกหนังสือแต่งให้ท้าวอุปฮาด ท้าวจันท์ชมภู ท้าวเพิษ คุมผลเร่ว จำนวนปีมะโรงจัตวาศก (พ.ศ. ๒๓๗๕) หนัก ๔๘ หาบ กับขี้ผึ้ง ๒ หาบ ป่านใบ ๒ หาบ จำนวนเกณฑ์ ลงไปทูลเกล้าฯ ถวาย แลว่าได้แต่งท้าวเพี้ยไปสืบราชการทางเมืองมหาชัย เมืองชุมพร เมืองพ้อง เมืองพลานเนือง ๆ มิได้ขาด ราชการสงบอยู่ กับว่าเพี้ยเมืองคุก ท้าวเพี้ยเมืองมุกดาหาร ซึ่งไปตกค้างอยู่ต่างเมือง พาครอบครัวกลับคืนมา เป็นคนมาแต่เมืองมหาชัยชายหญิงใหญ่น้อย ๒๑๕ คน มาแต่เมืองชุมพรชายหญิงใหญ่น้อย ๖๙ คน มาแต่เมืองปาศักดิ์ เมืองอุบล ชายหญิงใหญ่น้อย ๑๗ คน (รวมเป็น) ๓๕๑ คน แล้วณเดือนยี่ข้างขึ้นได้แต่งให้ท้าวเพี้ยไปกวาดเอาครอบครัวเมืองมุกดาหารซึ่งตกค้างอยู่แขวงเมืองชุมพร เมืองพ้อง เมืองพลาน ได้มาอีก ชายหญิงใหญ่น้อย ๗๐๖ คน เข้ากัน ๑๐๕๗ คน กับว่าณเดือน ๔ ข้างขึ้น ได้แต่งให้ท้าวสุวอ เพี้ยเชียงเหนือ ไปฟังราชการณเมืองนครพนม ได้ความว่าณวันขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือน ๔ ญวนมีชื่อนายไพร่{{วว}}<noinclude></noinclude> jiwr8ij1j7vqyx2ijvzv77gotqzlvwo 250 92858 301052 2026-10-03T14:34:14Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๕}}</noinclude>๓๐ คน กับพวกเมืองมหาชัยนายไพร่ ๑๐๐ เศษ ลงมาเถิงท่าแขก ตั้งค่ายยาวด้านละ ๑๕ วา สูง ๘ ศอก แต่พวกญวนมาเถิงประมาณครู่หนึ่ง แล้วกลับคืนไปเสีย ยังประจำค่ายอยู่แต่พวกเมืองมหาชัย ได้ความว่าญวนให้มาตั้งอยู่ แลว่าณปีมะโรงจัตวาศก อาณาประชาราษฏรทำไร่นาเสีย ๒ ส่วน ได้ผลส่วนหนึ่ง เรียกข้าวขึ้นฉางได้แต่ ๖๐๐๐ ถัง ได้ส่งไปเมืองนครพนม ๑๕๐๐ ถัง จ่ายข้าหลวงไทยลาวไปมาราชการ ๑๓๐๐ ถัง แจกจ่ายครอบครัวที่ได้คืนมา ๒๖๐๐ ถัง ทุกวันนี้ราษฏรได้รับพระราชทานข้าวเจือกลอยเจือมันอยู่ทุกวัน นั้น ได้นำเอาหนังสือบอกขึ้นกราบบังคมทูลพระกรุณา พาท้าวอุปหาต ท้าวจันท์ชมภู ท้าวเพี้ย เข้าเฝ้าทูลละอองฯ ทรงพระกรุณาดำรัสถามด้วยข้อราชการเมืองมหาชัย ท้าวอุปหาตให้กราบทูลพระกรุณาว่า ลูกค้าเมืองมหาชัยมาค้าขายพูดกันว่า ญวนให้ลาวต่อเรือที่นำพลิกนา เมืองมหาชัย ๖ ลำ ว่าจะบรรทุกครัวพระบรมมาท่าแขก จึงทรงพระกรุณาตรัสเหนือเกล้าฯ สั่งว่า ซึ่งพระจันทสุริยวงศ์ให้ท้าวเพี้ย ขึ้นไปฟังราชการที่เมืองนครพนม ได้ความว่า ญวนประมาณ ๓๐ กับลาว ๑๐๐ ลงมาตั้งอยู่ที่ท่าแขก แต่ญวนนั้นกลับคืนไปเสียแล้ว ความทั้งนี้เป็นความคิดญวน ด้วยญวนจะให้พระบรมพาครอบครัวมาตั้งอยู่ท่าแขก พระบรมได้ให้ท้าวทัง พระนคร ท้าวเพี้ย พาครอบครัวมาแต่ก่อนหลายพวกแล้ว นายทัพนายกองซึ่งรักษาเมืองนครพนม ไม่ให้ท้าวทัง พระนคร ท้าวเพี้ยตั้งอยู่ฟาก<noinclude></noinclude> imsg22hri57zqtzzte3ka1bebbe4n72 301085 301052 2026-10-03T15:14:56Z Vesperstelo 11696 301085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๕}}</noinclude>๓๐ คน กับพวกเมืองมหาชัยนายไพร่ ๑๐๐ เศษ ลงมาเถิงท่าแขก ตั้งค่ายยาวด้านละ ๑๕ วา สูง ๘ ศอก แต่พวกญวนมาเถิงประมาณครู่หนึ่ง แล้วกลับคืนไปเสีย ยังประจำค่ายอยู่แต่พวกเมืองมหาชัย ได้ความว่าญวนให้มาตั้งอยู่ แลว่าณปีมะโรงจัตวาศก อาณาประชาราษฏรทำไร่นาเสีย ๒ ส่วน ได้ผลส่วนหนึ่ง เรียกข้าวขึ้นฉางได้แต่ ๖๐๐๐ ถัง ได้ส่งไปเมืองนครพนม ๑๕๐๐ ถัง จ่ายข้าหลวงไทยลาวไปมาราชการ ๑๓๐๐ ถัง แจกจ่ายครอบครัวที่ได้คืนมา ๒๖๐๐ ถัง ทุกวันนี้ราษฏรได้รับพระราชทานข้าวเจือกลอยเจือมันอยู่ทุกวัน นั้น ได้นำเอาหนังสือบอกขึ้นกราบบังคมทูลพระกรุณา พาท้าวอุปหาต ท้าวจันท์ชมภู ท้าวเพี้ย เข้าเฝ้าทูลละอองฯ ทรงพระกรุณาดำรัสถามด้วยข้อราชการเมืองมหาชัย ท้าวอุปหาตให้กราบทูลพระกรุณาว่าลูกค้าเมืองมหาชัยมาค้าขาย พูดกันว่าญวนให้ลาวต่อเรือที่นำพลิกนา เมืองมหาชัย ๖ ลำ ว่าจะบรรทุกครัวพระบรมมาท่าแขก จึงทรงพระกรุณาตรัสเหนือเกล้าฯ สั่งว่าซึ่งพระจันทสุริยวงศ์ให้ท้าวเพี้ยขึ้นไปฟังราชการที่เมืองนครพนม ได้ความว่าญวนประมาณ ๓๐ กับลาว ๑๐๐ ลงมาตั้งอยู่ที่ท่าแขก แต่ญวนนั้นกลับคืนไปเสียแล้ว ความทั้งนี้เป็นความคิดญวน ด้วยญวนจะให้พระบรมพาครอบครัวมาตั้งอยู่ท่าแขก พระบรมได้ให้ท้าวทัง พระนคร ท้าวเพี้ย พาครอบครัวมาแต่ก่อนหลายพวกแล้ว นายทัพนายกองซึ่งรักษาเมืองนครพนมไม่ให้ท้าวทัง พระนคร ท้าวเพี้ย ตั้งอยู่ฟาก<noinclude></noinclude> 048k9ietle5ntb9z77hol0j9jwymofu 301086 301085 2026-10-03T15:15:24Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 301086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๕}}</noinclude>๓๐ คน กับพวกเมืองมหาชัยนายไพร่ ๑๐๐ เศษ ลงมาเถิงท่าแขก ตั้งค่ายยาวด้านละ ๑๕ วา สูง ๘ ศอก แต่พวกญวนมาเถิงประมาณครู่หนึ่ง แล้วกลับคืนไปเสีย ยังประจำค่ายอยู่แต่พวกเมืองมหาชัย ได้ความว่าญวนให้มาตั้งอยู่ แลว่าณปีมะโรงจัตวาศก อาณาประชาราษฏรทำไร่นาเสีย ๒ ส่วน ได้ผลส่วนหนึ่ง เรียกข้าวขึ้นฉางได้แต่ ๖๐๐๐ ถัง ได้ส่งไปเมืองนครพนม ๑๕๐๐ ถัง จ่ายข้าหลวงไทยลาวไปมาราชการ ๑๓๐๐ ถัง แจกจ่ายครอบครัวที่ได้คืนมา ๒๖๐๐ ถัง ทุกวันนี้ราษฏรได้รับพระราชทานข้าวเจือกลอยเจือมันอยู่ทุกวัน นั้น ได้นำเอาหนังสือบอกขึ้นกราบบังคมทูลพระกรุณา พาท้าวอุปหาต ท้าวจันท์ชมภู ท้าวเพี้ย เข้าเฝ้าทูลละอองฯ ทรงพระกรุณาดำรัสถามด้วยข้อราชการเมืองมหาชัย ท้าวอุปหาตให้กราบทูลพระกรุณาว่าลูกค้าเมืองมหาชัยมาค้าขาย พูดกันว่าญวนให้ลาวต่อเรือที่นำพลิกนา เมืองมหาชัย ๖ ลำ ว่าจะบรรทุกครัวพระบรมมาท่าแขก จึงทรงพระกรุณาตรัสเหนือเกล้าฯ สั่งว่าซึ่งพระจันทสุริยวงศ์ให้ท้าวเพี้ยขึ้นไปฟังราชการที่เมืองนครพนม ได้ความว่าญวนประมาณ ๓๐ กับลาว ๑๐๐ ลงมาตั้งอยู่ที่ท่าแขก แต่ญวนนั้นกลับคืนไปเสียแล้ว ความทั้งนี้เป็นความคิดญวน ด้วยญวนจะให้พระบรมพาครอบครัวมาตั้งอยู่ท่าแขก พระบรมได้ให้ท้าวทัง พระนคร ท้าวเพี้ย พาครอบครัวมาแต่ก่อนหลายพวกแล้ว นายทัพนายกองซึ่งรักษาเมืองนครพนมไม่ให้ท้าวทัง พระนคร ท้าวเพี้ย ตั้งอยู่ฟาก<noinclude></noinclude> g1h7px9r9sx0d9skjc47dhpg8t1oxh3 250 92859 301053 