ዊኪፒድያ tigwiki https://tig.wikipedia.org/wiki/%E1%8A%A0%E1%8C%8D%E1%8B%B3_%E1%8C%88%E1%8C%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter ሜድያ ፍንቱይ ህድግ መትነፈዓይ ህድግ መትነፈዓይ ዊኪፒድያ ህድግ ዊኪፒድያ ፋይል ህድግ ፋይል ሜድያዊኪ ህድግ ሜድያዊኪ ሞደል ህድግ ሞደል ሰዳየት ህድግ ሰዳየት ከረርም ህድግ ከረርም TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 100 9320 9051 2026-10-11T03:21:49Z Bbeshir 5 9320 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|HirgigoPowerplant|thumb]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] lm7zh30r38tc8dokj27dst4s9yztf7u 9321 9320 2026-10-11T03:23:39Z Bbeshir 5 9321 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|HirgigoPowerplant|thumb]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ ወምጽዋዕ (1860)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] nxgsnohxn6jtateeio3ikhof6vr046a 9322 9321 2026-10-11T03:26:49Z Bbeshir 5 9322 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|HirgigoPowerplant|thumb]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ ወምጽዋዕ (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] kzy1cow42kok76pt5vrfkqxzkpwbdml 9323 9322 2026-10-11T03:28:27Z Bbeshir 5 9323 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|upright=2|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት ምጽዋዕ ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ ወምጽዋዕ (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] 7uz48nd6gxz3yprw3tmj98zsb7d3rfj 9324 9323 2026-10-11T03:46:35Z Bbeshir 5 9324 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|upright=2|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት ምጽዋዕ ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ ወምጽዋዕ (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ ምጽዋዕ ወሕርጊጎ፡ ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg|ምጽዋዕ ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] 7u0p52ogob8u4lk21or2i2pg9eqh04q 9325 9324 2026-10-11T03:51:15Z Bbeshir 5 9325 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት ምጽዋዕ ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ ወምጽዋዕ (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ ምጽዋዕ ወሕርጊጎ፡ ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg|ምጽዋዕ ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] a4o837ton630pseuxt8ixpui1hjkwae 9326 9325 2026-10-11T03:55:00Z Bbeshir 5 9326 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ ምጽዋዕ ወሕርጊጎ፡ ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg|ምጽዋዕ ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] pt0zytzs1bsepmjvxmykwmaeoc7e4n4 9327 9326 2026-10-11T03:57:43Z Bbeshir 5 9327 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] l16dz1tepqhyqlgsmvgvvli1vgikqcw 9328 9327 2026-10-11T04:05:45Z Bbeshir 5 9328 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Medri%20Bahri https://en.wikipedia.org/wiki/Medri Bahri] i5uglvf5ev2nz7v4yu4xhwewb3gytsw 9329 9328 2026-10-11T04:06:50Z Bbeshir 5 9329 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] 4dmv5q7fnpdo40m4xugs5fqzp68unw9 9330 9329 2026-10-11T04:12:43Z Bbeshir 5 9330 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] 2m5fyflp4qzeldkxbikyq2rr12w07um 9331 9330 2026-10-11T04:19:14Z Bbeshir 5 9331 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] [[ar:حرقيقو]] [[arz:حرقيقو]] [[de:Hirgigo]] [[en:Arkiko]] [[fr:Hirgigo]] [[ru:Аркико]] [[sv:Hirgigo]] [[tr:Harkova/Hirgigo]] [[ur:ارکیکو]] mveoxydkyop4z49fje6h7y1yya4u076 9332 9331 2026-10-11T04:21:30Z Bbeshir 5 9332 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። == አዕላም ዉላድ ሕርጊጎ == * [[ዑስማን ሳልሕ ሳቤ]] (1932–1987), [Eritrean revolutionary and independence leader]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * ዐሊ መሐመድ ስዒድ ብርሃቱ (1930s–2019), [independence veteran and author]<ref>[https://awate.com/eulogizing-ali-mohammed-said-berhatu/ Eulogizing Ali Mohammed Said Berhatu], Awate.com, 1 July 2019</ref> [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] [[ar:حرقيقو]] [[arz:حرقيقو]] [[de:Hirgigo]] [[en:Arkiko]] [[fr:Hirgigo]] [[ru:Аркико]] [[sv:Hirgigo]] [[tr:Harkova/Hirgigo]] [[ur:ارکیکو]] clykfef0m4ehuur4hfi5gpzscfgl7aj 9333 9332 2026-10-11T04:28:11Z Bbeshir 5 9333 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። == አዕላም ዉላድ ሕርጊጎ == == አዕላም ዉላድ ሕርጊጎ == * [[ዑስማን ሳልሕ ሳቤ]] (1932–1987), [Eritrean revolutionary and independence leader]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * ዐሊ መሐመድ ስዒድ ብርሃቱ (1930s–2019), [independence veteran and author]<ref>[https://awate.com/eulogizing-ali-mohammed-said-berhatu/ Eulogizing Ali Mohammed Said Berhatu], Awate.com, 1 July 2019</ref> * ባሻ ሳልሕ አሕመድ ኪኪያ, [founder of the Hirgigo school (1944)]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * [[ረመዳን መሐመድ ኑር]] (1938–2021), [first chairman of the EPLF]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Romodan_Mohammed_Nur Romodan Mohammed Nur], English Wikipedia</ref> * [[አሕመድ ጣሂር ባዱሪ]] (1946–2024), [Eritrea's ambassador to the United Nations, 2001–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Baduri Ahmed Baduri], English Wikipedia</ref> === ናይባት ሕርጊጎ === * ናይብ ሐሰን * ናይብ የሕያ, [led a rebellion against Egyptian rule in 1826]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> * ናይብ ዑስማን, [cousin of Naib Yahya; briefly put in his place by the Egyptians]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] [[ar:حرقيقو]] [[arz:حرقيقو]] [[de:Hirgigo]] [[en:Arkiko]] [[fr:Hirgigo]] [[ru:Аркико]] [[sv:Hirgigo]] [[tr:Harkova/Hirgigo]] [[ur:ارکیکو]] kx01onkj23gg98tuyahi1853oi9jfpl 9334 9333 2026-10-11T04:30:26Z Bbeshir 5 9334 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። == አዕላም ዉላድ ሕርጊጎ == * [[ዑስማን ሳልሕ ሳቤ]] (1932–1987), [Eritrean revolutionary and independence leader]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * ዐሊ መሐመድ ስዒድ ብርሃቱ (1930s–2019), [independence veteran and author]<ref>[https://awate.com/eulogizing-ali-mohammed-said-berhatu/ Eulogizing Ali Mohammed Said Berhatu], Awate.com, 1 July 2019</ref> * ባሻ ሳልሕ አሕመድ ኪኪያ, [founder of the Hirgigo school (1944)]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * [[ረመዳን መሐመድ ኑር]] (1938–2021), [first chairman of the EPLF]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Romodan_Mohammed_Nur Romodan Mohammed Nur], English Wikipedia</ref> * [[ዐሊ ስዒድ ዐብደላ]] (1949–2005), [Minister of Foreign Affairs of Eritrea, 2000–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Said_Abdella Ali Said Abdella], English Wikipedia</ref> * [[አልአሚን መሐመድ ስዒድ]] (1946/47–2021), [Secretary of the PFDJ; first Minister of Information]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Alamin_Mohammed_Seid Alamin Mohammed Seid], English Wikipedia</ref> * [[አሕመድ ጣሂር ባዱሪ]] (1946–2024), [Eritrea's ambassador to the United Nations, 2001–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Baduri Ahmed Baduri], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዐሊ ዑማሮ, [EPLF co-founder; Eritrea's ambassador to Nigeria]<ref>[http://www.ehrea.org/omaro1.php Eritrean Ambassador To Nigeria Arrested In Asmara], EHREA</ref> * ሙሳ ሑሴን ናይብ (c. 1949–2026), [veteran freedom fighter; member of the PFDJ Central Committee and National Assembly] === ናይባት ሕርጊጎ === * ናይብ ሐሰን * ናይብ የሕያ, [led a rebellion against Egyptian rule in 1826]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> * ናይብ ዑስማን, [cousin of Naib Yahya; briefly put in his place by the Egyptians]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] [[ar:حرقيقو]] [[arz:حرقيقو]] [[de:Hirgigo]] [[en:Arkiko]] [[fr:Hirgigo]] [[ru:Аркико]] [[sv:Hirgigo]] [[tr:Harkova/Hirgigo]] [[ur:ارکیکو]] cgie4d37yto1thf2jvztapo9hz181e9 9335 9334 2026-10-11T04:34:07Z Bbeshir 5 9335 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። == አዕላም ዉላድ ሕርጊጎ == * [[ዑስማን ሳልሕ ሳቤ]] (1932–1987), [Eritrean revolutionary and independence leader]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * ዐሊ መሐመድ ስዒድ ብርሃቱ (1930s–2019), [independence veteran and author]<ref>[https://awate.com/eulogizing-ali-mohammed-said-berhatu/ Eulogizing Ali Mohammed Said Berhatu], Awate.com, 1 July 2019</ref> * ባሻ ሳልሕ አሕመድ ኪኪያ, [founder of the Hirgigo school (1944)]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * [[ረመዳን መሐመድ ኑር]] (1938–2021), [first chairman of the EPLF]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Romodan_Mohammed_Nur Romodan Mohammed Nur], English Wikipedia</ref> * [[ዐሊ ስዒድ ዐብደላ]] (1949–2005), [Minister of Foreign Affairs of Eritrea, 2000–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Said_Abdella Ali Said Abdella], English Wikipedia</ref> * [[አልአሚን መሐመድ ስዒድ]] (1946/47–2021), [Secretary of the PFDJ; first Minister of Information]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Alamin_Mohammed_Seid Alamin Mohammed Seid], English Wikipedia</ref> * [[አሕመድ ጣሂር ባዱሪ]] (1946–2024), [Eritrea's ambassador to the United Nations, 2001–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Baduri Ahmed Baduri], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዐሊ ዑማሮ, [EPLF co-founder; Eritrea's ambassador to Nigeria]<ref>[http://www.ehrea.org/omaro1.php Eritrean Ambassador To Nigeria Arrested In Asmara], EHREA</ref> * [[መሐመድዐሊ ሐሰን አልአሚን]] (አሚን ኩዌት) (1937–2023), ምሔርባይ፡ ረስሚ ወኪል ጀብሀት ተሕሪር ኤረትርየ ዲብ ኩዌት * ሙሳ ሑሴን ናይብ (c. 1949–2026), [veteran freedom fighter; member of the PFDJ Central Committee and National Assembly] === ናይባት ሕርጊጎ === * ናይብ ሐሰን * ናይብ የሕያ, [led a rebellion against Egyptian rule in 1826]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> * ናይብ ዑስማን, [cousin of Naib Yahya; briefly put in his place by the Egyptians]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] [[ar:حرقيقو]] [[arz:حرقيقو]] [[de:Hirgigo]] [[en:Arkiko]] [[fr:Hirgigo]] [[ru:Аркико]] [[sv:Hirgigo]] [[tr:Harkova/Hirgigo]] [[ur:ارکیکو]] cwuqnkwszts1t7hd3unvvzzrrm3ma5m 9336 9335 2026-10-11T04:40:51Z Bbeshir 5 9336 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። == አዕላም ዉላድ ሕርጊጎ == * [[ዑስማን ሳልሕ ሳቤ]] (1932–1987), [Eritrean revolutionary and independence leader]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * ዐሊ መሐመድ ስዒድ ብርሃቱ (1930s–2019), [independence veteran and author]<ref>[https://awate.com/eulogizing-ali-mohammed-said-berhatu/ Eulogizing Ali Mohammed Said Berhatu], Awate.com, 1 July 2019</ref> * ባሻ ሳልሕ አሕመድ ኪኪያ, [founder of the Hirgigo school (1944)]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * [[ረመዳን መሐመድ ኑር]] (1938–2021), [first chairman of the EPLF]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Romodan_Mohammed_Nur Romodan Mohammed Nur], English Wikipedia</ref> * [[ዐሊ ስዒድ ዐብደላ]] (1949–2005), [Minister of Foreign Affairs of Eritrea, 2000–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Said_Abdella Ali Said Abdella], English Wikipedia</ref> * [[አልአሚን መሐመድ ስዒድ]] (1946/47–2021), [Secretary of the PFDJ; first Minister of Information]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Alamin_Mohammed_Seid Alamin Mohammed Seid], English Wikipedia</ref> * [[አሕመድ ጣሂር ባዱሪ]] (1946–2024), [Eritrea's ambassador to the United Nations, 2001–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Baduri Ahmed Baduri], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዐሊ ዑማሮ, [EPLF co-founder; Eritrea's ambassador to Nigeria]<ref>[http://www.ehrea.org/omaro1.php Eritrean Ambassador To Nigeria Arrested In Asmara], EHREA</ref> * [[መሐመድዐሊ ሐሰን አልአሚን]] (አሚን ኩዌት) (1937–2023), ምሔርባይ፡ ረስሚ ወኪል ጀብሀት ተሕሪር ኤረትርየ ዲብ ኩዌት * ሙሳ ሑሴን ናይብ (c. 1949–2026), [veteran freedom fighter; member of the PFDJ Central Committee and National Assembly] * ዑስማን ሳልሕ ደንደን (?