Wikipediýa tkwiki https://tk.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F_Sahypa MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Ýörite Çekişme Ulanyjy Ulanyjy çekişme Wikipediýa Wikipediýa çekişme Faýl Faýl çekişme MediaWiki MediaWiki çekişme Şablon Şablon çekişme Ýardam Ýardam çekişme Kategoriýa Kategoriýa çekişme TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 10994 270957 266634 2026-09-25T02:22:01Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270957 wikitext text/x-wiki [[Faýl:Wahyt Orazsähedow (TKM).jpg|thumbnail|Türkmenistanda]] '''Wahyt Sähetmyradowiç Orazsähedow''' ({{lang-ru|Вахыт Сахетмыратович Оразсахедов}}; [[26 ýanwar]] [[1992]], [[Babarap]]) — [[Türkmenistan|türkmen]] [[futbol]]çy, rus «Neftehimik» futbol toparynda we Türkmenistanyň milli futbol ýygyndysynda oýnoýa. 2009-njy ýylda Kazan "Rubin" komandasynyñ düzüminde futbol oýnap başlaýar. 2012 ýylyň iýulde Nižnekamskyň "Neftehimike" arenda barýa. == Çykgytlar == * [http://rubin-kazan.ru/players/801.html Wahyt Orazsähedow - Rubin Kazan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018025524/http://rubin-kazan.ru/players/801.html |date=2011-10-18 }} * [http://fcnh.ru/vaxyt-saxetmyratovich-orazsaxedov/ Wahyt Orazsähedow - Neftehimiks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715053419/http://fcnh.ru/vaxyt-saxetmyratovich-orazsaxedov/ |date=2014-07-15 }} * [https://web.archive.org/web/20100831103556/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250015199/profile/index.html Wahyt Orazsähedow - UEFA] * [http://www.championat.com/football/_russia1d/540/player/14539.html Wahyt Orazsähedow - Championat.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130324032013/http://www.championat.com/football/_russia1d/540/player/14539.html |date=2013-03-24 }} * [http://www.sovsport.ru/person-item/4667 Wahyt Orazsähedow - Sowet Sporty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521023153/http://www.sovsport.ru/person-item/4667 |date=2013-05-21 }} * [http://www.transfermarkt.co.uk/en/vakhyt-orazsakhedov/profil/spieler_104704.html Wahyt Orazsähedow - ''transfermarkt.de''] {{ref-de}} * [http://sportsreda.ru/football/interview/21871 Intetwýu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171115201207/http://sportsreda.ru/football/interview/21871 |date=2017-11-15 }} {{DEFAULTSORT:Orazsahedow, Wahyt}} [[Kategoriýa:Türkmenistanda Futbol]] [[Kategoriýa:Türkmen futbolçylar]] garstkxcxl5budwo1tmj9fh7bo88fc4 0 16312 270945 222225 2026-09-25T00:19:38Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270945 wikitext text/x-wiki [[Birleşen Milletler Guramasy]]<nowiki/>nyň [[Birleşen Milletler Guramasynyň umumy assambleýasy|umumy assambelýasy]]<nowiki/>nyň 68/262 belgili karary [[2007-nji ýyl]]<nowiki/>yň [[27-nji marty]]<nowiki/>nda [[Birleşen milletler guramasynyň 68-nji sessiýasy]]<nowiki/>nda [[Russiýa]]<nowiki/>nyň [[Krym]]<nowiki/>y [[Russiýanyň Krymy anneksiýa etmegi|anneksiýa etmegi]]<nowiki/>ne jogap hökmünde kabul edildi we "Ukrainanyň toprak bütinligi" ady berildi. [[Birleşen Milletler Guramasyna agza döwletleriň sanawy|BMG-a agza]] 100 döwlet tarapyndan goldanan ýörgünlige girizilmeýän karar BMG-nyň [[Ukraina]]<nowiki/>nyň halkara ýagdaýda ykrar edilen çäkleri esasynda toprak bütinligine bolan yhlasyny görkezdi we [[Krym referandumy 2014]]-iň ýörgünsizligine üns çekdi. 11 (onbir) döwlet karara garşy, 58 döwlet saklanan diýip ses berdi, 24 döwlet ses berilişige gatnaşmady. Bu karar [[Kanada]], [[Kosta-Rika|Kosta Rika]], [[Litwa]], [[Polşa]] we Ukraina tarapyndan teklip edildi<ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2014-03/28/c_126325576.htm |access-date=2018-01-31 |archive-date=2014-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140422172321/http://news.xinhuanet.com/english/world/2014-03/28/c_126325576.htm |url-status=dead}}</ref>. Bu karardan öňinçä [[Birleşen Milletler howpsuzlyk guramasy]] [[Krym krizisi]]<nowiki/>ne çözgüt üçin 7 gezek ýygnandy emma Russiýanyň wetosy sebäpli karar alyp bilmedi<ref>http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=47443&Cr=ukraine&Cr1=#.UzgPNqLRUdw</ref>. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}}<references /> {{UN-stub}} [[Kategoriýa:BMG]] [[Kategoriýa:Russiýa]] [[Kategoriýa:BMG kararlary]] [[Kategoriýa:Ukraina]] ccsu799spy4mcydoek60fsutjwh405j 0 16965 270951 206861 2026-09-25T01:09:35Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270951 wikitext text/x-wiki {{Şahsy terjime}} {{Terjimehal|ady-familiýasy=Jin Bodin|suraty=|ýurt=Fransiýa|Ugry - hünäri=Taryhçy, filozof, syýasatçy, hukukçy|doglan wagty=1530|Ölen wagty=1596}} Jin Bodin (1530 - 1596) [[iňlisçe]]: Jean Bodin, [[Fransuz]] hukukçy, taryhçy we [[syýasy filozof]]. == Eserleri == Bodin öz kitaplaryny adatça Fransuz dilinde ýazandygy we eserleri soňra Latin diline terjime edilendigi beýan edilýär.<ref>Trevor-Roper, s. 114.</ref> Bodin taryh, ykdysadyýet, syýasat, jadygöýlük we tebigy filosofiýa barada kitaplar ýazdy.<ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=https://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/3403055/blair_natural.pdf?sequence=2 |access-date=2018-07-26 |archive-date=2016-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911021152/https://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/3403055/blair_natural.pdf?sequence=2 |url-status=dead}}</ref> === ''Methodus ad facilem historiarum cognitionem'' === "Taryh öwrenmegiň aňsat usuly." Bodin Fransiýada bu kitaby üçin taryhçy hökmünde ykrar edilýär. Bodin bu kitabyny 1566-njy ýylda ýazýar.<ref>Turchetti, Mario (2006-12-12). "Jean Bodin". In Zalta, Edward N. ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''.</ref> === Economic thought: the ''Reply to Malestroit'' === === The ''Theatrum'' === === ''Les Six livres de la République'' === === ''De la démonomanie des sorciers'' === == Syýasy garaýyşlary == === Häkimiýet, döwlet we hökmürowanlyk baradaky garaýyşlary === Jin Bodin ""Döwletiň alty kitaby" (fransuzça: Les Six livres de la République)" atly kitabynda döwlet adalgasynyň kesgitlemesini bermek bilen başlaýar.<ref name=":0" /> Ol bu kitabynda döwleti "Döwlet, birnäçe maşgalanyň we olaryň ortak mülkiýetiniň hökmürowan güýji tarapyndan dolandyrylmasydyr" diýip kesgitleýär. "Döwletiň alty kitaby" (fransuzça: Les Six livres de la République) atly kitaby [[Saint Barthelemy gyrgynçylygy|Saint Barthelemy gyrgynçylygyndan]] soňra Protestant ýazyjylar tarapyndan ýaýradylan eserlere jogap sypatyndadyr.<ref name=":0">Göze, Aýferi. Siyasal düşünceler ve yönetimler, 15.baskı. Beta Basım A.ş. İstanbul/ 139-njy sahypa</ref> Bodine görä döwlet hukuka uýgun kanuny bir guramadyr, döwlet ýagşylyk, şatlyk, tertip ýaly meseleleri öz içine almak bilen olardan has ötede bir maksada ýetmek üçindir. Asyl elementi maşgala bolan döwleti döwlet edýän jemgyýetiň agzybirligini we bütewiligini emele getirýän hökmürowan güýçdir.<ref name=":0" /> Bodine görä hökmürowanlyk dowamly - hemişelik güýçdür sebäbi hökümetler üýtgese hem jemgyýet şo durşuna galýar. Bodine görä hökmürowanlygyň özi kanunlara bagly däldir, hökmürowanlyk ne-hä özünden öňki kanunlara baglydyr ne-de öz döreden kanunlaryna baglydyr. Bodin aýtmagyna görä hökmürowan adam öz elini baglap bilmez. Bodine görä hökmürowanlyk hemme zatdan öňürti umumy we hemmeler üçin kanun çykaryp bilmek we kanunlary üýtgedip bilmek häkimiýetidir. Hökmürowan güýç kanun çykarýarka ýa-da kanun özgerdýärkä ýa-da kanuny ýatyrýarka ne özünden ýokary, ne özüne deň ne-de başga islendik bir güýjüň oňlamagyna mätäçdir.<ref name=":1">Göze, Aýferi. Siyasal düşünceler ve yönetimler, 15.baskı. Beta Basım A.ş. İstanbul/ 140-njy sahypa</ref> Bodine görä däp dessurlar hökmürowan güýji kanun çykarýarka çäklendirip bilmez, hökmürowan güýç söweş çykarar - asudalygy berkarar eder, kazyýetde soňky we jemleýji hökmi berer, ýokary derejeli ygtyýarlylary wezipä bellär, pul çykarar, salgyt goýar we etmişlileriň günäsini geçer.<ref name=":1" /> === Döwlet dolandyryş usuly baradaky garaýyşlary === Bodin döwlet dolandyryşynda monarhiýa tarapdarydyr we oňa görä monarhiýa tebigy tertibe iň jaýdar dolandyryş usulydy. Bodin monarhiýa tarapdarlygyny şeýle düşündirýär: "Döwletiň modeli bolan maşgalalarda ýeke-täk ýolbaşçy bardyr, asmanda ýeke-täk gün bardyr, älemde ýeke Taňry bardyr."<ref name=":2">Göze, Aýferi. Siyasal düşünceler ve yönetimler, 15.baskı. Beta Basım A.ş. İstanbul/ 141-nji sahypa</ref> Absolýut emma garawsyz däl monarhiýa tarapdary bolan Bodin hökmürowan şa bilen halk arasynda danyşment organ hökmünde senato, parlament we Etats-Generaux atly guramalary görkezýär emma bu guramalaryň karar organy däldigini, bolup hem biljek däldigini aýdýar, sebäbi, oňa görä, hökmürowanlyk bölünmez, hiç bir zada tabyn däldir we bir adamyň eýeçiligindedir. <ref name=":2" /> == Salgylanmalar == <references />{{Stub}} nzlapbpsa08no6dqmrnx9trr7kpkjc4 0 17381 270959 228662 2026-09-25T02:22:57Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270959 wikitext text/x-wiki {{Infobox aýdymçy | name = Zedd | image = Zedd_2014_Divergent_Premiere_(cropped).jpg | caption = Zed Los Anjelesde "Diwergent" filminiň primýerasynda (2014) | dolu_ady = Антон Заславский | doglandaky_ady = Anton Zaslawskiý<ref>{{cite web|title=Zedd Twitter-de: "I don't have a middle name lol"|work=[[Twitter]]|url=https://twitter.com/Zedd/status/650783082728042497|accessdate=24 February 2018}}</ref> | doglan_ýyly = {{Birth date and age|df=yes|1989|09|02}} | doglan_ýeri = [[Saratow]], [[Russiýa Sowet Federatiw Sotsialistik Respublikasy|Russiýa SFSR]], SSSR <small> (şu wagtky [[Saratow]], [[Russiýa]]) </small> | asly =[[:en:Kaiserslautern|Kaiserslautern]], [[Germaniýa]] | žanr = {{flatlist|<!--Do not add other genres – per this very template you should "Aim for generality" – so unless something changes, this is accurate!--> * Elektronik tans sazlary <ref name=rollingstone>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/songreviews/clarity-20130508|title=Zedd, Clarity|last=Dolan|first=Jon|date=8 May 2013|work=Rolling Stone|accessdate=28 June 2014|archive-date=14 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180114020334/https://www.rollingstone.com/music/songreviews/clarity-20130508|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.zedd.net/biography |title=Biography |publisher=zedd.net (Official site) |accessdate=9 November 2014 |archive-date=9 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141109191910/http://www.zedd.net/biography |dead-url=yes }}</ref> * Haus <ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/zedd-mn0002782403|title=Zedd Bio|publisher=[[AllMusic]]}}</ref> * {{nowrap|[[elektro haus]]}}<ref>{{cite web|url=http://thedjlist.com/djs/zedd/info|title=Zedd: Information|publisher=[[:pt:The DJ List Inc.|DJ List]]|access-date=2019-02-16|archive-date=2019-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925112533/https://thedjlist.com/djs/zedd/info|dead-url=yes}}</ref> * elektro-haus * progressiw haus }} | käri = {{flatlist| * Albom dörediji * DJ * sazanda * multi-instrumentalist * saz dörediji }} | instrumentler = {{flatlist| * syntezator * deprek * sanly ses işmenzili (digital audio workstation) * pianino }} | işjeň_ýyllary = 2002–şu gün | label = {{flatlist| * [[Interscope Records]] * [[OWSLA]] * [[Spinnin' Records]] * [[Dim Mak Records]] }} | bagylanşykly_hereketleri = {{flatlist| * [[Grey]] * [[Mettýu Koma]] * [[Lady Gaga|Ledi Gaga]] * [[Foxes]] * [[Ariana Grande]] * [[Haýleý Williams]] * [[Jon Bellion]] * [[Keşa]] * [[Porter Robinson]] * [[Linkin Park]] * [[Selena Gomez]] * [[Heýliý Steýnfild]] * [[Alessiýa Kara]] * [[Liam Peýn]] * [[Maren Morris]] * Elleý Duhe * [[Şon Mendes]] * [[Kety Perry]] }} | website = {{URL|zedd.net}}||<!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> }} '''Anton Zaslawskiý''' ({{lang-ru|Антон Заславский}}; d. 2 Sentýabr 1989) ýa-da tanalýan ady bilen '''Zedd''',<ref>{{Cite web|url=http://askzedd.tumblr.com/post/9949113478/why-did-you-choose-the-name-zedd|title=Why did you choose the name Zedd?|website=Zedd|accessdate=2018-04-03}}</ref> rus-nemes albom produseri, DJ, multi-instrumentalist we saz dörediji.<ref name="Allmusic: Zedd (Biography)">{{cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/zedd-mn0002782403/biography|title=Allmusic: Zedd (biography)|work=AllMusic|publisher=Rovi Corporation|author=Heaney, Gregory|accessdate=1 September 2013}}</ref><ref name=Greenburg>{{cite journal|last=O'Malley Greenburg|first=Zach|title=Zedd Ahead: Meet The Next Big Star Of Electronic Music|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2013/08/14/zedd-ahead-meet-the-next-big-star-of-electronic-music/|work=[[Forbes]]|date=14 August 2013|accessdate=12 December 2015}}</ref> Zedd [[Germaniýa]]nyň [[:en:Kaiserslautern|Kaiserslautern]] welaýatynda önüp-ösýär we şol ýerde kariýerasyna başlaýar.<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/artist/431777/zedd/biography|title=Zedd – Biography {{!}} Billboard|website=www.billboard.com|accessdate=28 October 2016|archive-date=3 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170403061052/http://www.billboard.com/artist/431777/zedd/biography|url-status=dead}}</ref> 20012-nji ýylda çykaran "Clarity" aýdymy oňa şowlulyk getirýär. Aýdym [[:en:Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]-de 8-nji ýerini alýar, ''Iň gowy tans albomy'' kategoriýasynda ''56-njy Gremmy baýraklarynda'' [[Gremmy]] baýragyny mynasyp bolýar.<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/events/grammys-2014/5885369/zedd-cedric-gervais-take-home-first-grammys |title=Zedd & Cedric Gervais Take Home First Grammys |publisher=Billboard |date=26 January 2014 |accessdate=30 January 2014}}</ref> "Clarity" aýdymyndan soňra iň gowy bilinýän aýdymy [[Alessiýa Kara]] bilen bilelikde ýerine ýetiren "Stay" (gal) aýdymy. ===Salgylanmalar=== {{Business-bio-stub}} r72uv999a4if69blj0mgz31yb729esq 0 17950 270960 259190 2026-09-25T02:25:11Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270960 wikitext text/x-wiki '''Örümçek adam''', Marvel Comics tarapyndan komikslerde neşir edilen hyýaly super gahryman.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Spider_Man</ref> Birnäçe meşhur “Marvel” super gahrymanynyň we öňdebaryjy dizaýner Stiw Ditkonyň awtory we döredijisi Stan Li tarapyndan döredildi. Aslynda, şol wagt Marveliň redaktory Piter Parker ýetginjekdi we ýetginjekleriň gülkünç dünýäsine girmegine garşy çykmak üçin kömekçi bolmaly diýip pikir edýärdi.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Spider-Man_in_other_media</ref><ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=http://marvel.com/news/comicstories.687 |access-date=2020-03-06 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20091004145420/http://marvel.com/news/comicstories.687 |url-status=dead}}</ref><ref>http://www.comics.org/series/1570/</ref><ref>http://www.marvel.com/characters/Spider-Man_(Peter_Parker){{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://www.theguardian.com/film/2015/jun/23/tom-holland-spider-man-marvel-sony</ref>{{Infobox writer|name=möý adam|alma_mater=|genre=|subject=|movement=|notableworks=|spouse=|partner=|period=|children=|awards=|signature=|signature_alt=|website=|portaldisp=|influences=|relatives=|education=|death_date=|citizenship=|image_size=200px|alt=|caption=|pseudonym=|birth_name=|birth_date=|image=Spider-Man.jpg|birth_place=|death_place=|resting_place=|occupation=|language=|nationality=|ethnicity=|influenced=}} == Salgylanmalar == {{Film-stub}} täze film çykarmany maslahat berýän möý adamyñ 2023 ýyl täze film cykarylsa yetginjekler cagalar we hatda uly adamlar tarapyndan gem gyzgyn garshylanjak bir film bolar diyip umyt edyan! buex1x0v8gx0j3hqyq8uzal4gmbcnpm 0 17953 270942 240096 2026-09-24T23:56:13Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270942 wikitext text/x-wiki Anjelina Joli, öňki Joli Pitt, 1975-nji ýylyň 4-nji iýunynda doglan Amerikaly aktrisa, kinoreerissýor we ynsanperwer. Akademiýa baýragy we üç sany “Altyn globus” baýragy ýaly baýraklara mynasyp bolan, birnäçe gezek Golliwudyň iň köp girdeji gazanan aktrisasy diýlip yglan edildi.<ref>http://www.wargs.com/other/voight.html</ref><ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/celebrities/voightjon.html |access-date=2020-03-06 |archive-date=2015-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219111111/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/celebrities/voightjon.html |dead-url=yes }}</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Angelina_Jolie</ref><ref>http://www.dailymail.co.uk/news/article-2304026/Angelina-Jolie-school-Heartwarming-pictures-girl-pupils-primary-funded-Hollywood-actress.html</ref><ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=http://www.cnnturk.com/2009/yasam/diger/07/02/hollywoodun.en.cok.kazanan.yildizlari/533403.0/index.html#2 |access-date=2020-03-06 |archive-date=2016-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161015221348/http://www.cnnturk.com/2009/yasam/diger/07/02/hollywoodun.en.cok.kazanan.yildizlari/533403.0/index.html#2 |dead-url=yes }}</ref><ref>https://tr.m.wikipedia.org/wiki/The_New_York_Times</ref><ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=http://telegraph.co.uk/health/main.jhtml?xml=%2Fhealth%2F2001%2F10%2F02%2Ffmjoli02.xml |access-date=2007-10-11 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011191049/http://telegraph.co.uk/health/main.jhtml?xml=%2Fhealth%2F2001%2F10%2F02%2Ffmjoli02.xml |dead-url=yes }}</ref><ref>https://www.theguardian.com/film/2014/oct/10/angelina-jolie-honorary-damehood</ref><ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=http://www.msnbc.msn.com/id/25657370/ |access-date=2020-03-06 |archive-date=2009-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091108183143/http://www.msnbc.msn.com/id/25657370/ |url-status=dead}}</ref>{{Infobox writer|name=Anjelina joli|birth_name=Anjelina joli|image=Angelina_Jolie_2_June_2014_(cropped).jpg|alt=|caption=|birth_date=1975-nji ýylyň 4-nji iýuny|birth_place=[[Los An Angeleseles]] [[Kaliforniýa]]|death_date=|death_place=|nationality=Amerikaly|other_names=|known_for=|occupation=Aktýor, Awtor, Film re Directorissýory, Ssenarist, model|spouse=[[Jonni Li Miller]] (1996nika 1999-njy ýylyň ölümi) [[Billy Bob Thornton]] (2000-2003) [[brad pitt]](2014-nji ýylda nika 2016-njy ýylda aýrylyşmak)|children=6 (Olaryň üçüsi ogullyga alnan)|website=}} == Salgylanmalar == [[Kategoriýa:Aktýor]] eaf75jk5dbo9esh11dd7xcmglrm760d 0 17959 270956 267537 2026-09-25T02:01:33Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270956 wikitext text/x-wiki '''Tor ('''Iňlis dilinde:Thor), Marvel Studios tarapyndan surata düşürilen we “Marvel” kinematiki äleminde dördünji film bolan “Paramount Pictures” tarapyndan öndürilen Amerikan super gahrymany filminiň ady.Film Kent Brana re directedissýorlyk edip, Eşli Miller, Zak Stents we Dan Payne tarapyndan ýazylan we Kris Hemswort, Natali Portman, Tom Huddleston, Stellan Skarsgord, Klem Fewer, Reý Stiwenson, Idris Elba, Kat Dennings we Rene Rousse ýaly aktýorlar çykyş edýär. Tor kakasy Odine boýun egmeýär, ar almak üçin Buz ägirtleriniň ýurduna gidýär Şeýdip, kakasy oňa gaharlanýar we ony yer Planeta sürgün edýär.<ref>https://en.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Thor_(film)&oldid=618650049</ref><ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=http://thor.marvel.com/ |access-date=2020-03-07 |archive-date=2011-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110709214334/http://thor.marvel.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=http://marvel.com/news/story/14622/learn_thors_international_release_dates |access-date=2020-03-07 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629000456/http://marvel.com/news/story/14622/learn_thors_international_release_dates |url-status=dead}}</ref><ref>http://latimesblogs.latimes.com/herocomplex/2010/07/thor-3d-captain-america-3d-comiccon-marvel-studios.html</ref><ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=https://online.wsj.com/article/BT-CO-20130702-709529.html |access-date=2020-03-07 |archive-date=2020-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201113085535/https://www.wsj.com/articles/BT-CO-20130702-709529 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=http://marvel.com/news/movies/8063/marvel_studios_update_loki_officially_cast_in_2011_thor_movie |access-date=2020-03-07 |archive-date=2016-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160714075255/http://marvel.com/news/movies/8063/marvel_studios_update_loki_officially_cast_in_2011_thor_movie |url-status=dead}}</ref><ref>http://www.boxofficemojo.com/</ref><ref>http://kinotasix.uz/mobile/watch.php?vid=4b0adccbb{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Infobox film|ady=Tor (Kino 2011)|döwlet=[[File:Flag of usa.svg|22px]] [[Amerika]]|jynsy=Kinotýatr üçin|žanr=Superhero|reňk=Reňkli|öndürilen_ýyly=|goýberilen_wagt=17-nji aprel, 2011-nji ýyl 2011-nji ýylyň 6-njy maýy (ABŞ)|telekanal=|studio=[[Marvel studiýasy]]|wagty=114 minut|dili=[[Iňlis dili]]|býutjet=150 million dollar|gazanç=449'3 million dollar|öňki_filmi=|filmiň_dowamy=|beýleki_atlary=|paýlaýjy=Paramount picturs|hekaýatçy=|öndüriji_kompaniýa=|redaksiýa=|çeperçilik_režisory=|kinomatografiýa=Harris Zambarlox|kompazitor=Patrik Doýl|seslendiren=|artistler=[[Kris Hemswort]], [[Natalie Portman]],[[Tom Huddleston]],[[Entoni Hopkins]],[[Stellan Skaşgord]],[[klm fyor]],[[Reý Stiwenson]],[[Idris Elba]],[[Kat Dennings]],[[Rene Rousseau]],[[Jimmi Aleksandr]],[[Clark Gregg]],[[Maksimiliano Hernández]]|nusga_alynan=|surat='Thor'.svg|waka=|ssenarist=|düzüji=|prodýuser=Kewin Fayegi|režisýor=Kent brana|caption=|resmi_sahypasy=http://thor.marvel.com/}} == Salgylanmalar == cggh1gasr46kq47kg30u2irahikx0ej 0 18012 270952 254824 2026-09-25T01:10:15Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270952 wikitext text/x-wiki Kartoşka ya-da kartop, baklawa maşgalasyndan ösümlik.<ref>https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Potato&oldid=184754115</ref>Bu ösümligiň esasy ýurdy Latyn Amerikasydyr.Kartoşkanyň takmynan 4000 görnüşi bar, şol sanda umumy täjirçilik görnüşleri, hersinde aýratyn oba hojalygy ýa-da aşpezlik aýratynlyklary bar.<ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/06/0610_020610_potato.html |access-date=2020-03-22 |archive-date=2002-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020612120921/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/06/0610_020610_potato.html |url-status=dead}}</ref><ref>http://vasmer.narod.ru/p261.htm</ref><ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-29600334 |access-date=2020-03-22 |archive-date=2017-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827110030/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-29600334 |dead-url=yes }}</ref> [[Kategoriýa:Azyk önümleri]] tq4tyn0b8vwk1pcxfxr9p1v9x2b1feb 0 18029 270943 212850 2026-09-24T23:57:53Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270943 wikitext text/x-wiki {{Şahsy terjime}} Ar alyjylar: Oýunyň soňy, Marvel Comics gahrymany Revenge esasynda Rousse doganlaryň re directedissýorlyk eden super gahryman reanryndaky Amerikan filmidir.<ref>https://en.m.wikipedia.org/wiki/Avengers:_Endgame</ref><ref>https://collider.com/avengers-3-4-chris-hemsworth-reveals-marvel-movies-left-on-his-contract/</ref><ref>https://www.hollywoodreporter.com/news/scarlett-johanssons-avengers-workout-how-get-a-black-widow-body-1204043</ref><ref>https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-et-mn-avengers-endgame-spoilers-nebula-karen-gillan-20190510-story.html</ref><ref>https://www.hollywoodreporter.com/news/marvels-avengers-infinity-war-be-794031</ref>{{Infobox film|ady=Ar alyjylar: Oýunyň soňy|döwlet=[[File:Flag of usa.svg|22px]] [[Amerika]]|jynsy=Kinotýatr üçin|žanr=Superhero|reňk=Reňkli|öndürilen_ýyly=|goýberilen_wagt=2019-njy ýylyň 22-nji aprelinde (Los An Angeleseles) 2019-njy ýylyň 26-njy aprelinde (Demirgazyk Amerika)|telekanal=|studio=[[Marvel studiýasy]]|wagty=181 minut|dili=[[Iňlis dili]]|býutjet=356 million dollar|gazanç=8,2 milliard dollar|öňki_filmi=|filmiň_dowamy=|beýleki_atlary=|paýlaýjy=“Walt Disney” kinostudiýasy|hekaýatçy=|öndüriji_kompaniýa=|redaksiýa=|çeperçilik_režisory=|kinomatografiýa=|kompazitor=Rousse doganlari|seslendiren=|artistler=[[Toni Stark]], [[Kris Ewans]],[[Skarlett ynsohansson]],[[Kris Hemswort]],[[Mark Raflo]]|nusga_alynan=|surat=Avengers Endgame Logo Black.svg|waka=|ssenarist=|düzüji=|prodýuser=Kewin Faýngi|režisýor=|caption=|resmi_sahypasy=https://www.marvel.com/movies/avengers-endgame}}2014-nji ýylyň aprelinde film “Avengers: Bakylyk söweşi” - 2-nji bölüm diýlip yglan edildi. 2015-nji ýylyň maý aýyna çenli Rousse doganlar re directissýorlyk etmek taslamasyna goşuldy we ssenarini Markus we MakFillie ýazypdy.2016-njy ýylyň iýul aýynda Marvel filmiň adyny öçürdi we ady belli bolmadyk “Ar alyjylar” filmi bilen baglanyşyklydy. == Aktrisa == Robert Downi Jr.- Toni Stark / Demir adam hökmünde Robert Downi Jr Ar alyjylar. esaslandyryjylaryň biri.Stark zehin,  bir milliarder, gyzlarnig dosti we haýyr-sahawatçy. Özüne her gezek täzelenýän elektromehaniki. Thanos rolunda Joş Brolin:Doglan ýeri Titan aýynda bolan güýçli we baky jandar.Dünýädäki käbir jandarlara sargyt etmegiň ýok edilmelidigine ynanýar Erbet pikirleri sebäpli Ar alyjylariň duşmanydyr Raflony Brýus Banner hökmünde belläň (Hulk): Ol gamma şöhleleriniň täsirinde üýtgän alymdy Heartüreginiň urmagyny ýokarlandyranda, ýaşyl gigant ýüzlenýär. Bu filmde bolsa professor Hulk bolýar. Stiw Rojersiň keşbinde Kris Ewans (kapitan amerika): Ar alyş toparynyň lideri we kult lideri ar alyjylar toparyndan we 2-nji Jahan Urşunyň esgerlerinden aýrylýar Kimiň bedeni häzirki zaman tehnologiýasy bilen ep-esli gowulaşdy.Häzirki zaman dünýäsinde oýanýança ýetmiş ýyllap buzda doňupdy.Kris Ewansyň Marvel bilen şertnamasy Bakylyk söweşinde gutarýan alty filmdi, ýöne ol filmde çykyş etmek kararyna geldi.Bu filmde ar alyjylariň millioner aktýor diýlip ykrar edildi.<ref>http://collider.com/avengers-3-4-chris-hemsworth-reveals-marvel-movies-left-on-his-contract/</ref> Efrin [[Thor (Marvel kinematiki dünýäsi)|Toruň]] keşbinde [[Kris Hemswort]]: Ar alyjylar toparynyň agzasy, şazada Azgard we mif ýyldyrym hudaýy. Bu gahryman, şol bir atdaky Skandinawiýanyň mif taňrysyndan alnan.Şeýle hem, Lukyiniň dogany.Kris bu filmde Depressiýa we semiz boln Toruň roluny ýerine ýetirýär.<ref>http://collider.com/avengers-3-4-chris-hemsworth-reveals-marvel-movies-left-on-his-contract/</ref> Klint Barton / rolunda Jeremi Renner hawk: Ol “Shields” -iň öňki “Avengers” we “Shield Master” -iň agzasy we atyş ussady. Barton, Runi ýaly keşbi geýen filmde peýda bolýar. Nataşa romanoof keşbinde Skarlett Skarlett yansohansson (Gara dul):Öňki hünärmen içaly, öňki ar alyjylariň“Shield” agenti. Caren gilan Nebula rolunda: “Galaxy” -yň Goragçylarynyň biri we Gumuranyň aýal dogany bolan Thanosyň ogullyga alnan gyzy. Rakun raketasy hökmünde Bredli Kuper: "Galaxy" -yň Goragçylarynyň esasy agzasy, ol ýangyç. Jon Fawero, Hippi Hogan rolunda: Jon Fawero, Hippi Hogan rolunda Gwinnet Paltrow, Pepper Patts rolunda: Toni Starkyň aýaly we Toni Starkyň özi üçin ýörite ýarag ýasaýan we RESCUE lakamyny alýan Stark Industries kompaniýasynyň müdiri. Don Çadl Jeýms Rodesiň baş keşbi (Uruş enjamy): Toni Starkyň köne ýaraglaryndan birini alandan soň özüni söweş enjamy diýip atlandyran ABŞ-nyň Harby deňiz güýçleriniň öňki agzasy. Skott Skottyň keşbinde Pol Rad (Garynja adam): Egin-eşikleriniň ösmegi we kiçelmegi üçin ýörite tehnologiýasy bolan öňki jenaýatçy. Karol Danweriň keşbinde Barri Larson (kapitan marvel) : Ar alyjylariň iň güýçli söweşijilerinden biridir. Lukyiniň keşbinde Tom Huddleston: Demirgazyk mifologiýada aldawçy hudaý, Skandinawiýanyň mif taňrysynyň adyny göterýän Nantes [[Tor (Marvel komiks)|Toryň]] dogany. Piter Kuaýl rolunda Kris Perth: Piter Kuaýl ýerüsti enäniň we kosmos kakasynyň ogly.Ol çagalygynda Rogers atly kosmos topary tarapyndan alnyp gaçylypdy we ulaldy. “Galaxy” -yň Goragçylarynyň başlygy. Wanda Maksimow hökmünde Elizabet Olsen (Jadygöý Skarlett) : Ol Joýanyň Ar alyjylariň öňki agzasy we beýleki adamlaryň aňy bilen oýnamaga we zatlary uzakdan herekete geçirmäge ukyply Rogers kultynyň agzasy.<ref>http://deadline.com/2016/07/avengers-infinity-war-avengers-3-marvel-studios-1201795344/</ref> Sam Wilson / Falkonyň keşbinde Entoni Makki Stiwen hökmünde Benedikt Kamberbatch (Doctor estrang) Evangeline Lili ary keşbinde Piter Parkeriň keşbinde Tom Holland (möý adam) : Genetiki mutasiýa bolan we möý ýaly ukyplara eýe bolan möý tarapyndan dişlenenden soň. T Çala keşbinde Çadwik Bossman (Gara gaplaň) Gamora keşbinde keşbinde Zoe Salonda Drex D destroy keşbinde David Batista Bagty Barnes rolunda Sebastian Stan (Gyş esgeri) Pam Klementiýew Monti oýnaýar Samuel L. Nik Fury rolunda Jekson Emma Forman kesi lnger roulnda Akihiko rolunda Hiroýuki Sanada Frank Grillo we Letisia Wraýt “Crossbones” we “Duz” rollaryny gaýtalaýarlar Hiroýuki Sanada we Awa Rousse (Jo Rousseau-nyň gyzlary) kiçi rollarda rol alýarlar. Sten Li hem soňky gezek gysga rolda çykyş eder.Ketrin Langford filmde Morganyň (Toni Starkyň gyzy) uly rol oýnady, ýöne Rousseau doganlar hekaýanyň çylşyrymly bolmazlygy üçin filmdäki keşpleriň aýrylandygyny habar berdiler. <br /> == Önümçilik == <br /> == Saz == 2016-njy ýylyň iýun aýynda Öwez üçin aýdym-saz döreden Alan Silwester filmiň bilelikde döredijisi hökmünde yglan edildi. == Marketing == 2018-nji ýylyň 7-nji dekabry Bu filmiň ilkinji treýleri çykdy. Trailer 24 sagadyň dowamynda 289 million tomaşa edip, taryhda iň köp zyýarat edilen treýler boldy == goýberiliş == Ar alanlar:soňy Oýun 2019-njy ýylyň 26-njy aprelinde IMX we 3D görnüşinde çykdy.<ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=http://marvel.com/news/movies/23546/marvels_the_avengers_head_into_an_infinity_war |access-date=2020-03-29 |archive-date=2015-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150901173145/http://marvel.com/news/movies/23546/marvels_the_avengers_head_into_an_infinity_war |url-status=dead}}</ref> == Salgylanmalar == 4lgsqoqijq82e4ek0djco66grc7n8ss 0 18638 270944 270199 2026-09-25T00:12:46Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270944 wikitext text/x-wiki [[File:Dr. Bhimrao Ambedkar.jpg|thumb|right|B. R. Ambedkar]] '''Bhimrao Ramji Ambedkar''' (14-nji aprel 1891-nji ýylyň 6-njy dekabry), şeýle hem '''Dr. Babasaheb Ambedkar''', hindi hukukçysy, ykdysatçy, syýasatçy we jemgyýetçilik reformaçysydy. Dalit Buddist hereketine ylham berdi we degilmeýänlere (Dalits) sosial diskriminasiýa garşy kampaniýa gurady. Şeýle hem, aýallaryň we zähmet haklaryny goldady. Ol garaşsyz Hindistanda ilkinji hukuk we adalat ministri, [[Hindistan]] konstitusiýasynyň binagäri we Hindistan Respublikasynyň esaslandyryjysydy.<ref>[https://c250.columbia.edu/c250_celebrates/remarkable_columbians/bhimrao_ambedkar.html Bhimrao Ambedkar]</ref><ref>[https://indianexpress.com/article/parenting/learning/ambedkar-jayanti-2019-facts-babasaheb-for-kids-5672744/ Ambedkar Jayanti 2019: Facts on Babasaheb to share with kids | Parenting News,The Indian Express]</ref><ref>{{Cite web |title=How India’s Most Downtrodden Embraced the Power of Statues |url=https://www.bloombergquint.com/opinion/in-india-dalits-show-power-of-building-statues |access-date=2020-11-12 |archive-date=2020-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026043029/https://www.bloombergquint.com/opinion/in-india-dalits-show-power-of-building-statues |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Bhimrao-Ramji-Ambedkar Bhimrao Ramji Ambedkar | Biography, Books, & Facts | Britannica]</ref><ref>[https://www.ndtv.com/india-news/all-you-need-to-know-about-br-ambedkar-on-his-129th-birth-anniversary-2211747 All You Need To Know About BR Ambedkar On His 129th Birth Anniversary]</ref><ref>{{Cite book |title=Princeton Dictionary of Buddhism |url=https://archive.org/details/isbn_9780691157863 |date=2013 |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691157863 |editor-last=Buswell |editor-first=Robert Jr |editor=Robert Buswell Jr. |location=Princeton, NJ |page=[https://archive.org/details/isbn_9780691157863/page/34 34] |ref=harv |editor-last2=Lopez |editor-first2=Donald S. Jr. |editor=Donald S. Lopez, Jr.}}</ref> 1956-njy ýylda 600,000 tarapdary bilen buddaçylyga geçip, Dalitleri köpçülikleýin kabul edip başlady. Hindistanda buddizmi janlandyrdy. Ambedkar, Nawaýana buddistleriniň arasynda bodhisattva we Maitreýa hasaplanýar.<ref>https://theprint.in/opinion/why-ambedkar-chose-buddhism-over-hinduism-islam-christianity/237599/</ref><ref>https://indianexpress.com/article/explained/buddha-purnima-special-why-ambedkar-coverted-to-buddhism-6397742/</ref><ref>https://www.thequint.com/news/india/br-ambedkar-conversion-to-buddhism</ref><ref>{{cite book|author=Christopher Queen|editor=Steven M. Emmanuel|title=A Companion to Buddhist Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=P_lmCgAAQBAJ |year=2015|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-119-14466-3|pages=529–531}}</ref> 1990-njy ýylda Hindistanda iň ýokary raýat baýragy bolan Bharat Ratna aradan çykandan soň Ambedkara berildi. Ambedkaryň mirasy köp sanly ýadygärlikleri we meşhur medeniýetdäki şekilleri öz içine alýar. Ambedkaryň jemgyýetçilik-syýasy reformaçy hökmünde mirasy häzirki Hindistana uly täsir etdi.<ref>{{Cite book |last=Joshi |first=Barbara R. |url=https://books.google.com/books?id=y9CUItMT1zQC&pg=PA13 |title=Untouchable!: Voices of the Dalit Liberation Movement |publisher=Zed Books |year=1986 |isbn=9780862324605 |pages=11–14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160729072018/https://books.google.com/books?id=y9CUItMT1zQC&pg=PA13 |archive-date=29 July 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book |last=Keer |first=D. |url=https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA61 |title=Dr. Ambedkar: Life and Mission |publisher=Popular Prakashan |year=1990 |isbn=9788171542376 |page=61 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160730015400/https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA61 |archive-date=30 July 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ambedkar, Taryh TV18 we CNN IBN tarapyndan geçirilen pikir soralyşykda 2012-nji ýylda "Iň beýik hindi" (The greatest Indian) saýlandy.<ref>{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-measure-of-the-man/281949 |access-date=2020-11-12 |archive-date=2016-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314100039/https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-measure-of-the-man/281949 |url-status=dead}}</ref> Ambedkar Jaýanti (Ambedkaryň doglan güni) her ýyl 14-nji aprelde bellenilýän festiwal bolup, ol diňe Hindistanda däl, eýsem bütin dünýäde bellenilýär. Ambedkar Jaýanti Hindistanda resmi dynç alyş hökmünde bellenilýär.<ref>http://ccis.nic.in/WriteReadData/CircularPortal/D2/D02est/12_6_2015_JCA-2-19032015.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405042913/http://ccis.nic.in/WriteReadData/CircularPortal/D2/D02est/12_6_2015_JCA-2-19032015.pdf |date=5 April 2015 }} Ambedkar Jayanti from ccis.nic.in on 19 March 2015</ref><ref>http://persmin.gov.in/ Webpage of Ministry of Personnel and Public Grievance & Pension</ref><ref>[http://mea.gov.in/ambedkar-final/mcelebration.htm 125th Dr. Ambedkar Birthday Celebrations Around the World.] mea.gov.in</ref> [[Birleşen Milletler Guramasy]] Ambedkar Jaýantini 2016, 2017 we 2018-nji ýyllarda belledi.<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/world/ambedkar-jayanti-celebrated-for-the-first-time-outside-india-as-un-organises-special-event-2730772.html|title=Ambedkar Jayanti celebrated for the first time outside India as UN organises special event - Firstpost|website=firstpost.com|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/world/2018/apr/14/un-celebrates-ambedkars-legacy-fighting-inequality-inspiring-inclusion-1801468.html|title=UN celebrates Ambedkar's legacy 'fighting inequality, inspiring inclusion'|work=The New Indian Express|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsstate.com/world-news/babasaheb-ambedkar-jayanti-celebrated-in-united-nations-article-52584.html|title=संयुक्त राष्ट्र में मनाई गई डॉ. बाबासाहेब भीमराव आंबेडकर जयंती - News State|work=newsstate.com|access-date=2018-11-09|language=en|archivedate=2019-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419065326/https://www.newsstate.com/world-news/babasaheb-ambedkar-jayanti-celebrated-in-united-nations-article-52584.html}}</ref> ==salgylanmalar== [[Kategoriýa:Hindistanyň syýasatçylary]] h2244pfzw679o4v2owqhqhxenr7qpfg 0 21701 270953 263549 2026-09-25T01:10:46Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270953 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = | image = Komla Dumor.jpeg | caption = | birth_name = Komla Afeke Dumor | birth_date = {{birth date|df=yes|1972|10|03}} | birth_place = [[:en:Accra|Accra]], Ghana | death_date = {{death date and age|df=yes|2014|01|18|1972|10|03}} | death_place = [[:en:Hertfordshire|Hertfordshire]], [[:en:England|England]], [[:en:United Kingdom|United Kingdom]] | education = [[:en:University of Ghana|University of Ghana]]<br/>[[:en:Harvard University|Harvard University]] | occupation = [[:en:Journalist|BBC Journalist]] | alias = | title = | family = | spouse = Kwansema Dumor | domestic_partner = | children = Elinam Dumor (b. 2003), Elorn Dumor (b. 2005), Elifa Aruba Dumor (b. 2011) | relatives = }} '''Komla Afeke Dumor''' (1972-nji ýylyň 3-nji oktýabry - 2014-nji ýylyň 18-nji ýanwary) [[BBC World News]] -da işleýän we [[Afrika|Afrikada]] fokus programmasynyň esasy alyp baryjysy bolan Ganaly žurnalistdi.<ref name="BBC announces">{{cite web|title=BBC announces major new focus on Africa|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/worldnews/070612focusonafrica.html|publisher=BBC, Media Centre|date=7 June 2012|accessdate=18 January 2014|archive-date=22 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222005439/http://www.bbc.co.uk/mediacentre/worldnews/070612focusonafrica.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Dumor dies at 41">{{cite web|title=BBC World TV's Komla Dumor dies at 41|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-25796151|date=18 January 2014|accessdate=18 January 2014}}</ref> == Durmuş we bilim == Dumor [[Gana]]nyň Akkra şäherinde dünýä indi. Kakasy Ernest Dumor sosiologiýa professory, ejesi Seselýa Dumor köpçülikleýin aragatnaşyk boýunça magistr derejesini aldy.<ref>[[:en:Marcus Williamson|Marcus Williamson]], [https://www.independent.co.uk/news/obituaries/komla-dumor-respected-and-admired-radio-and-television-presenter-who-played-a-leading-role-in-transforming-the-coverage-of-africa-9078486.html "Komla Dumor: Respected and admired radio and television presenter who played a leading role in transforming the coverage of Africa" (obituary)], ''[[:en:The Independent|The Independent]]'', 22 January 2014.</ref><ref name="Dumor dies at 41" /> Atasy [[Gana]]nyň döwlet gimniniň sazynyň kompozitory [[Filip Gbeho]], we daýysy [[Jeýms Wiktor Gbeho]] [[Gana]]nyň öňdebaryjy diplomaty. Dumor ilki [[Nigeriýa]]nyň Jos uniwersitetinde kliniki deslapky lukmançylygy öwrendi, ýöne [[Gana]] uniwersitetinde lukmançylyk talyby bolup başlap, dogduk mekanyna gitdi, ýöne soňra BSc-ni gutardy. sosiologiýada we psihologiýada we [[Garward uniwersiteti]]niň Jon F. Kennedi adyndaky hökümet mekdebi, Döwlet dolandyryş magistri. Onuň aýal dogany, [[Gana]] maýa goýumlaryny ösdürmek merkeziniň (GIPC) öňki baş ýerine ýetiriji direktory [[Mawuena Trebarh]] we dogany ABŞ-da ýerleşýän lukmany [[Korşi Dumor]]. ==Şahsy durmuş== 2001-nji ýylda Dumor, Elinam, Elorn we Efika Aruba atly üç çagasy bolan [[Kwansema Quansah]] bilen durmuş gurdy. ==Ölümi== Dumor 2014-nji ýylyň 18-nji ýanwarynda, [[Angliýa]]nyň [[Hertfordşir şäheri]]nde, efirde ýürek tussaglygyndan soň aradan çykdy.<ref name=GhanaCelebrities.Com>{{cite news|title=Ghanaian/BBC Broadcast Journalist-Komla Dumor Is DEAD!|author=Chris-Vincent Agyapong Febiri|url=http://www.ghanacelebrities.com/2014/01/18/ghanaianbbc-broadcaster-komla-dumor-dead/|accessdate=18 January 2014|newspaper=GhanaWeb|date=18 January 2014|archivedate=15 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140215082035/http://www.ghanacelebrities.com/2014/01/18/ghanaianbbc-broadcaster-komla-dumor-dead/}}</ref> 2014-nji ýylyň 3-nji fewralynda Komla Dumoryň jesedi [[Gana]] yzyna iberildi we Kotoka halkara howa menzilinde maşgala agzalary, dostlary, hökümet işgärleri, duýgudaşlar we Aflao adaty geňeşiniň agzalary tarapyndan kabul edildi, şondan bäri käbir däp-dessurlary ýerine ýetirdi. [[Aflao]] onuň dogduk mekanydy.<ref name=Twitter>{{cite web|title=Twitter|author= John Dramani Mahama @JDMahama|date=18 January 2014|url=https://twitter.com/JDMahama/status/424635677016592385|accessdate=18 January 2014}}</ref> Dumor üçin jaýlanyş dabaralary 2014-nji ýylyň 21-23-nji fewralynda Akkrada geçirildi.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-26287487|title=Komla Dumor: Funeral ceremonies for BBC presenter|date=23 February 2014|work=BBC News}}</ref> ==Salgylanmalar== {{Salgylanmalar}} khwumhvmvjbppflv9tzjj3kuz7t763f 0 21818 270954 234318 2026-09-25T01:28:58Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270954 wikitext text/x-wiki {{Infobox organisation | name = Nederlandse Staat Publieke Omroep | native_name = | named_after = | image = [[Image:Npologo.svg|thumb|200px|NPO logo]] | image_size = 160px | alt = | caption = NPO logo | map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | map2 = | map2_size = | map2_alt = | map2_caption = | abbreviation = | motto = | predecessor = | merged = | successor = | formation = 2000 | founder = | founding_location = | extinction = <!-- e.g. use {{end date and age|YYYY|MM|DD}} --> | merger = | type = | tax_id = <!-- or | vat_id = (for non-profit org) --> | registration_id = <!-- for non-profit org --> | status = | purpose = | headquarters = | location = Postbus 26444, Bart de Graaffweg 2, 1202 JJ [[Hilversum]], [[Netherlands]] | coords = {{coord|52.238886|5.168882|display=inline<!