2026-10-03T14:34:30Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301053 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๖}}</noinclude>ฝั่งข้างโน้น ท้าวทัง พระนคร ท้าวเพี้ย พาครอบครัวข้ามมาอยู่ฟากข้างเมืองนครพนมสิ้น ครั้นญวนจะให้พระบรมพาครอบครัวมา ก็กลัวนายทัพนายกองฝ่ายเราจะไม่ให้ตั้งอยู่ท่าแขก ญวนกับลาวเมืองมหาชัยจึงเอาผู้คนมามาก จะมาดูลู่ดูทางที่นายทัพนายกองซึ่งอยู่รักษาเมืองนครพนม ครั้นมาได้พูดจาและได้หนังสือนายทัพนายกองไป ก็จะเอาความไปบอกกล่าวคิดอ่านกัน ญวนรู้ความที่นายทัพนายกองฝ่ายเราแล้ว จะให้พระบรมพาครอบครัวมาหรือจะแต่งผู้คนมาหลอกลวงประการใดอีก ก็ยังหามีหนังสือบอกพระสุนทรราชวงศานายทัพนายกองลงไปไม่ และที่เมืองนครพนมก็ได้โปรดมีตราให้ขุนภักดีภูมินทร์นายกอง กองลาวเวียงจันท์ถือขึ้นไปแต่ก่อน ถ้าญวนจะมาพูดจาด้วยครอบครัวเขตต์แดนประการใด สุดแต่ฝ่ายเราไม่ให้เขตต์แดนของเราถ่ายเดียว ถ้าญวนพาพระบรมและครอบครัวมาพูดจาแต่โดยดี การไม่ควรจะวิวาทก่อนก็อย่าเพ่อวิวาท ให้นายทัพนายกองทำดีไว้แต่ปาก บอกข้อราชการลงไปณกรุงเทพฯ ถ้าญวนพาพระบรมครอบครัวยกเป็นกระบวนทัพมา การเถิงจะวิวาทรบพุ่งกัน ก็ให้นายทัพนายกองต้านทานไว้ บอกข้อราชการไปเถิงหัวเมืองที่ใกล้และเมืองนครราชสีมา จะได้รีบยกรี้พลไปโดยเร็ว ช่วยกันรบพุ่งรักษาเขตต์แดนไว้ กว่ากองทัพกรุงเทพฯ จะขึ้นไปเถิง ความแจ้งอยู่ในท้องตราซึ่งโปรดขึ้นมาเถิงนายทัพนายกองเมืองนครพนมแต่ก่อนทุกประการแล้ว แต่ซึ่งอุปหาตให้กราบทูลพระกรุณา<noinclude></noinclude> h4873483zqwe5toa26se00l3w1dc70f 301087 301053 2026-10-03T15:20:49Z Vesperstelo 11696 301087 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๖}}</noinclude>ฝั่งข้างโน้น ท้าวทัง พระนคร ท้าวเพี้ย พาครอบครัวข้ามมาอยู่ฟากข้างเมืองนครพนมสิ้น ครั้นญวนจะให้พระบรมพาครอบครัวมา ก็กลัวนายทัพนายกองฝ่ายเราจะไม่ให้ตั้งอยู่ท่าแขก ญวนกับลาวเมืองมหาชัยจึงเอาผู้คนมามาก จะมาดูลู่ดูทางที่นายทัพนายกองซึ่งอยู่รักษาเมืองนครพนม ครั้นมาได้พูดจาและได้หนังสือนายทัพนายกองไป ก็จะเอาความไปบอกกล่าวคิดอ่านกัน ญวนรู้ความที่นายทัพนายกองฝ่ายเราแล้ว จะให้พระบรมพาครอบครัวมา หรือจะแต่งผู้คนมาหลอกลวงประการใดอีก ก็ยังหามีหนังสือบอกพระสุนทรราชวงศานายทัพนายกองลงไปไม่ และที่เมืองนครพนมก็ได้โปรดมีตราให้ขุนภักดีภูมินทร์นายกอง กองลาวเวียงจันท์ ถือขึ้นไปแต่ก่อน ว่าถ้าญวนจะมาพูดจาด้วยครอบครัวเขตต์แดนประการใด สุดแต่ฝ่ายเราไม่ให้เขตต์แดนของเราถ่ายเดียว ถ้าญวนพาพระบรมและครอบครัวมาพูดจาแต่โดยดี การไม่ควรจะวิวาทก่อนก็อย่าเพ่อวิวาท ให้นายทัพนายกองทำดีไว้แต่ปาก บอกข้อราชการลงไปณกรุงเทพฯ ถ้าญวนพาพระบรมครอบครัวยกเป็นกระบวนทัพมา การเถิงจะวิวาทรบพุ่งกัน ก็ให้นายทัพนายกองต้านทานไว้ บอกข้อราชการไปเถิงหัวเมืองที่ใกล้และเมืองนครราชสีมา จะได้รีบยกรี้พลไปโดยเร็ว ช่วยกันรบพุ่งรักษาเขตต์แดนไว้กว่ากองทัพกรุงเทพฯ จะขึ้นไปเถิง ความแจ้งอยู่ในท้องตราซึ่งโปรดขึ้นมาเถิงนายทัพนายกองเมืองนครพนมแต่ก่อนทุกประการแล้ว แต่ซึ่งอุปหาตให้กราบทูลพระกรุณา<noinclude></noinclude> keyivre3cmcnagjxu6cfcxwatbjnd1r 301088 301087 2026-10-03T15:20:59Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 301088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๖}}</noinclude>ฝั่งข้างโน้น ท้าวทัง พระนคร ท้าวเพี้ย พาครอบครัวข้ามมาอยู่ฟากข้างเมืองนครพนมสิ้น ครั้นญวนจะให้พระบรมพาครอบครัวมา ก็กลัวนายทัพนายกองฝ่ายเราจะไม่ให้ตั้งอยู่ท่าแขก ญวนกับลาวเมืองมหาชัยจึงเอาผู้คนมามาก จะมาดูลู่ดูทางที่นายทัพนายกองซึ่งอยู่รักษาเมืองนครพนม ครั้นมาได้พูดจาและได้หนังสือนายทัพนายกองไป ก็จะเอาความไปบอกกล่าวคิดอ่านกัน ญวนรู้ความที่นายทัพนายกองฝ่ายเราแล้ว จะให้พระบรมพาครอบครัวมา หรือจะแต่งผู้คนมาหลอกลวงประการใดอีก ก็ยังหามีหนังสือบอกพระสุนทรราชวงศานายทัพนายกองลงไปไม่ และที่เมืองนครพนมก็ได้โปรดมีตราให้ขุนภักดีภูมินทร์นายกอง กองลาวเวียงจันท์ ถือขึ้นไปแต่ก่อน ว่าถ้าญวนจะมาพูดจาด้วยครอบครัวเขตต์แดนประการใด สุดแต่ฝ่ายเราไม่ให้เขตต์แดนของเราถ่ายเดียว ถ้าญวนพาพระบรมและครอบครัวมาพูดจาแต่โดยดี การไม่ควรจะวิวาทก่อนก็อย่าเพ่อวิวาท ให้นายทัพนายกองทำดีไว้แต่ปาก บอกข้อราชการลงไปณกรุงเทพฯ ถ้าญวนพาพระบรมครอบครัวยกเป็นกระบวนทัพมา การเถิงจะวิวาทรบพุ่งกัน ก็ให้นายทัพนายกองต้านทานไว้ บอกข้อราชการไปเถิงหัวเมืองที่ใกล้และเมืองนครราชสีมา จะได้รีบยกรี้พลไปโดยเร็ว ช่วยกันรบพุ่งรักษาเขตต์แดนไว้กว่ากองทัพกรุงเทพฯ จะขึ้นไปเถิง ความแจ้งอยู่ในท้องตราซึ่งโปรดขึ้นมาเถิงนายทัพนายกองเมืองนครพนมแต่ก่อนทุกประการแล้ว แต่ซึ่งอุปหาตให้กราบทูลพระกรุณา<noinclude></noinclude> 98w2xja60f0vvyp5xc77daqiphgcj7h 250 92860 301054 2026-10-03T14:34:54Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301054 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๗}}</noinclude>ว่า ญวนให้ลาวต่อเรืออยู่ที่เมืองมหาชัยว่า จะบรรทุกครัวพวกเมืองนคร มาตั้งอยู่ท่าแขกนั้น แต่ก่อนที่เมืองมหาชัยก็หาเคยต่อเรือไม่ ถ้าแม้ญวนให้ต่อเรือจริง เห็นจะคิดราชการ ซึ่งว่าจะบรรทุกครัวเมืองนครพนมมานั้น ความหาจริงไม่ และฝ่ายพระจันทสุริยวงศ์อุปหาตท้าวเพี้ย ก็มิได้คิดอ่านแต่งผู้คนไปสืบสวนเอาความให้แน่ไม่ การรักษาเขตต์แดนบ้านเมืองจะประมาทแก่ราชการนั้นไม่ได้ ให้พระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย คิดอ่านแต่งคนเล็ดรอดไปสืบให้รู้ความว่า ญวนให้ต่อเรืออยู่กี่แห่ง กี่ตำบล จะเป็นเรือกี่ลำ ญวนจะคิดอ่านประการใด ให้สืบสวนเอาความให้แน่นอนจงได้ อย่าให้มีความประมาทไว้ใจแก่ราชการกับให้แต่งกองลาดตระเวนสืบสวนราชการอยู่อย่าให้ขาด ถ้าได้ความประการใดก็ให้บอกไปเถิงเมืองนครพนม และหัวเมืองที่ใกล้ให้รู้ราชการเถิงกัน จะได้ช่วยกันคิดอ่านตริตรองราชการ กับให้เร่งรีบบอกลงไปณกรุงเทพฯ โดยเร็วจะได้รู้ข้อราชการ ซึ่งว่าเกลี้ยกล่อมครอบครัว และแต่งคนไปขับไล่เอาครอบครัวกลับคืนมาบ้านเมืองในปีมะโรงจัตวาศกได้เปนครัว ๑๐๐๐ เศษนั้น ก็เป็นความชอบอยู่แล้ว แต่ครอบครัวเมืองมุกดาหารยังกระจัดพลัดพรายไปอยู่ต่างบ้านต่างเมืองเป็นอันมาก ให้พระจันทสุริยวงศ์อุปหาตท้าวเพี้ย คิดอ่านเกลี้ยกล่อมเอาครอบครัวกลับคืนมาคงบ้านคงเมืองให้สิ้น จะได้เป็นกำลังรี้พลของเจ้าเมืองท้าวเพี้ยทั้งปวงสืบไปภายหน้า กับซึ่งว่าได้จัดแจงส่งเข้าไปเมืองนครพนม<noinclude>{{ก|๒}}</noinclude> f3yzah20tf90xdqsis7mhkldm2f98tg 301089 301054 2026-10-03T15:24:10Z Vesperstelo 11696 301089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๗}}</noinclude>ว่าญวนให้ลาวต่อเรืออยู่ที่เมืองมหาชัย ว่าจะบรรทุกครัวพวกเมืองนครมาตั้งอยู่ท่าแขกนั้น แต่ก่อนที่เมืองมหาชัยก็หาเคยต่อเรือไม่ ถ้าแม้ญวนให้ต่อเรือจริง เห็นจะคิดราชการ ซึ่งว่าจะบรรทุกครัวเมืองนครพนมมานั้น ความหาจริงไม่ และฝ่ายพระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย ก็มิได้คิดอ่านแต่งผู้คนไปสืบสวนเอาความให้แน่ไม่ การรักษาเขตต์แดนบ้านเมืองจะประมาทแก่ราชการนั้นไม่ได้ ให้พระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย คิดอ่านแต่งคนเล็ดรอดไปสืบให้รู้ความว่าญวนให้ต่อเรืออยู่กี่แห่งกี่ตำบล จะเป็นเรือกี่ลำ ญวนจะคิดอ่านประการใด ให้สืบสวนเอาความให้แน่นอนจงได้ อย่าให้มีความประมาทไว้ใจแก่ราชการ กับให้แต่งกองลาดตระเวนสืบสวนราชการอยู่อย่าให้ขาด ถ้าได้ความประการใดก็ให้บอกไปเถิงเมืองนครพนมและหัวเมืองที่ใกล้ให้รู้ราชการเถิงกัน จะได้ช่วยกันคิดอ่านตริตรองราชการ กับให้เร่งรีบบอกลงไปณกรุงเทพฯ โดยเร็ว จะได้รู้ข้อราชการ ซึ่งว่าเกลี้ยกล่อมครอบครัวและแต่งคนไปขับไล่เอาครอบครัวกลับคืนมาบ้านเมืองในปีมะโรงจัตวาศกได้เปนครัว ๑๐๐๐ เศษนั้น ก็เป็นความชอบอยู่แล้ว แต่ครอบครัวเมืองมุกดาหารยังกระจัดพลัดพรายไปอยู่ต่างบ้านต่างเมืองเป็นอันมาก ให้พระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย คิดอ่านเกลี้ยกล่อมเอาครอบครัวกลับคืนมาคงบ้านคงเมืองให้สิ้น จะได้เป็นกำลังรี้พลของเจ้าเมืองท้าวเพี้ยทั้งปวงสืบไปภายหน้า กับซึ่งว่าได้จัดแจงส่งเข้าไปเมืองนครพนม<noinclude>{{ก|๒}}</noinclude> 1t6q35r9w1fnjylft52ksxo6wx9iwsy 301090 301089 2026-10-03T15:24:55Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 301090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๗}}</noinclude>ว่าญวนให้ลาวต่อเรืออยู่ที่เมืองมหาชัย ว่าจะบรรทุกครัวพวกเมืองนครมาตั้งอยู่ท่าแขกนั้น แต่ก่อนที่เมืองมหาชัยก็หาเคยต่อเรือไม่ ถ้าแม้ญวนให้ต่อเรือจริง เห็นจะคิดราชการ ซึ่งว่าจะบรรทุกครัวเมืองนครพนมมานั้น ความหาจริงไม่ และฝ่ายพระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย ก็มิได้คิดอ่านแต่งผู้คนไปสืบสวนเอาความให้แน่ไม่ การรักษาเขตต์แดนบ้านเมืองจะประมาทแก่ราชการนั้นไม่ได้ ให้พระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย คิดอ่านแต่งคนเล็ดรอดไปสืบให้รู้ความว่าญวนให้ต่อเรืออยู่กี่แห่งกี่ตำบล จะเป็นเรือกี่ลำ ญวนจะคิดอ่านประการใด ให้สืบสวนเอาความให้แน่นอนจงได้ อย่าให้มีความประมาทไว้ใจแก่ราชการ กับให้แต่งกองลาดตระเวนสืบสวนราชการอยู่อย่าให้ขาด ถ้าได้ความประการใดก็ให้บอกไปเถิงเมืองนครพนมและหัวเมืองที่ใกล้ให้รู้ราชการเถิงกัน จะได้ช่วยกันคิดอ่านตริตรองราชการ กับให้เร่งรีบบอกลงไปณกรุงเทพฯ โดยเร็ว จะได้รู้ข้อราชการ ซึ่งว่าเกลี้ยกล่อมครอบครัวและแต่งคนไปขับไล่เอาครอบครัวกลับคืนมาบ้านเมืองในปีมะโรงจัตวาศกได้เปนครัว ๑๐๐๐ เศษนั้น ก็เป็นความชอบอยู่แล้ว แต่ครอบครัวเมืองมุกดาหารยังกระจัดพลัดพรายไปอยู่ต่างบ้านต่างเมืองเป็นอันมาก ให้พระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย คิดอ่านเกลี้ยกล่อมเอาครอบครัวกลับคืนมาคงบ้านคงเมืองให้สิ้น จะได้เป็นกำลังรี้พลของเจ้าเมืองท้าวเพี้ยทั้งปวงสืบไปภายหน้า กับซึ่งว่าได้จัดแจงส่งเข้าไปเมืองนครพนม<noinclude>{{ก|๒}}</noinclude> djutjshja5dnrmw588vc9o1qrwmskv2 301091 301090 2026-10-03T15:26:09Z Vesperstelo 11696 301091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๗}}</noinclude>ว่าญวนให้ลาวต่อเรืออยู่ที่เมืองมหาชัย ว่าจะบรรทุกครัวพวกเมืองนครมาตั้งอยู่ท่าแขกนั้น แต่ก่อนที่เมืองมหาชัยก็หาเคยต่อเรือไม่ ถ้าแม้ญวนให้ต่อเรือจริง เห็นจะคิดราชการ ซึ่งว่าจะบรรทุกครัวเมืองนครพนมมานั้น ความหาจริงไม่ และฝ่ายพระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย ก็มิได้คิดอ่านแต่งผู้คนไปสืบสวนเอาความให้แน่ไม่ การรักษาเขตต์แดนบ้านเมืองจะประมาทแก่ราชการนั้นไม่ได้ ให้พระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย คิดอ่านแต่งคนเล็ดรอดไปสืบให้รู้ความว่าญวนให้ต่อเรืออยู่กี่แห่งกี่ตำบล จะเป็นเรือกี่ลำ ญวนจะคิดอ่านประการใด ให้สืบสวนเอาความให้แน่นอนจงได้ อย่าให้มีความประมาทไว้ใจแก่ราชการ กับให้แต่งกองลาดตระเวนสืบสวนราชการอยู่อย่าให้ขาด ถ้าได้ความประการใดก็ให้บอกไปเถิงเมืองนครพนมและหัวเมืองที่ใกล้ให้รู้ราชการเถิงกัน จะได้ช่วยกันคิดอ่านตริตรองราชการ กับให้เร่งรีบบอกลงไปณกรุงเทพฯ โดยเร็ว จะได้รู้ข้อราชการ ซึ่งว่าเกลี้ยกล่อมครอบครัวและแต่งคนไปขับไล่เอาครอบครัวกลับคืนมาบ้านเมืองในปีมะโรงจัตวาศกได้เปนครัว ๑๐๐๐ เศษนั้น ก็เป็นความชอบอยู่แล้ว แต่ครอบครัวเมืองมุกดาหารยังกระจัดพลัดพรายไปอยู่ต่างบ้านต่างเมืองเป็นอันมาก ให้พระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย คิดอ่านเกลี้ยกล่อมเอาครอบครัวกลับคืนมาคงบ้านคงเมืองให้สิ้น จะได้เป็นกำลังรี้พลของเจ้าเมืองท้าวเพี้ยทั้งปวงสืบไปภายหน้า กับซึ่งว่าได้จัดแจงส่งเข้าไปเมืองนครพนม<noinclude>{{ข|๒}}</noinclude> rcxj1gycjifcc0t2r5aeuukohdihwwr 301092 301091 2026-10-03T15:26:21Z