–2006), ምሔርባይ, [joined the liberation struggle in 1963]<ref>[https://allafrica.com/stories/200606080802.html Veteran Fighter Osman Saleh Denden Passes Away], AllAfrica, 8 June 2006</ref> === ናይባት ሕርጊጎ === * ናይብ ሐሰን * ናይብ የሕያ, [led a rebellion against Egyptian rule in 1826]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> * ናይብ ዑስማን, [cousin of Naib Yahya; briefly put in his place by the Egyptians]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] [[ar:حرقيقو]] [[arz:حرقيقو]] [[de:Hirgigo]] [[en:Arkiko]] [[fr:Hirgigo]] [[ru:Аркико]] [[sv:Hirgigo]] [[tr:Harkova/Hirgigo]] [[ur:ارکیکو]] 8tfpp00zsl56bypdwdi3aex6l9uwcvy 9337 9336 2026-10-11T04:46:17Z Bbeshir 5 9337 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። == አዕላም ዉላድ ሕርጊጎ == * ሹሀዳ ሕርጊጎ, [victims of the massacres of 17 April 1975 (235–470 killed) and 30 December 1976 (105 killed)]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_massacres_during_the_Eritrean_War_of_Independence List of massacres during the Eritrean War of Independence], English Wikipedia</ref> * [[ዑስማን ሳልሕ ሳቤ]] (1932–1987), [Eritrean revolutionary and independence leader]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * ዐሊ መሐመድ ስዒድ ብርሃቱ (1930s–2019), [independence veteran and author]<ref>[https://awate.com/eulogizing-ali-mohammed-said-berhatu/ Eulogizing Ali Mohammed Said Berhatu], Awate.com, 1 July 2019</ref> * ባሻ ሳልሕ አሕመድ ኪኪያ, [founder of the Hirgigo school (1944)]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * [[ረመዳን መሐመድ ኑር]] (1938–2021), [first chairman of the EPLF]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Romodan_Mohammed_Nur Romodan Mohammed Nur], English Wikipedia</ref> * [[ዐሊ ስዒድ ዐብደላ]] (1949–2005), [Minister of Foreign Affairs of Eritrea, 2000–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Said_Abdella Ali Said Abdella], English Wikipedia</ref> * [[አልአሚን መሐመድ ስዒድ]] (1946/47–2021), [Secretary of the PFDJ; first Minister of Information]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Alamin_Mohammed_Seid Alamin Mohammed Seid], English Wikipedia</ref> * [[አሕመድ ጣሂር ባዱሪ]] (1946–2024), [Eritrea's ambassador to the United Nations, 2001–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Baduri Ahmed Baduri], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዐሊ ዑማሮ, [EPLF co-founder; Eritrea's ambassador to Nigeria]<ref>[http://www.ehrea.org/omaro1.php Eritrean Ambassador To Nigeria Arrested In Asmara], EHREA</ref> * [[መሐመድዐሊ ሐሰን አልአሚን]] (አሚን ኩዌት) (1937–2023), ምሔርባይ፡ ረስሚ ወኪል ጀብሀት ተሕሪር ኤረትርየ ዲብ ኩዌት * ሙሳ ሑሴን ናይብ (c. 1949–2026), [veteran freedom fighter; member of the PFDJ Central Committee and National Assembly] * ዑስማን ሳልሕ ደንደን (?–2006), ምሔርባይ, [joined the liberation struggle in 1963]<ref>[https://allafrica.com/stories/200606080802.html Veteran Fighter Osman Saleh Denden Passes Away], AllAfrica, 8 June 2006</ref> === ናይባት ሕርጊጎ === * ናይብ ሐሰን * ናይብ የሕያ, [led a rebellion against Egyptian rule in 1826]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> * ናይብ ዑስማን, [cousin of Naib Yahya; briefly put in his place by the Egyptians]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] [[ar:حرقيقو]] [[arz:حرقيقو]] [[de:Hirgigo]] [[en:Arkiko]] [[fr:Hirgigo]] [[ru:Аркико]] [[sv:Hirgigo]] [[tr:Harkova/Hirgigo]] [[ur:ارکیکو]] rr7vmrqfpimru8kn0mamyou37vj317v 9338 9337 2026-10-11T04:47:26Z Bbeshir 5 9338 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። == አዕላም ዉላድ ሕርጊጎ == * ሹሀዳ ሕርጊጎ, [victims of the massacres of 17 April 1975 (235–470 killed) and 30 December 1976]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_massacres_during_the_Eritrean_War_of_Independence List of massacres during the Eritrean War of Independence], English Wikipedia</ref> * [[ዑስማን ሳልሕ ሳቤ]] (1932–1987), [Eritrean revolutionary and independence leader]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * ዐሊ መሐመድ ስዒድ ብርሃቱ (1930s–2019), [independence veteran and author]<ref>[https://awate.com/eulogizing-ali-mohammed-said-berhatu/ Eulogizing Ali Mohammed Said Berhatu], Awate.com, 1 July 2019</ref> * ባሻ ሳልሕ አሕመድ ኪኪያ, [founder of the Hirgigo school (1944)]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * [[ረመዳን መሐመድ ኑር]] (1938–2021), [first chairman of the EPLF]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Romodan_Mohammed_Nur Romodan Mohammed Nur], English Wikipedia</ref> * [[ዐሊ ስዒድ ዐብደላ]] (1949–2005), [Minister of Foreign Affairs of Eritrea, 2000–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Said_Abdella Ali Said Abdella], English Wikipedia</ref> * [[አልአሚን መሐመድ ስዒድ]] (1946/47–2021), [Secretary of the PFDJ; first Minister of Information]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Alamin_Mohammed_Seid Alamin Mohammed Seid], English Wikipedia</ref> * [[አሕመድ ጣሂር ባዱሪ]] (1946–2024), [Eritrea's ambassador to the United Nations, 2001–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Baduri Ahmed Baduri], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዐሊ ዑማሮ, [EPLF co-founder; Eritrea's ambassador to Nigeria]<ref>[http://www.ehrea.org/omaro1.php Eritrean Ambassador To Nigeria Arrested In Asmara], EHREA</ref> * [[መሐመድዐሊ ሐሰን አልአሚን]] (አሚን ኩዌት) (1937–2023), ምሔርባይ፡ ረስሚ ወኪል ጀብሀት ተሕሪር ኤረትርየ ዲብ ኩዌት * ሙሳ ሑሴን ናይብ (c. 1949–2026), [veteran freedom fighter; member of the PFDJ Central Committee and National Assembly] * ዑስማን ሳልሕ ደንደን (?–2006), ምሔርባይ, [joined the liberation struggle in 1963]<ref>[https://allafrica.com/stories/200606080802.html Veteran Fighter Osman Saleh Denden Passes Away], AllAfrica, 8 June 2006</ref> === ናይባት ሕርጊጎ === * ናይብ ሐሰን * ናይብ የሕያ, [led a rebellion against Egyptian rule in 1826]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> * ናይብ ዑስማን, [cousin of Naib Yahya; briefly put in his place by the Egyptians]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] [[ar:حرقيقو]] [[arz:حرقيقو]] [[de:Hirgigo]] [[en:Arkiko]] [[fr:Hirgigo]] [[ru:Аркико]] [[sv:Hirgigo]] [[tr:Harkova/Hirgigo]] [[ur:ارکیکو]] 4bcz6h6qqhywsakqp0s2xkhfep9fiie 9339 9338 2026-10-11T04:50:13Z Bbeshir 5 9339 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። == አዕላም ዉላድ ሕርጊጎ == * ሹሀዳ ሕርጊጎ, [victims of the massacres of 17 April 1975 (235–470 killed) and 30 December 1976]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_massacres_during_the_Eritrean_War_of_Independence List of massacres during the Eritrean War of Independence], English Wikipedia</ref> * [[ዑስማን ሳልሕ ሳቤ]] (1932–1987), [Eritrean revolutionary and independence leader]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * ዐሊ መሐመድ ስዒድ ብርሃቱ (1930s–2019), [independence veteran and author]<ref>[https://awate.com/eulogizing-ali-mohammed-said-berhatu/ Eulogizing Ali Mohammed Said Berhatu], Awate.com, 1 July 2019</ref> * ባሻ ሳልሕ አሕመድ ኪኪያ, [founder of the Hirgigo school (1944)]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * [[ረመዳን መሐመድ ኑር]] (1938–2021), [first chairman of the EPLF]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Romodan_Mohammed_Nur Romodan Mohammed Nur], English Wikipedia</ref> * [[ዐሊ ስይድ ዐብደላ]] (1949–2005), [Minister of Foreign Affairs of Eritrea, 2000–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Said_Abdella Ali Said Abdella], English Wikipedia</ref> * [[አልአሚን መሐመድ ስዒድ]] (1946/47–2021), [Secretary of the PFDJ; first Minister of Information]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Alamin_Mohammed_Seid Alamin Mohammed Seid], English Wikipedia</ref> * [[አሕመድ ጣሂር ባዱሪ]] (1946–2024), [Eritrea's ambassador to the United Nations, 2001–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Baduri Ahmed Baduri], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዐሊ ዑማሮ, [EPLF co-founder; Eritrea's ambassador to Nigeria]<ref>[http://www.ehrea.org/omaro1.php Eritrean Ambassador To Nigeria Arrested In Asmara], EHREA</ref> * [[መሐመድዐሊ ሐሰን አልአሚን]] (አሚን ኩዌት) (1937–2023), ምሔርባይ፡ ረስሚ ወኪል ጀብሀት ተሕሪር ኤረትርየ ዲብ ኩዌት * ሙሳ ሑሴን ናይብ (c. 1949–2026), [veteran freedom fighter; member of the PFDJ Central Committee and National Assembly] * ዑስማን ሳልሕ ደንደን (?