Wikipediýa tkwiki https://tk.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F_Sahypa MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Media Ýörite Çekişme Ulanyjy Ulanyjy çekişme Wikipediýa Wikipediýa çekişme Faýl Faýl çekişme MediaWiki MediaWiki çekişme Şablon Şablon çekişme Ýardam Ýardam çekişme Kategoriýa Kategoriýa çekişme TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 9562 270188 267739 2026-08-09T19:25:41Z InternetArchiveBot 21623 Add 1 book for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270188 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Italiýa'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[Faýl:Flag_of_Italy.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[Faýl:Emblem_of_Italy.svg|85px]] |- | align="center" width="140px" | [[Italiýanyň baýdagy]] | align="center" width="140px" | [[Italiýanyň gerbi]] |} |- | align=center colspan=2 | [[Faýl:EU-Italy.svg|300px]] |- | '''[[Paýtagt]]y''' | [[Roma]] |- | '''[[Resmi dil]]ler''' | [[Italýan dili]] |- | '''[[Prezident]]''' | [[Serjo Mattarella]] |- | '''[[Baş bakan]]''' | [[Jorja Meloni]] |- | '''[[Gimn]]i''' | [[Il Canto degli Italiani]] |- | '''[[Pul]]y''' | [[Ýewro]] |- | '''[[Telefon kody]]''' | +39 |- | '''[[Internet TLD]]''' | [[.it]] |} '''Italiýa''' ({{lang-it|Italia}} {{IPA|[iˈtaːlja]}}, resmi ady — '''Italiýa Respublikasy''' ({{lang-it|Repubblica Italiana}})) — [[Ýewropa]]nyň günortasynda, [[Ortaýer deňzi]]niň merkezinde [[döwlet]]. Demirgazyk-günbatarda [[Fransiýa]] (serhetiň uzynlygy — 488&nbsp;km), [[Şweýsariýa]] (740&nbsp;km) we demirgazykda [[Awstriýa]] (430&nbsp;km), demirgazyk-gündogarda bolsa, [[Sloweniýa]] (232&nbsp;km) bilen araçäkleşýär. Şeýle hem onuň [[Watikan]] (3,2&nbsp;km) we [[San-Marino]] (39&nbsp;km) bilen içerki serheti bar. Italiýa [[Apennin ýarymadasy]]nda, [[Padan düzlügi]]nde, [[Alplar]]yň günorta ýapgytlarynda, [[Siciliýa]] we [[Sardiniýa]] adalarynda hem-de birnäçe ownuk adada ýerleşýär. ==Döwlet ulgamy== Italiýa respublikadyr. Häzirki konstitusiýa 1947-nji ýylyň 22-nji dekabrynda kabul edildi we 1948-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda güýje girdi. Döwlet baştutany prezidentdir (1999-njy ýylyň maý aýyndan bäri K.A Çampi). Sebitleriň wekilleriniň gatnaşmagynda Mejlisiň iki palatasynyň bilelikdäki mejlisinde 7 ýyl saýlanýar. Kanun çykaryjy organy Deputatlar palatasyndan we Senatdan ybarat Mejlis. ýerine ýetiriji häkimiýet ministrler geňeşi tarapyndan amala aşyrylýar. Prezident ministrler geňeşiniň başlygy we teklibi boýunça ministrleri belleýär. ==Welaýatlar we Häkimlikler== Italiýa 20 sebite (sebit) bölünýär. Olaryň bäşisi, ýerli kanunçylyga üýtgetme girizmek hukugy bolan ýörite awtonom sebit statusyna eýe. Olar hem öz gezeginde 109 welaýatdan we 8101 häkimlikden ybarat. ==Tebigat== Ýurduň kenar ýakasy (7500 km) Apennine ýarym adasynyň günortasynda ýokary we aşak, beýleki böleginde bolsa tekiz diýen ýaly. Territoriýa ýurduň 4/5 bölegi daglardan we depelerden ybarat. Italiýanyň demirgazygynda Alp daglary ýerleşýär: Günbatar Alp daglarynyň eňňitleri (Mont Blanc depesi, 4807 m - Italiýanyň iň beýik nokady) dik. Gündogar Alp daglary (iň beýik nokady Ortles dagy, 3899 m) kem-kemden azalýar we gündogardaky karst platosyna goşulýar. Alp daglarynyň günortasynda ýerleşýän Padan düzlügi gündogarda Adriatik deňzine inýär. Po derýasynyň jülgesi batgalyk düzlük. Apennin daglary Alennine ýarym adasynyň boýunda 1200 km uzaklykda ýerleşýär. ýitip giden we ýitip gitmeýän birnäçe wulkan bar (Amiata - 1734 m, Wesuwiýus - 1277 m). Italiýa adalarynyň relýefleri esasan daglyk, Etna (3340 m), Stromboli, Wulkanlar bar. Italiýanyň merkezi we günorta böleklerinde ýygy-ýygydan güýçli ýer titremeler bolýar. Italiýada kömür, bitumly slanets, nebit, gaz, gurşun, demir magdany, boksit, kükürt we stol duzy bar. Simap magdan gorlary boýunça Italiýa dünýäde öňdebaryjydyr. Mermer Toskanda gazylýar. Mineral we yssy (temperatura 100-200 °) bahar, köp. Howasy Ortaýer deňziniň subtropiki, Padan düzlüginde has mylaýym. Alp daglarynyň demirgazygyndan gelýän sowuk şemal ýeli böwetleýär. Tomus yssy we gurak. Dag eteklerinde we düzlüklerde iýul aýynyň ortaça temperaturasy 20-28 ° C, yssy şemal öwüsýän mahaly käwagt 40-45 ° C çenli ýokarlanýar. Januaryanwar aýynyň ortaça temperaturasy Alp daglarynyň we Padan düzlüginiň eteginde 0 °, Apennin ýarym adasynda we adalarynda 1-12 °. Gündogar Alp daglary we Demirgazyk Apenninler Italiýada iň ýagyşly ýerlerdir (ýylda 3000 mm). Theurduň içerki böleginde ýylda 600-800 mm, Sisiliýa we Sardiniýa adalarynda 500 mm ýagyş ýagýar. Alp daglarynyň italýan böleginde 800-den gowrak buzluk bar. Iň uly derýa Po bolup, onuň goşundylary gämi gatnawydyr. Italiýanyň demirgazygynda has köp derýa bar. Derýalary ýagyşdan, gardan we buzluklardan suw alýar. Suwaryş we gidroelektrik öndürmek üçin ulanylýar. Uly köller: Garda, Komo, Lago Maggiore, Bolsena we ş.m. Olaryň gämileri, kenarlarynda köp sanly kurort bar. 1800 m belentlige çenli Alp daglarynyň goňur-tokaý toprak eňňitlerinde giň ýaprakly we ýaprakly tokaýlar bar, üstünde dag-çemenlik topraklarynda gyrymsy agaçlar, subalpin we dag çemenlikleri bar. Apennin ýarym adasynda 500-600 m belentlikde Sisiliýa we Sardiniýa (goňur toprak) hemişe gök öwüsýän daş dublar we dublar, sosnalar, Halap sosnalary we gyrymsy agaçlar ösýär. 1500 metre çenli goňur we goňur dag topraklarynda dub, gara gaýa we kashtan tokaýlary, 2000 m-den ýokary ýaprakly we giň ýaprakly tokaýlar, dag depelerinde subalpin çemenlikleri bar. Italiýada ýabany haýwanlar esasan daglarda duş gelýär. Alp daglarynda we Apenninlerde serna, ýabany pişik, dag we tokaý gyrgysy, kellesi, goňur aýy, towşan we sugun ýaşaýar. Guşlaryň we süýrenijileriň 400 töweregi görnüşi bar. Balyk tutmagyň köp görnüşi bar. Italiýada täsin ösümlikleri, haýwanlary we geologiki desgalary gorap saklamak üçin goraghanalar döredildi. Milli seýilgähler: Stelwio, Granparadiso, Abruzzo, Calabria, Sirceo we ş.m. - umumy meýdany 200 müň ga. Ilatyň 98% -den gowragy italýan; galanlary Romanş, Tirollar, Fransuzlar, Slowenler we Horwatlar, şeýle hem albanlar, katalonlar we ş.m. Resmi dil italýan dilidir. Esasy din katolikdir. Ilatyň 67% şäherlerde ýaşaýar. Esasy şäherler: Rim, Milan, Naples, Turin, Genoa, Palermo. ==Ykdysadyýet== Italiýa ýokary derejede ösen senagat-agrar ýurt. Dünýäniň iň ösen 10 ýurdunyň biri. Jemi içerki önümde senagatyň paýy 31,6%, oba hojalygynyň paýy 2,9%, hyzmatlaryň paýy 65,5% (1997). Italiýada hyzmat pudagynda 12 milliondan gowrak adam işleýär, 6,5 million. senagatdaky adamlar, 1,5 mln. adam oba hojalygynda işleýär. ==Ulag ulgamy== Ýolagçylaryň 90% -den gowragy we harytlaryň 80% -den gowragy ýol ulaglary bilen daşalýar. Uly ýollar. -304 müň km, demir ýol. - 19,6 müň km. Daşary ýurda iberilen we alnan harytlaryň köpüsi deňiz ulaglary bilen daşalýar (eksport harytlarynyň 60-65%, import harytlarynyň 80-90%). Esasy deňiz portlary: Genoa, Trieste, Wenesiýa, Naples. Italiýa halkara syýahatçylygynyň iň uly merkezlerinden biridir (ýylda 50 milliondan gowrak syýahatçy gelýär). ==Daşary söwda== Italiýanyň ykdysadyýeti esasan daşary söwda baglydyr. Italiýa senagat tehnikalaryny, ulaglary, ýazuw maşynlaryny we kalkulýatorlary, himiýa we oba hojalyk önümlerini, egin-eşikleri we aýakgaplary, nebit önümlerini we ş.m. eksport edýär. çykarýar Nebit, kömür, demir magdany, gara we reňkli metallar, pagta, şeýle hem tehnika, agaç, kagyz, azyk önümlerini import edýär. Söwda esasy müşderileri: Ýewropa Ykdysady Bileleşigi ýurtlary, ABŞ, Russiýa. ==Lukmançylyk hyzmaty== Italiýada döwlet lukmançylyk edaralaryndan başga-da hususy lukmançylyk hem adaty zat. Lukmanlar uniwersitetleriň 27 lukmançylyk fakultetinde tälim alýarlar. Köp sanly şypahanalar bar, esasanam mineral suwly we palçykly hammamly şypahanalar. Iň meşhurlary: Montecatini Terme, Fuji, Salsomajore, Castellammare di Stabia, AbanoTerme, Capri. ==Peýdaly baglanyşyklar== [https://www.initalia.uz www.initalia.uz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022113631/https://www.initalia.uz/ |date=2022-10-22 }} - Italýa we Italýan dili we grammatikasy barada Web-saýty == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar}} * {{cite book|last=Simone |first=Raffaele |year=2010 |title=Enciclopedia dell'italiano |publisher=Treccani |ISBN= |ref=simone}} * {{cite book|last=Berloco |first=Fabrizio |year=2018 |title=The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition |publisher=Lengu |ISBN=978-8894034813 |url=https://books.google.it/books?id=DYynDwAAQBAJ&pg=PA3#v=onepage&q&f=false |ref=ff2018}} * {{cite book|last=Palermo |first=Massimo |year=2015 |title=Linguistica italiana |url=https://archive.org/details/linguisticaitali0000pale |publisher=Il Mulino |ISBN=978-8815258847 |ref=palermo2015}} {{geo-stub}} {{Ýewropanyň ýurtlary}} [[Kategoriýa:Italiýa]] 22tkfkfmzx6mankhsjb87iutohpeoid 0 18638 270199 265886 2026-08-09T19:32:55Z InternetArchiveBot 21623 Add 1 book for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270199 wikitext text/x-wiki [[File:Dr. Bhimrao Ambedkar.jpg|thumb|right|B. R. Ambedkar]] '''Bhimrao Ramji Ambedkar''' (14-nji aprel 1891-nji ýylyň 6-njy dekabry), şeýle hem '''Dr. Babasaheb Ambedkar''', hindi hukukçysy, ykdysatçy, syýasatçy we jemgyýetçilik reformaçysydy. Dalit Buddist hereketine ylham berdi we degilmeýänlere (Dalits) sosial diskriminasiýa garşy kampaniýa gurady. Şeýle hem, aýallaryň we zähmet haklaryny goldady. Ol garaşsyz Hindistanda ilkinji hukuk we adalat ministri, [[Hindistan]] konstitusiýasynyň binagäri we Hindistan Respublikasynyň esaslandyryjysydy.<ref>[https://c250.columbia.edu/c250_celebrates/remarkable_columbians/bhimrao_ambedkar.html Bhimrao Ambedkar]</ref><ref>[https://indianexpress.com/article/parenting/learning/ambedkar-jayanti-2019-facts-babasaheb-for-kids-5672744/ Ambedkar Jayanti 2019: Facts on Babasaheb to share with kids | Parenting News,The Indian Express]</ref><ref>{{Cite web |title=How India’s Most Downtrodden Embraced the Power of Statues |url=https://www.bloombergquint.com/opinion/in-india-dalits-show-power-of-building-statues |access-date=2020-11-12 |archive-date=2020-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026043029/https://www.bloombergquint.com/opinion/in-india-dalits-show-power-of-building-statues |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Bhimrao-Ramji-Ambedkar Bhimrao Ramji Ambedkar | Biography, Books, & Facts | Britannica]</ref><ref>[https://www.ndtv.com/india-news/all-you-need-to-know-about-br-ambedkar-on-his-129th-birth-anniversary-2211747 All You Need To Know About BR Ambedkar On His 129th Birth Anniversary]</ref><ref>{{Cite book |title=Princeton Dictionary of Buddhism |url=https://archive.org/details/isbn_9780691157863 |date=2013 |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691157863 |editor-last=Buswell |editor-first=Robert Jr |editor=Robert Buswell Jr. |location=Princeton, NJ |page=[https://archive.org/details/isbn_9780691157863/page/34 34] |ref=harv |editor-last2=Lopez |editor-first2=Donald S. Jr. |editor=Donald S. Lopez, Jr.}}</ref> 1956-njy ýylda 600,000 tarapdary bilen buddaçylyga geçip, Dalitleri köpçülikleýin kabul edip başlady. Hindistanda buddizmi janlandyrdy. Ambedkar, Nawaýana buddistleriniň arasynda bodhisattva we Maitreýa hasaplanýar.<ref>https://theprint.in/opinion/why-ambedkar-chose-buddhism-over-hinduism-islam-christianity/237599/</ref><ref>https://indianexpress.com/article/explained/buddha-purnima-special-why-ambedkar-coverted-to-buddhism-6397742/</ref><ref>https://www.thequint.com/news/india/br-ambedkar-conversion-to-buddhism</ref><ref>{{cite book|author=Christopher Queen|editor=Steven M. Emmanuel|title=A Companion to Buddhist Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=P_lmCgAAQBAJ |year=2015|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-119-14466-3|pages=529–531}}</ref> 1990-njy ýylda Hindistanda iň ýokary raýat baýragy bolan Bharat Ratna aradan çykandan soň Ambedkara berildi. Ambedkaryň mirasy köp sanly ýadygärlikleri we meşhur medeniýetdäki şekilleri öz içine alýar. Ambedkaryň jemgyýetçilik-syýasy reformaçy hökmünde mirasy häzirki Hindistana uly täsir etdi.<ref>{{Cite book |last=Joshi |first=Barbara R. |url=https://books.google.com/books?id=y9CUItMT1zQC&pg=PA13 |title=Untouchable!: Voices of the Dalit Liberation Movement |publisher=Zed Books |year=1986 |isbn=9780862324605 |pages=11–14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160729072018/https://books.google.com/books?id=y9CUItMT1zQC&pg=PA13 |archive-date=29 July 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book |last=Keer |first=D. |url=https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA61 |title=Dr. Ambedkar: Life and Mission |publisher=Popular Prakashan |year=1990 |isbn=9788171542376 |page=61 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160730015400/https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA61 |archive-date=30 July 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ambedkar, Taryh TV18 we CNN IBN tarapyndan geçirilen pikir soralyşykda 2012-nji ýylda "Iň beýik hindi" (The greatest Indian) saýlandy.