Vesperstelo 11696 301092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๗}}</noinclude>ว่าญวนให้ลาวต่อเรืออยู่ที่เมืองมหาชัย ว่าจะบรรทุกครัวพวกเมืองนครมาตั้งอยู่ท่าแขกนั้น แต่ก่อนที่เมืองมหาชัยก็หาเคยต่อเรือไม่ ถ้าแม้ญวนให้ต่อเรือจริง เห็นจะคิดราชการ ซึ่งว่าจะบรรทุกครัวเมืองนครพนมมานั้น ความหาจริงไม่ และฝ่ายพระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย ก็มิได้คิดอ่านแต่งผู้คนไปสืบสวนเอาความให้แน่ไม่ การรักษาเขตต์แดนบ้านเมืองจะประมาทแก่ราชการนั้นไม่ได้ ให้พระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย คิดอ่านแต่งคนเล็ดรอดไปสืบให้รู้ความว่าญวนให้ต่อเรืออยู่กี่แห่งกี่ตำบล จะเป็นเรือกี่ลำ ญวนจะคิดอ่านประการใด ให้สืบสวนเอาความให้แน่นอนจงได้ อย่าให้มีความประมาทไว้ใจแก่ราชการ กับให้แต่งกองลาดตระเวนสืบสวนราชการอยู่อย่าให้ขาด ถ้าได้ความประการใดก็ให้บอกไปเถิงเมืองนครพนมและหัวเมืองที่ใกล้ให้รู้ราชการเถิงกัน จะได้ช่วยกันคิดอ่านตริตรองราชการ กับให้เร่งรีบบอกลงไปณกรุงเทพฯ โดยเร็ว จะได้รู้ข้อราชการ ซึ่งว่าเกลี้ยกล่อมครอบครัวและแต่งคนไปขับไล่เอาครอบครัวกลับคืนมาบ้านเมืองในปีมะโรงจัตวาศกได้เปนครัว ๑๐๐๐ เศษนั้น ก็เป็นความชอบอยู่แล้ว แต่ครอบครัวเมืองมุกดาหารยังกระจัดพลัดพรายไปอยู่ต่างบ้านต่างเมืองเป็นอันมาก ให้พระจันทสุริยวงศ์ อุปหาต ท้าวเพี้ย คิดอ่านเกลี้ยกล่อมเอาครอบครัวกลับคืนมาคงบ้านคงเมืองให้สิ้น จะได้เป็นกำลังรี้พลของเจ้าเมืองท้าวเพี้ยทั้งปวงสืบไปภายหน้า กับซึ่งว่าได้จัดแจงส่งเข้าไปเมืองนครพนม<noinclude>{{ข|๒|4em}}</noinclude> 75124bfs3yzxnsvwch96xkm3mj81ej3 250 92861 301055 2026-10-03T14:35:16Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301055 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๘}}</noinclude>๑๕๐๐ ถังนั้น นายทัพนายกองจะได้จับจ่ายราชการ และผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ จำนวนเกณฑ์ซึ่งส่งลงไปนั้น ได้ให้ท้าวอุปหาตท้าวเพี้ยคุมไปส่ง เจ้าพนักงานชั่งได้ผลเร่วจำนวนปีเถาะ ๑ หาบ ๙๓ ชั่ง ปีมะโรง ๔๓ หาบ ๕๓ ชั่ง ๔๕ หาบ ๔๖ ชั่ง สีผึ้งหนัก ๑ หาบ ๖๒ ชั่ง ป่านหนัก ๒ หาบ ๑ ชั่ง รับไว้แล้ว และผลเร่วจำนวนปีมะโรงยังค้าง ๖ หาบ ๔๗ ชั่ง สีผึ้งค้าง ๒ หาบ ๘ ชั่ง ป่านค้าง ๙๙ ชั่งนั้น ให้พระจันทสุริยวงศ์ ท้าวเพี้ย จัดส่งลงไปให้ครบจำนวนอย่าให้ขาดค้างล่วงงวดล่วงปีต่อไปได้เป็นอันขาด หนังสือมาณวันศุกร เดือน ๗ ขึ้น ๑๓ ค่ำ ปีมะเส็งนักษัตรเบญจศก (พ.ศ. ๒๓๗๖) ร่างตรานี้ท่านปลายเชือกทำ ครั้นณวันเดือน ๗ ขึ้น ๑๒ ค่ำ เพลาบ่าย ฯพณฯ สมุหนายกว่าราชการณจวน หลวงราชเสนาได้เอาร่างตรานี้อ่านกราบเรียน สั่งให้ตกแทรกลงบ้าง วงกาเสียบ้าง แล้วสั่งให้มีไปตามร่างนี้เถิด วันขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือน ๗ ปีมะเส็ง เบญจศก ได้ส่งตรานี้ให้ท้าวอุปหาตรับไป {{มปก}}<noinclude></noinclude> 4l62zyos4apvask42nxaskgbjpng8yb 301093 301055 2026-10-03T15:28:05Z Vesperstelo 11696 301093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๘}}</noinclude>๑๕๐๐ ถังนั้น นายทัพนายกองจะได้จับจ่ายราชการ และผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ จำนวนเกณฑ์ซึ่งส่งลงไปนั้น ได้ให้ท้าวอุปหาตท้าวเพี้ยคุมไปส่ง เจ้าพนักงานชั่งได้ผลเร่วจำนวนปีเถาะ ๑ หาบ ๙๓ ชั่ง ปีมะโรง ๔๓ หาบ ๕๓ ชั่ง ๔๕ หาบ ๔๖ ชั่ง สีผึ้งหนัก ๑ หาบ ๖๒ ชั่ง ป่านหนัก ๒ หาบ ๑ ชั่ง รับไว้แล้ว และผลเร่วจำนวนปีมะโรงยังค้าง ๖ หาบ ๔๗ ชั่ง สีผึ้งค้าง ๒ หาบ ๘ ชั่ง ป่านค้าง ๙๙ ชั่งนั้น ให้พระจันทสุริยวงศ์ท้าวเพี้ยจัดส่งลงไปให้ครบจำนวน อย่าให้ขาดค้างล่วงงวดล่วงปีต่อไปได้เป็นอันขาด หนังสือมาณวันศุกร เดือน ๗ ขึ้น ๑๓ ค่ำ ปีมะเส็งนักษัตรเบญจศก (พ.ศ. ๒๓๗๖) ร่างตรานี้ท่านปลายเชือกทำ ครั้นณวันเดือน ๗ ขึ้น ๑๒ ค่ำ เพลาบ่าย ฯพณฯ สมุหนายกว่าราชการณจวน หลวงราชเสนาได้เอาร่างตรานี้อ่านกราบเรียน สั่งให้ตกแทรกลงบ้าง วงกาเสียบ้าง แล้วสั่งว่าให้มีไปตามร่างนี้เถิด วันขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือน ๗ ปีมะเส็งเบญจศก ได้ส่งตรานี้ให้ท้าวอุปหาตรับไป {{มปก}}<noinclude></noinclude> tln1qa05bzubsfchar00cpdd4z1af9c 301094 301093 2026-10-03T15:28:38Z Vesperstelo 11696 301094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๘}}</noinclude>๑๕๐๐ ถังนั้น นายทัพนายกองจะได้จับจ่ายราชการ และผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ จำนวนเกณฑ์ซึ่งส่งลงไปนั้น ได้ให้ท้าวอุปหาตท้าวเพี้ยคุมไปส่ง เจ้าพนักงานชั่งได้ผลเร่วจำนวนปีเถาะ ๑ หาบ ๙๓ ชั่ง ปีมะโรง ๔๓ หาบ ๕๓ ชั่ง ๔๕ หาบ ๔๖ ชั่ง สีผึ้งหนัก ๑ หาบ ๖๒ ชั่ง ป่านหนัก ๒ หาบ ๑ ชั่ง รับไว้แล้ว และผลเร่วจำนวนปีมะโรงยังค้าง ๖ หาบ ๔๗ ชั่ง สีผึ้งค้าง ๒ หาบ ๘ ชั่ง ป่านค้าง ๙๙ ชั่งนั้น ให้พระจันทสุริยวงศ์ท้าวเพี้ยจัดส่งลงไปให้ครบจำนวน อย่าให้ขาดค้างล่วงงวดล่วงปีต่อไปได้เป็นอันขาด หนังสือมาณวันศุกร เดือน ๗ ขึ้น ๑๓ ค่ำ ปีมะเส็งนักษัตรเบญจศก (พ.ศ. ๒๓๗๖) ร่างตรานี้ท่านปลายเชือกทำ ครั้นณวันเดือน ๗ ขึ้น ๑๒ ค่ำ เพลาบ่าย ฯพณฯ สมุหนายกว่าราชการณจวน หลวงราชเสนาได้เอาร่างตรานี้อ่านกราบเรียน สั่งให้ตกแทรกลงบ้าง วงกาเสียบ้าง แล้วสั่งว่าให้มีไปตามร่างนี้เถิด วันขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือน ๗ ปีมะเส็งเบญจศก ได้ส่งตรานี้ให้ท้าวอุปหาตรับไป {{สต|7em}} {{มปก}}<noinclude></noinclude> q0d67vykzcl2b1vtwhp443002z2onsn 301095 301094 2026-10-03T15:28:50Z Vesperstelo 11696 /* Proofread */ 301095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๘}}</noinclude>๑๕๐๐ ถังนั้น นายทัพนายกองจะได้จับจ่ายราชการ และผลเร่ว สีผึ้ง ป่านใบ จำนวนเกณฑ์ซึ่งส่งลงไปนั้น ได้ให้ท้าวอุปหาตท้าวเพี้ยคุมไปส่ง เจ้าพนักงานชั่งได้ผลเร่วจำนวนปีเถาะ ๑ หาบ ๙๓ ชั่ง ปีมะโรง ๔๓ หาบ ๕๓ ชั่ง ๔๕ หาบ ๔๖ ชั่ง สีผึ้งหนัก ๑ หาบ ๖๒ ชั่ง ป่านหนัก ๒ หาบ ๑ ชั่ง รับไว้แล้ว และผลเร่วจำนวนปีมะโรงยังค้าง ๖ หาบ ๔๗ ชั่ง สีผึ้งค้าง ๒ หาบ ๘ ชั่ง ป่านค้าง ๙๙ ชั่งนั้น ให้พระจันทสุริยวงศ์ท้าวเพี้ยจัดส่งลงไปให้ครบจำนวน อย่าให้ขาดค้างล่วงงวดล่วงปีต่อไปได้เป็นอันขาด หนังสือมาณวันศุกร เดือน ๗ ขึ้น ๑๓ ค่ำ ปีมะเส็งนักษัตรเบญจศก (พ.