–2006), ምሔርባይ, [joined the liberation struggle in 1963]<ref>[https://allafrica.com/stories/200606080802.html Veteran Fighter Osman Saleh Denden Passes Away], AllAfrica, 8 June 2006</ref> === ናይባት ሕርጊጎ === * ናይብ ሐሰን * ናይብ የሕያ, [led a rebellion against Egyptian rule in 1826]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> * ናይብ ዑስማን, [cousin of Naib Yahya; briefly put in his place by the Egyptians]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] [[ar:حرقيقو]] [[arz:حرقيقو]] [[de:Hirgigo]] [[en:Arkiko]] [[fr:Hirgigo]] [[ru:Аркико]] [[sv:Hirgigo]] [[tr:Harkova/Hirgigo]] [[ur:ارکیکو]] rzj1c6fmfnf06xnerux35268nfka6oe 9340 9339 2026-10-11T04:52:47Z Bbeshir 5 9340 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። == አዕላም ዉላድ ሕርጊጎ == * ሹሀዳ ሕርጊጎ, [victims of the massacres of 17 April 1975 (235–470 killed) and 30 December 1976]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_massacres_during_the_Eritrean_War_of_Independence List of massacres during the Eritrean War of Independence], English Wikipedia</ref> * [[ዑስማን ሳልሕ ሳቤ]] (1932–1987), [Eritrean revolutionary and independence leader]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * ዐሊ መሐመድ ስዒድ ብርሃቱ (1930s–2019), [independence veteran and author]<ref>[https://awate.com/eulogizing-ali-mohammed-said-berhatu/ Eulogizing Ali Mohammed Said Berhatu], Awate.com, 1 July 2019</ref> * ባሻ ሳልሕ አሕመድ ኪኪያ, [founder of the Hirgigo school (1944)]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * [[ረመዳን መሐመድ ኑር]] (1938–2021), [first chairman of the EPLF]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Romodan_Mohammed_Nur Romodan Mohammed Nur], English Wikipedia</ref> * [[ዐሊ ስይድ ዐብደላ]] (1949–2005), [Minister of Foreign Affairs of Eritrea, 2000–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Said_Abdella Ali Said Abdella], English Wikipedia</ref> * [[አልአሚን መሐመድ ስዒድ]] (1946/47–2021), [Secretary of the PFDJ; first Minister of Information]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Alamin_Mohammed_Seid Alamin Mohammed Seid], English Wikipedia</ref> * [[አሕመድ ጣሂር ባዱሪ]] (1946–2024), [Eritrea's ambassador to the United Nations, 2001–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Baduri Ahmed Baduri], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዐሊ ዑማሮ, [EPLF co-founder; Eritrea's ambassador to Nigeria]<ref>[http://www.ehrea.org/omaro1.php Eritrean Ambassador To Nigeria Arrested In Asmara], EHREA</ref> * [[መሐመድዐሊ ሐሰን አልአሚን]] (አሚን ኩዌት) (1937–2023), ምሔርባይ፡ ረስሚ ወኪል ጀብሀት ተሕሪር ኤረትርየ ዲብ ኩዌት * ሙሳ ሑሴን ናይብ (c. 1949–2026), [veteran freedom fighter; member of the PFDJ Central Committee and National Assembly] * ዑስማን ሳልሕ ደንደን (?–2006), ምሔርባይ, [joined the liberation struggle in 1963]<ref>[https://allafrica.com/stories/200606080802.html Veteran Fighter Osman Saleh Denden Passes Away], AllAfrica, 8 June 2006</ref> * መሐመድ ዑስማን አቡበከር, [historian; author of Arabic books including "Contemporary History of Eritrea" and "Osman Saleh Sabbe and the Eritrean Revolution"]<ref>[https://www.goodreads.com/author/list/6522501._ Books by محمد عثمان أبو بكر], Goodreads</ref> === ናይባት ሕርጊጎ === * ናይብ ሐሰን * ናይብ የሕያ, [led a rebellion against Egyptian rule in 1826]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> * ናይብ ዑስማን, [cousin of Naib Yahya; briefly put in his place by the Egyptians]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] [[ar:حرقيقو]] [[arz:حرقيقو]] [[de:Hirgigo]] [[en:Arkiko]] [[fr:Hirgigo]] [[ru:Аркико]] [[sv:Hirgigo]] [[tr:Harkova/Hirgigo]] [[ur:ارکیکو]] n6e2aj87kqcl5fkak0hnj57lediexa5 9341 9340 2026-10-11T04:55:12Z Bbeshir 5 9341 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። == አዕላም ዉላድ ሕርጊጎ == * ሹሀዳ ሕርጊጎ, [victims of the massacres of 17 April 1975 (235–470 killed) and 30 December 1976]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_massacres_during_the_Eritrean_War_of_Independence List of massacres during the Eritrean War of Independence], English Wikipedia</ref> * [[ዑስማን ሳልሕ ሳቤ]] (1932–1987), [Eritrean revolutionary and independence leader]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * ዐሊ መሐመድ ስዒድ ብርሃቱ (1930s–2019), [independence veteran and author]<ref>[https://awate.com/eulogizing-ali-mohammed-said-berhatu/ Eulogizing Ali Mohammed Said Berhatu], Awate.com, 1 July 2019</ref> * ባሻ ሳልሕ አሕመድ ኪኪያ, [founder of the Hirgigo school (1944)]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * [[ረመዳን መሐመድ ኑር]] (1938–2021), [first chairman of the EPLF]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Romodan_Mohammed_Nur Romodan Mohammed Nur], English Wikipedia</ref> * [[ዐሊ ስይድ ዐብደላ]] (1949–2005), [Minister of Foreign Affairs of Eritrea, 2000–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Said_Abdella Ali Said Abdella], English Wikipedia</ref> * [[አልአሚን መሐመድ ስዒድ]] (1946/47–2021), [Secretary of the PFDJ; first Minister of Information]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Alamin_Mohammed_Seid Alamin Mohammed Seid], English Wikipedia</ref> * [[አሕመድ ጣሂር ባዱሪ]] (1946–2024), [Eritrea's ambassador to the United Nations, 2001–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Baduri Ahmed Baduri], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዐሊ ዑማሮ, [EPLF co-founder; Eritrea's ambassador to Nigeria]<ref>[http://www.ehrea.org/omaro1.php Eritrean Ambassador To Nigeria Arrested In Asmara], EHREA</ref> * [[መሐመድዐሊ ሐሰን አልአሚን]] (አሚን ኩዌት) (1937–2023), ምሔርባይ፡ ረስሚ ወኪል ጀብሀት ተሕሪር ኤረትርየ ዲብ ኩዌት * ሙሳ ሑሴን ናይብ (c. 1949–2026), [veteran freedom fighter; member of the PFDJ Central Committee and National Assembly] * ዑስማን ሳልሕ ደንደን (?–2006), ምሔርባይ, [joined the liberation struggle in 1963]<ref>[https://allafrica.com/stories/200606080802.html Veteran Fighter Osman Saleh Denden Passes Away], AllAfrica, 8 June 2006</ref> * [[ፈውዝየ ሃሺም]] (1956–), [Minister of Justice of Eritrea since 1993]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Fozia_Hashim Fozia Hashim], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዑስማን አቡበከር, [historian; author of Arabic books including "Contemporary History of Eritrea" and "Osman Saleh Sabbe and the Eritrean Revolution"]<ref>[https://www.goodreads.com/author/list/6522501._ Books by محمد عثمان أبو بكر], Goodreads</ref> === ናይባት ሕርጊጎ === * ናይብ ሐሰን * ናይብ የሕያ, [led a rebellion against Egyptian rule in 1826]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> * ናይብ ዑስማን, [cousin of Naib Yahya; briefly put in his place by the Egyptians]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] [[ar:حرقيقو]] [[arz:حرقيقو]] [[de:Hirgigo]] [[en:Arkiko]] [[fr:Hirgigo]] [[ru:Аркико]] [[sv:Hirgigo]] [[tr:Harkova/Hirgigo]] [[ur:ارکیکو]] jxt106ykegd70blo74tck5sy7ytx4fw 9342 9341 2026-10-11T05:01:58Z Bbeshir 5 9342 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። == አዕላም ዉላድ ሕርጊጎ == * ሹሀዳ ሕርጊጎ, [victims of the massacres of 17 April 1975 (235–470 killed) and 30 December 1976]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_massacres_during_the_Eritrean_War_of_Independence List of massacres during the Eritrean War of Independence], English Wikipedia</ref> * [[ዑስማን ሳልሕ ሳቤ]] (1932–1987), [Eritrean revolutionary and independence leader]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * ዐሊ መሐመድ ስዒድ ብርሃቱ (1930s–2019), [independence veteran and author]<ref>[https://awate.com/eulogizing-ali-mohammed-said-berhatu/ Eulogizing Ali Mohammed Said Berhatu], Awate.com, 1 July 2019</ref> * ባሻ ሳልሕ አሕመድ ኪኪያ, [founder of the Hirgigo school (1944)]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * [[ረመዳን መሐመድ ኑር]] (1938–2021), [first chairman of the EPLF]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Romodan_Mohammed_Nur Romodan Mohammed Nur], English Wikipedia</ref> * [[ዐሊ ስይድ ዐብደላ]] (1949–2005), [Minister of Foreign Affairs of Eritrea, 2000–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Said_Abdella Ali Said Abdella], English Wikipedia</ref> * [[አልአሚን መሐመድ ስዒድ]] (1946/47–2021), [Secretary of the PFDJ; first Minister of Information]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Alamin_Mohammed_Seid Alamin Mohammed Seid], English Wikipedia</ref> * [[አሕመድ ጣሂር ባዱሪ]] (1946–2024), [Eritrea's ambassador to the United Nations, 2001–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Baduri Ahmed Baduri], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዐሊ ዑማሮ, [EPLF co-founder; Eritrea's ambassador to Nigeria]<ref>[http://www.ehrea.org/omaro1.php Eritrean Ambassador To Nigeria Arrested In Asmara], EHREA</ref> * [[መሐመድዐሊ ሐሰን አልአሚን]] (አሚን ኩዌት) (1937–2023), ምሔርባይ፡ ረስሚ ወኪል ጀብሀት ተሕሪር ኤረትርየ ዲብ ኩዌት * ሙሳ ሑሴን ናይብ (c. 1949–2026), [veteran freedom fighter; member of the PFDJ Central Committee and National Assembly] * ዑስማን ሳልሕ ደንደን (?–2006), ምሔርባይ, [joined the liberation struggle in 1963]<ref>[https://allafrica.com/stories/200606080802.html Veteran Fighter Osman Saleh Denden Passes Away], AllAfrica, 8 June 2006</ref> * [[ፈውዝየ ሃሺም]] (1956–), [Minister of Justice of Eritrea since 1993]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Fozia_Hashim Fozia Hashim], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዑስማን አቡበከር, [historian; author of Arabic books including "Contemporary History of Eritrea" and "Osman Saleh Sabbe and the Eritrean Revolution"]<ref>[https://www.goodreads.com/author/list/6522501._ Books by محمد عثمان أبو بكر], Goodreads</ref> * ዛህራ ዐሊ, [singer; known for patriotic songs and the song "Hrgigo" (2026)] === ናይባት ሕርጊጎ === * ናይብ ሐሰን * ናይብ የሕያ, [led a rebellion against Egyptian rule in 1826]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> * ናይብ ዑስማን, [cousin of Naib Yahya; briefly put in his place by the Egyptians]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] [[ar:حرقيقو]] [[arz:حرقيقو]] [[de:Hirgigo]] [[en:Arkiko]] [[fr:Hirgigo]] [[ru:Аркико]] [[sv:Hirgigo]] [[tr:Harkova/Hirgigo]] [[ur:ارکیکو]] nto5lbq48wll3mmkoxpqyviapv5008h 9343 9342 2026-10-11T05:03:48Z Bbeshir 5 9343 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። == አዕላም ዉላድ ሕርጊጎ == * ሹሀዳ ሕርጊጎ, [victims of the massacres of 17 April 1975 (235–470 killed) and 30 December 1976]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_massacres_during_the_Eritrean_War_of_Independence List of massacres during the Eritrean War of Independence], English Wikipedia</ref> * [[ዑስማን ሳልሕ ሳቤ]] (1932–1987), [Eritrean revolutionary and independence leader]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * ዐሊ መሐመድ ስዒድ ብርሃቱ (1930s–2019), [independence veteran and author]<ref>[https://awate.com/eulogizing-ali-mohammed-said-berhatu/ Eulogizing Ali Mohammed Said Berhatu], Awate.com, 1 July 2019</ref> * ባሻ ሳልሕ አሕመድ ኪኪያ, [founder of the Hirgigo school (1944)]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * [[ረመዳን መሐመድ ኑር]] (1938–2021), [first chairman of the EPLF]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Romodan_Mohammed_Nur Romodan Mohammed Nur], English Wikipedia</ref> * [[ዐሊ ስይድ ዐብደላ]] (1949–2005), [Minister of Foreign Affairs of Eritrea, 2000–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Said_Abdella Ali Said Abdella], English Wikipedia</ref> * [[አልአሚን መሐመድ ስዒድ]] (1946/47–2021), [Secretary of the PFDJ; first Minister of Information]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Alamin_Mohammed_Seid Alamin Mohammed Seid], English Wikipedia</ref> * [[አሕመድ ጣሂር ባዱሪ]] (1946–2024), [Eritrea's ambassador to the United Nations, 2001–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Baduri Ahmed Baduri], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዐሊ ዑማሮ, [EPLF co-founder; Eritrea's ambassador to Nigeria]<ref>[http://www.ehrea.org/omaro1.php Eritrean Ambassador To Nigeria Arrested In Asmara], EHREA</ref> * [[መሐመድዐሊ ሐሰን አልአሚን]] (አሚን ኩዌት) (1937–2023), ምሔርባይ፡ ረስሚ ወኪል ጀብሀት ተሕሪር ኤረትርየ ዲብ ኩዌት * ሙሳ ሑሴን ናይብ (c. 1949–2026), [veteran freedom fighter; member of the PFDJ Central Committee and National Assembly] * ዑስማን ሳልሕ ደንደን (?