<ref>https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-measure-of-the-man/281949</ref> Ambedkar Jaýanti (Ambedkaryň doglan güni) her ýyl 14-nji aprelde bellenilýän festiwal bolup, ol diňe Hindistanda däl, eýsem bütin dünýäde bellenilýär. Ambedkar Jaýanti Hindistanda resmi dynç alyş hökmünde bellenilýär.<ref>http://ccis.nic.in/WriteReadData/CircularPortal/D2/D02est/12_6_2015_JCA-2-19032015.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405042913/http://ccis.nic.in/WriteReadData/CircularPortal/D2/D02est/12_6_2015_JCA-2-19032015.pdf |date=5 April 2015 }} Ambedkar Jayanti from ccis.nic.in on 19 March 2015</ref><ref>http://persmin.gov.in/ Webpage of Ministry of Personnel and Public Grievance & Pension</ref><ref>[http://mea.gov.in/ambedkar-final/mcelebration.htm 125th Dr. Ambedkar Birthday Celebrations Around the World.] mea.gov.in</ref> [[Birleşen Milletler Guramasy]] Ambedkar Jaýantini 2016, 2017 we 2018-nji ýyllarda belledi.<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/world/ambedkar-jayanti-celebrated-for-the-first-time-outside-india-as-un-organises-special-event-2730772.html|title=Ambedkar Jayanti celebrated for the first time outside India as UN organises special event - Firstpost|website=firstpost.com|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/world/2018/apr/14/un-celebrates-ambedkars-legacy-fighting-inequality-inspiring-inclusion-1801468.html|title=UN celebrates Ambedkar's legacy 'fighting inequality, inspiring inclusion'|work=The New Indian Express|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsstate.com/world-news/babasaheb-ambedkar-jayanti-celebrated-in-united-nations-article-52584.html|title=संयुक्त राष्ट्र में मनाई गई डॉ. बाबासाहेब भीमराव आंबेडकर जयंती - News State|work=newsstate.com|access-date=2018-11-09|language=en|archivedate=2019-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419065326/https://www.newsstate.com/world-news/babasaheb-ambedkar-jayanti-celebrated-in-united-nations-article-52584.html}}</ref> ==salgylanmalar== [[Kategoriýa:Hindistanyň syýasatçylary]] ax05f28sjbrqdgf6pok69dxrx3p6v1l 0 19245 270189 244208 2026-08-09T19:26:15Z InternetArchiveBot 21623 Add 1 book for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270189 wikitext text/x-wiki '''Meniň Gazagystanym''' — Gazagystanyň Döwlet gimni.<ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=https://kkpis.site/en/legislative-instruments/ |access-date=2021-07-23 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605074054/https://kkpis.site/en/legislative-instruments/ |dead-url=yes }}</ref><ref>The CIA World Factbook 2012 Central Intelligence Agency - 2011 "National anthem: name: “Menıñ Qazaqstanym” (My Kazakhstan) lyrics/music: Zhumeken NAZHIMEDENOV"</ref><ref> [http://www.kazind.com/newsarchives/newsvol54.html Embassy of Kazakhstan in New Delhi, India : Weekly News] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071124051647/http://www.kazind.com/newsarchives/newsvol54.html|date=2007-11-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kyzmet.kz/?lang=ru&id_1=45|title=Агентство Республики Казахстан по делам государственной службы|date=2006|access-date=13 May 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513170602/http://www.kyzmet.kz/?lang=ru&id_1=45|archive-date=13 May 2007}}</ref><ref>{{Cite book|title=Republic or Death! Travels in Search of National Anthems|url=https://archive.org/details/republicordeatht0000mars|last=Marshall|first=Alex|publisher=Random House Books|year=2015|isbn=9781847947413|location=London|pages=[https://archive.org/details/republicordeatht0000mars/page/140 140]–144}}</ref> ==Sözleri== {|class="wikitable" style="font-size:90%;" style="text-align:center;" |- !Gazak dilinde<ref>[https://www.inform.kz/qz/content/245 Qazaqstan Respublikasynyñ Memlekettık Gimni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122001738/https://www.inform.kz/qz/content/245 |date=2021-01-22 }} ''Kazinform''</ref>!!Türkmençe terjimesi |- |<poem>Altyn kün aspany, Altyn dän dalasy, Erliktiň dastany – Elime karaşy! Ejelden er degen, Daňkymyz şykty goý, Namysyn bermegen, Kazagym mykty goý! <small>'''Kaýyrmasy:'''</small> ''Meniň elim, meniň elim,'' ''Güliň bolyp egilemin,'' ''Jyryň bolyp tögilemin, elim!'' ''Tuwgan jerim meniň — Kazakstanym!'' Urpakka jol aşkan, Keň baýtak jerim bar. Birligi jaraskan, Täwelsiz elim bar. Karsyalgan wakytty, Mäňgilik dosyndaý. Bizdiň el bakytty, Bizdiň el osyndaý! <small>'''''Kaýyrmasy'''''</small></poem> |<poem>Altyn gün asmany, Altyn däne meýdany, Batyrlyk rowaýaty – Ýurduma seret! Gadymy bakylykdan, Şöhratymyz çykdy, Namysyň bermeýän, Gazagym güýçlidir! <small>'''Gaýtalama:'''</small> ''Meniň ýurdum, meniň ýurdum,'' ''Gülüň bolyp ekerin,'' ''Aýdymyň bolyp dökerin, ýurdum!'' ''Watanym meniň — Gazagystanym!'' Nesillere ýol açdy, Giň beýik ýerim bar. Birligi ýaraşdy, Garaşsyz ýurdum bar. Garşylaýan wagty, Baky dost ýaly. Ýurdumyz bagtly, Bu biziň ýurdumyz! <small>'''''Gaýtalama'''''</small></poem> |} ==Kaynag== <references/> [[Kategoriýa:Gazagystan]] [[Kategoriýa:Gimnler]] rbxdm6fzn14dxqw3uuji4emha2vrq0r 0 21290 270190 230565 2026-08-09T19:26:48Z InternetArchiveBot 21623 Add 1 book for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270190 wikitext text/x-wiki [[Faýl:The pineapple (Ananas comosus).JPG|thumb]] '''Ananas''' ( ''Ananas comosus'' ) iýilýän miwesi bolan tropiki ösümlik; Bromeliaceae maşgalasynda ykdysady taýdan iň möhüm ösümlikdir.<ref>{{cite book|last1=Coppens d'Eeckenbrugge|first1=G|last2=Leal|first2=F.|editor1-first=DP|editor1-last=Bartholomew|editor2-first=RE|editor2-last=Paull|editor3-first=KG|editor3-last=Rohrbach|title=The Pineapple: Botany, Production, and Uses|url=https://archive.org/details/pineapplebotanyp0000unse|chapter=Chapter 2: Morphology, Anatomy, and Taxonomy|year=2003|publisher=CABI Publishing|location=Wallingford, UK|isbn=978-0-85199-503-8|page=[https://archive.org/details/pineapplebotanyp0000unse/page/21 21]}}</ref> Ananas köp asyrlardan bäri ösdürilip ýetişdirilýän [[Günorta Amerika|Günorta Amerikada]] ýerli. Ananasyň [[17-nji asyr|XVII asyrda]] ýewropa hödürlenmegi ony kaşaňlygyň medeni nyşanyna öwürdi. 1820-nji ýyllardan bäri teplisalarda we köp tropiki plantasiýalarda ananas täjirçilik taýdan ösdürilip ýetişdirilýär. Ananas ownuk gyrymsy agaç ýaly ösýär; tozanlanmadyk ösümlikleriň aýry-aýry gülleri köp miwäni emele getirýär. Ösümlik adatça miwäniň ýokarsynda öndürilen ofsetden, <ref name="PWG">{{Cite web}}</ref> ýa-da gapdaldan köpelýär we adatça bir ýylyň içinde ýetişýär. {| class="wikitable" !Surat ! Dürli görnüşler ! Paýlamak |- |[[Faýl:Ananas_bracteatus,_Dole_Pineapple_Plantation,_Oahu,_Hawaii,_USA2.jpg|120x120px]] |''Ananas comosus'' var. ''bracteatus'' <small>(LBSm.) Koppens we F.Leal</small> | Braziliýa, Boliwiýa, Argentina, Paragwaý, Ekwador |- |[[Faýl:Ananas_01.JPG|160x160px]] | ''Ananas comosus'' var. ''comosus'' <small>(Linnaeus) Merrill</small> | Braziliýa we Paragwaý; Aziýanyň, Afrikanyň, Awstraliýanyň, Meksikanyň, Merkezi Amerikanyň, Günbatar Hindistanyň, Demirgazyk Amerikanyň we Pacificuwaş ummanyň dürli adalarynda tebigylaşdyryldy. |- |[[Faýl:Curuá_(cropped).JPG|120x120px]] | ''Ananas comosus'' var. ''erektifolius'' <small>(LBSm.) Koppens we F.Leal</small> | Peru, Ekwador, Kolumbiýa, Wenesuela, Braziliýanyň demirgazygy, Fransiýa Gwiana |- |[[Faýl:Ananas_nanus_20060514-2.jpg|120x120px]] | ''Ananas comosus'' var. ''mikrostachys'' <small>(Mez) LBSm.</small> | Kosta Rikadan Paragwaýa çenli |- | | ''Ananas comosus'' var. ''parguazensis'' <small>(Camargo & LBSm.) Koppens we F.Leal</small> | Kolumbiýa, Wenesuela, Braziliýanyň demirgazygy, Gaýana, Fransuz Gwiana |- |} == Suratlar == <gallery> Faýl:PineApple - Ananas comosus - starting stage.jpg|Ananas başlangyç etapda Faýl:Ananas bracteatus Striatus 0zz.jpg| Ananas inflorescense Faýl:Flowering Pineapple Sept 4 2011.jpg|Güldäki ýaş ananas Faýl:Ananas comosus-pineapple flowers - കൈതച്ചക്ക.jpg|Ananas gülüniň ýapylmagy </gallery> [[Faýl:Pineapple_and_cross_section.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Pineapple_and_cross_section.jpg/220px-Pineapple_and_cross_section.jpg|thumb| Ananas miwesi, tutuşlygyna we uzynlygyna]] [[Faýl:The_gardeners_dictionary_Wellcome_L0049859_frontispiece_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/The_gardeners_dictionary_Wellcome_L0049859_frontispiece_%28cropped%29.jpg/220px-The_gardeners_dictionary_Wellcome_L0049859_frontispiece_%28cropped%29.jpg|left|thumb| “ Britannia ”, tebigatda, senagatda we ylymda görkezilen ananaslary öz içine alýan mekgejöwen, fonda mämişi reňkli sowgat berdi (''“Bagbanlar sözlüginiň”'' birinji bölümi, 1764)]] [[Faýl:Del_Monte_Pineapple_field_at_Camp_Philips,_Bukidnon,_Philippines_03.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Del_Monte_Pineapple_field_at_Camp_Philips%2C_Bukidnon%2C_Philippines_03.jpg/220px-Del_Monte_Pineapple_field_at_Camp_Philips%2C_Bukidnon%2C_Philippines_03.jpg|thumb| Del Monte [[Filippinler|Filippinleriň]] Bukidnon şäherindäki ananas meýdanlary]] <gallery> Faýl:Azores-Day4-16 (33766683744).jpg|Teplisada ananas ösdürip ýetişdirmek Faýl:Ananas bracteatus, Dole Pineapple Plantation, Oahu, Hawaii, USA2.jpg|[[Red pineapple|Gyzyl ananas]] ( ''Ananas bracteatus'' ) Faýl:Abacaxi (Ananas comosus) 2014-07-14 20-40.jpg|Abacaxi Faýl:Dolejf2103.JPG|Tropiki altyn Faýl:Ananas comosus Victoria P1190459.jpg|Wiktoriýa </gallery> == Çeşmeler == {{Çeşmeler}} [[Kategoriýa:Ösümlikler]] [[Kategoriýa:Miweler]] jq6iwxeh8w0xk6gc66zhh9zzco9upb2 0 21695 270185 233363 2026-08-09T19:23:40Z InternetArchiveBot 21623 Add 1 book for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270185 wikitext text/x-wiki [[File:Genetic distances Eurasian West Asian East Asian.png|thumb|Dürli Ýewraziýa ilatynyň we Günbatar we Gündogar-Ýewraziýa komponentleriniň ýygylygynyň arasyndaky genetiki aralyk.<ref>{{Cite journal |last=Li |first=Hui |last2=Cho |first2=Kelly |last3=Kidd |first3=J. |last4=Kidd |first4=K. |date=2009 |title=Genetic landscape of Eurasia and "admixture" in Uyghurs. |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Genetic-landscape-of-Eurasia-and-%22admixture%22-in-Li-Cho/ddb05bf78378e813cc1ef0b7aa0f2af8f2225b70 |journal=American journal of human genetics |doi=10.1016/j.ajhg.2009.10.024 |access-date=2022-10-13 |archive-date=2022-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009073237/https://www.semanticscholar.org/paper/Genetic-landscape-of-Eurasia-and-%22admixture%22-in-Li-Cho/ddb05bf78378e813cc1ef0b7aa0f2af8f2225b70 |dead-url=no }}</ref>]] '''Günorta Aziýanyň genetikasy we arheogenetikasy''' [[Günorta Aziýa]]nyň etnik toparlarynyň genetikasyny we arheogenetikasyny öwrenmekdir. Bu toparlaryň genetiki taryhyny açmagy maksat edinýär. [[Günorta Aziýa|Günorta Aziýanyň]] geografiki ýagdaýy, biodürlüligini anatomiki taýdan häzirki zaman [[Adam|adamlarynyň]] [[Aziýa]] boýunça irki ýaýramagyny öwrenmek üçin möhüm edýär. Mitokondrial DNK (''mtDNA'') üýtgemelerine esaslanyp, [[Günorta Aziýa]]nyň dürli ilatynyň arasynda genetiki bitewilik, ähli mtDNA görnüşleriniň filogenetiki agajynyň ata düwünleriniň köpüsiniň Günorta Aziýada dörändigini görkezdi.