ศ. ๒๓๗๖) ร่างตรานี้ท่านปลายเชือกทำ ครั้นณวันเดือน ๗ ขึ้น ๑๒ ค่ำ เพลาบ่าย ฯพณฯ สมุหนายกว่าราชการณจวน หลวงราชเสนาได้เอาร่างตรานี้อ่านกราบเรียน สั่งให้ตกแทรกลงบ้าง วงกาเสียบ้าง แล้วสั่งว่าให้มีไปตามร่างนี้เถิด วันขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือน ๗ ปีมะเส็งเบญจศก ได้ส่งตรานี้ให้ท้าวอุปหาตรับไป {{สต|7em}} {{มปก}}<noinclude></noinclude> 7irlxqz4pg7eurv5yq1f87fwmyitvd8 250 92862 301056 2026-10-03T14:35:34Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301056 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๑๙}}</noinclude>ฉะบับที่ ๒ ตราสั่งหัวเมือง เรื่องให้เจ้าพระยาธรรมา (สมบุญ) เป็นแม่ทัพ - - - - - - - - - - - - - - - - - - (ต้นฉะบับขาด) - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ชื่อให้การต้องคำกันว่า องเกียนอานบุตรเจ้าเวียดนามคนเก่ามีหนังสือลงมาเถิงองพองายซึ่งอยู่ณเมืองไซ่ง่อน ให้ชักชวนพวกองตากุญคนเก่าคิดเป็นการกบฏขึ้น ข้างเมืองตังเกี๋ยนั้นองเกียนอานก็ได้นัดหมายให้พวกเมืองตังเกี๋ยคิดกบฏต่อเจ้าเวียดนาม ให้พร้อมกันกับเมืองไซ่ง่อน ครั้นองพองายรู้หนังสือแล้ว จึงชักชวนจีนบงบางเป็นจีนผู้ใหญ่อยู่ในเมืองไซ่ง่อน ไปถอดเอาขุนนางขององตากุญคนเก่า ซึ่งเจ้าเวียดนามให้จำไว้ กับคนโทษในคุกเมืองไซ่ง่อนออกได้สิ้น คิดพร้อมใจกันจับองตากุญเจ้าเมืองไซ่ง่อนคนใหม่กับขุนนางผู้ใหญ่ฆ่าเสีย แล้วเกลี้ยกล่อมได้ญวนเข้าเพศฝรั่ง ญวนตังเกี๋ยกับพวกจีนเจ้าด้วยเป็นอันมาก องพองายกับพวกกบฏตั้งกันเป็นองเหากุญ องหวีกุญ องเตียนกุญ องเสียนหอง แบ่งกันคุมกองทัพยกลงมาตีเมืองล่องโห้ เมืองสมิถ่อ เมืองโจดก เมืองพุทไธมาศ ตีได้สิ้นแล้ว กวาดเอาเสบียงอาหารเครื่องสาตราวุธปืนใหญ่ปืนน้อย ขึ้นไปไว้ในเมืองไซ่ง่อนสิ้นญวนที่ยังไม่เข้ากับพวกกบฎ รวบรวมไพร่พลเข้าได้ แต่เครื่องสาตราวุธมีน้อย ยกไปตีพวกกบฎเมืองไซ่ง่อน พวกกบฎเอาปืนใหญ่ยิงกราดสาดออกมา พวกซึ่งเข้าข้างเจ้าเวียดนามถูกปืน<noinclude></noinclude> qdy7j0oqg5lacwtstj04i1iu231m06e 250 92863 301057 2026-10-03T14:35:53Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301057 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๒๐}}</noinclude>ล้มตาย แตกกระจัดกระจาย แล้วกลับรวบรวมกันยกไปตีพวกกบฎอีก พวกกบฎตีแตกทุกครั้ง สู้รบกันมาแต่เดือน ๑๐ จนเดือน ๑๑ - ๑๒ ผู้คนตายประมาณ ๑๐๐๐๐ พวกกบฎรวบรวมไพล่พลเข้าไว้ในกำแพงเมืองไซ่ง่อนได้มาก พร้อมทั้งเสบียงอาหารเครื่องสาตราวุธ แล้วก็หามีกองทัพเมืองเว้ยกลงมากระทำกับพวกกบฎไม่ ข้างเมืองตังเกี๋ยนั้นก็ว่ายกกองทัพลงมาเมื่อเดือน ๙ ข้างขึ้น ญวนตังเกี๋ยตีหัวเมืองซึ่งขึ้นกับเมืองเว้ได้ ๕ หัวเมืองแล้ว ยังรบพุ่งกันอยู่ เจ้าเวียดนามต้องรักษาบ้านเมืองเป็นพะว้าพะวัง ไม่ได้ให้กองทัพลงมาตีพวกกบฎที่เมืองไซ่ง่อนจึงทรงพระราชดำริเห็นว่า จีนมีชื่อ ๒๘ คน เป็นจีนอยู่ในบ้านในเมือง ได้รู้เห็นถ้วนถี่ ความเป็นแน่นอนอยู่แล้ว เมืองญวนเกิดการกบฎขึ้นทั้งสองฝ่าย พวกกบฎก็มีกำลังมาก จะรบพุ่งกัน เห็นการจะยืดยาวไปอยู่ และเมืองเขมรหัวเมืองลาวฝ่ายแดนกรุงเทพฯ ญวนมาครอบงำเกียดกันเอาไว้แต่ครั้งกรุงยังเป็นศึกติดพันอยู่กับพะม่า และครั้งเวียงจันท์เป็นกบฎ กับครอบครัวเมืองเวียงจันท์ ครัวหัวเมืองลาวฝ่ายตะวันออก ไปตกค้างอยู่ตามหัวเมืองเหล่านั้นก็มาก ทรงพระราชดำริจะให้กองทัพไปตีคืนเอาบ้านเมืองครอบครัวมา คงเป็นไพร่พลข้าขอบขันธเสมากรุงเทพฯ ตามเดิมเหมือนแต่ก่อน แต่เห็นการยังเป็นทีทำไม่ จะหนักแรงทแกล้วทหารรี้พล จึงโปรดให้งดรอมา บัดนี้การได้ท่วงที จะไปตีคืนเอาบ้านเมืองครอบครัว<noinclude></noinclude> q5syg4ivxyv9go1w8uim70nztion5nl 250 92864 301058 2026-10-03T14:36:07Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301058 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๒๑}}</noinclude>ของเรามา เห็นได้โดยง่ายไม่สู้ลำบากหนักแรง ทั้งเทศกาลนี้ก็เป็นฤดูแล้งอยู่แล้ว จึงโปรดเกล้าฯ ให้ยกทัพใหญ่กรุงเทพฯ ทั้งทัพบกทัพเรือออกไปให้พร้อมกัน และทัพบกทางเมืองพระตะบองนั้น โปรดให้เจ้าพระยาบดินทรเดชา ที่สมุหนายกเป็นแม่ทัพใหญ่ผู้สำเร็จราชการสิทธิ์ขาด คุมรี้พลกองทัพพร้อมไปด้วยนายทัพนายกอง เครื่องสาตราวุธ ปืนใหญ่น้อย ยกออกไปคิดราชการคืนเอาเมืองเขมรแต่ณวันเดือนอ้าย แรม ๕ ค่ำ ปีมะเส็ง เบญจศก (จ.ศ. ๑๑๙๕ พ.ศ. ๒๓๗๖) ฝ่ายทางเมืองมหาชัย เมืองพอง เมืองพลานนั้น ก็ได้ให้พระมหาเทพ พระยาวิเศษศักดา คุมกองทัพกรุงเทพฯ กองทัพหัวเมืองฝ่ายตะวันออกยกขึ้นไปแล้ว บัดนี้โปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยาธรรมาเป็นแม่ทัพคุมกองทัพกรุงเทพฯ ยกขึ้นมาทางเมืองพิชัย ยกขึ้นไปตั้งอยู่ณปากหลาย จัดให้พระยาพิชัย ให้กรมการ คุมกองทัพเมืองพิชัย ๕๐๐ คน ยกไปเมืองหลวงพระบาง บรรจบกับกองทัพเมืองหลวงพระบาง ยกไปตีเมืองแถงหัวพันทั้งหก ซึ่งต่อแดนเมืองหลวงพระบางทางหนึ่ง จะได้จัดกองทัพเมืองพิศณุโลก เมืองสวรรคโลก เมืองสุโขทัย เมืองพิจิตร์ ปากเหือง เมืองเพ็ชรบูรณ์ เมืองแพร่ เมืองน่าน ยกไปทางเมืองเชียงทันไปตีเมืองพวนทางหนึ่ง และทางเมืองพวนก็ได้โปรดให้พระราชรินทร์ คุมกองทัพยกขึ้นไปทางเมืองเวียงจันท์หนึ่ง ไปตีเมืองพวนบรรจบกองทัพหัวเมืองฝ่ายเหนือด้วยแล้ว กำหนดเจ้า<noinclude></noinclude> kf0ljurjn52wfm9tixmhvrlr4h4j7zg 250 92865 301059 2026-10-03T14:36:26Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301059 