--,title-->}} | services = | products = | methods = | fields = | membership = {{flatlist| * [[AVROTROS]] * [[BNNVARA]] * [[Evangelische Omroep|EO]] * [[Humanistische Omroep|HUMAN]] * [[KRO-NCRV]] * [[Omroep MAX|MAX]] * [[Nederlandse Omroep Stichting|NOS]] * [[Omroep NTR|NTR]] * ON! * [[PowNed]] * [[VPRO]] * [[WNL (broadcaster)|WNL]] * ZWART }} | language = | ethnicity = | owner = [[Ministry of Education, Culture and Science (Netherlands)|Ministry of Education, Culture and Science]] | sec_gen = | leader_title = | leader_name = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | board_of_directors = | key_people = {{Interlanguage link multi|Frederieke Leeflang|nl}} (Chairman of the Board of Directors) | main_organ = | parent_organization = | subsidiaries = | secessions = | affiliations = | rivals = | budget = | revenue = | disbursements = | expenses = | endowment = | staff = | volunteers = | slogan = | mission = | website = {{url|www.npo.nl}} {{in lang|nl}} | remarks = | formerly = | footnotes = }} {{Lang|nl|'''Nederlandse Publieke Omroep'''|italics=no}} (<small>[ˈneːdərlɑntsə pyˈblikə ˈʔɔmrup]</small>; gysgaldyldy '''NPO''' <small>[ɛnpeːˈoː]</small>; sözme-söz "Gollandiýanyň jemgyýetçilik ýaýlymy")<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2010/05/20/idUS168001+20-May-2010+BW20100520|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924145209/http://www.reuters.com/article/2010/05/20/idUS168001+20-May-2010+BW20100520|url-status=dead|archive-date=2015-09-24|title=Dutch Public Broadcasting Agency Selects Energy Efficient Data Storage by Inprove Powered By NexentaStor|publisher=[[Reuters]] (Reuters is not responsible for the content in this press release)|author=Business Wire|author-link=Business Wire|date=2010-05-20|access-date=2022-11-03|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924145209/http://www.reuters.com/article/2010/05/20/idUS168001+20-May-2010+BW20100520}}</ref> ýa-da '''Dutch Foundation for Public Broadcasting'''<ref>{{cite web|url=http://issuu.com/transparencyinternational/docs/2012_netherlandsnis_en/231|title=National Integrity System Assessment, Netherlands|publisher=Transparency International Netherlands (transparency.nl)|quote=The Dutch Foundation for Public Broadcasting (NPO) is the state financed cooperation and coordination body for the implementation of the public media mission on a national level. The NPO is required to provide information to the Minister of OCW. Also, a report must be submitted annually.|access-date=2014-11-23}}</ref> ({{Lang-nl|Stichting Nederlandse Publieke Omroep}}) [[Gollandiýada köpçülikleýin ýaýlym ulgamy | Gollandiýada köpçülikleýin ýaýlym hyzmatlary]] dolandyrýan Gollandiýaly [[Köpçülikleýin ýaýlym | köpçülikleýin]] ýaýlym guramasy.<ref name="help.publiekeomroep.nl">{{cite web|url=http://help.publiekeomroep.nl/faqs/welke-rol-speelt-de-npo-als-organisatie-binnen-het-nederlandse-omroepbestel|title=Welke rol speelt de NPO als organisatie binnen het Nederlandse omroepbestel?|publisher=NPO (PubliekeOmroep.nl)|access-date=2014-11-23|language=nl|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20130405125104/http://help.publiekeomroep.nl/faqs/welke-rol-speelt-de-npo-als-organisatie-binnen-het-nederlandse-omroepbestel|archive-date=2013-04-05}}</ref> NPO, şeýle hem, radio-spektr ygtyýarnamasynyň we köpçülikleýin [[DVB-T]] we [[DAB +]] ýygylyklarynyň eýesidir. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar}} ==Daşarky baglanyşyklar== *[https://www.npo.nl npo.nl] [[Category:Gollandiýanyň hökümeti]] [[Category:NPO]] {{Niderlandlar-ownuk}} {{ownuk-medya}} 51b5m2pfzzjm4qr4upbtbgl0ez4on00 0 21945 270961 270195 2026-09-25T02:34:20Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270961 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Yuri Nikulin<br />{{small|Юрий Никулин}} | image = Юрий Никулин1 (cropped).jpg | imagesize = 230px | caption = | birth_date = {{birth date|1921|12|18|df=y}} | death_date = {{death date and age|1997|8|21|1921|12|18|df=y}}<ref name="indy">{{cite news |author1=D.Nevil |title=Obituary: Yuri Nikulin |url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-yuri-nikulin-1246656.html |access-date=26 July 2020 |work=[[The Independent]] |date=22 August 1997 |archivedate=17 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117034153/http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-yuri-nikulin-1246656.html}}</ref> | birth_place = [[Demidov, Smolensk Oblast|Demidov]], [[Smolensk Governorate]], [[Russian Soviet Federative Socialist Republic|RSFSR]] | death_place = [[Moscow]], [[Russia]] | resting_place = [[Novodevichy Cemetery]], Moscow | occupation = Aktýor, masgarabaz, jaňçy, aýdymçy | title = [[Hero of Socialist Labour]] (1990) [[People's Artist of the USSR]] (1973) }} '''Ýuriý Wladimirowiç Nikulin''' (''[[Rusça]] : Юрий Владимирович Никулин''; 1921-nji ýylyň 18-nji dekabry - 1997-nji ýylyň 21-nji awgusty) Sowet we Rus aktýory we köp meşhur filmlerde rol alan palçydy. Leonid Gaidai -iň ''“The Diamond Arm and Kidnapping”'' , ''“Kawkaz stili”'' ýaly komediýalardaky rollary bilen iň meşhur, kämahal dramatiki rollarda oýnap, [[Moskwa]] sirkinde çykyş edenem bolsa.<ref>{{cite book|title=Rus we Sowet kinosynyň taryhy sözlügi|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000roll_z3y1|author=Peter Rollberg|publisher=Rowman & Littlefield|year=2009|place=US|ISBN=978-0-8108-6072-8|pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000roll_z3y1/page/488 488]-489}}</ref> 1973-nji ýylda SSSR-iň Halk suratkeşi we 1990-njy ýylda Sosialistik zähmet gahrymany diýen ada eýe boldy. Şeýle hem, ömründe iki gezek alan abraýly Leniniň ordeni ýaly birnäçe döwlet baýraklaryna eýe boldy. ==Terjimehaly== ===Irki ýyllar=== Nikulin [[Russiýa]]nyň raýat urşy gutarandan soň, Smolensk welaýatynyň Demidow şäherinde dünýä indi. Kakasy [[Wladimir Andreýewiç]] tankytçy, satirik oýunlaryň awtory we Demidowyň ýerli drama teatrynda režissýordy. Ýuriniň ejesi Lidiýa ol ýerde aktrisa bolup, 1920-nji ýyllaryň başynda durmuş gurup, 1925-nji ýylda [[Moskwa]] göçüpdirler. Ýuriý [[Moskwa]]nyň 16-njy abraýly mekdebe girdi we tiz wagtdan mekdep pedologyndan “çäkli çaga” üçin oňaýsyz häsiýet aldy. Masgaralanan kakasy mekdebe gelip, Ýuriýniň ýagty çagadygyny subut edip, mugallym bilen ýüzbe-ýüz boldy. Wladimir Nikulin mekdebiň drama klubyna ýolbaşçylyk etdi, häzirki zaman dramaturglaryny sahnalaşdyrdy we Ýuriý ol ýerde höwesjeň suratkeşdi. Sekizinji synpda 346-njy mekdebe 'orta mekdep' hasaplandy. 1939-njy ýylda okuwy gutardy, birnäçe aýyň içinde harby gulluga çagyryldy. ===Ikinji jahan urşy=== [[File:Юрий Владимирович Никулин с однополчанами 2.jpg|thumb|220px|Ýuri (çepde ikinji, 1 hatar) ýoldaşlary bilen, 1943-1944]] Nikulin 1939-njy ýylyň 18-nji noýabrynda, 17 ýaşynda Gyzyl Goşuna çagyryldy. Dekabr aýynda Sestroretsk şäheriniň golaýynda uçara garşy batareýa bilen [[Finlýandiýa]] bilen Gyş söweşine iberildi. Mannerheim liniýasyndaky söweşlerde ol telpekçi bolup işledi we bir gezek -30 ° C-de sumkanyň üstünde rulondan 2 km sim goýmagy buýurdy. Şol gije, garda uklap, serhet gullugy tarapyndan bagtyna halas edilen missiýadan soň gaty ýadady. Gaty aýazdan ejir çekýärdi we ömrüniň ahyryna aýaklary aňsatlyk bilen doňupdy. Sagaldylandan soň öz bölümine gaýdyp geldi.<ref name=aif>{{cite web |language = ru |author=Danilevich, H. |url =https://spb.aif.ru/culture/person/kloun_na_fronte_kak_yuriy_nikulin_zashchishchal_podstupy_k_leningradu |title = Клоун на фронте. Как Юрий Никулин защищал подступы к Ленинграду |trans-title=Clown on Battlefield: How Yuri Nikulin Participated in Defense of Leningrad |publisher =Argumenti i Fakti |date = 2016-12-18 |access-date = 2020-12-03 }}</ref> 1941-nji ýylda nemesleriň Sowet Soýuzyna çozmagy başlanda Nikulin demobilizasiýa garaşýardy. 1942-nji ýylda batareýasy gabalan [[Leningrad]]yň golaýynda ýerleşýärdi. 1944-nji ýylda ýene gudrat bilen ölümden gutuldy - çukur gaçybatalgasyndan çykandan birnäçe sekunt soň agyr artilleriýa raketasy bilen uruldy. Şol ýylda ol basyp alan obada sim gurmak üçin komandiriň ýalňyşlygy bilen nemes esgerleri tarapyndan diňe şowlulyk bilen öldürilmedi. Uruş gutarandan soň diňe 1946-njy ýylda goşun gullugyndan boşadyldy. ===Sirk karýerasy=== Nikulin ilkinji gezek 1944-nji ýylda öz batalýonyndaky bir syýasy işgäri, degişme repertuaryna haýran galyp, özüne bölünişik üçin güýmenje guramagy buýranda, özüni üstünlik bilen ýerine ýetirdi. Uruş gutarandan soň , Nikulin Russiýanyň Teatr sungat instituty, Mihail Şepkin ýokary teatr mekdebine girmäge synanyşdy. Ahyrynda Noginsk teatr mekdebine kabul edildi, ýöne tiz wagtdan pikirini üýtgetdi we Moskwa Sirkus mekdebine girdi. Nikuliniň stili we takyk eltişi, şeýle hem wagt ussatlygy we gülkünç maskalary ony görnükli komediýa etdi.<ref>[http://www.mk.ru/social/2014/10/26/skonchalas-vdova-yuriya-nikulina.html Татьяна Никулина ушла из жизни на 85-м году жизни], mk.ru; accessed 10 February 2018.{{in lang|ru}}</ref> Soňra SSSR-iň iň meşhur palçy Karandaşyň kömekçisi bolup başlady . Sirk mekdebinde Nikulin Mihail Şuidin bilen tanyşdy, masgarabaz jübütini döretdiler we tutuş karýerasynda bilelikde çykyş etdiler.<ref>{{cite web |language = en |author = nevil, D. |url = https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-yuri-nikulin-1246656.html |title = Obituary: Yuri Nikulin |work = The Independent |date = 1997-08-22 |access-date = 2020-12-03 |archive-date = 2015-11-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151117034153/http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-yuri-nikulin-1246656.html |url-status = dead }}</ref> Uzukda Nikulin sypaýy, haýal we göwni açyk adam oýnady, Günbatarda Buster Kiton we [[Çarli Çaplin]] bilen deňeşdirildi. Mimikasiýa baý, manyly sözlere baý Nikulin [[Russiýa]]nyň daşyndaky “beýni palçy” hökmünde garşylandy.<ref>{{cite web |language =en |url =https://www.economist.com/obituary/1997/08/28/yuri-nikulin |title = Yuri Nikulin |publisher =The Economist |date = 1997-08-28 |access-date = 2020-12-03 }}</ref> Rus çagalary tarapyndan "Ýura daýza" diýlip atlandyrylýan Nikulin, esasan, 20-nji asyryň iň gowy palçylaryndan biri hökmünde taryhda öz ornuny gazanmak üçin akyllaryna bil baglady.<ref>[http://zapiski-rep.ucoz.ru/publ/4-1-0-261 Кошмарные сны Максима Никулина о телевидении — Интервью с намёком], zapiski-rep.ucoz.ru; accessed 10 February 2018.{{in lang|ru}}</ref><ref>[http://r-g-d.org/N/nikulin.htm Российское Генеалогическое Древо] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130225181105/http://r-g-d.org/N/nikulin.htm|date=25 February 2013}}</ref> 60 ýaşynda palçy hökmünde çykyş etmegini bes etdi, "palçy çal bolmaly däl, gaty gynandyryjy görünýär".<ref name=1tv>{{cite web |language =ru |url =https://www.1tv.ru/news/2011-12-18/109990-90_let_nazad_rodilsya_lyubimets_strany_yuriy_nikulin |title = 90 лет назад родился любимец страны — Юрий Никулин |trans-title=90 Anniversary of Russia Most Loved Actor |publisher = 1TV |date = 2011-12-18 |access-date = 2020-12-04 }}</ref> ===Kino=== [[File:Юрий Никулин» 05.jpg|thumb|left|220px|Nikulin in ''[[Come Here, Mukhtar!]]'', 1965]] Ekrana ilkinji gezek 1958-nji ýylda “Gitaraly gyz” filmi bilen çykdy. Esasan 1960-70-nji ýyllarda onlarça esasy aýratynlykda peýda boldy we Leonid Gaidai režissýorlyk eden gysga metražly filmler bilen uly üstünlik gazandy. Ilkinji iki eser Gaidai, Dog Barbos we Unusual Cross we soňra Bootleggers (''[[Rusça]]: Samogonçiki'' ýa-da ''The Moonshine Makers'' , 1961) bilen Nikuliniň Georgi Witsin bilen birlikde “Üç Stooges” üçlüginde akmak keşbi hökmünde çykyş eden ýeri. Koward we Yevewgeniý Morgunow ýaly Pro. Öňki Sowet respublikalarynda jenaýat üçlügi baradaky meşhur film seriýasyndaky roly bilen tanalýar. Bu seriýa '''“Operation Y”''' we '''“Şurik”''' -iň beýleki başdan geçirmeleri we adam alyp gaçmagy, [[Kawkaz]] stili ýaly filmler girdi.<ref>{{cite web |language = ru |url = https://aif.ru/culture/person/samyy_lyubimyy_kloun_15_let_bez_nikulina |title = Самый любимый клоун: 15 лет без Никулина |trans-title=The Most Loved Clown |publisher = Argumenti i Fakti |date = 2012-08-21 |access-date = 2020-12-04 }}</ref> Iň meşhur filmlerinde “The Diamond Arm ”, “On iki oturgyç”, “ Grandads-garakçylar ” komediýalary bar. Dramatiki zehini Andreý Tarkowskiniň Andreý Rublewdäki pajygaly rollarda we [[Ikinji jahan urşy]] temasyndaky birnäçe filmde (''Sergeý Bondarçukyň öz ýurdy üçin söweşenleri, Alekseý nemesiň ýigrimi gün söweşsiz'') filmlerinde özüni görkezdi.<ref name=1tv/><ref>{{cite web |language = ru |url =https://www.gazeta.ru/culture/photo/95_let_so_dnya_rozhdeniya_yuriya_nikulina.shtml |title = 95 лет со дня рождения Юрия Никулина |trans-title=95 Years since Yuri Nikulin Birthday |publisher = Kultura Channel |date = 2016-12-18 |access-date = 2020-12-04 }}</ref> ===Maşgala=== 1949-njy ýylda Nikulin geljekki ýanýoldaşy Timirýazew oba hojalyk akademiýasynyň talyby Tatiana Pokroskaýa bilen tanyşdy. Tatýana sirkde Karandaşyň haýyşy boýunça bir möjek atyny getirdi. Şol gün repetisiýa wagtynda Tatýana Ýuriniň atyň üstünden ylgaýandygyna, sarsdyrylmagyna, süňküniň döwülmegine we gözüni ýitirip biljekdigine şaýat boldy. Tatýana öýlenip, alty aýyň içinde hassahana baryp gördi. Şondan bäri sirkde işläp başlady, köp oýunlaryna gatnaşdy, Nikulin we Şuidin bilen syýahat etdi. Tatýana Nikuliniň birnäçe filminde-de ownuk rol oýnaýar.<ref>{{cite web |language = ru |url = https://aif.ru/culture/person/yuriy_i_tatyana_nikuliny_istoriya_lyubvi |title = Юрий и Татьяна Никулины. История любви |trans-title=Yuri and Tatiana Nikulin:Love Story |publisher = Argumenti i Fakti |date = 2014-10-27 |access-date = 2020-12-04 }}</ref> ===Tswetnoýda Režissýorlyk=== Nikulin çäksiz hoşniýetlilik adamy hökmünde ýatlandy.<ref name=sun>{{cite web |language =en |author=Lally, K. |url =https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1997-08-27-1997239003-story.html |title = Tears for a king among clowns Appreciation: Yuri Nikulin, the man who managed to bring joy to a long-suffering people, is gone. Russians old and young mourn, and their bouquets and wreaths fill six trucks |work =The Baltimore Sun |date = 1997-08-27 |access-date = 2020-12-03 }}</ref> Režissýorlyk wezipesinde Köne sirki täzeden gurdy we pensiýa çykan sirk sungat işgärlerine we ýerine ýetirijilerine kömek etmek üçin esas döretdi. Ýuri Nikulin 1997-nji ýylyň 21-nji awgustynda aradan çykdy we [[Moskwa]]nyň Nowodewiçi gonamçylygynda jaýlandy.<ref>[http://www.kommersant.com/p761831/r_1/Boris_Yeltsin,_funeral Yeltsin's Last Meeting with the People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225408/http://www.kommersant.com/p761831/r_1/Boris_Yeltsin,_funeral/ |date=2016-03-03 }}, ''Kommersant Moscow'', kommersant.com; accessed 10 February 2018.</ref> Tswetnoý bulwaryndaky Moskwa sirkindäki ofisinde ogly Maksim üstünlik gazandy.<ref>{{cite web |language = en |url =https://www.nytimes.com/1997/08/22/world/yuri-nikulin-is-dead-at-75-beloved-russian-master-comic.html |title = Yuri Nikulin Is Dead at 75; Beloved Russian Master Comic |work =The New York Times |date = 1997-08-22 |access-date = 2020-12-03 }}</ref> Nikulin ölenden soň Tswetnoý bulwaryndaky Köne sirk onuň hormatyna üýtgedildi. Sirkiň öňünde Nikuline bürünç ýadygärlik goýuldy. ==Filmografiýa== {| class="wikitable" |- !Ýyl !Iňlisçe ady !Asyl ady !Rol !Bellikler |- | 1958 | ''[[A Girl with Guitar]]'' | ''Девушка с гитарой'' | feýerwerk | |- | 1959 | ''[[The Unamenables]]'' | ''Неподдающиеся'' | Wasiliý Klýaçkin | |- | rowspan="2"|1960 | ''Yasha Toporkov'' | | Prosha | |- | ''[[Dead Souls (1960 film)|Dead Souls]]'' | ''Мёртвые души'' | Ofisiant | Uncredited |- | rowspan="3"|1961 | ''[[My Friend, Kolka!]]'' | ''Друг мой, Колька!'' | Sürüji Wasia | |- | ''[[The Man from Nowhere (1961 film)|Nowhere Man]]'' | ''Человек ниоткуда'' | polisiýa işgäri | |- | ''[[Dog Barbos and Unusual Cross]]'' | ''Пёс Барбос и необычный кросс'' | Samsyk | Short; a part of almanac ''[[Absolutely Seriously]]'' |- | rowspan="3"|1962 | ''[[Bootleggers (1961 film)|Bootleggers]]'' | ''Самогонщики'' | Samsyk | Short |- | ''[[When the Trees Were Tall]]'' | ''Когда деревья были большими'' | Kuzma Kuzmiç Iordanow | |- | ''Molodo-zeleno'' | ''Молодо-зелено'' | Nikolaý, şofer | |- | rowspan="2"|1963 | ''Bez strakha i upryoka'' | | | |- | ''[[Strictly Business (1962 film)|Strictly Business]]'' | ''Деловые люди'' | burglar | (segmenti "Bütin dünýä kinosyny döredýär") |- | 1964 | ''Big [[Fitil]]'' | ''Большой фитиль'' | Petya-Petuşok ogry | |- | rowspan="4"|1965 | ''[[Come Here, Mukhtar!]]'' | ''Ко мне, Мухтар!'' | polisiýa leýtenanty Glaziçýow | |- | ''[[Give Me a Book of Complaints]]'' | ''Дайте жалобную книгу'' | satyjy | |- | ''Fantazyory'' | | | |- | ''[[Operation Y and Shurik's Other Adventures]]'' | ''Операция «Ы» и другие приключения Шурика'' | Samsyk | (segment "Operatsiya Y") |- | rowspan="3"|1966 | ''[[Kidnapping, Caucasian Style]]'' | ''Кавказская пленница, или Новые приключения Шурика'' | Samsyk | |- | ''[[Andrei Rublev (film)|Andrei Rublev]]'' | ''Андрей Рублёв'' | Patrikei | |- | ''[[Little Fugitive (1966 film)|Little Fugitive]]'' | ''Маленький беглец'' | Kloun Nikulin | |- | 1967 | ''[[Seven Old Men and a Girl]]'' | ''Семь стариков и одна девушка'' | Samsyk | |- | rowspan="2"|1969 | ''Newbie'' | ''Новенькая'' | Yevgeniy Ivanovich | |- | ''[[The Diamond Arm]]'' | ''Бриллиантовая рука'' | Semýon Semýonowiç Gorbunkow | |- | 1970 | ''Deniska's Tales'' | ''Денискины рассказы'' | | |- | 1971 | ''[[The Twelve Chairs (1971 film)|The Twelve Chairs]]'' | ''12 стульев'' | Garawul Tihon | |- | rowspan="3"|1972 | ''[[Grandads-Robbers]]'' | ''Старики-разбойники'' | Nikolaý Mýaçikow | |- | ''Telegram'' | ''Телеграмма'' | Fedor Fedorowiç | |- | ''[[Point, Point, Comma...]]'' | ''Точка, точка, запятая…'' | Zhiltsov's kakasy | |- | 1975 | ''[[They Fought for Their Country]]'' | ''Они сражались за Родину'' | Nekrasow | |- | 1976 | ''Travka's Adventures'' | ''Приключения Травки'' | | |- | rowspan="2"|1977 | ''[[Twenty Days Without War]]'' | ''Двадцать дней без войны'' | Maýor Lopatin | |- | ''Bobik Visiting Barbos'' | ''Бобик в гостях у Барбоса'' | Bobik / baba | Short, Voice |- | rowspan="2"|1983 | ''I Don't Want To Be Adult'' | ''Не хочу быть взрослым'' | masgarabaz | |- | ''[[Yeralash]]'' № 38 | ''Ералаш'' | Ýura Daýy | |- | 1984 | ''[[Scarecrow (1984 film)|Scarecrow]]'' | ''Чучело'' | Nikolaý Bessoltsew, atasy | |- | 1991 | ''Captain Crocus'' | ''Капитан Крокус'' | Awtory | (introduction; final film role) |} ==Hormatly atlar we baýraklar== [[File:Yuri Nikulin 2021 stamp of Kyrgyzstan.jpg|thumb|Nikulin [[Gyrgyzystan]] 2021 belgisinde]] *Sosialistik zähmetiň gahrymany (1990) *"Watan hyzmatlary üçin" buýrugy , 3-nji synp (1996) *Leniniň iki buýrugy (1980 we 1990) *Watançylyk urşy ordeni , 2-nji synp *Zähmetiň Gyzyl baýdagy ordeni *Hormat nyşany ordeni *Batyrlyk üçin medal *Ukukowyň medaly *"Zähmet batyrlygy üçin" medal *"Leningrady goramak üçin" medal *Medal "Beýik Watançylyk Urşunda 1941–1945-nji ýyllarda Germaniýadan üstün çykmak üçin" *RSFSR-iň abraýly aýdymçysy (1963) *RSFSR-iň halk aýdymçysy (1969) *SSSR-iň halk aýdymçysy (1973) *Wasiliýew doganlar RSFSR-iň döwlet baýragy (1970) ==Edebiýat== *{{cite book |last=Razzakov |first=Fyodor |year=2016 |title=Юрий Никулин. Смешное и трагическое |language=ru |url=https://books.google.com/books?id=HWHQDQAAQBAJ&q=%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8C+%D1%8E%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0&pg=PT4 |publisher=Algoritm |isbn=978-5-906880-45-1 }} *{{cite book |last=Glushkova |first=V. G. |year=2011 |title=Смоленская земля |language=ru |trans-title=Smolensk Land |url=https://books.google.com/books?id=uvCNCAAAQBAJ&q=%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8C+%D1%8E%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0&pg=PT196 |publisher=Veche |isbn=978-5-9533-4792-1 }} *{{cite book |last=Nikulin |first=Yuri |year=2009 |language=ru |title=Почти серьёзно... |trans-title=Seriously. Almost... |url=https://books.google.com/books?id=8efRAAAAQBAJ&q=%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD+%D1%80%D0%B5%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0+%C2%AB%D0%9D%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%89%D0%B8%D0%BA+%D0%B8+%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D1%89%D0%B8%D0%BA%C2%BB&pg=PT527 |publisher=Zebra-E |isbn=978-5-1705-5586-4 }} *{{cite book |last=Siemens |first=Elena |year=2011 |title=Theatre in Passing: A Moscow Photo-Diary |url=https://books.google.com/books?id=ybmrDwAAQBAJ&q=nikulin+clown&pg=PA135 |location=Chicago |publisher= Chicago Press |isbn=978-1-84150-374-5 }} ==Daşarky baglanyşyklar== {{Commons category|Yuri Nikulin}} * [http://russia-ic.com/culture_art/theatre/335/ Great Russian Clown Yuri Nikulin] {{DEFAULTSORT:Nikulin, Yuri}} ==Salgylanmalar== {{Salgylanmalar|2}} 5b0o5m7e71dsnjfwps78ircekj7lgy8 0 24253 270949 267082 2026-09-25T01:00:17Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270949 wikitext text/x-wiki '''Hamza Allamov''' (1982-nji ýylyň 19-njy ýanwarynda doglan) — hüjümçi hökmünde oýnaýan türkmen futbolçysydyr. Ol 2006-njy ýyldaky Türkmeistan çempionatynda iň köp gol geçiren oýunçy boldy<ref name=":0">{{cite web |url=http://footballfacts.ru/players/485425-allamov-hamza |title=Алламов Хамза, 19.01.1982, футболист |access-date=2025-11-24 |archive-date=2020-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613223552/http://footballfacts.ru/players/485425-allamov-hamza |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.turkmenistan.ru/en/node/4483 |title=ITTU dropped out of CIS Cup 2006 {{!}} Turkmenistan.ru |access-date=2025-11-24 |archive-date=2020-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613220026/http://www.turkmenistan.ru/en/node/4483 |url-status=dead }}</ref>. == Salgylanmalar == {{salgylanmalar}} {{DEFAULTSORT:Allamov, Hamza}} [[Kategoriýa:19-njy ýanwarda doglanlar]] [[Kategoriýa:1982-nji ýylda doglanlar]] [[Kategoriýa:Diri adamlar]] [[Kategoriýa:Elipbiý boýunça türgenler]] [[Kategoriýa:Türkmenistanyň erkek futbolçylary]] [[Kategoriýa:Futbolda erkek hüjümçiler]] [[Kategoriýa:Şurtan klubynyň futbolçylary]] [[Kategoriýa:Turon Toşoguz futbol klubynyň futbolçylary]] [[Kategoriýa:FK Ýedigen futbolçylary]] [[Kategoriýa:Baghtyyarliq-Lebap FK futbolçylary]] [[Kategoriýa:Şagadam FK futbolçylary]] [[Kategoriýa:Türkmenistanyň erkek futbolçylary]] [[Kategoriýa:Özbegistandaky erkek futbolçylary]] {{Ýokary Liga iň köp gol geçiren}} ewbw5hq85rrhjvf9280om4pinfv044h 0 24432 270941 268484 2026-09-24T23:54:16Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270941 wikitext text/x-wiki '''Akademiya''' Daşkentiň öňki özbek futbol klubydyr. Ol 1998 ýylda esaslandyryldy. Klubyň esaslandyryjysy Özbegistan Respublikasynyň Içeri işler ministrligi boldy. == Taryhy == "Akademiya" futbol kluby 1998 ýylda Daşkentde esaslandyryldy we klubyň esaslandyryjysy we esasy hemaýatkäri Özbegistan Respublikasy Içeri işler ministrligi boldy. 2000 ýylda topar Özbegistanyň Birinji ligasynda ilkinji gezek çykyş etdi. Ilkinji möwsüminde "Akademiya" FK ligada birinji orny eýeledi we Özbegistanyň Ýokary ligasyna çykdy. 2001 ýylda ol sensasion ýagdaýda 5 orny eýeledi. Şeýle-de bolsa, indiki möwsümde milli ýygyndyda oýnajak oýunçylary toplamak üçin niýetlenen klubyň ýerine "Olimpiýa" klubyny döretmek kararyna gelindi. Muňa garamazdan, oýunçylaryň köpüsi "Pahtakor" toparyna (Daşkent) geçmegi makul bildiler. 2002 ýylda klub ilki çempionata gatnaşmakdan ýüz öwürdi, şeýle hem maliýe kynçylyklary sebäpli 1/16 finalda Özbegistanyň Kubogyndan çykdy. Indiki möwsümde boş orny Ýokary Ligadan düşjek klublaryň arasynda iň ýokary orny eýelän "Surhon" (Termez) topary eýeledi. 2002 ýylda klub Daşkent welaýatynyň klublarynyň arasynda Ikinji Ligada oýnady we möwsüm tamamlanandan soň kluby dargatmak kararyna gelindi<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/tableso/oezfound.html|title=Узбекистан - Таблиця дат засування|accessdate=25 квітня 2016|archive-date=20 березня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160320004923/http://www.rsssf.com/tableso/oezfound.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Клуб в базе footballfacts |url=http://footballfacts.ru/clubs/39190-akademiya-tashkent#tab49_39190r |access-date=2026-04-14 |archive-date=2016-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424055622/http://footballfacts.ru/clubs/39190-akademiya-tashkent#tab49_39190r |url-status=dead}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160601212448/http://lena-dvorkina.narod.ru/FOOTBALL_2013/FC_SNG_2013/Uzbek.html#m150 История футбольных клубов СНГ]</ref>. == Salgylanmalar == {{salgylanmalar}} [[Kategoriýa:Özbegistanyň futbol klublary]] [[Kategoriýa:Fergana welaýaty futbol klublary]] [[Kategoriýa:1998 ýylda esaslandyrylan futbol klublary]] [[Kategoriýa:1998 ýylda Özbegistanda esaslandyrylan futbol klublary]] [[Kategoriýa:Özbegistandaky ýapylan futbol klublary]] [[Kategoriýa:Elipbiý boýunça futbol klublary]] {{Özbegistan Superligasy}} ke37u45aq18kj79v0d77sdo7feiphpj 0 25002 270950 270923 2026-09-25T01:03:13Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270950 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson |name = Hannah Cockroft |honorific_suffix = |image = Hannah Cockroft.jpeg |caption = Cockroft 2010 ýylda |nickname = {{Unbulleted list |Harasat Hanna<ref name="Hurricane Hannah">{{cite web |url=https://www.teamgb.com/news/hurricane-hannah-breezes-final |title=Team GB: Hurricane Hannah Breezes Into Final |publisher=Team GB |access-date=8 September 2012}}</ref>}} |club = Leeds City AC |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1992|07|30}}<ref name="ParalympicsGB bio">{{cite web |url=http://www.paralympics.org.uk/gb/athletes/hannah-cockroft |title=London 2012 Athletes: Hannah Cockroft |publisher=ParalympicsGB |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709065323/http://paralympics.org.uk/gb/athletes/hannah-cockroft |archive-date=9 July 2016 |url-status=dead |access-date=10 September 2012 }}</ref> |education = |birth_place = Halifax, [[Günbatar Ýorkşir]], [[Angliýa]] |height = |weight = |website = http://www.hannahcockroft.com/ |sport = [[Maýyplar arabasynda ylgaw]] |coach = [[Jennie Banks]] |event = 100 m, 200 m, 400 m, 800 m |disability_class = [[T34 (klassifikasiýa)|T34]] |turned_pro = |retired = |paralympics = [[2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2012]], [[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2016]], [[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2020]], [[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2024]] |highest_ranking = |personal_best = |show_medals=yes |medal_templates = {{Medal|Sport|Aýallar [[Paralimpiýa ýeňil atletikasy]]}} {{Medal|Country|{{GBR2}}}} {{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}} {{Medal|Gold|[[2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2012 London]]|[[2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika — Aýallaryň 100 metri#T34|100 m T34]]}} {{Medal|Gold|2012 London|[[2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika — Aýallaryň 200 metri#T34|200 m T34]]}} {{Medal|Gold|[[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2016 Rio]]|[[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika — Aýallaryň 100 metri T34|100 m T34]]}} {{Medal|Gold|2016 Rio|[[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika — Aýallaryň 400 metri T34|400 m T34]]}} {{Medal|Gold|2016 Rio|[[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika — Aýallaryň 800 metri T34|800 m T34]]}} {{Medal|Gold|[[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2020 Tokio]]|[[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika — Aýallaryň 100 metri T34|100 m T34]]}} {{Medal|Gold|2020 Tokio|[[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika — Aýallaryň 800 metri T34|800 m T34]]}} {{Medal|Gold|[[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2024 Pariž]]|[[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika — Aýallaryň 100 metri T34|100 m T34]]}} {{Medal|Gold|2024 Pariž|[[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika — Aýallaryň 800 metri T34|800 m T34]]}} {{Medal|Competition|[[Dünýä Para ýeňil atletika çempionaty|Dünýä çempionatlary]]}} {{Medal|Gold|[[2011 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2011 Kraýstçörç]]|100 m T34}} {{Medal|Gold|2011 Kraýstçörç|200 m T34}} {{Medal|Gold|[[2013 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2013 Lion]]|[[2013 IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 100 metri|100 m T34]]}} {{Medal|Gold|2013 Lion|[[2013 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 200 metri|200 m T34]]}} {{Medal|Gold|[[2015 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2015 Doha]]|[[2015 IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 100 metri|100 m T34]]}} {{Medal|Gold|2015 Doha|[[2015 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 400 metri|400 m T34]]}} {{Medal|Gold|2015 Doha|[[2015 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 800 metri|800 m T34]]}} {{Medal|Gold|[[2017 ýylda geçirilen Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2017 London]]|[[2017 ýylda geçirilen Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 100 metri|100 m T34]]}} {{Medal|Gold|2017 London|[[2017 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 400 metri|400 m T34]]}} {{Medal|Gold|2017 London|[[2017 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 800 metri|800 m T34]]}} {{Medal|Gold|[[2019 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2019 Dubaý]]|[[2019 ýylda geçirilen Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 100 metri|100 m T34]]}} {{Medal|Gold|2019 Dubaý|[[2019 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 800 metri|800 m T34]]}} {{Medal|Gold|[[2023 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2023 Pariž]]|[[2023 ýylda geçirilen Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 100 metri|100 m T34]]}} {{Medal|Gold|2023 Pariž|[[2023 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 800 metri|800 m T34]]}} {{Medal|Gold|[[2024 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2024 Kobe]]|[[2024 ýylda geçirilen Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 100 metri|100 m T34]]}} {{Medal|Gold|2024 Kobe|[[2024 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 800 metri|800 m T34]]}} {{Medal|Gold|[[2025 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2025 Nýu-Deli]]|[[2025 ýylda geçirilen Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 100 metri|100 m T34]]}} {{Medal|Gold|2025 Nýu-Deli|[[2025 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 400 metri|400 m T34]]}} {{Medal|Gold|2025 Nýu-Deli|[[2025 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — Aýallaryň 800 metri|800 m T34]]}} {{Medal|Competition|[[Para ýeňil atletika boýunça Ýewropa çempionaty|Ýewropa çempionatlary]]}} {{Medal|Gold|[[2014 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça Ýewropa çempionaty|2014 Suonsi]] | [[2014 IPC ýeňil atletika boýunça Ýewropa çempionaty — Aýallaryň 100 metri|100 m — T34]]}} {{Medal|Gold|2014 Suonsi | [[2014 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça Ýewropa çempionaty — Aýallaryň 800 metri|800 m — T34]]}} {{Medal|Silver|[[2018 ýylky Para ýeňil atletika boýunça Ýewropa çempionaty|2018 Berlin]] | [[2018 ýylda geçirilen Para ýeňil atletika boýunça Ýewropa çempionaty — Aýallaryň 100 metri|100 m — T34]]}} {{Medal|Gold|2018 Berlin | [[2018 ýylky Para ýeňil atletika boýunça Ýewropa çempionaty — Aýallaryň 800 metri|800 m — T34]]}} {{Medal|Competition|[[Maýyplar arabasy we protezleri bolan türgenleriň halkara sport federasiýasy|IWAS ýaşlar dünýä çempionaty]]}} {{Medal|Gold|2011 Dubaý|200 m T34/53}} {{Medal|Gold|2011 Dubaý|400 m T34/53}} {{Medal|Silver|2011 Dubaý|100 m T34/53}} {{Medal|Silver|2011 Dubaý|800 m T34/53}} |updated = }} '''Hannah Lucy Cockroft''' (Hanna Lýusy Kokroft, doglan senesi: 1992 ýylyň 30 iýuly) — T34 klassifikasiýasyndaky sprint aralyklaryna ýöriteleşen britan tigirli oturgyçly (wielçer) ýaryşçysy we telewideniýe alyp baryjysy. Ol öz klassifikasiýasynda 100, 200, 400, 800 we 1500 metr aralyklarynda dünýä rekordlarynyň, şeýle hem 100, 200, 400 we 800 metr aralyklarynda Paralimpiýa rekordlarynyň eýesidir. 2012 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda Beýik Britaniýanyň adyndan çykyş edip, ol iki sany altyn medal gazandy. Ol Rio-de-Žaneýroda geçirilen 2016 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýene-de üç sany altyn medal gazandy<ref name="Facebook">{{cite web |title=Hannah Lucy Cockroft- Double World Champion |url=https://www.facebook.com/pages/Hannah-Lucy-Cockroft-Double-World-Champion/188751217827046 |publisher=Facebook |access-date=12 September 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=Hannah Cockroft OBE |url=https://www.sportingheritage.org.uk/content/what-we-do/ambassadors/hannah-cockcroft-mbe |access-date=15 August 2024 |website=Sporting Heritage }}</ref><ref>{{cite news |date=29 August 2021 |title=Tokyo Paralympics: Great Britain's Hannah Cockroft wins third successive 100m gold |url=https://www.bbc.com/sport/disability-sport/58372936 |access-date=15 August 2024 |work=BBC Sport }}</ref>. == Ilkinji ýyllary == Cockroft [[1992]] ýylyň [[30 iýul]]ynda Günbatar Ýorkşiriň Galifaks şäherinde doguldy. Doglandan soň onuň ýüregi iki gezek durdy; bu ýagdaý beýniniň birnäçe böleginde hemişelik zeper ýetmegine sebäp boldy. Netijede, onuň ýanbaşlary gowşady, aýaklarynda deformasiýa ýüze çykdy, hereket etmek bilen baglanyşykly kynçylyklar döredi we ellerindäki ownuk motorika (inçe hereket ukyplary) täsirlendi. Ol gysga aralyklara ýöräp bilýär, ýöne uzak aralyklar üçin tigirli oturgyç ulanýar<ref name="IPC records">{{cite web |title=IPC Athletics Records |url=https://www.paralympic.org/Results/world-records/Athletics |publisher=www.paralympic.org |access-date=10 September 2012}}</ref><ref name="2012 100m">{{cite news |title=Paralympics 2012: Cockroft wins first GB track gold |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/19437634 |work=BBC Sport |access-date=1 September 2012 |date=31 August 2012}}</ref><ref name="2012 200m">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/19511011 |title=Paralympics 2012: Hannah Cockroft wins second sprint gold |work=BBC Sport |access-date=6 September 2012 |date=6 September 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.paralympic.org/athletics/results |title=Rio 2016 Paralympic Results}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/olympics/paralympics/london-2012-paralympics-ten-essential-facts-about-hannah-cockroft-8091750.html|title=London 2012 Paralympics: Ten essential facts about ... Hannah Cockroft|last=Marsh|first=Jennie|date=29 August 2012|work=Evening Standard|location=London|access-date=10 March 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/active/10681257/Hannah-Cockroft-remembers-her-fifth-birthday-1997.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126134859/http://www.telegraph.co.uk/active/10681257/Hannah-Cockroft-remembers-her-fifth-birthday-1997.html|url-status=dead|archive-date=26 January 2018|title=Hannah Cockroft remembers her fifth birthday, 1997|date=7 March 2014|work=Daily Telegraph|access-date=4 March 2020|archivedate=4 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190704025055/https://www.telegraph.co.uk/active/10681257/Hannah-Cockroft-remembers-her-fifth-birthday-1997.html}}</ref>. === Tigirli oturgyçly ýaryşlara girişmegi === Başlangyç mekdepde okaýarka sport bilen meşgullanmaga rugsat berilmänsoň, Cockroft orta mekdepde ýüzmek, oturan ýagdaýda disk zyňmak we tigirli oturgyçly basketbol ýaly sport görnüşleri boýunça ýaryşlara gatnaşdy<ref name="Guardian 31 August 20122">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/aug/31/hannah-cockroft-paralympics |title=Hannah Cockroft burns up the track to relight a flame at Paralympics |last=Williams |first=Richard |date=31 August 2012 |newspaper=The Guardian |access-date=11 September 2012}}</ref>. Beýik Britaniýanyň mekdep oýunlarynda oturan ýagdaýda disk zyňmak boýunça kümüş medal gazanmagynyň netijesinde, ol 2007 ýylyň oktýabrynda Lafboro uniwersitetinde geçirilen Britaniýa Paralimpiýa Assosiasiýasynyň zehinleri ýüze çykarmak çäresine gatnaşdy<ref name="Guardian 18 August 20122">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/aug/18/paralympics-2012-hannah-cockroft |title=Paralympics 2012: Hannah Cockroft fears freeze on London's big stage |last=Steinberg |first=Jacob |date=18 August 2012 |newspaper=The Guardian |access-date=10 September 2012}}</ref>. Bu ýerde oňa öňki tigirli oturgyçly ýaryşçy Tanni Grey-Thompsonuň ýoldaşy doktor Ian Thompson tarapyndan ýokary derejeli ýaryş tigirli oturgyjyny synap görmek mümkinçiligi berildi<ref name="ParalympicsGB bio2">{{cite web |url=http://www.paralympics.org.uk/gb/athletes/hannah-cockroft |title=London 2012 Athletes: Hannah Cockroft |publisher=ParalympicsGB |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709065323/http://paralympics.org.uk/gb/athletes/hannah-cockroft |archive-date=9 July 2016 |url-status=dead |access-date=10 September 2012 }}</ref>. Thompson onuň karýerasynyň ilkinji ýylynda tälimçilik etdi. 2008 ýylda onuň gatnaşan tans akademiýasy özüniň ýyllyk şousynda programmalary satmakdan düşen girdejini oňa öz ýaryş tigirli oturgyjyny satyn almaga kömek etmek üçin berdi; ýöne oturgyç gelende, onuň şahsy ölçeglere görä gurnalyşy nädogry bolup çykdy, şonuň üçin kebşirleýji bolup işleýän kakasy oturgyjy oňa laýyk gelýän görnüşe özgertdi. Şol ýyl "UK School Games" ýaryşyna gaýdyp gelip, ilkinji gezek gatnaşan 100 metr aralyga ýaryşynda altyn medal gazanandan soň, Pekin Paralimpiýa oýunlaryndan gysga wagt geçenden soň Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa ýygyndysyna goşulmaga çagyryldy. 2009 ýylda Kokroft ilkinji gezek ýol ýaryşyna — "London Mini Marathon" ýaryşyna gatnaşdy we gyzlaryň arasynda 14–19 ýaş toparynda çempion adyny gazandy<ref name="Guardian 31 August 20122" />. == Karýerasy == === 2010 === 2010 ýyla çenli Kokroft "UK Athletics" guramasynyň baş Paralimpiýa tälimçisi Piter Erikssonyň ýolbaşçylygynda türgenleşýärdi<ref name="London 2012 bio2">{{cite web |url=http://www.london2012.com/paralympics/athlete/cockroft-hannah-5502349/ |title=Hannah Cockroft |publisher=London 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120911082146/http://www.london2012.com/paralympics/athlete/cockroft-hannah-5502349/ |archive-date=11 September 2012 |url-status=dead |access-date=11 September 2012 }}</ref>. Ol ýene-de "London Mini Marathon" ýaryşyna gatnaşyp, zenanlaryň arasyndaky çempionlyk derejesini gorap saklady; şeýle hem maý aýynda geçirilen "Knowsley" maýyplygy bolan türgenleriň ýaryşynda T34 derejesinde 400 metr aralyga ýaryşda 65,51 sekunt wagt görkezip, ilkinji gezek dünýä rekordyny goýdy. Şol aýyň dowamynda Kokroft "A-level" synaglaryny tabşyrdy we sekiz günüň içinde ýene-de ýedi sany dünýä rekordyny täzeledi<ref>{{cite news |date=4 December 2013 |title=Sports Personality contender: wheelchair racer Hannah Cockroft |url=https://www.bbc.com/sport/sports-personality/25199615 |access-date=15 August 2024 |work=BBC Sport }}</ref><ref>{{cite news |last=Steinberg |first=Jacob |date=18 August 2012 |title=Paralympics 2012: Hannah Cockroft fears freeze on London's big stage |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/aug/18/paralympics-2012-hannah-cockroft |access-date=15 August 2024 |work=The Observer |issn=0029-7712}}</ref><ref>{{cite web |date=31 August 2012 |title=Paralympics 2012: Hannah Cockroft storms away from the field to win GB's first athletics gold |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/9513197/Paralympics-2012-Hannah-Cockroft-storms-away-from-the-field-to-win-GBs-first-athletics-gold.html |access-date=15 August 2024 |website=The Telegraph }}</ref>. Dekabr aýynda geçirilen "Aviva" we "UK Athletics" baýrak gowşuryş dabarasynda ol 2010 ýyl üçin "Beýik Britaniýanyň iň gowy Paralimpiýa çykyşy" baýragyna mynasyp boldy<ref>{{cite web |title=Gaudio Designs and Manufactures UKA Aviva Athletics Awards |url=https://gaudio.co.uk/news/gaudio-designs-and-manufactures-uka-aviva-athletics-awards/ |access-date=15 August 2024 |website=Gaudio Trophies |archive-date=15 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815151640/https://gaudio.co.uk/news/gaudio-designs-and-manufactures-uka-aviva-athletics-awards/ |url-status=dead }}</ref>. === [[2011]] === Kokroft 19 ýaşynda [[Täze Zelandiýa]]nyň Kraýstçörç şäherinde geçirilen 2011 ýyldaky IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionatynda Beýik Britaniýanyň uly ýaşlylar ýygyndysyndaky ilkinji çykyşyny amala aşyrdy. Bu ýerde ol T34 derejesinde 100 metr we 200 metr aralyga ýaryşlarda altyn medal gazandy<ref name="ParalympicsGB bio3">{{cite web |url=http://www.paralympics.org.uk/gb/athletes/hannah-cockroft |title=London 2012 Athletes: Hannah Cockroft |publisher=ParalympicsGB |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709065323/http://paralympics.org.uk/gb/athletes/hannah-cockroft |archive-date=9 July 2016 |url-status=dead |access-date=10 September 2012 }}</ref>. Şol ýylyň dowamynda ol IWAS-yň ýaşlar arasyndaky dünýä çempionatynda ýaşlar toparynyň wekili hökmünde ilkinji gezek çykyş edip, hem 200 metr, hem-de 400 metr aralyga ýaryşlarda ýeňiş gazandy. Görkezen netijeleri oňa 2011 ýylyň noýabr aýynda "Beýik Britaniýanyň iň gowy Paralimpiýa çykyşy" baýragynyň ikinjisini we öz ýeňil atletika kluby bolan "Leeds City AC"-da ömürlik hormatly agzalyk hukuklaryny gazandyrdy. === 2012 === [[2012]] ýylyň maý aýynda Kokroft London Olimpiýa stadionynda dünýä rekordyny goýan ilkinji Paralimpiýa türgeni boldy; ol T34 derejesinde 100 metr aralyga ýaryşy 18,56 sekuntda tamamlap, ýeňiş gazandy. Şol aýyň ahyrynda Şweýsariýanyň milli çempionatynda rekordy ýene-de täzeläp, ýaryşy 17,60 sekuntda tamamlady. 2012 ýylyň 31 awgustynda Kokroft ilkinji gezek Paralimpiýa oýunlarynyň finalynda çykyş etdi we T34 kysymly ýaryşda 100 metre ylgaw boýunça finaly 18,05 sekuntda (Paralimpiýa rekordy bilen) tamamlap, Beýik Britaniýa üçin 2004 ýyldan bäri ýeňil atletika boýunça ilkinji altyn medaly, şeýle-de 2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlaryndaky ýeňil atletika boýunça ilkinji altyn medaly gazandy. 6 sentýabrda ol T34 kysymly ýaryşda 200 metre aralygy 31,90 sekuntda geçip, ýene bir altyn medal gazandy; bu netije hem Paralimpiýa rekordy boldy<ref name="ParalympicsGB bio4">{{cite web |url=http://www.paralympics.org.uk/gb/athletes/hannah-cockroft |title=London 2012 Athletes: Hannah Cockroft |publisher=ParalympicsGB |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709065323/http://paralympics.org.uk/gb/athletes/hannah-cockroft |archive-date=9 July 2016 |url-status=dead |access-date=10 September 2012 }}</ref>. "London-2012" oýunlaryndaky üstünlikleri hormatyna, "Royal Mail" kompaniýasy Kokroftyň şekili düşürilen iki sany poçta markasyny çykardy we onuň doglan şäheri bolan Galifaksda iki sany poçta gutusyny altyn reňke boýady<ref name="2012 100m2">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/19437634 |title=Paralympics 2012: Cockroft wins first GB track gold |date=31 August 2012 |access-date=1 September 2012 |work=BBC Sport}}</ref>. Ol Galifaksdaky "Piece Hall" binasynda geçirilen garşy alyş dabarasynda Kolderdeýl şäheriniň hormatly raýaty diýen ada mynasyp görüldi we 2013 ýylyň Täze ýyl sylaglarynyň hatarynda MBE (Britan imperiýasynyň ordeniniň agzasy) derejesine eýe boldy<ref name="2012 200m2">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/19511011 |title=Paralympics 2012: Hannah Cockroft wins second sprint gold |date=6 September 2012 |access-date=6 September 2012 |work=BBC Sport}}</ref>. === 2013 === [[28 iýul]]da Kokroft Olimpiýa stadionynda geçirilen "Anniversary Games" ýaryşynda T33/T34 derejesindäki 100 metr aralyga ylgaw ýaryşyny 17,80 sekuntlyk netije bilen — stadionyň rekordyny goýup — ýeňip aldy. Şol aýyň dowamynda Lionda geçirilen IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionatynda Kokroft T34 derejesindäki 100 metr we 200 metr aralyklardaky çempionlyk titullaryny gorap saklady<ref name="ParalympicsGB bio4"/>. Kokroft [[2013]] ýylda BBC-niň "Ýylyň sport şahsyýeti" baýragyna dalaşgärleriň sanawyna girizildi we umumy hasapda 7 orny eýeledi. Ol Paralimpiýa oýunlary geçirilmeýän ýylda bu baýraga dalaşgär görkezilen ilkinji paralimpiýaçy boldy<ref name="2012 100m2"/><ref name="2012 200m2"/>. === [[2014]] === Mart aýynda Kokroft "Sport Relief" çäresiniň çäginde geçirilen "Strictly Come Dancing" şou-ýaryşyna gatnaşdy we Paşa Kowalew bilen bilelikde tans edip, ýeňiji boldy. 