<ref name="Kivisild_1999b">{{cite book | vauthors = Kivisild T, Kaldma K, Metspalu M, Parik J, Papiha S, Villems R |author-link1=Toomas Kivisild |doi=10.1007/978-1-4615-4263-6_11 | chapter =The Place of the Indian Mitochondrial DNA Variants in the Global Network of Maternal Lineages and the Peopling of the Old World |title =Genomic Diversity |year=1999 |isbn=978-1-4613-6914-1 |pages=135–152 }}</ref><ref name="Baig_2004">{{cite journal | vauthors = Baig MM, Khan AA, Kulkarni KM | title = Mitochondrial DNA diversity in tribal and caste groups of Maharashtra (India) and its implication on their genetic origins | journal = Annals of Human Genetics | volume = 68 | issue = Pt 5 | pages = 453–460 | date = September 2004 | pmid = 15469422 | doi = 10.1046/j.1529-8817.2004.00108.x }}</ref><ref name="Kumar_2007">{{cite journal | vauthors = Kumar V, Reddy AN, Babu JP, Rao TN, Langstieh BT, Thangaraj K, Reddy AG, Singh L, Reddy BM | display-authors = 6 | title = Y-chromosome evidence suggests a common paternal heritage of Austro-Asiatic populations | journal = BMC Evolutionary Biology | volume = 7 | pages = 47 | date = March 2007 | pmid = 17389048 | pmc = 1851701 | doi = 10.1186/1471-2148-7-47 }}</ref><ref name="Tripathy_2008">{{cite journal | vauthors = Tripathy V, Nirmala A, Reddy BM |title=Trends in Molecular Anthropological Studies in India |journal=International Journal of Human Genetics |date=4 September 2017 |volume=8 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1080/09723757.2008.11886015 }}</ref> Y Hromosomanyň üýtgemegine we Awtosomal DNK üýtgemegine esaslanýan gözlegleriň netijeleri dürli-dürli boldy. [[Günorta Aziýa|Günorta Aziýalylar]] [[Günorta Aziýa|Günorta Aziýanyň]] ýerli böleginiň nesilleri ( Gadymy ata-babalar Günorta [[Hindi|hindiler]] diýilýär, gysga "AASI"), Günorta [[Hindistan|Hindistandan]] häzirki izolirlenen taýpa toparlaryna, şeýle hem Andaman halklaryna iň ýakyn we Aborigen [[Awstraliýa|Awstraliýalylar]] we [[Gündogar Aziýa|Gündogar Aziýalylar]] bilen has ýakyn baglanyşyklydyr<ref name="Yelmen_2019">{{cite journal | vauthors = Yelmen B, Mondal M, Marnetto D, Pathak AK, Montinaro F, Gallego Romero I, Kivisild T, Metspalu M, Pagani L | display-authors = 6 | title = Ancestry-Specific Analyses Reveal Differential Demographic Histories and Opposite Selective Pressures in Modern South Asian Populations | journal = Molecular Biology and Evolution | volume = 36 | issue = 8 | pages = 1628–1642 | date = August 2019 | pmid = 30952160 | pmc = 6657728 | doi = 10.1093/molbev/msz037 | quote = The two main components (i.e., autochthonous South Asian and West Eurasian) of Indian genetic variation form one of the deepest splits among non-African groups, which took place when South Asian populations separated from East Asian and Andamanese populations, shortly after having separated from West Eurasian populations (Mondal et al. 2016; Narasimhan et al. 2018). }}</ref><ref name="Yang_2022">{{Cite journal|vauthors=Yang MA|date=January 2022|title=A genetic history of migration, diversification, and admixture in Asia|url=http://www.pivotscipub.com/hpgg/2/1/0001/html|journal=Human Population Genetics and Genomics|language=en|volume=2|issue=1|pages=1–32|doi=10.47248/hpgg2202010001|issn=2770-5005|access-date=2022-10-13|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516110501/http://www.pivotscipub.com/hpgg/2/1/0001/html|dead-url=no}}</ref> we soňraky Günbatar-ýewraziýa (Ýewropa / Ýakyn Gündogar bilen baglanyşykly) we dürli derejelerde degişlilikde Gündogar / Günorta-Gündogar Aziýanyň goşmaça bölekleri. AASI görnüşli ata-babalar, Paniýa ýaly günorta [[Hindistan|Hindistanyň]] tire-taýpa toparlarynyň arasynda iň ýokary derejede duş gelýär we köplenç [[Günorta Aziýa|Günorta Aziýanyň]] ähli etnik toparlarynda dürli-dürli bolýar. Günbatar-ýewraziýanyň ata-babalary, esasanam [[Eýran]] bilen baglanyşykly komponent, dürli derejeli AASI nesil şejeresi bilen birleşip, häzirki [[Günorta Aziýa]] toparlarynyň köpüsiniň esasy atasy bolan miladydan öňki 00 5400–3700 töweregi Indus Periferiýa Klinini emele getiripdir. Biziň eramyzdan öňki 2-nji müňýyllykda Indus periferiýa nesli, Günbatar-ýewraziýa tolkuny bilen garylyp, ata- babalaryň demirgazyk [[Hindi|hindilerini]] (ANI) emele getirmek üçin gelýän erkekleriň arasynda aranamnaýa-sähra bölegi bolup, şol bir wagtyň özünde-de emele gelmegine goşant goşupdyr. Atalar Günorta Hindiler(ASI) AASI bilen baglanyşykly ata-babalarynyň has köp paýyna eýe bolan aw ýygnaýjylar bilen birleşmek arkaly. ANI-ASI gradientine görä, ANI bilen ASI arasynda miladydan öňki 2000-nji ýyldan soň dürli nisbatlarda birleşmegi sebäpli dörän ANI-iň ýokary gatlaklarynda we Hindi-ýewropa gürleýjilerinde ANI-iň has köp paýy görkezilýär, hindi çyzgysy diýilýär. Köplenç [[Günorta Aziýa|Günorta Aziýada]] has pes ýygylykda, Mundari dilli toparlarda, şeýle hem demirgazyk, merkezi we gündogar [[Günorta Aziýa|Günorta Aziýanyň]] käbir ilatynda ep-esli derejede paýlanýar. ==mtDNA== Günorta Aziýada iň ýygy-ýygydan mtDNA gaplog toparlary M, R we U (bu ýerde U R-nyň nesli). Oppenheimeriň pikiriçe, Merkezi Aziýada, ýakyn Gündogarda we ýewropada adam enesiniň nesilleriniň hemmesiniň diýen ýaly Günorta Aziýada 50,000–100,000 ýyl ozal dörän dört mtDNA setirinden gelip çykmagy gaty ähtimal.<ref>{{Cite book | vauthors = Oppenheimer S | author-link = Stephen Oppenheimer | title = The Real Eve: Modern Man's Journey out of Africa | url = https://archive.org/details/realevemodernman0000oppe | year = 2003 | location = New York | publisher = Carroll and Graf Publishers | isbn = 978-0-7867-1192-5 }}</ref> ==Salgylanmalar== {{Salgylanmalar|2}} k0wfsfvhcyeu957w2pzcwpuahqfcm08 0 21806 270193 260113 2026-08-09T19:29:19Z InternetArchiveBot 21623 Add 1 book for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270193 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | image = Troll i ord fra Skeikampen - L0028 444Fo30141606020005.jpg | caption = ''Directors Olav Engebretsen (left) and Jon Lennart Mjøen during the filming of Troll i ord in 1954'' | name = Olav Engebretsen | birth_date = {{Birth date|1905|12|25|mf=y}} | birth_place = | death_date = {{Death date and age|1988|03|30|1905|12|25|mf=y}} | death_place = | resting_place= | occupation = Film editor and director | yearsactive = | spouse = | children = | mother = | father = | relatives = }} '''Olaw Engebretsen''', Olaf Engebretsen (1905-nji ýylyň 25-nji dekabry - 1988-nji ýylyň 30-njy marty)<ref name="Gravferdsetaten">{{cite web |title=Olav Engebretsen |url=https://www.begravdeioslo.no/maler/grav/grave_id/11990 |website=Oslo kommune - Gravferdsetaten |access-date=July 13, 2021 |archive-date=July 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713040955/https://www.begravdeioslo.no/maler/grav/grave_id/11990 |dead-url=yes }}</ref> [[Norwegiýa]]nyň kino redaktory we režžisýorydy.<ref>{{cite book |last1=Hansson Marcussen |first1=Elsa Brita |title=På kino i kveld? |date=1948 |publisher=Falken forlag |location=Oslo |page=81}}</ref> Engebretsen, esasan, 1941-nji ýyldan 1962-nji ýyla çenli kino redaktory hökmünde işleýärdi. Redaktirlän filmlerinde ''Den forsvundne pølsemaker (1941), Jeg drepte bar!, (1942)'' we ''Line (1961)''.<ref>{{cite book |last1=Hammer |first1=Tad Bentley |title=International Film Prizes: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/internationalfil00hamm |date=1991 |publisher=Garland |location=New York |page=[https://archive.org/details/internationalfil00hamm/page/374 374]}}</ref> 1961-nji ýylda “ Line ” redaktirlemegi üçin [[Norwegiýa]]nyň film tankytçylary baýragyny (Filmkritikerprisen) aldy. 1954-nji ýylda ''Troll i ord we I moralens navn'' filmlerine režissýorlyk etdi. Engebretsen [[Oslo]]daky Halasgärimiziň gonamçylygynda jaýlandy. ==Filmography== ===Editor=== *1941: ''[[:en:The Sausage-Maker Who Disappeared|Den forsvundne pølsemaker]]'' *1942: ''[[:en:Jeg drepte!|Jeg drepte!]]'' *1942: ''[[:en:Det æ'kke te å tru|Det æ'kke te å tru]]'' *1943: ''[[:en:Vigdis (film)|Vigdis]]'' *1943: ''[[:en:Sangen til livet|Sangen til livet]]'' *1944: ''[[:en:Kommer du, Elsa?|Kommer du, Elsa?]]'' *1946: ''[[:en:Om kjærligheten synger de|Om kjærligheten synger de]]'' *1947: ''[[:en:Sankt Hans fest|Sankt Hans fest]]'' *1948: ''[[:en:Trollfossen|Trollfossen]]'' *1949: ''[[:en:I takt med tiden (film)|I takt med tiden]]'' *1949: ''[[:en:Jorden rundt på to timer|Jorden rundt på to timer]]'' *1951: ''[[:en:Vi gifter oss|Vi gifter oss]]'' *1951: ''[[:en:Skadeskutt|Skadeskutt]]'' *1952: ''[[:en:Haakon VII – Norges konge i krig og fred|Haakon VII – Norges konge i krig og fred]]'' *1952: ''[[:en:Andrine og Kjell|Andrine og Kjell]]'' *1952: ''De VI olympiske vinterleker Oslo 1952'' *1952: ''[[:en:Jorden rundt på to timer|Jorden rundt på to timer]]'' *1952: ''[[:en:Det kunne vært deg|Det kunne vært deg]]'' *1952: ''[[:en:Trine!|Trine!]]'' *1952: ''[[:en:Vi vil skilles|Vi vil skilles]]'' *1954: ''[[:en:Kasserer Jensen|Kasserer Jensen]]'' *1956: ''[[:en:Gylne ungdom|Gylne ungdom]]'' *1957: ''[[:en:Peter van Heeren|Peter van Heeren]]'' *1957: ''[[:en:Selv om de er små|Selv om de er små]]'' *1959: ''[[:en:5 loddrett|5 loddrett]]'' *1961: ''[[:en:Et øye på hver finger|Et øye på hver finger]]'' *1961: ''[[:en:The Passionate Demons|Line]]'' ===Director=== *1954: ''[[:en:Troll i ord|Troll i ord]]'' *1954: ''[[:en:I moralens navn]]'' ==Daşarky baglanyşyklar== * [https://www.nb.no/filmografi/search?query=name:%22Engebretsen%2C%20Olav%22 Olav Engebretsen] at Norsk filmografi * [https://filmfront.no/aktor/63938/olaf-engebretsen Olav Engebretsen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031083611/https://filmfront.no/aktor/63938/olaf-engebretsen |date=2022-10-31 }} at Filmfront * [https://www.dfi.dk/viden-om-film/filmdatabasen/person/olav-engebretsen Olav Engebretsen] at the [[Danish Film Institute]] ==Salgylanmalar== {{Salgylanmalar}} [[Kategoriýa:Şahsyýetler]] [[Kategoriýa:Döwlet işgäri]] rad7pwacpgdx6jf9wx9zch8hkj6divt 0 21945 270195 265464 2026-08-09T19:30:39Z InternetArchiveBot 21623 Add 1 book for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270195 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Yuri Nikulin<br />{{small|Юрий Никулин}} | image = Юрий Никулин1 (cropped).jpg | imagesize = 230px | caption = | birth_date = {{birth date|1921|12|18|df=y}} | death_date = {{death date and age|1997|8|21|1921|12|18|df=y}}<ref name="indy">{{cite news |author1=D.Nevil |title=Obituary: Yuri Nikulin |url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-yuri-nikulin-1246656.html |access-date=26 July 2020 |work=[[The Independent]] |date=22 August 1997}}</ref> | birth_place = [[Demidov, Smolensk Oblast|Demidov]], [[Smolensk Governorate]], [[Russian Soviet Federative Socialist Republic|RSFSR]] | death_place = [[Moscow]], [[Russia]] | resting_place = [[Novodevichy Cemetery]], Moscow | occupation = Aktýor, masgarabaz, jaňçy, aýdymçy | title = [[Hero of Socialist Labour]] (1990) [[People's Artist of the USSR]] (1973) }} '''Ýuriý Wladimirowiç Nikulin''' (''[[Rusça]] : Юрий Владимирович Никулин''; 1921-nji ýylyň 18-nji dekabry - 1997-nji ýylyň 21-nji awgusty) Sowet we Rus aktýory we köp meşhur filmlerde rol alan palçydy. Leonid Gaidai -iň ''“The Diamond Arm and Kidnapping”'' , ''“Kawkaz stili”'' ýaly komediýalardaky rollary bilen iň meşhur, kämahal dramatiki rollarda oýnap, [[Moskwa]] sirkinde çykyş edenem bolsa.<ref>{{cite book|title=Rus we Sowet kinosynyň taryhy sözlügi|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000roll_z3y1|author=Peter Rollberg|publisher=Rowman & Littlefield|year=2009|place=US|ISBN=978-0-8108-6072-8|pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000roll_z3y1/page/488 488]-489}}</ref> 1973-nji ýylda SSSR-iň Halk suratkeşi we 1990-njy ýylda Sosialistik zähmet gahrymany diýen ada eýe boldy. Şeýle hem, ömründe iki gezek alan abraýly Leniniň ordeni ýaly birnäçe döwlet baýraklaryna eýe boldy. ==Terjimehaly== ===Irki ýyllar=== Nikulin [[Russiýa]]nyň raýat urşy gutarandan soň, Smolensk welaýatynyň Demidow şäherinde dünýä indi. Kakasy [[Wladimir Andreýewiç]] tankytçy, satirik oýunlaryň awtory we Demidowyň ýerli drama teatrynda režissýordy. Ýuriniň ejesi Lidiýa ol ýerde aktrisa bolup, 1920-nji ýyllaryň başynda durmuş gurup, 1925-nji ýylda [[Moskwa]] göçüpdirler. Ýuriý [[Moskwa]]nyň 16-njy abraýly mekdebe girdi we tiz wagtdan mekdep pedologyndan “çäkli çaga” üçin oňaýsyz häsiýet aldy. Masgaralanan kakasy mekdebe gelip, Ýuriýniň ýagty çagadygyny subut edip, mugallym bilen ýüzbe-ýüz boldy. Wladimir Nikulin mekdebiň drama klubyna ýolbaşçylyk etdi, häzirki zaman dramaturglaryny sahnalaşdyrdy we Ýuriý ol ýerde höwesjeň suratkeşdi. Sekizinji synpda 346-njy mekdebe 'orta mekdep' hasaplandy. 1939-njy ýylda okuwy gutardy, birnäçe aýyň içinde harby gulluga çagyryldy. ===Ikinji jahan urşy=== [[File:Юрий Владимирович Никулин с однополчанами 2.jpg|thumb|220px|Ýuri (çepde ikinji, 1 hatar) ýoldaşlary bilen, 1943-1944]] Nikulin 1939-njy ýylyň 18-nji noýabrynda, 17 ýaşynda Gyzyl Goşuna çagyryldy. Dekabr aýynda Sestroretsk şäheriniň golaýynda uçara garşy batareýa bilen [[Finlýandiýa]] bilen Gyş söweşine iberildi. Mannerheim liniýasyndaky söweşlerde ol telpekçi bolup işledi we bir gezek -30 ° C-de sumkanyň üstünde rulondan 2 km sim goýmagy buýurdy. Şol gije, garda uklap, serhet gullugy tarapyndan bagtyna halas edilen missiýadan soň gaty ýadady. Gaty aýazdan ejir çekýärdi we ömrüniň ahyryna aýaklary aňsatlyk bilen doňupdy. Sagaldylandan soň öz bölümine gaýdyp geldi.<ref name=aif>{{cite web |language = ru |author=Danilevich, H. |url =https://spb.aif.ru/culture/person/kloun_na_fronte_kak_yuriy_nikulin_zashchishchal_podstupy_k_leningradu |title = Клоун на фронте. Как Юрий Никулин защищал подступы к Ленинграду |trans-title=Clown on Battlefield: How Yuri Nikulin Participated in Defense of Leningrad |publisher =Argumenti i Fakti |date = 2016-12-18 |access-date = 2020-12-03 }}</ref> 1941-nji ýylda nemesleriň Sowet Soýuzyna çozmagy başlanda Nikulin demobilizasiýa garaşýardy. 1942-nji ýylda batareýasy gabalan [[Leningrad]]yň golaýynda ýerleşýärdi. 1944-nji ýylda ýene gudrat bilen ölümden gutuldy - çukur gaçybatalgasyndan çykandan birnäçe sekunt soň agyr artilleriýa raketasy bilen uruldy. Şol ýylda ol basyp alan obada sim gurmak üçin komandiriň ýalňyşlygy bilen nemes esgerleri tarapyndan diňe şowlulyk bilen öldürilmedi. Uruş gutarandan soň diňe 1946-njy ýylda goşun gullugyndan boşadyldy. ===Sirk karýerasy=== Nikulin ilkinji gezek 1944-nji ýylda öz batalýonyndaky bir syýasy işgäri, degişme repertuaryna haýran galyp, özüne bölünişik üçin güýmenje guramagy buýranda, özüni üstünlik bilen ýerine ýetirdi. Uruş gutarandan soň , Nikulin Russiýanyň Teatr sungat instituty, Mihail Şepkin ýokary teatr mekdebine girmäge synanyşdy. Ahyrynda Noginsk teatr mekdebine kabul edildi, ýöne tiz wagtdan pikirini üýtgetdi we Moskwa Sirkus mekdebine girdi. Nikuliniň stili we takyk eltişi, şeýle hem wagt ussatlygy we gülkünç maskalary ony görnükli komediýa etdi.