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๒๒}}</noinclude>พระยาธรรมาแม่ทัพได้ยกจากกรุงเทพฯ ณวันเดือนยี่ ขึ้น ๖ ค่ำ ปีมะเส็ง เบญจศก ให้พระสุริยวงษาเจ้าเมืองหล่มศักดิ์ พระยาพิศณุโลก พระยาสวรรคโลก พระยาสุโขทัย พระยาพิจิตร์ พระยาพิชัย พระอนุพินาส พระยาเพ็ชรบูรณ์ เจ้าเมืองเลย เจ้าเมืองแก่นท้าว กรมการ คุมกองทัพเมืองพิศณุโลก ๑๐๐๐ คน เมืองสวรรคโลก ๕๐๐ คน เมืองสุโขทัย ๖๐๐ คน เมืองพิจิตร์ ๑๔๐ คน เมืองพิชัย ๕๐๐ คน ปากเหือง ๒๐๐ คน กองทัพเมืองเพ็ชรบูรณ์ เมืองหล่มศักดิ์ เมืองแก่นท้าว เมืองเลย สี่หัวเมืองเป็นคน ๑๓๙๐ คน ให้พร้อมสรรพไปด้วยเครื่องสาตราวุธ โคต่างช้างม้าเสบียงอาหาร ตามท้องตราแต่ก่อน รีบยกไปเข้ากองทัพเจ้าพระยาธรรมา ณเมืองพิชัย ณปากหลาย โดยเร็ว เจ้าพระยาธรรมาจะได้จัดกองทัพให้ยกไปตีเมืองพวนหัวพันทั้งหก กวาดเอาครอบครัวเมืองเวียงจันท์ ครัวหัวเมืองลาวซึ่งเป็นข้าขอบขันธเสมากรุงเทพฯ คืนมาให้สิ้น จัดแจงบ้านเมืองครอบครัวเสียให้สำเร็จในระหว่างที่ญวนยังรบพุ่งกันอยู่ จะไม่ได้หนักแรงมือทแกล้วทหารและไพร่พล ถ้ากองทัพหัวเมืองใด ตีกวาดได้ครอบครัวมา ก็จะได้เอามาใส่บ้านใส่เมืองเป็นกำลังรี้พลต่อไป ถ้าและเจ้าพระยาธรรมาแม่ทัพ เจ้าเมือง กรมการนายทัพนายกอง ยกกองทัพขึ้นไปเถิงปากหลายแล้ว ก็ให้จัดกองทัพเมืองพิชัย ให้พระยาพิชัยรีบยกขึ้นไปคุมกองทัพเมืองหลวงพระบาง ยกขึ้นไปตีเมืองแถงหัวพันทั้งหกให้ทัน<noinclude></noinclude> lw6g09u2ofvik3shxp4wuhr7nhwkz2k 250 92866 301060 2026-10-03T14:36:42Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301060 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๒๓}}</noinclude>ท่วงที และซึ่งจะยกไปตีเมืองพวนนั้น ให้มีหนังสือกำหนดวันไปถึงกองทัพพระราชรินทร์ ซึ่งตั้งอยู่ณเมืองหนองคายให้รู้นัดหมายวันคืนยกไปตีเมืองพวนบรรจบให้พร้อมกัน และซึ่งโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยาธรรมาแม่ทัพยกขึ้นมาจัดแจงกองทัพยกไปตีเมืองพวน เมืองแถงหัวพันทั้งหกครั้งนี้ ได้มีพระราชโองการดำรัสสั่งเจ้าพระยาธรรมา ขึ้นมาทุกประการแล้ว ให้เจ้าเมือง กรมการ นายทัพนายกองฟังบังคับบัญชา เจ้าพระยาธรรมาแม่ทัพจงพร้อมมูล ตั้งใจทำราชการฉลองพระเดชพระคุณอย่าให้เสียราชการไปแต่สิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ ถ้าเจ้าเมือง กรมการ นายทัพนายกองคุมไพร่พลยกไปไม่ทันท่วงที จะเอาตัวเป็นโทษตามอาญาศึก ถ้าเจ้าเมือง กรมการ ได้ยกไปจากเมืองวันใดเป็นคนนายไพร่เท่าใด จัดให้ผู้ใดอยู่รักษาบ้านเมืองนายไพร่มากน้อยเท่าใด ให้บอกลงไปให้แจ้ง อนึ่งโปรดเกล้าฯ ให้พระยาชัยบูรณ์ ถือตรากำหนดยกกองทัพเมืองพิชัย เมืองพิศณุโลก เมืองสวรรคโลก เมืองสุโขทัย เมืองแพร่ เมืองน่าน ขึ้นมาให้พระยาพิศณุโลก แต่งกรมการถือตราเมืองพิชัย เมืองสวรรคโลก เมืองสุโขทัย ไปส่งให้เจ้าเมืองกรมการโดยเร็ว แต่ตราเมืองแพร่ เมืองน่าน นั้น ให้พระยาชัยบูรณ์ถือขึ้นไปส่งให้กับพระยาแพร่ พระยาน่าน ให้จัดแจงสะเบียงอาหารไปส่งกองทัพณปากหลาย แล้วโปรดให้พระยาชัยบูรณ์อยู่ด้วยเจ้า<noinclude></noinclude> au158gnj1e5dog8177kqpk3trwl21um 250 92867 301061 2026-10-03T14:37:06Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301061 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๒๔}}</noinclude>พระยาธรรมาแม่ทัพณปากหลาย จะได้จัดแจงเร่งรัดสะเบียงอาหาร แจกจ่ายไพร่พลกองทัพ หนังสือมาณวันอังคาร เดือนอ้าย ขึ้น ๘ ค่ำ จุลศักราช ๑๑๙๕ ปีมะเส็ง เบญจศก วันพฤหัศบดี เดือนอ้าย ขึ้น ๑๐ ค่ำ ปีมะเส็ง เบญจศก ได้ส่งตราเร่งกองทัพเมืองพิศณุโลก เมืองพิชัย เมืองสวรรคโลก เมืองสุโขทัย เมืองพิจิตร์ ให้พระยาชัยบูรณ์เมืองพิศณุโลกถือไป วันเดือนอ้าย ขึ้น ๑๒ ค่ำ ปีมะเส็ง เบญจศก ได้ส่งตราเร่งกองทัพเมืองเพ็ชรบูรณ์ ให้หลวงวังเมืองเพ็ชรบูรณ์ ถือไป. ฉะบับที่ ๓ ตราถึงพระยาแพร่, พระยาน่าน หนังสือเจ้าพระยาจักรีฯ มาเถิงพระยาแพร่ พระยาน่าน ด้วยทรงพระกรุณาตรัสเหนือเกล้าฯ สั่งว่า มีตราขึ้นมาแต่ก่อนว่า ราชการฝ่ายข้างเมืองญวน สืบได้ความทั้งทางบกทางเรือต้องกันว่า บุตร์เจ้าเวียดนามองค์ก่อนซึ่งเป็นบุตร์เลี้ยงองตากุญ กับหูมาหลาน กับบาเลินเมียองตากุญคนเก่าอยู่ที่เมืองไซ่ง่อน คิดชักชวนได้จีนญวน ซึ่งเข้าเพศฝรั่งกับญวนแกวซึ่งอยู่ในเมืองไซ่ง่อน เมืองปันแงะ เป็นอันมาก ให้ถอดบุตร์เจ้าเมืองพุทไธ<noinclude></noinclude> 395clf5y8yx0qcbi3xeaqrervsqpt5k 250 92868 301062 2026-10-03T14:37:22Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๒๕}}</noinclude>มาศกับพวกจีนญวนนักโทษ ซึ่งต้องเวนจำออกให้เข้าด้วย จับเจ้าเมืองไซ่ง่อนคนใหม่ฆ่าเสียแล้ว แต่งกองทัพไปตีเมืองสมิถ่อ เมืองล่องโห้ เมืองสะแดก เมืองพุทไมาศ จับเจ้าเมืองกับขุนนางฆ่าเสียเป็นหลายคน ตั้งแต่งเจ้ามืองขึ้นใหม่ รบกันมาแต่ณเดือน ๘ จนถึงเดือน ๑๒ ยังหาสงบไม่นั้น กรุงเทพฯ กับกรุงเวียดนามเป็นทางพระราชไมตรีกัน แม้นเจ้าเวียดนามมีพระราชสารเข้ามาขอกองทัพ การควรจะช่วยก็จะไปช่วย ถ้าไม่ควรจะช่วยก็ไม่ช่วย ประการหนึ่งพวกกบฎได้แผ่นดินเมืองญวน พวกกบฎหาได้เป็นไมตรีกับกรุงเทพฯ ไม่ เขตต์แดนกรุงเทพฯ กับเขตต์แดนเมืองญวน ก็ต่อแดนเมืองลาวเมืองเขมรฝ่ายตะวันออก และทางฝ่ายเหนือต่อกันกับแดนเมืองหลวงพระบางจะไว้ใจกับราชการหาได้ไม่ ให้เกณฑ์กองทัพใหญ่ณกรุงเทพฯ ทั้งทัพบกทัพเรือ และกองทัพหัวเมืองเตรียมไว้ให้พร้อมสรรพ ถ้ามีราชการกองทัพเมืองแพร่ เมืองน่าน จะได้ยกไปทางเมืองหลวงพระบาง บรรจบกองทัพเมืองฝ่ายเหนือ แม้นแผ่นดินเมืองญวนเห็นจะเป็นของพวกกบฎแล้ว จะได้ยกกองทัพไปตีเมืองพวนหัวเมืองลาว ซึ่งขึ้นกับเมืองเวียงจันท์ไปแอบอิงพึ่งญวนอยู่หลายเมือง กวาดเอาไพร่พลครอบครัวมาใส่บ้านใส่เมือง ว่ารักษาด่านพาเอาตัวจีนเจ จีนยัง จีนมีชื่อเข้ากัน ๒๘ คนเข้ามาแจ้งความว่า จีนมีชื่อ ๒๘ คนได้ญวนเป็นภรรยา ........ (ลบ) ..........เมือง........ (ลบ) ..........