1 iýunda Bedford halkara ýaryşlarynda Kokroft 1500 metr aralykda 3:53,57 minutlyk täze dünýä rekordyny goýdy<ref>{{cite web |url=http://wdsauk.co.uk/sport-relief-does-strictly/ |title=Sport Relief does Strictly |website=Wheelchair Dance Support Association (UK) |access-date=12 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714164058/http://wdsauk.co.uk/sport-relief-does-strictly/ |archive-date=14 July 2014 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bedfordgames.net/Results/2014-BIG-Results.pdf |title=Bedford International Games – Results |website=Bedford International Games |access-date=12 June 2014}}</ref>. Awgust aýynda Kokroft 100 metr aralykda altyn medal gazandy we ilkinji gezek 800 metr aralyga ýaryşa gatnaşyp, Suonside geçirilen IPC Ýewropa çempionatynda altyn medala eýe boldy. Soňra ol Beýik Britaniýanyň ýeňil atletika boýunça ýylyň para-atleti adyna dördünji gezek mynasyp boldy we "Athletics Weekly" neşiri tarapyndan ýylyň iň gowy aýal para-atleti diýlip yglan edildi. === 2015 === [[2015]] ýylda Kokroft ýedi ýylyň dowamynda ilkinji gezek ýaryşda ýeňildi; ol iýul aýynda Newhamda geçirilen açyk ýaryşda 400 metr aralykda watandaşy Kare Adenegandan yza galyp, ikinji orny eýeledi. Şol günüň dowamynda ol 800 metr aralykda ýeňiş gazandy. Möwsümiň ahyrynda Dohada geçirilen IPC dünýä çempionatynda Kokroft 100 metr aralykda dünýä çempiony titulyny gorap saklady, şeýle hem dünýä çempionaty derejesinde ilkinji gezek 400 metr we 800 metr aralyklarda altyn medallary gazandy. === 2016 === [[2016]] ýylda Rio şäherinde geçirilen tomusky Paralimpiýa oýunlarynda Kokroft üç sany altyn medal gazandy: ol zenanlaryň arasynda T34 kysymly ýaryşda 100 metr aralyga ylgaw boýunça çempionlyk derejesini gorap saklady<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympics/paralympics/paralympics-2016-results-britain-surpass-beijing-2008-gold-medal-total-sarah-storey-hannah-cockroft-a7308366.html |title=Paralympics 2016: Britain surpass Beijing 2008 gold medal total as Sarah Storey and Hannah Cockroft triumph |date=15 September 2016 |work=The Independent |access-date=16 September 2016}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.coventrytelegraph.net/news/gold-silver-paralympics-100m-coventrys-11871090 |title=Gold and silver in Paralympics 100m for Coventry's Hannah Cockroft and Kare Adenegan |date=11 September 2016 |work=Coventry Telegraph |access-date=16 September 2016}}</ref>, şeýle hem 400 metr aralyga ylgaw boýunça T34 kysymly ýaryşda 58,78 sekuntlyk täze dünýä rekordyny goýup ýeňiş gazandy we 800 metr aralyga ylgaw boýunça T34 kysymly ýaryşda hem ýeňiji boldy<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympics/paralympics/paralympics-2016-results-britain-surpass-beijing-2008-gold-medal-total-sarah-storey-hannah-cockroft-a7308366.html |title=Paralympics 2016: Britain surpass Beijing 2008 gold medal total as Sarah Storey and Hannah Cockroft triumph |date=15 September 2016 |work=The Independent |access-date=16 September 2016}}</ref>. Ol bu üç ýaryşyň hemmesinde hem Oýunlaryň rekordyny täzeledi. Watanyna dolanyp geleninden soň, ol Günbatar Ýorkşiriň "Deputy Lieutenant" (wekilçilikli wezipeli şahsyýet) wezipesine bellendi<ref>{{cite news |url=http://www.yorkshirepost.co.uk/sport/athletics/rio-paralympics-halifax-s-hannah-cockroft-leads-golden-streak-to-beat-london-2012-tally-1-8131492 |title=Rio Paralympics: Halifax's Hannah Cockroft leads golden streak to beat London 2012 tally |date=16 September 2016 |work=Yorkshire Post |access-date=16 September 2016 |archivedate=28 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190428093422/https://www.yorkshirepost.co.uk/sport/athletics/rio-paralympics-halifax-s-hannah-cockroft-leads-golden-streak-to-beat-london-2012-tally-1-8131492 }}</ref>. === 2017 === [[2017]] ýylda Kokroft karýerasynda üçünji gezek 1500 metr aralyga ýaryşa gatnaşyp, 3:50,22 wagt görkezijisi bilen T34 kysymly ýaryş boýunça dünýä rekordyny täzeledi. Şeýlelikde, ol ilkinji gezek T34 kysymly ýaryşlar boýunça dünýä rekordlarynyň doly toplumyna eýe boldy. Şweýsariýanyň Arbon şäherinde geçirilen şol ýaryşda ol şeýle hem, öňki ýyl Rio-2016 Paralimpiýa oýunlarynda goýan 400 metr aralyga ylgaw boýunça dünýä rekordyny we 800 metr aralyga ylgaw boýunça dünýä rekordyny täzeledi; ol 800 metr aralykda 1:55,73 wagt görkezijisini hasaba aldyrdy. Iýul aýynda ol özüniň dördünji dünýä çempionatynda bäsleşmek üçin Stratforddaky QEII Olimpiýa stadionynda geçirilýän ýaryşa — özüniň "öýüne" dolandy. T34 kysymly ýaryşda 100 metr aralyga ylgaw boýunça finaldan öňki gije iýmitden zäherlenmegine garamazdan, Kokroft güýçli irade görkezip, 17,18 sekuntlyk täze dünýä rekordy bilen altyn medala eýe boldy. Şeýle hem ol 800 metr we 400 metr aralyklarda dünýä çempiony boldy; netijede, ol jemi 10 gezek dünýä çempiony derejesine ýetdi we Dünýä çempionatlarynyň taryhynda iň köp üstünlik gazanan britan türgeni boldy. Gazanan üstünlikleri üçin Kokroft Sport žurnalistleriniň assosiasiýasy tarapyndan "Ýylyň britan zenan türgeni" diýlip yglan edildi. Ol bu baýraga eýe bolan taryhda ilkinji Paralimpiýa türgeni boldy (baýragyň 57 ýyllyk taryhynda). === 2018 === [[2018]] ýyl Kokroftyň halkara derejesindäki ilkinji ýeňlişine şaýat boldy. Ýedi ýyllap ýeňijiler kürsüsiniň iň ýokarky basgançagynda durandan soň, 26 ýaşly türgen Berlin şäherinde geçirilen Para-ýeňil atletika boýunça Ýewropa çempionatynda T34 klasynda 100 metre ylgaw ýaryşynda kümüş medal gazandy. Şondan soň, 2016 ýyldaky ýaryşa gatnaşyp bilmändigi sebäpli, ol 800 metre ylgaw boýunça Ýewropa çempiony diýen adyny gaýtadan gazandy. === 2021 === [[2021]] ýylyň iýun aýynda Kokroft Tokioda geçirilmegi yza süýşürilen 2020 ýylyň Paralimpiýa oýunlarynda Beýik Britaniýa wekilçilik etmek üçin saýlanan ilkinji on iki türgeniň hataryna goşuldy. Iýun aýynyň ahyrynda ol Mançesterde geçirilen Britaniýanyň ýeňil atletika çempionatynda gatnaşyp, garyşyk klassifikasiýaly 400 metre aralyga maýyp arabasyndaky ýaryşda Sammi Kinghorn we Mel Wuds ýaly bäsdeşlerinden öňe geçip, birinji orny eýeledi. Ol Tokio Paralimpiýa oýunlarynda 16,39 sekuntlyk täze dünýä rekordy bilen altyn medal gazanyp, zenanlaryň arasynda T34 klasynda 100 metre ylgaw boýunça Paralimpiýa çempiony diýen adyny üstünlikli gorady. Bu onuň zenanlaryň arasynda 100 metre ylgaw ýaryşynda yzly-yzyna gazanan üçünji we umumylykda ýedinji Paralimpiýa altyn medaly boldy<ref>{{cite web|date=27 June 2021|title=Muller British Champs (Sunday): Jemma and Beth book Tokyo tickets|url=https://www.scottishathletics.org.uk/muller-british-champs-sunday/|access-date=23 July 2021|website=Scottish Athletics}}</ref><ref>{{cite web|last=Media|first=P. A.|date=29 August 2021|title=Cockroft breaks T34 100m world record to claim sixth Paralympic gold|url=http://www.theguardian.com/sport/2021/aug/29/hannah-cockroft-t34-100m-world-record-gold-paralympics-athletics-triathlon|access-date=29 August 2021|website=The Guardian}}</ref><ref>{{cite news|title=Cockroft wins third successive 100m gold|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/58372936|access-date=29 August 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=ATHLETICS PARALYMPIC GOLD MEDALLISTS AMONG THOSE RECOGNISED IN THE NEW YEAR HONOURS LIST |url=https://www.britishathletics.org.uk/news-and-features/athletics-paralympic-gold-medallists-among-those-recognised-in-the-new-year-honours-list/ |access-date=15 August 2024 |website=British Athletics }}</ref>. === 2023 === [[2023]] ýylyň iýul aýynda Parižde geçirilen Para-ýeňil atletika boýunça dünýä çempionatynda ol 100 metre ylgaw boýunça özüniň altynjy dünýä çempiony adyny gazandy<ref>{{cite news |date=13 July 2023 |title=Para Athletics World Championships: Hannah Cockroft leads 100m British clean sweep |url=https://www.bbc.com/sport/disability-sport/66188467 |access-date=15 August 2024 |work=BBC Sport }}</ref>. === 2024 === Kokroft Fransiýanyň Pariž şäherinde geçirilen 2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda bäsleşmäge saýlandy. T34 klasynda 100 metre ylgaw ýaryşynda ol 17,99 sekuntlyk netije bilen altyn medal gazandy we topardaşy Kare Adenegandan bir sekuntdan gowrak öňe geçdi. T34 klasynda 800 metre ylgaw ýaryşynda hem ol 1:55,44 minutlyk netije bilen altyn medal gazanyp, topardaşy we kümüş medal eýesi Kare Adenegandan sekiz sekunt öňe geçdi; şeýlelikde, onuň gazanan Paralimpiýa altyn medallarynyň sany dokuza ýetdi<ref name="2024 Olympics">{{cite news |last=Harkness |first=Ewan |date=23 August 2024 |title=Hannah Cockroft, Alfie Hewett and 23 other ParalympicsGB athletes you need to know about |url=https://www.telegraph.co.uk/paralympic-sport/0/hannah-cockroft-alfie-hewitt-paralympics-gb-team-paris-2024/ |access-date=17 September 2024 |work=The Telegraph |issn=0307-1235}}</ref>. === 2025 === Nýu-Delide geçirilen 2025 ýylyň Para-ýeňil atletika boýunça dünýä çempionatynda Kokroft T34 klasynda 400 metre ylgaw ýaryşynda 55,62 sekuntlyk netije bilen altyn medal gazandy. Bu ýeňiş Cockroft-a karýerasyndaky 29 uly derejeli baýragyny gazandyrdy<ref>{{Cite web |date=2025-09-28 |title=World Para Athletics Championships: Hannah Cockroft wins 17th world title |url=https://www.bbc.co.uk/sport/articles/cn827pzj1pmo |access-date=2025-10-29 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref>. == Şahsy durmuşy == Cockroft [[2013]] ýylda Coventry uniwersitetinde žurnalistika we media ugry boýunça bilim almak üçin Yorkshire-daky öýüni we türgenleşik merkezini terk etdi. Ol Rio Paralimpiýa oýunlaryna taýýarlanmak üçin 2016 ýylda öz doglan şäheri bolan Halifaxa dolanyp geldi. Ol ýeňil atletika karýerasy tamamlanandan soň telewideniýe pudagynda işlemegi meýilleşdirýär<ref name=":87">{{Cite news |date=3 October 2014 |title=Boris declines challenge by Paralympian to spend day in a wheelchair |url=https://www.itv.com/news/london/update/2014-10-03/boris-johnson-declines-challenge-to-spend-a-day-in-a-wheelchair |access-date=26 June 2024 |work=ITV News London}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 October 2014 |title=Paralympic champion challenges Boris Johnson to spend a day in a wheelchair |url=https://www.itv.com/news/london/2014-10-03/paralympic-champion-challenges-boris-johnson-to-spend-a-day-in-a-wheelchair |access-date=26 June 2024 |work=ITV News London}}</ref>. [[2014]] ýylyň oktýabr aýynda Cockroft şol wagtky London şäheriniň häkimi Boris Jonsona bir gününi maýyp arabasynda geçirmegi teklip etdi; ol "[London metrosynda] maýyp arabasy üçin şertleriň gaty pesdigini" we şonuň üçin häkimiň ähli duşuşyklaryna gatnaşyp bilmejekdigini öňe sürdi. Häkim Jonson bu teklibi kabul etmedi, ýöne elýeterlilik bilen baglanyşykly kynçylyklary ýüze çykarmak ugrundaky tagallalary üçin Cockroft-a minnetdarlyk bildirdi<ref name=":87"/>. 2014 ýylyň oktýabr aýynda ol "17 Sports Management Limited" ("17") atly sport dolandyryş kompaniýasyny esaslandyrdy<ref>[https://www.paralympic.org/news/hannah-cockroft-launches-sports-management-company Hannah Cockroft launches sports management company]</ref>. Ol kanadaly maýyp arabasyndaky türgen Şantal Petitklerki ([[Chantal Petitclerc]]) özüniň sportdaky ylham çeşmesi hasaplaýar<ref name="ParalympicsGB bio5">{{cite web |url=http://www.paralympics.org.uk/gb/athletes/hannah-cockroft |title=London 2012 Athletes: Hannah Cockroft |publisher=ParalympicsGB |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709065323/http://paralympics.org.uk/gb/athletes/hannah-cockroft |archive-date=9 July 2016 |url-status=dead |access-date=10 September 2012 }}</ref>. 15 sany Paralimpiýa altyn medalynyň eýesi bolan we ozal Eriksson tarapyndan tälim berlen Petitklerk, Cockroft-yň ösüşine tälimçi we maslahatçy hökmünde goşant goşdy<ref name="ParalympicsGB bio5"/><ref name="Telegraph 6 September 20122">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/9526816/Paralympics-2012-Hannah-Cockroft-destroys-the-field-as-she-wins-T34-200m-final-to-claim-gold-for-Great-Britain.html |title=Paralympics 2012: Hannah Cockroft destroys the field as she wins T34 200m final to claim gold for Great Britain |last=Hart |first=Simon |date=6 September 2012 |newspaper=The Telegraph |access-date=11 September 2012}}</ref><ref name="C4 bio2">{{cite web |url=http://paralympics.channel4.com/the-athletes/athleteid=422/qa.html |title=Hannah Cockroft Q&A |publisher=Channel 4 |access-date=10 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120910000901/http://paralympics.channel4.com/the-athletes/athleteid=422/qa.html |archive-date=10 September 2012 |url-status=dead }}</ref>. 2019 ýylyň mart aýynda ol "Channel 4" kanalynyň "The Great British Bake Off" gepleşiginiň "Stand Up To Cancer" (Rak keseline garşy göreş) atly ýörite bölüminde çykyş etdi. 2020 ýylda Cockroft we onuň hyzmatdaşy Nathan Maguire BBC teleýaýlymynyň "The Hit List" gepleşiginiň meşhur şahsyýetler üçin niýetlenen ýörite bölüminde bilelikde çykyş etdiler<ref>{{cite web |last=Spink |first=Alex |date=19 August 2021 |title=Hannah Cockroft primed for Paralympic take off after Celebrity Bake Off |url=https://www.mirror.co.uk/sport/other-sports/hannah-cockroft-primed-paralympic-take-24791729 |access-date=15 August 2024 |website=The Mirror }}</ref><ref>{{cite web |title=The Great Celebrity Bake Off for Stand Up To Cancer press pack {{!}} Channel 4 |url=https://www.channel4.com/press/press-pack/great-celebrity-bake-stand-cancer-press-pack |access-date=15 August 2024 |website=www.channel4.com}}</ref><ref>{{cite web |last=Spink |first=Alex |date=19 August 2021 |title=Hannah Cockroft primed for Paralympic take off after Celebrity Bake Off |url=https://www.mirror.co.uk/sport/other-sports/hannah-cockroft-primed-paralympic-take-24791729 |access-date=15 August 2024 |website=The Mirror }}</ref><ref>{{cite web |title=The Great Celebrity Bake Off for Stand Up To Cancer press pack {{!}} Channel 4 |url=https://www.channel4.com/press/press-pack/great-celebrity-bake-stand-cancer-press-pack |access-date=15 August 2024 |website=www.channel4.com}}</ref><ref name=Para>{{cite web |url=https://www.paralympic.org/nathan-maguire |title=Nathan Maguire |website=Paralympic.org |publisher=[[International Paralympic Committee]] |access-date=9 August 2021 |archive-date=9 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809112034/https://www.paralympic.org/nathan-maguire |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.paralympic.org/nathan-maguire |title=Nathan Maguire |website=Paralympic.org |publisher=[[International Paralympic Committee]] |accessdate=9 August 2021}}</ref>. == Sylaglary == Cockroft ýeňil atletika pudagyndaky hyzmatlary üçin 2013 ýylyň Täze ýyl sylaglarynda Britan imperiýasynyň ordeniniň agzasy (MBE), 2022 ýylyň Täze ýyl sylaglarynda Britan imperiýasynyň ordeniniň ofiseri (OBE) we 2025 ýylyň Täze ýyl sylaglarynda Britan imperiýasynyň ordeniniň komandiri (CBE) derejelerine mynasyp görüldi. Ol 2012 ýylyň 13 sentýabrynda Kalderdeýl (Calderdale) etrabynyň hormatly raýaty diýen at (Freedom of the Borough) bilen sylaglandy we 2016 ýylyň oktýabrynda Günbatar Ýorkşiriň (West Yorkshire) wise-leýtenanty wezipesine bellenildi. Şeýle-de, oňa Bredford uniwersiteti (2014 ýylda) we Ýork Sent Jon uniwersiteti (2016 ýylda) tarapyndan hormatly derejeler berildi<ref>{{cite news |url=http://www.yorkpress.co.uk/news/14905520.Degree_of_success_for_York_St_John/ |title=Degree of success for York St John |work=[[York Press]] |author=Lewis, Haydn |date=15 November 2016 |access-date=11 November 2019}}</ref>. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cockroft, Hannah}} [[Kategoriýa:Häzirki wagtda ýaşaýan adamlar]] [[Kategoriýa:XXI asyryň iňlis türgen zenanlary]] [[Kategoriýa:Kowentri uniwersitetiniň uçurymlary]] [[Kategoriýa:Bradford uniwersitetiniň uçurymlary]] [[Kategoriýa:Ýork Sent Jon uniwersitetiniň uçurymlary]] [[Kategoriýa:2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň ýeňil atletika boýunça çempionatynda ýeňiji bolanlar]] [[Kategoriýa:Beýik Britaniýaly aýal maýyp arabasyndaky ýaryşçylar]] [[Kategoriýa:Britan imperiýasynyň ordeniniň komandirleri]] [[Kategoriýa:Ýorkşiriň orunbasar leýtenantlary]] [[Kategoriýa:Iňlis türgen zenanlar]] [[Kategoriýa:Iňlis aýal maýyp arabasyndaky ýaryşçylar]] [[Kategoriýa:2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda medal gazananlar]] [[Kategoriýa:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda medal gazananlar]] [[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda medal gazananlar]] [[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda medal gazananlar]] [[Kategoriýa:Para-atletika boýunça dünýä çempionatynda medal gazananlar]] [[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa türgenleri]] [[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa altyn medalçylary]] [[Kategoriýa:Ýeňil atletika boýunça Paralimpiýa medalçylary]] [[Kategoriýa:Maýyp arabasyndaky ýaryşlar boýunça Paralimpiýa türgenleri]] [[Kategoriýa:Halifaksdan (Günbatar Ýorkşir) bolan türgenler]] [[Kategoriýa:Maýyplygy bolan telewideniýe alyp baryjylary]] [[Kategoriýa:Serebral ysgynsyzlygy bolan ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:Para-atletika boýunça dünýä çempionatynda ýeňiji bolanlar]] [[Kategoriýa:Para-atletika boýunça dünýä rekordynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Para-atletika boýunça Ýewropa çempionatynda medal gazananlar]] j1685hocufj7b3ujpizb9sgqjaren2x 0 25012 270955 270862 2026-09-25T01:34:14Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270955 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = Oksana Masters | image = Oksana Masters mixed sculls final 2012 crop.png | caption = Masters [[2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda]] | nationality = Amerikaly | native_name_lang = uk | native_name = Оксана Мастерс | birth_date = {{birth date and age|1989|6|19}} | birth_place = [[Hmelnytskyý]], [[Ukrainian Soviet Socialist Republic|Ukrain SSR]], [[Sowet Soýuzy]] (häzirki [[Ukraina]]) | height = 5 fut 8 dýuým (2012) | weight = 122 funt (2012) | country = ABŞ | sport = [[Para küreklemek]], [[Para welosiped sporty]], [[Para dagylyk lyža ýaryşy]], [[Para biatlon]] | event = Garyşyk jübüt kürek | team = ABŞ-nyň Paralimpiýa ýygyndysy | partner = [[Aaron Pike (athlete)|Aaron Pike]] | coach = Justin Lednar, Bob Hurley, Roger Payne, [[Brad Alan Lewis]] | paralympics = '''[[2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary]]''': Göwre we eller bilen garyşyk jübüt kürek - Bürünç, ''[[2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary]]''': Nordic Ski Cross Country - Kümüş we Bürünç, şeýle hem Biatlon, ''[[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary]]''': Welosiped sporty | medal_templates = {{Medal|Country|{{USA}}}} {{Medal|Sport|Aýallaryň [[Para dagylyk lyža ýaryşy|para dagylyk lyža ýaryşy]]}} {{Medal|Competition|[[Gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dagylyk lyža ýaryşy|Paralimpiýa oýunlary]]}} {{Medal|Gold | [[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2018 Pýongçang]]|[[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dagylyk lyža ýaryşy - aýallaryň 1,5 km klassiki sprinti|1,5 km klassiki sprint, oturyp]]}} {{Medal|Gold|2018 Pýongçang|[[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dagylyk lyža ýaryşy - aýallaryň 7,5 kilometrlik klassiki ýaryşy|5 km, oturyp]]}} {{Medal|Gold|[[2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2022 Pekin]]|[[2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dagylyk lyža ýaryşy - garyşyk 4 × 2,5 kilometrlik estafeta|4 × 2,5 km garyşyk estafeta]]}} {{Medal|Gold|[[2026 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2026 Milano Kortina]]|[[2026 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda para dagylyk lyža ýaryşy - aýallaryň klassiki sprinti|Sprint, oturyp]]}} {{Medal|Gold|2026 Milano Kortina|[[2026 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda para dagylyk lyža ýaryşy - aýallaryň 10 kilometrlik klassiki ýaryşy|10 km, oturyp]]}} {{Medal|Gold|2026 Milano Kortina|[[2026 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda para dagylyk lyža ýaryşy - garyşyk 4 × 2,5 kilometrlik estafeta|4 × 2,5 km garyşyk estafeta]]}} {{Medal|Silver | [[2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2014 Soçi]]|[[2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dagylyk lyža ýaryşy - aýallaryň 15 km erkin ýaryşy#Oturyp (12 km)|12 km, oturyp]]}} {{Medal|Silver|2022 Pekin|[[2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dagylyk lyža ýaryşy - aýallaryň 15 kilometrlik erkin ýaryşy|15 km, oturyp]]}} {{Medal|Silver|2022 Pekin|[[2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dagylyk lyža ýaryşy - aýallaryň 1,5 km sprinti|1,5 km sprint, oturyp]]}} {{Medal|Silver|2022 Pekin|[[2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dagylyk lyža ýaryşy - aýallaryň 10 kilometrlik ýaryşy|10 km, oturyp]]}} {{Medal|Bronze|2014 Soçi|[[2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dagylyk lyža ýaryşy - aýallaryň 5 km erkin ýaryşy#Oturyp (5 km)|5 km, oturyp]]}} {{Medal|Bronze|2018 Pýongçang|[[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dagylyk lyža ýaryşy - aýallaryň 15 kilometrlik erkin ýaryşy|12 km, oturyp]]}} {{Medal|Bronze|2026 Milano Kortina|[[2026 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda para dagylyk lyža ýaryşy - aýallaryň 20 kilometrlik erkin ýaryşy|20 km, oturyp]]}} {{Medal|Sport|Aýallaryň [[Para biatlon]]}} {{Medal|Competition|[[Gyşky Paralimpiýa oýunlarynda biatlon|Paralimpiýa oýunlary]]}} {{Medal|Gold|2022 Pekin|[[2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda biatlon - aýallaryň 6 kilometrlik ýaryşy|6 km, oturyp]]}} {{Medal|Gold|2022 Pekin|[[2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda biatlon - aýallaryň 12,5 kilometrlik ýaryşy|12,5 km, oturyp]]}} {{Medal|Gold|[[2026 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2026 Milano Kortina]]|[[2026 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda para biatlon - aýallaryň sprinti|Sprint, oturyp]]}} {{Medal|Silver|2018 Pýongçang|[[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda biatlon - aýallaryň 6 kilometrlik ýaryşy|6 km, oturyp]]}} {{Medal|Silver|2018 Pýongçang|[[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda biatlon - aýallaryň 12,5 kilometrlik ýaryşy|12,5 km, oturyp]]}} {{Medal|Silver|2022 Pekin|[[2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda biatlon - aýallaryň 10 kilometrlik ýaryşy|10 km, oturyp]]}} {{Medal|Sport | Aýallaryň [[Para küreklemek]]}} {{Medal|Competition|[[Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda küreklemek|Paralimpiýa oýunlary]]}} {{Medal|Bronze| [[2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2012 London]]|[[2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda küreklemek - garyşyk jübüt kürek|Göwre we eller bilen garyşyk jübüt kürek]]}} {{Medal|Sport | Aýallaryň [[Para welosiped sporty]]}} {{Medal|Competition|[[Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda welosiped sporty|Paralimpiýa oýunlary]]}} {{Medal|Gold| [[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2020 Tokio]]|[[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda welosiped sporty - aýallaryň ýol wagt ýaryşy H4-5|Ýol wagt ýaryşy H4-5]]}} {{Medal|Gold| 2020 Tokio|[[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda welosiped sporty - aýallaryň ýol ýaryşy H5|Ýol ýaryşy H5]]}} {{Medal|Gold| [[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2024 Pariž]]|[[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda welosiped sporty - aýallaryň ýol wagt ýaryşy H4-5|Ýol wagt ýaryşy H4-5]]}} {{Medal|Gold|2024 Pariž|[[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda welosiped sporty - aýallaryň ýol ýaryşy H5|Ýol ýaryşy H5]]}} {{Medal|Competition|[[UCI Para-welosiped ýol boýunça dünýä çempionaty|Ýol boýunça dünýä çempionaty]]}} {{Medal|Gold|[[2023 UCI Para-welosiped ýol boýunça dünýä çempionaty|2023 Glazgo]]|[[2023 UCI Para-welosiped ýol boýunça dünýä çempionaty|Ýol ýaryşy H5]]}} | show_medals = }} '''Oksana Masters''' (Oksana Oleksandriwna Masters, doglan senesi: 1989 ýylyň 19 iýuny) — Kentukki ştatynyň Luiswill şäherinden bolan, birnäçe sport görnüşi boýunça çykyş edýän amerikan paralimpiýa türgeni. Esasanam gaýykda kürek çekmek we ýurtara çäňňekli (cross-country) lyža sporty boýunça ýöriteleşen türgen, 2012 ýylda Londonda geçirilen tomusky Paralimpiýa oýunlarynda garyşyk jübütleýin kürek çekmek ýaryşynda (göwre we gol hereketine esaslanýan kategoriýada) ABŞ-nyň taryhyndaky ilkinji medaly gazandy. Şeýle hem, ol 2014 we 2018 ýyllardaky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda ABŞ-nyň nordik lyža ýygyndy toparynyň düzüminde çykyş etdi. Ol 2014 ýylda iki sany, 2018 ýylda bolsa (şol sanda iki altyn medal bilen bilelikde) bäş sany Paralimpiýa medalyny gazandy. 2012 ýyldaky Paralimpiýa oýunlaryndan soň para-welosiped sporty bilen meşgullanyp başlady we 2016 hem-de 2020 ýyllardaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşyp, soňkusynda iki altyn medal aldy. Ol 2022 ýyldaky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda hem çykyş edip, oturan ýagdaýda geçirilýän biatlon ýaryşynda (zenanlar arasynda 6 km aralykda) altyn medal gazandy. Oksana 2020 ýylda "Laureus" dünýäniň iň gowy maýyp türgeni baýragyna mynasyp boldy. == Irki durmuşy == Oksana 1989 ýylda Ukrainanyň Hmelniskij şäherinde Oksana Aleksandriwna Bondarçuk ady bilen dünýä indi. Ol Çernobyl ýadro heläkçiliginden üç ýyl geçenden soň, radiasiýa sebäpli ýüze çykan birnäçe dogabitdi kemçilikler bilen doguldy. Bu kemçilikleriň arasynda aýaklaryň uzynlygynyň dürli bolmagyna getirýän "tibial gemimeliýa" (göwrümiň aşaky bölegindäki süňkleriň ösmezligi ýa-da ýoklugy), agyrlyk göterýän süňkleriň bolmazlygy, başam barmaklary bolmadyk we bir-birine birigen barmaklar, şeýle hem her aýagynda alty barmak bolmagy ýaly ýagdaýlar bardy. Biologik ene-atasy ony taşlady we ol ukrain çagalar öýüne tabşyryldy; ýedi ýaşyna çenli ol ýene-de iki sany çagalar öýüni çalşyrmaly boldy. Çagalar öýlerinde ol erkekler tarapyndan ýygy-ýygydan urulýardy we zorlanýardy; käwagt bu ýagdaý günde birnäçe gezek gaýtalanýardy. Ol ýerde işleýän aýallar bolsa hiç zat görmedik ýaly bolup, üns bermezlige çalyşýardylar<ref name="USRowing">{{Citation |title=Oksana Masters |url=http://www.usrowing.org/Pressbox/AthleteBios/OksanaMasters |website=usrowing.org |access-date=September 11, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305002118/http://www.usrowing.org/Pressbox/AthleteBios/OksanaMasters |archive-date=March 5, 2014}}</ref><ref name="Times-Mirror">{{cite news |last=Johnson |first=Stephen |title=Lovettsville veteran wins bronze in Paralympics |newspaper=Loudoun Times-Mirror |location=[[Leesburg, Virginia]] |publisher=Times Community Media |date=September 5, 2012 |url=https://www.loudountimes.com/news/lovettsville-veteran-wins-bronze-in-paralympics/article_b72fb067-331b-55ad-a768-29b1297afc98.html |access-date=November 15, 2023}}</ref><ref name="2014teamnamed">{{cite news |title=2014 U.S. Paralympic Team Named |website=TeamUSA.org |publisher=[[United States Olympic Committee]] |date=February 21, 2013 |url=http://www.teamusa.org/Road-to-Sochi-2014/Features/2014/February/21/2014-US-Paralympic-Team-Named |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221222416/http://www.teamusa.org/Road-to-Sochi-2014/Features/2014/February/21/2014-US-Paralympic-Team-Named |url-status=dead |archive-date=February 21, 2014 |access-date=March 1, 2014}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oksana Masters wins first U.S. gold of Winter Paralympics |url=https://olympics.nbcsports.com/2022/03/05/oksana-masters-paralympics-biathlon/ |date=March 5, 2022 |access-date=March 5, 2022 |website=OlympicTalk &#124; NBC Sports |language=en-US}}</ref>. Çagalar öýünde Oksana ýene bir ýetim gyzyň — özüniň iň ýakyn jorasy Leýniniň — öldürilişiniň şaýady boldy. Çagalar öýündäki çagalar hemişe açlyk we iýmit ýetmezçiligi howpunyň astyndadylar. Bir gije Leýni bilen Oksana iýmit tapmak üçin gizlinlikde daşary çykdylar, ýöne Oksana taýyp ýykyldy we stula degdi. Ses eşiden erkek adamlar Leýnini tapdylar. Oksana gizlenmegi başardy, ýöne olaryň Leýnini alty gezek urandyklaryny eşitdi. Onuň iň ýakyn jorasy alan şikesi sebäpli aradan çykdy<ref>{{cite web |title=PAST WINNERS |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/past-winners |website=Laureus Sport for Good Foundation |accessdate=}}</ref>. Oksana ýedi ýaşyna ýetenden soň, öz biologik çagalary bolmadyk we durmuşa çykmadyk, aragatnaşyk bozulmalary boýunça amerikan professory Geý Masters tarapyndan ogullyga (gyzlyga) alyndy<ref name="KSL">{{cite news |last=Holm |first=Jeremy |title=Opinion: Let's not forget about Team USA's other half |newspaper=KSL.com |location=Salt Lake City |publisher=Deseret Digital Media |date=August 25, 2012 |url=http://www.ksl.com/?sid=21725214&nid=335 |access-date=September 11, 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title='Chernobyl made me an orphan. I don't let it define me' |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/disability-sport/50220303 |access-date=March 5, 2022}}</ref><ref name="SI">{{cite news |last=Rosenberg |first=Michael |title=The Marine And The Orphan |newspaper=Sports Illustrated |publisher=Time Inc. |date=August 27, 2012 |url=http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1205291/1/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120902010534/http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1205291/1/index.htm |url-status=dead |archive-date=September 2, 2012 |access-date=September 11, 2012 |archivedate=January 27, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130127005019/http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1205291/1/index.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Dart |first1=Tom |last2=@Tom_Dart |date=July 9, 2020 |title='I was lucky to make it out the orphanage': Oksana Masters' extraordinary journey |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/jul/09/oksana-masters-paralympics |access-date=September 27, 2023 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |title=370: Finding Your Superpower in a World of Adversity |url=https://findingmastery.com/podcasts/oksana-masters/ |access-date=September 27, 2023 |website=Finding Mastery |language=en-US}}</ref>. 1997 ýylda ABŞ-a göçüp barandan soň, Oksananyň iki aýagy hem dyzdan ýokary bölekden kesildi — çep aýagy dokuz ýaşynda, sag aýagy bolsa 14 ýaşynda kesildi; sebäbi aýaklary barha güýçli agyry döredýärdi we onuň beden agramyny göterip bilmeýärdi. Şeýle hem, Oksananyň ellerindäki barmaklaryň baş barmak ýaly hereket edip bilmegi üçin olara düzediş operasiýasy geçirildi<ref name="SI"/>. ABŞ-a gelenden soň, Buffalo uniwersitetinde professor bolup işleýän ejesi 2001 ýylda Luiswill uniwersitetinde mugallymçylyk wezipesini kabul etmek üçin Kentukki ştatyndaky Luiswill şäherine göçdi. Masters 2008 ýylda şäherdäki Aterton orta mekdebini tamamlady<ref name="SI" /><ref name="Spirit">{{cite news |last=Cengel |first=Katya |title=Oksana |newspaper=Spirit |publisher=Southwest Airlines |url=http://www.test.katyacengel.com/Resources/Katya_Cengel_Oksana.pdf |access-date=September 11, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013204818/http://www.test.katyacengel.com/Resources/Katya_Cengel_Oksana.pdf |archive-date=October 13, 2013 |archivedate=October 13, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013204818/http://www.test.katyacengel.com/Resources/Katya_Cengel_Oksana.pdf}}</ref>. == Akiwli gaýyk sürmek boýunça karýerasy == [[File:Oksana Masters Rob Jones Belgrade World Rowing Cup 2012.jpg|thumb|150px|left|[[Rob Jones]] we Oksana Masters 2012 ýylda Serbiýanyň Belgrad şäherinde geçirilen Adaptiw dünýä çempionatynda]] Masters adaptiw gaýyk sürmek bilen 2002 ýylda, ýagny 13 ýaşyndaka, sag aýagynyň amputasiýa edilmeginden (kesilip aýrylmagyndan) az wagt öň meşgullanyp başlady<ref name="SI"/><ref name="Spirit"/>. Şondan soň hem ol bu sporty dowam etdirdi we ýaryşlara gatnaşyp başlady. 2010 ýylda ol "CRASH-B Sprints" ýaryşyna gatnaşyp, dünýä rekordyny goýdy. Şeýle-de, ol "Indianapolis Rowing Club" tarapyndan guralan "Head of the Eagle" regatasynda çykyş eden ilkinji adaptiw gaýykçy boldy we aýallaryň arasyndaky açyk ýekelikdäki ýaryşda ýeňiş gazandy<ref name="Spirit"/>. 2011 ýylda Masters we onuň topardaşy Augusto Peres Nýu-Jersi ştatyndaky West-Windsor şäherinde geçirilen Adaptiw dünýä çempionatyna saýlama ýaryşlarynda ikinji orny eýelediler. 2012 ýyldaky London Paralimpiýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň çäginde Masters, Owganystanda ýol gyrasynda goýlan partlaýjy enjamyň (IED) partlamagy netijesinde iki aýagyny hem ýitiren ABŞ-nyň deňiz pyýada goşunynyň weterany Rob Jons bilen bilelikde çykyş etdi<ref name="Washington Post">{{cite news |last=Jackman |first=Tom |title=Lovettsville's Rob Jones to compete in rowing in London Paralympic games |newspaper=The Washington Post |date=August 30, 2012 |url=https://www.washingtonpost.com/blogs/the-state-of-nova/post/lovettsvilles-rob-jones-to-compete-in-rowing-in-london-paralympic-games/2012/08/30/a32ba94c-f229-11e1-adc6-87dfa8eff430_blog.html |access-date=September 11, 2012}}</ref>. Masters we Jons özlerine "Team Bad Company" (Erbet topar) adyny berdiler we Adaptiw dünýä çempionatyna saýlama ýaryşlarynda hem-de Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşmak üçin geçirilen jemleýji saýlama regatasynda uly tapawut bilen ýeňiş gazandylar. 2 sentýabrda, 2012 ýyldaky London Paralimpiýa oýunlarynda Masters we Jons üçünji orny eýelediler; olar garyşyk düzümdäki (erkek we aýal) göwre we gol güýji bilen hereket edilýän jübüt gaýyk ýaryşynda 4:05.56 netije bilen ABŞ-nyň taryhda ilkinji gezek bu görnüşde medal (bürünç) gazanmagyny üpjün etdiler. Olar Hytaýdan (altyn) we Fransiýadan (kümüş) yza galyp, Beýik Britaniýadan bolsa öňe geçip, ýaryşy tamamladylar. Arka tarapyndaky şikes sebäpli, Masters 2012 ýyldaky London Paralimpiýa oýunlarynda bürünç medal gazananyndan soň, ýaryş derejesindäki gaýyk sürmekden el çekdi. Şondan bäri ol para-welosiped sporty we ýerli landşaftda (tebigy şertlerde) ylgawly maşklar bilen utgaşdyrylan çypaýakly (lyžaly) ýaryşlar (cross-country skiing) bilen meşgullanýar<ref name=":0">[https://www.usatoday.com/story/sports/olympics/rio-2016/2016/05/16/paralympian-oksana-masters-pursues-cycling-spot-rio/84184832/] Paralympian Oksana Masters pursues cycling spot – USA Today Sports Retrieved May 17, 2016.</ref>. == Çypaýakly ýaryşlar (cross-country skiing) boýunça karýerasy == [[File:Oksana Masters.JPG|thumb|150px|left|Oksana Masters 2014 ýylda Russiýanyň Soçi şäherinde geçirilen Gyşky Paralimpiýa oýunlarynda]] 2012 ýyldaky Paralimpiýa oýunlarynda gaýyk sürmek boýunça medal gazananyndan soň, Masters çypaýakly ýaryşlar (cross-country skiing) bilen meşgullanyp başlady. Russiýanyň Soçi şäherinde geçirilen 2014 Şol döwürde Masters arkasyndan şikes aldy we netijede gaýykda kürek çekmek sportuny bes etdi. Ol sagalmak tapgyrynyň bir bölegi hökmünde welosiped sürmek bilen meşgullanyp başlady<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.teamusa.org/para-nordic-skiing/athletes/Oksana-Masters |title=Oksana Masters |website=TeamUSA.org |publisher=United States Olympic Committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20141011210058/http://www.teamusa.org/para-nordic-skiing/athletes/Oksana-Masters |url-status=dead |archive-date=October 11, 2014}}</ref>. Masters birnäçe kynçylygy başdan geçirenden soň, 2018 ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlarynda zenanlaryň arasynda geçirilýän 1,5 km aralyga klassiki usulda ylgap baryp typmak (cross-country skiing) ýaryşynda ilkinji Paralimpiýa altyn medalyny gazandy. Oýunlardan üç hepde öň ol tirseginden şikes alypdy we ýaryş wagtynda ýykylany üçin, ondan bir gün öň biatlon ýaryşyndan çykypdy<ref>{{Cite news |url=https://www.usatoday.com/story/sports/olympics/2018/03/14/2018-paralympics-after-setbacks-oksana-masters-wins-gold/425167002/ |title=2018 Paralympics: After setbacks, Oksana Masters wins gold |work=USA TODAY |access-date=March 16, 2018 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://paralympic.org/news/pyeongchang-2018-oksana-masters-sprint |title=Oksana Masters claims her first Paralympic gold at Pyeongchang 2018 |website=Paralympic.org |access-date=March 16, 2018}}</ref>. Ol şol oýunlarda jemi bäş medal — üçüsi ylgap baryp typmakda we ikisi biatlonda — gazandy. Ol ylgap baryp typmak boýunça oturyp ýaryşylýan 5 km aralykda altyn medal, şeýle hem 12 km aralykda bürünç medal gazandy. Şeýle-de, ol oturyp ýaryşylýan biatlon boýunça 6 km we 12,5 km aralyklarda kümüş medallaryna mynasyp boldy<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2018/03/09/sports/paralympics-oksana-masters.html |title=Oksana Masters's Road From a Ukrainian Orphanage to Paralympic Stardom |last=Parker-Pope |first=Tara |date=March 9, 2018 |work=The New York Times |access-date=March 10, 2018 |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.usatoday.com/story/sports/olympics/2018/03/09/2018-paralympics-oksana-masters-medal-favorite-six-events/405194002/ |title=2018 Paralympics: Oksana Masters' attitude, strength make her medal favorite in six events |work=USA TODAY |access-date=March 10, 2018 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nbcolympics.com/news/oksana-masters-still-baby-biathlon-poised-paralympic-gold |title=Oksana Masters, still a 'baby' in biathlon, poised for Paralympic gold |work=NBC Olympics |access-date=March 10, 2018 |language=en |url-status=dead |archive-date=March 10, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180310100402/https://www.nbcolympics.com/news/oksana-masters-still-baby-biathlon-poised-paralympic-gold |archivedate=March 10, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180310100402/https://www.nbcolympics.com/news/oksana-masters-still-baby-biathlon-poised-paralympic-gold}}</ref>. Masters Norwegiýanyň Lillehammer şäherinde geçirilen 2021 ýyldaky Bütindünýä Para Gar Sportlary Çempionatynda zenanlaryň arasynda oturyp ýaryşylýan 6 km aralyga biatlon ýaryşynda kümüş medal gazandy<ref name="russians_take_biathlon_golds_world_para_snow_sports_championships_2022">{{Cite news |last=Houston |first=Michael |date=15 January 2022 |title=Russians take biathlon golds at World Para Snow Sports Championships |work=[[Inside the Games|InsideTheGames.biz]] |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1117842/world-para-snow-sports-champs-3 |access-date=15 January 2022}}</ref><ref name="clean_sweeps_ukraine_rpc_para_biathlon_opening_day_2022">{{Cite news |date=15 January 2022 |title=Clean podium sweeps for RPC and Ukraine on Para biathlon's opening day |work=Paralympic.org |url=https://www.paralympic.org/news/clean-podium-sweeps-rpc-and-ukraine-para-biathlon-s-opening-day |access-date=15 January 2022}}</ref>. Şeýle hem ol zenanlaryň arasynda oturyp ýaryşylýan 10 km aralyga biatlon ýaryşynda bürünç medal aldy<ref name="yury_holub_reigns_supreme_second_gold_medal_2022">{{Cite news |date=16 January 2022 |title=Belarus' Yury Holub reigns supreme for second gold medal despite icy slip |work=Paralympic.org |url=https://www.paralympic.org/news/belarus-yury-holub-reigns-supreme-second-gold-medal-despite-icy-slip |access-date=16 January 2022}}</ref><ref name="russian_trio_win_again_in_biathlon_the_world_para_snow_sports_championships_2022">{{Cite news |last=Houston |first=Michael |date=16 January 2022 |title=Russian trio win again in biathlon at the World Para Snow Sports Championships |work=[[Inside the Games|InsideTheGames.biz]] |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1117882/world-para-snow-sports-champs-4 |access-date=16 January 2022}}</ref>. Ylgap baryp typmak boýunça bolsa, ol zenanlaryň arasynda oturyp ýaryşylýan uzak aralyga ýaryşda altyn medal gazandy<ref name="masters_wins_first_gold_of_world_para_snow_sports_championships_2022">{{Cite news |last=Houston |first=Michael |date=18 January 2022 |title=Masters wins first gold of World Para Snow Sports Championships |work=[[Inside the Games|InsideTheGames.biz]] |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1117950/world-para-snow-sports-champs-6 |access-date=18 January 2022}}</ref><ref name="usa_oksana_masters_claim_tenth_world_title_2022">{{Cite news |date=18 January 2022 |title=USA's Oksana Masters claims 10th world title days after recovering from COVID |work=Paralympic.org |url=https://www.paralympic.org/news/usa-s-oksana-masters-claims-10th-world-title-days-after-recovering-covid |access-date=18 January 2022}}</ref>. Masters 2022 ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlarynda oturyp ýaryşylýan 6 km aralyga biatlon ýaryşynda biatlon boýunça ilkinji Paralimpiýa altyn medalyny gazandy<ref>{{Cite web |last=OlympicTalk |date=March 5, 2022 |title=Oksana Masters wins first U.S. gold of Winter Paralympics |url=https://olympics.nbcsports.com/2022/03/04/oksana-masters-paralympics-biathlon/ |access-date=March 5, 2022 |website=OlympicTalk &#124; NBC Sports |language=en-US}}</ref>. Masters "Nordic" görnüşli gar sportundaky (ylgap baryp typmak we biatlon) üstünlikleri üçin "Maýyplygy bolan iň gowy zenan türgen" kategoriýasynda ESPY baýragyna iki gezek dalaşgär görkezildi<ref>{{Cite web |url=http://agm.us/oksana-masters-rio-2016/ |title=Oksana Masters |website=agm.us |access-date=2026-09-22 |archive-date=2025-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129131457/http://agm.us/oksana-masters-rio-2016 |url-status=dead}}</ref>. == Welosiped sportyndaky karýerasy == Masters UCI-niň Para-welosiped boýunça dünýä çempionatynda iki sany ýaşyl "Dünýä kubogy" medalyny we bir bürünç medaly gazandy<ref>{{cite web |url=https://olympics.com/en/paris-2024-paralympics/athlete/oksana-masters_2487472 |title=MASTERS Oksana |work=[[Paris 2024 Paralympics]]}} ([https://www.paralympic.org/en/paris-2024-paralympics/athlete/oksana-masters_2487472 alternate link], [https://paris2024.rtve.es/es/paris-2024-paralimpicos/atleta/oksana-masters_2487472 alternate link 2])</ref>. Ol Rio şäherinde geçirilen 2016 ýyldaky Paralimpiýa oýunlarynda el welosipedinde (hand-cycling) ýaryşyp, ýol ýaryşynda 4, wagta ýaryşda (time trial) bolsa 5 orny eýeledi. Tokioda geçirilen 2020 ýylky Paralimpiýa oýunlarynda ol wagt aýrylyp geçilýän ýaryşda we ýol ýaryşynda birinji orny eýeläp, tomusky oýunlardaky ilkinji altyn medallaryny gazandy. 