ዊኪፔዲያ tiwiki https://ti.wikipedia.org/wiki/%E1%88%98%E1%89%A0%E1%8C%88%E1%88%B2_%E1%8C%88%E1%8C%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter ሜድያ ፍሉይ ምይይጥ ተጠቃሚ ምይይጥ ተጠቃሚ ዊኪፐድያ ምይይጥ ዊኪፐድያ ፋይል ምይይጥ ፋይል ሜድያዊኪ ምይይጥ ሜድያዊኪ ሞደል ምይይጥ ሞደል ሓገዝ ምይይጥ ሓገዝ መደብ ምይይጥ መደብ ማዕጾ ምይይጥ ማዕጾ TimedText TimedText talk ሞድዩል ምይይጥ ሞድዩል Event Event talk 0 2641 26011 19273 2026-07-26T14:04:22Z Niguss27 11593 Created by translating the section "Definitions" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1365591874|Education]]" 26011 wikitext text/x-wiki መጀመርታ ነዚ ዘዳለወ ውልቀሰብ ወይ ጉጅለ ከመስጊን ደስ ይብለኒ ፣ ብምቅጻል ነዚ ተታሒዙ ዘሎ መደብ ብዝሓየለ መልክዑ ኪድፋኣሉ ይላቦ ስለዚ ናይ ኮምፒተር ትምህርቲ በዚ ዌብ ሳይት ኪመሓላለፍ ተኽእሎ ተሎ ሕእደራ፣ [[Category:ትምህርቲ]] == ትርጉማት == "ትምህርቲ" ዝብል ስያሜ፡ "ምምጻእ" ካብ ዝትርጎም 'ኢጁኬር' (Educare) ከምኡ’ውን "ምውጻእ" ካብ ዝብል 'ኢጁሰር' (Educere) ዝተባህሉ ናይ ላቲን ቃላት ዝመንጨወ እዩ። [1] ዝተፈላለዩ ተመራመርቲ ብዛዕባ ትርጉም ትምህርቲ ብዙሕ ገምጋማት ኣካይዶም እዮም። [2] ብመሰረት ሓባራዊ ምርዳእ ብዙሓት ወገናት፡ ትምህርቲ ፍልጠት፡ ክእለትን ሰናይ ባህርያትን ንምስጋር ዝዓለመ ውዱብ ንጥፈት እዩ። [3] ይኹን እምበር፡ ካብዚ ወጻኢ ንዝ ዘለዎ ዝርዝር ባህርያት ዝምልከት ሰፊሕ ክትዕ ኣሎ። ሓደ ወገን ንትምህርቲ ከም ሓደ ኣብ ከይዲ ዝፍጸም ናይ ምምሃርን ምስትምሃርን መስርሕ ገይሩ ይርእዮ። [4] ካልእ ኣረኣእያ ድማ ንትምህርቲ ከም መስርሕ ዘይኮነስ፡ ካብቲ መስርሕ ዝርከብ ኣእምሮኣዊ ምዕባለን ናይቶም ተምሃሮ ውጽኢትን ገይሩ ይርድኦ። [5] ብተወሳኺ እውን፡ እቲ ቃል ነቲ ኣብ ምምሃር ዝሳተፉ ኣገባባትን ማሕበራዊ ትካላትን ዘጽንዕ ኣካዳሚያዊ ዓውዲ ንምምልካት የገልግል እዩ። [6] ስለዚ፡ ትምህርታዊ ተርእዮታት ንምርዳእን ውጽኢቱ ንምዕቃንን እቲ ቃል ዘለዎ ትርጉም ብንጹር ምፍላጥ ኣዝዩ ወሳኒ እዩ። [7] ገለ ተመራመርቲ ንኹሎም ዓይነታት ትምህርቲ ሓፈሻዊ ብዝኾነ መገዲ ዝገልጹ ፍሉያት መለለዪታት ብምቕማጥ፡ ቅኑዕ ትርጉም ክህቡ ይፍትኑ። ንኣብነት ኣር. [1] ከምዚኦም ዝበሉ ትርጉማት መብዛሕትኡ ግዜ ነቶም ዝበዝሑ ልሙዳት ናይ ትምህርቲ ዓይነታት ንምፍላጥ ይጠቕሙ እዮም። ይኹን እምበር፡ እቶም ብዙሕ ዘይውቱራት ዓይነታት ትምህርቲ ካብቲ ዝተቐመጠ መለክዒታት ወጻኢ ስለ ዝኾኑ፡ እዞም ትርጉማት pine ነቐፌታ የጋጥሞም እዩ። [2] ብልክዕ ትርጉማት ክሽፈኑ ንዘይከኣሉ ተጻረርቲ ኣብነታት ንምፍታሕ ዘሎ ጸገም፡ ኣብ ክንዲ ውሱን ትርጉም ምሃብ ኣብ ናይ "ስድራቤታዊ ምምስሳል" (Family Resemblance) ክልሰ-ሓሳብ ብዝተመርኮሰ ኣቀራርባ ክፈታሕ ይከኣል እዩ። እዚ ማለት ኩሎም ዓይነታት ትምህርቲ እተፈላለየ ናይ ሓባር ምምስሳል ክህልዎም ዝኽእል እኳ እንተኾነ፡ ኩሎም ሓደ ዓይነት ዝርዝር ባህርያት ክካፈሉ ግድን ኣይኮነን። [3] ገለ ከም በዓል ኬራ ሰወልን ስቲቨን ኒውማንን ዝኣመሰሉ ክልሰ-ሓሳባውያን ከም ዝገልጽዎ፡ "ትምህርቲ" ዝብል ቃል ትርጉሙ ኣብቲ ዝጥቀሰሉ ዘሎ ዓውድን ኩነታትን (Context) ዝምርኮስ እዩ። [4] ገምጋማዊ ወይ "ረጒድ" ዝበሃል ናይ ትምህርቲ ኣምር፡ ምምሕያሽ ወይ ኣወንታዊ ለውጢ ምምጻእ ናይ ባዕሉ ናይ ትምህርቲ ፍሉይ ባህሪ ምዃኑ የረድእ። እዚ ድማ ካብ ዝኾነ ይኹን ክብርታት ነጻ ዝኾነ መግለጺ ካብ ዝህብ "ቀጢን" ኣምር ፍልይ ዝበለ እዩ። ገለ ተመራመርቲ፡ እቲ ቃል ኣብ መዓልታዊ ቋንቋ ብኸመይ ከም ዝዝውተር ብምዕዛብ ጥራይ ገላጺ ትርጉም ይህቡ። ብኣንጻሩ ድማ፡ ትእዛዛዊ ኣምር፡ ብሉጽ ትምህርቲ እንታይ ክኸውን ከም ዘለዎ ወይ ትምህርታዊ ከይዲ ብኸመይ ክካየድ ከም ዝግብኦ መምርሒ የቀምጥ። መብዛሕትኦም ረጒዳትን ትእዛዛታትን ኣምር፡ ንትምህርቲ ከም ሓደ ውሱን ዕላማታት ንምውቃዕ ዝግበር ንጥፈት ገይሮም እዮም ዝርእይዎ። እዞም ዕላማታት እዚኣቶም ድማ፡ ካብ ፍልጠት ምጭባጥን ርትዓዊ ኣተሓሳስባ ምምዕባልን ጀሚሩ፡ ክሳብ ከም ሕያውነትን ቅንዕናን ዝኣመሰሉ ሰናይ ባህርያት ምኹስኳስ ክበጽሑ ይኽእሉ እዮም። ዝተፈላለዩ ናይ ትምህርቲ ምሁራት፡ ንትምህርቲ ካብ "ዶግማዊ ምስራጽ እምነት" ንምፍላይ፡ እቲ ትምህርታዊ ከይዲ ንነቐፌታዊ ኣተሓሳስባ ዝህቦ ዓቢ ተራ የጉልሑ። እቲ ዶግማዊ ምስራጽ እምነት፡ እቶም ዝውሰዱ እምነታት ርትዓውያን ይኹኑ ኣይኹኑ ብዘየገድስ፡ ነቲ ተምሃሮ ዝወሃቦም ሓሳባት ጥራይ ክቕበሉ ከም ዝግደስ ይገልጹ። ብኣንጻሩ ግን፡ ሓቀኛ ትምህርቲ ነቶም እምነታት ብነቐፌታዊ ዓይኒ ንምርማርን ኣብ ሕቶ ምልክት ንምእታውን ዘኽእል ርትዓዊ ዓቕሚ የዕቢ። ይኹን እምበር፡ ናይቶም ህጻናት ኣእምሮ ገና እኹል ምዕባለ ኣብ ዘይረኸበሉ ናይ መጀመርታ እዋን፡ ገለ ዓይነታት ቀጥታዊ ምስራጽ ሓሳባት ኣድላዪ ክኸውን ስለ ዝኽእል፡ እዞም ክልተ ተርእዮታት (ትምህርትን ዶግማዊ ምስራጽን) ብንጹር ክፍለዩ ከም ዝኽእሉ ኩሉ ሰብ ዝሰማምዓሉ ኣይኮነን። እዚ ድማ ንኣሽቱ ህጻናት ነቲ ድሕሪ ባይታ ዘሎ ምኽንያታት ክርድኡ ባዕሎም ከይከኣሉ፡ ከም ናይ ድሕነት ሕግታትን ኣገባባት ጽሬትን ዝኣመሰሉ መሰረታውያን ነገራት ክመሃሩ ኣብ ዘለዎም ኩነታት ዝርአ ጉዳይ እዩ። ትምህርቲ ኣብ ኣረኣእያ መምህር ወይ ተምሃራይ ተመርኲሱ ክግለጽ ይከኣል እዩ። መምህር ማእከል ዝገበሩ ትርጉማት፡ ኣብቲ መምህራን ፍልጠትን ክእለትን ብሞራላዊ መገዲ ናብ ተምሃሮ ኣብ ምትሕልላፍ ዘለዎም ግደ ዝያዳ ዘተኩሩ እዮም። ብኣንጻሩ ድማ፡ ተምሃራይ ማእከል ዝገበሩ ትርጉማት፡ ንትምህርቲ ካብቲ ተምሃሮ ኣብቲ ናይ ምምሃር ከይዲ ዘርእይዎ ተሳትፎ ብምንቃል ይገልጽዎ፤ እዚ ከይዲ እዚ ድማ ነቲ ናይ መጻኢ ተመክሮታቶም ዘደንፍዕን ዝቕይርን ምዃኑ የረድኡ። ንኽልቲኦም ወገናት ዘጣመረ ትርጉም እውን ክወሃብ ይከኣል እዩ። እዚ ድማ ንትምህርቲ ከም ሓባራዊ ተመክሮ ብምውሳድ፡ ብሓባር ዓለምካ ንምርዳእን ጸገማት ንምፍታሕን ዝግበር መስርሕ ገይሩ የቕርቦ። m8k8xhxga79upfmeljhntah7t0ws96p