อยู่เมืองไซ่ง่อน ๕ คน เมืองล่องโห้<noinclude></noinclude> 1o56l89fs3pse8epc8eatzc452h13s0 250 92869 301063 2026-10-03T14:37:38Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301063 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๒๖}}</noinclude>๒๒ คน เมืองพุทไธมาศ ๑ คน พากันลงเรือหนีมา พระยาจันทบุรีกรมการส่งตัวจีนมีชื่อเข้าไปณกรุงเทพฯ ถามจีนมีชื่อให้การต้องคำกันว่า องเกียนอานบุตร์เจ้าเวียดนามคนเก่า มีหนังสือลงมาเถิงองพองายซึ่งอยู่ณเมืองไซ่ง่อน ให้ชักชวนพวกพ้ององตากุญคนเก่าคิดเป็นการกบฎขึ้น ข้างเมืองตังเกี๋ยนั้น องเกียนอานก็ได้นัดหมายให้พวกเมืองตังเกี๋ย คิดกบฎต่อเจ้าเวียดนามให้พร้อมกันกับเมืองไซ่ง่อน ครั้นองพองายรู้หนังสือแล้วจึงชักชวนจีนบงบางเป็นจีนผู้ใหญ่อยู่ที่เมืองไซ่ง่อน ไปถอดเอาขุนนางขององตากุญคนเก่าซึ่งเจ้าเวียดนามให้จำไว้ กับคนโทษในคุกเมืองไซ่ง่อนออกได้สิ้น คิดพร้อมใจกันจับองตากุญเจ้าเมืองไซ่ง่อนคนใหม่กับขุนนางผู้ใหญ่ฆ่าเสีย แล้วเกลี้ยกล่อมได้ญวนเข้าเพศฝรั่ง ญวนตังเกี๋ยกับพวกจีนเข้าด้วยเป็นอันมาก องพองายกับพวกกบฎตั้งกันเป็นที่องเหากุญ องหวีกุญ องเตียนกุญ องเสียนหวง แบ่งกันคุมกองทัพลงมาตีเมืองล่องโห้ เมืองสมิถ่อ เมืองโจดก เมืองพุทไธมาศ ตีได้สิ้นแล้วกวาดเอาสะเบียงอาหาร เครื่องสาตราวุธปืนใหญ่น้อยขึ้นไปไว้เมืองไซ่ง่อนสิ้น ญวนที่ไม่เข้ากับพวกกบฎ รวบรวมกันเข้าได้ไพร่พลมากอยู่ แต่เครื่องสาตราวุธมีน้อยยกไปตีพวกกบฎเมืองไซ่ง่อน พวกกบฎเอาปืนใหญ่ยิงกราดสาดออกมา พวกซึ่งเข้าข้างเจ้าเวียดนามถูกปืนล้มตายแตกกระจัดกระจาย แล้วกลับรวบรวมกันกลับไปตีพวกกบฎอีก พวกกบฎตีแตกทุกครั้ง สู้รบกันมา<noinclude></noinclude> sp3tqzlljb1wx9xg5obgph7uu7vppt5 250 92870 301064 2026-10-03T14:37:56Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301064 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๒๗}}</noinclude>แต่เดือน ๑๐ จนเดือน ๑๑ เดือน ๑๒ ผู้คนตายประมาณ ๑๐๐๐๐ เศษพวกกบฎรวบรวมไพร่พลได้มาก พร้อมทั้งสะเบียงอาหารเครื่องสาตราวุธ แล้วก็หามีกองทัพเมืองเว้ยกลงมากระทำกับพวกกบฎไม่ ข้างเมืองตังเกี๋ยนั้นก็ว่ายกกองทัพลงมาเมื่อเดือน ๙ ข้างขึ้นญวนตังเกี๋ยตีหัวเมืองซึ่งขึ้นกับเมืองเว้ได้ ๕ หัวเมือง แล้วยังรบพุ่งกันอยู่ จึงทรงพระราชดำริเห็นว่า จีนมีชื่อ ๒๘ คนเป็นจีนมีภรรยาญวนอยู่ในบ้านในเมือง ได้รู้เห็นถ้วนถี่ความเป็นแน่นอนอยู่แล้ว เมืองญวนเกิดการกบฎขึ้นทั้งสองฝ่าย พวกกบฎก็มีกำลังมาก เขตต์แดนเมืองญวนกับแดนเมืองลาวเมืองเขมรต่อกัน และเมืองเขมร พุทไธเพ็ชรกับเมืองพวน เมืองมหาชัย เมืองพอง เมืองพลาน เมืองชุมพร เมืองคำเกิด เมืองคำมวนหัวพันทั้งหก หัวเมืองทั้งปวงนี้เป็นข้าขอบขันธเสมากรุงเทพฯ มาแต่ก่อน แล้วครอบครัวเวียงจันทร์ ครัวหัวเมืองลาวไปตกค้างอยู่ก็มาก ครั้นจะละทิ้งไว้นานไปแผ่นดินเมืองญวนเป็นของพวกกบฎแล้ว ญวนพวกกบฎก็จะครอบงำเอาบ้านเมืองไพร่พลครอบครัวทั้งนี้เสีย จะไปตีคืนเอาบ้านเมืองครอบครัวมาก็จะหนักแรงรี้พล เถิงมาทว่าแผ่นดินเมืองญวนยังเป็นของเจ้าเวียดนาม ๆ เป็นทางพระราชไมตรีกับกรุงเทพฯ ก็จริง แต่เจ้าเวียดนามมาเบียดเบียนเอาบ้านเมืองเหล่านี้ ซึ่งเป็นเขตต์แดนกรุงเทพฯ ไปไว้ การครั้งนี้เป็นทีกรุงเทพฯ จะยกกองทัพไปจัดแจงคืนเอาบ้านเมืองปลายเขตต์แดนเสียให้สำเร็จ ในระหว่างพวกกบฎ<noinclude></noinclude> pslltgb8uc23iwhrobm7o95rgbpu2m1 250 92871 301065 2026-10-03T14:38:12Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301065 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๒๘}}</noinclude>ยังไม่ได้แผ่นดินเมืองญวน ทั้งจะได้ฟังราชการข้างเมืองญวนด้วยและทางเมืองเขมรนั้น ได้โปรดให้กองทัพใหญ่ทั้งทัพบกทัพเรือพร้อมไปด้วยแม่ทัพนายกองรี้พลเป็นอันมาก ยกออกไปแต่ณวันเดือนอ้ายแรม ๕ ค่ำ ฝ่ายทางเมืองมหาชัย เมืองพอง เมืองพลานนั้น ก็ได้ให้พระมหาเทพ พระยาวิเศษศักดา คุมกองทัพกรุงเทพฯ กองทัพหัวเมืองฝ่ายตะวันออกยกขึ้นไปแล้ว บัดนี้จึงโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยาธรรมาเป็นแม่ทัพคุมกองทัพกรุงเทพฯ กองทัพหัวเมืองฝ่ายเหนือ ยกขึ้นไปคิดราชการจัดแจงกองทัพเมืองพิชัย เมืองหลวงพระบาง บรรจบกันยกไปตีเมืองแถงหัวพันทั้งหก ซึ่งต่อแดนกับเมืองหลวงพระบางทางหนึ่ง จะได้จัดทัพยกไปตีเมืองพวนทางหนึ่ง และทางเมืองพวนก็ได้โปรดให้พระราชรินทร์คุมกองทัพยกขึ้นไปทางเมืองเวียงจันท์ทางหนึ่ง ไปตีเมืองพวนบรรจบกองทัพหัวเมืองฝ่ายเหนือด้วยแล้ว กำหนดเจ้าพระยาธรรมาแม่ทัพได้ยกจากกรุงเทพฯ ณวันเดือนยี่ขึ้น ๖ ค่ำปีมะเส็ง เบญจศก เจ้าพระยาธรรมาแม่ทัพจะได้ยกขึ้นไปจัดแจงกองทัพณปากหลาย และกองทัพเมืองนคร เมืองเชียงใหม่ เมืองตาก เมืองเถิน ระยะทางไกลจะยกไปเห็นจะไม่ทัน อย่าให้พระยาแพร่ พระยาน่าน คอยกองทัพเมืองนครเมืองเชียงใหม่ เมืองเถิน ให้พระยาแพร่ พระยาน่าน บุตร์หลานแสนท้าว เร่งคุมกองทัพเมืองแพร่ ๕๐๐ คน เมืองน่าน ๒๕๐๐ คน ให้พร้อมสรรพไปด้วยเครื่องสาตราวุธโคต่างช้างม้าสะเบียงอาหาร รีบยกไปเข้า<noinclude></noinclude> di59f9za0jesfppo4k0s2jl4blpr3gm 250 92872 301066 2026-10-03T14:38:28Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301066 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๒๙}}</noinclude>กองทัพเจ้าพระยธรรมาณปากหลาย ให้พร้อมกันทันท่วงทีโดยเร็วเจ้าพระยาธรรมาแม่ทัพจะได้จัดกองทัพ ยกไปตีเมืองพวนหัวพันทั้งหก กวาดเอาครอบครัวเมืองเวียงจันท์ครัวหัวเมืองลาว ซึ่งเป็นข้าขอบขันธ เสมากรุเทพฯ คืนมาให้สิ้น จัดแจงบ้านเมืองครอบครัวเสียให้สำเร็จระหว่างญวนยังรบพุ่งกันอยู่ จะได้ไม่หนักแรงมือทะแกล้วทหารไพร่พล ถ้ากองทัพเมืองใดตีกวาดได้ครอบครัวมา ก็จะได้เอามาใส่บ้านใส่เมืองเป็นกำลังรี้พลต่อไป และกองทัพซึ่งได้ยกขึ้นไปพร้อมกันณปากหลายครั้งนี้ ไพร่พลกองทัพเถิง ๗๐๐๐ เศษ ๘๐๐๐ เมืองหลวงพระบางก็ต้องยกกองทัพไปกับกองทัพเมืองพิชัย ไปตีเมืองแถงทางหนึ่งแล้ว ทั้งส่งสะเบียงกองทัพทางเมืองแถงทางปากหลายด้วย กำลังเมืองหลวงพระบางเมืองเดียวจะส่งสะเบียงกองทัพทั้งสองทางเห็นไม่ทัน กองทัพณปากหลายจะขัดสะเบียงอาหารก็จะเสียราชการไป การสะเบียงอาหารเป็นกำลังศึกสงครามสำคัญนัก เมืองแพร่ เมืองน่านจะไปปากหลายทางใกล้กว่าเมืองหลวงพระบาง ให้พระยาแพร่พระยาน่านบรรทุกช้างโคต่างไปส่งกองทัพณปากหลาย เพิ่มเติมกันกับเข้าเมืองหลวงพระบาง แจกจ่ายไพร่พลกองทัพกรุงเทพฯ กองทัพหัวเมืองฝ่ายเหนือ ทั้งกองทัพเมืองแพร่เมืองน่านให้พอทั่วเถิงกันอย่าให้กองทัพอดอยากเสบียงอาหารได้ จะได้คิดราชการโดยสะดวก และซึ่งโปรดให้เจ้าพระยาธรรมาเป็นแม่ทัพยกขึ้นไปคิด<noinclude></noinclude> of3b380xcsw1jz738xy8120ohe3pbpb 250 92873 301067 2026-10-03T14:38:50Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๓๐}}</noinclude>ราชการครั้งนี้ ได้มีพระราชโองการดำรัสสั่งเจ้าพระยาธรรมาขึ้นมาทุกประการแล้ว ให้พระยาแพร่ พระยาน่าน บุตร์หลานแสนท้าว นายทัพนายกองทั้งปวงฟังบังคับบัญชาเจ้าพระยาธรรมาแม่ทัพ ให้พร้อมมูลกันอย่าให้เสียราชการได้ ให้พระยาแพร่ พระยาน่าน ตั้งใจฉลองพระเดชพระคุณ ให้ได้ไพร่พลกองทัพยกไปให้ทันท่วงที ทั้งสะเบียงอาหารซึ่งจะได้ลำเลียงส่งกองทัพณปากหลายก็ให้ได้ทันจ่ายกองทัพ จัดแจงให้ได้ราชการทั้งสองอย่าง จะได้เป็นบำเหน็จความชอบกับพระยาแพร่ พระยาน่าน บุตร์หลานแสนท้าวทั้งปวงมากยิ่งขึ้นไป หนังสือมาณวันอังคารเดือนอ้ายขึ้น ๘ ค่ำ ปีมะเส็ง เบญศก (พ.ศ. ๒๓๗๖) วันเดือนอ้ายแรม ๗ ค่ำ ได้ส่งตราเมืองแพร่เมืองน่าน ให้พระยาชัยบูรณ์ถือไป ฉะบับที่ ๔ ตราถึงเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ................ (ลบ) ฤทธิมีหนังสือไปว่า โปรดให้กำปั่นบรรทุกข้าวสาร ๕๐ เกวียนออกมาพระราชทานเจ้าพระยาบดินทรเดชาฯ มีหนังสือไปให้พระยารณฤทธิ์ส่งข้าวสารให้พระฤทธิสงคราม ขุนพรโภชนาที่เมืองกระพงโสม แล้วให้กำปั่นไปลาดตระเวนติดปากน้ำ<noinclude></noinclude> 3l72g1c0frv4o8t4yj2033kzdxh160q 250 92874 301068 2026-10-03T14:39:12Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301068 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๓๑}}</noinclude>เมืองพุทไธมาศไว้ และว่าข้าวซึ่งจะขนออกไปทางท่าสวายระยะทางไกล จะขอรับพระราชทานข้าวเปลือกที่เมืองจันทบุรี เมืองตราด ๘๐๐ เกวียนศิริเป็นข้าวสาร................ ได้มีหนังสือมาเกนให้เจ้าเมืองกรมการเมืองจันทบุรี กรมการเมืองตราด สีข้าวจัดคนและเรือบรรทุกข้าวบรรทุกเกลือไปส่งณะเมืองกระพงโสม จะจัดเกวียนมารับขนไปณอุดงมีชัยระยะทางไกล ๓ คืน ๔ คืน ก็เถิงหาลำบากกับไพร่พลหนักไม่ และหนังสือซึ่งมีเข้าไปเถิงพระยาราชสุภาวดี ใจความว่า การซึ่งจะคิดกระทำต่อไปข้างหน้า ขอให้สติปัญญาพระยาราชสุภาวดีช่วยฟังกระแสพระราชดำริให้ถ้วนถี่นั้น ได้นำหนังสือบอกขึ้นกราบบังคมทูลพระกรุณาทรงทราบใต้ฝ่าละอองฯ ทรงพระกรุณาตรัสเหนือเกล้าฯ ว่า การศึกสงครามควรจะรบก็รบกัน ควรจะพูดก็พูดกัน ชอบด้วยราชการแล้ว ความประการหนึ่งประการใดก็ได้มีตราโปรดเกล้าฯ ออกมาแต่ก่อน ๆ ทุกอย่าง เจ้าพระยาบดินทรเดชาฯ คิดราชการเห็นประการใดก็ให้ผ่อนปรนไปตามการ อย่าให้เสียชั้นเชิงกับญวนได้ บัดนี้โปรดเกล้าฯ ให้นายสิทธิ์ นายเวนมหาดเล็ก กลับออกมาฟังราชการอุดงมีชัยอีก นายสิทธิ์ นายเวนมหาดเล็ก ................................. (ต้นฉะบับขาด) ..................... ........... {{มปก}}<noinclude></noinclude> feqpzresd79rmznc54xhxb6odpkehad 250 92875 301069 2026-10-03T14:39:33Z Vesperstelo 11696 /* Without text */ 301069 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Vesperstelo" /></noinclude><noinclude></noinclude> pmak7u4trln2sfl8ulkswxmwsv9bd1k 250 92876 301070 2026-10-03T14:39:52Z Vesperstelo 11696 /* Not proofread */ 301070 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vesperstelo" />{{หสล|๓๒}}</noinclude>เหตุการณ์ในปีมะเมีย พ.ศ. ๒๓๗๗ กองทัพบกทัพเรือไทยไปรบญวนจนถึงเมืองโจดก บังเอิญกองทัพเรือทำการอ่อนแอ ในที่สุดทัพไทยต้องถอยหมด เจ้าพระยาพระคลัง (ดิส บุนนาค) ถอยทัพเรือมาพักอยู่จันทบุรีแล้วเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) จึงถอยทัพบกมาตั้งมั่นอยู่เมืองปัตบอง ฝ่ายเขมรรู้ว่ากองทัพไทยทำการไม่สำเร็จต้องถอยทัพกลับ ก็พากันก่อการกำเริบต่อสู้กองทัพไทย บรรดาที่ตั้งรักษาเมืองสำคัญของเขมร และระดมทำร้ายกองทัพไทยย่อย ๆ ที่ล่ากลับจากเมืองญวนเสียหายมาก นายทัพนายกองไทยและเขมร ที่เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ให้อยู่รักษาเมืองพนมเป็ญ มีอาทิคือพระยาราชโยธา จมื่นสมุหพิมาน พระยาอภัยภูเบศ (เชด) เจ้าองค์อิ่ม เจ้าองค์ด้วง เมื่อทราบว่าเขมรหลายเมืองก่อการกำเริบ ซึ่งอาจจะสมทบกันไประดมตีเมืองพนมเป็ญอีก เกรงว่ากำลังที่มีอยู่จะต่อต้านไม่ไหว จึงรีบกวาดต้อนครัวเมืองพนมเป็ญ ยกมาพักอยู่เมืองโพธิสัตว์ พวกเขมรกำเริบ ก็ไล่ตามมาทำร้าย กองทัพไทยที่ตั้งรักษาด่านทางในระหว่าง ก็ช่วยกันป้องกันเมืองพนมเป็ญ และขับไล่พวกเขมรแตกพ่ายไป ฝ่ายยองเตียนกุญ แม่ทัพญวน เห็นว่ากองทัพไทยถอย<noinclude></noinclude> arlzwbseemdh1iiqidofmzinw0rml2y 4 92877 301119 2026-10-04T06:51:19Z Taweetham 748 #เปลี่ยนทาง [[w:th:วิกิพีเดีย:โครงการคำทับศัพท์]] / [[:m:Wikimedia Thailand/Central Manual of Style for Thai Language]] 301119 wikitext text/x-wiki #เปลี่ยนทาง [[w:th:วิกิพีเดีย:โครงการคำทับศัพท์]] 81i2eys8yrufvn64rcffsqh2aurvo2u 4 92878 301120 2026-10-04T06:52:02Z Taweetham 748 #เปลี่ยนทาง [[wikt:th:ภาคผนวก:รายชื่อคำในภาษาไทยที่มักเขียนผิด]] // [[:m:Wikimedia Thailand/Central Manual of Style for Thai Language]] 301120 wikitext text/x-wiki #เปลี่ยนทาง [[wikt:th:ภาคผนวก:รายชื่อคำในภาษาไทยที่มักเขียนผิด]] fufcpx8zvq658naimba5xo8denkme6z