2024 ýyldaky Pariž Paralimpiýa oýunlarynda Masters zenanlaryň arasyndaky H4-5 derejeli şahsy wagt aýrylyp geçilýän ýaryşda we H5 derejeli ýol ýaryşynda ýene-de iki sany altyn medal gazandy. Ýol ýaryşynda Masters soňky kilometrde beýleki üç türgeniň toparyndan öňe saýlanyp, ýeňiş gazandy. Ýaryşyň dartgynly pursady, toparyň öňünde gitmek nobatyny yzygiderli ret eden hytaýly türgen bilen baglanyşykly boldy. == Şahsy durmuşy == Masters özüniň watandaşy, tomusky we gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň türgeni Aaron Paýk bilen durmuş gurmaga sözleşdi<ref>{{Cite news |last=Schneider |first=Rachel |date=March 8, 2026 |title=Who Are Oksana Masters and Aaron Pike? Everything to Know About the Paralympic Power Couple |url=https://www.mensjournal.com/sports/oksana-masers-and-aaron-pike |access-date=March 10, 2026 |work=Men's Journal}}</ref>. == Media çykyşlary == Mastersiň durmuş hekaýasy birnäçe media serişdelerinde, şol sanda "Southwest Airlines" kompaniýasynyň uçuş wagtynda okalýan "Spirit" žurnalynda we "Sports Illustrated" neşirinde beýan edildi. Şeýle hem, ol "msn NOW" tarapyndan "Iň meşhur 11 Paralimpiýa türgeniniň" biri we "The Guardian" tarapyndan gözegçilikde saklanmaly ABŞ-nyň on türgeniniň biri diýlip yglan edildi; şeýle-de, ol "ESPN The Magazine" žurnalynyň ýyllyk "The Body Issue" (Bedene bagyşlanan sany) üçin ýalaňaç suratda düşdi<ref name="msn NOW">{{cite web |title=Meet the 11 hottest Paralympic athletes |publisher=msn NOW |date=August 24, 2012 |url=http://now.msn.com/see-11-of-the-hottest-paralympic-athletes |access-date=September 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120827000621/http://now.msn.com/see-11-of-the-hottest-paralympic-athletes |archive-date=August 27, 2012}}</ref>. "Apple" kompaniýasy ony "Üýtgeşme döretmek. Her gezek bir programma arkaly" (Making a difference. One app at a time) atly wideoda görkezdi; bu wideoda ol iOS programmalarynyň kömegi bilen durmuşynyň nähili üýtgeändigini gürrüň berýär<ref>{{Cite news |url=https://bleacherreport.com/articles/1261357-espn-body-issue-2012-best-quotes-from-the-athletes-who-posed-for-the-mag |title=ESPN Body Issue 2012: Best Quotes from the Athletes Who Posed for the Mag |website=[[Bleacher Report]] |last1=Rapp |first1=Timothy}}</ref><ref>[https://www.apple.com/ios/videos/#developers iOS – Making a difference. One app at a time.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160703010757/http://www.apple.com/ios/videos/#developers |date=July 3, 2016 | url-status=dead}} Retrieved July 7, 2013.</ref>. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Masters, Oksana}} [[Kategoriýa:1989 ýylda doglanlar]] [[Kategoriýa:Häzirki wagtda ýaşaýan adamlar]] [[Kategoriýa:Amerikaly zenan gaýykçylar]] [[Kategoriýa:ABŞ-nyň Paralimpiýa altyn medalçylary]] [[Kategoriýa:ABŞ-nyň Paralimpiýa kümüş medalçylary]] [[Kategoriýa:ABŞ-nyň Paralimpiýa bürünç medalçylary]] [[Kategoriýa:2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň gaýykçylary]] [[Kategoriýa:Hmelnitskiýden bolan türgenler]] [[Kategoriýa:ABŞ-nyň Paralimpiýa gaýykçylary]] [[Kategoriýa:Luiswillden (Kentukki) bolan türgenler]] [[Kategoriýa:Amerikada asylyp alnanlar]] [[Kategoriýa:Beden agzalaryny ýitiren amerikalylar]] [[Kategoriýa:Maýyplygy bolan amerikaly türgenler]] [[Kategoriýa:Ukrainadan ABŞ-a göçüp baranlar]] [[Kategoriýa:Aterton orta mekdebiniň uçurymlary]] [[Kategoriýa:2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň çypaýakly türgenleri]] [[Kategoriýa:2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň çypaýakly türgenleri]] [[Kategoriýa:2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň çypaýakly türgenleri]] [[Kategoriýa:2026 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň çypaýakly türgenleri]] [[Kategoriýa:2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň biatlonçylary]] [[Kategoriýa:2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň biatlonçylary]] [[Kategoriýa:2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň biatlonçylary]] [[Kategoriýa:2026 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň biatlonçylary]] [[Kategoriýa:2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:2026 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:ABŞ-nyň Paralimpiýa welosipedçileri]] [[Kategoriýa:Welosipedçiler 2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda]] [[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşan welosipedçiler]] [[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşan welosipedçiler]] [[Kategoriýa:Amerikaly zenan welosipedçiler]] [[Kategoriýa:Amerikaly zenan biatlonçylar]] [[Kategoriýa:ABŞ-nyň adyndan çykyş eden Paralimpiýa biatlonçylary]] [[Kategoriýa:ABŞ-nyň adyndan çykyş eden Paralimpiýa çäge-gar typyşy boýunça türgenleri]] [[Kategoriýa:Laureus dünýä sport baýragynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Çäge-gar typyşy boýunça Paralimpiýa medallarynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Biatlon boýunça Paralimpiýa medallarynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Welosiped sporty boýunça Paralimpiýa medallarynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Eşmek sporty boýunça Paralimpiýa medallarynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:"DeVry" uniwersitetiniň uçurymlary]] [[Kategoriýa:XXI asyryň amerikaly zenan türgenleri]] [[Kategoriýa:Polidaktiliýa (artykmaç barmaklylyk) ýagdaýy bolan adamlar]] [[Kategoriýa:Kentukkiden bolan welosipedçiler]] [[Kategoriýa:Çernobyl heläkçiligi bilen baglanyşykly adamlar]] f8kvhm356lddxe6o5bhndle5v6gylna 0 25013 270948 270864 2026-09-25T00:31:15Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270948 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = Deepa Malik | image = Deepa Malik.jpg | image_size = | caption = Malik, 2016 | full_name = Deepa Malik | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1970|9|30}} | module = | birth_place = Bhainswa<ref name="Meet Deepa">{{cite news |title=Rio Paralympics: Meet Deepa Malik, athlete extraordinaire |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/Rio-Paralympics-Meet-Deepa-Malik-athlete-extraordinaire/articleshow/54013329.cms |access-date=31 August 2017 |work=[[The Times of India]] |agency=TNN |date=5 September 2016 |archive-url=https://archive.today/20170831184919/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/Rio-Paralympics-Meet-Deepa-Malik-athlete-extraordinaire/articleshow/54013329.cms |archive-date=31 August 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | death_date = | death_place = | height = | country = Hindistan | event = [[2016 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|2016 Rio-de-Žaneýro]] | paralympics = [[Ýadro zyňma]], [[Naýza zyňma]], [[Disk zyňma]], [[Ýüzüş (sport)|Ýüzüş]] we [[Motoulag sporty]] | medal_templates = {{Medal|Country|{{IND}}}} {{Medal|Sport|Aýallaryň ýeňil atletikasy}} {{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}[[File:IPC logo (2019).svg|center|40px]]{{Medal|Silver|[[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2016 Rio-de-Žaneýro]]|[[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika — aýallaryň ýadro zyňmasy|Ýadro zyňma — F53]]}} {{Medal|Competition|[[IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|IPC dünýä çempionaty]]}} {{Medal|Silver|[[2011 IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2011 Kraýstçörç]]|[[2011 IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň ýadro zyňmasy#F52/53|Ýadro zyňma — F52-53]]}} {{Medal|Competition|[[Para Aziýa oýunlary]]}} {{Medal|Bronze|[[2010 ýylyň Para Aziýa oýunlary|2010 Guançžou]]|[[2010 ýylyň Para Aziýa oýunlary — aýallaryň naýza zyňmasy#F33/34/52/53|Naýza zyňma — F33-34-52-53]]}} {{Medal|Silver|[[2014 ýylyň Para Aziýa oýunlary|2014 Inçhon]]|[[2014 ýylyň Para Aziýa oýunlary — aýallaryň naýza zyňmasy#F53/54|Naýza zyňma — F53-54]]}} {{Medal|Bronze|[[2018 ýylyň Para Aziýa oýunlary|2018 Jakarta]]|[[2018 ýylyň Para Aziýa oýunlary — aýallaryň disk zyňmasy#F51-52-53|Disk zyňma — F51/52/53]]}} {{Medal|Bronze|[[2018 ýylyň Para Aziýa oýunlary|2018 Jakarta]]|[[2018 ýylyň Para Aziýa oýunlary — aýallaryň naýza zyňmasy#F53/54|Naýza zyňma — F53-54]]}} | show_medals = }} '''Deepa Malik''' (Dipa Malik, doglan senesi: 30 sentýabr 1970 ýyl) — Harianadan bolan hindi para-atletidir. Ol 2016 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýadro zyňmak boýunça kümüş medal gazanyp, Paralimpiýa oýunlarynda medal gazanan ilkinji hindi zenany boldy. 2020 ýylda ol Hindistanyň Paralimpiýa komitetiniň prezidenti wezipesine saýlandy. == Irki durmuşy == Malik 1970 ýylda Wina Nagpal we Bal Krişan Nagpalyň maşgalasynda dünýä indi. Onuň kakasy Hindistanyň goşunynda gulluk edýärdi. Dogany Wikram Nagpal Hindistanyň goşunynda brigadir derejesinde gulluk edýär. Uly gyzy Dewika sport psihologiýasy boýunça bilim alýar. Bäş ýaşyndaka onda oňurga çişi ýüze çykaryldy we ol üç ýyllap bejergi aldy. Bejergi üstünlikli geçdi, ýöne sagalmak üçin Malike intensiw fizioterapiýa gerek boldy<ref name="first">{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-37346780 |title=Deepa Malik: First Indian woman to win Paralympics medal |website=[[BBC News Online]] |language=en-GB |date=13 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913065550/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-37346780 |archive-date=13 September 2016 |url-status=live |access-date=21 November 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sportscafe.in/articles/sports/2016/sep/12/paralympics-2016-deepa-malik-wins-silver-medal-in-shot-put|title=Paralympics 2016 {{!}} Deepa Malik wins silver medal in shot put|date=2016-09-12|access-date=2016-09-14|archive-date=2016-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160922185809/https://sportscafe.in/articles/sports/2016/sep/12/paralympics-2016-deepa-malik-wins-silver-medal-in-shot-put|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-02-01 |title=Deepa Malik elected Paralympic Committee of India president |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/deepa-malik-elected-paralympic-committee-of-india-president-6246515/ |access-date=2021-03-22 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>. 1999 ýylda, 29 ýaşyndaka, Malikde ýene-de oňurga çişi ýüze çykaryldy. Çişi aýyrmak üçin üç gezek operasiýa geçirdi, ýöne operasiýalar netijesinde bedeniniň bilinden aşak tarapy şikeslenip, hereketsiz galdy. Şondan soň ol ​​ýene-de alty ýyllap fizioterapiýa geçdi. Sagalanyndan soň, Malik sporta gyzyklanyp başlady. Ol ýüzüji we motosikletçi boldy, şeýle hem tiz wagtdan soň Ýamuna derýasyny ýüzüp geçdi<ref name=":0">{{Cite web |date=2016-09-18 |title=Gurgaon's daughter Deepa Malik gets rousing welcome |url=https://www.hindustantimes.com/gurgaon/gurgaon-s-daughter-deepa-malik-gets-rousing-welcome/story-w7l3taSWYG6yiCJu40fxvM.html |access-date=2024-01-18 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2016-09-05 |title=Rio Paralympics: Meet Deepa Malik, athlete extraordinaire |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/rio-paralympics-meet-deepa-malik-athlete-extraordinaire/articleshow/54013329.cms |access-date=2024-01-18 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>. == Sport karýerasy == Malik sport karýerasyna 2000 ýylda, 30 ýaşyndaka başlady. Ol Pekinde geçiriljek 2008 ýyldaky Tomusky Olimpiýa oýunlary üçin naýza zyňmak boýunça F53 kategoriýasynda "B" derejesindäki talaplara laýyk geldi. 2006 ýylda Kuala-Lumpurda geçirilen FESPIC oýunlarynda S5 kategoriýasynda arka tarap ýüzmek boýunça ikinji orny eýeledi. 2008 ýylda Berlinde geçirilen Açyk dünýä ýüzüş çempionatynda Hindistana wekilçilik etdi we S5 kategoriýasynda arka tarap ýüzmek ýaryşynda 10 orny eýeledi. 2009 ýylda ol IWAS Bütindünýä oýunlarynda ýadro iteklemek boýunça bürünç medal gazandy. 2011 ýylyň ýanwar aýynda ol Kraýstçerçde geçirilen IPC-niň ýeňil atletika boýunça dünýä çempionatynda kümüş medal gazandy. Şol ýaryşda ol ýadro iteklemek boýunça "Commonwealth" oýunlaryna gatnaşmaga hukuk gazandy. 2011 ýylyň dekabr aýynda Şarjada geçirilen IWAS Bütindünýä oýunlarynda Aziýa rekordlaryny goýup, iki sany bürünç medal gazandy. 2012 ýylyň aprel aýynda Malaýziýada geçirilen ilkinji açyk ýeňil atletika çempionatynda naza we disk zyňmak (F53 kategoriýasy) boýunça iki altyn medal gazandy. 2013 ýylda Berlinde geçirilen Germaniýanyň açyk ýeňil atletika çempionatynda Lionda (2013) geçiriljek IPC-niň ýeňil atletika boýunça dünýä çempionatyna gatnaşmak hukugyny gazandy. 2014 ýylyň aprel aýynda Pekinde geçirilen IPC-niň Hytaýdaky ikinji açyk ýeňil atletika çempionatynda F53-55 kategoriýasynda ýadro iteklemek boýunça altyn medal gazandy. 2015 ýylda Kataryň Doha şäherinde geçirilen IPC-niň ýeňil atletika boýunça dünýä çempionatynda ýadro iteklemek boýunça bäşinji orny eýeledi. 2016 ýylyň mart aýynda Dubaýda (Birleşen Arap Emirlikleri) geçirilen IPC-niň Okeaniýa-Aziýa çempionatynda naza zyňmakda altyn we ýadro iteklemekde kümüş medal gazandy. 2018 ýylda Dubaýda geçirilen Para-atletika Gran-prisinde F-53/54 kategoriýasynda naza zyňmak boýunça altyn medal gazandy. === Para Aziýa oýunlary === Ol 2010 ýylyň dekabr aýynda Hytaýda geçirilen Para Aziýa oýunlarynda bürünç medal gazanyp, bu ýaryşda medal alan ilkinji hindi zenany boldy. Ol 2010, 2014 we 2018 ýyllarda yzly-yzyna geçirilen üç sany Para Aziýa oýunlarynda medal gazanan ýeke-täk hindi zenanydyr<ref>{{Cite web |date=August 18, 2019 |title=Deepa Malik becomes first female para-athlete to win Khel Ratna |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/deepa-malik-becomes-first-female-para-athlete-to-win-khel-ratna/articleshow/70721047.cms |access-date=2021-03-22 |website=The Times of India |language=en}}</ref>. 2014 ýylda Inçhonda geçirilen Para Aziýa oýunlarynda zenanlaryň arasynda F53–54 kategoriýasynda naza zyňmak boýunça täze Aziýa rekordy bilen kümüş medal gazandy. Şeýle hem, ol 2015 ýylyň oktýabr aýynda Dohada geçiriljek IPC-niň ýeňil atletika boýunça dünýä çempionatyna gatnaşmak hukugyny gazandy<ref name="first" />. 2018 ýylda Jakartada geçirilen Para Aziýa oýunlarynda iki sany bürünç medal gazandy. Ol F53/F54 derejeli topar boýunça naýza zyňmakda bürünç, şeýle-de F51/52/53 derejeli topar boýunça disk zyňmakda ýene bir bürünç medal gazandy<ref>{{Cite web |last=PTI |date=2020-05-11 |title=I've retired from active sports, but not today: Deepa Malik |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/deepa-malik-announces-retirement-need-to-serve-para-sports/article31557787.ece |access-date=2024-10-08 |website=Sportstar |language=en}}</ref>. === Paralimpiýa oýunlary === Rio şäherinde geçirilen 2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ol ýadro iteklemek ýaryşynda kümüş medal gazandy we Hindistan üçin Paralimpiýa medalyny gazanan ilkinji zenan boldy<ref name="first"/>. == Motorsport == Deepa Malik, maýyplygy bolan adamlar üçin niýetlenen (ýörite üýtgedilen) ralli ulagy üçin ygtyýarnama alan ilkinji adamlaryň biri boldy; ol bu mesele boýunça Maharaştra ştatynda 19 aýlap yzygiderli tagalla etdi. Şeýle-de, ol Hindistanyň Motorsport Klublary Federasiýasyndan (FMSCI) resmi ralli ygtyýarnamasyny alan we ýurduň iň kyn awtoulag rallileri bolan "Raid-de-HIMALAYA 2009" hem-de "Desert Storm 2010" ýaryşlarynda şturman we sürüji hökmünde çykyş eden, ýurtda fiziki taýdan maýyplygy bolan ilkinji adamdyr<ref>{{Cite web |last=Mathew |first=Godwin |date=2021-08-14 |title=All you need to know about Deepa Malik - the first Indian woman to win a medal at the Paralympics |url=https://www.sportskeeda.com/sports/all-need-know-deepa-malik-first-indian-woman-win-medal-paralympics |access-date=2023-07-17 |website=Sportskeeda.com |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |title=Deepa Malik Birthday Special: Inspiring story of India's first Paralympic Games medallist |url=https://www.freepressjournal.in/sports/deepa-malik-the-story-of-a-winner |access-date=2023-07-17 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=PTI |date=2020-05-11 |title=I've retired from active sports, but not today: Deepa Malik |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/deepa-malik-announces-retirement-need-to-serve-para-sports/article31557787.ece |access-date=2024-10-08 |website=Sportstar |language=en}}</ref>. Ol "Raid De Himalaya" ýaryşynyň çäginde, uzakdaky Himalaý daglaryndan, Leh, Şimla we Jammu şäherlerinden geçýän ugur boýunça, noldan aşakdaky temperatura şertlerinde 8 gün dowam eden we 1700 km aralygy öz içine alýan, şol sanda 18 000 fut (5500 m) beýiklige çykmagy talap edýän ýörişi amala aşyrdy<ref>{{cite web |date=8 April 2012 |title=Deepa Malik [Biography] Swimmer, Biker of the world |url=http://www.matpal.com/2012/04/deepa-malik-biography-swimmerbiker-of.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714200555/http://www.matpal.com/2012/04/deepa-malik-biography-swimmerbiker-of.html |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |work=MATPAL DEV |publisher=matpal.com}}</ref><ref>{{cite news |date=30 September 2013 |title=Deepa Malik's inspiring drive finally concludes in Delhi |url=http://www.business-standard.com/article/news-cd/deepa-malik-s-inspiring-drive-finally-concludes-in-delhi-113093001017_1.html |access-date=14 July 2014 |work=CarDekho Team |publisher=business-standard.com |location=Jaipur}}</ref>. Malik "Buddh International Circuit" meýdançasynda geçirilen 2013 ýylyň Hindistan Gran-prisiniň başlangyç tapgyryndaky dabaralara we milli gimn çalynýan çärä gatnaşdy<ref>{{Cite web |last=Bodapati |first=David |date=29 October 2021 |title=Women In Motorsports India inducts Deepa Malik |url=https://indiainf1.com/women-in-motorsports-india-inducts-deepa-malik/ |access-date=17 July 2023 |website=INDIAinF1.com}}</ref>. == Şahsy durmuşy == Malik Bikram Singh Malik bilen durmuş gurdy; Bikram oňa teklip bildirende ýüzük däl-de, motosikl sowgat edipdi. Olaryň gatnaşyklary sporta bolan umumy söýgä esaslanýardy. Malik öz gatnaşyklary barada şeýle diýdi: "Men Bikrama aşyk boldum, sebäbi ol motosiklçidi". Bikram Malik Hindistanyň goşunynda öňki polkownikdir. Olaryň bilelikde iki gyzy bar<ref>{{cite news|title=The extraordinary story of paralympian Deepa Malik, who won medals for India from her wheelchair|date=January 18, 2020|url=https://www.indianwomenblog.org/read-why-deepa-maliks-husband-proposed-her-with-a-bike-not-a-ring/|access-date=18 January 2024|work=Scroll In|author1=Boria Majumdar|author2=Nalin Mehta|archivedate=25 December 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221225042906/https://www.indianwomenblog.org/read-why-deepa-maliks-husband-proposed-her-with-a-bike-not-a-ring/}}</ref>. 2003 ýylda, ýoldaşy iş saparyndaka, ol Ahmednagar şäherinde restoran açdy; bu ýerde ol mätäç ýaşlary işe aldy we olaryň bilim almagyny dowam etdirmegine üns berdi. Restoran 2010 ýylda ýapylýança işini dowam etdirdi<ref>{{Cite web |last=Mehta |first=Boria Majumdar & Nalin |date=2018-01-26 |title=Women who beat odds to shine: Gurugram's Deepa Malik among 100 winners of govt award|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/women-who-beat-odds-to-shine-gurgaons-deepa-malik-among-100-winners-of-govt-award/articleshow/62586263.cms |access-date=2024-01-18 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref>. == Sylaglar we ykrar edilmeler == === Milli sylaglar === Prezident Şri Pranab Mukerji 2017 ýylyň 30 martynda Nýu-Delidäki "Raştrapati Bhavan" köşgünde geçirilen dabarada hanym Deepa Malike "Padma Şri" sylagyny gowşurýar. Prezidentiň "Örnek şahsyýet" sylagy (2014) 2012 ýylda, 42 ýaşyndaka "Arjuna" sylagy. Maharaştra "Çhatrapati" baýragy (sport) (2009–10)<ref>{{Cite web |title=NYOOOZ - Simply News Local News, India News, City News, Politics |url=https://www.nyoooz.com/ |website=NYOOOZ |access-date=2026-09-22 |archive-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260912171802/https://www.nyoooz.com/ |url-status=dead}}</ref> Harýana "Karambhumi" baýragy (2008) Maharaştra "Swawlamban Puruskar" baýragy (2006) "Padma Şri" baýragy (2017)<ref name="padma awards">{{Cite web |last=Boria Majumdar |first=Nalin Mehta |date=January 2020 |title=Padma Awards 2017 announced |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=157675 |website=pib.gov.in}}</ref> "First Ladies" (Ilkinji zenanlar) baýragy – Zenanlar we çagalary ösdürmek ministrligi. "Major Dhyan Chand Khel Ratna" baýragy (2019)<ref name="khel awards">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/khel-ratna-for-deepa-malik-and-bajrang-punia-arjuna-for-ravindra-jadeja/articleshow/70714206.cms|title=Khel Ratna for Deepa Malik and Bajrang Punia, Arjuna for Ravindra Jadeja - Times of India|website=The Times of India|date=17 August 2019 }}</ref><ref>{{Cite web|date=September 19, 2019|first=Akaash|last=Dasgupta|title=Deepa Malik: My father told me 'you are cursing the dark Deepa, become the lamp': Khel Ratna awardee Deepa Malik|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/my-father-told-me-you-are-cursing-the-dark-deepa-become-the-lamp-khel-ratna-awardee-deepa-malik/articleshow/71180252.cms|access-date=2021-03-22|website=The Times of India|language=en}}</ref> === Beýleki baýraklar === * "Bring It On" kitaby üçin "The Wise Owl" edebiýat baýragy (2026) (2 orun)<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/DUzsrPqDFKM/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA==|title=Instagram|website=Instagram.com|accessdate=11 August 2026}}</ref> * "WCRC Leaders Asia Excellence" baýragy (2014) * "Limca People of the Year" baýragy (2014) * "iCONGO Karamveer Puruskar" baýragy (2014) * "Amazing Indian Awards" (Times Now) (2013) * "Cavinkare National Ability Mastery" baýragy (2013) * "Karamaveer Chakra" baýragy (2013) * "L'Oreal Femina Awards" (2013) – "Women We Love" (Söýýän zenanlarymyz) kategoriýasynda dalaşgär * "Batra Positive Health Hero" baýragy (2012) * Sport boýunça "AWWA Excellence" baýragy (2012) * Sport boýunça "Media Peace & Excellence" baýragy (2012) * "Maharana Mewar Arawali" sport baýragy (2012) * "Misaal-e-Himmat" baýragy (2012) * Halkara zenanlar güni mynasybetli minnetdarlyk baýragy (2011) – Rak keselinden ejir çekýänlere kömek ediş assosiasiýasy (New Delhi). "Shree Shakti Puruskar CARE" – 2011 * Ahmednagar etrabynyň sport baýragy – 2010 * "Rashtra Gaurav Puraskar" – 2009 * "Naari Gaurav Puraskar" – 2009 * "Guru Gobind Shaurya Puraskar" – 2009 * "Rotary" guramasynyň "Ýylyň zenany" baýragy – 2007 ;2016 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda gazanylan kümüş medal üçin: * Harýana ştatynyň hökümetinden 4 crore rupiýa (420 000 ABŞ dollary)<ref>{{cite news|title=Deepa Malik becomes first Indian woman to win medal at Paralympics, bags silver in shotput|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/deepa-malik-becomes-first-indian-woman-to-win-medal-at-paralympics-wins-silver-in-shotput-3027788/|access-date=12 September 2016|work=The Indian Express|date=12 September 2016}}</ref> * Ýaşlar işleri we sport ministrliginden 50 lakh rupiýa (52 000 ABŞ dollary)<ref>{{cite news|title=Rio Paralympic medallists to be given cash awards|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/rio-paralympic-medallists-to-be-given-cash-awards-116090600582_1.html|access-date=12 September 2016|work=Business Standard|date=6 September 2016}}</ref> ;Rekordlar we reýtingler * Naýza zyňmak (F-53 kategoriýasy) boýunça resmi IPC Aziýa rekordynyň eýesi – Milkha Singh we P.T. Usha tarapyndan sylaglandy. * F-53 kategoriýasynda zyňmak boýunça ähli üç milli rekordyň (disk, naýza we ýadro zyňmak) eýesi. * S-1 ýüzüş kategoriýasynda ähli üç milli rekordyň (arka üstünde, bras we erkin usulda ýüzmek) eýesi. * Dünýä reýtingi (2010–12): ýadro zyňmakda 2, disk zyňmakda 3, naýza zyňmakda 3 orun. * Aziýa reýtingi (2010–12): zyňmak boýunça ähli üç görnüşde 1 orun. ;LIMCA dünýä rekordlary * Bilinden aşak tarapy şikes ýeten zenan tarapyndan Hindistanyň içinde amala aşyrylan iň uzyn awtoulag syýahaty. Çennai-Deli aralygy, 3278 km – 2013<ref>{{Cite web|url=http://www.sathyabama.ac.in/sitepagethree.php?firstref=100|title=Awards|website=Sathyabama.ac.in|access-date=14 October 2019|archive-date=5 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191005042722/http://www.sathyabama.ac.in/sitepagethree.php?firstref=100|url-status=dead}}</ref> * Leh-Ladakh sebitindäki iň beýik ulag ýollarynda dokuz günüň dowamynda dokuz sany beýik dag geçelgesinden awtoulagda geçmek. (Şeýle şikesi bolan we şeýle syýahata synanyşan dünýädäki ilkinji zenan – 2011) * Ýöriteleşdirilen motosiklde ýöriş – 2009 * Ýamuna derýasynda akymyň garşysyna 1 km aralyga ýüzmek. Allahabad – 2008 === Köpçülige çykyşlar === 2019 ýylyň 11 oktýabrynda, Halkara gyz çagalar güni mynasybetli, Deepa Hindistanyň meşhur "Kaun Banega Crorepati" telewideniýe oýun-şousynda çykyş etdi<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/amjad-ali-khan-para-athletes-deepa-malik-manasi-joshi-celebrate-amitabh-bachchans-birthday-on-kbc-sets-2341779.html|title=Amjad Ali Khan, Para-athletes Deepa Malik, Manasi Joshi Celebrate Amitabh Bachchan's Birthday on KBC Sets|website=News18|date=11 October 2019|access-date=2019-10-19}}</ref>. === Syýasy karýera === Deepa Malik 2019 ýyldaky umumy saýlawlardan az wagt öň BJP partiýasyna goşuldy. Ol, Sport ministrliginiň adyndan Meýilnamalaşdyryş komissiýasynyň Adam resurslaryny ösdürmek bölümi tarapyndan hödürlenip, sport we bedenterbiýe boýunça 12 bäşýyllyk meýilnamany (2012–2017) işläp düzmek boýunça iş toparynyň agzasy bolup durýar<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/elections/deepa-malik-first-indian-woman-athlete-to-win-paralympics-medal-joins-bjp/1526850/|title=Deepa Malik, first Indian woman athlete to win Paralympics medal, joins BJP|date=2019-03-25|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2019-10-19}}</ref>. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} [[Kategoriýa:1970 ýylda doglanlar]] [[Kategoriýa:Diri adamlar]] [[Kategoriýa:"Arjuna" baýragynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]] [[Kategoriýa:Hindistanyň Paralimpiýa kümüş medalçylary]] [[Kategoriýa:Hindistanly naýza zyňyjy zenanlar]] [[Kategoriýa:Hindistanly ýadro itekleýji zenanlar]] [[Kategoriýa:2010 ýylyň "Commonwealth" oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]] [[Kategoriýa:Sonipat etrabyndan bolan adamlar]] [[Kategoriýa:Harýanadan bolan türgen zenanlar]] [[Kategoriýa:Sport boýunça "Padma Şri" baýragynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Harýanadan bolan türgenler]] [[Kategoriýa:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:Ýeňil atletika boýunça Paralimpiýa medalçylary]] [[Kategoriýa:Hindistanyň Paralimpiýa türgenleri]] [[Kategoriýa:"Khel Ratna" baýragynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Hindistanyň adyndan "Commonwealth" oýunlaryna gatnaşanlar]] [[Kategoriýa:FESPIC oýunlaryna gatnaşanlar]] [[Kategoriýa:Arabaçada ýadro itekleýjiler]] [[Kategoriýa:Arabaçada naýza zyňyjylar]] [[Kategoriýa:Paralimpiýa ýadro itekleýjileri]] [[Kategoriýa:Paralimpiýa naýza zyňyjylary]] [[Kategoriýa:Bütindünýä para-atletika çempionatlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:Ýeňil atletika boýunça Para Aziýa-oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:2010 ýylyň Para Aziýa-oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:2014 ýylyň Para Aziýa-oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:2018 ýylyň Para Aziýa-oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:Hindistanyň Para Aziýa-oýunlaryndaky kümüş medalçylary]] [[Kategoriýa:Hindistanyň Para Aziýa-oýunlaryndaky bürünç medalçylary]] [[Kategoriýa:XXI asyryň hindistanly türgen zenanlary]] [[Kategoriýa:2018 ýylyň Para Aziýa-oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]] [[Kategoriýa:2014 ýylyň Para Aziýa-oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]] [[Kategoriýa:2010 ýylyň Para Aziýa-oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]] hm4vp5qiygrfx3p6o5dq8mivkj54gna 0 25016 270946 270884 2026-09-25T00:20:18Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270946 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = Britta Steffen | image = Britta Steffen medal.jpg | alt = | caption = Steffen 2009 ýyldaky dünýä çempionatynda 100 metre erkin usulda ýüzmek boýunça altyn medal bilen | full_name = <!--if different--> | nickname = | birth_date = {{Birth date and age|1983|11|16|df=y}} | birth_place = [[Şwedt]] | death_date = | death_place = | height = 1.80 m | weight = 60 kg | website = {{URL|britta-steffen.com}} | national_team = {{flagu|Germany}} | strokes = Erkin usul | club = SG Neukölln | college_team = | coach = | medal_templates = {{Medal|Sport | Aýallaryň ýüzüş sporty }} {{Medal|Country | Germaniýa }} {{Medal|Count | [[Tomusky Olimpiýa oýunlarynda ýüzüş|Olimpiýa oýunlary]] | 2|0|1 | [[FINA suw sporty boýunça dünýä çempionaty|Dünýä çempionaty (uzyn basseýn)]] | 2|2|3 | [[FINA dünýä ýüzüş çempionaty (25 m)|Dünýä çempionaty (gysga basseýn)]] | 1|1|0 | [[LEN Ýewropa suw sporty çempionaty|Ýewropa çempionaty (uzyn basseýn)]] | 7|2|0 | [[Ýewropanyň gysga basseýn boýunça ýüzüş çempionaty|Ýewropa çempionaty (gysga basseýn)]] | 5|5|4 | [[Tomusky Universiadada ýüzüş|Universiada]] | 2|0|0 | '''Jemi'''|'''19'''|'''10'''|'''8''' }} {{Medal|Competition | [[Tomusky Olimpiýa oýunlarynda ýüzüş|Olimpiýa oýunlary]] }} {{Medal|Gold | [[2008 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlarynda ýüzüş|2008 Pekin]] | [[2008 ýylyň tomusky Olimpiýa oýunlarynda ýüzüş - aýallaryň 50 metr erkin usuly|50 m erkin usul]] }} {{Medal|Gold | 2008 Pekin | [[2008 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlarynda ýüzüş - aýallaryň 100 metr erkin usuly|100 m erkin usul]] }} {{Medal|Bronze | [[2000 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlarynda ýüzüş|2000 Sidneý]] | [[2000 ýylyň tomusky Olimpiýa oýunlarynda ýüzüş - aýallaryň 4 × 200 metr erkin usul estafetasy|4 × 200 m erkin usul]] }} {{Medal|Competition | [[FINA suw sporty boýunça dünýä çempionaty|Dünýä çempionaty (uzyn basseýn)]] }} {{Medal|Gold | [[2009 ýylky suw sporty boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş|2009 Rim]] | [[2009 ýylyň suw sporty boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 50 metr erkin usuly|50 m erkin usul]] }} {{Medal|Gold | 2009 Rim | [[2009 ýylky suw sporty boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 100 metr erkin usuly|100 m erkin usul]] }} {{Medal|Silver | [[2007 ýylky suw sporty boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş|2007 Melburn]] | [[2007 ýylyň suw sporty boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 4 × 200 metr erkin usul estafetasy|4 × 200 m erkin usul]] }} {{Medal|Silver | 2009 Rim | [[2009 ýylky suw sporty boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 4 × 100 metr erkin usul estafetasy|4 × 100 m erkin usul]] }} {{Medal|Bronze | 2007 Melburn | [[2007 ýylky suw sporty boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 100 metr erkin usuly|100 m erkin usul]] }} {{Medal|Bronze | 2009 Rim | [[2009 ýylky suw sporty boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 4 × 100 metr kompleks estafetasy|4 × 100 m kompleks]] }} {{Medal|Bronze | [[2011 ýylky suw sporty boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş|2011 Şanhaý]] | [[2011 ýylyň suw sporty boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 4 × 100 metr erkin usul estafetasy|4 × 100 m erkin usul]] }} {{Medal|Competition | [[FINA dünýä ýüzüş çempionaty (25 m)|Dünýä çempionaty (gysga basseýn)]] }} {{Medal|Gold | [[2012 ýylky FINA dünýä ýüzüş çempionaty (25 m)|2012 Stambul]] | [[2012 FINA dünýä ýüzüş çempionaty (25 m) - aýallaryň 100 metr erkin usuly|100 m erkin usul]] }} {{Medal|Silver | [[2000 ýylky FINA dünýä ýüzüş çempionaty (25 m)|2000 Afiny]] | 4 × 100 m erkin usul }} {{Medal|Competition | [[LEN Ýewropa suw sporty çempionaty|Ýewropa çempionaty (uzyn basseýn)]] }} {{Medal|Gold | [[2006 ýylky Ýewropa suw sporty çempionaty|2006 Budapeşt]] | 50 m erkin usul }} {{Medal|Gold | 2006 Budapeşt | 100 m erkin usul }} {{Medal|Gold | 2006 Budapeşt | 4 × 100 m erkin usul }} {{Medal|Gold | 2006 Budapeşt | 4 × 200 m erkin usul }} {{Medal|Gold | [[2012 ýylky Ýewropa suw sporty çempionaty|2012 Debresen]] | [[2012 Ýewropa suw sporty çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 50 metr erkin usuly|50 m erkin usul]] }} {{Medal|Gold | 2012 Debresen | [[2012 ýylky Ýewropa suw sporty çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 4 × 100 metr erkin usul estafetasy|4 × 100 m erkin usul]] }} {{Medal|Gold | 2012 Debresen | [[2012 ýylky Ýewropa suw sporty çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 4 × 100 metr kompleks estafetasy|4 × 100 m kompleks]] }} {{Medal|Silver | 2006 Budapeşt | 4 × 100 m kompleks }} {{Medal|Silver | 2012 Debresen | [[2012 ýylky Ýewropa suw sporty çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 100 metr erkin usuly|100 m erkin usul]] }} {{Medal|Competition | [[Ýewropanyň gysga basseýn boýunça ýüzüş çempionaty|Ýewropa çempionaty (gysga basseýn)]] }} {{Medal|Gold | [[2007 ýylky Ýewropanyň gysga basseýn boýunça ýüzüş çempionaty|2007 Debresen]] | 100 m erkin usul }} {{Medal|Gold | 2007 Debresen | 4 × 50 m kompleks }} {{Medal|Gold | [[2011 ýylky Ýewropanyň gysga basseýn boýunça ýüzüş çempionaty|2011 Şçesin]] | 50 m erkin usul }} {{Medal|Gold | 2011 Şçesin | 100 m erkin usul }} {{Medal|Gold | 2011 Şçesin | 4 × 50 m erkin usul }} {{Medal|Silver | [[1999 ýylky Ýewropanyň gysga basseýn boýunça ýüzüş çempionaty|1999 Lissabon]] | 4 × 50 m erkin usul }} {{Medal|Silver | 2007 Debresen | 50 m erkin usul }} {{Medal|Silver | 2007 Debresen | 4 × 50 m erkin usul }} {{Medal|Silver | [[2010 ýylky Ýewropanyň gysga basseýn boýunça ýüzüş çempionaty|2010 Eýndhoven]] | 4 × 50 m erkin usul }} {{Medal|Silver | 2010 Eýndhoven | 4 × 50 m kompleks }} {{Medal|Bronze | [[2000 ýylky Ýewropanyň gysga basseýn boýunça ýüzüş çempionaty|2000 Walensiýa]] | 4 × 50 m erkin usul }} {{Medal|Bronze | [[2003 ýylky Ýewropanyň gysga basseýn boýunça ýüzüş çempionaty|2003 Dublin]] | 4 × 50 m erkin usul }} {{Medal|Bronze | 2010 Eýndhoven | 50 m erkin usul }} {{Medal|Bronze | 2010 Eýndhoven | 100 m erkin usul }} {{Medal|Competition | [[Tomusky Universiadada ýüzüş|Tomusky Universiada]] }} {{Medal|Gold | [[2007 ýylyň tomusky Universiadasynda ýüzüş|2007 Bangkok]] | 50 m erkin usul }} {{Medal|Gold | 2007 Bangkok | 100 m erkin usul }} }} '''Britta Steffen''' (nemesçe aýdylyşy: [ˈbʁi.ta ˈʃtɛfn̩]; doglan senesi: 1983 ýylyň 16 noýabry, Şwedt, Germaniýa) — erkin usulda gysga aralyga ýüzmek boýunça ýöriteleşen we 2008 ýyldaky Pekin Olimpiadasynda 2 sany altyn medal gazanan nemes ýüzüjisi (häzirki wagtda sport karýerasyny tamamlan)<ref name=":0">{{Cite web |title=Britta Steffen - Hall Of Fame Swimmer |url=https://www.swimmingworldmagazine.com/hall-of-fame/bio/swimmer/britta-steffen |access-date=2025-08-14 |website=www.swimmingworldmagazine.com}}</ref>. == Biografiýasy == 1999 ýylda Steffen Ýewropanyň ýetginjekler çempionatynda alty sany çempionlyk adyny gazandy we 2000 ýyldaky tomusky Olimpiadada Germaniýanyň 4 × 200 metr aralyga erkin usulda estafeta ýüzüşi boýunça toparynyň düzüminde medal aldy. 2004 ýylda ol 4×100 metr aralyga estafeta ýüzüşine gatnaşmak islegini bildirdi. Ýöne Olimpiadadan soň, ol ýüzüşden bir ýyllyk arakesme aldy we tamamlanmadyk okuwyna ünsüni jemledi<ref>{{Cite Sports-Reference |title=Britta Steffen |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/st/britta-steffen-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417165148/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/st/britta-steffen-1.html |url-status=dead |archive-date=17 April 2020 |access-date=9 July 2015}}</ref>. Budapeştde geçirilen 2006 ýyldaky Ýewropa çempionatynda Steffen zenanlaryň arasynda 100 metr aralyga erkin usulda ýüzmek ýaryşynda 53,30 sekuntlyk netije görkezip, dünýä rekordyny täzeledi we Awstraliýaly Libbi Lentonyň öňki goýan 53,42 sekuntlyk rekordyny geçdi. Lenton 2007 ýylyň 4 aprelinde garyşyk düzümli 400 metr aralyga erkin usulda estafeta ýaryşynda 52,99 sekuntlyk netije görkezen hem bolsa, bu netije FINA tarapyndan dünýä rekordi hökmünde ykrar edilmedi, sebäbi bu ýaryş FINA-nyň resmi ýaryşy hasaplanmaýardy<ref name=":0" />. Şol çempionatda Steffen dünýä rekordyny täzelän iki sany estafeta toparynyň düzüminde çykyş etdi. Ilki bilen, Dallmann, Goetz, Steffen we Liebs-den ybarat bolan Germaniýanyň zenanlar topary 4×100 metr aralyga erkin usulda estafeta ýaryşynda 3:35,22 sekuntlyk netije görkezip, Awstraliýanyň toparyna (Mills, Lenton, Thomas we Henry) degişli bolan 3:35,94 sekuntlyk dünýä rekordyny täzeledi. Soňra Dallmann, Samulski, Steffen we Liebs-den ybarat bolan Germaniýanyň zenanlar topary 7:50,82 sekuntlyk netije görkezip, ABŞ-nyň toparyna (Coughlin, Piper, Vollmer we Sandeno) degişli bolan we öň 7:53,42 sekunt derejesinde duran 4×200 metr aralyga erkin usulda estafeta dünýä rekordyny täzeledi. Melburnda geçirilen 2007 ýyldaky dünýä çempionatynda ol 100 metr aralyga erkin usulda ýüzmek ýaryşynda üçünji, 4 × 200 metr aralyga erkin usulda estafeta ýaryşynda bolsa ikinji orny eýeledi<ref>{{cite news |title=Steffen Breaks Record on Way to Glory |url=http://www.sportinglife.com/story_get.cgi?STORY_NAME=others/09/07/31/SWIMMING_World_Nightlead.html |work=Sporting Life |date=31 July 2009 |access-date=31 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605030526/http://www.sportinglife.com/story_get.cgi?STORY_NAME=others%2F09%2F07%2F31%2FSWIMMING_World_Nightlead.html |archive-date=5 June 2011 |url-status=dead |archivedate=5 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605030526/http://www.sportinglife.com/story_get.cgi?STORY_NAME=others%2F09%2F07%2F31%2FSWIMMING_World_Nightlead.html }}</ref>. Hytaýyň Pekin şäherinde geçirilen 2008 ýylyň tomusky Olimpiýa oýunlarynda Steffen 100 metr aralyga erkin usulda ýüzmek ýaryşynda ýeňiş gazandy; ol soňky hereketinde (ýüzüşiň soňky böleginde) dünýä rekordynyň eýesi bolan awstraliýaly Libbi Trikketi yzda galdyryp öňe geçdi. Steffen pellehana 53,12 sekuntda ýetdi we şeýlelikde, 4×100 metr aralyga erkin usulda estafeta ýaryşynyň ilkinji tapgyrynda goýan 53,38 sekundlyk öz Olimpiýa rekordyny täzeledi. Soňra Steffen 50 metr aralyga erkin usulda ýüzmek ýaryşynda Dara Torresden 0,01 sekunt öňe geçip, 24,06 sekunt netije bilen altyn medala eýe boldy<ref>{{cite news |title=Britta Steffen sets 42nd world record in 50 free |url=http://www.tdn.com/articles/2009/08/02//ap/headlines/swm_worlds.txt |publisher=The Daily News Online |access-date=2 August 2009 |archive-date=8 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608023802/http://www.tdn.com/articles/2009/08/02//ap/headlines/swm_worlds.txt |url-status=dead |archivedate=8 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110608023802/http://www.tdn.com/articles/2009/08/02//ap/headlines/swm_worlds.txt }}</ref>. Rim şäherinde geçirilen 2009 ýyldaky dünýä çempionatynda Steffen 100 metr aralyga erkin usulda ýüzmek ýaryşynda 52,07 sekunt netije görkezdi we dünýä rekordyny täzeläp, özüniň dört gün ozal goýan 52,22 sekundlyk öňki rekordyndan has gowy netije gazandy.[3] Iki gün geçenden soň, ýagny 2009 ýylyň 2 awgustynda, Steffen 50 metr aralyga erkin usulda ýüzmek ýaryşynda ikinji gezek çempion boldy we 23,73 sekunt netije bilen dünýä rekordyny täzeledi<ref>{{Cite web |date=2013-09-27 |title=Double Olympic champion Britta Steffen retires |url=https://www.nbcsports.com/olympics/news/double-olympic-champion-britta-steffen-retires |access-date=2024-06-24 |website=NBC Sports |language=en-US}}</ref>. Onuň 100 metr aralyga erkin usulda ýüzmek boýunça (uzyn howuzda) goýan dünýä rekordy 2016 ýylyň 2 iýulynda Keýt Kempbell tarapyndan täzelendi. Onuň 50 metr aralyga erkin usulda ýüzmek boýunça (uzyn howuzda) goýan dünýä rekordy bolsa 2017 ýylyň 29 iýulynda Sara Şýoström tarapyndan täzelendi. Steffen 2013 ýylda ýaryşlara gatnaşmakdan resmi taýdan çekildi. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Steffen, Britta}} [[Kategoriýa:Diri adamlar]] [[Kategoriýa:Şwedtli türgenler]] [[Kategoriýa:Brandenburgly ýüzüjiler]] [[Kategoriýa:Frankfurt okrugyndan bolan türgenler]] [[Kategoriýa:Erkin usulda ýüzýän nemes zenan ýüzüjiler]] [[Kategoriýa:2000 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]] [[Kategoriýa:2004 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]] [[Kategoriýa:2008 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]] [[Kategoriýa:2012 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]] [[Kategoriýa:Germaniýanyň adyndan Olimpiýa oýunlaryna gatnaşan ýüzüjiler]] [[Kategoriýa:Germaniýanyň adyndan Olimpiýa altyn medallaryny gazananlar]] [[Kategoriýa:Germaniýanyň adyndan Olimpiýa bürünç medallaryny gazananlar]] [[Kategoriýa:Ýüzmek boýunça dünýä rekordyny goýanlar]] [[Kategoriýa:Ýüzmek boýunça Olimpiýa bürünç medallaryny gazananlar]] [[Kategoriýa:Ýüzmek boýunça suw sport görnüşleri boýunça dünýä çempionatlarynyň medallaryny gazananlar]] [[Kategoriýa:FINA-nyň gysga suwda (25 m) dünýä çempionatlarynyň medallaryny gazananlar]] [[Kategoriýa:Ýüzmek boýunça suw sport görnüşleri boýunça Ýewropa çempionatlarynyň medallaryny gazananlar]] [[Kategoriýa:2008 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlarynda medal gazananlar]] [[Kategoriýa:2000 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlarynda medal gazananlar]] [[Kategoriýa:Ýüzmek boýunça Olimpiýa altyn medallaryny gazananlar]] [[Kategoriýa:Ýüzmek boýunça tomusky Bütindünýä Uniwersiada oýunlarynyň medallaryny gazananlar]] [[Kategoriýa:"Kümüş defne ýapragy" baýragynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Berlin şäheriniň "Hyzmatlary üçin" ordeniniň eýeleri]] [[Kategoriýa:Germaniýanyň adyndan FISU-nyň Bütindünýä Uniwersiada oýunlarynda altyn medal gazananlar]] [[Kategoriýa:2007 ýylky tomusky Uniwersiadasynda medal gazananlar]] [[Kategoriýa:XXI asyryň nemes zenan türgenleri]] [[Kategoriýa:XX asyryň nemes zenan türgenleri]] gegekpzibi3xgscd3umlkiah0a62f40 0 25020 270958 270906 2026-09-25T02:22:14Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270958 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | honorific_prefix = | name = Wen Xiaoyan | honorific_suffix = | image = <!-- name.jpg --> | image_size = <!-- diňe zerur bolan ýagdaýynda --> | alt = | caption = | header_color = | text_color = <!-- Şahsy maglumatlar --> | native_name = | native_name_lang = | birth_name = <!-- eger atdan tapawutly bolsa --> | full_name = <!-- eger atdan ýa-da doglan atyndan tapawutly bolsa --> | nickname = | nationality = <!-- national_team kesgitlenen bolsa görkezilmeýär --> | national_team = <!-- halkara ýaryşlarynda wekilçilik edýän ýurdy üçin --> | ethnicity = | citizenship = | birth_date = {{Birth date and age|1997|10|12}} | birth_place = | death_date = <!-- {{death date and age|ölüm ýyly|ölüm aýy|ölüm güni|doglan ýyly|doglan aýy|doglan güni}} --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | monuments = | residence = | hometown = | education = | occupation = | years_active = | employer = | agent = | height = <!-- X sm, X m ýa-da X fut Y dýuým (awtomatiki öwrüliş) --> | weight = <!-- X kg, X funt ýa-da X stoun Y funt (awtomatiki öwrüliş) --> | spouse = | life_partner = | other_interests = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | module = <!-- Sport --> | country = Hytaý | sport = [[Para ýeňil atletika]] | position = | disability = | disability_class = [[T37 (klassifikasiýa)|T37]] | weight_class = | weight_class_type = | rank = | event = {{Plainlist| * [[100 metr]] * [[200 metr]] * [[400 metr]] * [[Uzynlygyna bökmek]] * [[Estafeta ýaryşy]] }} | event_type = | university_team = | college_team = | league = | league_type = | club = | team = | turned_pro = | turned_pro_type = | partner = | former_partner = | coach = | retired = | coaching = | module2 = <!