<ref>[http://www.mk.ru/social/2014/10/26/skonchalas-vdova-yuriya-nikulina.html Татьяна Никулина ушла из жизни на 85-м году жизни], mk.ru; accessed 10 February 2018.{{in lang|ru}}</ref> Soňra SSSR-iň iň meşhur palçy Karandaşyň kömekçisi bolup başlady . Sirk mekdebinde Nikulin Mihail Şuidin bilen tanyşdy, masgarabaz jübütini döretdiler we tutuş karýerasynda bilelikde çykyş etdiler.<ref>{{cite web |language = en |author=nevil, D. |url =https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-yuri-nikulin-1246656.html |title = Obituary: Yuri Nikulin |work =The Independent |date = 1997-08-22 |access-date = 2020-12-03 }}</ref> Uzukda Nikulin sypaýy, haýal we göwni açyk adam oýnady, Günbatarda Buster Kiton we [[Çarli Çaplin]] bilen deňeşdirildi. Mimikasiýa baý, manyly sözlere baý Nikulin [[Russiýa]]nyň daşyndaky “beýni palçy” hökmünde garşylandy.<ref>{{cite web |language =en |url =https://www.economist.com/obituary/1997/08/28/yuri-nikulin |title = Yuri Nikulin |publisher =The Economist |date = 1997-08-28 |access-date = 2020-12-03 }}</ref> Rus çagalary tarapyndan "Ýura daýza" diýlip atlandyrylýan Nikulin, esasan, 20-nji asyryň iň gowy palçylaryndan biri hökmünde taryhda öz ornuny gazanmak üçin akyllaryna bil baglady.<ref>[http://zapiski-rep.ucoz.ru/publ/4-1-0-261 Кошмарные сны Максима Никулина о телевидении — Интервью с намёком], zapiski-rep.ucoz.ru; accessed 10 February 2018.{{in lang|ru}}</ref><ref>[http://r-g-d.org/N/nikulin.htm Российское Генеалогическое Древо] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130225181105/http://r-g-d.org/N/nikulin.htm|date=25 February 2013}}</ref> 60 ýaşynda palçy hökmünde çykyş etmegini bes etdi, "palçy çal bolmaly däl, gaty gynandyryjy görünýär".<ref name=1tv>{{cite web |language =ru |url =https://www.1tv.ru/news/2011-12-18/109990-90_let_nazad_rodilsya_lyubimets_strany_yuriy_nikulin |title = 90 лет назад родился любимец страны — Юрий Никулин |trans-title=90 Anniversary of Russia Most Loved Actor |publisher = 1TV |date = 2011-12-18 |access-date = 2020-12-04 }}</ref> ===Kino=== [[File:Юрий Никулин» 05.jpg|thumb|left|220px|Nikulin in ''[[Come Here, Mukhtar!]]'', 1965]] Ekrana ilkinji gezek 1958-nji ýylda “Gitaraly gyz” filmi bilen çykdy. Esasan 1960-70-nji ýyllarda onlarça esasy aýratynlykda peýda boldy we Leonid Gaidai režissýorlyk eden gysga metražly filmler bilen uly üstünlik gazandy. Ilkinji iki eser Gaidai, Dog Barbos we Unusual Cross we soňra Bootleggers (''[[Rusça]]: Samogonçiki'' ýa-da ''The Moonshine Makers'' , 1961) bilen Nikuliniň Georgi Witsin bilen birlikde “Üç Stooges” üçlüginde akmak keşbi hökmünde çykyş eden ýeri. Koward we Yevewgeniý Morgunow ýaly Pro. Öňki Sowet respublikalarynda jenaýat üçlügi baradaky meşhur film seriýasyndaky roly bilen tanalýar. Bu seriýa '''“Operation Y”''' we '''“Şurik”''' -iň beýleki başdan geçirmeleri we adam alyp gaçmagy, [[Kawkaz]] stili ýaly filmler girdi.<ref>{{cite web |language = ru |url = https://aif.ru/culture/person/samyy_lyubimyy_kloun_15_let_bez_nikulina |title = Самый любимый клоун: 15 лет без Никулина |trans-title=The Most Loved Clown |publisher = Argumenti i Fakti |date = 2012-08-21 |access-date = 2020-12-04 }}</ref> Iň meşhur filmlerinde “The Diamond Arm ”, “On iki oturgyç”, “ Grandads-garakçylar ” komediýalary bar. Dramatiki zehini Andreý Tarkowskiniň Andreý Rublewdäki pajygaly rollarda we [[Ikinji jahan urşy]] temasyndaky birnäçe filmde (''Sergeý Bondarçukyň öz ýurdy üçin söweşenleri, Alekseý nemesiň ýigrimi gün söweşsiz'') filmlerinde özüni görkezdi.<ref name=1tv/><ref>{{cite web |language = ru |url =https://www.gazeta.ru/culture/photo/95_let_so_dnya_rozhdeniya_yuriya_nikulina.shtml |title = 95 лет со дня рождения Юрия Никулина |trans-title=95 Years since Yuri Nikulin Birthday |publisher = Kultura Channel |date = 2016-12-18 |access-date = 2020-12-04 }}</ref> ===Maşgala=== 1949-njy ýylda Nikulin geljekki ýanýoldaşy Timirýazew oba hojalyk akademiýasynyň talyby Tatiana Pokroskaýa bilen tanyşdy. Tatýana sirkde Karandaşyň haýyşy boýunça bir möjek atyny getirdi. Şol gün repetisiýa wagtynda Tatýana Ýuriniň atyň üstünden ylgaýandygyna, sarsdyrylmagyna, süňküniň döwülmegine we gözüni ýitirip biljekdigine şaýat boldy. Tatýana öýlenip, alty aýyň içinde hassahana baryp gördi. Şondan bäri sirkde işläp başlady, köp oýunlaryna gatnaşdy, Nikulin we Şuidin bilen syýahat etdi. Tatýana Nikuliniň birnäçe filminde-de ownuk rol oýnaýar.<ref>{{cite web |language = ru |url = https://aif.ru/culture/person/yuriy_i_tatyana_nikuliny_istoriya_lyubvi |title = Юрий и Татьяна Никулины. История любви |trans-title=Yuri and Tatiana Nikulin:Love Story |publisher = Argumenti i Fakti |date = 2014-10-27 |access-date = 2020-12-04 }}</ref> ===Tswetnoýda Režissýorlyk=== Nikulin çäksiz hoşniýetlilik adamy hökmünde ýatlandy.<ref name=sun>{{cite web |language =en |author=Lally, K. |url =https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1997-08-27-1997239003-story.html |title = Tears for a king among clowns Appreciation: Yuri Nikulin, the man who managed to bring joy to a long-suffering people, is gone. Russians old and young mourn, and their bouquets and wreaths fill six trucks |work =The Baltimore Sun |date = 1997-08-27 |access-date = 2020-12-03 }}</ref> Režissýorlyk wezipesinde Köne sirki täzeden gurdy we pensiýa çykan sirk sungat işgärlerine we ýerine ýetirijilerine kömek etmek üçin esas döretdi. Ýuri Nikulin 1997-nji ýylyň 21-nji awgustynda aradan çykdy we [[Moskwa]]nyň Nowodewiçi gonamçylygynda jaýlandy.<ref>[http://www.kommersant.com/p761831/r_1/Boris_Yeltsin,_funeral Yeltsin's Last Meeting with the People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225408/http://www.kommersant.com/p761831/r_1/Boris_Yeltsin,_funeral/ |date=2016-03-03 }}, ''Kommersant Moscow'', kommersant.com; accessed 10 February 2018.</ref> Tswetnoý bulwaryndaky Moskwa sirkindäki ofisinde ogly Maksim üstünlik gazandy.<ref>{{cite web |language = en |url =https://www.nytimes.com/1997/08/22/world/yuri-nikulin-is-dead-at-75-beloved-russian-master-comic.html |title = Yuri Nikulin Is Dead at 75; Beloved Russian Master Comic |work =The New York Times |date = 1997-08-22 |access-date = 2020-12-03 }}</ref> Nikulin ölenden soň Tswetnoý bulwaryndaky Köne sirk onuň hormatyna üýtgedildi. Sirkiň öňünde Nikuline bürünç ýadygärlik goýuldy. ==Filmografiýa== {| class="wikitable" |- !Ýyl !Iňlisçe ady !Asyl ady !Rol !Bellikler |- | 1958 | ''[[A Girl with Guitar]]'' | ''Девушка с гитарой'' | feýerwerk | |- | 1959 | ''[[The Unamenables]]'' | ''Неподдающиеся'' | Wasiliý Klýaçkin | |- | rowspan="2"|1960 | ''Yasha Toporkov'' | | Prosha | |- | ''[[Dead Souls (1960 film)|Dead Souls]]'' | ''Мёртвые души'' | Ofisiant | Uncredited |- | rowspan="3"|1961 | ''[[My Friend, Kolka!]]'' | ''Друг мой, Колька!'' | Sürüji Wasia | |- | ''[[The Man from Nowhere (1961 film)|Nowhere Man]]'' | ''Человек ниоткуда'' | polisiýa işgäri | |- | ''[[Dog Barbos and Unusual Cross]]'' | ''Пёс Барбос и необычный кросс'' | Samsyk | Short; a part of almanac ''[[Absolutely Seriously]]'' |- | rowspan="3"|1962 | ''[[Bootleggers (1961 film)|Bootleggers]]'' | ''Самогонщики'' | Samsyk | Short |- | ''[[When the Trees Were Tall]]'' | ''Когда деревья были большими'' | Kuzma Kuzmiç Iordanow | |- | ''Molodo-zeleno'' | ''Молодо-зелено'' | Nikolaý, şofer | |- | rowspan="2"|1963 | ''Bez strakha i upryoka'' | | | |- | ''[[Strictly Business (1962 film)|Strictly Business]]'' | ''Деловые люди'' | burglar | (segmenti "Bütin dünýä kinosyny döredýär") |- | 1964 | ''Big [[Fitil]]'' | ''Большой фитиль'' | Petya-Petuşok ogry | |- | rowspan="4"|1965 | ''[[Come Here, Mukhtar!]]'' | ''Ко мне, Мухтар!'' | polisiýa leýtenanty Glaziçýow | |- | ''[[Give Me a Book of Complaints]]'' | ''Дайте жалобную книгу'' | satyjy | |- | ''Fantazyory'' | | | |- | ''[[Operation Y and Shurik's Other Adventures]]'' | ''Операция «Ы» и другие приключения Шурика'' | Samsyk | (segment "Operatsiya Y") |- | rowspan="3"|1966 | ''[[Kidnapping, Caucasian Style]]'' | ''Кавказская пленница, или Новые приключения Шурика'' | Samsyk | |- | ''[[Andrei Rublev (film)|Andrei Rublev]]'' | ''Андрей Рублёв'' | Patrikei | |- | ''[[Little Fugitive (1966 film)|Little Fugitive]]'' | ''Маленький беглец'' | Kloun Nikulin | |- | 1967 | ''[[Seven Old Men and a Girl]]'' | ''Семь стариков и одна девушка'' | Samsyk | |- | rowspan="2"|1969 | ''Newbie'' | ''Новенькая'' | Yevgeniy Ivanovich | |- | ''[[The Diamond Arm]]'' | ''Бриллиантовая рука'' | Semýon Semýonowiç Gorbunkow | |- | 1970 | ''Deniska's Tales'' | ''Денискины рассказы'' | | |- | 1971 | ''[[The Twelve Chairs (1971 film)|The Twelve Chairs]]'' | ''12 стульев'' | Garawul Tihon | |- | rowspan="3"|1972 | ''[[Grandads-Robbers]]'' | ''Старики-разбойники'' | Nikolaý Mýaçikow | |- | ''Telegram'' | ''Телеграмма'' | Fedor Fedorowiç | |- | ''[[Point, Point, Comma...]]'' | ''Точка, точка, запятая…'' | Zhiltsov's kakasy | |- | 1975 | ''[[They Fought for Their Country]]'' | ''Они сражались за Родину'' | Nekrasow | |- | 1976 | ''Travka's Adventures'' | ''Приключения Травки'' | | |- | rowspan="2"|1977 | ''[[Twenty Days Without War]]'' | ''Двадцать дней без войны'' | Maýor Lopatin | |- | ''Bobik Visiting Barbos'' | ''Бобик в гостях у Барбоса'' | Bobik / baba | Short, Voice |- | rowspan="2"|1983 | ''I Don't Want To Be Adult'' | ''Не хочу быть взрослым'' | masgarabaz | |- | ''[[Yeralash]]'' № 38 | ''Ералаш'' | Ýura Daýy | |- | 1984 | ''[[Scarecrow (1984 film)|Scarecrow]]'' | ''Чучело'' | Nikolaý Bessoltsew, atasy | |- | 1991 | ''Captain Crocus'' | ''Капитан Крокус'' | Awtory | (introduction; final film role) |} ==Hormatly atlar we baýraklar== [[File:Yuri Nikulin 2021 stamp of Kyrgyzstan.jpg|thumb|Nikulin [[Gyrgyzystan]] 2021 belgisinde]] *Sosialistik zähmetiň gahrymany (1990) *"Watan hyzmatlary üçin" buýrugy , 3-nji synp (1996) *Leniniň iki buýrugy (1980 we 1990) *Watançylyk urşy ordeni , 2-nji synp *Zähmetiň Gyzyl baýdagy ordeni *Hormat nyşany ordeni *Batyrlyk üçin medal *Ukukowyň medaly *"Zähmet batyrlygy üçin" medal *"Leningrady goramak üçin" medal *Medal "Beýik Watançylyk Urşunda 1941–1945-nji ýyllarda Germaniýadan üstün çykmak üçin" *RSFSR-iň abraýly aýdymçysy (1963) *RSFSR-iň halk aýdymçysy (1969) *SSSR-iň halk aýdymçysy (1973) *Wasiliýew doganlar RSFSR-iň döwlet baýragy (1970) ==Edebiýat== *{{cite book |last=Razzakov |first=Fyodor |year=2016 |title=Юрий Никулин. Смешное и трагическое |language=ru |url=https://books.google.com/books?id=HWHQDQAAQBAJ&q=%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8C+%D1%8E%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0&pg=PT4 |publisher=Algoritm |isbn=978-5-906880-45-1 }} *{{cite book |last=Glushkova |first=V. G. |year=2011 |title=Смоленская земля |language=ru |trans-title=Smolensk Land |url=https://books.google.com/books?id=uvCNCAAAQBAJ&q=%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8C+%D1%8E%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0&pg=PT196 |publisher=Veche |isbn=978-5-9533-4792-1 }} *{{cite book |last=Nikulin |first=Yuri |year=2009 |language=ru |title=Почти серьёзно... |trans-title=Seriously. Almost... |url=https://books.google.com/books?id=8efRAAAAQBAJ&q=%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD+%D1%80%D0%B5%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0+%C2%AB%D0%9D%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%89%D0%B8%D0%BA+%D0%B8+%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D1%89%D0%B8%D0%BA%C2%BB&pg=PT527 |publisher=Zebra-E |isbn=978-5-1705-5586-4 }} *{{cite book |last=Siemens |first=Elena |year=2011 |title=Theatre in Passing: A Moscow Photo-Diary |url=https://books.google.com/books?id=ybmrDwAAQBAJ&q=nikulin+clown&pg=PA135 |location=Chicago |publisher= Chicago Press |isbn=978-1-84150-374-5 }} ==Daşarky baglanyşyklar== {{Commons category|Yuri Nikulin}} * [http://russia-ic.com/culture_art/theatre/335/ Great Russian Clown Yuri Nikulin] {{DEFAULTSORT:Nikulin, Yuri}} ==Salgylanmalar== {{Salgylanmalar|2}} 0cl8v423buvyqoemhkua7rwteh2sdk9 0 21982 270192 235313 2026-08-09T19:28:02Z InternetArchiveBot 21623 Add 1 book for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270192 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Steve Fainaru | image = Steve Fainaru at 2014 Peabody Awards (cropped).jpg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = Fainaru 2014-nji ýylda [[Peabody Awards]] | birth_date = <ref name=marinij-2016>{{cite news|last1=Menicutch|first1=Tim|title=Fainaru brothers: ESPN's Redwood alums are decorated journalists working together|url=http://www.marinij.com/article/NO/20160830/SPORTS/160839984|work=Marin Independent Journal|date=August 30, 2016|language=en}}</ref> | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | occupation = | language = | residence = | nationality = | alma_mater = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notableworks = <!-- or: | notablework = --> | awards = [[Pulitzer Prize for International Reporting]] | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc; or omit --> }} '''Stiw Fainaru''' ([[rumynça]] : ''Făinaru'' ; 1962-nji ýylda doglan) [[Amerika]]ly derňew žurnalisti we ESPN.com we ESPN Žurnalynyň uly ýazyjysy. Ondan öň "Waşington Post" gazetiniň habarçysy bolup, [[Yrak]] söweşini 2008-nji ýylda halkara hasabatlylygy üçin Pulitser baýragyna eýe bolupdy.