–2006), ምሔርባይ, [joined the liberation struggle in 1963]<ref>[https://allafrica.com/stories/200606080802.html Veteran Fighter Osman Saleh Denden Passes Away], AllAfrica, 8 June 2006</ref> * [[ፈውዝየ ሃሺም]] (1956–), [Minister of Justice of Eritrea since 1993]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Fozia_Hashim Fozia Hashim], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዑስማን አቡበከር, [historian; author of Arabic books including "Contemporary History of Eritrea" and "Osman Saleh Sabbe and the Eritrean Revolution"]<ref>[https://www.goodreads.com/author/list/6522501._ Books by محمد عثمان أبو بكر], Goodreads</ref> * ዛህራ ዐሊ, [singer; known for patriotic songs and the song "[https://www.youtube.com/watch?v=Q7%20oljkbPJU Hrgigo]" (2026)] === ናይባት ሕርጊጎ === * ናይብ ሐሰን * ናይብ የሕያ, [led a rebellion against Egyptian rule in 1826]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> * ናይብ ዑስማን, [cousin of Naib Yahya; briefly put in his place by the Egyptians]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] [[ar:حرقيقو]] [[arz:حرقيقو]] [[de:Hirgigo]] [[en:Arkiko]] [[fr:Hirgigo]] [[ru:Аркико]] [[sv:Hirgigo]] [[tr:Harkova/Hirgigo]] [[ur:ارکیکو]] ly89bvxkixalle2cxb5vdajs4wmnczr 9344 9343 2026-10-11T05:05:56Z Bbeshir 5 9344 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። == አዕላም ዉላድ ሕርጊጎ == * ሹሀዳ ሕርጊጎ, [victims of the massacres of 17 April 1975 (235–470 killed) and 30 December 1976]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_massacres_during_the_Eritrean_War_of_Independence List of massacres during the Eritrean War of Independence], English Wikipedia</ref> * [[ዑስማን ሳልሕ ሳቤ]] (1932–1987), [Eritrean revolutionary and independence leader]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * ዐሊ መሐመድ ስዒድ ብርሃቱ (1930s–2019), [independence veteran and author]<ref>[https://awate.com/eulogizing-ali-mohammed-said-berhatu/ Eulogizing Ali Mohammed Said Berhatu], Awate.com, 1 July 2019</ref> * ባሻ ሳልሕ አሕመድ ኪኪያ, [founder of the Hirgigo school (1944)]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * [[ረመዳን መሐመድ ኑር]] (1938–2021), [first chairman of the EPLF]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Romodan_Mohammed_Nur Romodan Mohammed Nur], English Wikipedia</ref> * [[ዐሊ ስይድ ዐብደላ]] (1949–2005), [Minister of Foreign Affairs of Eritrea, 2000–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Said_Abdella Ali Said Abdella], English Wikipedia</ref> * [[አልአሚን መሐመድ ስዒድ]] (1946/47–2021), [Secretary of the PFDJ; first Minister of Information]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Alamin_Mohammed_Seid Alamin Mohammed Seid], English Wikipedia</ref> * [[አሕመድ ጣሂር ባዱሪ]] (1946–2024), [Eritrea's ambassador to the United Nations, 2001–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Baduri Ahmed Baduri], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዐሊ ዑማሮ, [EPLF co-founder; Eritrea's ambassador to Nigeria]<ref>[http://www.ehrea.org/omaro1.php Eritrean Ambassador To Nigeria Arrested In Asmara], EHREA</ref> * [[መሐመድዐሊ ሐሰን አልአሚን]] (አሚን ኩዌት) (1937–2023), ምሔርባይ፡ ረስሚ ወኪል ጀብሀት ተሕሪር ኤረትርየ ዲብ ኩዌት * ሙሳ ሑሴን ናይብ (c. 1949–2026), [veteran freedom fighter; member of the PFDJ Central Committee and National Assembly] * ዑስማን ሳልሕ ደንደን (?–2006), ምሔርባይ, [joined the liberation struggle in 1963]<ref>[https://allafrica.com/stories/200606080802.html Veteran Fighter Osman Saleh Denden Passes Away], AllAfrica, 8 June 2006</ref> * [[ፈውዝየ ሃሺም]] (1956–), [Minister of Justice of Eritrea since 1993]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Fozia_Hashim Fozia Hashim], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዑስማን አቡበከር, [historian; author of Arabic books including "Contemporary History of Eritrea" and "Osman Saleh Sabbe and the Eritrean Revolution"]<ref>[https://www.goodreads.com/author/list/6522501._ Books by محمد عثمان أبو بكر], Goodreads</ref> * ዛህራ ዐሊ, [singer; known for [https://open.spotify.com/album/73IRyGIbv3PyAAGkzsP8kS patriotic songs] and the song "[https://www.youtube.com/watch?v=Q7%20oljkbPJU Hrgigo]" (2026)] === ናይባት ሕርጊጎ === * ናይብ ሐሰን * ናይብ የሕያ, [led a rebellion against Egyptian rule in 1826]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> * ናይብ ዑስማን, [cousin of Naib Yahya; briefly put in his place by the Egyptians]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] [[ar:حرقيقو]] [[arz:حرقيقو]] [[de:Hirgigo]] [[en:Arkiko]] [[fr:Hirgigo]] [[ru:Аркико]] [[sv:Hirgigo]] [[tr:Harkova/Hirgigo]] [[ur:ارکیکو]] 709yagmc0m776djceq5lum5uiqwbwz4 9345 9344 2026-10-11T05:07:50Z Bbeshir 5 9345 wikitext text/x-wiki '''ሕርጊጎ''' [[ፋይል:HirgigoPowerplant.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:HirgigoPowerplant.jpg|ማሽን ኮረንቲ ሕርጊጎ፡ ምን ሰግሀለት [[ባጸዕ]] ለትረኤ (2017)]] [[ፋይል:Naib Hassan ruler of Arkiko.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Naib_Hassan_ruler_of_Arkiko.jpg|ናይብ ሐሰን]] [[ፋይል:DasRotheMeer1860 - Kartenausschnitt Golf von Arkiko - Massaua (cropped).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DasRotheMeer1860_-_Kartenausschnitt_Golf_von_Arkiko_-_Massaua_(cropped).jpg|ኻርጠት ኸሊጅ ሕርጊጎ [[ባጸዕ]] (1860)]] [[ፋይል:Les Colonies Italiennes. Revue maritime et coloniale. 127. 1895, p. 247.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Les_Colonies_Italiennes._Revue_maritime_et_coloniale._127._1895,_p._247.jpg|መስተዕመራት ኢጣልየ፡ ምን መጅለት ፈረንሳ (1895)]] [[ፋይል:10 cartes du détroit de Bab-el-Mandel et de ports situés sur la côte ouest de la Mer Rouge - (tirées) des cartes de Mortier - btv1b532636305 (1 of 2).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_du_détroit_de_Bab-el-Mandel_et_de_ports_situés_sur_la_côte_ouest_de_la_Mer_Rouge_-_(tirées)_des_cartes_de_Mortier_-_btv1b532636305_(1_of_2).jpg|ዐሸር ኻርጠታት መራሴ በሐር ቀየሕ፡ ምን ኻርጠታት ፒተር ሞርቲየር (ሐድ 1700)]] [[ፋይል:Hussem Naib and the Meccan Sharif.png|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hussem_Naib_and_the_Meccan_Sharif.png|ናይብ ሑሴን ወሸሪፍ መካ]] [[ፋይል:10 cartes - Port de Masua et Arquico.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:10_cartes_-_Port_de_Masua_et_Arquico.jpg|ኻርጠት መርሳ [[ባጸዕ]] ምን ዐሸር ኻርጠታት ሞርቲየር]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - region Mecca - Bab-el-Mandeb - Baylour.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_region_Mecca_-_Bab-el-Mandeb_-_Baylour.jpg|ኻርጠት አፍሪቃ (1707)፡ ምን መካ እስከ ባብ አል-መንደብ ወበይሉል]] [[ፋይል:Golfe Arabique ou Mer Rouge. Par le Sr. d'Anville de l'Academie Royale des Belles-Lettres, et de celle des Sciences de (IA dr golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Golfe_Arabique_ou_Mer_Rouge._Par_le_Sr._d%27Anville_de_l%27Academie_Royale_des_Belles-Lettres,_et_de_celle_des_Sciences_de_(IA_dr_golfe-arabique-ou-mer-rouge-par-le-sr-danville-de-lacademie-royale-des-00414026).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዳንቪል]] [[ፋይል:Massawa, Northern Red Sea, Eritrea SLNSW FL15973279.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Massawa,_Northern_Red_Sea,_Eritrea_SLNSW_FL15973279.jpg| [[ባጸዕ]] ወበሐር ቀየሕ ሰሜናይ]] [[ፋይል:Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, Golfe Arabique ou Mer Rough (FL35469921 2492887).jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jean_Baptiste_Bourguignon_d%27Anville,_Golfe_Arabique_ou_Mer_Rough_(FL35469921_2492887).jpg|ኻርጠት በሐር ቀየሕ፡ ምን ዣን ባፕቲስት ቡርጊኞን ዳንቪል]] [[ፋይል:Africa 1707 Lobo (cropped) - Artwork showing Prester John of Abyssinia with indigenous men, a unicorn, a self-sacrificing pelican.jpg|thumb|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Africa_1707_Lobo_(cropped)_-_Artwork_showing_Prester_John_of_Abyssinia_with_indigenous_men,_a_unicorn,_a_self-sacrificing_pelican.jpg|ስእል ፕሬስተር ጆን ሐበሻ፡ ምን ኻርጠት አፍሪቃ (1707)]] ሕርጊጎ፡ ምን መዲነት [[ባጸዕ]] ጀሀት ግብለት ሐድ 11 ኪሎሜተር ራይመት ለህሌት ገዲመት ሽብህ መዲነት ተ። ለዐቤት ዔማት [[መሐጠት ተውሊድ ከህረበት ሕርጊጎ]] ዐድነ ዲብ ሐረተ ሰበት ትትረከብ፡ እብ ስሜታ ቱ ለትትአመር። ዘበን በዲር እብ ‘ደከኖ’ ትትአመር ዐለት። እብ ሳሆ ሐርማዝ በህለት ቱ። መናበረት ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ዓመት እት ሐርስ፡ ርዕዮ፡ ትጃረት ወጀለቦት ዓሰ ትተንከብ። ለእብ ሐርስ ልትናበሮ ዲብ ክምሰል ከረ ገደም ወፈረራ ላቱ አካናት ለሐርሶ። ለእብ ትጃረት መናበረቶም ለሳይሮ፡ ደካኪን ወገሃዊ እንዴ ወደው ልትናበሮ። ንዋይመ ለአዘቡ። ለናይ ርዕዮ ህዬ እት መናበረት ስብክ ወስግም ልተንከቦ። ሰሮም ዲብ በሐር ዲብ ልትፈረሮ ዓሰ ዲብ ጀልቦ ወምስሉ ለልጻበጥ ብዕድ ወራታት ሐያቶም ሳይሮ። ለተርፈው ህዬ አስክ [[ባጸዕ]] ዲብ ልትፈረሮ ዲብ ለትፈናተ መካትብ ሸቁ። ሸዐብ ሕርጊጎ እብ ሰለስ ቆምያት ለትከወና ቱ። ትግሬ፡ ዐፈር ወሳሆ። ናይ አትራክ፡ ዐረብ ወህንድ አስክ ለበን ዓይላትመ ብዝሓት ተን። ምናተ ልሰዕ ዮም ለሸዐብ እብ ህዳይ ወብዕድ መሕበራይ ዕላቃት ዲብ ሕድ ለተሓበራ ቱ። ዲብ ሕርጊጎ፡ ምን ወክድ እስትዕማር ትርክ እንዴ አንበተ ምን ሐምስ ዐወሊ ለልትገለል ማይ ልትዐመር ለዐለ ጀራዲን እብ ብዝሔ ክምሰል ዐለ ልትሀደግ። ለምኑ ልትረከብ ፈርያት ወሐመሊት ህዬ እግል ሕርጊጎ እንዴ ከፈ አስክ [[ባጸዕ]] እንዴ ትለአከ ልትዘቤ ዐለ። እብ ጅላብ እንዴ ትጸዐነ ህዬ ዲብለ መዲነት ለአቴ ዐለ። እሊ አውቶቡሳት፡ ናይ ዐድ ኬክየ ወሐረጎት እግል ሕርጊጎ ከደማት እግል ለሀብ እንዴ ኢለአነብት ለዐላ ቱ። == አትራክ == እግል [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ለአትመቃረሖ ወካይሎም እንዴ ወደው ለሸየመዎም ናይባትመ ሰከኖም እት ሕርጊጎ ዐለ። == ውላድ ሕርጊጎ == ምንለ በዝሐ ስያስያይ ሐያት ወጠኖም ኢቄበው። ዶሮም ዲብ ንዳል ሰኒ ዐቢቱ ለዐለ። እብ ፍንቱይ ለዲብለ በዐል ሱሰት ላተ [[መድረሰት ሕርጊጎ|መድረሰት ሕርጊጎ]] ለደርሰው ሸባባት። ብዝሓም እበ ዲብ 1940ታት ወ1950ታት ለዐለ ስያስያይ ቴለል ሰበት ተአሰረው፡ አንፋር ሐረከት (መሕበር ሸውዐቴ) ለዐለው ውላድ ሕርጊጎ እብ ዕልብ ሑዳም ይዐለው። ግድለ ስለሕ ክምሰል ተአንበታመ እግል ሰልፍ ወቅት እግል ሕርጊጎ፡ [[ባጸዕ]] ወድዋራተ እግል ትከምክም ዲብ ሰነት 1964 ለተአሰሰት ፈሬዕ [[ጀብሃት ታሕሪር እርትርያ|ጀ.ተ.