-- Üstünlikler we atlar --> | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | commonwealth = | highest_ranking = | personal_best = <!-- Medal rekordy --> | show_medals = no | medal_templates = {{Medal|Sport | Aýallaryň [[para ýeňil atletika]]sy }} {{Medal|Country | {{CHN}} }} {{Medal|Competition | [[Paralimpiýa oýunlary]] }} {{Medal|Gold | [[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2016 Rio-de-Žaneýro]] | [[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - Aýallaryň uzynlygyna bökmek#T37|Uzynlygyna bökmek T37]] }} {{Medal|Gold | 2016 Rio-de-Žaneýro | [[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - Aýallaryň 4 × 100 metr estafeta ýaryşy|4×100 m T35-T38]] }} {{Medal|Gold | [[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2020 Tokio]] | [[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - Aýallaryň 100 metri T37|100 m T37]] }} {{Medal|Gold | 2020 Tokio | [[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - Aýallaryň 200 metri T37|200 m T37]] }} {{Medal|Gold | 2020 Tokio | [[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - Aýallaryň uzynlygyna bökmek T37|Uzynlygyna bökmek T37]] }} {{Medal|Gold|[[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2024 Pariž]]|[[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - Aýallaryň 100 metri T37|100 m T37]]}} {{Medal|Gold|2024 Pariž|[[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - Aýallaryň 200 metri T37|200 m T37]]}} {{Medal|Gold|2024 Pariž|[[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - Garyşyk 4 × 100 metr estafeta ýaryşy|garyşyk 4×100 m estafeta]]}} {{Medal|Gold|2024 Pariž|[[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - Aýallaryň uzynlygyna bökmek#T37|Uzynlygyna bökmek T37]]}} {{Medal|Silver | 2016 Rio-de-Žaneýro | [[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - Aýallaryň 400 metri|400 m T37]] }} {{Medal|Competition | [[Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|Dünýä çempionaty]] }} {{Medal|Gold | [[2017 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2017 London]] | [[2017 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - Aýallaryň uzynlygyna bökmek|Uzynlygyna bökmek T37]] }} {{Medal|Gold | [[2019 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2019 Dubaý]] | [[2019 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - Aýallaryň 100 metri|100 m T37]] }} {{Medal|Gold | 2019 Dubaý | [[2019 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - Aýallaryň 200 metri|200 m T37]] }} {{Medal|Gold | 2019 Dubaý | [[2019 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - Aýallaryň uzynlygyna bökmek|Uzynlygyna bökmek T37]] }} {{Medal|Gold | [[2023 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2023 Pariž]] | [[2023 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - Aýallaryň uzynlygyna bökmek|Uzynlygyna bökmek T37]] }} {{Medal|Gold|[[2024 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2024 Kobe]]|[[2024 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - Aýallaryň 100 metri|100 m T37]]}} {{Medal|Gold|2024 Kobe|[[2024 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - Aýallaryň 200 metri|200 m T37]]}} {{Medal|Gold|[[2025 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2025 Nýu-Deli]]|[[2025 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - Aýallaryň uzynlygyna bökmek|Uzynlygyna bökmek T37]]}} {{Medal|Gold|2025 Nýu-Deli|[[2025 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - Aýallaryň 100 metri|100 m T37]]}} {{Medal|Gold|2025 Nýu-Deli|[[2025 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - Aýallaryň 200 metri|200 m T37]]}} {{Medal|Silver | 2019 Dubaý | [[2019 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - Uniwersal 4 x 100 metr estafeta ýaryşy|4x100 m estafeta]] }} {{Medal|Silver | 2023 Pariž | [[2023 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - Aýallaryň 200 metri|200 m T37]]}} {{Medal|Bronze | 2023 Pariž | [[2023 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - Aýallaryň 100 metri|100 m T37]]}} {{Medal|Competition|[[Para Aziýa oýunlary]]}} {{Medal|Gold|[[2022 ýylky Para Aziýa oýunlary|2022 Hançžou]]|[[2022 ýylky Para Aziýa oýunlarynda ýeňil atletika|100 m T37]]}} {{Medal|Gold|2022 Hançžou|[[2022 ýylky Para Aziýa oýunlarynda ýeňil atletika|200 m T37]]}} }} '''Wen Xiaoyan''' (Wen Syaoyan, 1997 ýylky 12 oktýabrynda doglan) — hytaýly paralimpiýa türgenidir. Ol 2016 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda Hytaýa wekilçilik etdi we iki altyn hem-de bir kümüş medal gazandy. Şeýle-de, ol Ýaponiýanyň Tokio şäherinde geçirilen 2020 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda üç altyn medal gazandy. == Karýerasy == Wen zenanlaryň arasynda T37 derejesindäki uzynlygyna bökmek ýaryşynda altyn medal, T37 derejesindäki 400 metre ylgamak ýaryşynda bolsa kümüş medal gazandy. Zenanlaryň arasyndaky T35-T38 derejesindäki 4 × 100 metr estafeta ýaryşynda ol Sýan Fenfen, Çen Ýunfeý we Li Inli bilen bilelikde altyn medal gazandy<ref>{{Cite web|title=Athletics WEN Xiaoyan|url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/athlete-profile-n1595273-wen-xiaoyan.htm|access-date=2021-09-03|work=Tokyo 2020 Paralympics|publisher=[[Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games]]|archive-date=2021-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903175821/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/athlete-profile-n1595273-wen-xiaoyan.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="paralympic_bio">{{Cite web |url=https://www.paralympic.org/xiaoyan-wen |title=Xiaoyan Wen |website=paralympic.org |access-date=14 January 2020 |publisher=[[International Paralympic Committee]]}}</ref>. Beýik Britaniýanyň London şäherinde geçirilen 2017 ýyldaky Para-ýeňil atletika boýunça dünýä çempionatynda Wen zenanlaryň arasynda T37 derejesindäki uzynlygyna bökmek ýaryşynda altyn medal gazandy. Iki ýyl geçenden soň, Birleşen Arap Emirlikleriniň Dubaý şäherinde geçirilen 2019 ýyldaky Para-ýeňil atletika boýunça dünýä çempionatynda ol üç altyn we bir kümüş medal gazandy. Ol zenanlaryň arasynda T37 derejesindäki 100 metr we 200 metr ylgamak, şeýle-de uzynlygyna bökmek ýaryşlarynda altyn medal gazandy. Şeýle-de, ol 4 x 100 metr estafeta ýaryşynda kümüş medal gazandy<ref name="kornobys_and_cinnamo_2019">{{Cite news |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1087073/shot-put-world-records-fall-in-dubai |title=Kornobys and Cinnamo claim shot put gold as World Para Athletics Championships conclude |last=O'Kane |first=Patrick |date=15 November 2019 |work=InsideTheGames.biz |access-date=14 January 2020 }}</ref><ref name="asia_nations_perform_strongly_dubai_2019">{{Cite news |url=https://asianparalympic.org/news/1284/ |title=Asia nations perform strongly at the Dubai 2019 World Para Athletics Championships |date=18 November 2019 |work=Asian Paralympic Committee |access-date=14 January 2020 |archive-date=14 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114194344/https://asianparalympic.org/news/1284/ |url-status=dead |archivedate=14 January 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200114194344/https://asianparalympic.org/news/1284/ }}</ref>. Wen Ýaponiýanyň Tokio şäherinde geçirilen 2020 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda T37 derejesindäki 200 metr ylgamak ýaryşynda altyn medal gazandy. Ol T37 derejesindäki 100 metr ylgamak ýaryşynda 13,00 sekuntlyk görkeziji bilen dünýä rekordyny goýup, altyn medal gazandy. Şeýle-de, ol T37 derejesindäki uzynlygyna bökmek ýaryşynda altyn medal gazandy. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Wen, Xiaoyan}} [[Kategoriýa:Diri adamlar]] [[Kategoriýa:Doglan ýeri görkezilmedik (direk adamlar)]] [[Kategoriýa:Hytaýly zenan uzynlygyna böküjiler]] [[Kategoriýa:Hytaýly zenan sprinterler]] [[Kategoriýa:Hytaýyň paralimpiýa türgenleri]] [[Kategoriýa:Hytaýyň paralimpiýa altyn medalçylary]] [[Kategoriýa:Hytaýyň paralimpiýa kümüş medalçylary]] [[Kategoriýa:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:2022 ýylky Para Aziýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:Para-atletika boýunça dünýä çempionatlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:Para-atletika boýunça dünýä çempionatlarynyň ýeňijileri]] [[Kategoriýa:Ýeňil atletika boýunça paralimpiýa medalçylary]] [[Kategoriýa:XXI asyryň hytaýly zenan türgenleri]] [[Kategoriýa:2022 ýylky Para Aziýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:2018 ýylky Para Aziýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] 9r2ivhxirbsbvozlw3gu0rclv7gziz8 0 25022 270947 270926 2026-09-25T00:23:38Z InternetArchiveBot 21623 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 270947 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = Chantal Petitclerc | image = Chantal Petitclerc 2017.jpg | alt = | caption = Petitclerc 2017-nji ýylda | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1969|12|15}} | birth_place = [[Saint-Marc-des-Carrières]], Kwebek, Kanada | death_date = | death_place = | spouse = James Duhamel | children = Elliot Duhamel | country = {{CAN}} | sport = [[Maýyp arabaly ýaryşçy]] | personal_best = | medal_templates = {{Medal|Sport | Aýallaryň [[Ýeňil atletika (sport)|ýeňil atletikasy]]}} {{Medal|Country|{{CAN}}}} {{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}} {{Medal|Gold| [[1996-njy ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1996 Atlanta]] | [[1996-njy ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|100 m T54]]}} {{Medal|Gold| [[1996-njy ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1996 Atlanta]] | [[1996-njy ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|200 m T54]]}} {{Medal|Gold| [[2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2000 Sidneý]] | [[2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|200 m T54]]}} {{Medal|Gold| [[2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2000 Sidneý]] | [[2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|800 m T54]]}} {{Medal|Gold| [[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2004 Afiny]] | [[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|100 m T54]]}} {{Medal|Gold| [[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2004 Afiny]] | [[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|200 m T54]]}} {{Medal|Gold| [[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2004 Afiny]] | [[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|400 m T54]]}} {{Medal|Gold| [[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2004 Afiny]] | [[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|800 m T54]]}} {{Medal|Gold| [[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2004 Afiny]] | [[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|1500 m T54]]}} {{Medal|Gold| [[2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2008 Pekin]] | [[2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|100 m T54]]}} {{Medal|Gold| [[2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2008 Pekin]] | [[2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|200 m T54]]}} {{Medal|Gold| [[2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2008 Pekin]] | [[2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|400 m T54]]}} {{Medal|Gold| [[2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2008 Pekin]] | [[2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|800 m T54]]}} {{Medal|Gold| [[2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2008 Pekin]] | [[2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|1500 m T54]]}} {{Medal|Silver| [[1996-njy ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1996 Atlanta]] | [[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|400 m T54]]}} {{Medal|Silver| [[1996-njy ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1996 Atlanta]] | [[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|800 m T54]]}} {{Medal|Silver| [[1996-njy ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1996 Atlanta]] | [[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|1500 m T54]]}} {{Medal|Silver| [[2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2000 Sidneý]] | [[2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|100 m T54]]}} {{Medal|Silver| [[2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2000 Sidneý]] | [[2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|400 m T54]]}} {{Medal|Bronze| [[1992 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1992 Barselona]] | [[1992 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|200 m TW4]]}} {{Medal|Bronze| [[1992 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1992 Barselona]] | [[1992 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|800 m TW4]]}} | height = | weight = | image_size = 250px | titles = | worldcup = }} }} '''Chantal Petitclerc''' (1969 ýylyň 15 dekabrynda doglan) — kanadaly maýyp arabasyndaky türgen we Kwebekden saýlanan senator. == Ilkinji ýyllary == 13 ýaşyndaka, dostunyň fermasynda agyr ambar gapysynyň üstüne gaçmagy netijesinde oňurgasynyň L1-T12 bölegini döwüp, iki aýagynyň hem hereket ukybyny ýitirdi. Orta mekdepde bedenterbiýe mugallymy bolan Gaston Žak onuň durmuşyna uly täsir etdi; ol gyza mekdep döwründe hepdede dört gezek nahar arakesmesinde ýüzmegi öwretdi, sebäbi ol adaty bedenterbiýe sapaklaryna gatnaşyp bilmeýärdi. 2011 ýylky söhbetdeşlikde ol şeýle diýdi: "[Ýüzmek] maňa has sagdyn we güýçli bolmaga, şeýle-de maýyp arabasynda has garaşsyz durmuşy alyp barmaga kömek etdi." Şeýle hem, ýüzmek oňa özündäki ýaryşmak höwesini ýüze çykarmaga mümkinçilik berdi. Öň okuwda synpda iň gowy netijeleri görkezen bolsa-da, bu onuň üçin bäsleşikli ýaryşlar dünýäsine gadam basmak boldy<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/chantal-petitclerc/|title=Chantal Petitclerc|last=Freeborn|first=Jeremy|website=The Canadian Encyclopedia|access-date=2016-03-27}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.newmobility.com/2008/01/2007-person-of-the-year-chantal-petitclerc/|title=2007 Person of the Year: Chantal Petitclerc|last1=Kaminker|first1=Laura|date=1 January 2008|publisher=New Mobility}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/chantal-petitclerc-2004/article1317969/?page=all|title=Chantal Petitclerc, 2004|website=The Globe and Mail|date=27 December 2004 |access-date=2016-03-27|last1=Wong |first1=Jan }}</ref>. == Sport == On sekiz ýaşyndaka, Kwebek şäherindäki Lawal uniwersitetiniň tälimçisi Pýer Pomerlo ony maýyp arabasyndaky sport görnüşleri bilen tanyşdyrdy. Öz ýasan maýyp arabasyny ulanyp, ol ilkinji ýaryşyna gatnaşdy we beýleki bäsdeşlerden ep-esli yza galyp, soňky orny eýeledi. Şeýle-de bolsa, ol maýyp arabasyndaky ýaryşlara höwes döretdi we şeýlelikde onuň uzak hem-de üstünlikli karýerasy başlandy. Maýyp arabasyndaky türgen hökmünde ussatlygyny kämilleşdirýän wagty, Petitklerk okuwyny hem dowam etdirdi: ilki "CEGEP de Sainte-Foy"-da jemgyýetçilik ylymlary boýunça, soňra bolsa Edmonton şäherindäki Alberta uniwersitetinde taryh boýunça bilim aldy. Alberta uniwersitetine okuwa girmeginiň esasy sebäbi, häzirki wagtda hem onuň tälimçisi bolup galýan Piter Erikson bilen türgenleşmekdi. Petitklerk ilkinji gezek 1992 ýylda Barselonada geçirilen Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşdy we iki sany bürünç medal bilen gaýdyp geldi; bu onuň häzirki wagtda jemi ýigrimi bir Paralimpiýa medalyny (şol sanda on dört altyn medal) öz içine alýan üstünlikler toplumynyň başlangyjy boldy. Dört ýyl geçenden soň, Atlanta oýunlarynda ol 100 we 200 metr aralyklara geçirilýän ýaryşlarda altyn medallary, şeýle hem 400, 800 we 1500 metr aralyklara geçirilýän ýaryşlarda üç sany kümüş medaly gazandy. 2000 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ol 200 we 800 metr aralyga ylgawda iki altyn, şeýle-de 100 we 400 metr aralyga ylgawda iki kümüş medal gazandy. Ol 2002 ýylky Dünýä çempionatynda üç altyn (100, 200 we 400 metr) we bir bürünç (800 metr) medal, şeýle-de 2002 ýylky "Commonwealth" oýunlarynda 800 metr aralyga ylgawda altyn medal gazandy. 2004 ýylky Tomusky Olimpiýa oýunlarynda (bu ýerde maýyp arabasyndaky ýaryşlar görkezme görnüşindäki sport çäresi hökmünde geçirilipdi) ol 800 metr aralyga ýaryşda ýeňiji boldy we soňra 2004 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda 5 sany altyn medal gazanyp, ajaýyp netije görkezdi. 2004 ýylda Afinadan gaýdyp gelende, Petitklerk žurnalistlere Pekinde geçiriljek 2008 ýylyň Tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň özüniň soňky uly halkara ýaryşy boljakdygyny, ýöne birneme wagt türgenleşmegi we ýol ýaryşlaryna gatnaşmagy dowam etdirjekdigini aýtdy. 2008 ýylky üstünlikli çykyşy üçin oňa Kanadanyň ýylyň türgeni hökmünde "Lou Marsh" kubogy we "Canadian Press" agentliginiň Kanadanyň ýylyň zenan türgeni üçin berilýän "Bobbie Rosenfeld" baýragy gowşuryldy. Şeýle hem, Petitklerk "Paralympic Sport Awards" dabarasynda "Iň gowy zenan türgen" baýragyna mynasyp boldy<ref name="2008Winner">{{cite web|url=http://www.tsn.ca/other_sports/story/?id=259043&lid=headline&lpos=topStory_main|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604031428/http://www.tsn.ca/other_sports/story/?id=259043&lid=headline&lpos=topStory_main|url-status=dead|archive-date=2011-06-04|title=Petitclerc wins 2008 Lou Marsh Award|publisher=[[The Sports Network]]|date=2008-12-09|access-date=2008-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tsn.ca/olympics/story/?id=260898&lid=headline&lpos=secStory_main|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604032228/http://www.tsn.ca/olympics/story/?id=260898&lid=headline&lpos=secStory_main|url-status=dead|archive-date=2011-06-04|title=Petitclerc voted CP's female athlete of the year|publisher=The Sports Network|date=2008-12-26|access-date=2008-12-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.paralympic.org/press-release/paralympic-awards-winners-honoured-kuala-lumpur |title=Paralympic Awards Winners Honoured in Kuala Lumpur |date=21 November 2009 |website=International Paralympic Committee}}</ref>. 2004 ýylky Paralimpiýa oýunlarynda gazanan 5 altyn medaly bilen ol, Stefani Dikson tarapyndan 2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda goýlan we bir oýunlarda (gyşky ýa-da tomusky) gazanylan iň köp altyn medal boýunça Kanada rekordyny gaýtalady. 2008 ýylky Paralimpiýa oýunlarynda gazanan ýene-de 5 altyn medaly bilen ol şol rekordy ýene bir gezek gaýtalady. 2010 ýylda bu rekord henizem saklanyp galypdy.[7] 2012 ýylda ol maýyp arabasynda ýaryşmak boýunça bäş sany dünýä rekordynyň eýesidi. 2019 ýylda ol jemi 14 altyn we 21 medal bilen iň köp altyn medal gazanan zenan paralimpiýa türgeni bolmagyny dowam etdirýär<ref>{{Cite web |last=Vancouver Sun |date=21 March 2010 |title=Woolstencroft wins fifth gold medal |url=http://www.vancouversun.com/sports/Woolstencroft+wins+fifth+gold+2010+Paralympics/2707422/story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004135056/http://www.vancouversun.com/sports/Woolstencroft+wins+fifth+gold+2010+Paralympics/2707422/story.html |archive-date=4 October 2018 |access-date=21 March 2010 |website=CanWest News Service}}</ref><ref name=UofA>{{cite web|last=Roy-Brenneis|first=Derek|title=UAlberta honorary degrees announced|url=http://www.news.ualberta.ca/article.aspx?id=22D4D2DE284B46F7BA1EFE2652CCBB99|publisher=University of Alberta|author-link=Derek Roy-Brenneis|date=30 April 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120604065554/http://www.news.ualberta.ca/article.aspx?id=22D4D2DE284B46F7BA1EFE2652CCBB99|archive-date=4 June 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.paralympic.org/athletics/about|website=World Para athletics|title=History of para athletics}}</ref>. Ol 2006 ýylky "Commonwealth" oýunlarynyň açylyş dabarasynda Kanada toparynyň baýdak göterijisi hökmünde saýlandy<ref name="CBC 2014">{{cite news|title=Chantal Petitclerc brings passion to Commonwealth Games|url=http://www.cbc.ca/sports/commonwealthgames/news/chantal-petitclerc-brings-passion-to-commonwealth-games-1.2710192|access-date=18 July 2014|work=Glasgow 2014 XX Commonwealth Games|agency=The Canadian Press|publisher=CBC Sports|date=17 July 2014}}</ref>. Petitklerk Monrealda ýaşaýar we "Complexe sportif Claude-Robillard" sport toplumynda türgenleşýär<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/15918909 |title=Chantal Petitclerc to join GB Paralympic athletics team as coach|date=28 November 2011|work=[[bbc.co.uk]]|access-date=3 September 2012}}</ref>. "Rio Tinto Alcan" kompaniýasy 1998 ýyldan bäri onuň esasy hemaýatkäri bolup durýar. Petitklerk 2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň öňüsyrasynda Beýik Britaniýanyň ýeňil atletika toparyna tälimçi we maslahatçy hökmünde bellenildi we öňki tälimçisi hem-de "UK Athletics" guramasynyň Paralimpiýa boýunça baş tälimçisi Piter Erikson bilen bilelikde işledi. Petitklerk Kanadanyň 2014 ýylky Bileleşik oýunlaryndaky toparynyň ýolbaşçysy (Chef de Mission) wezipesine bellenildi<ref>{{cite news|title=Chantal Petitclerc named Canada's chef de mission for Rio Paralympics|url=http://www.cbc.ca/sports/chantal-petitclerc-named-canada-s-chef-de-mission-for-rio-paralympics-1.2759445|access-date=26 February 2016|agency=The Canadian Press|publisher=CBC Sports|date=8 September 2014}}</ref>. Şeýle hem, ol Rio-de-Žaneiroda geçirilen 2016 ýylky Paralimpiýa oýunlarynda toparyň ýolbaşçysy wezipesine bellenildi. == Şahsy durmuşy == Petitklerk elektro-akustik saz kompozitory Jeýms Duhamel bilen durmuş gurdy we 2013 ýylyň dekabrynda Elliot atly ogul perzent dünýä indirdi<ref name=":0" />. == Senat == 2016 ýylyň 18 martynda Premýer-ministr Jastin Trýudonyň maslahaty bilen Petitklerk Kanadanyň Senatyna bellenildi. Ol "Garaşsyz senatorlar toparynyň" agzasy hökmünde iş alyp barýar. Senatdaky onuň esasy ileri tutýan ugurlary saglygy goraýyş we maýyplygy bolan adamlaryň hukuklarydyr. 2016 ýylyň iýun aýynda senator Petitklerk Senatda "C-14" kanun taslamasy — ýagny Jenaýat kodeksine düzediş girizmek we beýleki kanunlara degişli üýtgetmeleri girizmek hakyndaky kanun (ölüm ýagdaýynda lukmançylyk kömegi) boýunça ilkinji gezek çykyş etdi. Onuň eden çykyşy köp sanly kärdeşini tolgundyrdy; ol şeýle diýdi: "Maýyplygyň bolmagynda iň kyn zat – öz durmuşyňyza we öz bedeniňize erk edip bilmeýän ýaly duýgydyr. Munuň maýyplygy bolan ähli adamlaryň başyndan geçýändigine sizi ynandyryp bilerin." Şeýle-de, ol "Tämekä degişli kanuna" we "Çekmeýänleriň saglygyny goraýyş kanunyna" üýtgetmeler girizmegi, şeýle hem beýleki kanunlara degişli düzedişleri amala aşyrmagy göz öňünde tutýan S-5 belgili kanun taslamasynyň hödürlenmegine ýolbaşçylyk etdi<ref>{{cite news|title=Murray Sinclair, Chantal Peticlerc among 7 new Liberal-appointed Senators|url=http://www.cbc.ca/news/politics/senate-appointments-1.3496977|access-date=18 March 2016|agency=[[CBC News]]|publisher=CBC|date=18 March 2016}}</ref>. == Sylaglar we hormat nyşanlary == Häzirki wagtda St-Mark-de-Karrier (St-Marc-des-Carrières) şäherçesiniň buz hokkeýi meýdançasy onuň adyny göterýär. 2002 ýylda Petitklerk (Petitclerc) "Hyzmatlary üçin" medaly (raýat bölümi) bilen sylaglandy<ref>{{cite web|title=Honours Secretariat, Governor General of Canada|url=http://www.gg.ca/honour.aspx?id=735&t=15&ln=Petitclerc|publisher=Honours Secretariat, Office of the governor General|access-date=14 April 2016}}</ref>. 2005 ýylda Petitklerk "Kwebek ordeniniň Rytary" (Knight of the Order of Quebec) derejesine mynasyp boldy<ref>{{cite web|title=Order of Quebec|url=http://www.ordre-national.gouv.qc.ca/membres/membre-en.asp?id=1989|publisher=Order of Quebec|access-date=14 April 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109193609/http://www.ordre-national.gouv.qc.ca/membres/membre-en.asp?id=1989|archive-date=9 January 2017}}</ref>. Şol ýyl ol Kanadanyň Maýyplygy bolan şahsyýetleriň şöhrat zalyna (Canadian Disability Hall of Fame) girizildi<ref>{{cite web |title=Previous Hall of Fame Inductees |url=https://www.cfpdp.com/previous-hall-of-fame-inductees/ |website=The Canadian Foundation for Physically Disabled Person |access-date=19 October 2022}}</ref>. 2009 ýylyň 16 iýunynda Petitklerkiň Torontodaky "Kanadanyň Şöhrat ýolunda" (Canada's Walk of Fame) öz ady ýazylan ýyldyza eýe boljakdygy yglan edildi. Bu hormata mynasyp bolmak dabarasy 2009 ýylyň 12 sentýabrynda geçirildi<ref name="ind2009">{{Cite web|url=http://www.canadaswalkoffame.com/news/the-stars-align-12th-annual-canadas-walk-fame|archive-url=https://web.archive.org/web/20090620081814/http://www.canadaswalkoffame.com/news/the-stars-align-12th-annual-canadas-walk-fame|url-status=dead|archive-date=2009-06-20|title=The Stars Align at the 12th Annual Canada's Walk of Fame |date=2009-06-16|publisher=Canada's Walk of Fame|access-date=2009-06-16}}</ref>. 2009 ýylda ol "Halkara derejesinde ylham çeşmesi hökmünde tanalýan Paralimpiýa çempiony hökmündäki üstünlikleri we maýyplygy bolan türgenler üçin sportuň ösdürilmegine goşan goşandy üçin" "Kanada ordeniniň Kompaniony" (Companion of the Order of Canada) derejesine mynasyp boldy<ref>{{cite web |url=http://www.gg.ca/media/doc.asp?lang=e&DocID=5815 |title=Governor General announces 60 new appointments to the Order of Canada |date=1 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20090705124004/http://www.gg.ca/media/doc.asp?lang=e&DocID=5815 |archive-date=2009-07-05 }}</ref>. 2010 ýylda ol Albertanyň Kalgari şäherindäki Kanadanyň Sport şöhrat zalyna girizildi<ref>{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/sports/more-sports/roy-hughes-and-petitclerc-head-canadian-sports-hall-of-fame-class/article1367221/|title=Roy, Hughes and Petitclerc head Canadian Sports Hall of Fame class|access-date=2019-01-22}}</ref>. 2012 ýylda Alberta uniwersiteti tarapyndan oňa hukuk ylymlary boýunça hormatly doktor derejesi berildi<ref name=UofA/>. Petitklerk şeýle hem "Şa zenanyň Altyn ýubileýi" medalyna we "Şa zenanyň Brilliant ýubileýi" medalyna mynasyp boldy<ref>{{cite web|title=Honours Secretariat, Governor General of Canada|url=http://www.gg.ca/honour.aspx?id=22689&t=6&ln=Petitclerc|publisher=Honours Secretariat, Office of the governor General|access-date=14 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Honours Secretariat, Governor General of Canada|url=http://www.gg.ca/honour.aspx?id=104286&t=13&ln=Petitclerc|publisher=Honours Secretariat, Office of the governor General|access-date=14 April 2016}}</ref>. 2015 ýylda Petitklerk Kanada Paralimpiýa komitetiniň "Kanada Paralimpiýa şöhrat zalyna" girizildi<ref>{{cite web|title=Inductees|url=http://www.paralympique.ca/canadian-paralympic-hall-fame/inductees|website=Canadian Paralympic Committee|access-date=6 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106040008/http://www.paralympique.ca/canadian-paralympic-hall-fame/inductees|archive-date=6 January 2018|url-status=dead}}</ref>. [[File:Order of Canada (CC) ribbon bar.svg|100px|center]] <div class="center"> [[File:National Order Quebec ribbon bar.svg|100px]] [[File:CAN Meritorious Service Medal (civil division) BAR.svg|100px]] [[File:UK Queen Elizabeth II Golden Jubilee Medal ribbon.svg|100px]] [[File:QEII Diamond Jubilee Medal ribbon.svg|100px]] </div> == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Petitclerc, Chantal}} [[Kategoriýa:1969 ýylda doglanlar]] [[Kategoriýa:Kanadaly aýal maşgala welokreslo ýaryşçylary]] [[Kategoriýa:Kanadanyň adyndan Olimpiýa oýunlarynda welokreslo ýaryşyna gatnaşanlar]] [[Kategoriýa:2006 ýylky Birlik oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]] [[Kategoriýa:1992 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]] [[Kategoriýa:1996 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]] [[Kategoriýa:2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]] [[Kategoriýa:2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]] [[Kategoriýa:2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]] [[Kategoriýa:Kanada ordeniniň "Companion" derejesiniň eýeleri]] [[Kategoriýa:Kanadanyň adyndan Birlik oýunlarynda altyn medal gazananlar]] [[Kategoriýa:Laureus dünýä sport baýragynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Demirgazyk ýyldyzy baýragynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Kanadanyň adyndan Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika boýunça çykyş edenler]] [[Kategoriýa:Kanadanyň adyndan Paralimpiýa oýunlarynda bürünç medal gazananlar]] [[Kategoriýa:Kanadanyň adyndan Paralimpiýa oýunlarynda altyn medal gazananlar]] [[Kategoriýa:Kanadanyň adyndan Paralimpiýa oýunlarynda kümüş medal gazananlar]] [[Kategoriýa:2004 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlarynda welokreslo ýaryşçylary]] [[Kategoriýa:Alberta uniwersitetiniň uçurymlary]] [[Kategoriýa:Para-atletika boýunça dünýä rekordynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:1996 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlarynda welokreslo ýaryşçylary]] [[Kategoriýa:2000 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlarynda welokreslo ýaryşçylary]] [[Kategoriýa:Paralimpiýa oýunlarynyň welokreslo ýaryşçylary]] [[Kategoriýa:1992 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda medal gazananlar]] [[Kategoriýa:1996 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda medal gazananlar]] [[Kategoriýa:2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda medal gazananlar]] [[Kategoriýa:2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda medal gazananlar]] [[Kategoriýa:2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda medal gazananlar]] [[Kategoriýa:Kwebekden bolan kanadaly senatorlar]] [[Kategoriýa:Garaşsyz kanadaly senatorlar]] [[Kategoriýa:Senatyň aýal agzalary]] Kanada]] [[Kategoriýa:Wýetnam gelip çykyşly kanadaly adamlar]] [[Kategoriýa:XXI asyrda kanadaly zenan syýasatçylar]] [[Kategoriýa:Garaşsyz Senatorlar Topary]] [[Kategoriýa:Aşaky beden bölekleri ysmaz bolan syýasatçylar]] [[Kategoriýa:Maýyplygy bolan kanadaly syýasatçylar]] [[Kategoriýa:Olimpiýa oýunlaryna gatnaşan maýyp arabaly zenan ýaryşçylar]] [[Kategoriýa:Paralimpiýa sport baýraklarynyň "Iň gowy zenan" ugry boýunça ýeňijileri]] [[Kategoriýa:Ýeňil atletika boýunça Paralimpiýa medallarynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Kanadanyň Maýyplygy bolan şahsyýetleriň hormat sanawy (Hall of Fame)]] [[Kategoriýa:2006 ýylky Milletler Bileleşiginiň oýunlarynyň medallarynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Kwebekli zenan türgenler]] [[Kategoriýa:Kanadaly türgen-syýasatçylar]] [[Kategoriýa:XXI asyrda Kanadanyň Senatynyň agzalary]] [[Kategoriýa:XX asyrda kanadaly zenan türgenler]] [[Kategoriýa:XXI asyrda kanadaly zenan türgenler]] [[Kategoriýa:Ýeňil atletika boýunça Milletler Bileleşiginiň oýunlarynyň altyn medallarynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Raýat hukuklary ugrunda göreşýän kanadaly zenanlar]] ksx71s0u5cpdexmvhhl8bxbcevielzu 0 25025 270932 2026-09-24T12:07:53Z Umarxon III 11129 Sahypa döretdi, mazmuny: '{{Infobox sportsperson | name= Henrieta Farkašová | image = Henrieta Farkasova 2.JPG | caption= Farkašová 2013 ýylyň IPC dag lyžasy boýunça dünýä çempionatynda | full_name = | nickname = | birth_date = {{birth date and age|1986|5|3|df=yes}} | birth_place = [[Rožňawa]], [[Çehoslowakiýa]] | height = | club = | skis = | seasons = | wins = | total_podiums = | showmedals = | medal_templates = {{Medal|Sport|[[Dag lyžasy sporty]] — Görüş bozulmasy...' 270932 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name= Henrieta Farkašová | image = Henrieta Farkasova 2.JPG | caption= Farkašová 2013 ýylyň IPC dag lyžasy boýunça dünýä çempionatynda | full_name = | nickname = | birth_date = {{birth date and age|1986|5|3|df=yes}} | birth_place = [[Rožňawa]], [[Çehoslowakiýa]] | height = | club = | skis = | seasons = | wins = | total_podiums = | showmedals = | medal_templates = {{Medal|Sport|[[Dag lyžasy sporty]] — Görüş bozulmasy bolanlar}} {{Medal|Country|{{SVK}}}} {{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}} {{Medal|Gold|[[2010 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2010 Wankuwer]]|[[2010 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lyžasy sporty — Aýallaryň super-G ýaryşy#Görüş bozulmasy bolanlar|Super-G]]}} {{Medal|Gold|2010 Wankuwer|[[2010 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lyžasy sporty — Aýallaryň kombinasiýa ýaryşy#Görüş bozulmasy bolanlar|Kombinasiýa]]}} {{Medal|Gold|2010 Wankuwer|[[2010 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lyžasy sporty — Aýallaryň uly slalom ýaryşy#Görüş bozulmasy bolanlar|Uly slalom]]}} {{Medal|Gold|[[2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2014 Soçi]]|[[2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lyžasy sporty — Aýallaryň aşak iniş ýaryşy#Görüş bozulmasy bolanlar|Aşak iniş]]}} {{Medal|Gold|2014 Soçi|[[2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lyžasy sporty — Aýallaryň uly slalom ýaryşy#Görüş bozulmasy bolanlar|Uly slalom]]}} {{Medal|Gold|[[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2018 Pýongçang]]|[[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lyžasy sporty — Aýallaryň aşak iniş ýaryşy|Aşak iniş]]}} {{Medal|Gold|2018 Pýongçang|[[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lyžasy sporty — Aýallaryň super-G ýaryşy|Super-G]]}} {{Medal|Gold|2018 Pýongçang|[[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lyžasy sporty — Aýallaryň super kombinasiýa ýaryşy|Kombinasiýa]]}} {{Medal|Gold|2018 Pýongçang|[[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lyžasy sporty — Aýallaryň uly slalom ýaryşy|Uly slalom]]}} {{Medal|Gold|[[2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2022 Pekin]]|[[2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lyžasy sporty — Aýallaryň aşak iniş ýaryşy|Aşak iniş]]}} {{Medal|Gold|2022 Pekin|[[2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lyžasy sporty — Aýallaryň super kombinasiýa ýaryşy|Kombinasiýa]]}} {{Medal|Silver|2010 Wankuwer|[[2010 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lyžasy sporty — Aýallaryň aşak iniş ýaryşy#Görüş bozulmasy bolanlar|Aşak iniş]]}} {{Medal|Silver|2018 Pýongçang|[[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lyžasy sporty — Aýallaryň slalom ýaryşy|Slalom]]}} {{Medal|Bronze|2014 Soçi|[[2010 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lyžasy sporty — Aýallaryň slalom ýaryşy#Görüş bozulmasy bolanlar|Slalom]]}} {{Medal|Competition|[[IPC dag lyžasy boýunça dünýä çempionaty]]}} {{Medal|Gold|[[2009 ýylyň IPC dag lyžasy boýunça dünýä çempionaty|2009 Pýongçang]]|Aşak iniş}} {{Medal|Gold|2009 Pýongçang|Super-G}} {{Medal|Gold|[[2011 ýylyň IPC dag lyžasy boýunça dünýä çempionaty|2011 Sestriere]]|Aşak iniş}} {{Medal|Gold|2011 Sestriere|Uly slalom}} {{Medal|Gold|2011 Sestriere|Slalom}} {{Medal|Gold|2011 Sestriere|Kombinasiýa}} {{Medal|Gold|[[2013 ýylyň IPC dag lyžasy boýunça dünýä çempionaty|2013 La Molina]]|Aşak iniş}} {{Medal|Gold|2013 La Molina|Uly slalom}} {{Medal|Gold|2013 La Molina|Slalom}} {{Medal|Gold|[[2017 ýylky para dag lyžasy boýunça dünýä çempionaty|2017 Tarwizio]]|Uly slalom}} {{Medal|Gold|2017 Tarwizio|Slalom}} {{Medal|Gold|2017 Tarwizio|Super-G}} {{Medal|Gold|2017 Tarwizio|Super kombinasiýa}} {{Medal|Gold|[[2019 ýylky para dag lyžasy boýunça dünýä çempionaty|2019 Kranjska Gora]]|Uly slalom}} {{Medal|Gold|2019 Kranjska Gora|Slalom}} {{Medal|Gold|[[2021 ýylky para gar sporty boýunça dünýä çempionaty|2021 Lillehammer]]|Aşak iniş}} {{Medal|Gold|[[2021 ýylky para gar sporty boýunça dünýä çempionaty|2021 Lillehammer]]|Super-G}} {{Medal|Silver|2009 Pýongçang|Kombinasiýa}} {{Medal|Silver|2017 Tarwizio|Aşak iniş}} {{Medal|Silver|[[2021 ýylky para gar sporty boýunça dünýä çempionaty|2021 Lillehammer]]|Uly slalom}} {{Medal|Bronze|2011 Sestriere|Toparlaýyn ýaryş}} }} '''Henrieta Farkašová''' (doglan senesi: 1986 ýylyň 3 maýy) — B3 (klassifikasiýa) kategoriýasynda çykyş eden, häzirki wagtda sport karýerasyny tamamlan slowakiýaly dag-çaňgyçysy, şeýle-de on bir gezek Paralimpiýa oýunlarynyň we on ýedi gezek dünýä çempionatynyň ýeňijisi. == Terjimehaly == Farkašowanyň şygary: "Hiç zat mümkin däl däldir"<ref name=IPCbio>{{cite web | url = http://www.paralympic.org/Athletes/Biographies?athlete=Henrieta%20Farkasova | title = FARKAŠOVÁ Henrieta | publisher = [[International Paralympic Committee]] (IPC) }}</ref>. Farkašová 2010 ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlarynda (Whistler Creekside-de) üç sany altyn medal gazandy: olar zenanlaryň arasynda görme ukyby pesler üçin niýetlenen ägirt uly slalom (giant slalom), super-kombinasiýa we super-G ýaryşlarydyr. Şeýle-de, ol şol ýaryşlarda görme ukyby pesler üçin niýetlenen "daunhill" (tizlige niýetlenen aşak düşüş) ýaryşynda kümüş medal aldy<ref>{{Cite web|url=https://www.pyeongchang2018.com/en/game-time/results/PWG2018/en/alpine-skiing/athlete-profile-n3058313-henrieta-farkasova.htm|title=Alpine Skiing {{!}} Athlete Profile: Henrieta FARKASOVA — Pyeongchang 2018 Paralympic Winter Games|website=www.pyeongchang2018.com|language=en|access-date=2018-03-10|archive-date=10 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310135954/https://www.pyeongchang2018.com/en/game-time/results/PWG2018/en/alpine-skiing/athlete-profile-n3058313-henrieta-farkasova.htm|url-status=dead}}</ref>. Farkašová 2018 ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlarynda görme ukyby pes zenanlaryň arasyndaky "daunhill" ýaryşynda ýeňiş gazanyp, özüniň Paralimpiýa karýerasyndaky altynjy altyn medalyna eýe boldy. 2019 ýylda ol "Laureus" dünýä sport baýragynyň "Ýylyň maýyplygy bolan türgeni" nominasiýasyna mynasyp boldy. Farkašowanyň öňki ýol görkezijisi (gid-çaňgyçysy) [[Natália Šubrtová]] bolupdyr. Onuň täze ýol görkezijisi bolsa Michal Červeňdir. == Beýleki işjeňlikleri == Farkašová "Let's Dance" şousynyň 2023 ýyldaky möwsüminde çykyş etdi. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Farkasova, Henrieta}} [[Kategoriýa:Diri adamlar]] [[Kategoriýa:Slowakiýaly zenan dag-çaňgyçylary]] [[Kategoriýa:Slowakiýanyň paralimpiýa dag-çaňgyçylary]] [[Kategoriýa:2010 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň dag-çaňgyçylary]] [[Kategoriýa:2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň dag-çaňgyçylary]] [[Kategoriýa:2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň dag-çaňgyçylary]] [[Kategoriýa:2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň dag-çaňgyçylary]] [[Kategoriýa:Slowakiýanyň paralimpiýa altyn medalçylary]] [[Kategoriýa:Slowakiýanyň paralimpiýa kümüş medalçylary]] [[Kategoriýa:2010 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:Dag-çaňgy sporty boýunça paralimpiýa medalçylary]] [[Kategoriýa:"Laureus" bütindünýä sport baýragynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:"Paralympic Sport Awards" — Iň gowy zenan kategoriýasynyň ýeňijileri]] [[Kategoriýa:Rožňawaly türgenler]] nw5uoz8aep1k1mi0r2axeyev76czy4q 0 25026 270933 2026-09-24T14:25:43Z Umarxon III 11129 Sahypa döretdi, mazmuny: '{{Infobox sportsperson | name = Diede de Groot | image = 25th Laureus World Sports Awards - Red Carpet - Diede de Groot - 240422 184135 (cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = De Groot 2024 ýylda [[25 Laureus dünýä sport baýraklary|25 Laureus dünýä sport baýraklarynda]] | fullname = | native_name = | native_name_lang = | country_repres...' 270933 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = Diede de Groot | image = 25th Laureus World Sports Awards - Red Carpet - Diede de Groot - 240422 184135 (cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = De Groot 2024 ýylda [[25 Laureus dünýä sport baýraklary|25 Laureus dünýä sport baýraklarynda]] | fullname = | native_name = | native_name_lang = | country_represented = {{NED}} | residence = | birth_date = {{birth date and age|df=y|1996|12|19}} | birth_place = [[Woerden]], Niderlandlar | death_place = | college = | turnedpro = | retired = | plays = | careerprizemoney = | medal_templates = {{Medal|Sport | Aýallaryň [[maýyp arabaly tennis]]i}} {{Medal|Country|{{NED}}}} {{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}} {{Medal|Gold|[[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2020 Tokio]]|[[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabaly tennis — Aýallaryň ýekebara ýaryşy|Aýallaryň ýekebara ýaryşy]]}} {{Medal|Gold|2020 Tokio|[[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabaly tennis — Aýallaryň jübütler ýaryşy|Aýallaryň jübütler ýaryşy]]}} {{Medal|Silver|[[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2016 Rio-de-Žaneýro]]|[[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabaly tennis — Aýallaryň jübütler ýaryşy|Aýallaryň jübütler ýaryşy]]}} {{Medal|Silver|[[2024 ýylky Paralimpiýa oýunlary|2024 Pariž]] | [[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabaly tennis — Aýallaryň ýekebara ýaryşy|Ýekebara ýaryş]]}} {{Medal|Silver|[[2024 ýylky Paralimpiýa oýunlary|2024 Pariž]] | [[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabaly tennis — Aýallaryň jübütler ýaryşy|Jübütler ýaryşy]]}} {{Medal|Competition|[[Ýewropa Para çempionaty|Ýewropa çempionaty]]}} {{Medal|Gold|[[2023 ýylky Ýewropa Para çempionaty|2023 Rotterdam]]|[[2023 ýylky Ýewropa Para çempionatynda maýyp arabaly tennis|Aýallaryň ýekebara ýaryşy]]}} }} '''Diede de Groot''' (okalyşy [ˈdidə də ˈɣroːt]; doglan senesi: 1974 ýylky 19 dekabry) — ýekeleýin we jübütleýin oýunlarda dünýäniň 1 belgili oýunçysy bolan golland professional maýyp arabaly tennisçi. De Groot jemi 43 gezek iri ýaryşlaryň (major) çempiony boldy; ol ýekeleýin oýunlarda rekord derejede 24 we jübütleýin oýunlarda 19 titul gazandy. De Groot ýekeleýin oýunlarda üç ýyllap dowam eden we 145 ýeňişden ybarat bolan seriýany görkezdi: bu seriýa 2021 ýylky fewralynda Ýui Kamijiden (Yui Kamiji) alan ýeňlişinden başlap, 2024 ýylky maýynda Li Sýaohuiden (Li Xiaohui) alan ýeňlişine çenli dowam etdi. Bu seriýanyň dowamynda ol tennis taryhynda ilkinji gezek "kalendar ýylynyň Super Slamyny" gazandy; şonda ol 2021 ýylda zenanlaryň arasyndaky ýekeleýin ýaryşlarda dört sany iri ýaryşyň ählisinde, Paralimpiýa oýunlarynyň altyn medalyny we "Wheelchair Tennis Masters" (Maýyp arabaly tennis boýunça Masters) titulyny gazandy. Indiki ýyl ol tennisiň islendik görnüşinde "Grand Slam" titulyny gorap saklan we yzly-yzyna iki ýylyň dowamynda dört sany iri ýaryşyň ählisinde ýeňiş gazanan ilkinji oýunçy boldy; şeýle üstünligi ol 2023 ýylda ýene-de gaýtalady. 