<ref>{{cite news|last1=Wright|first1=Gordon|title=The Brothers Write|url=http://www.marinmagazine.com/February-2012/The-Brothers-Write/|work=Marin Magazine|date=February 2012|language=en}}</ref> 2010-njy ýylda bu wezipäni terk edip, San-Fransisko aýlagyndaky "The Citizen" gazetiniň baş redaktory boldy. Sebit habar guramasy. Ol inkär ligasyny dogany Mark Fainaru-Wada bilen bilelikde ýazdy Milli Futbol ligasynda beýniniň şikeslenmegi, Fainaru we dogany 2014 -nji ýylda edebi sport ýazuwy üçin PEN / ESPN baýragyny aldy. Fainaru Kaliforniýanyň Mountain View şäherinde dünýä indi we Marin okrugynda ulaldy. Larkspurdaky Redwud orta mekdebinde okady we 1984 -nji ýylda Missuri uniwersitetini tamamlady. Aýlag sebtine gaýdyp geldi we San-Hose Merkuri habarlarynda işledi, soňra Gündogar kenaryna göçdi we 1986-njy ýyldan Hartford Courantynda (Konnektikut) işledi. 1989-njy ýyla, soňra bolsa “Globus Nýu-Ýork” býurosynyň başlygy wezipesine bellenen “Boston Globe”. 1992-nji ýylda [[Kolumbiýa]] uniwersitetinde halkara meseleler boýunça magistr derejesini aldy. 1995-nji ýyldan 1998-nji ýyla çenli “Globus” boldy [[Meksika]] şäherinde ýerleşýän [[Latyn Amerikasy]]nyň býurosynyň başlygy.<ref>{{cite news|last1=Strupp|first1=Joe|title=The Brothers Fainaru|url=http://www.editorandpublisher.com/news/the-brothers-fainaru/|work=[[Editor & Publisher]]|date=July 1, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713112938/http://www.editorandpublisher.com/news/the-brothers-fainaru/|archive-date=July 13, 2018|access-date=November 23, 2022|archivedate=February 8, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190208001936/http://www.editorandpublisher.com/news/the-brothers-fainaru/}}</ref> ==Saýlanan neşirler== *{{cite book|last1=Fainaru|first1=Steve|last2=Sanchez|first2=Ray|title=The Duke of Havana: Baseball, Cuba, and the Search for the American Dream|url=https://archive.org/details/dukeofhavana00stev|url-access=registration|date=2001|publisher=Villard Books|location=New York|isbn=978-0812992564}} *{{cite book|last1=Fainaru|first1=Steve|title=Big Boy Rules: America's Mercenaries Fighting in Iraq|url=https://archive.org/details/bigboyrulesameri00fain|url-access=registration|date=2008|publisher=Da Capo Press|location=Cambridge|isbn=978-0306818387}} *{{cite book|first1=Mark|last1= Fainaru-Wada|first2=Steve|last2=Fainaru|title=League of Denial: The NFL, Concussions, and the Battle for Truth|url=https://archive.org/details/leagueofdenialnf0000fain_v4n3|date=2013|publisher=Three Rivers Press|isbn=978-0770437565}} ==Daşarky baglanyşyklar== *[https://adevarul.ro/sanatate/medicina/steve-fainaru-distins-premiul-pulitzer-vizita-romania-fost-vis-1_50aca82d7c42d5a66387bfde/index.html Steve Făinaru, distins cu premiul Pulitzer :„Vizita în România a fost un vis!”] ==Salgylanmalar== {{Salgylanmalar|1}} [[Category:Şahsyýetler]] c1kc5qkrelyhzja6z855ycd267430ck 0 22032 270187 268907 2026-08-09T19:25:29Z InternetArchiveBot 21623 Add 1 book for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270187 wikitext text/x-wiki {{Millet|ilat_sany = c. 45 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><ref name="CIAonline">{{cite book |title= The World Factbook |edition= Online |date= 2015 |publisher= US [[Central Intelligence Agency]] |location= Langley, Virginia |issn= 1553-8133 |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |access-date= 2 August 2015 |archive-date= 6 January 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |url-status= dead }} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref> | etrap1 =[[File:Flag of Turkey.svg|22px]] [[Türkiýe]] | san1 = 20,000,000 | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | etrap2 =[[File:Flag of Iran.svg|22px]] [[Eýran]] | san2 = 12,000,000 | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | etrap3 =[[File:Flag of Iraq.svg|22px]] [[Yrak]] | san3 = 8,500,000 | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | etrap4 =[[File:Flag of Syria.svg|22px]] [[Siriýa]] | san4 = 3,600,000 | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | etrap5 =[[File:Flag of Afghanistan.svg|22px]] [[Owganystan]] | san5 = 200,000 | ref5 = <ref>Cigerxwin, Tarixa Kurdistan, I (Stockholm: Weşanên Roja Nû, 1985), p. 17.</ref><ref name="auto33">{{Cite web |title=The Kurdish Diaspora |url=https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/ |website=Institutkurde.org}}</ref> | etrap6 =[[File:Flag of Azerbaijan.svg|22px]] [[Azarbeýjan]] | san6 = 180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds],'' <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, “The Kurds in the Soviet Union”, in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), The Kurds: A Contemporary Overview (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | etrap7 =[[File:Flag of Kazakhstan.svg|22px]] [[Gazagystan]] | san7 = 47,930 | ref7 = <ref>{{cite web |title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021 |url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm |access-date=4 July 2022 |archive-date=21 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321205438/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm |url-status=dead }}</ref> | etrap8 = [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|22px]] [[Gyrgyzstan]] | san8 = 13,200 | ref8 = <ref>{{cite web|title= Number of resident population by selected nationality |url= http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf |publisher=United Nations |access-date= 9 July 2012 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf |archive-date= 10 July 2012 }}</ref>|etrap9 = [[File:Flag of Turkmenistan.svg|22px]] [[Türkmenistan]]|san9 = 6,090|ref9 = <ref name=turkmenistan>{{cite web|script-title=ru:Итоги всеобщей переписи населения Туркменистана по национальному составу в 1995 году.|url=http://asgabat.net/turkmenistan/itogi-vseobschei-perepisi-naselenija-turkmenistana-po-nacionalnomu-sostavu-v-1995-godu.html|publisher=asgabat.net|access-date=2 December 2012|language=ru|archive-url=https://archive.today/20120709093436/http://asgabat.net/turkmenistan/itogi-vseobschei-perepisi-naselenija-turkmenistana-po-nacionalnomu-sostavu-v-1995-godu.html|archive-date=9 July 2012|url-status=dead}}</ref>| image=Flag of Kurdistan.svg|diller=[[Kürt dili|Kürtçe]]|dinler=Esasan [[Sunni Islam]], azlyk [[Shia Islam]]|footnotes=|surat_beýan=Kürdistan baýdaký}} '''Kürtler''' ({{lang-ku|کورد|italic=yes|rtl=yes}}) ýa-da '''kürt halky''', günorta-gündogar [[Türkiýe|Türkiýäniň]], demirgazyk-günbatar [[Eýran|Eýranyň]], demirgazyk [[Yrak|Yragyň]] we [[Siriýa|Siriýanyň]] demirgazygyndaky [[Günbatar Aziýa|Günbatar Aziýanyň]] [[Kürdüstan]] daglyk sebitinde doglan [[Eýran halklary|Eýran etnik toparydyr]]. Merkezi Anadolyda, Horasanda we Kawkazda kürtleriň eksklawlary, şeýle hem günbatar Türkiýäniň (esasanam [[Stambul]] ) we [[Günbatar Ýewropa|Günbatar Europeewropanyň]] (esasanam Germaniýada ) şäherlerinde möhüm kürt diaspora jemgyýetleri bar. Kürt ilatynyň 30 bilen 45 aralygyndadygy çak edilýär&nbsp;milion.<ref>Based on arithmetic from ''World Factbook'' and other sources cited herein: A Near Eastern population of 28–30 million, plus approximately a 2 million diaspora gives 30–32 million. </ref> == Häzirki zaman taryhy == Kürtler kürt dillerinde we Eýran dilleriniň Günbatar Eýran şahasyna degişli Zaza - Gorani dillerinde gürleýärler. [[Birinji jahan urşy]] we [[Osman imperiýasy]] ýeňilenden soň, ýeňiş gazanan Günbatar ýaranlary 1920-nji ýyldaky Söwres şertnamasynda kürt döwletini üpjün etdi. Şeýle-de bolsa, [[Lozen şertnamasy|Lozanna şertnamasy]] häzirki Türkiýäniň çägini kesgitlänsoň we üç ýyl soň bozuldy, täze ýurtlaryň hemmesinde kürtler azlyk statusyna eýe boldy.<ref>[http://www.bbc.com/news/world-middle-east-29702440 Who are the Kurds?] by ''[[BBC News]]'', 31 October 2017</ref> Kürtleriň soňky taryhynda Türk, Eýran, Siriýa we Yrak Kürdüstanda dowam edýän ýaragly çaknyşyklar bilen birlikde köp sanly genosid we gozgalaň bar. Yrakdaky we Siriýadaky kürtleriň özbaşdak sebitleri bar, kürt hereketleri bolsa tutuş Kürdüstanda has uly medeni hukuklary, özbaşdaklygy we garaşsyzlygy dowam etdirýär. == Din we dil == Kürtleriň köpüsi Şafygy mekdebine uýýan sünni musulmanlar, ep-esli azlyk bolsa Hanafi mekdebine.<ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=2022-12-18|archive-date=2022-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|dead-url=yes}}</ref> Sünni yslamdan başga-da, alewizm we şaýy yslamda millionlarça kürt tarapdarlary bar.<ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|url=https://archive.org/details/kurdsnationdenie0000mcdo|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=[https://archive.org/details/kurdsnationdenie0000mcdo/page/57 57]}}</ref> Kürtler kürt dilinde gürleýärler. Kürt diliniň üç şiwesi bar, Demirgazyk Kürtçe, Merkezi Kürtçe, we Günorta Kürtçe.<ref name="AsatrianLinguisticClassification">G. Asatrian, Prolegomena to the Study of the Kurds, Iran and the Caucasus, Vol.13, pp. 1–58, 2009: "The classification of the Kurdish dialects is not an easy task, despite the fact that there have been numerous attempts mostly by Kurdish authors to put them into a system. However, for the time being the commonly accepted classification of the Kurdish dialects is that of the late Prof. D.&nbsp;N.&nbsp;Mackenzie, the author of fundamental works in Kurdish dialectology (see Mackenzie 1961; idem 1961–1962; idem 1963a; idem 1981), who distinguished three groups of dialects: Northern, Central, and Southern."</ref> == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} [[Kategoriýa:Halklar]] 03byv2sr5t3yjrhgbptudji14bxp6tc 0 22245 270200 238059 2026-08-09T19:33:38Z InternetArchiveBot 21623 Add 1 book for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270200 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Perwez Muşarraf | image = Pervez_Musharraf_2008_(cropped).jpg | image_size = 200px | alt = | caption = Musharraf at the 2008 WEF | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1943|11|08}} | birth_place = [[Deli]], [[British India]] | death_date = {{death date and age|2023|2|05|1943|8|11|df=yes}} | death_place = | resting_place = | occupation = | language = | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = }} '''Pervez Musharraf''' ({{lang-ur|'''پرويز مشرف'''}}); 1999-njy ýylda federal hökümet. 1998-nji ýyldan 2001-nji ýyla çenli Işgärler komitetiniň 10-njy başlygy we 1998-2007-nji ýyllar aralygynda 7-nji goşun bölüminiň başlygy bolup işledi.<ref>{{cite book |last1=Rashid |first1=Ahmed |title=Pakistan in the Brink |url=https://archive.org/details/pakistanonbrinkf0000rash_y2g8 |date=2012 |publisher=Allen Lane |isbn=978-1-84614-585-8 |pages=[https://archive.org/details/pakistanonbrinkf0000rash_y2g8/page/6 6], 21, 31, 35–38, 42, 52, 147, 165, 172, 185, 199, 205}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://jang.com.pk/roman/news/6112-Syed-Pervez-Musharrafkon-hain|title=Syed Pervez Musharraf kon hain ? &#124; Daily Jang|website=jang.com.pk|access-date=26 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826114748/https://jang.com.pk/roman/news/6112-Syed-Pervez-Musharrafkon-hain|archive-date=26 August 2019|url-status=live}}</ref><ref name="BBC Pakistan, 2008">{{cite news|last1=Dummett|first1=Mark|title=Pakistan's Musharraf steps down|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7567451.stm|access-date=5 January 2015|work=Work and report completed by BBC correspondent for Pakistan Mark Dummett|publisher=BBC Pakistan, 2008|date=18 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090929222334/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7567451.stm|archive-date=29 September 2009|url-status=live}}</ref> [[:en:British Raj|Iňlis Raj]] döwründe [[Deli]]de doglan Muşarraf Karaçi [[Stambul]]da ulaldy. [[Lahor]]daky Forman hristian kollejinde matematika ugrundan bilim aldy we [[Angliýa]]daky Korollyk goranyş kollejinde bilim aldy. Muşarraf 1961-nji ýylda [[Päkistan|Pakistan]] harby akademiýasyna girdi we 1964-nji ýylda Pakistan goşunynyň artilleriýa polkuna tabşyryldy. Muşarraf 1965-nji ýyldaky Hindi-Pakistan söweşinde ikinji leýtenant hökmünde herekete geçdi. 1980-nji ýyllarda artilleriýa brigadasyna ýolbaşçylyk edýärdi. 1990-njy ýyllarda Muşarraf general wezipesine bellenildi we pyýada goşun bölümine bellendi, soňra bolsa ýörite hyzmatlar toparyna ýolbaşçylyk etdi. Az salymdan, harby sekretaryň orunbasary we harby operasiýalaryň baş müdiri bolup işledi. [[Owganystan]]daky raýat urşunda Pakistanyň [[Talyban]]a goldaw bermegini höweslendirip, işjeň rol oýnady.<ref name="Pentagon Press, 2007">{{cite book|title=The General and Jihad|date=2007|publisher=Pentagon Press, 2007|isbn=978-0-520-24448-1|location=Washington D.C.