ኤ.]] መርከዘ ዲብ ሕርጊጎ ዐለ። ርኢስ ናይለ ፈሬዕ መሕሙድ ሳልሕ ሰቤ (ሑሁ እግል ሽሂድ [[ዑስማን ሳለሕ ሰበ|ዑስማን ሳልሕ ሰቤ]]) ዐለ። አግደ ሀደፋ፡ ሽባን እንዴ አፍዘዕከ እት ሜዳን ክምሰል ፈግሮ ውድየት፡ ምስሉመ ዕንዳቄ፡ ሴፈ ወስራይ አስክ ሜዳን ልኢክ ዐለ። ምናተ፡ ዲብ ሰነት 1966 ሀለዮተ እብ ዎሮ ጃሱስ ሰበት ተአመረ፡ ምነ 12 አንፋረ ለበዝሐው ዲብ እዴ አባይ ትከረው። አስክ 25 ሰነት ለገብእ ሐብስ ወጀዘ ህዬ ተሐከመ እቶም። ለዐለት ሐረከት ንዳል ላኪን ሐቆ መትጸባጥ ናይ እሊ ፈሬዕመ ይአትካረመ። ግራሁ ረዪም እንዴ ኢትጸኔሕ ፈሬዕ ብዕድ ተአሰሰ። ላኪን እሊመ ብዙሕ እንዴ ኢከልእ ተአመረ ወእብ አባይ እግል ልትንዔ አንበተ። ግራሁ ከረ ዐብዱ በሺር ለልትበሀሎ ለዐለው እቱ ሳልሳይ ፈሬዕ ትከወነ። ዐብዱ በሺር ህዬ ርኢሱ ገብአ። እሊመ ግረ ነድ ሕርጊጎ (1976) ይአተላለ። ርኢሱመ ሜዳን ፈግረ። ቅዋት ሸዕብየት ተሕሪር ኤረትርየ ምን ጀተኤ ክምሰል ትፈንቴት፡ እብ ደንካልየ እንዴ ወዴት ሜዳን ክምሰል አቴት፡ እግል ዐገምቡሰ ወገደም ሰዋትረ ዋድየቱ ዐለት። ምን [[ባጸዕ]] ለመጽእ ሴፈ፡ ስራይ ወብዕድ አሽየእ እብ ሕርጊጎ እንዴ ወደ አስክ ከረ ገደም ወዐገምቡሰ በጽሕ ዐለ። ስካን ገደም፡ ሕርጊጎ ወዐገምቡሰ እት ኖስኖሶም ዕላቀት ትርድት ሰበት ዐለት እሎም፡ ገብእ ለዐለ ናይ ንዳል ሐረከት ደማነት ዐለት እሉ። አስክ ንዳል እግል ሊጊስ ለለሐዜ ነፈር እብ ገደም እንዴ ወዳቱ አስክ ዐገምቡሰ ለልትዐዴ። ተድሪብመ ምንገብእ አሰልፍ ዲብ ገደም ቱ ገብእ ለዐለ። ሐር ላኪን አስክ ዐገምቡሰ (ዔለተናን) ተዐደ። እሊ ክሉ ላኪን ምን ንዛም ሀይሌስላሴ ሕቦዕ ይዐለ። ውላድለ ደዋዬሕ አግደ መአይደት ናይለ ንዳል ክምሰል ዐለው ክሉ ረአሱ ቃዊሁ ይዐለ። ሰበት እሊ ሸዐብ ዐገምቡሰ ወገደም ምስል ንዋዩ እንዴ ትከምከመ እት ሕርጊጎ እግል ልሕደር ለቀስብ መምርሕ ዲብ ሰነት 1970 አትሐላለፈ። አንስ ለመምርሕ እግል ሐሸሞት ምስል ውላደት ሕርጊጎ አተየ። ሰብ ህዬ ለበዝሐው አመት ሐርስ ወርዕዮ እግል ሊደው መጆብ ይአተው። ለእንዴ ፈርሀው ምስል ንዋዮም ለአተው ሑዳም ሰብ ህዬ፡ እበ እተ ወክድ ለሀይ ለዐለ ጀፋፍ ክሉ ንዋዮም እብ ሰፍረ ፈነ። ዐሳክር ሀይለስላሴ፡ ለፈግረ መምርሕ እግል ልሽቄ ክምሰል ኢቀድር ሰበት ትፈሀመዩ፡ ዲብለ ሰነት ለሀ ህግየ ሐዳስ አምጸአ። “ውላድኩም ምነ ህለው እቱ አካናት አስክ ዐድ ኣቱዎም” ዲብ ልብሎ እጅትመዓት እግል ሊደው አንበተው። ለእጅትመዕ፡ በርሀት ጸሓይ እተ ትደቀብ እቱ ወክድ እንዴ ሐረውቶም ለወዱዉ። ለወክድ ሸዐብ እበ ሀራሪትለ ጸሓይ እግል ልትቀሌ አዝመው ምኑ። አሰልፍ ለእጅትመዓት እግል ውላድ ተብዕን ሌጠ ለከስስ ዐለ። ሐር ላኪን ተብዐት ወአንስ ለኢፈንቴ ገብአ። እብ ፍንቱይ ውላዶም እት ሜዳን ለፈግረው ምኖም ዓይላት ተህዲድ ብዙሕ ወእስሮ ሳድፎም ዐለ። ብዝሓም ካምቦ ፖሊስ እትለ ትትበሀል አካን ተአሰረው። እብ ሰበብለ ጀሬ እቶም ለዐለት ጅርበት፡ አርወሐቶም ለሐግለውመ ወናይ ገሮብ ወዐቅል ምስክነ ለሳደፈዮምመ ሑዳም ይዐለው። ዲብለ መደት ለሀ፡ ሻምበል ከበዴ ወሻምበል ረጋሰ ለልትበሀሎ ሜርሐት ‘ወሃጠጠ’ ለልትበሀል ኖዕ ስለሕ እበ ጸዐነየ ማጋት እንዴ ተ’ለው ለአቱ እት ህለው፡ ዲብ ሸዐብ ርዕብ ትሩድ ልትከለቅ ዐለ። ቅዋት ሰውረት እብ ብሼሽ ዲብ መዳይን ገጾም እግል ልትጸገዖ ክምሰል አንበተው፡ ቅያደት ዐሳክር አባይ፡ “እለ ዐድ እግል ትደመር በ፡ ” ለልብል እኩይ ሀደፍ ኤተነው። ዲብለ ዐድ ለዐለ መዐሳክር ወመራክዝ ፖሊስ ህዬ ምነ ዐድ ፋግር ዐለ። ዐድ እብ በይነ ክምሰል ተርፈት፡ ቤለ-ሮባታት ወብዕድ እት ታጅሮ ለልትጀሰሶ ጀዋሲስ ጠለቀው እተ። <nowiki>*</nowiki> * * ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል 1975፡ አሰይድ ኢብራሂም ደሬዕ ናይ ብክሮም ስዒድ ኢብራሂም ህዳይ ለትቃጸረው እተ አምዕል ዐለት። ቀደምለ አምዕል ለሀ ህዬ እግል ህዳይ ለገብእ ዜድ፡ ሽከር፡ ሩዝ ወብዕድ እስትህላካት ምን [[ባጸዕ]] እግል ለአግረሆ ዐለ እሎም። ለብዳዐት እግል ህዳይተ ሚ ቀርድ ብዕድ አሰልፍ እበ መራቀበት ለወዱ ዐሳክር እግል ልትአከድ ዐለ እሉ። ህቶም ‘ይሕለፍ’ እግል ሊቦሉ ገብአው ምንገብእ ህዬ፡ ምን ኮሚሳርያቶ ወግቢ ተስሬሕ እግል ለአፍገሮ እሉ ዐለ እሎም። ተስሬሕ ሐቆ ፈግራመ ዲብ ገበይ ሕርጊጎ እበ ዐለት ንቅጠት ወብዕድ አካናት ተፍቲሽ (አጂፕ) ምን ሐዲስ ልትፈተሽ ዐለ። እብሊ ህዬ አሰይድ ኢብራሂም ሐቆ ናይ ክልኤ ሳምን አንጎጋይ እግለ ዐፍሽ ዲብ ቤት ኣተዩ። እተ ወክድ ለሀይ ወድ 15 ለዐለ ጃብር ወልዱ፡ እግለ ሐሬ ለመጽአ ቴለል ልትዘከር እት ህለ፡ ፈርወንተር አምዕል ህዳይ ክምሰል ገብአት፡ ምነ ትፈናተ ድዋራት ለመጽአው ብዝሓም ጋሸ ዲብ ቤትነ ተአከበው። እት ፍንጌሆም ምን ገደም ወዐገምቡሰ ለመጽአው ሔልየት ወመተልህየት ሸባባት ዐለው። ለሸባባት ምርግዲ እግል ልተልሀው እት ልትከማከሞ ላኪን አቡዬ፡ “አነ ለሓለት ተመመአኒ ይህሌት፡ እሎም ውላጄ አነ እለ መናሰበቼ እብ ሰላም እግል ትሕለፍ እዬቱ ሐዜ ለህሌኮ፡ ዐይብኩም ከበሮ ኢትዝበጦ፡ እንዴ ደረርኩም ሌጠ ስከቦ። ፈንጎሕ አመት ህዳይነ ኒዴ” ቤለዮም። ለሸባባት እበ ህግየ ይአግነዐው። እግል ልደየፎ ምን ረዪም ለመጽአው ዐለው። ህግየ ዐቢ እግል ለሐሽሞ ሰበት ሐዘው ላኪን እተ ዶሎም ዎሮ በርናምጅ አፍገረው። ህቱ ህዬ፡ አሰልፍ እግል ልደረሮ ወሐር ዲብ ባካት ዐድ መርዓዊ ዲብለ ዐለ ሕሊል እንዴ ሰክበው እግል ልትመየው፡ ሐቆሁ መጋውሕ እንዴ ቀንጸው አስክ ዐድ መርዓዊ እንዴ አቅበለው ወመብሩክ እንዴ ቤለው አስክ ዐድ መርዓት እግል ሊጊሶ ወምኑ አስክ ዐዶም እግል ለአቅብሎ ዐለ። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባባት፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። ለወክድ፡ ዐሳክር አቶብየ ምን ሳዐት 9፡00 ላሊ እንዴ አንበተው እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እንዴ ገብአው አስክ በሐር ለህለ አካናት ጻብጣሙ ትመየው። ለሸባብ፡ ክምሰል ደረረው፡ እብ ጀሀት ቅብለት ሕርጊጎ እተ ህለ ሕሊል ገጾም ሄረረው። ዲብ ሕሊል ክሪ እግል ሊበሎ ወዘብጥ እግል ልትከበቶም ሐቴ ገብአ። ዲብለ ወክድ ለሀይ “ወንበዴታት ዲብ ሕርጊጎ እንዴ አተው ልደረሮ ወምን ገጽ ላሊ ፈግሮ ህለው” ለልብል ከበር እግል ዐሳክር አባይ ባጽሖም ሰበት ዐለ፡ ጀብሀት መጸአተነ እንዴ ቤለውቶም ዘብጥ ለከስተው። ዘብጥ ክምሰል አንበተ፡ ሓምድ ሐጂ አቡበከር፡ “በጥ በሎ! በጥ በሎ!” ቤለዮም እግለ መልሂቱ። ዐሳክር አባይ ላኪን በክት ይሀበዎም፡ ለአርበዕ እተ ዶሎም ድራር ርሳስ አባይ ገብአው። ሓምድ ህዬ ዶል ዲብ ልሽሕግ ወዶልመ ዲብ ልትባለስ እንዴ ሀርበ ፈግረ። ሓምድ ሐጂ አቡበከር ክምሰል ሀርበ አስክ ዐድ ሕጻን ይአቅበለ። እንዴ ደንገጸ እባሁ ሸንከት ግብለት አተላለ። ዐድ ወለት ክምሰል በጽሐ፡ “አምሐረ መጽአት ህረቦ! ህረቦ!” ቤለ። ሸዐብ ህዬ ጀሀት ግብለት ገጹ እግል ልህረብ አንበተ። ለዐሳክር ምን አጥራፍለ ሕሊል እንዴ አንበተው አስክ ተሐት ዘብጥ ድቁብ ለአተላሉ ዐለው። እሊ ክምሰል ገብአ፡ ለዲብ ዐድ ሕጻን ለዐለው መሳኒት እግል መርዓዊ ስዒድ እንዴ ጸብጠው አስክ ገደም ገጾም ሀርበው። ስሩርጋዘ ዲብለ ልትበሀል አብያት ክምሰል በጽሐው እተ ዶሎም “ዘብጥ ህለ” ትበሀለው። ለመሐብራይ ርሳስ ምን ቅብለት ሸንከት ግብለት እት ልተላወሕ ለረአው አንፋር፡ ለዘብጥ እብ ጀሀት ግብለትመ ለአንበተ መስሎም ዐለ። እብሊ ህዬ መርዓዊ ወመሳኒቱ ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ክፈልአተው ተሐበዐው። መርዓዊ ሑዬ ምስል መሳኒቱ ክምሰል ጌሰ፡ አነ ወሰለስ መሳኒቼ እግለ ዲብ ቤትነ ውሉዓት ለዐለየ ፈዋኒስ አርመሽናሁ። እግል ህዳይ እንዴ ትበሀለ ለዳለ ዐፍሽመ ሐብዐናሁ። ዲቡ እንዴ ትመዬነ ፈጅራተ ባካትነ ክምሰል አቅመትነ፡ ዲብለ ጋምል ሰዐር ለዐለ እቱ አጥራፍ በሐር ዕሽል ዐሳክር አቶብየ ለዐል ወተሐት ልትረገሶ ዐለው። እግል ሕርጊጎ እንዴ ከርደነወ ትመየው። ሳዐት 7፡00 እስቡሕ ክምሰል ገብአ ህዬ ለዐድ እንዴ ወረወ እብ ተማመ ሐንቴ መራቀበቶም ኣተወ። ግረ እለ አነ ዲብ ቤት እግል እጽነሕ ሰበት ሐዜኮ፡ እብ ሰዐይ አስክ ከርስለ ዐድ ሽክ እቤ። ዲብ ሐቴ ቤት እንዴ ሸከፍኮ ህዬ ቀርቀፍኮ። ባብ ክምሰል ትከሰተ እግልዬ፡ ለኢታኬኩዎ ሑዬ ወመሳኒቱ ዲቡ ጸንሐውኒ። እንዴ አስረተሐኮ ክምሰል ትገሴኮ፡ እግልሚ ሀረብ አስክ ግብለት ክምሰል አትካረመው ሐበረውኒ። ብዙሕ እንዴ ይእጸንሕ ህዬ ለዐልኮ እተ ቤት ምን ሐዲስ ትቀርቀፈት። በዐለ ቤት ሽሂድ መሐምድስዒድ ዐብደለ (ሀንደሰት ለዐለ) ለባብ ከስተዩ። ለቀርቀፈ ከማንዶሳይ ሰበት ዐለ፡ ዲበ ቤት ክምሰል ጸንሐናሁ ሰኒ ሐርቀ። “እንቱም እግል ትህረቦ እንዴ እንቤቱ ማሚ ላሊ እብ ግዲደ እንዴ ቀሸሽናሆም ዘብጥ ለፈትሐነ። እግል ልቅተሉኩምቱ ማጽኣም ለህለው፡” ቤሌነ። ሐሬ ላኪን ምን ሐሩቀቱ በርደከ ክልኢቱ ባባት ናይለ ቤት እግል ልትከሰት አዘዘ። ዐሳክር መጽአው ምንገብእ ክምሰል ትፈተሸ እንዴ አተምሰለ እግል ለአስእሎም ክምቱ እንዴ ሐበሬነ ህምድ ክምሰል እምብል ወዴነ። ግረ እለ ዲብ ሕግስለ ዲብ መንገአት ናይለ ቤት ለዐለት ዕጨት ዐባይ ትገሰ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዎሮ ዐስከሪ ዲብለ ቤት ገጹ መጽአ። “ተፈትሽዋል፡ ተፈትሽዋል፡” (ትፈሸት) ክምሰል ቤለዩ ለዐስከሪ፡ ዲብ እንርእዩ እት አሰሩ አቅበለ። ባካት ሳዐት ሐቴ ናይ አደሐ ክምሰል ገብአ፡ ሕርጊጎ ዋራመ ለወዐለው ዐሳክር አስክ አካናቶም እግል ሊጊሶ ትከማከመው። እብ መካይን ለመጽአው አስክ [[ባጸዕ]] አተጀሀው። ለእብ ጅላብ መጽአ ህዬ አስክ ግንራሪብ በድር ገጾም ትጄቀቀው። አነ ህዬ፡ አዜ ላተ ትበገሰው እንዴ እቤ አመት ዐይለቼ እግል ኢዴ፡ ምነ ሕቦዕ እተ ለወዐልኮ ቤት ፈገርኮ። ብዙሕ እንዴ ይአሳድር ህዬ ገናይዝ ዲብ ክል አካን ሙዱድ ዲብ እንቱ ረኤኮ። እግለ ገናይዝ ዲብ እትዐዴ አስክ ቤትነ ሄረርኮ። ቤት እንዴ ይእበጽሕ ላኪን ሐቴ ለአምረ እሲት ዲብ አፍ ቤት ዋድቀት ጸንሐተኒ። “ሚ ገብአኪ ይመ?” እቤለ እብ ድንጋጽ ገሮብዬ ዲብ ለርዐዴ። “አነ ደሐን ህሌኮ፡ ዔጻቼ ሌጣተ እብ ሰደፍ መንዱቆም ዘብጠውኒ። አመት ዐድ ሳይቅ ሌጠ ውዴ ወልዬ፡” ቴለተኒ። ዐድ ሳይቅ ክምሰል ጊስኮ አርበዕ ግናዘት ክምሰል አክያስ ረአስ ሕድ ምዱዳት ጸንሐያኒ። አርወሕ ለቦም ወለ አለቦም እግል እፈንቴ ዲብ እብል፡ ገሮብዬ ክሉ እብ ደም ተሐንገረ። አርወሐቼ ሰበት ሸዕለለት፡ እንዴ ሐደግኩዎም እብ ሰዐይ አስክ ቤቼ አተላሌኮ። እት እግር ገበዬ እግለ ዋድቀት ለዐለት እሲት፡ “ክሎም ሞተው፡ እብ ደም ጅሉጣም ህለው፡” እንዴ እቤለ ገጽ ቀደም አለምቤኮ። ዲብ ባካት ቤትነ ክምሰል በጽሐኮ፡ መዝብያይ ማይ ለዐለ የሕየ ሓምድ ከብዱ እብ ርሳስ እንዴ ትበከአት አብራኩ እብ ክልኤ እዴሁ ጻብጥ እት እንቱ እተ አካኑ ያብስ ዐለ። አስክ ግዋሬነ ዲብ ዐድ ገልሕሰ ምን ጊስኮ ህዬ፡ እብ ተማሞም አንፋርለ ዓይለት ርሹናም ጸንሐውኒ። እብ ድንጋጽ እተ አካንዬ ሀደልጋደ ጋብእ እት አነ፡ ግረ እንዴ አቅበልኮ አስክ ዓይለት አሕመድ ሽኔቲ ረትዐኮ። ዲቡመ ለዐድ ወልዶም ኖር ሳልሕ ለልትበሀል ወግዋሬሆም ሕሴን ለልትበሀል አቃርቦም እብ ርሳስ እንዴ ትቀለው ዋድቃም ጸንሐውኒ። ዲብ ቀደም አንስ ክምሰል ሬሸነዎም ሐሬ ኣመርኮ። እሊ ወብዕድ ክምሰል ረኤኮ፡ ዓይለቼ በገ ለተርፈ ምነ አለቡ እንዴ እቤ ዲብ ዐስስ አስክ ቤትነ እግል ኢጊስ እት እብል፡ ኣምነ ያሲን ለትትበሀል እሲት ከፍ እንዴ አበለት ጸብጠተኒ። “አስክ አየ ትገይስ ህሌከ? ዐሳክር አስክ እለ ግረ ቤትኩም ጫፍራም ህለው ማሚ?” ቴለተኒ። ሐቆ ገሌ ደቃይቅ ዐሳክር መካይኖም እንዴ ጸዐነው ቢብ! ቢብ! ዲብ ለአብሎ ክምሰል ትበገሰው፡ ምን ሐዲስ እብ ሰዐይ አስክ ቤትነ ጠለቅኮ። አቡዬ ክልኢቱ ባባት ቤትነ እንዴ ከስተ ዲብ ኩርሲ ጃጌሕ ጸንሔኒ። “አሀ! ደሐን ህሌኩም ማሚ?” ትሰአሌኒ ድንጉጽ ዲብ እንቱ። ዓይለቼ እብ ሐያት እግል ትጽነሐኒ ለልብል ጌማም ሰበት ይዐለ እግልዬ፡ “ሕነ ላተ ደሐን ህሌነ፡ እንተ ህዬ ደሐን ህሌከ ማሚ?” በሊስ ወሰኣል ደርብ ሕድ ፌተትኮ እቱ ዲብ እትዐጀብ። “ኢመጽአውነ፡ ዎሮ ለአተ ይህለ።” “ይበ፡ አዳም ላኪን ፈነ፡ ዐድ በዴት፡” እቤሉ እንዴ አምረርኮ። ዓይለቼ ወእግለ ህዳይ ለመጽአው ገሸ ምነ መለገት ለሀ ከአፎ ክምሰል ፈግረው ሐሬቱ ለወትደሐ እዬ። እስታዝ ስሌማን ኣድም ቀደም ለሀ ዲብ አቶብያ ቱ ለአደርስ ለዐለ። ሑሁ እተ ወቀት ለሀይ ሼክ ሕርጊጎ ለዐለ ሼክ መሐመድ ኣድም ቱ። እብ ዘመቸ እንዴ ትቀሰባ ቱ አስክ መድረሰት ሕርጊጎ ለትየመመ። ዐሳክር አቶብየ ጅንስየት እግል ለአርእዮም ክምሰል ትሰአለዉ፡ ዲብ አዲስ አበበ ለአፍገረየ ታሴረቱ አርአዮም። ሰበት አትፈከረዮም፡ “ዲብ እለ ዐድ ሽፍተ ሚ እግል ቲዴ መጽአከ? እግል ልቅተሉካቱ ማሚ?” ቤለው እግል ሰኔቱ ለገመው እት መስሎ። ዲብ መኪነቶም እንዴ ጸዐነዉ ዲብ ዳግሞ ምስሉ፡ ዲብ አብያትነ ገጾም መጽአው። እግል ህዳይ ሑዬ ትኩል ለዐለ ዳስ እት ለአሽሮ፡ “እሊ ዳስ ናይ ሚቱ?” ቤለዉ። ህቱ ህዬ ናይ ሐዘን ክምቱ አሰአለዮም። እሊ ወክድ እሊ እት ቤትነ ኢቀርበው ወኢፈተሸው። አቡዬመ እግል ክሉ ባባትለ ቤት ካስቱ ሰበት ጸንሐዮም፡ እግለ እስታዝ ስሌማን ለቤለዮምተ ህግየ አምነወ። <nowiki>*</nowiki> * * ዐድ አሰይድ ሳልሕ ዐብደለ ሳይቅ፡ ሰኒ ምነ ተአዘየ ዓይላት ሕርጊጎ ዐለት። ቤቶም ምተሐት ካምቦ ሕርጊጎ እት ገብእ፡ ምን ግንራሪብ በሐር ሐድ 200 ምትር እትለ ህሌት መሳፈት እት ገብእ፡ እት ጠረፍ ጽርግየ ለትበኔት ተ። እግል ሕርጊጎ እብ ቤቶም እንዴ ወዴካቱ ለተአቴ ዲበ። መሐመድስዒድ ሳይቅ፡ ለእተ መደት ለሀ እት ቤቶም ለሳደፈ ሐደስ ልትዘከር እት ህለ፦ ንኡሽ ዐልኮ። እተ ምዕል ለሀ (ሰንበት ዐባይ 6 ኣፕሪል)፡ እምዬ ኣምነ ዐብደለ ዐሊ ዲብ ህዳይ እንዴ ተዐደመት ዲብ ዐድ ኢብራሂም ደሬዕ ዐለት። እግል ህዳይ ለገብእ ሐልየት ወአሽዓር ለትትጃገረ እሲት ሰበት ይዐለት፡ ዲብ ክሉ ዐዶታት ህዳይ ትትዐደም። እት ረአሱመ እምር ዜብጣይት ከበሮ ተ ለዐለት። == አዕላም ዉላድ ሕርጊጎ == * ሹሀዳ ሕርጊጎ, [victims of the massacres of 17 April 1975 (235–470 killed) and 30 December 1976]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_massacres_during_the_Eritrean_War_of_Independence List of massacres during the Eritrean War of Independence], English Wikipedia</ref> * [[ዑስማን ሳልሕ ሳቤ]] (1932–1987), [Eritrean revolutionary and independence leader]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * ዐሊ መሐመድ ስዒድ ብርሃቱ (1930s–2019), [independence veteran and author]<ref>[https://awate.com/eulogizing-ali-mohammed-said-berhatu/ Eulogizing Ali Mohammed Said Berhatu], Awate.com, 1 July 2019</ref> * ባሻ ሳልሕ አሕመድ ኪኪያ, [founder of the Hirgigo school (1944)]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Osman_Saleh_Sabbe Osman Saleh Sabbe], English Wikipedia</ref> * [[ረመዳን መሐመድ ኑር]] (1938–2021), [first chairman of the EPLF]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Romodan_Mohammed_Nur Romodan Mohammed Nur], English Wikipedia</ref> * [[ዐሊ ስይድ ዐብደላ]] (1949–2005), [Minister of Foreign Affairs of Eritrea, 2000–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Said_Abdella Ali Said Abdella], English Wikipedia</ref> * [[አልአሚን መሐመድ ስዒድ]] (1946/47–2021), [Secretary of the PFDJ; first Minister of Information]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Alamin_Mohammed_Seid Alamin Mohammed Seid], English Wikipedia</ref> * [[አሕመድ ጣሂር ባዱሪ]] (1946–2024), [Eritrea's ambassador to the United Nations, 2001–2005]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Baduri Ahmed Baduri], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዐሊ ዑማሮ, [EPLF co-founder; Eritrea's ambassador to Nigeria]<ref>[http://www.ehrea.org/omaro1.php Eritrean Ambassador To Nigeria Arrested In Asmara], EHREA</ref> * አሕመድ ሸኽ ፈረስ (1927–c. 2010), [sea captain and ELF veteran; smuggled arms for the ELF and helped Osman Saleh Sabbe escape in 1959; died in prison]<ref>Ahmed Raji, "Eritrea: Ahmed Sheikh Feres' Death Kept Secret For Four Years", Awate.com, 7 September 2014</ref> * [[መሐመድዐሊ ሐሰን አልአሚን]] (አሚን ኩዌት) (1937–2023), ምሔርባይ፡ ረስሚ ወኪል ጀብሀት ተሕሪር ኤረትርየ ዲብ ኩዌት * ሙሳ ሑሴን ናይብ (c. 1949–2026), [veteran freedom fighter; member of the PFDJ Central Committee and National Assembly] * ዑስማን ሳልሕ ደንደን (?