2026 ýyldaky "French Open" ýaryşynda ol karýerasynda alty gezek "Grand Slam" titulyny gazanan taryhdaky ilkinji oýunçy boldy<ref>{{cite web|url=https://www.usopen.org/en_US/players/overview/itf800366561.html |title=Diede De Groot Player Profile |work=Official site of the 2024 US Open Tennis Championships - A USTA Event |access-date=20 July 2024}}</ref><ref name="100 match wins">{{cite web |title=De Groot bids for 100th consecutive win|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/de-groot-bids-for-100th-consecutive-win-in-paris-opener/ |website=www.itftennis.com |access-date=22 June 2023 |date=5 June 2023}}</ref><ref>{{Cite web|last=Chiesa|first=Victoria|date=12 September 2021|title=Diede de Groot completes Golden Slam by winning 2021 US Open Wheelchair Competition|url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2021-09-12/diede_de_groot_completes_golden_slam_by_winning_2021_us_open_wheelchair_competition.html|url-status=live|website=US Open|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912214926/https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2021-09-12/diede_de_groot_completes_golden_slam_by_winning_2021_us_open_wheelchair_competition.html |archive-date=2021-09-12 }}</ref><ref name=SuperSlam>{{Cite web|date=3 September 2021|title=First wheelchair tennis player to complete a "Career Super Slam" in singles|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/710099-first-wheelchair-tennis-player-to-complete-a-“career-super-slam”-in-singles|website=[[Guinness World Records]]|access-date=16 June 2024|quote=For good measure, she won all four majors again in 2021, plus Paralympic gold to complete an unprecedented calendar-year “Golden Slam”, and rounded off 2021 with her fourth Masters win for professional tennis’ first-ever calendar-year “Super Slam”. }}</ref><ref>{{Cite web |last=Klosok |first=Aleks |date=2024-05-30 |title=Diede de Groot: The unstoppable force in tennis leaving no stone unturned in pursuit of greatness |url=https://www.cnn.com/2024/05/30/sport/diede-de-groot-tennis-unstoppable-force-spt-intl/index.html |access-date=2024-06-12 |website=CNN |language=en}}</ref>. Jübütleýin oýunlarda de Groot 2019 ýylda Aniek wan Kut (Aniek van Koot) bilen bilelikde "Grand Slam" titulyny gazandy. Iri ýaryşlardaky titullaryndan başga-da, de Groot 2016-2018 ýyllar aralygynda ýekeleýin we jübütleýin oýunlarda birnäçe gezek "Wheelchair Tennis Masters" titulyny, şeýle hem 2020 ýyldaky Tokio Paralimpiýa oýunlarynda her iki görnüşde altyn medallary gazandy. Ol 2011-2019 ýyllar aralygynda sekiz gezek "World Team Cup" (Dünýä toparlaýyn kubogy) ýaryşynda ýeňiş gazanan Gollandiýanyň toparynyň düzüminde çykyş etdi<ref>{{Cite web |last=Brodsky |first=Samantha |date=4 September 2021 |title=Diede de Groot Won Paralympic Wheelchair Tennis Gold, and She Could Make History at the US Open |url=https://www.popsugar.com/node/47784503 |access-date=2021-09-08 |website=POPSUGAR Fitness |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Wheelchair Tennis - de GROOT Diede - Tokyo 2020 Paralympics |url=https://tokyo2020.org/paralympic-games/en/results/wheelchair-tennis/athlete-profile-n1705967-de-groot-diede.htm |access-date=2021-09-08 |website=Tokyo2020.org |publisher=[[Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games]] |language=en-us}}</ref>. == Karýerasy == === Ilkinji ýyllary === [[Faýl:Diede_de_Groot_tennis_player_2014.jpg|center|thumb|De Groot in 2014]] De Groot aýaklarynyň uzynlygynyň deň däldigi bilen doguldy we maýyp arabaly tennis boýunça karýerasyna ýedi ýaşynda başlady. Ol 2009 ýylda ýetginjek oýunçy hökmünde "ITF Wheelchair Tennis Tour" ýaryşlarynda oýnap başlady. ITF-de çykyş eden döwründe De Groot 2013 ýylda ýekeleýin we jübütleýin oýunlarda "Cruyff Foundation Junior Masters" ýaryşynda ýeňiş gazandy. Indiki ýyl ol jübütleýin oýunlarda "2014 Junior Masters" ýaryşynyň ýeňijisi boldy<ref>{{cite web |last1=Rossingh |first1=Danielle |title=De Groot back on top |url=http://www.wimbledon.com/en_GB/news/articles/2018-07-14/de_groot_back_on_top.html |website=Wimbledon |access-date=14 August 2018 |date=14 July 2018}}</ref><ref name=itf>{{cite web |title=Diede DE GROOT |url=https://www.itftennis.com/wheelchair/players/player/profile.aspx?playerid=100202713 |website=ITF Tennis |access-date=14 August 2018}}</ref>. De Groot 2016 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýekelik we jübütlik ýaryşlaryna gatnaşdy. Ol ýekelik ýaryşynda medal gazanmasa-da, zenanlaryň arasyndaky jübütlik ýaryşynda kümüş medal gazandy<ref name=paralympics>{{cite web |title=Diede de Groot – Wheelchair tennis |url=https://www.paralympic.org/diede-de-groot |website=Paralympics |access-date=14 August 2018}}</ref>. Şeýle hem, ol 2011 ýyldan 2019 ýyla çenli yzygiderli ýyllarda "BNP Paribas" dünýä toparlaýyn kubogynda (World Team Cup) çykyş etdi. Dünýä toparlaýyn kubogynda De Groot 2011 ýylda ýetginjekler derejesinde ýaryşa başlady, 2012 ýylda bolsa esasy toparlaýyn ýaryşyň gatnaşyjysy hökmünde çykyş etdi<ref name=itf/>. === 2017–2019: Ilkinji "Grand Slam" çykyşlary we titul gazanmalary === De Groot ilkinji gezek "Grand Slam" ýaryşyna 2017 ýyldaky Awstraliýanyň açyk çempionatynda (Australian Open) gatnaşdy<ref>{{cite web |last1=Winters |first1=Max |title=De Groot and Davidson set for Grand Slam debuts as 2017 Australian Open entries are confirmed |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1045498/de-groot-and-davidson-set-for-grand-slam-debuts-as-2017-australian-open-entries-are-confirmed |website=Inside the Games |access-date=14 August 2018 |date=6 January 2017}}</ref>. Awstraliýanyň açyk çempionatynda we 2017 ýyldaky Fransiýanyň açyk çempionatynda (French Open) çärýek finala çykandan soň, De Groot 2017 ýyldaky Wimbledon çempionatynda ilkinji "Grand Slam" titulyny gazandy. Ol 2017 ýyldaky "Grand Slam" tapgyryny ABŞ-nyň açyk çempionatynda (US Open) finala çykmak bilen tamamlady<ref name=ausopen>{{cite web |title=Diede de Groot |url=https://ausopen.com/players/netherlands/diede-de-groot |website=Australian Open |access-date=12 June 2019}}</ref>. 2018 ýylky başynda ol Awstraliýanyň açyk çempionatynda ýeňiji boldy we Fransiýanyň açyk çempionatynyň finalynda çykyş etdi<ref>{{cite web |last1=Pearce |first1=Linda |title=De Groot sets up all-Dutch women's final |url=https://www.fedcup.com/news/288603.aspx |website=ITF Tennis |access-date=14 August 2018 |archive-date=15 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915123335/https://www.fedcup.com/news/288603.aspx |url-status=dead }}</ref>. 2018 ýyldaky galan "Grand Slam" ýaryşlarynda De Groot Wimbledon çempionatynda zenanlaryň arasyndaky ýekelik ýaryşynda we ABŞ-nyň açyk çempionatynda ilkinji gezek ýekelik titulyny gazandy<ref name=Stevenson/><ref>{{cite web |last1=Morgan |first1=Liam |title=Alcott, Hewett and De Groot earn wheelchair singles titles at US Open |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1069796/alcott-hewett-and-de-groot-earn-wheelchair-singles-titles-at-us-open |website=Inside the Games |access-date=15 September 2018 |date=9 September 2018}}</ref>. 2019 ýylda De Groot Awstraliýanyň açyk çempionatynda ýekelik ýaryşynda ýeňiji titulyny gaýtadan gazandy<ref>{{cite web |last1=Diamond |first1=James |title=De Groot continues dominance of women's wheelchair tennis with singles and doubles victories at Australian Open |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1074683/de-groot-continues-dominance-of-womens-wheelchair-tennis-with-singles-and-doubles-victories-at-australian-open |website=Inside the Games |access-date=13 June 2019 |date=26 January 2019}}</ref>. Fransiýanyň açyk çempionatynda ýekelik boýunça ilkinji titulyny gazanmak bilen, De Groot özüniň "Kariýera Grand Slam" (ähli dört sany "Grand Slam" ýaryşynyň ýekelik görnüşinde ýeňiş gazanmak) üstünligini tamamlady<ref>{{cite web |last1=McLean |first1=Ross |title=De Groot: 'I didn't want to be different anymore' |url=https://www.itftennis.com/news/305946.aspx |website=ITF |access-date=14 July 2019}}</ref>. Fransiýanyň açyk çempionatyndaky bu ýeňiş De Grooty "kalendar ýylyndan daşary Grand Slam" (ähli dört sany "Grand Slam" ýaryşynyň ýekelik görnüşinde yzygiderli, ýöne şol bir ýylda däl-de, ýeňiş gazanmak) üstünligini gazanan ilkinji maýyp arabaly tennisçi etdi<ref name=ipc2019>{{cite web |title=Roland Garros 2019: De Groot, Fernandez and Alcott prevail |url=https://www.paralympic.org/news/roland-garros-2019-de-groot-fernandez-and-alcott-prevail |website=International Paralympic Committee |access-date=14 July 2019 |date=9 June 2019}}</ref>. Wimbledon çempionatynda De Grootyň ​​yzygiderli ýekelik ýeňişleri seriýasy, finalda Aniek wan Kuta (Aniek van Koot) ýeňilmegi bilen tamamlandy<ref>{{cite web |title=Wimbledon 2019: Diede de Groot stunned |url=https://www.paralympic.org/news/wimbledon-2019-diede-de-groot-stunned |website=International Paraylmpic Committee |access-date=14 July 2019 |date=14 July 2019}}</ref>. 2021 ýylda ol Wimbledon çempionatynda maýyp arabaly zenanlaryň arasyndaky ýekelik ýaryşynda çempion boldy. Jübütleýin ýaryşlarda De Groot 2017 ýyldaky Awstraliýa, Fransiýa we Uimbldon çempionatlarynda ikinji orny eýeledi. 2017 ýyldaky ABŞ-nyň Açyk çempionatynda ilkinji gezek jübütleýin ýaryşyň çempiony bolandan soň, ol 2018 ýyldaky Awstraliýanyň Açyk çempionatynda ýeňlişe uçrady, emma 2018 ýyldaky Fransiýanyň Açyk çempionatynda jübütleýin ýaryşda ýeňiş gazandy. De Groot 2018 ýylky iýul aýynda Uimbldonda hem ýekelikdäki, hem-de jübütleýin ýaryşlarda ýeňiş gazanan ilkinji aýal maşgala tennisçi (maýyp arabasyndaky tennisçileriň arasynda) boldy. Ol 2018 ýyldaky ABŞ-nyň Açyk çempionatynda Ýui Kamiji bilen bilelikde jübütleýin ýaryşda ikinji gezek çempion boldy. 2019 ýylky ýanwar aýynda geçirilen Awstraliýanyň Açyk çempionatynda De Groot ýekelikdäki ýeňşinden başga-da, Aniek wan Kut bilen bilelikde Awstraliýadaky ilkinji jübütleýin çempionlyk titulyny gazandy. Soňky "Uly Şlem" (Grand Slam) ýaryşlarynda De Groot we Wan Kut 2019 ýylda Fransiýanyň Açyk çempionatynda we Uimbldonda jübütleýin ýaryşlaryň çempiony boldular. "Masters" derejeli ýaryşlarda De Groot 2017 we 2018 ýyllarda aýallaryň arasyndaky ýekelikde "Wheelchair Tennis Masters" ýaryşynyň ýeňijisi boldy<ref>{{cite web|title=De Groot the latest Dutch player to win NEC Masters women's title|url=https://www.lta.org.uk/major-tennis-events/international-events/nec-wheelchair-tennis-masters/news/2017/de-groot-the-latest-dutch-player-to-win-nec-wheelchair-tennis-masters-womens-title/|website=NEC Wheelchair Masters|access-date=14 August 2018|date=3 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Alcott, Gerard, de Groot win 25th NEC Masters|url=https://www.itftennis.com/news/298348.aspx|website=ITF|date=3 December 2018|access-date=14 December 2018}}</ref>. Jübütleýin ýaryşlarda bolsa, ol Lusi Şuker bilen bilelikde 2016 ýyldaky, Marjolein Buis bilen bilelikde bolsa 2017 ýyldaky "Wheelchair Doubles Masters" ýaryşlarynda ýeňiş gazandy<ref>{{cite web|title=Buis and de Groot claim UNIQLO Wheelchair Doubles Masters glory on home soil|url=https://worldteamcup2018.com/en/buis-and-de-groot-claim-uniqlo-wheelchair-doubles-masters-glory-on-home-soil/|website=BNP Paribas World Team Cup|access-date=14 August 2018|date=27 November 2017}}{{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. === 2021: Paralimpiýa oýunlarynyň altyn medallary we bir ýylyň dowamynda gazanylan "Super Slam" === 2021 ýylda De Groot "Australian Open", "French Open", "Wimbledon" we "US Open" ýaryşlarynda, şeýle hem 2020 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda we "Wheelchair Tennis Masters" ýaryşynda ýekelikdäki (singl) çempionlyk titullaryny hem-de altyn medaly gazanyp, bir ýylyň dowamynda "Super Slam" üstünligine ýetdi. Ol bu sport görnüşiniň taryhynda şeýle üstünlige ýeten ilkinji professional maýyp arabaly tennisçi boldy<ref name="SuperSlam2" />. De Groot şeýle hem 2020 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşyp, hem ýekelikde, hem-de jübütleýin (dubl) ýaryşda altyn medallary gazandy. === 2022 === Iýun aýynda De Groot ITF 2 derejeli ot örtükli meýdançada geçirilýän "Eastbourne International" ýaryşynda zenanlaryň arasynda maýyp arabaly tennisçiler üçin ilkinji gezek gurnalan ýekelikdäki ýaryşda ýeňiji boldy. Ol ilkinji tapgyrda Korneliýa Osthuizeni, ýarym finalda Kgothatso Montjaneni ýeňdi we finalda Ýui Kamijini 6–3, 6–2 hasaby bilen utdy. Bu ýeňiş onuň 2022 ýyldaky möwsümde gazanan altynjy ýekelikdäki tituly boldy we yzygiderli ýeňişler seriýasyny 52 duşuşyga çenli uzaltdy<ref name="de_groot_eastbourne_title_2026">{{cite web|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/fourth-grass-court-title-for-de-groot-after-she-seals-eastbourne-win/|title=Fourth grass-court title for De Groot after she seals Eastbourne win|website=ITF Tennis|publisher=World Tennis|date=2026-06-28|language=en|access-date=2026-07-02}}</ref>. === 2023: Ýewropa Para çempionatynda ýeňiji === [[File:Diede de Groot (2023 French Open) 04a (cropped).jpg | thumb | right |De Groot 2023 ýyldaky "French Open" ýaryşynda]] De Groot Niderlandlaryň Rotterdäm şäherinde geçirilen 2023 ýylky Ýewropa Para çempionatynda ýurtdaşy Aniek wan Kuty iki setde ýeňip, ýekelikdäki çempionlyk titulyny gazandy<ref>{{cite web|author1=Geoff Berkeley|title=De Groot double in golden day for hosts at European Para Championships|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1139837/de-groot-double-european-para-champs|website=Inside the Games|date=13 August 2023}}</ref>. === 2024: "Australian Open" ýaryşynda ýekelikde altynjy titul we täze Paralimpiýa medallary === [[File: Wheelchair tennis at the 2024 Summer Paralympics - Women's Doubles quarter-final de Groot - van Koot vs Ohtani - Takamuro - 24 (cropped).jpg |thumb|230px|De Groot ]] 2024 ýyldaky "Australian Open" ýaryşynda finalda Kamijini set ýitirmän ýeňip, "Australian Open" ýaryşyndaky ýekelikdäki altynjy titulyny gazandy. Bu onuň "Grand Slam" ýaryşlaryndaky ýekelikde gazanan 21 tituly bolup, ýurtdaşy Ester Wergeriň goýan rekordyny gaýtalamagyna mümkinçilik berdi<ref>{{cite web|author1=Luke Pentony|title=Diede de Groot claims sixth Australian Open and 21st major to extend winning streak to 135 matches|url=https://www.abc.net.au/news/2024-01-27/australian-open-diede-de-groot-wheelchair-singles-final/103397020|website=ABC|date=27 January 2024}}</ref><ref>{{cite web|author1=Matt Trollope|title=Records fall as De Groot defends Australian Open title|url=https://ausopen.com/articles/news/records-fall-de-groot-defends-australian-open-title|website=Australian Open|date=27 January 204}}</ref>. De Groot 2024 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda zenanlaryň arasyndaky ýekelikdäki ýaryşda we Aniek wan Kut bilen bilelikde çykyş edip, jübütleýin ýaryşda kümüş medallary gazandy. De Groot 2024 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda aýallaryň arasynda ýeke-ýekeleýin we jübütleýin (bu ýerde jübütleýin ýaryşyň çärýek finaly barada gürrüň gidýär) oýnalýan maýyp arabaly tennis ýaryşynda<ref name="kamiji_paralympic_gold_2024">{{cite web|url=https://www.olympics.com/en/news/paris-2024-kamiji-yui-stuns-diede-de-groot-win-wheelchair-tennis-women-singles-gold|title=Paris 2024: Yui Kamiji stuns Diede de Groot to win wheelchair tennis women's singles gold|website=Olympics.com|publisher=International Olympic Committee|date=2024-09-06|language=en|access-date=2026-07-09}}</ref><ref name="paris2024_day8_medal_moments">{{cite web|url=https://www.paralympic.org/paris-2024/news/paris-2024-top-medal-moments-day-eight|title=Paris 2024: Top medal moments from day eight|website=International Paralympic Committee|publisher=International Paralympic Committee|date=2024-09-05|language=en|access-date=2026-07-09}}</ref>. === 2026: "French Open" ýaryşynda ýeke-ýekeleýin görnüşde altynjy gezek çempionlyk we karýerasyndaky altynjy "Uly tuwulgaly" (Grand Slam) ýeňiş; "Australian Open" we "Wimbledon" ýaryşlarynda ikinji orun === 2026 ýyldaky "Australian Open" ýaryşynda de Groot ýeke-ýekeleýin ýaryşyň finalynda hytaýly Li Sýaohuýa (Li Xiaohui) iki setde ýeňilip, ikinji orny eýeledi<ref>{{Cite web|title=Li breaks through for maiden Grand Slam title win at AO 2026 {{!}} AO|url=https://ausopen.com/articles/news/li-breaks-through-maiden-grand-slam-title-win-ao-2026|access-date=2026-07-11|website=ausopen.com|language=en}}</ref>. 2026 ýyldaky "French Open" ýaryşynda de Groot finalda Kseniýa Şastony (Ksenia Chasteau) iki setde ýeňip, maýyp arabaly aýallaryň arasynda ýeke-ýekeleýin görnüşde altynjy çempionlygyny gazandy; bu onuň karýerasynda ýeke-ýekeleýin görnüşde "Uly tuwulgaly" (Grand Slam) ýeňişleriniň sanyny altyya ýetirendigini aňladýardy<ref name="rg_live_june6_2026">{{cite web|url=https://www.rolandgarros.com/en-us/article/2026-edition-rg-live-saturday-june-6|title=Saturday 6 June: Day 14|website=Roland-Garros|publisher=Fédération Française de Tennis (FFT)|date=6 June 2026|language=en|access-date=6 June 2026}}</ref><ref name="oda_degroot_vink_rg2026">{{cite web|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/oda-completes-four-timer-as-de-groot-vink-regain-roland-garros-titles/|title=Oda completes four-timer as De Groot, Vink regain Roland Garros titles|website=ITF Tennis|publisher=International Tennis Federation|author=Courtney Walsh|date=2026-06-06|language=en|access-date=2026-06-07}}</ref>. 2026 ýyldaky "Wimbledon" çempionatynda de Groot ýeke-ýekeleýin ýaryşyň finalynda ýaponiýaly Ýui Kamijä (Yui Kamiji) garşy oýunda hiç hili geým utman (iki setde-de 0:6 hasaby bilen) ýeňilip, ikinji orny eýeledi<ref>{{Cite web|date=2026-07-11|title=Wimbledon 2026: Yui Kamiji post-match interview after winning ladies wheelchair singles title|url=https://www.bbc.co.uk/sport/tennis/videos/cx2dvgwn19eo|access-date=2026-07-11|website=BBC Sport|language=en-GB}}</ref>. == Baýraklar we hormatlar == [[File:25th Laureus World Sports Awards - 240422 214205-2.jpg|thumb|270x270px|Diede de Groot 2024 ýyldaky "Laureus" baýragy bilen.]] 2018 ýylda de Groot aýallaryň arasynda maýyp arabaly tennis boýunça ITF-iň Dünýä çempiony diýlip yglan edildi. Indiki ýyl, ýagny 2019 ýylda, ol "Laureus" dünýä sport baýragynyň "Ýylyň maýyp türgeni" nominasiýasyna dalaşgär görkezildi. 2019, 2021, 2022 we 2023 ýyllarda ol ýene-de ITF-iň Dünýä çempiony diýlip yglan edildi<ref>{{cite web|title=De Groot named 2018 women's wheelchair ITF world champion|url=https://www.itftennis.com/news/298487.aspx|website=ITF|access-date=14 December 2018|date=11 December 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Laureus World Sports Awards: 2019 shortlist|url=https://www.paralympic.org/news/laureus-world-sports-awards-2019-shortlist|website=International Paralympic Committee|access-date=20 February 2019|date=17 January 2019}}</ref>. 2024 ýylda de Groot görnükli üstünlikleri üçin "Laureus" dünýä sport baýragynyň "Ýylyň maýyp türgeni" baýragyna mynasyp görüldi<ref name="itf2023">{{cite web|author1=Ed Pearson|title=De Groot ends perfect year with fifth ITF World Champions award|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/de-groot-ends-perfect-year-with-fifth-itf-world-champions-award/|publisher=International Tennis Federation (ITF)|date=11 December 2023}}</ref>. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:de Groot, Diede}} [[Kategoriýa:Häzirki wagtda ýaşaýan adamlar]] [[Kategoriýa:Niderlandly zenan tennisçiler]] [[Kategoriýa:Niderlandly maýyp arabasyndaky tennisçiler]] [[Kategoriýa:Wurdenden bolan tennisçiler]] [[Kategoriýa:Awstraliýa açyk çempionatynyň ýeňijileri]] [[Kategoriýa:Fransiýa açyk çempionatynyň ýeňijileri]] [[Kategoriýa:Wimbldon ýeňijileri]] [[Kategoriýa:ABŞ açyk çempionatynyň ýeňijileri]] [[Kategoriýa:Niderlandlaryň adyndan Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşan maýyp arabasyndaky tennisçiler]] [[Kategoriýa:Niderlandlaryň adyndan Paralimpiýa altyn medallaryny gazananlar]] [[Kategoriýa:Niderlandlaryň adyndan Paralimpiýa kümüş medallaryny gazananlar]] [[Kategoriýa:Maýyp arabasyndaky tennis boýunça Paralimpiýa medallarynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medallarynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medallarynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Ýewropa para-çempionatlarynyň medallarynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşan maýyp arabasyndaky tennisçiler]] [[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşan maýyp arabasyndaky tennisçiler]] [[Kategoriýa:Reýtingde birinji orny eýelän maýyp arabasyndaky tennisçiler]] [[Kategoriýa:ITF-iň maýyp arabasyndaky tennis boýunça dünýä çempionlary]] [[Kategoriýa:XXI asyryň niderlandly türgen zenanlary]] [[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşan maýyp arabasyndaky tennisçiler]] [[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medallarynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Laureus dünýä sport baýragynyň eýeleri]] [[Kategoriýa:Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilenler]] 9cv9e0kfarozvqwniog3gtrneg3b3pr 0 25027 270934 2026-09-24T18:35:06Z Freiheiten 19863 Sahypa döretdi, mazmuny: '{{Infobox writer |name = Aýtaç Ahmetowa |image = Aytac Tapdig (cropped).jpg |image_size = 250px |birth_date = {{birth date|1993|7|18}} |birth_place = [[Baku]], [[Azarbeýjan]] |nationality = Azarbeýjan |citizenship = {{Flag|Azerbaijan}} }} Aýtaç Ahmetowa 1993-nji ýylyň 18-nji iýulynda [[Baku]] şäherinde doguldy. 2010-njy ýylda Azerbaýjan Döwlet Pedagogiki Uniwersitetine okuwa kabul edildi. 2014-nji ýylda Baku Žurnali...' 270934 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = Aýtaç Ahmetowa |image = Aytac Tapdig (cropped).jpg |image_size = 250px |birth_date = {{birth date|1993|7|18}} |birth_place = [[Baku]], [[Azarbeýjan]] |nationality = Azarbeýjan |citizenship = {{Flag|Azerbaijan}} }} Aýtaç Ahmetowa 1993-nji ýylyň 18-nji iýulynda [[Baku]] şäherinde doguldy. 2010-njy ýylda Azerbaýjan Döwlet Pedagogiki Uniwersitetine okuwa kabul edildi. 2014-nji ýylda Baku Žurnalistika mekdebini tamamlady. 2015-nji ýyldan bäri “Meydan TV”-niň žurnalisti bolup işleýär. Žurnalistlik işi döwründe içerki işler we döwlet howpsuzlyk edaralarynyň wekilleri tarapyndan yzygiderli saklanyldy. 2015–2019-njy ýyllarda Azerbaýjandan çykmagy gadagan edildi. 2024-nji ýylyň dekabrynda tussag edildi. 76pi63pqzlrhmz4nkvnsbxrcdldsyar 270935 270934 2026-09-24T18:36:57Z Freiheiten 19863 270935 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = Aýtaç Ahmetowa |image = Aytac Tapdig (cropped).jpg |image_size = 250px |birth_date = {{birth date|1993|7|18}} |birth_place = [[Baku]], [[Azarbeýjan]] |nationality = Azarbeýjan |citizenship = {{Flag|Azerbaijan}} }} '''Aýtaç Ahmetowa''' (1993-nji ýylyň 18-nji iýuly, Baku) — azerbaýjanly žurnalist we syýasy tussag. == Ömri we işi == Aýtaç Ahmetowa 1993-nji ýylyň 18-nji iýulynda [[Baku]] şäherinde doguldy. 2010-njy ýylda Azerbaýjan Döwlet Pedagogiki Uniwersitetine okuwa kabul edildi. 2014-nji ýylda Baku Žurnalistika mekdebini tamamlady. 2015-nji ýyldan bäri “Meydan TV”-niň žurnalisti bolup işleýär. Žurnalistlik işi döwründe içerki işler we döwlet howpsuzlyk edaralarynyň wekilleri tarapyndan yzygiderli saklanyldy. 2015–2019-njy ýyllarda Azerbaýjandan çykmagy gadagan edildi. 2024-nji ýylyň dekabrynda tussag edildi. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar}} chjo9r6buog3drc2itwrz4mihb8o89i 270936 270935 2026-09-24T18:38:04Z Freiheiten 19863 270936 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = Aýtaç Ahmetowa |image = Aytac Tapdig (cropped).jpg |image_size = 250px |birth_date = {{birth date|1993|7|18}} |birth_place = [[Baku]], [[Azarbeýjan]] |nationality = Azarbeýjan |citizenship = {{Flag|Azerbaijan}} }} '''Aýtaç Ahmetowa''' (1993-nji ýylyň 18-nji iýuly, Baku) — azerbaýjanly žurnalist we syýasy tussag. == Ömri we işi == Aýtaç Ahmetowa 1993-nji ýylyň 18-nji iýulynda [[Baku]] şäherinde doguldy. 2010-njy ýylda Azerbaýjan Döwlet Pedagogiki Uniwersitetine okuwa kabul edildi. 2014-nji ýylda Baku Žurnalistika mekdebini tamamlady. 2015-nji ýyldan bäri “Meydan TV”-niň žurnalisti bolup işleýär. Žurnalistlik işi döwründe içerki işler we döwlet howpsuzlyk edaralarynyň wekilleri tarapyndan yzygiderli saklanyldy. 2015–2019-njy ýyllarda Azerbaýjandan çykmagy gadagan edildi. 2024-nji ýylyň dekabrynda tussag edildi. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar}} [[Kategoriýa:Şahsyýetler]]] 4aiej91a1nz5yk4mrpdhzvbil7hd0rt 270937 270936 2026-09-24T18:38:44Z Freiheiten 19863 270937 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = Aýtaç Ahmetowa |image = Aytac Tapdig (cropped).jpg |image_size = 250px |birth_date = {{birth date|1993|7|18}} |birth_place = [[Baku]], [[Azarbeýjan]] |nationality = Azarbeýjan |citizenship = {{Flag|Azerbaijan}} }} '''Aýtaç Ahmetowa''' (1993-nji ýylyň 18-nji iýuly, Baku) — azerbaýjanly žurnalist we syýasy tussag.<ref name=":SİYASİ MƏHBUS">{{cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|newspaper=www.ipd-az.org|date=2024-12-04|url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2026/01/15jan2026ENG.pdf|access-date=2024-12-04|lang=az|archive-url=|archive-date=|url-status=live}}</ref> == Ömri we işi == Aýtaç Ahmetowa 1993-nji ýylyň 18-nji iýulynda [[Baku]] şäherinde doguldy.<ref name=":KİM">{{cite news|title=Həbsdə olan jurnalist Aytac Tapdıq kimdir?|author=[[File:YouTube full-color icon.png|15x15px]] [[YouTube]] // [[Meydan TV]]|newspaper=www.youtube.com|date=2025-05-12|url=https://www.youtube.com/watch?v=HXkOxJ53jXw|accessdate=2025-05-12|language=Az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250814184049/https://www.youtube.com/watch?v=HXkOxJ53jXw|archivedate=2025-08-14|url-status=live}}</ref> 2010-njy ýylda Azerbaýjan Döwlet Pedagogiki Uniwersitetine okuwa kabul edildi.<ref name=":KİM" /> 2014-nji ýylda Baku Žurnalistika mekdebini tamamlady.<ref name=":KİM" /> 2015-nji ýyldan bäri “Meydan TV”-niň žurnalisti bolup işleýär.<ref name=":KİM" /> Žurnalistlik işi döwründe içerki işler we döwlet howpsuzlyk edaralarynyň wekilleri tarapyndan yzygiderli saklanyldy.<ref name=":KİM" /> 2015–2019-njy ýyllarda Azerbaýjandan çykmagy gadagan edildi.<ref name=":KİM" /> 2024-nji ýylyň dekabrynda tussag edildi.<ref name=":KİM" /> == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar}} [[Kategoriýa:Şahsyýetler]]] hherzrwuylaks3chohwvhdj7pwozwh4 270938 270937 2026-09-24T18:38:52Z Freiheiten 19863 /* Salgylanmalar */ 270938 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = Aýtaç Ahmetowa |image = Aytac Tapdig (cropped).jpg |image_size = 250px |birth_date = {{birth date|1993|7|18}} |birth_place = [[Baku]], [[Azarbeýjan]] |nationality = Azarbeýjan |citizenship = {{Flag|Azerbaijan}} }} '''Aýtaç Ahmetowa''' (1993-nji ýylyň 18-nji iýuly, Baku) — azerbaýjanly žurnalist we syýasy tussag.<ref name=":SİYASİ MƏHBUS">{{cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|newspaper=www.ipd-az.org|date=2024-12-04|url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2026/01/15jan2026ENG.pdf|access-date=2024-12-04|lang=az|archive-url=|archive-date=|url-status=live}}</ref> == Ömri we işi == Aýtaç Ahmetowa 1993-nji ýylyň 18-nji iýulynda [[Baku]] şäherinde doguldy.<ref name=":KİM">{{cite news|title=Həbsdə olan jurnalist Aytac Tapdıq kimdir?|author=[[File:YouTube full-color icon.png|15x15px]] [[YouTube]] // [[Meydan TV]]|newspaper=www.youtube.com|date=2025-05-12|url=https://www.youtube.com/watch?v=HXkOxJ53jXw|accessdate=2025-05-12|language=Az|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250814184049/https://www.youtube.com/watch?v=HXkOxJ53jXw|archivedate=2025-08-14|url-status=live}}</ref> 2010-njy ýylda Azerbaýjan Döwlet Pedagogiki Uniwersitetine okuwa kabul edildi.<ref name=":KİM" /> 2014-nji ýylda Baku Žurnalistika mekdebini tamamlady.<ref name=":KİM" /> 2015-nji ýyldan bäri “Meydan TV”-niň žurnalisti bolup işleýär.<ref name=":KİM" /> Žurnalistlik işi döwründe içerki işler we döwlet howpsuzlyk edaralarynyň wekilleri tarapyndan yzygiderli saklanyldy.<ref name=":KİM" /> 2015–2019-njy ýyllarda Azerbaýjandan çykmagy gadagan edildi.<ref name=":KİM" /> 2024-nji ýylyň dekabrynda tussag edildi.<ref name=":KİM" /> == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar}} [[Kategoriýa:Şahsyýetler]] k3qab3dpweu3ywdoxl8e4wm1bi6csu0 270939 270938 2026-09-24T18:40:07Z Freiheiten 19863 270939 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = Aýtaç Ahmetowa |image = Aytac Tapdig (cropped).jpg |image_size = 250px |birth_date = {{birth date|1993|7|18}} |birth_place = [[Baku]], [[Azarbeýjan]] |nationality = Azarbeýjan |citizenship = {{Flag|Azerbaijan}} }} '''Aýtaç Ahmetowa''' (1993-nji ýylyň 18-nji iýuly, Baku) — azerbaýjanly žurnalist we syýasy tussag.<ref name=":SİYASİ MƏHBUS">{{cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|newspaper=www.ipd-az.org|date=2024-12-04|url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2026/01/15jan2026ENG.pdf|access-date=2024-12-04|lang=az|archive-url=|archive-date=|url-status=live}}</ref> == Ömri we işi == Aýtaç Ahmetowa 1993-nji ýylyň 18-nji iýulynda [[Baku]] şäherinde doguldy.<ref name=":KİM">{{cite news|title=Həbsdə olan jurnalist Aytac Tapdıq кimdir?|author=[[File:YouTube full-color icon.png|15x15px]] [[YouTube]] // [[Meydan TV]]|newspaper=www.youtube.com|date=2025-05-12|url=https://www.youtube.com/watch?v=HXkOxJ53jXw|accessdate=2025-05-12|language=Az|archiveurl=|archivedate=2025-08-14|url-status=live}}</ref> 2010-njy ýylda Azerbaýjan Döwlet Pedagogiki Uniwersitetine okuwa kabul edildi.<ref name=":KİM" /> 2014-nji ýylda Baku Žurnalistika mekdebini tamamlady.<ref name=":KİM" /> 2015-nji ýyldan bäri “Meydan TV”-niň žurnalisti bolup işleýär.<ref name=":KİM" /> Žurnalistlik işi döwründe içerki işler we döwlet howpsuzlyk edaralarynyň wekilleri tarapyndan yzygiderli saklanyldy.<ref name=":KİM" /> 2015–2019-njy ýyllarda Azerbaýjandan çykmagy gadagan edildi.<ref name=":KİM" /> 2024-nji ýylyň dekabrynda tussag edildi.<ref name=":KİM" /><ref name=":MEYDAN02">{{cite news|title=Jurnalistlər "qaçaqmalçılıq"da ittiham edilirlər|author=|url=https://www.meydan.tv/az/article/jurnalistler-qacaqmalciliqda-ittiham-edilirler/|work=[[Meydan TV]]|date=2026-06-22|language=az|url-status=live|accessdate=2026-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260731161525/https://www.meydan.tv/az/article/jurnalistler-qacaqmalciliqda-ittiham-edilirler/|archivedate=2026-07-31}}</ref> == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar}} [[Kategoriýa:Şahsyýetler]] 2tsl8dpnncubayg18u7vqnk9mz1e814 270940 270939 2026-09-24T18:42:17Z Freiheiten 19863 270940 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = Aýtaç Ahmetowa |image = Aytac Tapdig (cropped).jpg |image_size = 250px |birth_date = {{birth date|1993|7|18}} |birth_place = [[Baku]], [[Azarbeýjan]] |nationality = Azarbeýjan |citizenship = {{Flag|Azerbaijan}} }} '''Aýtaç Ahmetowa''' (1993-nji ýylyň 18-nji iýuly, Baku) — azerbaýjanly žurnalist we syýasy tussag.<ref name=":SİYASİ MƏHBUS">{{cite news|title=AZƏRBAYCANDA SİYASİ MƏHBUSLARIN VAHİD SİYAHI - HESABATI|author=Azərbaycanda Siyasi Məhbusların Vahid Siyahısı üzrə İşçi Qrup|newspaper=www.ipd-az.org|date=2024-12-04|url=https://www.ipd-az.org/wp-content/uploads/2026/01/15jan2026ENG.pdf|access-date=2024-12-04|lang=az|archive-url=|archive-date=|url-status=live}}</ref> == Ömri we işi == Aýtaç Ahmetowa 1993-nji ýylyň 18-nji iýulynda [[Baku]] şäherinde doguldy.<ref name=":KİM">{{cite news|title=Həbsdə olan jurnalist Aytac Tapdıq кimdir?|author=[[File:YouTube full-color icon.png|15x15px]] [[YouTube]] // [[Meydan TV]]|newspaper=www.youtube.com|date=2025-05-12|url=https://www.youtube.com/watch?v=HXkOxJ53jXw|accessdate=2025-05-12|language=Az|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> 2010-njy ýylda Azerbaýjan Döwlet Pedagogiki Uniwersitetine okuwa kabul edildi.<ref name=":KİM" /> 2014-nji ýylda Baku Žurnalistika mekdebini tamamlady.<ref name=":KİM" /> 2015-nji ýyldan bäri “Meydan TV”-niň žurnalisti bolup işleýär.<ref name=":KİM" /> Žurnalistlik işi döwründe içerki işler we döwlet howpsuzlyk edaralarynyň wekilleri tarapyndan yzygiderli saklanyldy.<ref name=":KİM" /> 2015–2019-njy ýyllarda Azerbaýjandan çykmagy gadagan edildi.<ref name=":KİM" /> 2024-nji ýylyň dekabrynda tussag edildi.<ref name=":KİM" /><ref name=":MEYDAN2">{{cite news|title=Meydan TV-nin son həbslərlə bağlı bəyanatı|author=|work=[[Meydan TV]]|date=2025-05-10|url=https://www.meydan.tv/az/article/meydan-tv-nin-son-hebslerle-bagli-beyanati/|accessdate=2025-05-10|language=ru|archiveurl=|archivedate=|url-status=live}}</ref> == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar}} [[Kategoriýa:Şahsyýetler]] gi2vso11qk0mecl8pnf81a9euj2t9uy 0 25028 270962 2026-09-25T02:44:57Z Umarxon III 11129 Sahypa döretdi, mazmuny: ''''Tomusky Paralimpiýa oýunlary''' — fiziki taýdan maýyplygy bolan türgenleriň bäsleşýän halkara köp görnüşli sport çäresidir. Bu oýunlara hereket etmekde kynçylygy bolan, beden agzalarynyň bir bölegi kesilen, görme ukyby bolmadyk we serebral ysgynsyzlykdan (serebral paraliç) ejir çekýän türgenler gatnaşýarlar. Paralimpiýa oýunlary Halkara Paralimpiýa Komitetiniň guramagynda her dört ýyldan bir gezek geçirilýär. Her ýaryşd...' 270962 wikitext text/x-wiki '''Tomusky Paralimpiýa oýunlary''' — fiziki taýdan maýyplygy bolan türgenleriň bäsleşýän halkara köp görnüşli sport çäresidir. Bu oýunlara hereket etmekde kynçylygy bolan, beden agzalarynyň bir bölegi kesilen, görme ukyby bolmadyk we serebral ysgynsyzlykdan (serebral paraliç) ejir çekýän türgenler gatnaşýarlar. Paralimpiýa oýunlary Halkara Paralimpiýa Komitetiniň guramagynda her dört ýyldan bir gezek geçirilýär. Her ýaryşda medallar gowşurylýar: birinji orun üçin altyn, ikinji orun üçin kümüş we üçünji orun üçin bürünç medal berilýär; bu däp Olimpiýa oýunlary tarapyndan 1904-nji ýylda ýola goýlupdyr. ABŞ, Beýik Britaniýa we Ýaponiýa tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň her biri iki gezekden kabul etdi. Ýene-de on bir ýurt tomusky Paralimpiýa oýunlaryny bir gezek geçirdi; bu sanawa Awstraliýa, Braziliýa, Kanada, Hytaý, Fransiýa, Germaniýa, Gresiýa, Ysraýyl, Italiýa, Niderlandlar, Günorta Koreýa we Ispaniýa girýär. 2024-nji ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna çenli, on dört ýurt tomusky oýunlaryň ähli tapgyrlaryna gatnaşdy: Argentina, Awstraliýa, Awstriýa, Belgiýa, Fransiýa, Beýik Britaniýa, Irlandiýa, Ysraýyl, Italiýa, Ýaponiýa, Niderlandlar, Şwesiýa, Şweýsariýa we ABŞ ähli tomusky Paralimpiýa oýunlarynda wekilçilik etdi. Bu sanawdaky ýurtlaryň 6-sy 2024-nji ýyla çenli geçirilen ähli oýunlarda altyn medal gazanmagy başardy: Awstraliýa, Fransiýa, Beýik Britaniýa, Italiýa, Niderlandlar we ABŞ. ABŞ sekiz gezek tomusky Paralimpiýa oýunlarynda (medallaryň sany boýunça) iň ýokary orny eýelän ýurt boldy: 1964, 1968, 1976, 1980, 1984, 1988, 1992 we 1996-njy ýyllar. Hytaý bolsa iň soňky alty oýunda — 2004, 2008, 2012, 2016, 2020 we 2024-nji ýyllarda — iň ýokary orny eýelän ýurt boldy. Ýene üç ýurt bu orny azyndan bir gezek eýelemegi başardy: Italiýa (1960), Germaniýa (1972) we Awstraliýa (2000). == Saýlanyp geçiş == Paralimpiýa sport görnüşleriniň her biri boýunça saýlanyp geçiş düzgünleri, şol sport görnüşiniň halkara ýaryşlaryna ýolbaşçylyk edýän Halkara federasiýa (IF) tarapyndan kesgitlenýär. == Taryh == Ilkinji resmi Paralimpiýa oýunlary 1960-njy ýylda Italiýanyň Rim şäherinde geçirildi. 1960-njy ýyldaky oýunlara 23 ýurtdan 400 türgen gatnaşdy; ýöne olara diňe maýyp arabasyndaky türgenler gatnaşyp bilipdiler. 1976-njy ýyldaky tomusky oýunlarda, dürli görnüşli maýyplygy bolan türgenler ilkinji gezek tomusky Paralimpiýa oýunlaryna goşuldy. Maýyplyk derejeleriniň görnüşleriniň köpeldilmegi bilen, 1976-njy ýyldaky tomusky oýunlara gatnaşýanlaryň sany 40 ýurtdan 1600 türgene çenli artdy<ref>[https://www.cbc.ca/sports/2.720/paralympics-traces-roots-to-second-world-war-1.697123 "Paralympics traces roots to Second World War"], CBC, September 3, 2008</ref>. 1988-nji ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlary, şol ýyldaky Olimpiýa oýunlary bilen bir meýdançada (şonuň üçin hem şol bir desgalar ulanylyp) geçirilen ilkinji oýunlar boldy. Şondan bäri ähli Paralimpiýa oýunlary Olimpiýa oýunlaryny kabul eden şäherde geçirilýär we olaryň arasynda iki hepdelik arakesme goýulýar. Rio-de-Žaneýro 2016-njy ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryny kabul edip, tomusky ýa-da gyşky oýunlary kabul eden ilkinji Latyn Amerikasy we Günorta Amerikasy şäheri boldy. Tokio 2020-nji ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryny kabul etdi we şeýlelikde, bu oýunlary iki gezek kabul eden ilkinji şähere öwrüldi. == Funksional Klassifikasiýa == [[File:Wheelchair basketball at the 2008 Summer Paralympics.jpg|thumb|2008-nji ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabasynda basketbol oýny]] Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşýan her bir türgeniň maýyplygy on sany kategoriýanyň birine degişli edilýär: myşsa güýjüniň gowşaklygy, hereket diapazonynyň çäkliligi, agzalaryň ýoklugy ýa-da kemçiligi, aýaklaryň uzynlygynyň tapawudy, pes boýlulyk, gipertoniýa, ataksiýa, atetoz, görme ukybynyň bozulmagy we intellektual ukyplaryň bozulmagy<ref>{{Cite web|url=http://www.paralympic.org/classification|title = IPC Classification - Paralympic Categories & How to Qualify}}</ref>. Şeýle hem, her bir Paralimpiýa sport görnüşiniň ýaryşyň özboluşly fiziki talaplaryna baglylykda ýörite klassifikasiýa ulgamlary bar. Ýaryşlara, olaryň görnüşini we gatnaşýan türgenleriň klassifikasiýasyny beýan edýän sanlardan we harplardan ybarat kod berilýär. Ýeňil atletika ýaly käbir sport görnüşlerinde türgenler maýyplygyň hem kategoriýasyna, hem-de agyrlyk derejesine görä bölünýär; ýüzmek ýaly beýleki sport görnüşlerinde bolsa dürli kategoriýalardaky bäsdeşler bilelikde toparlanýar we diňe maýyplygyň agyrlyk derejesi esasynda bölünşik amala aşyrylýar.[4] On sany maýyplyk kategoriýasynyň çäginde hem türgenler zeper ýetme derejesine görä bölünmelidir. Klassifikasiýa ulgamlary sport görnüşine görä tapawutlanýar we mümkin boldugyça köp türgeniň gatnaşmagyna şert döredip, bäsdeşlik şertlerini deňleşdirmegi maksat edinýär. Klassifikasiýalar sport görnüşini ýerine ýetirmek üçin talap edilýän dürli başarnyklara laýyklykda üýtgeýär<ref name=class3>{{cite news |title=A-Z of Paralympic classification |publisher=[[BBC|BBC Sport]] |date=28 August 2008 |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/disability_sport/7586684.stm |access-date=25 December 2015}}</ref>. === Ok atyş === Ok atyş sportuna fiziki maýyplygy bolan türgenler gatnaşyp bilerler. Klassifikasiýalar üç topara bölünýär: W1 – oňurga ýiliginden şikes ýeten we dört agzasynda-da zeper ýeten serebral palsili türgenler; W2 – elleri doly hereket edýän, maýyp arabasyny ulanýan türgenler; W3 – aýagy amputasiýa edilen (kesilen), "Les Autres" (başga toparlara degişli bolmadyk maýyplyklar) we serebral palsili, ýöne aýak üstünde durup bilýän türgenler. Aýak üstünde durýanlar toparyndaky käbir türgenler goldaw üçin beýik oturgyçda oturyp bilerler, ýöne şonda-da olaryň aýaklary ýere degip durmalydyr.[5] === Ýeňil atletika === Ýeňil atletika ähli maýyplyk toparlary üçin açyk bolup, onda funksional klassifikasiýa ulgamy ulanylýar. Klassifikasiýa boýunça gysgaça maglumat şeýle: meýdança ýaryşlaryna gatnaşýanlar üçin "F" (field) ýa-da ylgaw ýaryşlaryna gatnaşýanlar üçin "T" (track) harplary ulanylýar. F ýa-da T 11–13 — görme ukyby pes bolanlar; F ýa-da T 20 — intellektual maýyplygy bolanlar; F ýa-da T 32–38 — serebral ysgynsyzlygy (serebral paraliç) bolanlar; F ýa-da T 40–46 — beden agzalarynyň bir bölegi ýok (amputasiýa edilen) we "Les Autres" (başga görnüşli maýyplygy bolanlar) topary; T 51–54 — tigirli oturgyçda ylgaw ýaryşlaryna gatnaşýanlar; F 51–58 — tigirli oturgyçda meýdança ýaryşlaryna gatnaşýanlar<ref>{{cite web |title=Archery |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Archey.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090913021530/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Archey.aspx |archive-date=September 13, 2009 }}</ref>. === Boçça === Boçça oýny tigirli oturgyçda ýaryşýan serebral ysgynsyzlygy ýa-da şoňa meňzeş newrologik keselleri bolan türgenler üçin niýetlenen. Klassifikasiýa dört topara bölünýär; BC1: Türgenler zyňyjy ýa-da aýak bilen oýnaýanlar (serebral ysgynsyzlygy bolanlar) bolup bilerler; olar kömekçi bilen ýaryşyp bilerler. BC2: Zyňyjy oýunçylar üçin (serebral ysgynsyzlygy bolanlar); oýunçylaryň kömekçisi bolup bilmez. BC3: Kömekçi enjam ulanýan we adamyň kömegini alyp bilýän (agyr maýyplygy bolan) türgenler; ýöne kömekçi meýdança tarap arka öwrülip durmalydyr. BC4: Zyňyjy oýunçylar üçin; oýunçylaryň kömekçisi bolup bilmez (serebral ysgynsyzlygy bolmadyklar)<ref>{{cite web|title=Athletics |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Athletics.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100118115126/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Athletics.aspx |archive-date=January 18, 2010 }}</ref>. === Welosiped sporty === Welosiped sporty şahsy ýol ýaryşlaryna we welodrom (trek) ýaryşlaryna gatnaşýan amputasiýa edilen, "Les Autres", serebral ysgynsyzlygy we görme ukyby pes bolan türgenler üçin açykdyr. Klassifikasiýa 2, 3 we 4-nji bölümlere bölünýär. Ikinji bölümdeki türgenler iň agyr maýyplygy bolanlardyr, dördünji bölümdekiler bolsa has ýokary funksional mümkinçiliklere eýe hasaplanýar. Görme ukyby pes türgenler aýratyn klassifikasiýa ulgamy bolmazdan bilelikde ýaryşýarlar; olar görüş ukyby kadaly bolan ýolbelet (gid) bilen tandemde (bilelikde) hereket edýärler. Amputasiýa edilen, oňurga beýnisi şikeslenen we "Les Autres" toparyndaky türgenler şeýle toparlarda ýaryşýarlar: LC1 — ýokarky beden agzalarynda maýyplygy bolanlar üçin; LC2 — bir aýagynda maýyplygy bolan, ýöne pedaly kadaly aýlap bilýänler üçin; LC3 — esasan bir aşaky beden agzasynda (aýagynda) kemçiligi bolan we adatça diňe bir aýak bilen pedal aýlaýanlar üçin; LC4 — iki aýagynda hem maýyplygy bolanlar üçin<ref>{{cite web|title=Boccia rules of play|publisher=Cerebral Palsy International Sports and Recreation Association|pages=6–8|url=http://www.cpisra.org/files/manual10p/CPISRA_Sports_Manual_10th_Edition_Section_B_Sports_Rules_Boccia_2010-02_Release_006.pdf|access-date=2010-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525032707/http://www.cpisra.org/files/manual10p/CPISRA_Sports_Manual_10th_Edition_Section_B_Sports_Rules_Boccia_2010-02_Release_006.pdf|archive-date=2010-05-25|url-status=dead}}</ref>. === Atly sport === Atly sport ähli maýyplyk toparlary üçin açyk bolup, çapyksuwarlar dört derejä bölünýär. 2-nji dereje serebral ysgynsyzlygy (cerebral palsy), "Les Autres" (başga toparlara degişli şikesler), oňurga ýiliginiň şikesi we amputasiýa edilen (agzalary kesilen) türgenleri öz içine alýar; olar ýeterlik derejede deňagramlylyga we garnyň myşsalaryny dolandyrmak ukybyna eýe bolmalydyrlar. 3-nji dereje gowy deňagramlylyga, aýak hereketine we utgaşykly hereket etmek ukybyna eýe bolan serebral ysgynsyzlygy, "Les Autres", amputasiýa, oňurga ýiliginiň şikesi bolan we doly kör türgenler üçin niýetlenen. 4-nji dereje serebral ysgynsyzlygy, "Les Autres", amputasiýa, oňurga ýiliginiň şikesi bolan we/ýa-da görme ukyby pes bolan türgenleri öz içine alýar. Bu soňky topar, ýöräp bilýän, ýöne görme ukyby ýa-da el/aýak funksiýasy bozulan türgenlerden ybaratdyr<ref>{{cite web |title=Cycling |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Cycling.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304174015/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Cycling.aspx |archive-date=March 4, 2010 }}</ref>. === Gylyçlaşma === Gylyçlaşma sporty maýyp arabasyndaky türgenler üçin hem açykdyr. Diňe üç klas bar: A klasy gowy deňagramlylyga, dikeldiş ukybyna we göwresiniň doly hereketine eýe bolan türgenleri öz içine alýar; B klasy deňagramlylygy we dikeldiş ukyby pes bolan, ýöne ýokarky agzalarynyň birini ýa-da ikisini-de doly ulanyp bilýänler üçin niýetlenen; C klasy bolsa dört agzasynda-da agyr fiziki şikesi bolan türgenler üçindir<ref>{{cite web |title=Equestrian |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Equestrian.