|chapter=General Pervez Musharraf— A Profile|last1=Wilson|first1=John}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.biography.com/people/pervez-musharraf-9419281#military-service|title=Pervez Musharraf Biography President (non-U.S.), General (1943–)|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010095911/https://www.biography.com/people/pervez-musharraf-9419281#military-service|archive-date=10 October 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Pervez-Musharraf |title=Pervez Musharraf {{!}} president of Pakistan |access-date=21 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171110085607/https://www.britannica.com/biography/Pervez-Musharraf |archive-date=10 November 2017 |url-status=live}}</ref> Muşarraf 1998-nji ýylda premýer-ministr Nawaz Şerif tarapyndan dört ýyldyzly general wezipesine bellenende ýaragly güýçleriň başlygy boldy. 1999-njy ýylda [[Hindistan]]y we [[Päkistan]]y söweşe getiren Kargil aralaşmagyna ýolbaşçylyk etdi. Şerif bilen Muşarrafyň arasynda birnäçe aýlap dowam eden çekeleşikli gatnaşyklardan soň, Şerif Muşarrafy goşunyň ýolbaşçysy wezipesinden aýyrmaga synanyşdy. Ar alyş üçin goşun 1999-njy ýylda döwlet agdarylyşygy gurady, bu bolsa Muşarrafyň 2001-nji ýylda Pakistany prezident edip almagyna rugsat berdi. Soňra Şerifi özüne garşy resmi jenaýat işine başlamazdan ozal berk tussag astyna aldy.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/11/27/AR2007112702242.html |title=Musharraf Steps Down as Head of Pakistani Army |last=Constable |first=Pamela |date=28 November 2007 |newspaper=[[The Washington Post]] |language=en-US |issn=0190-8286 |access-date=24 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927010739/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/11/27/AR2007112702242.html |archive-date=27 September 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2002/05/01/opinion/pakistan-s-dubious-referendum.html |title=Pakistan's Dubious Referendum |date=1 May 2002 |newspaper=The New York Times |issn=0362-4331 |access-date=21 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819064119/http://www.nytimes.com/2002/05/01/opinion/pakistan-s-dubious-referendum.html |archive-date=19 August 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="BBC News, Islamabad">{{cite news|last1=Morris|first1=Chris|title=Pervez Musharraf's mixed legacy|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7567592.stm|access-date=5 January 2015|work=Special report published by Chris Morris BBC News, Islamabad|agency=BBC News, Islamabad|publisher=BBC News, Islamabad|date=18 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105135550/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7567592.stm|archive-date=5 January 2015|url-status=live}}</ref> Muşarraf başda Bilelikdäki başlyklaryň başlygy we goşun bölüminiň başlygy bolup galdy, prezidentligi tassyklanandan soň öňki wezipesinden ýüz öwürdi. Şeýle-de bolsa, 2007-nji ýylda pensiýa çykýança goşun bölüminiň başlygy bolup galdy. Prezidentlik döwründe konserwatiw we sosializm sintezini kabul edip, Üçünji ýoluň tarapdary. Muşarraf, hukuk çarçuwasy buýrugyna düýpli üýtgetmeler girizilen hem bolsa, 2002-nji ýylda konstitusiýany gaýtadan dikeltdi. Zafarullah Jamalini belledisoň Şaukat Aziz premýer-ministr bolup, terrorçylyga garşy gönükdirilen syýasatlara gözegçilik edip, Amerikanyň Terrorçylyga garşy söweşinde esasy rol oýnady.<ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/939190/labour-leaders-urge-musharraf-to-quit|title=Labour leaders urge Musharraf to quit|date=10 March 2008|access-date=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001402/http://www.dawn.com/news/939190/labour-leaders-urge-musharraf-to-quit|archive-date=27 September 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/271347/the-economy-under-pervez-musharraf|title=The economy under Pervez Musharraf|date=17 October 2007|access-date=21 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160925020133/http://www.dawn.com/news/271347/the-economy-under-pervez-musharraf|archive-date=25 September 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blogs.tribune.com.pk/story/20584/the-myth-of-musharrafs-economic-boom-needs-to-die/|title=The myth of Musharraf's 'economic boom' needs to die|date=16 January 2014 |access-date=21 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180218101243/https://blogs.tribune.com.pk/story/20584/the-myth-of-musharrafs-economic-boom-needs-to-die/|archive-date=18 February 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2013/03/23/pakistan-hold-musharraf-accountable-abuses|title=Pakistan: Hold Musharraf Accountable for Abuses|date=23 March 2013|access-date=3 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021020143/https://www.hrw.org/news/2013/03/23/pakistan-hold-musharraf-accountable-abuses|archive-date=21 October 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/10/06/world/asia/06cnd-pakistan.html|title=Musharraf Wins Vote, but Court Will Have Final Say|last=Gall|first=Carlotta|date=6 October 2007|newspaper=The New York Times|issn=0362-4331|access-date=21 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820035349/http://www.nytimes.com/2007/10/06/world/asia/06cnd-pakistan.html|archive-date=20 August 2017|url-status=live}}</ref> Muşarraf aç-açan moderasiýa programmasy boýunça sosial liberalizmi öňe sürdi we kärdeşler arkalaşyklaryny gadagan etdi. Muşarrafyň prezidentligi umumy içerki önümiň 50% töweregi ýokarlanmagyna gabat geldi; şol döwürde içerki tygşytlylyk azaldy we ykdysady deňsizlik çalt depginde ýokarlandy. Muşarrafyň hökümeti adam hukuklaryny bozmakda-da aýyplandy, we prezidentlik döwründe birnäçe kast ediş synanyşyklaryndan aman galdy. Aziz premýer-ministr wezipesinden aýrylanda we kazyýet işiniň togtadylmagyny tassyklandan soň 2007-nji ýylda Muşarrafyň ýagdaýy düýpgöter gowşady. Muşarraf impiçmentden gaça durmak üçin 2008-nji ýylda işinden aýryldy we özüni sürgün eden Londona göçdi. Lider hökmünde mirasy garyşyk; has ynamly orta gatlagyň dörändigini gördi, ýöne raýat guramalaryna aç-açan äsgermezlik Pakistanda demokratiýany ep-esli gowşatdy.<ref name="3news.co.nz">{{Cite news|title=Musharraf disqualified from Pakistan election|date=17 April 2013|newspaper=3 News|location=New Zealand|url=http://www.3news.co.nz/Musharraf-disqualified-from-Pakistan-election/tabid/417/articleID/294580/Default.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417043912/http://www.3news.co.nz/Musharraf-disqualified-from-Pakistan-election/tabid/417/articleID/294580/Default.aspx|archive-date=17 April 2014|url-status=dead|access-date=17 April 2013|archivedate=17 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140417043912/http://www.3news.co.nz/Musharraf-disqualified-from-Pakistan-election/tabid/417/articleID/294580/Default.aspx}}</ref><ref>{{Cite web|title=Why Pakistan's former ruler Musharraf was sentenced to death, and what it means|author=Madiha Afzal|date=19 December 2019|work=Order From Chaos: Foreign Policy in a Troubled World|publisher=Brookings Institution|url=https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2019/12/19/why-pakistans-former-ruler-musharraf-was-sentenced-to-death-and-what-it-means/|quote=Sharif had signaled his intent to bring high treason charges against Musharraf in June 2013, right after he came into power...and in 2013, Sharif's government brought charges of high treason against him for imposing the 2007 emergency.|access-date=12 May 2020|archive-date=4 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220404095534/https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2019/12/19/why-pakistans-former-ruler-musharraf-was-sentenced-to-death-and-what-it-means/|url-status=live}}</ref><ref name="absconder">{{cite news|url= https://indianexpress.com/article/pakistan/benazir-bhutto-assassination-case-verdict-pakistan-pervez-musharraf-4822298/|title= Benazir Bhutto assassination case: Two senior cops sentenced to 17 years in jail, five acquitted; Pervez Musharraf declared absconder|newspaper= [[The Indian Express]]|date= 31 August 2017|access-date= 1 September 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170901203614/http://indianexpress.com/article/pakistan/benazir-bhutto-assassination-case-verdict-pakistan-pervez-musharraf-4822298/|archive-date= 1 September 2017|url-status= live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-court-sentences-pervez-musharraf-to-death-for-treason/articleshow/72825753.cms?from=mdr|title=Pakistan court sentences Pervez Musharraf to death for treason|date=17 December 2019|work=The Economic Times|access-date=17 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219014152/https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-court-sentences-pervez-musharraf-to-death-for-treason/articleshow/72825753.cms?from=mdr|archive-date=19 December 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/world-news/pervez-musharraf-sentenced-to-death-in-high-treason-case-news-agency-ani-quoting-pakistan-media-2150081|title=Pervez Musharraf Sentenced To Death In High Treason Case: Pak Media|website=NDTV.com|access-date=17 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217075607/https://www.ndtv.com/world-news/pervez-musharraf-sentenced-to-death-in-high-treason-case-news-agency-ani-quoting-pakistan-media-2150081|archive-date=17 December 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/12/pervez-musharraf-pakistan-fugitive-leader-profile-191204104433416.html|title=Pervez Musharraf, Pakistan's fugitive ex-leader: Profile|publisher=Al Jazeera|access-date=17 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217075608/https://www.aljazeera.com/news/2019/12/pervez-musharraf-pakistan-fugitive-leader-profile-191204104433416.html|archive-date=17 December 2019|url-status=live}}</ref><ref name="High Court annuls">{{cite news |title=Lahore High Court annuls Musharraf's death sentence |url=https://www.thehindu.com/news/international/lahore-high-court-annuls-musharrafs-death-sentence/article30557948.ece |access-date=13 January 2020 |work=The Hindu |date=13 January 2020 |language=en-IN |archive-date=7 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407185013/https://www.thehindu.com/news/international/lahore-high-court-annuls-musharrafs-death-sentence/article30557948.ece |url-status=live }}</ref> Muşarraf şol ýylky umumy saýlawlara gatnaşmak üçin 2013-nji ýylda Pakistana gaýdyp geldi, ýöne ýurduň ýokary kazyýetleri Nawab Akbar Bugti we Benazir Bhuttonyň janyna kast etmekde aýyplanyp, tussag edilmek barada karar çykaransoň, gatnaşmak hukugyndan mahrum edildi. Muşarraf bilen baglanyşykly kazyýet işi Şerifiň 2017-nji ýylda wezipesinden aýrylandan soň dowam etdi, şol ýyl Muşarrafyň Bhutto janyna kast etmek işinde [[Dubaý]]a göçüp, "gaçgak" diýlip yglan edilen ýylynda dowam etdi. 2019-njy ýylda Muşarraf dönüklikde aýyplanyp, gaýybana ölüm jezasyna höküm edildi, ýöne ölüm jezasy Lahor Ýokary Kazyýeti tarapyndan ýatyryldy. Muşarraf 2023-nji ýylyň 5-nji fewralynda uzak wagtlap amiloidoz keselinden ejir çekip, [[Dubaý]]da aradan çykdy.<ref>{{Cite web |date=5 February 2023 |title=Pervez Musharraf, former Pakistani president, dies at 79: Reports |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/former-pakistani-president-pervez-musharraf-passes-away-dies-reports-101675577034276.html |access-date=5 February 2023 |website=Hindustan Times |language=en |archive-date=5 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205133755/https://www.hindustantimes.com/world-news/former-pakistani-president-pervez-musharraf-passes-away-dies-reports-101675577034276.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Salim |first=Waheed Abbas and Sahim |title=Dubai: Former Pakistani president Pervez Musharraf passes away |url=https://www.khaleejtimes.com/world/asia/dubai-former-pakistani-president-pervez-musharraf-passes-away |access-date=5 February 2023 |website=Khaleej Times |language=en}}</ref> ==Salgylanmalar== {{stub}} {{bio-stub}} {{Salgylanmalar|2}} [[Kategoriýa:Şahsyýetler]] 5shx4llsmxngsikmmcbqv8pa4ghj9ym 0 22560 270194 259620 2026-08-09T19:29:54Z InternetArchiveBot 21623 Add 2 books for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270194 wikitext text/x-wiki {{IN |status = |türkmençe ady = Nahiçewan |asyl ady = ({{lang-az|Naxçıvan}}) |surat = |surat beýany = |tabynlyk = |ýurt = Azarbeýjan |tugra = |baýdak = |tugra beýany = |baýdak beýany = |tugra derek = |baýdak derek = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |YandeksKarta = |territoriýa görnüşi = |tablisada territoriýa = |ýurt kartasy ölçegi = |sebit kartasy ölçegi = |etrap kartasy ölçegi = |sebit görnüşi = |sebit = |tablisada sebit = |etrap görnüşi = |etrap = |tablisada etrap = |obşina okrugy görnüşi = |obşina okrugy = |tablisada obşina okrugy = |içerki bölünme = |häkim görnüşi = |häkim = |düýbüni tutma senesi = |ilkinji agzalma = |öňki ady = |status = |meýdan = |beýiklik görnüşi = |IN merkez beýikligi = |klimat = |resmi dil = |ilat = |ilat ýazuwy ýyly = |gürlük = |aglomerasiýa = |milli düzüm = |konfessional düzüm = |etnohoronim = |sagat guşaklygy = |DST = |telefon kody = |poçta indeksi = |poçta indeksleri = |awtoulag kody = |identifikator görnüşi = |sanly identifikator = |Commons kategoriýasy = |saýt = |saýt dili = }} '''Nahiçewan''' ({{lang-az|Naxçıvan}}) — [[Azerbaýjan |Azerbaýjan Respublikasy]]ndaky şäher, şol bir at bilen taryhy sebitiň merkezi, häzirki wagtda [[Nahçywan Awtonom Respublikasy]]nyň paýtagty. Nahçiwançaý derýasynyň sag kenarynda ýerleşýär. == Taryhy == === Irki asyrlar === Iň gadymy toponimleriň biri bolan "Nakhivan" toponiminiň dürli etimologiki düşündirişleri bar. Miladydan öňki 1539-njy ýylda gurlandygy aýdylýar. Şäheriň iň irki ýazgylary taryhçy Josephozef Flawiýusa (miladydan öňki I asyr) we grek geografy Klawdiý Ptolemeýe (miladydan öňki 2-nji asyr) degişlidir. Ptolemeýiň "Geografiýasy"da Nahiçewan şäheriniň ady ilkinji gezek "Naksuana" ([[Grek dili|grek]]çe ''Ναξουὰνα'', [[Iňlis dili|Iňlis]]çe ''Naksuana'') hökmünde hasaba alyndy we şäheriň geografiki ýagdaýy görkezildi. Nahçiwanyň çäginde geçirilen arheologiki gözlegler şäheriň örän gadymy taryhynyň bardygyna şübhe döretmedi. Miladydan öňki IX-VI asyrlarda Nakhivan gadymy Manna, Işkuz we Media döwletleriniň bir bölegi bolupdyr. I asyrdan başlap, Nakhiwan şäheri Kawkaz Albaniýasynyň bir bölegidi. === Orta asyrlar === 654-nji ýylda Halyf Osman ibn Affanyň (644-656) döwründe [[Araplar VI-XI asyrlarda|araplar]] tarapyndan Nakhiwan ýesir alyndy. 