–2006), ምሔርባይ, [joined the liberation struggle in 1963]<ref>[https://allafrica.com/stories/200606080802.html Veteran Fighter Osman Saleh Denden Passes Away], AllAfrica, 8 June 2006</ref> * [[ፈውዝየ ሃሺም]] (1956–), [Minister of Justice of Eritrea since 1993]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Fozia_Hashim Fozia Hashim], English Wikipedia</ref> * መሐመድ ዑስማን አቡበከር, [historian; author of Arabic books including "Contemporary History of Eritrea" and "Osman Saleh Sabbe and the Eritrean Revolution"]<ref>[https://www.goodreads.com/author/list/6522501._ Books by محمد عثمان أبو بكر], Goodreads</ref> * ዛህራ ዐሊ, [singer; known for [https://open.spotify.com/album/73IRyGIbv3PyAAGkzsP8kS patriotic songs] and the song "[https://www.youtube.com/watch?v=Q7%20oljkbPJU Hrgigo]" (2026)] === ናይባት ሕርጊጎ === * ናይብ ሐሰን * ናይብ የሕያ, [led a rebellion against Egyptian rule in 1826]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> * ናይብ ዑስማን, [cousin of Naib Yahya; briefly put in his place by the Egyptians]<ref>[https://zantana.net/stories/naib_rebellion_against_egypt Naib Yahya Rebelled Against Egyptian Rule], Zantana</ref> [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] [[en:Arkiko]] [[de:Hirgigo]] [[ar:حرقيقو]] [[ar:حرقيقو]] [[arz:حرقيقو]] [[de:Hirgigo]] [[en:Arkiko]] [[fr:Hirgigo]] [[ru:Аркико]] [[sv:Hirgigo]] [[tr:Harkova/Hirgigo]] [[ur:ارکیکو]] qpoy4vo95di36qqj1rsl679qcku6v9u 0 258 9317 9058 2026-10-11T02:57:00Z Bbeshir 5 9317 wikitext text/x-wiki [[ፋይል:Map_of_Eritrea_highlighting_Northern_Red_Sea_Region.svg|thumb]] [[ፋይል:አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ.jpg|thumb]] [[ፋይል:Red_Sea_(8527947681).jpg|thumb]] [[ፋይል:Railbridge_Massawa.jpg|thumb]] '''አቅሊም ግብለት ቀይሕ በሐር''' ሐቴ ምን ስድስ አቅሊማት እርትርየ ተ። == ሸክል እዳረት አቅሊም == እት አቅሊም ለህለ አፍረዐት ወዛራት እት ሓንቴ አርባዕ ቅስም በህለት፡ እትቅትሳድ ወእጅትማዕየት፡ ብንየት ትሕትየት ወእዳረት መቅሬሕ ሽቁል እብ ተርጀሞት ሽቄ። ለበዝሐ እተ አቅሊም ለገብአ ዐባዪ ነሻጣት ዐማር እብ መርከዝየት ሕኩመት ለትሸቀ እት ገብእ፡ እተ አቅሊም ለህለ አብካት ወጀዋእዙ ለወድሕ እትገብእ፡ እተ ከስሱ ሽክል እንዴ ገብአ እግል ሐብሬ ዱሉይቱ። አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ እብ ዓመት እንዴ ትጀረበ ፈርያቱ ለትረአ 129,884 ሄክታር ናይ ሓርስ ኣራዲ ለመልክ እትገብእ፡ እስክ እለ 91,621 ሄክታር እት ሰማን ምዴርየት ልትሓረስ ሀለ። ምነ ውቁል ረወሪት፡ ወጸድፍ ምፍጋር ለልትከሬ ዝያድ 11 መሓዛት ዐባዪ ወወሓይዝ ትርበት ወጂበት ወማይ እንደ ጸብጠው ሰበት መጽኡ እት ሙስተቅበል እት ተጠውር ሓርስ ለልትሓመድ እተይ እግል ልትረከብ ሰእየት ዐባይ ሀሌት። ምዴርየት ሽዕብ፡ አፍዐበት፡ ግንዳዕ፡ ፎሮ፡ ገልዓሎ ወቀሮራ ለሀለ ርሒብ ጋድሞታት ሓርስ መትነፈዐት ናይ እሊ ርዝቅ ቶም። እት ገሌ ክፈል ናይለ አቅሊም ክልኦት ሒን ዝላም ለቡ ኣካናት ሰበት ሀለ በይኑ ወህበት ፍንቲት ናይለ አቅሊምቱ። አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ብዙሕ ሔዋን ከደን ክም ህመም፡ ነላት፡ ሽወክን፡ አከሪት፡ ሰገን፡ ኣራበት፡ ወአዱግ ከደን፡ ክምሰልሁመ እብ ደረጀት ዐለም ገጹ እት ሰሪት ለሀለ ዓንዶላይ ለልትበሀል ስራይር ወብዕድ ልትረከብ ዲቡ። ለእብ መህሮት ኣክደር ለልትኣመር ድበዕ ሰሜናዊ ባሕሪ፡ እት ክል ሰነት ዝያድ 700 ሚሊ ሜትር ዝላም ለትካሬ ዲቡ እት ገብእ፡ እት ወራታት ኢኮ- ቱሪዝም በህለት ስያሐት፡ ወከለቦት ሓዲቀት ወጠን፡ ኣፍረዮት ፍረታት ወቡን ምህምቱ። እትሊ ለሓልፋ 20 ናይ ሕርየት ሰኖታት ሕኩመት ወሽዐብ ዲብ መብዳእ መትንካብ እት ኖስ እንዴ ረከዘው፡ ጀላብ ሐቀቆት ደማነት ነብረ እት ሐፊዝ ማይ ወትርበት ሽቅል ክቡድ ላኪን ሀዬ ስርጉል አግደው። እት ቀበት 11 ሰነት 831,434 መትር እብ ዶዘር 747,869 መትር ሀዬ እብ ነሐር ኣዳም ወኣብዕረት ከምስልሁመ 5,271 መትር እብ ጋብዮን፡ ዓመተን 2,497,302 መትር ሪም ለቡ መሽከፈ ወሓይዝ ትሽቀ። እታ ሐልፈየ 20 ሰነት ምን ዝላም ኣውለት አስክ ዝላም አውል ለልአቴ ወእብ ጀሪፍ ለገምል ፈርያት ለለትናይት እተይ ከም ተረከበ ምኑ ልትአመር። እብ እንሱስ ንዋይ ሐሊብ ፡ እንሱስ ደወርህ ወንህብ አስክእለ ሽቅል ለለትሓዝዩ ምንማቱ፡ እግል ዲማ መበገሲ ለገብእ ወቀይ ጋብእ ሀለ። አንውየት፥ዓጩይ ወሔዋን ከደን እግል እግል ልሰስን እት ቅብለት ወግብለት በሐር(ቀላቅል)፡ እት እዳራት ደዋሒ ደንገሎ፡ መሓባር፡ ነፋሲት፡ እማትከላት፡ ፈረ’ሰግ፡ ማይ ኣጣል (ጊንዳዕ)ወንገቦ፡ ገደም፡ ደናንሎ (ፎሮ) ፈልከት፡ ቀላመት፡ ገብገብ (ኣፍዓበት) ኢንገል፡ ቡሬ፡ ቦርዶለ፡ ድሉሕ፡ ዳሌን (ገልዓሎ) እት ነቅፈ ፊደል ፐ እስክ ፈለግ ሽክ፡ ረወሪት በቅለ፡ እንድላል ለባ፡ ወጠንያይ ወኣቅሊማይ ናይ ቃትራ ወመሽፈል ለገብእ ሕሩይ ኣካናት ከምትፈረገ። አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ግንራሪብ በሐር ረዪም፡ ናይ ጠቢዐት ወትራስ ውርስ፡ ሆቴላት ወመትፈግዒ ኣካናት፡ ለሔሰት ብንየት ትሕትየት እግል ተጠውር ስያሐት ምነ እብ አውለውየት ለልትረተቦ አቅሊምቱ። ስቅራት/ሽዓር ውዛረት ስያሐት “ስለስ ሒን እት ገበይ ክልኤ ሰዐት” እብ ዓመል እግል ንርኤ እት ናይ 100 ኪሎ መተር ሰፈር፡ ሰለስ ሓለት ጀው ኣትዳወሮት ልትቀደር። እሊ ህዬ ፍንቱይ ህያብ ናይ እሊ አቅሊም እሊ እት ገብእ፡ እት ስሕበት ቤጽሐት ዐድ ወካርጅ ምህም ወድዩ። == ጂኦግራፍያይ መካሪት == === ርዝቅ ማይ === ሕሩይ ጁዙር፡ እብ ነዳፈቱ ለልትአመር ግንራሪብ በሐር፡ ሐንቴ ርዝቅ ማይ ለለትዐጅብ መትመዳድ ወብዝሔ ዕምቦበታት በሓር፡(ኮራል ሬፍ) ለልአትዐጅብ ለትፈናተ አንዋዕ ወብዝሔ ሰራይር በሐር። ደማነት ለቡ ወጣፍሕ እግል ተዊቅ ለልትወጤ ክፈል በሐር (ዳይቪንግ ሳይትስ) እት ካልኣይ ሐርብ እዲነ ለቶቀየ በዋቢር ለልጠውር መትፈግዒ ፋግዖት እት ምግብ ጁዙር። ብዝሔ መክሉቃት በሐር<br> === ርዝቅ አርድ === እብ ኣስባብ ጂኦግራፍያይ መካሪት ሰለስ ሒን እት ክልኤ ሰዐት (ሕፉን፡ ብሩድ ወምግባይ ጀው) መህሮት ኣክደር ናይ ቃባት ሰሚናዊ በሕሪ። ግርመት ኣጸድፍ ምፍጋር ወኣውሎታት እስክ 3019 ምትር መትወቃል ለቡ ክም ከረ (ምዴርየት ፎሮ) መድህር ደናክል/ደንከል ዲፕሪሽን (-100 ሜትር ምን ተሓት ሽጢ- በሐር ) ( ምዴርየት ገልዕሎ) ገዲም ወሐዲስ ታሪካይ አካናት፥ ኣዱሊስ ወዙለ፡ ቡየ ዝያድ (1ሜልዮን ሰነት ለወዴት ሐምሐመት ወገሎ ወለት አንሳይት ለትረከበት እቱ) 2ይ ወናይ ደንጎበ ክፈል አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ አብዱር፡ እት ምፍጋር ጸሓይ ግንራሪብ ዙለ ሐድ 60 ኪሎ ምትር ጀሀት ግብለት ምፍጋር ጸሓይ ምን መዲነት [[ባጸዕ|ባጽዕ]] እንደ ሬመት ትትረከብ። እትሊ ሸባህ እብ ዋጅብ ለትሰጀለ ሰነድ አው ወሳይቅ ለቡ፡ እብ ዕምር ለዐበ ወለ ገደመ፡ ወድ ሚን ኣደም ቀደም 125,000 ሰነት እግል ርዝቅ አጥራፍ በሐር ከም ትነፈዐ እቡ ለለርኤ፡ ለትፍናተ ናይ እመን መሻቀዪታት ተረርፍ ክልቀት በሐር ለጸብጠት አካንተ። ገዲም ወታሪካይ ምስግድ ሰሓበ፡ እት እት ሰነት 615 ሐቆ ተውሊደት ነቢ ዒሰ እብ ሰሓበት ነቢእ መሐመድ ለትበነ፡ 643 ዕምር ለቡ ገዳም ደብሬ ቢዘን፡ አቅብር ደራቡሽ ወብዕድ። ታሪካይ ድፈዓት ነቅፈ ወቅብለት ምፍጋር ጸሓይ ሳሕል ወጀብሀት እምዐሚዴ። ጠቢዕያይ ማይ እት ማይ-ውዑይ፡ ጋሕቴላይ፡ ኢራፋይሌ፡ አፍዐበት ለልትረከብ፡ እት ስራይ ዐድ ሳረዮት ሕማም ቀርበት ወአሰራር ዶር ዐቢ ቡ።<br> === አሽካል አርድ === አክደር መዕጽየት ሰሜናዊ ወደቡባዊ ባሕሪ (ምዴርየት ግንዳዕ) ገደም ኣክደር ኣካን( ምዴርየት [[ባጸዕ|ባጽዕ]]) አድብር ኦምሌ (ምዴርየት ፎሮ) ረወሪት በቅለ፡ እንድላል፡ ላባ ( ምዴርየት ነቅፈ) ወብዕድ። ፍንቲት ግርመት ለሸምል ቡሬ ኣክደር ኣካን (ዓጩይ፡ ሰዓር፡ ሔዋናት ከደን ምስል ግንራሪብ በሐር ወጠኒያይ ቀትረ ወንገቦ (ምዴርየት ፎሮ) ርዝቅ ሔዋን ከደን ለመልክ ጣፍሕ (ሰገን፡ ኣራብ፡ ዓዶላይ ወብዕድ) ሸምል። ሓይሳም ቄርአት እሊ ዲብ ክልኦት ክፈል እንዴ ገብአ ለፈግረ ሳሌሕ ገመ ለተርጀመዩ ክቱብ አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ እብ መናሰበት 20 ሰነት ሕርየት ለአፍገረየ መጀለት ምነ ለትነሰኣቱ። [[ከረርም:መደይን እርትርየ]] 0c8dopxrov0xev4r59tn58cifs8f7a9 0 270 9318 3338 2026-10-11T02:58:12Z Bbeshir 5 9318 wikitext text/x-wiki '''እብ ሰበት አፍዐበት ሚ ተአምር''' መዲነት አፍዐበት እት አቅሊም ቅብለት ቀየሕ በሐር ትትረከብ::እግል 6 መናጥቅ ከመክም ጋድምሐሊብ:ፈልከት:ቅለመት:ክብክብ:ቃምጬወ:ህካኖ ምን 90 አልፍ አስክ 100 አልፍ ለልገመት ሸዐብ ነብሮ እተ: መዲነት እተ ቀበተ እት 6 ቀርየት ትትከፈል ህተን ሀዬ ዜሮ ሐቴ :ዜሮ ክኤ:ዜሮ ሰአስ : ዜሮ አርበዕ :ዜሮ ሐምስ ዎዜሮ ስእስ እንዴ በህለ ልአመር መዲነት አፍዐበት ሰልአስ ጽርግየ ለአየሀ ህተን ሀዬ ምን ሸነክ ቅብታ ገበይ ናቅፈ ተዐይራሀ ዎ ሸነክ ምፍገር ጸሐይ ሀዬ ገበይ በጸዕ ዎ እብ ግብለት ምውዳቅ ጸሐይ ሀዬ መዲነት ከረን ገበይ ለዐይራሀ :: መናበረት መዲነት አፍዐበት ዎደወይሐ እብ ርዕዬ :ሐርስ ዎተጃረት ልትናቤሮ ሱካን መዲነት አፍዐበት ኩሎም ሸዐብ ትግሬ እግል ኒበል እንቀድር ለኪን ሑደም እብ አጨቤዕ ለልትዐለቦ ትግርኛ ነብሮ እተ መዲነት አፍዐበት ምዱድ ገድሞተት ገብእ እት ልተለሌ 7y49mkjit6sal02y0zzf0l2t8pnwsy7 9319 9318 2026-10-11T03:04:06Z Bbeshir 5 9319 wikitext text/x-wiki '''እብ ሰበት አፍዐበት ሚ ተአምር''' [[ፋይል:Afabet (distrikt).png|thumb]] መዲነት አፍዐበት እት አቅሊም ቅብለት ቀየሕ በሐር ትትረከብ::እግል 6 መናጥቅ ከመክም ጋድምሐሊብ:ፈልከት:ቅለመት:ክብክብ:ቃምጬወ:ህካኖ ምን 90 አልፍ አስክ 100 አልፍ ለልገመት ሸዐብ ነብሮ እተ: መዲነት እተ ቀበተ እት 6 ቀርየት ትትከፈል ህተን ሀዬ ዜሮ ሐቴ :ዜሮ ክኤ:ዜሮ ሰአስ : ዜሮ አርበዕ :ዜሮ ሐምስ ዎዜሮ ስእስ እንዴ በህለ ልአመር መዲነት አፍዐበት ሰልአስ ጽርግየ ለአየሀ ህተን ሀዬ ምን ሸነክ ቅብታ ገበይ ናቅፈ ተዐይራሀ ዎ ሸነክ ምፍገር ጸሐይ ሀዬ ገበይ በጸዕ ዎ እብ ግብለት ምውዳቅ ጸሐይ ሀዬ መዲነት ከረን ገበይ ለዐይራሀ :: መናበረት መዲነት አፍዐበት ዎደወይሐ እብ ርዕዬ :ሐርስ ዎተጃረት ልትናቤሮ ሱካን መዲነት አፍዐበት ኩሎም ሸዐብ ትግሬ እግል ኒበል እንቀድር ለኪን ሑደም እብ አጨቤዕ ለልትዐለቦ ትግርኛ ነብሮ እተ መዲነት አፍዐበት ምዱድ ገድሞተት ገብእ እት ልተለሌ kzhoc91xhbod842pskb13i2yh8tqyxr 0 413 9306 8943 2026-10-10T20:21:21Z Bbeshir 5 9306 wikitext text/x-wiki <div class="center"> <big>'''ዕሉም ወቴክኖሎጂ'''</big> </div> {| style="margin:auto;" |- | [[ፋይል:ChatGPT-Logo.svg|frameless|70px]] || [[ፋይል:Instagram_logo_2022.svg|frameless|70px]] ||[[ፋይል:MQ-9_Reaper_UAV_(cropped).jpg|frameless|100px]] || [[ፋይል:Some_Kills.jpg|frameless|100px]] ||[[ፋይል:መንፈዐት_ሐበት-አሰውዳመንፈዐት_አሰውዳ.png|frameless|100px]] |} * [[መትሃጅካይ ጂፒቲ]] * [[ኢንስታግራም]] * [[ተክነሎጂ ድሮን እት ሐርብ]]<br> * [[መንፈዐት ሐበት-አሰውዳ]]<br> * [[ወለፍ ስጃር ወትንባክ]]<br> * [[ምን ቡን አክል አዪ እግል ትስቴ ብከ]]<br> * [[ሐሺሽ እት ሸባብ ወደውለት ለልአጀርየ መደረት]]<br> * [[ተርጀመት ጎግል]]<br> [[ከረርም:ዕሉም ወቴክኖሎጂ]] 1rjt7j7t8tg5d7szdrf4cx6vqh5ibhp 0 684 9303 9150 2026-10-10T20:10:16Z Bbeshir 5 9303 wikitext text/x-wiki '''ተርጀመት ጎግል (ጎግል እግል ተርጀመት)''' (እንግሊሽ: ''Google Translate'') መትነፍዐት ሕርያን ተርጀመት በዲለት እግል ለኣቱ ልትሰአሎ። እሎም እት ሓሪት እት ጠገም ተርጀመት ለመጽእ ዐቦት (ተጥዊር) እግል ልከምክሞ ቀድሮ። == ታሪክ == ጎግል እግለ ከደማት እት '''አፕሪል 2006''' ክም ከደማት '''ስታቲስቲካይ ማሽን ተርጀመት''' አንበተት። መስተነዳት ወ ክታበት እመም መተሕደት (EU)፣ ወ ፓርላማን አሮበ እንዴ ትነፍዐ በያናት ሀገጊት ለአክብ።  ወእግል ሀገጊት ክመ ለሀለየ በደል ተርጅሙ፡ አሰልፍ እግለ ክቱብ ዲብ እንግሊሽ ተርጅሙ፡ ሐቆሀ ህዬ እት ለበዝሐ ወክድ አስክ ለእግለ እሙም ሀለ ህግየ ተርጅሙ። == ንዛም ተርጀመት ኣሊ ዐሰቢ == እት '''አፕሪል 2016''' ጎግል ተርጀመት ጎግል አስክ ንዛም ተርጀመት ኣሊ ዐሰቢ - እግል ትትሐወል ክምሰል ቱ ሐበረ። ጎግል እግል ተርጀመት ኣልየት ዐሰብየት (GNMT - Google Neural Machine Translation) ልትበሀል። ወ በደል ዘዐት እብ ዘዐት [1] እት ሐቴ ዶል ምስል ታምም ሕስቦታት እብ ምልኡ ተርጅም፡ ዲብ እሊ ወክድ እሊ እት ኩለን ዲብ ተርጀመት ጎግል ለህለየ ሀገጊት ልትነፈዕ እበ ሀለ። == ረኤ == * [[ጎግል]] * [[መትነፍዐት ሕርያን]] == ምክርታት == {{reflist}} [[ቴለል:ጎግል]] [[ቴለል:መትነፍዐት ዲብ ኢንተርኔት]] 5ik7d4og13sbnee2cmwtq9ur48bc8di 9304 9303 2026-10-10T20:13:13Z Bbeshir 5 9304 wikitext text/x-wiki ተርጀመት ጎግል (ጎግል እግል ተርጀመት) (እንግሊሽ: Google Translate) መትነፍዐት ሕርያን ተርጀመት በዲለት እግል ለኣቱ ልትሰአሎ። እሎም እት ሓሪት እት ጠገም ተርጀመት ለመጽእ ዐቦት (ተጥዊር) እግል ልከምክሞ ቀድሮ። == ታሪክ == ጎግል እግለ ከደማት እት አፕሪል 2006 ክም ከደማት ስታቲስቲካይ ማሽን ተርጀመት አንበተት። መስተነዳት ወ ክታበት እመም መተሕደት (EU)፣ ወ ፓርላማን አሮበ እንዴ ትነፍዐ በያናት ሀገጊት ለአክብ።  ወእግል ሀገጊት ክመ ለሀለየ በደል ተርጅሙ፡ አሰልፍ እግለ ክቱብ ዲብ እንግሊሽ ተርጅሙ፡ ሐቆሀ ህዬ እት ለበዝሐ ወክድ አስክ ለእግለ እሙም ሀለ ህግየ ተርጅሙ። == ንዛም ተርጀመት ኣሊ ዐሰቢ == እት አፕሪል 2016 ጎግል ተርጀመት ጎግል አስክ ንዛም ተርጀመት ኣሊ ዐሰቢ - እግል ትትሐወል ክምሰል ቱ ሐበረ። ጎግል እግል ተርጀመት ኣልየት ዐሰብየት (GNMT - Google Neural Machine Translation) ልትበሀል። ወ በደል ዘዐት እብ ዘዐት [1] እት ሐቴ ዶል ምስል ታምም ሕስቦታት እብ ምልኡ ተርጅም፡ ዲብ እሊ ወክድ እሊ እት ኩለን ዲብ ተርጀመት ጎግል ለህለየ ሀገጊት ልትነፈዕ እበ ሀለ። == ረኤ == * [[ጎግል]] * [[መትነፍዐት ሕርያን]] == ምክርታት == {{reflist}} [[ቴለል:ጎግል]] [[ቴለል:መትነፍዐት ዲብ ኢንተርኔት]] i0hsdg4ikfgkq6jidvpx0rs4x5waxie 9305 9304 2026-10-10T20:17:05Z Bbeshir 5 9305 wikitext text/x-wiki ተርጀመት ጎግል (ጎግል እግል ተርጀመት) (እንግሊሽ: Google Translate) መትነፍዐት ሕርያን ተርጀመት በዲለት እግል ለኣቱ ልትሰአሎ። እሎም እት ሓሪት እት ጠገም ተርጀመት ለመጽእ ዐቦት (ተጥዊር) እግል ልከምክሞ ቀድሮ። === ታሪክ === ጎግል እግለ ከደማት እት አፕሪል 2006 ክም ከደማት ስታቲስቲካይ ማሽን ተርጀመት አንበተት። መስተነዳት ወ ክታበት እመም መተሕደት (EU)፣ ወ ፓርላማን አሮበ እንዴ ትነፍዐ በያናት ሀገጊት ለአክብ።  ወእግል ሀገጊት ክመ ለሀለየ በደል ተርጅሙ፡ አሰልፍ እግለ ክቱብ ዲብ እንግሊሽ ተርጅሙ፡ ሐቆሀ ህዬ እት ለበዝሐ ወክድ አስክ ለእግለ እሙም ሀለ ህግየ ተርጅሙ። == ንዛም ተርጀመት ኣሊ ዐሰቢ == እት አፕሪል 2016 ጎግል ተርጀመት ጎግል አስክ ንዛም ተርጀመት ኣሊ ዐሰቢ - እግል ትትሐወል ክምሰል ቱ ሐበረ። ጎግል እግል ተርጀመት ኣልየት ዐሰብየት (GNMT - Google Neural Machine Translation) ልትበሀል። ወ በደል ዘዐት እብ ዘዐት [1] እት ሐቴ ዶል ምስል ታምም ሕስቦታት እብ ምልኡ ተርጅም፡ ዲብ እሊ ወክድ እሊ እት ኩለን ዲብ ተርጀመት ጎግል ለህለየ ሀገጊት ልትነፈዕ እበ ሀለ። === ረኤ === * [[ጎግል]] * [[መትነፍዐት ሕርያን]] === ምክርታት === {{reflist}} [[ቴለል:ጎግል]] [[ቴለል:መትነፍዐት ዲብ ኢንተርኔት]] 8ofcpoekksb7eqj2evvmwqvdij7lkbg 0 700 9295 9250 2026-10-10T12:13:42Z HDR days 1837 /* */ አስነዮት ወወሰኮት ዔማታት ሕላየት እድንየ ባክ ፈቴከ ንበረ 9295 wikitext text/x-wiki  እድንየ ባክ ፈቴከ ንበረ! እለ እድንየ ክልዶሽተ ዶር ከረአስ ኦሮ ተአባግግ ገሌ ለዕልም ተሀይቡ ከመልክ እበ መሳግድ ወገሌ ለማል ተሀይቡ ከእት ምክራሩ ለአማድድ ወገሌ ሸሐርታይ ትወድዩ ከንዋይ ወአዳም ደራግግ ገሌ ትከልኦ ጤናሀ ከዐፌሻዩ ተላድድ እድንየ ባክ ፈቴከ ንበረ (2) ንየትከ ምን ኢትገቢእ ስተረ መራር እንተ ወሕፍን እንተ ምጨረ መስኪናይ እንዴ ናትል የ'ዐረ አየ ሀለ ለባኩ እሱስ ፈታዬ (2) እግል አስእሉ ክም ሚ በጥሐ ቀባዬ ወምንመ እመይት የሐድጉ ግራዬ እግል ገብር በደ እዴሁ ለመደ (2) መንጌልዬ ከሬኮሁ ረአስ ዐደ ንየቼ አፎ ከርዐት መክሐደ ወትርኤተኒ ልብዬ ክእነ ወኢነደ እግዕድ እግለ ወሐድር ክመ ጀማሊ (2) ከያላቼ ገብአት አምዕል ወላሊ ጀሪድ ደሀባይ ሑቡር ኢኮን ተሳሊ ቦለል ኢኮን ምን ረአየተ ልትቀሐሮ (2) አፍተት ደሀባይ ሰየም ዲበ ልትሰሐሮ ጀሪድ ደሀባይ  ኩዩል ኢኮን መረሩ ኢትንከሪ ነክር ዋዲ መበርእ (2) ለእዬ ጣብጠት ሓለት ሐያት ተአከርህ ላሊ ወአምዕል ክለን ሕበር እተርህ ኬርኪ ስኤኮ ላኪን ሸርኪ እፈርህ እት ረአስ አጭም ስገ ለሐውስ ወለሀምር (2) እት ቀዳሚት ቆለ ጥራይ የአምር ስፍሌለ ለእቡ እጋንን ወእቀምር አየ ሀለ ለባኩ እሱስ ሻማቼ እምበሌኪ ቀሲን አቤት ለእሳቼ ምንኪ ወኬን ገንሕ አበ ለዕንታቼ እንዴ እበጥር ነስአው ምንዬ ታክያቼ ከፎ እስበት ስብር እንተ ለዔጣቼ ክእነ እት እብል ከፎ ትነብሪ ቅብላቼ             ሔልየይ፡ እብራሂም ኖራይ። == ዔማታት == እብ ፈናን እብራሂም ኖራይ ለተሐሌት ሐቴ ምነ ቀዲም ሕላይ ሰብ በዲር ወእብ ኩሉ ገቢል ትግሬ ፍቲት ለገብአት ሕላየት ተ። luz74xgbzqv9jbtqw2yyj46vmygc8mi 0 745 9296 2026-10-10T12:51:45Z HDR days 1837 ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ዐዶታት እርትርየ ተ። እለ ለወሰክኩወ ገጽ እብ ቅላመት ለትከስስ ተ። 