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304174011/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Equestrian.aspx |archive-date=March 4, 2010 }}</ref><ref>{{cite web|title=Fencing Classification Rules|publisher=International Wheelchair and Amputee Sports Federation|url=http://www.iwasf.com/iwasf/assets/File/Fencing/IWF_Classification_Rules.pdf|page=10|access-date=2010-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20101214113659/http://www.iwasf.com/iwasf/assets/File/Fencing/IWF_Classification_Rules.pdf|archive-date=2010-12-14|url-status=dead}}</ref>. === Futbol === Paralimpiýa oýunlarynda futbolyň iki görnüşi oýnalypdyr. Häzirki wagtda Paralimpiýa oýunlarynda bar bolan görnüş — bu görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenen, "5-e garşy 5" (her toparda bäş oýunçy) görnüşindäki futbol ýa-da "görmeýänleriň futboly"dyr. Görme ukybynyň bozulma derejeleri dürli bolandygy sebäpli, derwezeçiden (ol ýol görkeziji hökmünde hereket edýär) başga ähli oýunçylaryň gözlerini örtýän daňy dakynmagy talap edilýär. Meýdançanyň ölçegleri adaty futbolyňkydan kiçi bolup, onda diňe bäş oýunçy hereket edýär we top ses çykarýar. Şol bir wagtyň özünde, oýun düzgünleri adaty futbol bilen doly meňzeşdir<ref>{{cite web|title=Football 5-a-side|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Football_5-a-side/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. Serebral ysma (cerebral palsy) keselinden ejir çekýän türgenler üçin niýetlenen "7-ä garşy 7" görnüşindäki futbol ýaryşlary 2016-njy ýyldan soň bes edildi. Bu görnüşde bäsleşýän türgenler 5, 6, 7 we 8-nji synplara bölünýär. Ähli synplar özbaşdak ýöräp bilýän türgenlerden ybarat bolup, 5-nji synp fiziki taýdan iň pes mümkinçiligi bolanlary, 8-nji synp bolsa keseliň täsiri iň az bolanlary öz içine alýar. Toparlarda hökman 5-nji ýa-da 6-njy synpdan azyndan bir türgen bolmalydyr. Mundan başga-da, meýdançada şol bir wagtyň özünde 8-nji synpdan üçden köp oýunçynyň oýnamagyna rugsat berilmeýär. Oýnuň ýedi oýunçy bilen geçirilmeginden başga, beýleki düzgünler we meýdançanyň ölçegleri adaty futbol bilen birmeňzeşdir<ref>{{cite web |title=Football |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Football.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172403/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Football.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. 1984-nji ýylda maýyp arabasynda oýnalýan "7-ä garşy 7" görnüşindäki futbol ýaryşy hem geçirilipdi. [[File:Goalball vid Paralympics i Aten.jpg|thumb|right|2004-nji ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda Şwesiýanyň golbol topary]] === Golbol === Golbol görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenendir. Ähli gatnaşyjylaryň deň şertlerde bäsleşmegini üpjün etmek we şeýlelikde synplara bölmek zerurlygyny aradan aýyrmak üçin, oýunçylar gara reňkli, ýagtylygy geçirmeýän maskalary dakynmalydyrlar. Topuň içinde jaňjagaz bolup, ol oýunçylara topa garşy reaksiýa bildirmäge kömek edýär. Türgenleriň ýagdaýa görä ugur almagyny we adalatlylygy üpjün etmek üçin oýun geçirilýän ýerde doly dymyşlyk talap edilýär<ref>{{cite web|title=Goalball|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Goalball/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. === Judo === Judo görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenendir. Düzgünler adaty judo bilen meňzeşdir, ýöne bu ýerde oýunçylara ýaryş başlamazdan ozal garşydaşy bilen fiziki gatnaşykda bolmaga (tutuşmaga) rugsat berilýär. Bu ýerde synplara bölmek ýokdur; gatnaşyjylar adaty judo türgenleri ýaly agram derejelerine bölünýärler<ref>{{cite web|title=Judo|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Judo/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. === Pauerlifting === Pauerlifting serebral ysmazlygy, oňurga ýiligi şikesleri, amputasiýalary (diňe aşaky aýaklary) we Les Autres ýaly türgenler üçin açyk. Bäsleşik ýokarky beden güýjüniň synagy bolany üçin, toparlar agram kategoriýalary boýunça berilýär, ýagny bedene ukyply pauerlifting ýaryşlaryndaky ýaly<ref>{{cite web |title=Powerlifting |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Powerlifting.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090912230239/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Powerlifting.aspx |archive-date=September 12, 2009 }}</ref>. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} {{Paralimpiýa oýunlary}} [[Kategoriýa:Tomusky Paralimpiýa oýunlary| ]] [[Kategoriýa:Paralimpiýa oýunlary|*]] [[Kategoriýa:1960-njy ýylda esaslandyrylan yzygiderli geçirilýän sport çäreleri]] [[Kategoriýa:Her dört ýyldan bir gezek geçirilýän sport çäreleri]] [[Kategoriýa:Tomusky köp görnüşli sport çäreleri|Para]] ol4lllkb919erj4lap7rx2pd5bcxtg4 270963 270962 2026-09-25T03:29:56Z Umarxon III 11129 270963 wikitext text/x-wiki '''Tomusky Paralimpiýa oýunlary''' — fiziki taýdan maýyplygy bolan türgenleriň bäsleşýän halkara köp görnüşli sport çäresidir. Bu oýunlara hereket etmekde kynçylygy bolan, beden agzalarynyň bir bölegi kesilen, görme ukyby bolmadyk we serebral ysgynsyzlykdan (serebral paraliç) ejir çekýän türgenler gatnaşýarlar. Paralimpiýa oýunlary Halkara Paralimpiýa Komitetiniň guramagynda her dört ýyldan bir gezek geçirilýär. Her ýaryşda medallar gowşurylýar: birinji orun üçin altyn, ikinji orun üçin kümüş we üçünji orun üçin bürünç medal berilýär; bu däp Olimpiýa oýunlary tarapyndan 1904-nji ýylda ýola goýlupdyr. ABŞ, Beýik Britaniýa we Ýaponiýa tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň her biri iki gezekden kabul etdi. Ýene-de on bir ýurt tomusky Paralimpiýa oýunlaryny bir gezek geçirdi; bu sanawa Awstraliýa, Braziliýa, Kanada, Hytaý, Fransiýa, Germaniýa, Gresiýa, Ysraýyl, Italiýa, Niderlandlar, Günorta Koreýa we Ispaniýa girýär. 2024-nji ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna çenli, on dört ýurt tomusky oýunlaryň ähli tapgyrlaryna gatnaşdy: Argentina, Awstraliýa, Awstriýa, Belgiýa, Fransiýa, Beýik Britaniýa, Irlandiýa, Ysraýyl, Italiýa, Ýaponiýa, Niderlandlar, Şwesiýa, Şweýsariýa we ABŞ ähli tomusky Paralimpiýa oýunlarynda wekilçilik etdi. Bu sanawdaky ýurtlaryň 6-sy 2024-nji ýyla çenli geçirilen ähli oýunlarda altyn medal gazanmagy başardy: Awstraliýa, Fransiýa, Beýik Britaniýa, Italiýa, Niderlandlar we ABŞ. ABŞ sekiz gezek tomusky Paralimpiýa oýunlarynda (medallaryň sany boýunça) iň ýokary orny eýelän ýurt boldy: 1964, 1968, 1976, 1980, 1984, 1988, 1992 we 1996-njy ýyllar. Hytaý bolsa iň soňky alty oýunda — 2004, 2008, 2012, 2016, 2020 we 2024-nji ýyllarda — iň ýokary orny eýelän ýurt boldy. Ýene üç ýurt bu orny azyndan bir gezek eýelemegi başardy: Italiýa (1960), Germaniýa (1972) we Awstraliýa (2000). == Saýlanyp geçiş == Paralimpiýa sport görnüşleriniň her biri boýunça saýlanyp geçiş düzgünleri, şol sport görnüşiniň halkara ýaryşlaryna ýolbaşçylyk edýän Halkara federasiýa (IF) tarapyndan kesgitlenýär. == Taryh == Ilkinji resmi Paralimpiýa oýunlary 1960-njy ýylda Italiýanyň Rim şäherinde geçirildi. 1960-njy ýyldaky oýunlara 23 ýurtdan 400 türgen gatnaşdy; ýöne olara diňe maýyp arabasyndaky türgenler gatnaşyp bilipdiler. 1976-njy ýyldaky tomusky oýunlarda, dürli görnüşli maýyplygy bolan türgenler ilkinji gezek tomusky Paralimpiýa oýunlaryna goşuldy. Maýyplyk derejeleriniň görnüşleriniň köpeldilmegi bilen, 1976-njy ýyldaky tomusky oýunlara gatnaşýanlaryň sany 40 ýurtdan 1600 türgene çenli artdy<ref>[https://www.cbc.ca/sports/2.720/paralympics-traces-roots-to-second-world-war-1.697123 "Paralympics traces roots to Second World War"], CBC, September 3, 2008</ref>. 1988-nji ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlary, şol ýyldaky Olimpiýa oýunlary bilen bir meýdançada (şonuň üçin hem şol bir desgalar ulanylyp) geçirilen ilkinji oýunlar boldy. Şondan bäri ähli Paralimpiýa oýunlary Olimpiýa oýunlaryny kabul eden şäherde geçirilýär we olaryň arasynda iki hepdelik arakesme goýulýar. Rio-de-Žaneýro 2016-njy ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryny kabul edip, tomusky ýa-da gyşky oýunlary kabul eden ilkinji Latyn Amerikasy we Günorta Amerikasy şäheri boldy. Tokio 2020-nji ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryny kabul etdi we şeýlelikde, bu oýunlary iki gezek kabul eden ilkinji şähere öwrüldi. == Funksional Klassifikasiýa == [[File:Wheelchair basketball at the 2008 Summer Paralympics.jpg|thumb|2008-nji ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabasynda basketbol oýny]] Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşýan her bir türgeniň maýyplygy on sany kategoriýanyň birine degişli edilýär: myşsa güýjüniň gowşaklygy, hereket diapazonynyň çäkliligi, agzalaryň ýoklugy ýa-da kemçiligi, aýaklaryň uzynlygynyň tapawudy, pes boýlulyk, gipertoniýa, ataksiýa, atetoz, görme ukybynyň bozulmagy we intellektual ukyplaryň bozulmagy<ref>{{Cite web|url=http://www.paralympic.org/classification|title = IPC Classification - Paralympic Categories & How to Qualify}}</ref>. Şeýle hem, her bir Paralimpiýa sport görnüşiniň ýaryşyň özboluşly fiziki talaplaryna baglylykda ýörite klassifikasiýa ulgamlary bar. Ýaryşlara, olaryň görnüşini we gatnaşýan türgenleriň klassifikasiýasyny beýan edýän sanlardan we harplardan ybarat kod berilýär. Ýeňil atletika ýaly käbir sport görnüşlerinde türgenler maýyplygyň hem kategoriýasyna, hem-de agyrlyk derejesine görä bölünýär; ýüzmek ýaly beýleki sport görnüşlerinde bolsa dürli kategoriýalardaky bäsdeşler bilelikde toparlanýar we diňe maýyplygyň agyrlyk derejesi esasynda bölünşik amala aşyrylýar.[4] On sany maýyplyk kategoriýasynyň çäginde hem türgenler zeper ýetme derejesine görä bölünmelidir. Klassifikasiýa ulgamlary sport görnüşine görä tapawutlanýar we mümkin boldugyça köp türgeniň gatnaşmagyna şert döredip, bäsdeşlik şertlerini deňleşdirmegi maksat edinýär. Klassifikasiýalar sport görnüşini ýerine ýetirmek üçin talap edilýän dürli başarnyklara laýyklykda üýtgeýär<ref name=class3>{{cite news |title=A-Z of Paralympic classification |publisher=[[BBC|BBC Sport]] |date=28 August 2008 |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/disability_sport/7586684.stm |access-date=25 December 2015}}</ref>. === Ok atyş === Ok atyş sportuna fiziki maýyplygy bolan türgenler gatnaşyp bilerler. Klassifikasiýalar üç topara bölünýär: W1 – oňurga ýiliginden şikes ýeten we dört agzasynda-da zeper ýeten serebral palsili türgenler; W2 – elleri doly hereket edýän, maýyp arabasyny ulanýan türgenler; W3 – aýagy amputasiýa edilen (kesilen), "Les Autres" (başga toparlara degişli bolmadyk maýyplyklar) we serebral palsili, ýöne aýak üstünde durup bilýän türgenler. Aýak üstünde durýanlar toparyndaky käbir türgenler goldaw üçin beýik oturgyçda oturyp bilerler, ýöne şonda-da olaryň aýaklary ýere degip durmalydyr.[5] === Ýeňil atletika === Ýeňil atletika ähli maýyplyk toparlary üçin açyk bolup, onda funksional klassifikasiýa ulgamy ulanylýar. Klassifikasiýa boýunça gysgaça maglumat şeýle: meýdança ýaryşlaryna gatnaşýanlar üçin "F" (field) ýa-da ylgaw ýaryşlaryna gatnaşýanlar üçin "T" (track) harplary ulanylýar. F ýa-da T 11–13 — görme ukyby pes bolanlar; F ýa-da T 20 — intellektual maýyplygy bolanlar; F ýa-da T 32–38 — serebral ysgynsyzlygy (serebral paraliç) bolanlar; F ýa-da T 40–46 — beden agzalarynyň bir bölegi ýok (amputasiýa edilen) we "Les Autres" (başga görnüşli maýyplygy bolanlar) topary; T 51–54 — tigirli oturgyçda ylgaw ýaryşlaryna gatnaşýanlar; F 51–58 — tigirli oturgyçda meýdança ýaryşlaryna gatnaşýanlar<ref>{{cite web |title=Archery |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Archey.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090913021530/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Archey.aspx |archive-date=September 13, 2009 }}</ref>. === Boçça === Boçça oýny tigirli oturgyçda ýaryşýan serebral ysgynsyzlygy ýa-da şoňa meňzeş newrologik keselleri bolan türgenler üçin niýetlenen. Klassifikasiýa dört topara bölünýär; BC1: Türgenler zyňyjy ýa-da aýak bilen oýnaýanlar (serebral ysgynsyzlygy bolanlar) bolup bilerler; olar kömekçi bilen ýaryşyp bilerler. BC2: Zyňyjy oýunçylar üçin (serebral ysgynsyzlygy bolanlar); oýunçylaryň kömekçisi bolup bilmez. BC3: Kömekçi enjam ulanýan we adamyň kömegini alyp bilýän (agyr maýyplygy bolan) türgenler; ýöne kömekçi meýdança tarap arka öwrülip durmalydyr. BC4: Zyňyjy oýunçylar üçin; oýunçylaryň kömekçisi bolup bilmez (serebral ysgynsyzlygy bolmadyklar)<ref>{{cite web|title=Athletics |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Athletics.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100118115126/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Athletics.aspx |archive-date=January 18, 2010 }}</ref>. === Welosiped sporty === Welosiped sporty şahsy ýol ýaryşlaryna we welodrom (trek) ýaryşlaryna gatnaşýan amputasiýa edilen, "Les Autres", serebral ysgynsyzlygy we görme ukyby pes bolan türgenler üçin açykdyr. Klassifikasiýa 2, 3 we 4-nji bölümlere bölünýär. Ikinji bölümdeki türgenler iň agyr maýyplygy bolanlardyr, dördünji bölümdekiler bolsa has ýokary funksional mümkinçiliklere eýe hasaplanýar. Görme ukyby pes türgenler aýratyn klassifikasiýa ulgamy bolmazdan bilelikde ýaryşýarlar; olar görüş ukyby kadaly bolan ýolbelet (gid) bilen tandemde (bilelikde) hereket edýärler. Amputasiýa edilen, oňurga beýnisi şikeslenen we "Les Autres" toparyndaky türgenler şeýle toparlarda ýaryşýarlar: LC1 — ýokarky beden agzalarynda maýyplygy bolanlar üçin; LC2 — bir aýagynda maýyplygy bolan, ýöne pedaly kadaly aýlap bilýänler üçin; LC3 — esasan bir aşaky beden agzasynda (aýagynda) kemçiligi bolan we adatça diňe bir aýak bilen pedal aýlaýanlar üçin; LC4 — iki aýagynda hem maýyplygy bolanlar üçin<ref>{{cite web|title=Boccia rules of play|publisher=Cerebral Palsy International Sports and Recreation Association|pages=6–8|url=http://www.cpisra.org/files/manual10p/CPISRA_Sports_Manual_10th_Edition_Section_B_Sports_Rules_Boccia_2010-02_Release_006.pdf|access-date=2010-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525032707/http://www.cpisra.org/files/manual10p/CPISRA_Sports_Manual_10th_Edition_Section_B_Sports_Rules_Boccia_2010-02_Release_006.pdf|archive-date=2010-05-25|url-status=dead}}</ref>. === Atly sport === Atly sport ähli maýyplyk toparlary üçin açyk bolup, çapyksuwarlar dört derejä bölünýär. 2-nji dereje serebral ysgynsyzlygy (cerebral palsy), "Les Autres" (başga toparlara degişli şikesler), oňurga ýiliginiň şikesi we amputasiýa edilen (agzalary kesilen) türgenleri öz içine alýar; olar ýeterlik derejede deňagramlylyga we garnyň myşsalaryny dolandyrmak ukybyna eýe bolmalydyrlar. 3-nji dereje gowy deňagramlylyga, aýak hereketine we utgaşykly hereket etmek ukybyna eýe bolan serebral ysgynsyzlygy, "Les Autres", amputasiýa, oňurga ýiliginiň şikesi bolan we doly kör türgenler üçin niýetlenen. 4-nji dereje serebral ysgynsyzlygy, "Les Autres", amputasiýa, oňurga ýiliginiň şikesi bolan we/ýa-da görme ukyby pes bolan türgenleri öz içine alýar. Bu soňky topar, ýöräp bilýän, ýöne görme ukyby ýa-da el/aýak funksiýasy bozulan türgenlerden ybaratdyr<ref>{{cite web |title=Cycling |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Cycling.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304174015/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Cycling.aspx |archive-date=March 4, 2010 }}</ref>. === Gylyçlaşma === Gylyçlaşma sporty maýyp arabasyndaky türgenler üçin hem açykdyr. Diňe üç klas bar: A klasy gowy deňagramlylyga, dikeldiş ukybyna we göwresiniň doly hereketine eýe bolan türgenleri öz içine alýar; B klasy deňagramlylygy we dikeldiş ukyby pes bolan, ýöne ýokarky agzalarynyň birini ýa-da ikisini-de doly ulanyp bilýänler üçin niýetlenen; C klasy bolsa dört agzasynda-da agyr fiziki şikesi bolan türgenler üçindir<ref>{{cite web |title=Equestrian |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Equestrian.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304174011/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Equestrian.aspx |archive-date=March 4, 2010 }}</ref><ref>{{cite web|title=Fencing Classification Rules|publisher=International Wheelchair and Amputee Sports Federation|url=http://www.iwasf.com/iwasf/assets/File/Fencing/IWF_Classification_Rules.pdf|page=10|access-date=2010-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20101214113659/http://www.iwasf.com/iwasf/assets/File/Fencing/IWF_Classification_Rules.pdf|archive-date=2010-12-14|url-status=dead}}</ref>. === Futbol === Paralimpiýa oýunlarynda futbolyň iki görnüşi oýnalypdyr. Häzirki wagtda Paralimpiýa oýunlarynda bar bolan görnüş — bu görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenen, "5-e garşy 5" (her toparda bäş oýunçy) görnüşindäki futbol ýa-da "görmeýänleriň futboly"dyr. Görme ukybynyň bozulma derejeleri dürli bolandygy sebäpli, derwezeçiden (ol ýol görkeziji hökmünde hereket edýär) başga ähli oýunçylaryň gözlerini örtýän daňy dakynmagy talap edilýär. Meýdançanyň ölçegleri adaty futbolyňkydan kiçi bolup, onda diňe bäş oýunçy hereket edýär we top ses çykarýar. Şol bir wagtyň özünde, oýun düzgünleri adaty futbol bilen doly meňzeşdir<ref>{{cite web|title=Football 5-a-side|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Football_5-a-side/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. Serebral ysma (cerebral palsy) keselinden ejir çekýän türgenler üçin niýetlenen "7-ä garşy 7" görnüşindäki futbol ýaryşlary 2016-njy ýyldan soň bes edildi. Bu görnüşde bäsleşýän türgenler 5, 6, 7 we 8-nji synplara bölünýär. Ähli synplar özbaşdak ýöräp bilýän türgenlerden ybarat bolup, 5-nji synp fiziki taýdan iň pes mümkinçiligi bolanlary, 8-nji synp bolsa keseliň täsiri iň az bolanlary öz içine alýar. Toparlarda hökman 5-nji ýa-da 6-njy synpdan azyndan bir türgen bolmalydyr. Mundan başga-da, meýdançada şol bir wagtyň özünde 8-nji synpdan üçden köp oýunçynyň oýnamagyna rugsat berilmeýär. Oýnuň ýedi oýunçy bilen geçirilmeginden başga, beýleki düzgünler we meýdançanyň ölçegleri adaty futbol bilen birmeňzeşdir<ref>{{cite web |title=Football |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Football.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172403/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Football.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. 1984-nji ýylda maýyp arabasynda oýnalýan "7-ä garşy 7" görnüşindäki futbol ýaryşy hem geçirilipdi. [[File:Goalball vid Paralympics i Aten.jpg|thumb|right|2004-nji ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda Şwesiýanyň golbol topary]] === Golbol === Golbol görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenendir. Ähli gatnaşyjylaryň deň şertlerde bäsleşmegini üpjün etmek we şeýlelikde synplara bölmek zerurlygyny aradan aýyrmak üçin, oýunçylar gara reňkli, ýagtylygy geçirmeýän maskalary dakynmalydyrlar. Topuň içinde jaňjagaz bolup, ol oýunçylara topa garşy reaksiýa bildirmäge kömek edýär. Türgenleriň ýagdaýa görä ugur almagyny we adalatlylygy üpjün etmek üçin oýun geçirilýän ýerde doly dymyşlyk talap edilýär<ref>{{cite web|title=Goalball|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Goalball/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. === Judo === Judo görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenendir. Düzgünler adaty judo bilen meňzeşdir, ýöne bu ýerde oýunçylara ýaryş başlamazdan ozal garşydaşy bilen fiziki gatnaşykda bolmaga (tutuşmaga) rugsat berilýär. Bu ýerde synplara bölmek ýokdur; gatnaşyjylar adaty judo türgenleri ýaly agram derejelerine bölünýärler<ref>{{cite web|title=Judo|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Judo/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. === Pauerlifting === Pauerlifting serebral ysmazlygy, oňurga ýiligi şikesleri, amputasiýalary (diňe aşaky aýaklary) we Les Autres ýaly türgenler üçin açyk. Bäsleşik ýokarky beden güýjüniň synagy bolany üçin, toparlar agram kategoriýalary boýunça berilýär, ýagny bedene ukyply pauerlifting ýaryşlaryndaky ýaly<ref>{{cite web |title=Powerlifting |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Powerlifting.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090912230239/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Powerlifting.aspx |archive-date=September 12, 2009 }}</ref>. === Ýelkenli gaýyk sporty === Ýelkenli gaýyk sporty 2016-njy ýyldan soň Paralimpiýa oýunlarynyň düzüminden aýryldy. Bu sport görnüşi beden agzalarynyň amputasiýasy bolan, serebral ysgynsyzlykdan (serebral paraliç) ejir çekýän, görme ukyby pes, oňurga beýni şikesi bolan we "Les Autres" (başga görnüşli maýyplygy bolanlar) toparyna degişli türgenler üçin açykdyr. Ýaryşlar üç görnüşde geçirilýär: ýeke, iki we üç adamlyk ekipažly gaýyklar üçin. Üç adamlyk ekipažly ýaryşda gatnaşyjylaryň derejesini kesgitlemek funksional utuk ulgamyna esaslanýar; bu ulgamda agyr maýyplygy bolan türgenlere az utuk, maýyplygy has ýeňil bolanlara bolsa köp utuk berilýär. Dereje kesgitleýän komitet her bir türgeni bahaLandyrýar we olaryň ukyp derejesine görä birden ýedi-ä çenli utuk belleýär. Üç adamlyk her bir ekipaža jemi iň köp 14 utuk almaga rugsat berilýär. Ýeke adamlyk ýaryşda utuk çäklendirmesi ýokdur, ýöne türgeniň maýyplyk derejesi onuň sagdyn türgenler bilen deň şertlerde bäsleşmegine päsgel berýän derejede bolmalydyr. Iki adamlyk ýaryş has agyr maýyplygy bolan türgenler üçin niýetlenendir<ref>{{cite web |title=Sailing |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Sailing.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172408/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Sailing.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === Atyjylyk sporty === Atyjylyk sporty beden maýyplygy bolan türgenler üçin açykdyr. Ýaryşlarda diňe iki kategoriýa bar: maýyp arabasynda we dik durup atyş. Ýaryşyň iki görnüşi bar: pistolet we tüpeň. Türgenler ýokarky beden böleginiň işjeňligine, deňagramlylygyna, myşsa güýjüne we beden agzalarynyň hereket ukybyna görä kategoriýalara bölünýär. Üç kategoriýa şulardyr: SH1 (atyş stendi talap edilmeýänler), SH2 (ýaragynyň agramyny saklap bilmeýän we atyş stendi talap edilýänler) we SH3 (görme ukyby pes bolan tüpeňçiler)<ref>{{cite web |title=Shooting |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Shooting.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323171902/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Shooting.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. [[File:Swimming at the 2008 Summer Paralympics - women Butterfly stroke.jpg|thumb|right|2008-nji ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda zenanlaryň arasynda "batterflý" usulynda ýüzüşe gatnaşýan paralimpiýaçy]] === Ýüzüş === Paralimpiýa ýüzüş ýaryşlarynda sagdyn türgenleriň ýaryşlarynda ulanylýan ýüzüş usullarynyň hemmesi (dört görnüşi) ulanylýar. Dereje kesgitleme üç topara bölünýär: S1-den S10-a çenli bolanlar beden maýyplygy bolanlardyr. S1 iň agyr maýyplygy, S10 bolsa has ýeňil maýyplygy aňladýar. Türgenlere myşsa güýji, bogunlaryň hereket diapazony, beden agzalarynyň uzynlygy we hereketleriň utgaşdyrylmagy boýunça baha berilýär. S11-den S13-e çenli bolanlar görme ukyby pes bolanlardyr. S11-iň görmegi az ýa-da hiç hili bolmaz, S12 eliň görnüşini tanap bilýär we görmek ukybyna eýe bolýar, S13 beýleki iki synpa garanyňda görmegi has gowy, ýöne görmegi 20 derejeden az. S14 aň-paýhas taýdan maýyplygy bolan türgenler üçindir<ref>{{cite web |title=Swimming |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Swimming.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172424/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Swimming.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === Stol tennisi === Stol tennisi fiziki maýyplygy bolan türgenler üçin niýetlenen sport görnüşidir. Onda şahsy, jübütleýin we toparlaýyn ýaryşlar geçirilýär. Oýun her biri 11 utukdan ybarat bolan 5 setden durýar. Türgenler funksional mümkinçilik derejelerine görä on topara (klassa) bölünýärler. 1-nji we 5-nji klaslar aralygynda maýyp arabasynda oturan ýagdaýda bäsleşýän türgenler ýerleşýär; şunda 1-nji klas iň agyr maýyplygy bolanlary, 5-nji klas bolsa iň ýeňil maýyplygy bolanlary aňladýar. 6-njy we 10-njy klaslar aralygynda bolsa özbaşdak hereket edip bilýän (aýak üstünde durup oýnaýan) türgenler bolup, 6-njy klas iň agyr, 10-njy klas bolsa iň ýeňil maýyplygy bolanlary öz içine alýar<ref>{{cite web |title=Table Tennis |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/TableTennis.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323171907/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/TableTennis.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === Woleýbol === Woleýbol fiziki maýyplygy bolan türgenler üçin elýeterli bolup, oturan ýagdaýda oýnalýar. Oturan ýagdaýda oýnalýan woleýbolda meýdança adaty woleýbol meýdançasyndan kiçi bolýar we tor has aşakda ýerleşdirilýär. Bu oýunda ýeke-täk klassifikasiýa düzgüni bar: her toparda maýyplygy sebäpli sagdyn türgenler bilen deň şertlerde bäsleşip bilmeýän, ýöne şol bir wagtda iň pes derejeli maýyplyk talabyna laýyk gelýän diňe bir oýunçy bolup biler. Topardaky beýleki oýunçylar has ýokary derejeli maýyplyga eýe bolmalydyrlar.[20] Aýak üstünde durup oýnalýan woleýbol 2000-nji ýyldan soň Paralimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyndan aýryldy<ref>{{cite web |title=Volleyball |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Volleyball.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172430/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Volleyball.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === Maýyp arabasynda basketbol === Basketbol maýyp arabasyny ulanýan türgenler üçin niýetlenen sport görnüşidir. Maýyp arabasyndaky türgenler fiziki mümkinçiliklerine görä toparlara bölünýär we olara 0,5 bilen 4,5 aralygynda utuk bahasy berilýär. 0,5 utuk alanlar iň agyr maýyplygy bolanlar, 4,5 utuk alanlar bolsa iň ýeňil maýyplygy bolanlardyr. Meýdançadaky topar bäş oýunçydan ybarat bolup, islendik wagtda toparyň umumy utuk jemi 14-den geçmeli däldir<ref>{{cite web|title=Basketball|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IF_Sports/Wheelchair_Basketball/index.html|access-date=2010-04-07}}</ref>. === Maýyp arabasynda regbi === Türgenler maýyp arabasyndaky basketbola meňzeş utuk ulgamy boýunça toparlara bölünýär; şunda iň agyr maýyplygy bolan türgen 0,5 utuk, iň ýeňil maýyplygy bolanlar bolsa 3,5 utuk derejesinde bahalandyrylýar. Her toparda dört oýunçy bolýar we meýdançada islendik wagtda jemi iň köp sekiz utuk derejesindäki oýunçylaryň bolmagyna rugsat berilýär<ref>{{cite web|title=Wheelchair Rugby|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IF_Sports/Wheelchair_Rugby/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} {{Paralimpiýa oýunlary}} [[Kategoriýa:Tomusky Paralimpiýa oýunlary| ]] [[Kategoriýa:Paralimpiýa oýunlary|*]] [[Kategoriýa:1960-njy ýylda esaslandyrylan yzygiderli geçirilýän sport çäreleri]] [[Kategoriýa:Her dört ýyldan bir gezek geçirilýän sport çäreleri]] [[Kategoriýa:Tomusky köp görnüşli sport çäreleri|Para]] jwqskg9b0trntn915ago64l8pwr7s2y 270964 270963 2026-09-25T03:32:24Z Umarxon III 11129 270964 wikitext text/x-wiki '''Tomusky Paralimpiýa oýunlary''' — fiziki taýdan maýyplygy bolan türgenleriň bäsleşýän halkara köp görnüşli sport çäresidir. Bu oýunlara hereket etmekde kynçylygy bolan, beden agzalarynyň bir bölegi kesilen, görme ukyby bolmadyk we serebral ysgynsyzlykdan (serebral paraliç) ejir çekýän türgenler gatnaşýarlar. Paralimpiýa oýunlary Halkara Paralimpiýa Komitetiniň guramagynda her dört ýyldan bir gezek geçirilýär. Her ýaryşda medallar gowşurylýar: birinji orun üçin altyn, ikinji orun üçin kümüş we üçünji orun üçin bürünç medal berilýär; bu däp Olimpiýa oýunlary tarapyndan 1904 ýylda ýola goýlupdyr. ABŞ, Beýik Britaniýa we Ýaponiýa tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň her biri iki gezekden kabul etdi. Ýene-de on bir ýurt tomusky Paralimpiýa oýunlaryny bir gezek geçirdi; bu sanawa Awstraliýa, Braziliýa, Kanada, Hytaý, Fransiýa, Germaniýa, Gresiýa, Ysraýyl, Italiýa, Niderlandlar, Günorta Koreýa we Ispaniýa girýär. 2024 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna çenli, on dört ýurt tomusky oýunlaryň ähli tapgyrlaryna gatnaşdy: Argentina, Awstraliýa, Awstriýa, Belgiýa, Fransiýa, Beýik Britaniýa, Irlandiýa, Ysraýyl, Italiýa, Ýaponiýa, Niderlandlar, Şwesiýa, Şweýsariýa we ABŞ ähli tomusky Paralimpiýa oýunlarynda wekilçilik etdi. Bu sanawdaky ýurtlaryň 6-sy 2024 ýyla çenli geçirilen ähli oýunlarda altyn medal gazanmagy başardy: Awstraliýa, Fransiýa, Beýik Britaniýa, Italiýa, Niderlandlar we ABŞ. ABŞ sekiz gezek tomusky Paralimpiýa oýunlarynda (medallaryň sany boýunça) iň ýokary orny eýelän ýurt boldy: 1964, 1968, 1976, 1980, 1984, 1988, 1992 we 1996 ýyllar. Hytaý bolsa iň soňky alty oýunda — 2004, 2008, 2012, 2016, 2020 we 2024 ýyllarda — iň ýokary orny eýelän ýurt boldy. Ýene üç ýurt bu orny azyndan bir gezek eýelemegi başardy: Italiýa (1960), Germaniýa (1972) we Awstraliýa (2000). == Saýlanyp geçiş == Paralimpiýa sport görnüşleriniň her biri boýunça saýlanyp geçiş düzgünleri, şol sport görnüşiniň halkara ýaryşlaryna ýolbaşçylyk edýän Halkara federasiýa (IF) tarapyndan kesgitlenýär. == Taryh == Ilkinji resmi Paralimpiýa oýunlary 1960 ýylda Italiýanyň Rim şäherinde geçirildi. 1960 ýyldaky oýunlara 23 ýurtdan 400 türgen gatnaşdy; ýöne olara diňe maýyp arabasyndaky türgenler gatnaşyp bilipdiler. 1976 ýyldaky tomusky oýunlarda, dürli görnüşli maýyplygy bolan türgenler ilkinji gezek tomusky Paralimpiýa oýunlaryna goşuldy. Maýyplyk derejeleriniň görnüşleriniň köpeldilmegi bilen, 1976 ýyldaky tomusky oýunlara gatnaşýanlaryň sany 40 ýurtdan 1600 türgene çenli artdy<ref>[https://www.cbc.ca/sports/2.720/paralympics-traces-roots-to-second-world-war-1.697123 "Paralympics traces roots to Second World War"], CBC, September 3, 2008</ref>. 1988 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlary, şol ýyldaky Olimpiýa oýunlary bilen bir meýdançada (şonuň üçin hem şol bir desgalar ulanylyp) geçirilen ilkinji oýunlar boldy. Şondan bäri ähli Paralimpiýa oýunlary Olimpiýa oýunlaryny kabul eden şäherde geçirilýär we olaryň arasynda iki hepdelik arakesme goýulýar. Rio-de-Žaneýro 2016 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryny kabul edip, tomusky ýa-da gyşky oýunlary kabul eden ilkinji Latyn Amerikasy we Günorta Amerikasy şäheri boldy. Tokio 2020 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryny kabul etdi we şeýlelikde, bu oýunlary iki gezek kabul eden ilkinji şähere öwrüldi. == Funksional Klassifikasiýa == [[File:Wheelchair basketball at the 2008 Summer Paralympics.jpg|thumb|2008 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabasynda basketbol oýny]] Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşýan her bir türgeniň maýyplygy on sany kategoriýanyň birine degişli edilýär: myşsa güýjüniň gowşaklygy, hereket diapazonynyň çäkliligi, agzalaryň ýoklugy ýa-da kemçiligi, aýaklaryň uzynlygynyň tapawudy, pes boýlulyk, gipertoniýa, ataksiýa, atetoz, görme ukybynyň bozulmagy we intellektual ukyplaryň bozulmagy<ref>{{Cite web|url=http://www.paralympic.org/classification|title = IPC Classification - Paralympic Categories & How to Qualify}}</ref>. Şeýle hem, her bir Paralimpiýa sport görnüşiniň ýaryşyň özboluşly fiziki talaplaryna baglylykda ýörite klassifikasiýa ulgamlary bar. Ýaryşlara, olaryň görnüşini we gatnaşýan türgenleriň klassifikasiýasyny beýan edýän sanlardan we harplardan ybarat kod berilýär. Ýeňil atletika ýaly käbir sport görnüşlerinde türgenler maýyplygyň hem kategoriýasyna, hem-de agyrlyk derejesine görä bölünýär; ýüzmek ýaly beýleki sport görnüşlerinde bolsa dürli kategoriýalardaky bäsdeşler bilelikde toparlanýar we diňe maýyplygyň agyrlyk derejesi esasynda bölünşik amala aşyrylýar. On sany maýyplyk kategoriýasynyň çäginde hem türgenler zeper ýetme derejesine görä bölünmelidir. Klassifikasiýa ulgamlary sport görnüşine görä tapawutlanýar we mümkin boldugyça köp türgeniň gatnaşmagyna şert döredip, bäsdeşlik şertlerini deňleşdirmegi maksat edinýär. Klassifikasiýalar sport görnüşini ýerine ýetirmek üçin talap edilýän dürli başarnyklara laýyklykda üýtgeýär<ref name=class3>{{cite news |title=A-Z of Paralympic classification |publisher=[[BBC|BBC Sport]] |date=28 August 2008 |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/disability_sport/7586684.stm |access-date=25 December 2015}}</ref>. === Ok atyş === Ok atyş sportuna fiziki maýyplygy bolan türgenler gatnaşyp bilerler. Klassifikasiýalar üç topara bölünýär: W1 – oňurga ýiliginden şikes ýeten we dört agzasynda-da zeper ýeten serebral palsili türgenler; W2 – elleri doly hereket edýän, maýyp arabasyny ulanýan türgenler; W3 – aýagy amputasiýa edilen (kesilen), "Les Autres" (başga toparlara degişli bolmadyk maýyplyklar) we serebral palsili, ýöne aýak üstünde durup bilýän türgenler. Aýak üstünde durýanlar toparyndaky käbir türgenler goldaw üçin beýik oturgyçda oturyp bilerler, ýöne şonda-da olaryň aýaklary ýere degip durmalydyr.[5] === Ýeňil atletika === Ýeňil atletika ähli maýyplyk toparlary üçin açyk bolup, onda funksional klassifikasiýa ulgamy ulanylýar. Klassifikasiýa boýunça gysgaça maglumat şeýle: meýdança ýaryşlaryna gatnaşýanlar üçin "F" (field) ýa-da ylgaw ýaryşlaryna gatnaşýanlar üçin "T" (track) harplary ulanylýar. F ýa-da T 11–13 — görme ukyby pes bolanlar; F ýa-da T 20 — intellektual maýyplygy bolanlar; F ýa-da T 32–38 — serebral ysgynsyzlygy (serebral paraliç) bolanlar; F ýa-da T 40–46 — beden agzalarynyň bir bölegi ýok (amputasiýa edilen) we "Les Autres" (başga görnüşli maýyplygy bolanlar) topary; T 51–54 — tigirli oturgyçda ylgaw ýaryşlaryna gatnaşýanlar; F 51–58 — tigirli oturgyçda meýdança ýaryşlaryna gatnaşýanlar<ref>{{cite web |title=Archery |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Archey.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090913021530/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Archey.aspx |archive-date=September 13, 2009 }}</ref>. === Boçça === Boçça oýny tigirli oturgyçda ýaryşýan serebral ysgynsyzlygy ýa-da şoňa meňzeş newrologik keselleri bolan türgenler üçin niýetlenen. Klassifikasiýa dört topara bölünýär; BC1: Türgenler zyňyjy ýa-da aýak bilen oýnaýanlar (serebral ysgynsyzlygy bolanlar) bolup bilerler; olar kömekçi bilen ýaryşyp bilerler. BC2: Zyňyjy oýunçylar üçin (serebral ysgynsyzlygy bolanlar); oýunçylaryň kömekçisi bolup bilmez. BC3: Kömekçi enjam ulanýan we adamyň kömegini alyp bilýän (agyr maýyplygy bolan) türgenler; ýöne kömekçi meýdança tarap arka öwrülip durmalydyr. BC4: Zyňyjy oýunçylar üçin; oýunçylaryň kömekçisi bolup bilmez (serebral ysgynsyzlygy bolmadyklar)<ref>{{cite web|title=Athletics |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Athletics.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100118115126/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Athletics.aspx |archive-date=January 18, 2010 }}</ref>. === Welosiped sporty === Welosiped sporty şahsy ýol ýaryşlaryna we welodrom (trek) ýaryşlaryna gatnaşýan amputasiýa edilen, "Les Autres", serebral ysgynsyzlygy we görme ukyby pes bolan türgenler üçin açykdyr. Klassifikasiýa 2, 3 we 4 bölümlere bölünýär. Ikinji bölümdeki türgenler iň agyr maýyplygy bolanlardyr, dördünji bölümdekiler bolsa has ýokary funksional mümkinçiliklere eýe hasaplanýar. Görme ukyby pes türgenler aýratyn klassifikasiýa ulgamy bolmazdan bilelikde ýaryşýarlar; olar görüş ukyby kadaly bolan ýolbelet (gid) bilen tandemde (bilelikde) hereket edýärler. Amputasiýa edilen, oňurga beýnisi şikeslenen we "Les Autres" toparyndaky türgenler şeýle toparlarda ýaryşýarlar: LC1 — ýokarky beden agzalarynda maýyplygy bolanlar üçin; LC2 — bir aýagynda maýyplygy bolan, ýöne pedaly kadaly aýlap bilýänler üçin; LC3 — esasan bir aşaky beden agzasynda (aýagynda) kemçiligi bolan we adatça diňe bir aýak bilen pedal aýlaýanlar üçin; LC4 — iki aýagynda hem maýyplygy bolanlar üçin<ref>{{cite web|title=Boccia rules of play|publisher=Cerebral Palsy International Sports and Recreation Association|pages=6–8|url=http://www.cpisra.org/files/manual10p/CPISRA_Sports_Manual_10th_Edition_Section_B_Sports_Rules_Boccia_2010-02_Release_006.pdf|access-date=2010-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525032707/http://www.cpisra.org/files/manual10p/CPISRA_Sports_Manual_10th_Edition_Section_B_Sports_Rules_Boccia_2010-02_Release_006.pdf|archive-date=2010-05-25|url-status=dead}}</ref>. === Atly sport === Atly sport ähli maýyplyk toparlary üçin açyk bolup, çapyksuwarlar dört derejä bölünýär. 2 dereje serebral ysgynsyzlygy (cerebral palsy), "Les Autres" (başga toparlara degişli şikesler), oňurga ýiliginiň şikesi we amputasiýa edilen (agzalary kesilen) türgenleri öz içine alýar; olar ýeterlik derejede deňagramlylyga we garnyň myşsalaryny dolandyrmak ukybyna eýe bolmalydyrlar. 3 dereje gowy deňagramlylyga, aýak hereketine we utgaşykly hereket etmek ukybyna eýe bolan serebral ysgynsyzlygy, "Les Autres", amputasiýa, oňurga ýiliginiň şikesi bolan we doly kör türgenler üçin niýetlenen. 4 dereje serebral ysgynsyzlygy, "Les Autres", amputasiýa, oňurga ýiliginiň şikesi bolan we/ýa-da görme ukyby pes bolan türgenleri öz içine alýar. Bu soňky topar, ýöräp bilýän, ýöne görme ukyby ýa-da el/aýak funksiýasy bozulan türgenlerden ybaratdyr<ref>{{cite web |title=Cycling |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Cycling.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304174015/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Cycling.aspx |archive-date=March 4, 2010 }}</ref>. === Gylyçlaşma === Gylyçlaşma sporty maýyp arabasyndaky türgenler üçin hem açykdyr. Diňe üç klas bar: A klasy gowy deňagramlylyga, dikeldiş ukybyna we göwresiniň doly hereketine eýe bolan türgenleri öz içine alýar; B klasy deňagramlylygy we dikeldiş ukyby pes bolan, ýöne ýokarky agzalarynyň birini ýa-da ikisini-de doly ulanyp bilýänler üçin niýetlenen; C klasy bolsa dört agzasynda-da agyr fiziki şikesi bolan türgenler üçindir<ref>{{cite web |title=Equestrian |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Equestrian.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304174011/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Equestrian.aspx |archive-date=March 4, 2010 }}</ref><ref>{{cite web|title=Fencing Classification Rules|publisher=International Wheelchair and Amputee Sports Federation|url=http://www.iwasf.com/iwasf/assets/File/Fencing/IWF_Classification_Rules.pdf|page=10|access-date=2010-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20101214113659/http://www.iwasf.com/iwasf/assets/File/Fencing/IWF_Classification_Rules.pdf|archive-date=2010-12-14|url-status=dead}}</ref>. === Futbol === Paralimpiýa oýunlarynda futbolyň iki görnüşi oýnalypdyr. Häzirki wagtda Paralimpiýa oýunlarynda bar bolan görnüş — bu görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenen, "5-e garşy 5" (her toparda bäş oýunçy) görnüşindäki futbol ýa-da "görmeýänleriň futboly"dyr. Görme ukybynyň bozulma derejeleri dürli bolandygy sebäpli, derwezeçiden (ol ýol görkeziji hökmünde hereket edýär) başga ähli oýunçylaryň gözlerini örtýän daňy dakynmagy talap edilýär. Meýdançanyň ölçegleri adaty futbolyňkydan kiçi bolup, onda diňe bäş oýunçy hereket edýär we top ses çykarýar. Şol bir wagtyň özünde, oýun düzgünleri adaty futbol bilen doly meňzeşdir<ref>{{cite web|title=Football 5-a-side|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Football_5-a-side/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. Serebral ysma (cerebral palsy) keselinden ejir çekýän türgenler üçin niýetlenen "7-ä garşy 7" görnüşindäki futbol ýaryşlary 2016 ýyldan soň bes edildi. Bu görnüşde bäsleşýän türgenler 5, 6, 7 we 8 synplara bölünýär. Ähli synplar özbaşdak ýöräp bilýän türgenlerden ybarat bolup, 5 synp fiziki taýdan iň pes mümkinçiligi bolanlary, 8 synp bolsa keseliň täsiri iň az bolanlary öz içine alýar. Toparlarda hökman 5 ýa-da 6 synpdan azyndan bir türgen bolmalydyr. Mundan başga-da, meýdançada şol bir wagtyň özünde 8 synpdan üçden köp oýunçynyň oýnamagyna rugsat berilmeýär. Oýnuň ýedi oýunçy bilen geçirilmeginden başga, beýleki düzgünler we meýdançanyň ölçegleri adaty futbol bilen birmeňzeşdir<ref>{{cite web |title=Football |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Football.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172403/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Football.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. 1984 ýylda maýyp arabasynda oýnalýan "7-ä garşy 7" görnüşindäki futbol ýaryşy hem geçirilipdi. [[File:Goalball vid Paralympics i Aten.jpg|thumb|right|2004 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda Şwesiýanyň golbol topary]] === Golbol === Golbol görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenendir. Ähli gatnaşyjylaryň deň şertlerde bäsleşmegini üpjün etmek we şeýlelikde synplara bölmek zerurlygyny aradan aýyrmak üçin, oýunçylar gara reňkli, ýagtylygy geçirmeýän maskalary dakynmalydyrlar. Topuň içinde jaňjagaz bolup, ol oýunçylara topa garşy reaksiýa bildirmäge kömek edýär. Türgenleriň ýagdaýa görä ugur almagyny we adalatlylygy üpjün etmek üçin oýun geçirilýän ýerde doly dymyşlyk talap edilýär<ref>{{cite web|title=Goalball|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Goalball/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. === Judo === Judo görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenendir. Düzgünler adaty judo bilen meňzeşdir, ýöne bu ýerde oýunçylara ýaryş başlamazdan ozal garşydaşy bilen fiziki gatnaşykda bolmaga (tutuşmaga) rugsat berilýär. Bu ýerde synplara bölmek ýokdur; gatnaşyjylar adaty judo türgenleri ýaly agram derejelerine bölünýärler<ref>{{cite web|title=Judo|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Judo/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. === Pauerlifting === Pauerlifting serebral ysmazlygy, oňurga ýiligi şikesleri, amputasiýalary (diňe aşaky aýaklary) we Les Autres ýaly türgenler üçin açyk. Bäsleşik ýokarky beden güýjüniň synagy bolany üçin, toparlar agram kategoriýalary boýunça berilýär, ýagny bedene ukyply pauerlifting ýaryşlaryndaky ýaly<ref>{{cite web |title=Powerlifting |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Powerlifting.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090912230239/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Powerlifting.aspx |archive-date=September 12, 2009 }}</ref>. === Ýelkenli gaýyk sporty === Ýelkenli gaýyk sporty 2016 ýyldan soň Paralimpiýa oýunlarynyň düzüminden aýryldy. Bu sport görnüşi beden agzalarynyň amputasiýasy bolan, serebral ysgynsyzlykdan (serebral paraliç) ejir çekýän, görme ukyby pes, oňurga beýni şikesi bolan we "Les Autres" (başga görnüşli maýyplygy bolanlar) toparyna degişli türgenler üçin açykdyr. Ýaryşlar üç görnüşde geçirilýär: ýeke, iki we üç adamlyk ekipažly gaýyklar üçin. Üç adamlyk ekipažly ýaryşda gatnaşyjylaryň derejesini kesgitlemek funksional utuk ulgamyna esaslanýar; bu ulgamda agyr maýyplygy bolan türgenlere az utuk, maýyplygy has ýeňil bolanlara bolsa köp utuk berilýär. Dereje kesgitleýän komitet her bir türgeni bahaLandyrýar we olaryň ukyp derejesine görä birden ýedi-ä çenli utuk belleýär. Üç adamlyk her bir ekipaža jemi iň köp 14 utuk almaga rugsat berilýär. Ýeke adamlyk ýaryşda utuk çäklendirmesi ýokdur, ýöne türgeniň maýyplyk derejesi onuň sagdyn türgenler bilen deň şertlerde bäsleşmegine päsgel berýän derejede bolmalydyr. Iki adamlyk ýaryş has agyr maýyplygy bolan türgenler üçin niýetlenendir<ref>{{cite web |title=Sailing |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Sailing.