9-njy asyryň ahyryndan Nahçiwan Saji döwletiniň bir bölegi bolup, X asyryň 30-njy ýyllaryna çenli öz dolandyryşynda galdy. [[Seljuklar|Seljuk]] soltany [[Alp Arslan]] (1063-1072) hem Nakhiwany basyp aldy we şol ýerde ýaşaýyş jaýy gurdy. Nakhivan şäheri XII asyryň 30-njy ýyllaryndan 70-nji ýyllaryň ortalaryna çenli Azerbaýjan Atabek welaýatynyň paýtagtydy. 1221-nji ýylda Nakhiwan şäheri [[mongollar]] tarapyndan weýran edildi, ilaty talandy we talandy. XIII asyryň 30-njy ýyllarynda Nakhivan Altyn Orda hataryna goşuldy. 1257-nji ýylda [[Hulagu|Hulagu]] ştatynyň bir bölegine öwrüldi. 1412-nji ýyldan bäri Nahçiwan şäheri, Azerbaýjanda türk gelip çykyşy bolan Karakoýunlu we Agkoýunlu ştatlarynyň biridi. XVI asyrda Nakhivan Safawid döwletiniň bir bölegidi. Nadir Şah (1747) ölenden soň, Kangar taýpasynyň lideri Heýdarkulu Han Nadir Şah Aga Gasany Nakhiwandan kowdy, özüni han diýip yglan etdi we Nakhivan hanlygyny esaslandyrdy. Hanatyň paýtagty Nakhiwan şäheri bolupdyr. 1828-nji ýyldaky Türkmençaý şertnamasyna laýyklykda Nakhivan çar Russiýasyna girizildi. === Häzirki zaman === 1920-nji ýylda Nakhivan Azerbaýjan SSR-iň bir bölegi boldy. 1924-nji ýylyň 9-njy fewralynda Nakhivan MSSR-iň paýtagty boldy. == Geografiýa == Şäher, Zangezur zynjyrynyň eteginde, Nahçiwan derýasynyň sag kenarynda, takmynan 1000 metr (3300 fut) belentlikde ýaýrady. Derýalaryň boýundaky tokaý örtüginiň azalmagy sebäpli suw joşmalary we topragyň eroziýasy köpeldi. Netijede, agaç ekmegi höweslendirmek üçin şäherde tokaý döretmek taslamalary amala aşyryldy. == Edebiýat == * Encyclopaedia Iranica ({{lang-en|}}) * {{cite book |last=Blankinship|first=Khalid Yahya |date=1994|title=The End of the Jihad State: The Reign of Hisham Ibn 'Abd al-Malik and the Collapse of the Umayyads|publisher=State University of New York Press}} ({{lang-en|}}) * {{cite book |last=Hille|first=Charlotte Mathilde Louise |date=2010 |title=State Building and Conflict Resolution in the Caucasus|url=https://archive.org/details/statebuildingcon0000hill|publisher=BRILL}} ({{lang-en|}}) * {{cite book |last=Lint|first=Theo van|date=2018|chapter=Nakhchivan|title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity, ed. Oliver Nicholson|publisher=Oxford University Press}} ({{lang-en|}}) * {{cite book |last=Rayfield|first=Donald |date=2013|title=Edge of Empires: A History of Georgia|url=https://archive.org/details/edgeofempireshis0000rayf|publisher=Reaktion Books}} ({{lang-en|}}) * {{cite book |last1=Thomas|first1=David|last2=Mallett|first2=Alexander |first3=Barbara |last3=Roggema |date=2010|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 2 (900–1050)|publisher=BRILL}} ({{lang-en|}}) == Daşarky baglanyşyklar == * [https://www.prlib.ru/item/436694 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи, 1897 г. т. 71 Эриванская губерния. Н. А. Тройницкий, С.-Петербург, 1904. Скан.] ({{lang-ru|}}) ** Демоскоп Weekly. [http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=576 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Распределение населения по родному языку и уездам Российской Империи кроме губерний Европейской России. Нахичевань].({{lang-ru|}}) * [https://www.prlib.ru/item/1051953 Памятная книжка Эриванской губернии на 1912 год/ под редакцией К. А. Волчанина; издание Эриванского губернского статистического комитета]. - Эривань : типография Губернского правления, 1892-1914. 21-24 см. - Редактор В. Е. Васильев.({{lang-ru|}}) * [https://web.archive.org/web/20090918144912/http://www.nakhchivan.az/ Официальный сайт]({{lang-ru|}}) == Çeşme == [[Kategoriýa:Azerbaýjanda şäherler]] [[Kategoriýa:Azerbaýjanyñ şahyrlary]] m9lvs0f3m9gvf1ptt7xs2tk5qj53sth 0 24417 270186 268449 2026-08-09T19:24:44Z InternetArchiveBot 21623 Add 1 book for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270186 wikitext text/x-wiki {{IN}} '''Surhanderýa welaýaty''' — [[Özbegistan]]yň bir welaýaty, ýurduň iň günorta-gündogarynda ýerleşýär. 1941 ýylyň 6 martynda esaslandyrylan bu sebit içerki taýdan Kaşkadar welaýaty, daşarky taýdan bolsa Türkmenistan, Owganystan we Täjigistan bilen serhetleşýär, demirgazykdan bolsa sagadyň tersine hereket edýär. Ol öz adyny sebitden akýan Surhanderýa derýasyndan alýar. Onuň meýdany 20,100 km²<ref>{{Cite web|title=Ўзбекистонда энг кўп аҳоли қайси вилоятда яшайди?|url=https://qalampir.uz/n/55253|access-date=2022-02-11|website=Qalampir.uz|language=uz}}</ref><ref name=uzstat>''Statistical Yearbook of the Regions of Uzbekistan 2005'', State Statistical Committee, Tashkent, 2006 ('''Russian''').</ref>. Ilatyň sany 2,743,201 adam diýlip çaklanylýar (2022 ýylyň başynda), olaryň 80% -i oba ýerlerinde ýaşaýar. Resmi maglumatlara görä, ilatyň 83% -i özbekler, 12,5% -i täjiklerdir. Sebitde, şeýle hem tutuş Özbegistanda iň beýik nokady Hisor dag gerişinde 4,643 m beýiklikdäki Hazrati Sulton depesidir<ref>[http://ula.uzsci.net/publishing/ru/etnic.htm ''Ethnic Atlas of Uzbekistan''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006133509/http://ula.uzsci.net/publishing/ru/etnic.htm |date=2008-10-06 }}, Part 1: Ethnic minorities, Open Society Institute, table with number of Tajiks by region {{in lang|ru}}.</ref>. Sebit merkezi Termez şäheridir, ilaty takmynan 200,000 adam (2024 ýylyň çaklamasy), ikinji uly şäher bolsa ilaty 78,300 adam (2016 ýylyň çaklamasy) bolan Denau (Denau). Beýleki şäherleriň arasynda Boýsun, Jarkorgon, Kumkorgon, Şargun, Şerobod, Şorçi we Sariosiýo bar<ref name=surxonstat>{{cite web|url=https://www.surxonstat.uz/files/286/Demografiya/1691/Hududlar-boyicha-shahar-va-qishloq-aholisi-soni.pdf|title=Urban and rural population by district|publisher=Surxondaryo regional department of statistics|lang=uz}}</ref>. Howasy kontinental, ýumşak, çygly gyş we yssy, gurak ýaz aýlary bilen. welaýatyň günorta bölegi pisse we çöl çökündi sawannasy bilen häsiýetlendirilýän Badhyz-Karabil ýarym gurak ekoregionynda (PA0808) ýerleşýär. Demirgazyk bölegi pisse, badam, hoz, alma we arça bilen häsiýetlendirilýän açyk tokaýlar (Gissaro-Alaý açyk tokaý ekoregiony, PA1306) bilen häsiýetlendirilýär. Ýowşan pes belentliklerde köp duş gelýär<ref>{{Cite book |last=Hirsch |first=Francine |title=Empire of Nations: Ethnographic Knowledge and the Making of the Soviet Union |url=https://archive.org/details/empireofnationse0000hirs |publisher=Cornell University Press |year=2005 |isbn=9780801489082 |location=Ithaca |pages=[https://archive.org/details/empireofnationse0000hirs/page/175 175]-186 |language=en}}</ref>. Tebigy baýlyklara nebit, tebigy gaz we kömür girýär. Ýeňil senagat, esasan pagta arassalaýjy we azyk önümlerini gaýtadan işleýän pudaklar, sebit ykdysadyýetiniň, esasan hem sarp ediş harytlarynyň önümçiliginiň möhüm bölegini düzýär. Oba hojalygy, esasan, pagta we däne ekinlerine esaslanýar, bagçylyk we üzümçilik bilen hem üpjün edilýär. Surhondarýa ýurduň iň uly pagta üpjün edijisidir. Maldarçylyk welaýatyň oba hojalyk önümleriniň 40% -ni düzýär. welaýatyň howa şertleri şeker gamyş ýaly subtropiki ekinleri hem ösdürip ýetişdirmäge mümkinçilik berýär. Sebitde ösen ulag infrastrukturasy bar, 300 km demir ýoly we 2700 km asfalt ýollary bar. Merkezi Aziýanyň ýeke-täk derýa porty Termezde, Amyderýa derýasynda ýerleşýär. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar}} {{Özbegistan etraplary}} {{Özbegistan welaýatlary}} [[Kategoriýa:Özbegistan welaýatlary]] lfu9hq9vmp642vt63onbviinl5mobmw 0 24714 270197 269380 2026-08-09T19:31:36Z InternetArchiveBot 21623 Add 1 book for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270197 wikitext text/x-wiki '''Marija Naumova''' (Mariýa Naumowa-Bullita, gyzlyk familiýasy Naumowa; 1973 ýylyň 23 iýunynda doglan) — [[latwiýa]]ly aýdymçydyr. '''Marie N''' sahna ady bilen ol popdan sazly teatra we jazza çenli dürli sazlary aýdýar we latwiýa, [[Fransuz dili|fransuz]], [[Iňlis dili|iňlis]], [[Rus dili|rus]] we [[Portugal dili|portugal]] dillerinde aýdymlary bolan birnäçe albom ýazdyrdy. 2002 ýylda ol "[[I Wanna (Marija Naumova aýdymy)|I Wanna]]" aýdymy bilen Latwiýa üçin [[Ýewrowideniýe aýdym bäsleşigi (2002)|Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginde]] ýeňiji boldy. == Biografiýa == Naumowany [[1994]] ýylda meşhur latwiýaly sazanda [[Raýmond Pauls]] tapdy we bir ýyldan soň telewizorda zehin gözläp çykyş etdi. Ol hiç haçan ýeňiş gazanmady, ýöne tomaşaçylar tarapyndan görüldi. 1998 ýylda ol Jorj Gerşwiniň 100 ýyllygy mynasybetli geçirilen konsertde çykyş etdi. [[1998]] ýylyň martynda ol meşhur latwiýaly sazandalar bilen sahnada çykyş etdi we şol konsertleriň biri CD-de ýazylyp alyndy. Bu onuň karýerasyna itergi berdi we ol birnäçe aýdym-saz çärelerine, telewideniýe we radio gepleşiklerine gatnaşyp başlady, şeýle hem Latwiýa gazetlerine interwýu berdi. Naumowanyň doly rus dilinde bolan ilkinji ýekelik albomy 1999 ýylda çykdy. 2000 ýylda Latwiýa ilkinji gezek Ýewrowideniýe aýdym bäsleşigine gatnaşdy. Naumowa milli finala çykdy, ýöne Brainstorm-dan soň ikinji orny eýeledi. 2001 ýylda ol ýene-de Latwiýanyň deslapky saýlamasyna gatnaşdy we köpçüligiň söýgüli diýlip saýlanan, ýöne hünärmen eminler topary tarapyndan saýlanmadyk "[[Hey Boy Follow Me]]" aýdymyny aýtdy. Naumowa Latwiýanyň adyndan çykyş etmek üçin "I Wanna" aýdymyny saýlamazdan öň ýene bir ýyl garaşmaly boldy, şol aýdymyň sazyny hem ýazdy we sözlerini bilelikde ýazdy. 2002 ýyldaky Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginde onuň "I Wanna" aýdymyny ýerine ýetirmegi bäsleşikde ýeňiş gazandy we Latwiýa ilkinji (we ýeke-täk) Ýewrowideniýe ýeňişini berdi<ref>{{cite book|author=O'Connor, John Kennedy|title=The Eurovision Song Contest&nbsp;– The Official History|url=https://archive.org/details/eurovisionsongco0000ocon|year=2007|publisher=Carlton Books|location=UK|isbn=978-1-84442-994-3}}</ref>. Ýazyjy we taryhçy Jon Kennedi O'Konnoryň "The Eurovision Song Contest – The Official History" (Ýewrowideniýe aýdym bäsleşigi - Resmi taryh) atly kitabynda ýazmagyna görä, bäsleşikdäki üstünligine garamazdan, "I Wanna" öz çäginden daşarda çykarylmadyk ilkinji Ýewrowideniýe ýeňijisi bolmak ýaly şübheli derejä eýe boldy. Hatda Latwiýada hem bu aýdym hiç haçan iň gowy 30-luga girmedi. Ýeňiş ýylynyň noýabr aýynda ol iki täze ýekelik albom ýazdy: biri iňlis dilinde, biri latwiýa dilinde. Ol albomlary Latwiýa boýunça gastrol bilen tomaşaçylara hödürledi. Naumowa 2000 ýylda bäsleşikde 3 orny eýelän Latwiýanyň "Brainstorm" toparynyň Renars Kaupers bilen bilelikde Ýewrowideniýe aýdym bäsleşigini alyp bardy. 2004 ýylda Naumowa "[[The Sound of Music]]" atly filmde aýdym we aktýorlyk başarnyklaryny üstünlikli utgaşdyrdy. == Salgylanmalar == {{salgylanmalar|2}} {{Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginiň ýeňijileriniň sanawy}} {{DEFAULTSORT:Naumowa, Marija}} [[Kategoriýa:Latwiýa estrada aýdymçylary]] [[Kategoriýa:Latwiýa jazz aýdymçylary]] [[Kategoriýa:Latwiýa zenan estrada aýdymçylary]] [[Kategoriýa:Latwiýa zenan jazz aýdymçylary]] [[Kategoriýa:Latwiýa aýdym ýazyjylary]] [[Kategoriýa:Latwiýa zenan aýdym ýazyjylary]] [[Kategoriýa:Latwiýa zenan aýdym ýazyjylary]] [[Kategoriýa:1973 ýylda doglanlar]] [[Kategoriýa:Diri adamlar]] [[Kategoriýa:Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginiň ýeňijileri]] [[Kategoriýa:Rus asylly latwiýa halky]] [[Kategoriýa:Rigadan gelen sazandalar]] [[Kategoriýa:Latwiýa uniwersitetiniň uçurymlary]] [[Kategoriýa:21-asyryň latwiýa zenan aýdymçylary]] [[Kategoriýa:Iňlis dilindäki latwiýa aýdymçylary]] [[Kategoriýa:Fransuz dilindäki latwiýa aýdymçylary]] [[Kategoriýa:Rus dilindäki latwiýa aýdymçylar]] [[Kategoriýa:Portugal dilinde aýdym aýtýan aýdymçylar]] [[Kategoriýa:Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginiň ýeňiji aýdym ýazyjylary]] cvz1oxaodkjdp0hvib5jo2e9sudca3s 0 24720 270198 269390 2026-08-09T19:32:17Z InternetArchiveBot 21623 Add 1 book for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270198 wikitext text/x-wiki "'''Katrina and the Waves'''" (Katrina we tolkunlar) — [[1997]] ýylda Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginde ýeňiji bolan Britaniýa-Amerika pop-rok toparydyr<ref name="Larkin80">{{cite book|title=[[Encyclopedia of Popular Music|The Virgin Encyclopedia of Eighties Music]]|editor=Colin Larkin|editor-link=Colin Larkin (writer)|publisher=[[Virgin Books]]|date=2003|edition=Third|isbn=1-85227-969-9|page=[https://archive.org/details/virginencycloped0000unse_j7g7/page/288 288]}}</ref>. Topar 1981 ýylda [[Kembrij]]de "Soft Boys" gitaraçysy [[Kimberley Rew]] tarapyndan "The Ways" ady bilen döredildi. Toparyň düzüminde barabançy [[Alex Cooper]] we iki amerikan: gitaraçy [[Katrina Leskanich]] we bas gitaraçy Vince de la Cruz hem bardy. Leskaniç tiz wagtdan toparyň wokalistiniň ornuny tutdy we onuň ady soňra toparyň adyna girizildi<ref name="Larkin80"/><ref name="Guardian">{{cite news |last1=Hall |first1=Rachel |title='I was 300 sheets to the wind': Katrina and the Waves' 1997 Eurovision win |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2023/may/09/300-sheets-to-the-wind-katrina-and-the-waves-1997-eurovision-win |work=The Guardian |date=8 May 2023}}</ref>. 