9296 wikitext text/x-wiki ቅላመት ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐት ላተን ደገጊት አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ተ። ምን አፍዐት እብ ገበይ ከረን ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ገቢል ነብረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] rld7n5ztzqh94dey0kpfzza401z6p4f 9297 9296 2026-10-10T14:26:02Z Mohamedidris Hamed 546 /* */ 9297 wikitext text/x-wiki ቅላመት ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐበት ላተን ሽብህ መደይን አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ተ። ምን አፍዐት እብ ገበይ ከረን፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] 22avb5n4mczucy22kquaxnh6fhs5oah 9298 9297 2026-10-10T16:26:00Z HDR days 1837 /* ተረቶም እት ክድመት ወጠን */ ወሰኮት ዝያድ እብ ተረት ወፍቲ ወጠን ሰብ ቅላመት 9298 wikitext text/x-wiki ቅላመት ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐበት ላተን ሽብህ መደይን አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ተ። ምን አፍዐት እብ ገበይ ከረን፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። ዲብ ወክድ ሰውረት እንዴ ኢተርፍ ከም ኩሉ ደገጊት ወቂሾታት ዐዶታትነ ለትወቀለ ዶር ለተልሄት፡ እዳረት ደዋይሕ ቅላመት ሐቆ ሕርየት ዲብ አድብር ሹፉል ለዐለ አዳመ፡ ዲብ ሕግለ አምሩድ ከም ንእሽ ቂሾት ትትረኤ ለዐለት ዮም እምበል ሰደይት ዲብ ሐቴ አካን እንዴ ትከምከመው ከም ዕዳጋታት አንውየት፡ አግርበት፡ ፍሬታት፡ ሐመሊት፡ ፈዋክህ ወከድረዋት፡ ደካኪን፡ ገሃዊ፡ ለትፈናተ መባኒ፡ አስዋግ ወመዳርስ ለሐቅፈ ዐቢ ደገ እብ ግብአት ገበይ ዐቦት ካትር ህሌት። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] q21wuqvk80gjdhj9va9a3cd8cwcoia5 9299 9298 2026-10-10T16:31:54Z HDR days 1837 /* */ ንኢሽ አስነዮት 9299 wikitext text/x-wiki ቅላመት ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐበት ላተን ሽብህ መደይን አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ተ። ምን አፍዐት እብ ገበይ ከረን፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። እዳረት ደዋዬሕ ቅላመት እብ ቅብለት ምስል ዐዶታት ከረ ገብገብ ወዐወሊ ረዪም፡ እብ ምፍጋር ጸሓይ ምስል ፈልከት፡ መምበር አትባ ወአይጠሐል፡ እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ምዴርየት ሀበሮ ወእብ ግብለት ምስል መበለስ እንሲ፡ እጸሐቴት ወግዝግዘ ናይ አቅሊም ዐንሰበ ለትትሓደድ፡ ሐቴ ምነ ዲብ ምዴርየት አፍዐበት ለህለ ሐድ 154 እዳራት ደዋይሕ ተ። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። ዲብ ወክድ ሰውረት እንዴ ኢተርፍ ከም ኩሉ ደገጊት ወቂሾታት ዐዶታትነ ለትወቀለ ዶር ለተልሄት፡ እዳረት ደዋይሕ ቅላመት ሐቆ ሕርየት ዲብ አድብር ሹፉል ለዐለ አዳመ፡ ዲብ ሕግለ አምሩድ ከም ንእሽ ቂሾት ትትረኤ ለዐለት ዮም እምበል ሰደይት ዲብ ሐቴ አካን እንዴ ትከምከመው ከም ዕዳጋታት አንውየት፡ አግርበት፡ ፍሬታት፡ ሐመሊት፡ ፈዋክህ ወከድረዋት፡ ደካኪን፡ ገሃዊ፡ ለትፈናተ መባኒ፡ አስዋግ ወመዳርስ ለሐቅፈ ዐቢ ደገ እብ ግብአት ገበይ ዐቦት ካትር ህሌት። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] jeil0oe0zfm1ibtozg8gzv83er8q4pv 9300 9299 2026-10-10T16:33:00Z HDR days 1837 /* መናበረቶም */ ወሰኮት ሐብሬ 9300 wikitext text/x-wiki ቅላመት ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐበት ላተን ሽብህ መደይን አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ተ። ምን አፍዐት እብ ገበይ ከረን፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። እዳረት ደዋዬሕ ቅላመት እብ ቅብለት ምስል ዐዶታት ከረ ገብገብ ወዐወሊ ረዪም፡ እብ ምፍጋር ጸሓይ ምስል ፈልከት፡ መምበር አትባ ወአይጠሐል፡ እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ምዴርየት ሀበሮ ወእብ ግብለት ምስል መበለስ እንሲ፡ እጸሐቴት ወግዝግዘ ናይ አቅሊም ዐንሰበ ለትትሓደድ፡ ሐቴ ምነ ዲብ ምዴርየት አፍዐበት ለህለ ሐድ 154 እዳራት ደዋይሕ ተ። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። እለ ለበዝሐ ሰብ መሐደሮሀ ዲብ ረኣስ ወራታት ጀራዲን፡ አሽቃል በረጆት፡ ተሻሸት፡ ዝቤ ወመትዛባይ እንዴ ሓበርከ ዝያድ እብ ሐርስ ወርዕዮ ለልትአመሮ ምእት ምን ምእት ኔብረተ ቆምየት ትግሬ ቶም። ዲብ መዳንን አድብር ድማናይ ባክ ሕሊል ብኒት ለህሌት ቅላመት፡ ምስለ መትከብታይ ጋሸ ገቢል፡ ዲብ አግደ ኬጥ ስከት አፍዐበት ከረን ሀለዮተ ወኬን፡ እብ ርዝቅ ጠቢዐት፡ ሐለት ጀው፡ መካሪት ምድር፡ ሔዋናት ዐድ ወከደን በ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። ዲብ ወክድ ሰውረት እንዴ ኢተርፍ ከም ኩሉ ደገጊት ወቂሾታት ዐዶታትነ ለትወቀለ ዶር ለተልሄት፡ እዳረት ደዋይሕ ቅላመት ሐቆ ሕርየት ዲብ አድብር ሹፉል ለዐለ አዳመ፡ ዲብ ሕግለ አምሩድ ከም ንእሽ ቂሾት ትትረኤ ለዐለት ዮም እምበል ሰደይት ዲብ ሐቴ አካን እንዴ ትከምከመው ከም ዕዳጋታት አንውየት፡ አግርበት፡ ፍሬታት፡ ሐመሊት፡ ፈዋክህ ወከድረዋት፡ ደካኪን፡ ገሃዊ፡ ለትፈናተ መባኒ፡ አስዋግ ወመዳርስ ለሐቅፈ ዐቢ ደገ እብ ግብአት ገበይ ዐቦት ካትር ህሌት። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] kwn0az5nqrunsj72u4hb9zra0qfc71x 9301 9300 2026-10-10T16:42:52Z Mohamedidris Hamed 546 /* */ 9301 wikitext text/x-wiki ቅላመት ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐበት ላተን ሽብህ መደይን አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ተ። ምን አፍዐት እት ገበይ ከረን፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። እዳረት ደዋዬሕ ቅላመት እብ ቅብለት ምስል ዐዶታት ከረ ገብገብ ወዐወሊ ረዪም፡ እብ ምፍጋር ጸሓይ ምስል ፈልከት፡ መምበር አትባ ወአይጠሐል፡ እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ምዴርየት ሀበሮ ወእብ ግብለት ምስል መበለስ እንሲ፡ እጸሐቴት ወግዝግዘ ናይ አቅሊም ዐንሰበ ለትትሓደድ፡ ሐቴ ምነ ዲብ ምዴርየት አፍዐበት ለህለ ሐድ 154 እዳራት ደዋይሕ ተ። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። እለ ለበዝሐ ሰብ መሐደሮሀ ዲብ ረኣስ ወራታት ጀራዲን፡ አሽቃል በረጆት፡ ተሻሸት፡ ዝቤ ወመትዛባይ እንዴ ሓበርከ ዝያድ እብ ሐርስ ወርዕዮ ለልትአመሮ ምእት ምን ምእት ኔብረተ ቆምየት ትግሬ ቶም። ዲብ መዳንን አድብር ድማናይ ባክ ሕሊል ብኒት ለህሌት ቅላመት፡ ምስለ መትከብታይ ጋሸ ገቢል፡ ዲብ አግደ ኬጥ ስከት አፍዐበት ከረን ሀለዮተ ወኬን፡ እብ ርዝቅ ጠቢዐት፡ ሐለት ጀው፡ መካሪት ምድር፡ ሔዋናት ዐድ ወከደን በ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። ዲብ ወክድ ሰውረት እንዴ ኢተርፍ ከም ኩሉ ደገጊት ወቂሾታት ዐዶታትነ ለትወቀለ ዶር ለተልሄት፡ እዳረት ደዋይሕ ቅላመት ሐቆ ሕርየት ዲብ አድብር ሹፉል ለዐለ አዳመ፡ ዲብ ሕግለ አምሩድ ከም ንእሽ ቂሾት ትትረኤ ለዐለት ዮም እምበል ሰደይት ዲብ ሐቴ አካን እንዴ ትከምከመው ከም ዕዳጋታት አንውየት፡ አግርበት፡ ፍሬታት፡ ሐመሊት፡ ፈዋክህ ወከድረዋት፡ ደካኪን፡ ገሃዊ፡ ለትፈናተ መባኒ፡ አስዋግ ወመዳርስ ለሐቅፈ ዐቢ ደገ እብ ግብአት ገበይ ዐቦት ካትር ህሌት። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] seyfaranfikgci2ce51chniw0iq5flr 9302 9301 2026-10-10T16:54:50Z HDR days 1837 /* */ ንኢሽ አስነዮት 9302 wikitext text/x-wiki ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐበት ላተን ሽብህ መደይን አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ተ። ምን አፍዐት እት ገበይ ከረን፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። እዳረት ደዋዬሕ ቅላመት እብ ቅብለት ምስል ዐዶታት ከረ ገብገብ ወዐወሊ ረዪም፡ እብ ምፍጋር ጸሓይ ምስል ፈልከት፡ መምበር አትባ ወአይጠሐል፡ እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ምዴርየት ሀበሮ ወእብ ግብለት ምስል መበለስ እንሲ፡ እጸሐቴት ወግዝግዘ ናይ አቅሊም ዐንሰበ ለትትሓደድ፡ ሐቴ ምነ ዲብ ምዴርየት አፍዐበት ለህለ ሐድ 154 እዳራት ደዋይሕ ተ። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። እለ ለበዝሐ ሰብ መሐደሮሀ ዲብ ረኣስ ወራታት ጀራዲን፡ አሽቃል በረጆት፡ ተሻሸት፡ ዝቤ ወመትዛባይ እንዴ ሓበርከ ዝያድ እብ ሐርስ ወርዕዮ ለልትአመሮ ምእት ምን ምእት ኔብረተ ቆምየት ትግሬ ቶም። ዲብ መዳንን አድብር ድማናይ ባክ ሕሊል ብኒት ለህሌት ቅላመት፡ ምስለ መትከብታይ ጋሸ ገቢል፡ ዲብ አግደ ኬጥ ስከት አፍዐበት ከረን ሀለዮተ ወኬን፡ እብ ርዝቅ ጠቢዐት፡ ሐለት ጀው፡ መካሪት ምድር፡ ሔዋናት ዐድ ወከደን በ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። ዲብ ወክድ ሰውረት እንዴ ኢተርፍ ከም ኩሉ ደገጊት ወቂሾታት ዐዶታትነ ለትወቀለ ዶር ለተልሄት፡ እዳረት ደዋይሕ ቅላመት ሐቆ ሕርየት ዲብ አድብር ሹፉል ለዐለ አዳመ፡ ዲብ ሕግለ አምሩድ ከም ንእሽ ቂሾት ትትረኤ ለዐለት ዮም እምበል ሰደይት ዲብ ሐቴ አካን እንዴ ትከምከመው ከም ዕዳጋታት አንውየት፡ አግርበት፡ ፍሬታት፡ ሐመሊት፡ ፈዋክህ ወከድረዋት፡ ደካኪን፡ ገሃዊ፡ ለትፈናተ መባኒ፡ አስዋግ ወመዳርስ ለሐቅፈ ዐቢ ደገ እብ ግብአት ገበይ ዐቦት ካትር ህሌት። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] g5gdxs7p4juovqveu11srxbd5dlggsm 9307 9302 2026-10-11T01:17:33Z Bbeshir 5 9307 wikitext text/x-wiki ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐበት ላተን ሽብህ መደይን አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ተ። ምን አፍዐት እት ገበይ ከረን፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። [[ፋይል:Kilamet Eritrea map.png|thumb]] እዳረት ደዋዬሕ ቅላመት እብ ቅብለት ምስል ዐዶታት ከረ ገብገብ ወዐወሊ ረዪም፡ እብ ምፍጋር ጸሓይ ምስል ፈልከት፡ መምበር አትባ ወአይጠሐል፡ እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ምዴርየት ሀበሮ ወእብ ግብለት ምስል መበለስ እንሲ፡ እጸሐቴት ወግዝግዘ ናይ አቅሊም ዐንሰበ ለትትሓደድ፡ ሐቴ ምነ ዲብ ምዴርየት አፍዐበት ለህለ ሐድ 154 እዳራት ደዋይሕ ተ። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። እለ ለበዝሐ ሰብ መሐደሮሀ ዲብ ረኣስ ወራታት ጀራዲን፡ አሽቃል በረጆት፡ ተሻሸት፡ ዝቤ ወመትዛባይ እንዴ ሓበርከ ዝያድ እብ ሐርስ ወርዕዮ ለልትአመሮ ምእት ምን ምእት ኔብረተ ቆምየት ትግሬ ቶም። ዲብ መዳንን አድብር ድማናይ ባክ ሕሊል ብኒት ለህሌት ቅላመት፡ ምስለ መትከብታይ ጋሸ ገቢል፡ ዲብ አግደ ኬጥ ስከት አፍዐበት ከረን ሀለዮተ ወኬን፡ እብ ርዝቅ ጠቢዐት፡ ሐለት ጀው፡ መካሪት ምድር፡ ሔዋናት ዐድ ወከደን በ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። ዲብ ወክድ ሰውረት እንዴ ኢተርፍ ከም ኩሉ ደገጊት ወቂሾታት ዐዶታትነ ለትወቀለ ዶር ለተልሄት፡ እዳረት ደዋይሕ ቅላመት ሐቆ ሕርየት ዲብ አድብር ሹፉል ለዐለ አዳመ፡ ዲብ ሕግለ አምሩድ ከም ንእሽ ቂሾት ትትረኤ ለዐለት ዮም እምበል ሰደይት ዲብ ሐቴ አካን እንዴ ትከምከመው ከም ዕዳጋታት አንውየት፡ አግርበት፡ ፍሬታት፡ ሐመሊት፡ ፈዋክህ ወከድረዋት፡ ደካኪን፡ ገሃዊ፡ ለትፈናተ መባኒ፡ አስዋግ ወመዳርስ ለሐቅፈ ዐቢ ደገ እብ ግብአት ገበይ ዐቦት ካትር ህሌት። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] b7tnc4z63witjm8o0bgezb8v1r50kam 9308 9307 2026-10-11T01:18:18Z Bbeshir 5 9308 wikitext text/x-wiki [[ፋይል:Kilamet Eritrea map.png|thumb]] ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐበት ላተን ሽብህ መደይን አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ተ። ምን አፍዐት እት ገበይ ከረን፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። እዳረት ደዋዬሕ ቅላመት እብ ቅብለት ምስል ዐዶታት ከረ ገብገብ ወዐወሊ ረዪም፡ እብ ምፍጋር ጸሓይ ምስል ፈልከት፡ መምበር አትባ ወአይጠሐል፡ እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ምዴርየት ሀበሮ ወእብ ግብለት ምስል መበለስ እንሲ፡ እጸሐቴት ወግዝግዘ ናይ አቅሊም ዐንሰበ ለትትሓደድ፡ ሐቴ ምነ ዲብ ምዴርየት አፍዐበት ለህለ ሐድ 154 እዳራት ደዋይሕ ተ። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። እለ ለበዝሐ ሰብ መሐደሮሀ ዲብ ረኣስ ወራታት ጀራዲን፡ አሽቃል በረጆት፡ ተሻሸት፡ ዝቤ ወመትዛባይ እንዴ ሓበርከ ዝያድ እብ ሐርስ ወርዕዮ ለልትአመሮ ምእት ምን ምእት ኔብረተ ቆምየት ትግሬ ቶም። ዲብ መዳንን አድብር ድማናይ ባክ ሕሊል ብኒት ለህሌት ቅላመት፡ ምስለ መትከብታይ ጋሸ ገቢል፡ ዲብ አግደ ኬጥ ስከት አፍዐበት ከረን ሀለዮተ ወኬን፡ እብ ርዝቅ ጠቢዐት፡ ሐለት ጀው፡ መካሪት ምድር፡ ሔዋናት ዐድ ወከደን በ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። ዲብ ወክድ ሰውረት እንዴ ኢተርፍ ከም ኩሉ ደገጊት ወቂሾታት ዐዶታትነ ለትወቀለ ዶር ለተልሄት፡ እዳረት ደዋይሕ ቅላመት ሐቆ ሕርየት ዲብ አድብር ሹፉል ለዐለ አዳመ፡ ዲብ ሕግለ አምሩድ ከም ንእሽ ቂሾት ትትረኤ ለዐለት ዮም እምበል ሰደይት ዲብ ሐቴ አካን እንዴ ትከምከመው ከም ዕዳጋታት አንውየት፡ አግርበት፡ ፍሬታት፡ ሐመሊት፡ ፈዋክህ ወከድረዋት፡ ደካኪን፡ ገሃዊ፡ ለትፈናተ መባኒ፡ አስዋግ ወመዳርስ ለሐቅፈ ዐቢ ደገ እብ ግብአት ገበይ ዐቦት ካትር ህሌት። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] n0tz5ytqrdjxv56lvtt8h385c4mnvsw 9309 9308 2026-10-11T01:29:55Z Bbeshir 5 9309 wikitext text/x-wiki ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐበት ላተን ሽብህ መደይን አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ተ። ምን አፍዐት እት ገበይ ከረን፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። እዳረት ደዋዬሕ ቅላመት እብ ቅብለት ምስል ዐዶታት ከረ ገብገብ ወዐወሊ ረዪም፡ እብ ምፍጋር ጸሓይ ምስል ፈልከት፡ መምበር አትባ ወአይጠሐል፡ እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ምዴርየት ሀበሮ ወእብ ግብለት ምስል መበለስ እንሲ፡ እጸሐቴት ወግዝግዘ ናይ አቅሊም ዐንሰበ ለትትሓደድ፡ ሐቴ ምነ ዲብ ምዴርየት አፍዐበት ለህለ ሐድ 154 እዳራት ደዋይሕ ተ። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። እለ ለበዝሐ ሰብ መሐደሮሀ ዲብ ረኣስ ወራታት ጀራዲን፡ አሽቃል በረጆት፡ ተሻሸት፡ ዝቤ ወመትዛባይ እንዴ ሓበርከ ዝያድ እብ ሐርስ ወርዕዮ ለልትአመሮ ምእት ምን ምእት ኔብረተ ቆምየት ትግሬ ቶም። ዲብ መዳንን አድብር ድማናይ ባክ ሕሊል ብኒት ለህሌት ቅላመት፡ ምስለ መትከብታይ ጋሸ ገቢል፡ ዲብ አግደ ኬጥ ስከት አፍዐበት ከረን ሀለዮተ ወኬን፡ እብ ርዝቅ ጠቢዐት፡ ሐለት ጀው፡ መካሪት ምድር፡ ሔዋናት ዐድ ወከደን በ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። ዲብ ወክድ ሰውረት እንዴ ኢተርፍ ከም ኩሉ ደገጊት ወቂሾታት ዐዶታትነ ለትወቀለ ዶር ለተልሄት፡ እዳረት ደዋይሕ ቅላመት ሐቆ ሕርየት ዲብ አድብር ሹፉል ለዐለ አዳመ፡ ዲብ ሕግለ አምሩድ ከም ንእሽ ቂሾት ትትረኤ ለዐለት ዮም እምበል ሰደይት ዲብ ሐቴ አካን እንዴ ትከምከመው ከም ዕዳጋታት አንውየት፡ አግርበት፡ ፍሬታት፡ ሐመሊት፡ ፈዋክህ ወከድረዋት፡ ደካኪን፡ ገሃዊ፡ ለትፈናተ መባኒ፡ አስዋግ ወመዳርስ ለሐቅፈ ዐቢ ደገ እብ ግብአት ገበይ ዐቦት ካትር ህሌት። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] 27qrc25iprwmsh24f8cut0y2ind3l78 9310 9309 2026-10-11T01:37:34Z Bbeshir 5 9310 wikitext text/x-wiki [[ፋይል:Kilamet_Eritrea_maps.png|thumb|right|300px|ቅላመት]] ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐበት ላተን ሽብህ መደይን አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ተ። ምን አፍዐት እት ገበይ ከረን፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። እዳረት ደዋዬሕ ቅላመት እብ ቅብለት ምስል ዐዶታት ከረ ገብገብ ወዐወሊ ረዪም፡ እብ ምፍጋር ጸሓይ ምስል ፈልከት፡ መምበር አትባ ወአይጠሐል፡ እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ምዴርየት ሀበሮ ወእብ ግብለት ምስል መበለስ እንሲ፡ እጸሐቴት ወግዝግዘ ናይ አቅሊም ዐንሰበ ለትትሓደድ፡ ሐቴ ምነ ዲብ ምዴርየት አፍዐበት ለህለ ሐድ 154 እዳራት ደዋይሕ ተ። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። እለ ለበዝሐ ሰብ መሐደሮሀ ዲብ ረኣስ ወራታት ጀራዲን፡ አሽቃል በረጆት፡ ተሻሸት፡ ዝቤ ወመትዛባይ እንዴ ሓበርከ ዝያድ እብ ሐርስ ወርዕዮ ለልትአመሮ ምእት ምን ምእት ኔብረተ ቆምየት ትግሬ ቶም። ዲብ መዳንን አድብር ድማናይ ባክ ሕሊል ብኒት ለህሌት ቅላመት፡ ምስለ መትከብታይ ጋሸ ገቢል፡ ዲብ አግደ ኬጥ ስከት አፍዐበት ከረን ሀለዮተ ወኬን፡ እብ ርዝቅ ጠቢዐት፡ ሐለት ጀው፡ መካሪት ምድር፡ ሔዋናት ዐድ ወከደን በ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። ዲብ ወክድ ሰውረት እንዴ ኢተርፍ ከም ኩሉ ደገጊት ወቂሾታት ዐዶታትነ ለትወቀለ ዶር ለተልሄት፡ እዳረት ደዋይሕ ቅላመት ሐቆ ሕርየት ዲብ አድብር ሹፉል ለዐለ አዳመ፡ ዲብ ሕግለ አምሩድ ከም ንእሽ ቂሾት ትትረኤ ለዐለት ዮም እምበል ሰደይት ዲብ ሐቴ አካን እንዴ ትከምከመው ከም ዕዳጋታት አንውየት፡ አግርበት፡ ፍሬታት፡ ሐመሊት፡ ፈዋክህ ወከድረዋት፡ ደካኪን፡ ገሃዊ፡ ለትፈናተ መባኒ፡ አስዋግ ወመዳርስ ለሐቅፈ ዐቢ ደገ እብ ግብአት ገበይ ዐቦት ካትር ህሌት። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] 7xeiyx2y7tezorvbku86ujyhl8upxm3 9311 9310 2026-10-11T01:40:36Z Bbeshir 5 9311 wikitext text/x-wiki [[ፋይል:Kilamet_Eritrea_maps.png|thumb|right|500px|ቅላመት]] ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐበት ላተን ሽብህ መደይን አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ተ። ምን አፍዐት እት ገበይ ከረን፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። እዳረት ደዋዬሕ ቅላመት እብ ቅብለት ምስል ዐዶታት ከረ ገብገብ ወዐወሊ ረዪም፡ እብ ምፍጋር ጸሓይ ምስል ፈልከት፡ መምበር አትባ ወአይጠሐል፡ እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ምዴርየት ሀበሮ ወእብ ግብለት ምስል መበለስ እንሲ፡ እጸሐቴት ወግዝግዘ ናይ አቅሊም ዐንሰበ ለትትሓደድ፡ ሐቴ ምነ ዲብ ምዴርየት አፍዐበት ለህለ ሐድ 154 እዳራት ደዋይሕ ተ። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። እለ ለበዝሐ ሰብ መሐደሮሀ ዲብ ረኣስ ወራታት ጀራዲን፡ አሽቃል በረጆት፡ ተሻሸት፡ ዝቤ ወመትዛባይ እንዴ ሓበርከ ዝያድ እብ ሐርስ ወርዕዮ ለልትአመሮ ምእት ምን ምእት ኔብረተ ቆምየት ትግሬ ቶም። ዲብ መዳንን አድብር ድማናይ ባክ ሕሊል ብኒት ለህሌት ቅላመት፡ ምስለ መትከብታይ ጋሸ ገቢል፡ ዲብ አግደ ኬጥ ስከት አፍዐበት ከረን ሀለዮተ ወኬን፡ እብ ርዝቅ ጠቢዐት፡ ሐለት ጀው፡ መካሪት ምድር፡ ሔዋናት ዐድ ወከደን በ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። ዲብ ወክድ ሰውረት እንዴ ኢተርፍ ከም ኩሉ ደገጊት ወቂሾታት ዐዶታትነ ለትወቀለ ዶር ለተልሄት፡ እዳረት ደዋይሕ ቅላመት ሐቆ ሕርየት ዲብ አድብር ሹፉል ለዐለ አዳመ፡ ዲብ ሕግለ አምሩድ ከም ንእሽ ቂሾት ትትረኤ ለዐለት ዮም እምበል ሰደይት ዲብ ሐቴ አካን እንዴ ትከምከመው ከም ዕዳጋታት አንውየት፡ አግርበት፡ ፍሬታት፡ ሐመሊት፡ ፈዋክህ ወከድረዋት፡ ደካኪን፡ ገሃዊ፡ ለትፈናተ መባኒ፡ አስዋግ ወመዳርስ ለሐቅፈ ዐቢ ደገ እብ ግብአት ገበይ ዐቦት ካትር ህሌት። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] 1k7u8e2uj1hyoosvalkxtq33fz4itb4 9312 9311 2026-10-11T01:56:29Z Bbeshir 5 9312 wikitext text/x-wiki [[ፋይል:Kilamet_Eritrea_maps.png|thumb|right|500px|ቅላመት]] ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት [[አፍዐበት]] ላተን ሽብህ መደይን አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ተ። ምን አፍዐት እት ገበይ [[ከረን]]፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። እዳረት ደዋዬሕ ቅላመት እብ ቅብለት ምስል ዐዶታት ከረ ገብገብ ወዐወሊ ረዪም፡ እብ ምፍጋር ጸሓይ ምስል ፈልከት፡ መምበር አትባ ወአይጠሐል፡ እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ምዴርየት ሀበሮ ወእብ ግብለት ምስል መበለስ እንሲ፡ እጸሐቴት ወግዝግዘ ናይ አቅሊም ዐንሰበ ለትትሓደድ፡ ሐቴ ምነ ዲብ ምዴርየት አፍዐበት ለህለ ሐድ 154 እዳራት ደዋይሕ ተ። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። እለ ለበዝሐ ሰብ መሐደሮሀ ዲብ ረኣስ ወራታት ጀራዲን፡ አሽቃል በረጆት፡ ተሻሸት፡ ዝቤ ወመትዛባይ እንዴ ሓበርከ ዝያድ እብ ሐርስ ወርዕዮ ለልትአመሮ ምእት ምን ምእት ኔብረተ ቆምየት ትግሬ ቶም። ዲብ መዳንን አድብር ድማናይ ባክ ሕሊል ብኒት ለህሌት ቅላመት፡ ምስለ መትከብታይ ጋሸ ገቢል፡ ዲብ አግደ ኬጥ ስከት አፍዐበት ከረን ሀለዮተ ወኬን፡ እብ ርዝቅ ጠቢዐት፡ ሐለት ጀው፡ መካሪት ምድር፡ ሔዋናት ዐድ ወከደን በ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። ዲብ ወክድ ሰውረት እንዴ ኢተርፍ ከም ኩሉ ደገጊት ወቂሾታት ዐዶታትነ ለትወቀለ ዶር ለተልሄት፡ እዳረት ደዋይሕ ቅላመት ሐቆ ሕርየት ዲብ አድብር ሹፉል ለዐለ አዳመ፡ ዲብ ሕግለ አምሩድ ከም ንእሽ ቂሾት ትትረኤ ለዐለት ዮም እምበል ሰደይት ዲብ ሐቴ አካን እንዴ ትከምከመው ከም ዕዳጋታት አንውየት፡ አግርበት፡ ፍሬታት፡ ሐመሊት፡ ፈዋክህ ወከድረዋት፡ ደካኪን፡ ገሃዊ፡ ለትፈናተ መባኒ፡ አስዋግ ወመዳርስ ለሐቅፈ ዐቢ ደገ እብ ግብአት ገበይ ዐቦት ካትር ህሌት። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] 3mbgsejxj85naqjtnj09uvrupv08hby 9313 9312 2026-10-11T01:57:51Z Bbeshir 5 9313 wikitext text/x-wiki [[ፋይል:Kilamet_Eritrea_maps.png|thumb|right|500px|ቅላመት]] ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐበት ላተን ሽብህ መደይን አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ ተ። ምን [[አፍዐበት]] እት ገበይ [[ከረን]]፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። እዳረት ደዋዬሕ ቅላመት እብ ቅብለት ምስል ዐዶታት ከረ ገብገብ ወዐወሊ ረዪም፡ እብ ምፍጋር ጸሓይ ምስል ፈልከት፡ መምበር አትባ ወአይጠሐል፡ እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ምዴርየት ሀበሮ ወእብ ግብለት ምስል መበለስ እንሲ፡ እጸሐቴት ወግዝግዘ ናይ አቅሊም ዐንሰበ ለትትሓደድ፡ ሐቴ ምነ ዲብ ምዴርየት አፍዐበት ለህለ ሐድ 154 እዳራት ደዋይሕ ተ። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። እለ ለበዝሐ ሰብ መሐደሮሀ ዲብ ረኣስ ወራታት ጀራዲን፡ አሽቃል በረጆት፡ ተሻሸት፡ ዝቤ ወመትዛባይ እንዴ ሓበርከ ዝያድ እብ ሐርስ ወርዕዮ ለልትአመሮ ምእት ምን ምእት ኔብረተ ቆምየት ትግሬ ቶም። ዲብ መዳንን አድብር ድማናይ ባክ ሕሊል ብኒት ለህሌት ቅላመት፡ ምስለ መትከብታይ ጋሸ ገቢል፡ ዲብ አግደ ኬጥ ስከት አፍዐበት ከረን ሀለዮተ ወኬን፡ እብ ርዝቅ ጠቢዐት፡ ሐለት ጀው፡ መካሪት ምድር፡ ሔዋናት ዐድ ወከደን በ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። ዲብ ወክድ ሰውረት እንዴ ኢተርፍ ከም ኩሉ ደገጊት ወቂሾታት ዐዶታትነ ለትወቀለ ዶር ለተልሄት፡ እዳረት ደዋይሕ ቅላመት ሐቆ ሕርየት ዲብ አድብር ሹፉል ለዐለ አዳመ፡ ዲብ ሕግለ አምሩድ ከም ንእሽ ቂሾት ትትረኤ ለዐለት ዮም እምበል ሰደይት ዲብ ሐቴ አካን እንዴ ትከምከመው ከም ዕዳጋታት አንውየት፡ አግርበት፡ ፍሬታት፡ ሐመሊት፡ ፈዋክህ ወከድረዋት፡ ደካኪን፡ ገሃዊ፡ ለትፈናተ መባኒ፡ አስዋግ ወመዳርስ ለሐቅፈ ዐቢ ደገ እብ ግብአት ገበይ ዐቦት ካትር ህሌት። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] 00d0k0myr941vgdspji3h2cbaz78osn 9314 9313 2026-10-11T02:37:05Z Bbeshir 5 9314 wikitext text/x-wiki [[ፋይል:Kilamet_Eritrea_maps.png|thumb|right|500px|ቅላመት]] ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐበት ላተን ሽብህ መደይን [[አቅሊም ቅብለት በሐር ቀየሕ]] ተ። ምን [[አፍዐበት]] እት ገበይ [[ከረን]]፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። እዳረት ደዋዬሕ ቅላመት እብ ቅብለት ምስል ዐዶታት ከረ ገብገብ ወዐወሊ ረዪም፡ እብ ምፍጋር ጸሓይ ምስል ፈልከት፡ መምበር አትባ ወአይጠሐል፡ እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ምዴርየት ሀበሮ ወእብ ግብለት ምስል መበለስ እንሲ፡ እጸሐቴት ወግዝግዘ ናይ አቅሊም ዐንሰበ ለትትሓደድ፡ ሐቴ ምነ ዲብ ምዴርየት አፍዐበት ለህለ ሐድ 154 እዳራት ደዋይሕ ተ። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። እለ ለበዝሐ ሰብ መሐደሮሀ ዲብ ረኣስ ወራታት ጀራዲን፡ አሽቃል በረጆት፡ ተሻሸት፡ ዝቤ ወመትዛባይ እንዴ ሓበርከ ዝያድ እብ ሐርስ ወርዕዮ ለልትአመሮ ምእት ምን ምእት ኔብረተ ቆምየት ትግሬ ቶም። ዲብ መዳንን አድብር ድማናይ ባክ ሕሊል ብኒት ለህሌት ቅላመት፡ ምስለ መትከብታይ ጋሸ ገቢል፡ ዲብ አግደ ኬጥ ስከት አፍዐበት ከረን ሀለዮተ ወኬን፡ እብ ርዝቅ ጠቢዐት፡ ሐለት ጀው፡ መካሪት ምድር፡ ሔዋናት ዐድ ወከደን በ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። ዲብ ወክድ ሰውረት እንዴ ኢተርፍ ከም ኩሉ ደገጊት ወቂሾታት ዐዶታትነ ለትወቀለ ዶር ለተልሄት፡ እዳረት ደዋይሕ ቅላመት ሐቆ ሕርየት ዲብ አድብር ሹፉል ለዐለ አዳመ፡ ዲብ ሕግለ አምሩድ ከም ንእሽ ቂሾት ትትረኤ ለዐለት ዮም እምበል ሰደይት ዲብ ሐቴ አካን እንዴ ትከምከመው ከም ዕዳጋታት አንውየት፡ አግርበት፡ ፍሬታት፡ ሐመሊት፡ ፈዋክህ ወከድረዋት፡ ደካኪን፡ ገሃዊ፡ ለትፈናተ መባኒ፡ አስዋግ ወመዳርስ ለሐቅፈ ዐቢ ደገ እብ ግብአት ገበይ ዐቦት ካትር ህሌት። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] jtqw2c3en2k5b6ztqfqnnvpylfq34kw 9315 9314 2026-10-11T02:38:09Z Bbeshir 5 9315 wikitext text/x-wiki [[ፋይል:Kilamet_Eritrea_maps.png|thumb|right|500px|ቅላመት]] ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐበት ላተን ሽብህ መደይን [[አቅሊም ግብለት ቀይሕ በሐር]] ተ። ምን [[አፍዐበት]] እት ገበይ [[ከረን]]፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት ትግሬ ቶም። እዳረት ደዋዬሕ ቅላመት እብ ቅብለት ምስል ዐዶታት ከረ ገብገብ ወዐወሊ ረዪም፡ እብ ምፍጋር ጸሓይ ምስል ፈልከት፡ መምበር አትባ ወአይጠሐል፡ እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ምዴርየት ሀበሮ ወእብ ግብለት ምስል መበለስ እንሲ፡ እጸሐቴት ወግዝግዘ ናይ አቅሊም ዐንሰበ ለትትሓደድ፡ ሐቴ ምነ ዲብ ምዴርየት አፍዐበት ለህለ ሐድ 154 እዳራት ደዋይሕ ተ። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። እለ ለበዝሐ ሰብ መሐደሮሀ ዲብ ረኣስ ወራታት ጀራዲን፡ አሽቃል በረጆት፡ ተሻሸት፡ ዝቤ ወመትዛባይ እንዴ ሓበርከ ዝያድ እብ ሐርስ ወርዕዮ ለልትአመሮ ምእት ምን ምእት ኔብረተ ቆምየት ትግሬ ቶም። ዲብ መዳንን አድብር ድማናይ ባክ ሕሊል ብኒት ለህሌት ቅላመት፡ ምስለ መትከብታይ ጋሸ ገቢል፡ ዲብ አግደ ኬጥ ስከት አፍዐበት ከረን ሀለዮተ ወኬን፡ እብ ርዝቅ ጠቢዐት፡ ሐለት ጀው፡ መካሪት ምድር፡ ሔዋናት ዐድ ወከደን በ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። ዲብ ወክድ ሰውረት እንዴ ኢተርፍ ከም ኩሉ ደገጊት ወቂሾታት ዐዶታትነ ለትወቀለ ዶር ለተልሄት፡ እዳረት ደዋይሕ ቅላመት ሐቆ ሕርየት ዲብ አድብር ሹፉል ለዐለ አዳመ፡ ዲብ ሕግለ አምሩድ ከም ንእሽ ቂሾት ትትረኤ ለዐለት ዮም እምበል ሰደይት ዲብ ሐቴ አካን እንዴ ትከምከመው ከም ዕዳጋታት አንውየት፡ አግርበት፡ ፍሬታት፡ ሐመሊት፡ ፈዋክህ ወከድረዋት፡ ደካኪን፡ ገሃዊ፡ ለትፈናተ መባኒ፡ አስዋግ ወመዳርስ ለሐቅፈ ዐቢ ደገ እብ ግብአት ገበይ ዐቦት ካትር ህሌት። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] oe4m8k4gq1b2c37ynycn95hyql2rvtb 9316 9315 2026-10-11T02:39:58Z Bbeshir 5 9316 wikitext text/x-wiki [[ፋይል:Kilamet_Eritrea_maps.png|thumb|right|500px|ቅላመት]] ቅላመት ለትትበሀል ዐድ ሐቴ ምን ምዴርያት አፍዐበት ላተን ሽብህ መደይን [[አቅሊም ግብለት ቀይሕ በሐር]] ተ። ምን [[አፍዐበት]] እት ገበይ [[ከረን]]፡ ፈልከት እንዴ ሐለፍከ ትትረከብ። ቅላመት ሐድ 20,000 ነሰመት ነቡረ። ክሎም ዲበ ለነብሮ ቆምየት [[ትግሬ]] ቶም። እዳረት ደዋዬሕ ቅላመት እብ ቅብለት ምስል ዐዶታት ከረ ገብገብ ወዐወሊ ረዪም፡ እብ ምፍጋር ጸሓይ ምስል ፈልከት፡ መምበር አትባ ወአይጠሐል፡ እብ ምውዳቅ ጸሓይ ምስል ምዴርየት ሀበሮ ወእብ ግብለት ምስል መበለስ እንሲ፡ እጸሐቴት ወግዝግዘ ናይ አቅሊም ዐንሰበ ለትትሓደድ፡ ሐቴ ምነ ዲብ ምዴርየት አፍዐበት ለህለ ሐድ 154 እዳራት ደዋይሕ ተ። == መናበረቶም == ሰብ ቅላመት እብ ሐርስ ወንዋይ ወተጃረት ወእት ብዕድ ወራታት መዔሸት እንዴ ትፈረረው ልትናበሮ። እብ ፍንቱይ ህዬ መንበረቶም እት ሐርስ ወንዋይ ለተንከበት ተ። እለ ለበዝሐ ሰብ መሐደሮሀ ዲብ ረኣስ ወራታት ጀራዲን፡ አሽቃል በረጆት፡ ተሻሸት፡ ዝቤ ወመትዛባይ እንዴ ሓበርከ ዝያድ እብ ሐርስ ወርዕዮ ለልትአመሮ ምእት ምን ምእት ኔብረተ ቆምየት ትግሬ ቶም። ዲብ መዳንን አድብር ድማናይ ባክ ሕሊል ብኒት ለህሌት ቅላመት፡ ምስለ መትከብታይ ጋሸ ገቢል፡ ዲብ አግደ ኬጥ ስከት አፍዐበት ከረን ሀለዮተ ወኬን፡ እብ ርዝቅ ጠቢዐት፡ ሐለት ጀው፡ መካሪት ምድር፡ ሔዋናት ዐድ ወከደን በ። ==ተረቶም እት ክድመት ወጠን == ስካን ቅላመት ክምሰል ብዕድ ገቢል እርትርየ እት ፍቲ ወጠን ወንዳል ወክድመት ዐዶም ወገቢሎም ተረት ዐባይ ሃይባም ቶም። ዲብ ወክድ ሰውረት እንዴ ኢተርፍ ከም ኩሉ ደገጊት ወቂሾታት ዐዶታትነ ለትወቀለ ዶር ለተልሄት፡ እዳረት ደዋይሕ ቅላመት ሐቆ ሕርየት ዲብ አድብር ሹፉል ለዐለ አዳመ፡ ዲብ ሕግለ አምሩድ ከም ንእሽ ቂሾት ትትረኤ ለዐለት ዮም እምበል ሰደይት ዲብ ሐቴ አካን እንዴ ትከምከመው ከም ዕዳጋታት አንውየት፡ አግርበት፡ ፍሬታት፡ ሐመሊት፡ ፈዋክህ ወከድረዋት፡ ደካኪን፡ ገሃዊ፡ ለትፈናተ መባኒ፡ አስዋግ ወመዳርስ ለሐቅፈ ዐቢ ደገ እብ ግብአት ገበይ ዐቦት ካትር ህሌት። == ፈን ወሰቃፈት == እት ሰቃፈት፡ ፈን፡ ዓዳት፡ ሕላይ፡ አሽዓር፡ ወተማሲል'መ ለትትሐመድ ደረጀት ቦም። ከሐቴ ምን እግል ጀላብ "ቅላመት" እብ ፈናን ዑስማን ዐብደለ ለተሐሌት ሕላየት እለ ለተሌ ትመስል፥ == ሕላይ == ቅላመት፥ ዝክርየቼ እግል ሐድስ እመጸኪ ወቴለልኪ እግል እድሌ እሰእል እብኪ ቅላመቼ ዶልታ ይእነሴኪ ዝየድ ርሕዬ ወሰብአ እፈትያ እት ፍቲሀ ይትሕመውኒ ወእት ሕላየ እላ ግሩም ምድረ ወሞደየ ቅላመቼ እ'ለተ ሕሪት ምነ ስናታ ርሽመት ልብዬ ወዕንቼ ተ ዘይድ ድብዬ ሻማተ ሰኒ ፈላ ልመዬኒ እት አፍየተ እም ጀራዲን ወክዳር ጽጉብ ወሕ'ሙድ ጋሻኪ ዔመት ዕልም ወታሪክ ምን ክል አርከን መጹኡኪ ቅላመቼ ሰፈላልኮሆ ሞደይኪ ስሩጊት ለእብ አድብራ ወማየ ዘሬ ወልወል ወከበሰት ደብር ውሌ ሕደግ ወሐንበላይ ወዕርገሌ ሐንበር መንዘል ታሪክ ዲመ ለሀሌ ዲመ ዲመ ለሀሌ መፍጡረቼ ክሌሕ ዶል ትብላኒ ዉሕዝ አስገዳ ምን ለዐል ዶል ለዐይረኒ ረአየት ክብት ብዕረይ ተአሸናኒ ወድ ገብር ሻሙ እፈግረኒ አነ እፈግረኒ ዲብኪ ለትወላደ ምን ኩሉ ሔሰ ዓዳት ሖጸት ሔሌ እግሉ ወርሰ ሸሊል ወአሶምየ ለአልባብ በልሰ ታሪክ ሐንበር ቀዳም እግሉ ደርሰ እግሉ ደርሰ ወድ ገብር ሕረድ ወዓገሞታት ወዐወሊ ረዪም ወዐመሮታት መሓዛትት አድብራ ወሰገይዶታት ዐጄ መንዘል ታሪክ ወዐጃይቦታት ወዐጃይቦታት ሸዐባ ሕድ እት ፈቴቱ ነብራ ሕለት ድጌ እት አትበ እብ አክየራ ዐድ ዒሳ ወዐድ ገቢን ወሐጹራ ምልጭ ወሕለት ጀዲድ ወምዕደያ ምስል ሕመደየ ሕለት ዕቅብ ድህን ወዐድ ዐሊሃ ሕለት ፈረሕ ዓመሮ ወዴ ዲባ መድረሰቼ ሸኒን ዲበ ዐርበ ለትወለደ ጀሀል አብደ ዲበ ጀሀል አብደ ዲበ ቅላመቼ ሕሪት ምን ስነነ እሊ ልብዬ እግላ ሐረ በነ ምሴ ወፈጅር ክል ዶል ልትሀገነ ሕርየን ሰልፉ ዲመ እግል ልስከነ እግል ልስከነ ዐጄ ዲብ ትርበተ ኩሉ ፈሬ ግንሖ ጀረዲነ ቀመጅሌ ሸዐበ ምነ ርዝቀ ሕበር ለአሬ ቅላመቼ እ'ላተ ለሕሙም ሳሬ ለሕሙም ሳሬ ቅላመቼ እላታ ለሕሙም ሳሬ (2) ሔልያይ፡ ዑስማን ዐብደለ [[Category:እርትርየ]] [[Category:ቅላመት]] [[Category:ሕላያት ትግሬ]] [[Category:ዐዶታት በሐር ቀየሕ]] 3hojag805bcf3ouvil8zxfmyx00jklr