1983 ýylda sazandalar Kanadanyň "Attic" leýbli bilen, 1984 ýylda bolsa Amerikanyň "Capitol" leýbli bilen şertnama baglaşdylar. Onuň "Katrina & The Waves" albomy ABŞ-da we Ýewropada üstünlik gazandy we "Walking On Sunshine" atly singli hit boldy we Beýik Britaniýada sekizinji, ABŞ-da bolsa dokuzynjy orna çykdy. Netijede, topar "Iň gowy täze artist" üçin "Grammy" baýragyna dalaşgär görkezildi. Topar soňra SBK Records bilen şertnama baglaşdy, ýöne ABŞ-da uly üstünlik gazanyp bilmedi<ref name="spin">{{cite book|title=How a postman, dishwasher, mortician, and a bowling-ball-hole-driller became Katrina and the Waves|url=https://books.google.com/books?id=ImJFcBcCvUoC&q=spin+magazine+1985+katrina+and+the+waves&pg=PA12|author=Robin Schwartz|date=July 1985|pages=12|publisher=[[Spin (magazine)|Spin]]|access-date=2010-08-22}}</ref>. 1997 ýylda Beýik Britaniýa gaýdyp gelenden soň, topar "Love Shine A Light" (Don Airey tarapyndan aranjiman edilen) aýdymy bilen Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginde ýeňiş gazandy, bu aýdym soňra Beýik Britaniýada üçünji, Awstriýada we Norwegiýada ikinji orna çykdy. Aýdymyň üstünligi Warner bilen şertnama baglaşmaga we täze "Walk On Water" albomynyň çykmagyna getirdi. Şeýle-de bolsa, 1999 ýylda topar dargady we onuň agzalary özbaşdak çykyşlaryny dowam etdirdiler<ref>{{cite tweet|user=katrinasweb|author=Katrina from Katrina & The Waves|title=Yes, that song was the first song by Katrina and the Waves ever to be played on BBC Radio 1 by a DJ Richard Skinner sitting in for Simon Bates. He heard the song at a Cambridge party and decided to give it a spin.|number=1301204264459685888|accessdate=5 September 2022}}</ref>. == Salgylanmalar == {{salgylanmalar|2}} {{Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginiň ýeňijileriniň sanawy}} [[Kategoriýa:1981 ýylda döredilen saz toparlary]] [[Kategoriýa:1999 ýylda dargadylan saz toparlary]] [[Kategoriýa:Iňlis pop aýdym-saz toparlary]] [[Kategoriýa:Iňlis täze tolkun saz toparlary]] [[Kategoriýa:Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginiň ýeňijileri]] [[Kategoriýa:Zenanlar tarapyndan guralan saz toparlary]] [[Kategoriýa:Kembrijden saz toparlary]] [[Kategoriýa:Attic Records (Kanada) artistleri]] [[Kategoriýa:Capitol Records artistleri]] [[Kategoriýa:Angliýadaky 1981 ýyldaky edaralar]] [[Kategoriýa:Angliýadaky 1999 ýyldaky dargadylanlar]] [[Kategoriýa:Gatyşyk jynsly saz kwartetler]] e1011jydo9nrfhe1ndv3nypl0pzipkg 0 24721 270191 269392 2026-08-09T19:27:24Z InternetArchiveBot 21623 Add 1 book for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270191 wikitext text/x-wiki '''Eimear Quinn''' ([[1972]] ýylda Dublinde doglan) — irlandiýaly aýdymçy we [[1996]] ýyldaky [[Ýewrowideniýe aýdym bäsleşigi (1996)|Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginiň]] ýeňijisi<ref>{{cite book|title=The International Who's Who in Popular Music 2002|url=https://archive.org/details/internationalwho2002unse|publisher=Taylor & Francis Group|year=2002|ISBN=9781857431612|page=[https://archive.org/details/internationalwho2002unse/page/417 417]}}</ref>. Dört ýaşyndan hor toparynda aýdym aýtdy. 1995 ýylda, kollejde saz okaýarka, Irlandiýada örän meşhur bolan kelt kamera toparynyň Anuna agzasy boldy. Toparyň iki albomynyň, "Omnis" we "Deep Dead Blue" albomlarynyň ýazgysyna gatnaşdy. Şeýle hem, ol Riverdance tans ansambly bilen işledi<ref>[http://www.diggiloo.net/?1996ie The Voice lyric]</ref><ref>[http://www.eimearquinn.com Official website]</ref>. 1996 ýylda, aýdym ýazyjy Brendan Griniň haýyşy boýunça, ol Osloda geçirilen Ýewrowideniýe aýdym bäsleşigine "The Voice" aýdymy bilen gatnaşdy we bu aýdym bilen Irlandiýanyň bäsleşige gatnaşmagynda ýedinji ýeňşini gazandy. Soňra ol halkara derejesinde köp sanly gastrollarda boldy we RTE we TV3-de alyp baryjy bolup işledi<ref>[http://www.irishcharts.ie/search/placement Irish charts – searchable database] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090602061251/http://www.irishcharts.ie/search/placement |date=2 June 2009 }}</ref>. [[Irlandiýa Milli Uniwersiteti]]ni tamamlady. 2006 ýylda Ýewrowideniýe üçin Irlandiýanyň milli emin agzalarynyň ses berjekdigini yglan etdi. Şol ýyl ol "Gatherings" albomyny, soňra bolsa 2007 ýylda "Oh Holy Night" albomyny çykardy<ref>{{Cite web |date=2025-05-16 |title=Eurovision winner Eimear Quinn now - life in Switzerland with RTÉ boss husband |url=https://www.rsvplive.ie/news/celebs/eurovision-winner-eimear-quinn-now-35235855 |access-date=2026-02-07 |website=RSVP Live |language=en}}</ref>. Şondan bäri Quinn gastrollarda, çykyşlarda we sazandalyk bilen meşgullanýar. [[2011]] ýylda ondan Irlandiýa döwlet sapary mynasybetli Angliýanyň şa aýaly Elizabeth üçin çykyş etmek soraldy. [[2012]] ýylyň oktýabr aýynda Dubliniň Milli konsert zalynda Simfonik orkestr bilen ýörite konsert berdi. Şeýle hem, ol [[2014]] ýylyň aprelinde Irlandiýanyň prezidenti Maýkl D. Higginsiň [[Beýik Britaniýa]] döwlet saparyny bellemek üçin geçirilen [[Royal Albert Hall]] çäresinde, 2019 ýylda [[Rim Papasy]] Fransiskiň Irlandiýa saparynda we 2019 ýylda [[London]]da geçirilen Sankt Patrik gününiň dabaralarynda şazada Çarlzyň gatnaşmagynda beýleki döwlet çärelerinde çykyş etdi. Şeýle hem, [[2019]] ýylda ol Amsterdamdaky Ziggodome-da 10,000 adamyň öňünde Ýewrowideniýe aýdymy "The Voice"-y ýerine ýetirdi. [[2020]] ýylda ol kompozitor Sara Klassyň "Natural High" albomynda çykyş etdi we şu ýylyň başynda Ženewada Irlandiýanyň Birleşen Milletler Guramasyndaky ilçisi tarapyndan geçirilýän irlandiýaly sungat işgäri Harri Klarkyň hormatyna bagyşlanan konsertde çykyş etdi. 2016 ýylyň noýabr aýynda RTE-niň Radio 1-de beren radio interwýusynda ol gastrolda dowam etse-de, iki çagasy bolandan soň ýazgy işlerini birneme azaltandygyny aýtdy. Şondan bäri ol ýazgy studiýasyna gaýdyp geldi we 2020 ýylda täze "Ériu" albomyny çykardy. Albomda onuň özi ýa-da [[Brendan Graham]], [[Sarah Class]] we [[John Sheehan]] ýaly meşhur ýazyjylar bilen bilelikde döreden täze eserleri bar. Onuň öz "In Paradisum" kompozisiýasy Beýik Britaniýadaky Classic FM diňleýjileri tarapyndan 2021 ýyl üçin radiostansiýanyň "Şöhrat zalynyň" bir bölegi hökmünde saýlandy - bu sanawa giren az sanly irlandiýaly we zenan kompozitorlaryň biri. Albom Dublindäki RTÉ konsert orkestri bilen ýazylyp alyndy. Onuň täze eserleri Peer Music UK tarapyndan neşir edildi. == Diskografiýa == * 1996 — The Voice EP * 1996 — Winter, Fire and Snow EP * 1997 — Ave Maria EP * 2001 — Through the Lens of a Tear * 2006 — Gatherings * 2007 — Oh Holy Night == Salgylanmalar == {{salgylanmalar|2}} {{Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginiň ýeňijileriniň sanawy}} {{DEFAULTSORT:Quinn, Eimear}} [[Kategoriýa:Irlandiýaly pop aýdymçylary]] [[Kategoriýa:Irlandiýaly sopranolar]] [[Kategoriýa:Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginiň ýeňijileri]] [[Kategoriýa:Maýnut uniwersitetiniň uçurymlary]] [[Kategoriýa:Diri adamlar]] [[Kategoriýa:Dublin şäherinden (şäherden) aýdymçylar]] [[Kategoriýa:Decca Records artistleri]] [[Kategoriýa:21-asyryň irlandiýaly aýdymçylary]] [[Kategoriýa:21-asyryň irlandiýaly zenan aýdymçylary]] [[Kategoriýa:1972 ýylda doglanlar]] rq0znuu6kvb9ygwcxcsvib5jz7m2dm6 0 24733 270196 269443 2026-08-09T19:31:26Z InternetArchiveBot 21623 Add 1 book for [[Wikipediýa:Tassyklama]] (20260809)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 270196 wikitext text/x-wiki '''Marie McDonald McLaughlin Lawrie''' (Mari Makdonald Maklaflin Lori; 1948 ýylyň 3 noýabry) — [[şotlandiýa]]ly aýdymçy, aýdym ýazyjy, aktrisa we telewizion şahsyýet, onuň karýerasy alty onýyllygy öz içine alýar. Onuň ilkinji aýdymy, The Isley Brothers aýdymynyň "Shout" kawer wersiýasy, 1964 ýylda Beýik Britaniýanyň Singles Chart-ynyň ilkinji onlugyna girdi. 1967 ýylda ol "To Sir" filminde "Love" bilen çykyş edip, Mark Londonyň ýazan aýdymyny aýdandan soň halkara derejesinde meşhurlyk gazandy. Bu aýdym ABŞ-da Billboard Hot 100 çartysynda bäş hepde yzly-yzyna birinji orny eýeledi we 1967 ýylda Amerikanyň iň köp satylan aýdymy boldy<ref>{{cite web |title=Lulu, Together, Album - The BPI |url=https://www.bpi.co.uk/award/7642-1461-2 |website=BPI |access-date=24 December 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Definition of ''Lulu'' |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/lulu |publisher=Merriam-Webster |access-date=23 June 2018}}</ref>. 1960 ýyllarda ol Beýik Britaniýanyň Singles Chart-ynda ýene-de bäş sany ilkinji onluga girdi, şol sanda 1969 ýylda Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginde ýeňiji bolan "[[Boom Bang-a-Bang]]". 1968–1973 ýyllar aralygynda ol öz telewizion gepleşiklerini, şol sanda Lulu's Back in Town (1968), Happening for Lulu (1968–1969) we It's Lulu (1970–1973) gepleşiklerini alyp bardy. Güýçli sesi bilen, oňa 1974 ýylda Jeýms Bond filmi "Altyn ýaragly adam" üçin baş aýdymy ýerine ýetirmek tabşyryldy. 1993 ýylda Lulu [[Beýik Britaniýa]]nyň Singles Chart-da ilkinji birinji singlini gazandy: [[Take That]] bilen hyzmatdaşlykda "Relight My Fire"<ref>{{cite web |title=Lulu, Together, Album - The BPI |url=https://www.bpi.co.uk/award/7642-1461-2 |website=BPI |access-date=24 December 2025 |language=en}}</ref>. 2002 ýylda ol irlandiýaly aýdymçy Ronan Kiting bilen hyzmatdaşlykda "We've Got Tonight" dördünji orna çykanda Beýik Britaniýanyň Singles Chart-da iň soňky onluga girdi. Ol 15 studiýa albomyny çykardy, şol sanda "Together" (2002) albomy onuň iň ýokary çartda bolan albomy bolup, Şotlandiýanyň albom çartlarynda ikinji, Beýik Britaniýanyň albom çartlarynda bolsa dördünji orna çykdy. Albom soňra Britaniýanyň Fonografiýa Senagaty (BPI) tarapyndan Altyn sertifikatlaşdyryldy. Ol 2000 ýylda doglan gün hormatyna Britaniýa Imperiýasynyň (OBE) ordeniniň ofiseri we 2021 ýylda aýdym-saz, güýmenje we haýyr-sahawat işlerine eden hyzmatlary üçin Britaniýa Imperiýasynyň (CBE) ordeniniň komandiri wezipesine bellendi<ref name="Scotsman i">{{cite news |url=http://www.scotsman.com/news/interview-lulu-singer-1-1361537 |title=Interview: Lulu, singer |work=The Scotsman |location=Edinburgh |date=9 October 2009 |access-date=19 August 2015}}</ref><ref name="lulu">{{cite book |last=Lulu |title=I Don't Want to Fight |url=https://archive.org/details/luluidontwanttof0000lulu |date=2002 |publisher=Time Warner Books |isbn=0751546259 |page=[https://archive.org/details/luluidontwanttof0000lulu/page/214 214]}}</ref>. == Salgylanmalar == {{salgylanmalar|2}} {{Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginiň ýeňijileriniň sanawy}} [[Kategoriýa:1948 ýylda doglanlar]] [[Kategoriýa:Diri adamlar]] [[Kategoriýa:21 asyryň şotland zenan aýdymçylary]] [[Kategoriýa:21 asyryň şotland aktrisalary]] [[Kategoriýa:Glazgodan aktrisalar]] [[Kategoriýa:Atco Records artistleri]] [[Kategoriýa:Britaniýa çozuş artistleri]] [[Kategoriýa:Çaga pop sazandalary]] [[Kategoriýa:Britaniýa imperiýasynyň ordeniniň serkerdeleri]] [[Kategoriýa:Ýewrowideniýe aýdym bäsleşiginiň ýeňijileri]] [[Kategoriýa:Epic Records artistleri]] [[Kategoriýa:Merkuri Records artistleri]] [[Kategoriýa:Gündogar Dunbartonşirden sazandalar]] [[Kategoriýa:Whitehill orta mekdebinde bilim alan adamlar]] [[Kategoriýa:Dennistoundan gelen adamlar]] [[Kategoriýa:Lennokstaundan gelen adamlar]] [[Kategoriýa:Rocket Records artistleri]] [[Kategoriýa:21 asyryň şotland awtobiografiýaçylary]] [[Kategoriýa:Şotland çaga aýdymçylary]] [[Kategoriýa:Şotland kino aktrisalary]] [[Kategoriýa:Şotland sazly teatr aktrisalary]] [[Kategoriýa:Şotland pop aýdymçylary]] [[Kategoriýa:Şotland soul aýdymçylary]] [[Kategoriýa:Şotland telewideniýe aktrisalary]] [[Kategoriýa:Şotland telewideniýe şahsyýetleri]] [[Kategoriýa:Şotland ses aktrisalary]] [[Kategoriýa:Şotland işewür zenanlary]] [[Kategoriýa:Şotland awtobiografiýaçylary]] [[Kategoriýa:Gündogardan gelen aktrisalar]] nrbueq8gv24vt8bvvy0g16b1cvspoa1