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172408/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Sailing.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === Atyjylyk sporty === Atyjylyk sporty beden maýyplygy bolan türgenler üçin açykdyr. Ýaryşlarda diňe iki kategoriýa bar: maýyp arabasynda we dik durup atyş. Ýaryşyň iki görnüşi bar: pistolet we tüpeň. Türgenler ýokarky beden böleginiň işjeňligine, deňagramlylygyna, myşsa güýjüne we beden agzalarynyň hereket ukybyna görä kategoriýalara bölünýär. Üç kategoriýa şulardyr: SH1 (atyş stendi talap edilmeýänler), SH2 (ýaragynyň agramyny saklap bilmeýän we atyş stendi talap edilýänler) we SH3 (görme ukyby pes bolan tüpeňçiler)<ref>{{cite web |title=Shooting |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Shooting.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323171902/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Shooting.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. [[File:Swimming at the 2008 Summer Paralympics - women Butterfly stroke.jpg|thumb|right|2008 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda zenanlaryň arasynda "batterflý" usulynda ýüzüşe gatnaşýan paralimpiýaçy]] === Ýüzüş === Paralimpiýa ýüzüş ýaryşlarynda sagdyn türgenleriň ýaryşlarynda ulanylýan ýüzüş usullarynyň hemmesi (dört görnüşi) ulanylýar. Dereje kesgitleme üç topara bölünýär: S1-den S10-a çenli bolanlar beden maýyplygy bolanlardyr. S1 iň agyr maýyplygy, S10 bolsa has ýeňil maýyplygy aňladýar. Türgenlere myşsa güýji, bogunlaryň hereket diapazony, beden agzalarynyň uzynlygy we hereketleriň utgaşdyrylmagy boýunça baha berilýär. S11-den S13-e çenli bolanlar görme ukyby pes bolanlardyr. S11-iň görmegi az ýa-da hiç hili bolmaz, S12 eliň görnüşini tanap bilýär we görmek ukybyna eýe bolýar, S13 beýleki iki synpa garanyňda görmegi has gowy, ýöne görmegi 20 derejeden az. S14 aň-paýhas taýdan maýyplygy bolan türgenler üçindir<ref>{{cite web |title=Swimming |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Swimming.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172424/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Swimming.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === Stol tennisi === Stol tennisi fiziki maýyplygy bolan türgenler üçin niýetlenen sport görnüşidir. Onda şahsy, jübütleýin we toparlaýyn ýaryşlar geçirilýär. Oýun her biri 11 utukdan ybarat bolan 5 setden durýar. Türgenler funksional mümkinçilik derejelerine görä on topara (klassa) bölünýärler. 1 we 5 klaslar aralygynda maýyp arabasynda oturan ýagdaýda bäsleşýän türgenler ýerleşýär; şunda 1 klas iň agyr maýyplygy bolanlary, 5 klas bolsa iň ýeňil maýyplygy bolanlary aňladýar. 6 we 10 klaslar aralygynda bolsa özbaşdak hereket edip bilýän (aýak üstünde durup oýnaýan) türgenler bolup, 6 klas iň agyr, 10 klas bolsa iň ýeňil maýyplygy bolanlary öz içine alýar<ref>{{cite web |title=Table Tennis |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/TableTennis.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323171907/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/TableTennis.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === Woleýbol === Woleýbol fiziki maýyplygy bolan türgenler üçin elýeterli bolup, oturan ýagdaýda oýnalýar. Oturan ýagdaýda oýnalýan woleýbolda meýdança adaty woleýbol meýdançasyndan kiçi bolýar we tor has aşakda ýerleşdirilýär. Bu oýunda ýeke-täk klassifikasiýa düzgüni bar: her toparda maýyplygy sebäpli sagdyn türgenler bilen deň şertlerde bäsleşip bilmeýän, ýöne şol bir wagtda iň pes derejeli maýyplyk talabyna laýyk gelýän diňe bir oýunçy bolup biler. Topardaky beýleki oýunçylar has ýokary derejeli maýyplyga eýe bolmalydyrlar.[20] Aýak üstünde durup oýnalýan woleýbol 2000 ýyldan soň Paralimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyndan aýryldy<ref>{{cite web |title=Volleyball |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Volleyball.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172430/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Volleyball.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === Maýyp arabasynda basketbol === Basketbol maýyp arabasyny ulanýan türgenler üçin niýetlenen sport görnüşidir. Maýyp arabasyndaky türgenler fiziki mümkinçiliklerine görä toparlara bölünýär we olara 0,5 bilen 4,5 aralygynda utuk bahasy berilýär. 0,5 utuk alanlar iň agyr maýyplygy bolanlar, 4,5 utuk alanlar bolsa iň ýeňil maýyplygy bolanlardyr. Meýdançadaky topar bäş oýunçydan ybarat bolup, islendik wagtda toparyň umumy utuk jemi 14-den geçmeli däldir<ref>{{cite web|title=Basketball|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IF_Sports/Wheelchair_Basketball/index.html|access-date=2010-04-07}}</ref>. === Maýyp arabasynda regbi === Türgenler maýyp arabasyndaky basketbola meňzeş utuk ulgamy boýunça toparlara bölünýär; şunda iň agyr maýyplygy bolan türgen 0,5 utuk, iň ýeňil maýyplygy bolanlar bolsa 3,5 utuk derejesinde bahalandyrylýar. Her toparda dört oýunçy bolýar we meýdançada islendik wagtda jemi iň köp sekiz utuk derejesindäki oýunçylaryň bolmagyna rugsat berilýär<ref>{{cite web|title=Wheelchair Rugby|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IF_Sports/Wheelchair_Rugby/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} {{Paralimpiýa oýunlary}} [[Kategoriýa:Tomusky Paralimpiýa oýunlary| ]] [[Kategoriýa:Paralimpiýa oýunlary|*]] [[Kategoriýa:1960 ýylda esaslandyrylan yzygiderli geçirilýän sport çäreleri]] [[Kategoriýa:Her dört ýyldan bir gezek geçirilýän sport çäreleri]] [[Kategoriýa:Tomusky köp görnüşli sport çäreleri|Para]] r8fcgb236gtl1mdhyvmp1zhstbev2ct 270965 270964 2026-09-25T10:40:28Z Umarxon III 11129 270965 wikitext text/x-wiki '''Tomusky Paralimpiýa oýunlary''' — fiziki taýdan maýyplygy bolan türgenleriň bäsleşýän halkara köp görnüşli sport çäresidir. Bu oýunlara hereket etmekde kynçylygy bolan, beden agzalarynyň bir bölegi kesilen, görme ukyby bolmadyk we serebral ysgynsyzlykdan (serebral paraliç) ejir çekýän türgenler gatnaşýarlar. Paralimpiýa oýunlary Halkara Paralimpiýa Komitetiniň guramagynda her dört ýyldan bir gezek geçirilýär. Her ýaryşda medallar gowşurylýar: birinji orun üçin altyn, ikinji orun üçin kümüş we üçünji orun üçin bürünç medal berilýär; bu däp Olimpiýa oýunlary tarapyndan 1904 ýylda ýola goýlupdyr. ABŞ, Beýik Britaniýa we Ýaponiýa tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň her biri iki gezekden kabul etdi. Ýene-de on bir ýurt tomusky Paralimpiýa oýunlaryny bir gezek geçirdi; bu sanawa Awstraliýa, Braziliýa, Kanada, Hytaý, Fransiýa, Germaniýa, Gresiýa, Ysraýyl, Italiýa, Niderlandlar, Günorta Koreýa we Ispaniýa girýär. 2024 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna çenli, on dört ýurt tomusky oýunlaryň ähli tapgyrlaryna gatnaşdy: Argentina, Awstraliýa, Awstriýa, Belgiýa, Fransiýa, Beýik Britaniýa, Irlandiýa, Ysraýyl, Italiýa, Ýaponiýa, Niderlandlar, Şwesiýa, Şweýsariýa we ABŞ ähli tomusky Paralimpiýa oýunlarynda wekilçilik etdi. Bu sanawdaky ýurtlaryň 6-sy 2024 ýyla çenli geçirilen ähli oýunlarda altyn medal gazanmagy başardy: Awstraliýa, Fransiýa, Beýik Britaniýa, Italiýa, Niderlandlar we ABŞ. ABŞ sekiz gezek tomusky Paralimpiýa oýunlarynda (medallaryň sany boýunça) iň ýokary orny eýelän ýurt boldy: 1964, 1968, 1976, 1980, 1984, 1988, 1992 we 1996 ýyllar. Hytaý bolsa iň soňky alty oýunda — 2004, 2008, 2012, 2016, 2020 we 2024 ýyllarda — iň ýokary orny eýelän ýurt boldy. Ýene üç ýurt bu orny azyndan bir gezek eýelemegi başardy: Italiýa (1960), Germaniýa (1972) we Awstraliýa (2000). == Saýlanyp geçiş == Paralimpiýa sport görnüşleriniň her biri boýunça saýlanyp geçiş düzgünleri, şol sport görnüşiniň halkara ýaryşlaryna ýolbaşçylyk edýän Halkara federasiýa (IF) tarapyndan kesgitlenýär. == Taryh == Ilkinji resmi Paralimpiýa oýunlary 1960 ýylda Italiýanyň Rim şäherinde geçirildi. 1960 ýyldaky oýunlara 23 ýurtdan 400 türgen gatnaşdy; ýöne olara diňe maýyp arabasyndaky türgenler gatnaşyp bilipdiler. 1976 ýyldaky tomusky oýunlarda, dürli görnüşli maýyplygy bolan türgenler ilkinji gezek tomusky Paralimpiýa oýunlaryna goşuldy. Maýyplyk derejeleriniň görnüşleriniň köpeldilmegi bilen, 1976 ýyldaky tomusky oýunlara gatnaşýanlaryň sany 40 ýurtdan 1600 türgene çenli artdy<ref>[https://www.cbc.ca/sports/2.720/paralympics-traces-roots-to-second-world-war-1.697123 "Paralympics traces roots to Second World War"], CBC, September 3, 2008</ref>. 1988 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlary, şol ýyldaky Olimpiýa oýunlary bilen bir meýdançada (şonuň üçin hem şol bir desgalar ulanylyp) geçirilen ilkinji oýunlar boldy. Şondan bäri ähli Paralimpiýa oýunlary Olimpiýa oýunlaryny kabul eden şäherde geçirilýär we olaryň arasynda iki hepdelik arakesme goýulýar. Rio-de-Žaneýro 2016 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryny kabul edip, tomusky ýa-da gyşky oýunlary kabul eden ilkinji Latyn Amerikasy we Günorta Amerikasy şäheri boldy. Tokio 2020 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryny kabul etdi we şeýlelikde, bu oýunlary iki gezek kabul eden ilkinji şähere öwrüldi. == Funksional Klassifikasiýa == [[File:Wheelchair basketball at the 2008 Summer Paralympics.jpg|thumb|2008 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabasynda basketbol oýny]] Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşýan her bir türgeniň maýyplygy on sany kategoriýanyň birine degişli edilýär: myşsa güýjüniň gowşaklygy, hereket diapazonynyň çäkliligi, agzalaryň ýoklugy ýa-da kemçiligi, aýaklaryň uzynlygynyň tapawudy, pes boýlulyk, gipertoniýa, ataksiýa, atetoz, görme ukybynyň bozulmagy we intellektual ukyplaryň bozulmagy<ref>{{Cite web|url=http://www.paralympic.org/classification|title = IPC Classification - Paralympic Categories & How to Qualify}}</ref>. Şeýle hem, her bir Paralimpiýa sport görnüşiniň ýaryşyň özboluşly fiziki talaplaryna baglylykda ýörite klassifikasiýa ulgamlary bar. Ýaryşlara, olaryň görnüşini we gatnaşýan türgenleriň klassifikasiýasyny beýan edýän sanlardan we harplardan ybarat kod berilýär. Ýeňil atletika ýaly käbir sport görnüşlerinde türgenler maýyplygyň hem kategoriýasyna, hem-de agyrlyk derejesine görä bölünýär; ýüzmek ýaly beýleki sport görnüşlerinde bolsa dürli kategoriýalardaky bäsdeşler bilelikde toparlanýar we diňe maýyplygyň agyrlyk derejesi esasynda bölünşik amala aşyrylýar. On sany maýyplyk kategoriýasynyň çäginde hem türgenler zeper ýetme derejesine görä bölünmelidir. Klassifikasiýa ulgamlary sport görnüşine görä tapawutlanýar we mümkin boldugyça köp türgeniň gatnaşmagyna şert döredip, bäsdeşlik şertlerini deňleşdirmegi maksat edinýär. Klassifikasiýalar sport görnüşini ýerine ýetirmek üçin talap edilýän dürli başarnyklara laýyklykda üýtgeýär<ref name=class3>{{cite news |title=A-Z of Paralympic classification |publisher=[[BBC|BBC Sport]] |date=28 August 2008 |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/disability_sport/7586684.stm |access-date=25 December 2015}}</ref>. === [[Ok atyş Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Ok atyş]] === Ok atyş sportuna fiziki maýyplygy bolan türgenler gatnaşyp bilerler. Klassifikasiýalar üç topara bölünýär: W1 – oňurga ýiliginden şikes ýeten we dört agzasynda-da zeper ýeten serebral palsili türgenler; W2 – elleri doly hereket edýän, maýyp arabasyny ulanýan türgenler; W3 – aýagy amputasiýa edilen (kesilen), "Les Autres" (başga toparlara degişli bolmadyk maýyplyklar) we serebral palsili, ýöne aýak üstünde durup bilýän türgenler. Aýak üstünde durýanlar toparyndaky käbir türgenler goldaw üçin beýik oturgyçda oturyp bilerler, ýöne şonda-da olaryň aýaklary ýere degip durmalydyr.[5] === Ýeňil atletika === Ýeňil atletika ähli maýyplyk toparlary üçin açyk bolup, onda funksional klassifikasiýa ulgamy ulanylýar. Klassifikasiýa boýunça gysgaça maglumat şeýle: meýdança ýaryşlaryna gatnaşýanlar üçin "F" (field) ýa-da ylgaw ýaryşlaryna gatnaşýanlar üçin "T" (track) harplary ulanylýar. F ýa-da T 11–13 — görme ukyby pes bolanlar; F ýa-da T 20 — intellektual maýyplygy bolanlar; F ýa-da T 32–38 — serebral ysgynsyzlygy (serebral paraliç) bolanlar; F ýa-da T 40–46 — beden agzalarynyň bir bölegi ýok (amputasiýa edilen) we "Les Autres" (başga görnüşli maýyplygy bolanlar) topary; T 51–54 — tigirli oturgyçda ylgaw ýaryşlaryna gatnaşýanlar; F 51–58 — tigirli oturgyçda meýdança ýaryşlaryna gatnaşýanlar<ref>{{cite web |title=Archery |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Archey.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090913021530/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Archey.aspx |archive-date=September 13, 2009 }}</ref>. === [[Boçça Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Boçça]] === Boçça oýny tigirli oturgyçda ýaryşýan serebral ysgynsyzlygy ýa-da şoňa meňzeş newrologik keselleri bolan türgenler üçin niýetlenen. Klassifikasiýa dört topara bölünýär; BC1: Türgenler zyňyjy ýa-da aýak bilen oýnaýanlar (serebral ysgynsyzlygy bolanlar) bolup bilerler; olar kömekçi bilen ýaryşyp bilerler. BC2: Zyňyjy oýunçylar üçin (serebral ysgynsyzlygy bolanlar); oýunçylaryň kömekçisi bolup bilmez. BC3: Kömekçi enjam ulanýan we adamyň kömegini alyp bilýän (agyr maýyplygy bolan) türgenler; ýöne kömekçi meýdança tarap arka öwrülip durmalydyr. BC4: Zyňyjy oýunçylar üçin; oýunçylaryň kömekçisi bolup bilmez (serebral ysgynsyzlygy bolmadyklar)<ref>{{cite web|title=Athletics |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Athletics.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100118115126/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Athletics.aspx |archive-date=January 18, 2010 }}</ref>. === [[Welosiped sporty Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Welosiped sporty]] === Welosiped sporty şahsy ýol ýaryşlaryna we welodrom (trek) ýaryşlaryna gatnaşýan amputasiýa edilen, "Les Autres", serebral ysgynsyzlygy we görme ukyby pes bolan türgenler üçin açykdyr. Klassifikasiýa 2, 3 we 4 bölümlere bölünýär. Ikinji bölümdeki türgenler iň agyr maýyplygy bolanlardyr, dördünji bölümdekiler bolsa has ýokary funksional mümkinçiliklere eýe hasaplanýar. Görme ukyby pes türgenler aýratyn klassifikasiýa ulgamy bolmazdan bilelikde ýaryşýarlar; olar görüş ukyby kadaly bolan ýolbelet (gid) bilen tandemde (bilelikde) hereket edýärler. Amputasiýa edilen, oňurga beýnisi şikeslenen we "Les Autres" toparyndaky türgenler şeýle toparlarda ýaryşýarlar: LC1 — ýokarky beden agzalarynda maýyplygy bolanlar üçin; LC2 — bir aýagynda maýyplygy bolan, ýöne pedaly kadaly aýlap bilýänler üçin; LC3 — esasan bir aşaky beden agzasynda (aýagynda) kemçiligi bolan we adatça diňe bir aýak bilen pedal aýlaýanlar üçin; LC4 — iki aýagynda hem maýyplygy bolanlar üçin<ref>{{cite web|title=Boccia rules of play|publisher=Cerebral Palsy International Sports and Recreation Association|pages=6–8|url=http://www.cpisra.org/files/manual10p/CPISRA_Sports_Manual_10th_Edition_Section_B_Sports_Rules_Boccia_2010-02_Release_006.pdf|access-date=2010-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525032707/http://www.cpisra.org/files/manual10p/CPISRA_Sports_Manual_10th_Edition_Section_B_Sports_Rules_Boccia_2010-02_Release_006.pdf|archive-date=2010-05-25|url-status=dead}}</ref>. === [[Atly sporty Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Atly sporty]] === Atly sport ähli maýyplyk toparlary üçin açyk bolup, çapyksuwarlar dört derejä bölünýär. 2 dereje serebral ysgynsyzlygy (cerebral palsy), "Les Autres" (başga toparlara degişli şikesler), oňurga ýiliginiň şikesi we amputasiýa edilen (agzalary kesilen) türgenleri öz içine alýar; olar ýeterlik derejede deňagramlylyga we garnyň myşsalaryny dolandyrmak ukybyna eýe bolmalydyrlar. 3 dereje gowy deňagramlylyga, aýak hereketine we utgaşykly hereket etmek ukybyna eýe bolan serebral ysgynsyzlygy, "Les Autres", amputasiýa, oňurga ýiliginiň şikesi bolan we doly kör türgenler üçin niýetlenen. 4 dereje serebral ysgynsyzlygy, "Les Autres", amputasiýa, oňurga ýiliginiň şikesi bolan we/ýa-da görme ukyby pes bolan türgenleri öz içine alýar. Bu soňky topar, ýöräp bilýän, ýöne görme ukyby ýa-da el/aýak funksiýasy bozulan türgenlerden ybaratdyr<ref>{{cite web |title=Cycling |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Cycling.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304174015/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Cycling.aspx |archive-date=March 4, 2010 }}</ref>. === [[Gylyçlaşma Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Gylyçlaşma]] === Gylyçlaşma sporty maýyp arabasyndaky türgenler üçin hem açykdyr. Diňe üç klas bar: A klasy gowy deňagramlylyga, dikeldiş ukybyna we göwresiniň doly hereketine eýe bolan türgenleri öz içine alýar; B klasy deňagramlylygy we dikeldiş ukyby pes bolan, ýöne ýokarky agzalarynyň birini ýa-da ikisini-de doly ulanyp bilýänler üçin niýetlenen; C klasy bolsa dört agzasynda-da agyr fiziki şikesi bolan türgenler üçindir<ref>{{cite web |title=Equestrian |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Equestrian.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304174011/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Equestrian.aspx |archive-date=March 4, 2010 }}</ref><ref>{{cite web|title=Fencing Classification Rules|publisher=International Wheelchair and Amputee Sports Federation|url=http://www.iwasf.com/iwasf/assets/File/Fencing/IWF_Classification_Rules.pdf|page=10|access-date=2010-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20101214113659/http://www.iwasf.com/iwasf/assets/File/Fencing/IWF_Classification_Rules.pdf|archive-date=2010-12-14|url-status=dead}}</ref>. === [[Futbol Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Futbol]] === Paralimpiýa oýunlarynda futbolyň iki görnüşi oýnalypdyr. Häzirki wagtda Paralimpiýa oýunlarynda bar bolan görnüş — bu görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenen, "5-e garşy 5" (her toparda bäş oýunçy) görnüşindäki futbol ýa-da "görmeýänleriň futboly"dyr. Görme ukybynyň bozulma derejeleri dürli bolandygy sebäpli, derwezeçiden (ol ýol görkeziji hökmünde hereket edýär) başga ähli oýunçylaryň gözlerini örtýän daňy dakynmagy talap edilýär. Meýdançanyň ölçegleri adaty futbolyňkydan kiçi bolup, onda diňe bäş oýunçy hereket edýär we top ses çykarýar. Şol bir wagtyň özünde, oýun düzgünleri adaty futbol bilen doly meňzeşdir<ref>{{cite web|title=Football 5-a-side|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Football_5-a-side/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. Serebral ysma (cerebral palsy) keselinden ejir çekýän türgenler üçin niýetlenen "7-ä garşy 7" görnüşindäki futbol ýaryşlary 2016 ýyldan soň bes edildi. Bu görnüşde bäsleşýän türgenler 5, 6, 7 we 8 synplara bölünýär. Ähli synplar özbaşdak ýöräp bilýän türgenlerden ybarat bolup, 5 synp fiziki taýdan iň pes mümkinçiligi bolanlary, 8 synp bolsa keseliň täsiri iň az bolanlary öz içine alýar. Toparlarda hökman 5 ýa-da 6 synpdan azyndan bir türgen bolmalydyr. Mundan başga-da, meýdançada şol bir wagtyň özünde 8 synpdan üçden köp oýunçynyň oýnamagyna rugsat berilmeýär. Oýnuň ýedi oýunçy bilen geçirilmeginden başga, beýleki düzgünler we meýdançanyň ölçegleri adaty futbol bilen birmeňzeşdir<ref>{{cite web |title=Football |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Football.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172403/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Football.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. 1984 ýylda maýyp arabasynda oýnalýan "7-ä garşy 7" görnüşindäki futbol ýaryşy hem geçirilipdi. [[File:Goalball vid Paralympics i Aten.jpg|thumb|right|2004 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda Şwesiýanyň golbol topary]] === [[Golbol Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Golbol]] === Golbol görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenendir. Ähli gatnaşyjylaryň deň şertlerde bäsleşmegini üpjün etmek we şeýlelikde synplara bölmek zerurlygyny aradan aýyrmak üçin, oýunçylar gara reňkli, ýagtylygy geçirmeýän maskalary dakynmalydyrlar. Topuň içinde jaňjagaz bolup, ol oýunçylara topa garşy reaksiýa bildirmäge kömek edýär. Türgenleriň ýagdaýa görä ugur almagyny we adalatlylygy üpjün etmek üçin oýun geçirilýän ýerde doly dymyşlyk talap edilýär<ref>{{cite web|title=Goalball|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Goalball/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. === [[Judo Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Judo]] === Judo görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenendir. Düzgünler adaty judo bilen meňzeşdir, ýöne bu ýerde oýunçylara ýaryş başlamazdan ozal garşydaşy bilen fiziki gatnaşykda bolmaga (tutuşmaga) rugsat berilýär. Bu ýerde synplara bölmek ýokdur; gatnaşyjylar adaty judo türgenleri ýaly agram derejelerine bölünýärler<ref>{{cite web|title=Judo|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Judo/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. === [[Pauerlifting Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Pauerlifting]] === Pauerlifting serebral ysmazlygy, oňurga ýiligi şikesleri, amputasiýalary (diňe aşaky aýaklary) we Les Autres ýaly türgenler üçin açyk. Bäsleşik ýokarky beden güýjüniň synagy bolany üçin, toparlar agram kategoriýalary boýunça berilýär, ýagny bedene ukyply pauerlifting ýaryşlaryndaky ýaly<ref>{{cite web |title=Powerlifting |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Powerlifting.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090912230239/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Powerlifting.aspx |archive-date=September 12, 2009 }}</ref>. === [[Ýelkenli gaýyk sporty Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Ýelkenli gaýyk sporty]] === Ýelkenli gaýyk sporty 2016 ýyldan soň Paralimpiýa oýunlarynyň düzüminden aýryldy. Bu sport görnüşi beden agzalarynyň amputasiýasy bolan, serebral ysgynsyzlykdan (serebral paraliç) ejir çekýän, görme ukyby pes, oňurga beýni şikesi bolan we "Les Autres" (başga görnüşli maýyplygy bolanlar) toparyna degişli türgenler üçin açykdyr. Ýaryşlar üç görnüşde geçirilýär: ýeke, iki we üç adamlyk ekipažly gaýyklar üçin. Üç adamlyk ekipažly ýaryşda gatnaşyjylaryň derejesini kesgitlemek funksional utuk ulgamyna esaslanýar; bu ulgamda agyr maýyplygy bolan türgenlere az utuk, maýyplygy has ýeňil bolanlara bolsa köp utuk berilýär. Dereje kesgitleýän komitet her bir türgeni bahaLandyrýar we olaryň ukyp derejesine görä birden ýedi-ä çenli utuk belleýär. Üç adamlyk her bir ekipaža jemi iň köp 14 utuk almaga rugsat berilýär. Ýeke adamlyk ýaryşda utuk çäklendirmesi ýokdur, ýöne türgeniň maýyplyk derejesi onuň sagdyn türgenler bilen deň şertlerde bäsleşmegine päsgel berýän derejede bolmalydyr. Iki adamlyk ýaryş has agyr maýyplygy bolan türgenler üçin niýetlenendir<ref>{{cite web |title=Sailing |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Sailing.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172408/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Sailing.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === [[Atyjylyk sporty Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Atyjylyk sporty]] === Atyjylyk sporty beden maýyplygy bolan türgenler üçin açykdyr. Ýaryşlarda diňe iki kategoriýa bar: maýyp arabasynda we dik durup atyş. Ýaryşyň iki görnüşi bar: pistolet we tüpeň. Türgenler ýokarky beden böleginiň işjeňligine, deňagramlylygyna, myşsa güýjüne we beden agzalarynyň hereket ukybyna görä kategoriýalara bölünýär. Üç kategoriýa şulardyr: SH1 (atyş stendi talap edilmeýänler), SH2 (ýaragynyň agramyny saklap bilmeýän we atyş stendi talap edilýänler) we SH3 (görme ukyby pes bolan tüpeňçiler)<ref>{{cite web |title=Shooting |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Shooting.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323171902/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Shooting.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. [[File:Swimming at the 2008 Summer Paralympics - women Butterfly stroke.jpg|thumb|right|2008 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda zenanlaryň arasynda "batterflý" usulynda ýüzüşe gatnaşýan paralimpiýaçy]] === [[Ýüzüş Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Ýüzüş]] === Paralimpiýa ýüzüş ýaryşlarynda sagdyn türgenleriň ýaryşlarynda ulanylýan ýüzüş usullarynyň hemmesi (dört görnüşi) ulanylýar. Dereje kesgitleme üç topara bölünýär: S1-den S10-a çenli bolanlar beden maýyplygy bolanlardyr. S1 iň agyr maýyplygy, S10 bolsa has ýeňil maýyplygy aňladýar. Türgenlere myşsa güýji, bogunlaryň hereket diapazony, beden agzalarynyň uzynlygy we hereketleriň utgaşdyrylmagy boýunça baha berilýär. S11-den S13-e çenli bolanlar görme ukyby pes bolanlardyr. S11-iň görmegi az ýa-da hiç hili bolmaz, S12 eliň görnüşini tanap bilýär we görmek ukybyna eýe bolýar, S13 beýleki iki synpa garanyňda görmegi has gowy, ýöne görmegi 20 derejeden az. S14 aň-paýhas taýdan maýyplygy bolan türgenler üçindir<ref>{{cite web |title=Swimming |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Swimming.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172424/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Swimming.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === [[Stol tennisi Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Stol tennisi]] === Stol tennisi fiziki maýyplygy bolan türgenler üçin niýetlenen sport görnüşidir. Onda şahsy, jübütleýin we toparlaýyn ýaryşlar geçirilýär. Oýun her biri 11 utukdan ybarat bolan 5 setden durýar. Türgenler funksional mümkinçilik derejelerine görä on topara (klassa) bölünýärler. 1 we 5 klaslar aralygynda maýyp arabasynda oturan ýagdaýda bäsleşýän türgenler ýerleşýär; şunda 1 klas iň agyr maýyplygy bolanlary, 5 klas bolsa iň ýeňil maýyplygy bolanlary aňladýar. 6 we 10 klaslar aralygynda bolsa özbaşdak hereket edip bilýän (aýak üstünde durup oýnaýan) türgenler bolup, 6 klas iň agyr, 10 klas bolsa iň ýeňil maýyplygy bolanlary öz içine alýar<ref>{{cite web |title=Table Tennis |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/TableTennis.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323171907/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/TableTennis.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === [[Woleýbol Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Woleýbol]] === Woleýbol fiziki maýyplygy bolan türgenler üçin elýeterli bolup, oturan ýagdaýda oýnalýar. Oturan ýagdaýda oýnalýan woleýbolda meýdança adaty woleýbol meýdançasyndan kiçi bolýar we tor has aşakda ýerleşdirilýär. Bu oýunda ýeke-täk klassifikasiýa düzgüni bar: her toparda maýyplygy sebäpli sagdyn türgenler bilen deň şertlerde bäsleşip bilmeýän, ýöne şol bir wagtda iň pes derejeli maýyplyk talabyna laýyk gelýän diňe bir oýunçy bolup biler. Topardaky beýleki oýunçylar has ýokary derejeli maýyplyga eýe bolmalydyrlar.[20] Aýak üstünde durup oýnalýan woleýbol 2000 ýyldan soň Paralimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyndan aýryldy<ref>{{cite web |title=Volleyball |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Volleyball.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172430/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Volleyball.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === [[Maýyp arabasynda basketbol Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Maýyp arabasynda basketbol]] === Basketbol maýyp arabasyny ulanýan türgenler üçin niýetlenen sport görnüşidir. Maýyp arabasyndaky türgenler fiziki mümkinçiliklerine görä toparlara bölünýär we olara 0,5 bilen 4,5 aralygynda utuk bahasy berilýär. 0,5 utuk alanlar iň agyr maýyplygy bolanlar, 4,5 utuk alanlar bolsa iň ýeňil maýyplygy bolanlardyr. Meýdançadaky topar bäş oýunçydan ybarat bolup, islendik wagtda toparyň umumy utuk jemi 14-den geçmeli däldir<ref>{{cite web|title=Basketball|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IF_Sports/Wheelchair_Basketball/index.html|access-date=2010-04-07}}</ref>. === [[Maýyp arabasynda regbi Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Maýyp arabasynda regbi]] === Türgenler maýyp arabasyndaky basketbola meňzeş utuk ulgamy boýunça toparlara bölünýär; şunda iň agyr maýyplygy bolan türgen 0,5 utuk, iň ýeňil maýyplygy bolanlar bolsa 3,5 utuk derejesinde bahalandyrylýar. Her toparda dört oýunçy bolýar we meýdançada islendik wagtda jemi iň köp sekiz utuk derejesindäki oýunçylaryň bolmagyna rugsat berilýär<ref>{{cite web|title=Wheelchair Rugby|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IF_Sports/Wheelchair_Rugby/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} {{Paralimpiýa oýunlary}} [[Kategoriýa:Tomusky Paralimpiýa oýunlary| ]] [[Kategoriýa:Paralimpiýa oýunlary|*]] [[Kategoriýa:1960 ýylda esaslandyrylan yzygiderli geçirilýän sport çäreleri]] [[Kategoriýa:Her dört ýyldan bir gezek geçirilýän sport çäreleri]] [[Kategoriýa:Tomusky köp görnüşli sport çäreleri|Para]] redqzcconf28rs5kahsjch6yh8zm0mk 270966 270965 2026-09-25T10:43:37Z Umarxon III 11129 /* Funksional Klassifikasiýa */ 270966 wikitext text/x-wiki '''Tomusky Paralimpiýa oýunlary''' — fiziki taýdan maýyplygy bolan türgenleriň bäsleşýän halkara köp görnüşli sport çäresidir. Bu oýunlara hereket etmekde kynçylygy bolan, beden agzalarynyň bir bölegi kesilen, görme ukyby bolmadyk we serebral ysgynsyzlykdan (serebral paraliç) ejir çekýän türgenler gatnaşýarlar. Paralimpiýa oýunlary Halkara Paralimpiýa Komitetiniň guramagynda her dört ýyldan bir gezek geçirilýär. Her ýaryşda medallar gowşurylýar: birinji orun üçin altyn, ikinji orun üçin kümüş we üçünji orun üçin bürünç medal berilýär; bu däp Olimpiýa oýunlary tarapyndan 1904 ýylda ýola goýlupdyr. ABŞ, Beýik Britaniýa we Ýaponiýa tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň her biri iki gezekden kabul etdi. Ýene-de on bir ýurt tomusky Paralimpiýa oýunlaryny bir gezek geçirdi; bu sanawa Awstraliýa, Braziliýa, Kanada, Hytaý, Fransiýa, Germaniýa, Gresiýa, Ysraýyl, Italiýa, Niderlandlar, Günorta Koreýa we Ispaniýa girýär. 2024 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna çenli, on dört ýurt tomusky oýunlaryň ähli tapgyrlaryna gatnaşdy: Argentina, Awstraliýa, Awstriýa, Belgiýa, Fransiýa, Beýik Britaniýa, Irlandiýa, Ysraýyl, Italiýa, Ýaponiýa, Niderlandlar, Şwesiýa, Şweýsariýa we ABŞ ähli tomusky Paralimpiýa oýunlarynda wekilçilik etdi. Bu sanawdaky ýurtlaryň 6-sy 2024 ýyla çenli geçirilen ähli oýunlarda altyn medal gazanmagy başardy: Awstraliýa, Fransiýa, Beýik Britaniýa, Italiýa, Niderlandlar we ABŞ. ABŞ sekiz gezek tomusky Paralimpiýa oýunlarynda (medallaryň sany boýunça) iň ýokary orny eýelän ýurt boldy: 1964, 1968, 1976, 1980, 1984, 1988, 1992 we 1996 ýyllar. Hytaý bolsa iň soňky alty oýunda — 2004, 2008, 2012, 2016, 2020 we 2024 ýyllarda — iň ýokary orny eýelän ýurt boldy. Ýene üç ýurt bu orny azyndan bir gezek eýelemegi başardy: Italiýa (1960), Germaniýa (1972) we Awstraliýa (2000). == Saýlanyp geçiş == Paralimpiýa sport görnüşleriniň her biri boýunça saýlanyp geçiş düzgünleri, şol sport görnüşiniň halkara ýaryşlaryna ýolbaşçylyk edýän Halkara federasiýa (IF) tarapyndan kesgitlenýär. == Taryh == Ilkinji resmi Paralimpiýa oýunlary 1960 ýylda Italiýanyň Rim şäherinde geçirildi. 1960 ýyldaky oýunlara 23 ýurtdan 400 türgen gatnaşdy; ýöne olara diňe maýyp arabasyndaky türgenler gatnaşyp bilipdiler. 1976 ýyldaky tomusky oýunlarda, dürli görnüşli maýyplygy bolan türgenler ilkinji gezek tomusky Paralimpiýa oýunlaryna goşuldy. Maýyplyk derejeleriniň görnüşleriniň köpeldilmegi bilen, 1976 ýyldaky tomusky oýunlara gatnaşýanlaryň sany 40 ýurtdan 1600 türgene çenli artdy<ref>[https://www.cbc.ca/sports/2.720/paralympics-traces-roots-to-second-world-war-1.697123 "Paralympics traces roots to Second World War"], CBC, September 3, 2008</ref>. 1988 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlary, şol ýyldaky Olimpiýa oýunlary bilen bir meýdançada (şonuň üçin hem şol bir desgalar ulanylyp) geçirilen ilkinji oýunlar boldy. Şondan bäri ähli Paralimpiýa oýunlary Olimpiýa oýunlaryny kabul eden şäherde geçirilýär we olaryň arasynda iki hepdelik arakesme goýulýar. Rio-de-Žaneýro 2016 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryny kabul edip, tomusky ýa-da gyşky oýunlary kabul eden ilkinji Latyn Amerikasy we Günorta Amerikasy şäheri boldy. Tokio 2020 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryny kabul etdi we şeýlelikde, bu oýunlary iki gezek kabul eden ilkinji şähere öwrüldi. == Funksional Klassifikasiýa == [[File:Wheelchair basketball at the 2008 Summer Paralympics.jpg|thumb|2008 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabasynda basketbol oýny]] Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşýan her bir türgeniň maýyplygy on sany kategoriýanyň birine degişli edilýär: myşsa güýjüniň gowşaklygy, hereket diapazonynyň çäkliligi, agzalaryň ýoklugy ýa-da kemçiligi, aýaklaryň uzynlygynyň tapawudy, pes boýlulyk, gipertoniýa, ataksiýa, atetoz, görme ukybynyň bozulmagy we intellektual ukyplaryň bozulmagy<ref>{{Cite web|url=http://www.paralympic.org/classification|title = IPC Classification - Paralympic Categories & How to Qualify}}</ref>. Şeýle hem, her bir Paralimpiýa sport görnüşiniň ýaryşyň özboluşly fiziki talaplaryna baglylykda ýörite klassifikasiýa ulgamlary bar. Ýaryşlara, olaryň görnüşini we gatnaşýan türgenleriň klassifikasiýasyny beýan edýän sanlardan we harplardan ybarat kod berilýär. Ýeňil atletika ýaly käbir sport görnüşlerinde türgenler maýyplygyň hem kategoriýasyna, hem-de agyrlyk derejesine görä bölünýär; ýüzmek ýaly beýleki sport görnüşlerinde bolsa dürli kategoriýalardaky bäsdeşler bilelikde toparlanýar we diňe maýyplygyň agyrlyk derejesi esasynda bölünşik amala aşyrylýar. On sany maýyplyk kategoriýasynyň çäginde hem türgenler zeper ýetme derejesine görä bölünmelidir. Klassifikasiýa ulgamlary sport görnüşine görä tapawutlanýar we mümkin boldugyça köp türgeniň gatnaşmagyna şert döredip, bäsdeşlik şertlerini deňleşdirmegi maksat edinýär. Klassifikasiýalar sport görnüşini ýerine ýetirmek üçin talap edilýän dürli başarnyklara laýyklykda üýtgeýär<ref name=class3>{{cite news |title=A-Z of Paralympic classification |publisher=[[BBC|BBC Sport]] |date=28 August 2008 |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/disability_sport/7586684.stm |access-date=25 December 2015}}</ref>. === [[Ok atyş Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Ok atyş]] === Ok atyş sportuna fiziki maýyplygy bolan türgenler gatnaşyp bilerler. Klassifikasiýalar üç topara bölünýär: W1 – oňurga ýiliginden şikes ýeten we dört agzasynda-da zeper ýeten serebral palsili türgenler; W2 – elleri doly hereket edýän, maýyp arabasyny ulanýan türgenler; W3 – aýagy amputasiýa edilen (kesilen), "Les Autres" (başga toparlara degişli bolmadyk maýyplyklar) we serebral palsili, ýöne aýak üstünde durup bilýän türgenler. Aýak üstünde durýanlar toparyndaky käbir türgenler goldaw üçin beýik oturgyçda oturyp bilerler, ýöne şonda-da olaryň aýaklary ýere degip durmalydyr.[5] === [[Ýeňil atletika Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Ýeňil atletika]] === Ýeňil atletika ähli maýyplyk toparlary üçin açyk bolup, onda funksional klassifikasiýa ulgamy ulanylýar. Klassifikasiýa boýunça gysgaça maglumat şeýle: meýdança ýaryşlaryna gatnaşýanlar üçin "F" (field) ýa-da ylgaw ýaryşlaryna gatnaşýanlar üçin "T" (track) harplary ulanylýar. F ýa-da T 11–13 — görme ukyby pes bolanlar; F ýa-da T 20 — intellektual maýyplygy bolanlar; F ýa-da T 32–38 — serebral ysgynsyzlygy (serebral paraliç) bolanlar; F ýa-da T 40–46 — beden agzalarynyň bir bölegi ýok (amputasiýa edilen) we "Les Autres" (başga görnüşli maýyplygy bolanlar) topary; T 51–54 — tigirli oturgyçda ylgaw ýaryşlaryna gatnaşýanlar; F 51–58 — tigirli oturgyçda meýdança ýaryşlaryna gatnaşýanlar<ref>{{cite web |title=Archery |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Archey.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090913021530/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Archey.aspx |archive-date=September 13, 2009 }}</ref>. === [[Boçça Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Boçça]] === Boçça oýny tigirli oturgyçda ýaryşýan serebral ysgynsyzlygy ýa-da şoňa meňzeş newrologik keselleri bolan türgenler üçin niýetlenen. Klassifikasiýa dört topara bölünýär; BC1: Türgenler zyňyjy ýa-da aýak bilen oýnaýanlar (serebral ysgynsyzlygy bolanlar) bolup bilerler; olar kömekçi bilen ýaryşyp bilerler. BC2: Zyňyjy oýunçylar üçin (serebral ysgynsyzlygy bolanlar); oýunçylaryň kömekçisi bolup bilmez. BC3: Kömekçi enjam ulanýan we adamyň kömegini alyp bilýän (agyr maýyplygy bolan) türgenler; ýöne kömekçi meýdança tarap arka öwrülip durmalydyr. BC4: Zyňyjy oýunçylar üçin; oýunçylaryň kömekçisi bolup bilmez (serebral ysgynsyzlygy bolmadyklar)<ref>{{cite web|title=Athletics |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Athletics.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100118115126/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Athletics.aspx |archive-date=January 18, 2010 }}</ref>. === [[Welosiped sporty Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Welosiped sporty]] === Welosiped sporty şahsy ýol ýaryşlaryna we welodrom (trek) ýaryşlaryna gatnaşýan amputasiýa edilen, "Les Autres", serebral ysgynsyzlygy we görme ukyby pes bolan türgenler üçin açykdyr. Klassifikasiýa 2, 3 we 4 bölümlere bölünýär. Ikinji bölümdeki türgenler iň agyr maýyplygy bolanlardyr, dördünji bölümdekiler bolsa has ýokary funksional mümkinçiliklere eýe hasaplanýar. Görme ukyby pes türgenler aýratyn klassifikasiýa ulgamy bolmazdan bilelikde ýaryşýarlar; olar görüş ukyby kadaly bolan ýolbelet (gid) bilen tandemde (bilelikde) hereket edýärler. Amputasiýa edilen, oňurga beýnisi şikeslenen we "Les Autres" toparyndaky türgenler şeýle toparlarda ýaryşýarlar: LC1 — ýokarky beden agzalarynda maýyplygy bolanlar üçin; LC2 — bir aýagynda maýyplygy bolan, ýöne pedaly kadaly aýlap bilýänler üçin; LC3 — esasan bir aşaky beden agzasynda (aýagynda) kemçiligi bolan we adatça diňe bir aýak bilen pedal aýlaýanlar üçin; LC4 — iki aýagynda hem maýyplygy bolanlar üçin<ref>{{cite web|title=Boccia rules of play|publisher=Cerebral Palsy International Sports and Recreation Association|pages=6–8|url=http://www.cpisra.org/files/manual10p/CPISRA_Sports_Manual_10th_Edition_Section_B_Sports_Rules_Boccia_2010-02_Release_006.pdf|access-date=2010-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525032707/http://www.cpisra.org/files/manual10p/CPISRA_Sports_Manual_10th_Edition_Section_B_Sports_Rules_Boccia_2010-02_Release_006.pdf|archive-date=2010-05-25|url-status=dead}}</ref>. === [[Atly sporty Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Atly sporty]] === Atly sport ähli maýyplyk toparlary üçin açyk bolup, çapyksuwarlar dört derejä bölünýär. 2 dereje serebral ysgynsyzlygy (cerebral palsy), "Les Autres" (başga toparlara degişli şikesler), oňurga ýiliginiň şikesi we amputasiýa edilen (agzalary kesilen) türgenleri öz içine alýar; olar ýeterlik derejede deňagramlylyga we garnyň myşsalaryny dolandyrmak ukybyna eýe bolmalydyrlar. 3 dereje gowy deňagramlylyga, aýak hereketine we utgaşykly hereket etmek ukybyna eýe bolan serebral ysgynsyzlygy, "Les Autres", amputasiýa, oňurga ýiliginiň şikesi bolan we doly kör türgenler üçin niýetlenen. 4 dereje serebral ysgynsyzlygy, "Les Autres", amputasiýa, oňurga ýiliginiň şikesi bolan we/ýa-da görme ukyby pes bolan türgenleri öz içine alýar. Bu soňky topar, ýöräp bilýän, ýöne görme ukyby ýa-da el/aýak funksiýasy bozulan türgenlerden ybaratdyr<ref>{{cite web |title=Cycling |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Cycling.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304174015/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Cycling.aspx |archive-date=March 4, 2010 }}</ref>. === [[Gylyçlaşma Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Gylyçlaşma]] === Gylyçlaşma sporty maýyp arabasyndaky türgenler üçin hem açykdyr. Diňe üç klas bar: A klasy gowy deňagramlylyga, dikeldiş ukybyna we göwresiniň doly hereketine eýe bolan türgenleri öz içine alýar; B klasy deňagramlylygy we dikeldiş ukyby pes bolan, ýöne ýokarky agzalarynyň birini ýa-da ikisini-de doly ulanyp bilýänler üçin niýetlenen; C klasy bolsa dört agzasynda-da agyr fiziki şikesi bolan türgenler üçindir<ref>{{cite web |title=Equestrian |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Equestrian.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304174011/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Equestrian.aspx |archive-date=March 4, 2010 }}</ref><ref>{{cite web|title=Fencing Classification Rules|publisher=International Wheelchair and Amputee Sports Federation|url=http://www.iwasf.com/iwasf/assets/File/Fencing/IWF_Classification_Rules.pdf|page=10|access-date=2010-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20101214113659/http://www.iwasf.com/iwasf/assets/File/Fencing/IWF_Classification_Rules.pdf|archive-date=2010-12-14|url-status=dead}}</ref>. === [[Futbol Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Futbol]] === Paralimpiýa oýunlarynda futbolyň iki görnüşi oýnalypdyr. Häzirki wagtda Paralimpiýa oýunlarynda bar bolan görnüş — bu görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenen, "5-e garşy 5" (her toparda bäş oýunçy) görnüşindäki futbol ýa-da "görmeýänleriň futboly"dyr. Görme ukybynyň bozulma derejeleri dürli bolandygy sebäpli, derwezeçiden (ol ýol görkeziji hökmünde hereket edýär) başga ähli oýunçylaryň gözlerini örtýän daňy dakynmagy talap edilýär. Meýdançanyň ölçegleri adaty futbolyňkydan kiçi bolup, onda diňe bäş oýunçy hereket edýär we top ses çykarýar. Şol bir wagtyň özünde, oýun düzgünleri adaty futbol bilen doly meňzeşdir<ref>{{cite web|title=Football 5-a-side|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Football_5-a-side/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. Serebral ysma (cerebral palsy) keselinden ejir çekýän türgenler üçin niýetlenen "7-ä garşy 7" görnüşindäki futbol ýaryşlary 2016 ýyldan soň bes edildi. Bu görnüşde bäsleşýän türgenler 5, 6, 7 we 8 synplara bölünýär. Ähli synplar özbaşdak ýöräp bilýän türgenlerden ybarat bolup, 5 synp fiziki taýdan iň pes mümkinçiligi bolanlary, 8 synp bolsa keseliň täsiri iň az bolanlary öz içine alýar. Toparlarda hökman 5 ýa-da 6 synpdan azyndan bir türgen bolmalydyr. Mundan başga-da, meýdançada şol bir wagtyň özünde 8 synpdan üçden köp oýunçynyň oýnamagyna rugsat berilmeýär. Oýnuň ýedi oýunçy bilen geçirilmeginden başga, beýleki düzgünler we meýdançanyň ölçegleri adaty futbol bilen birmeňzeşdir<ref>{{cite web |title=Football |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Football.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172403/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Football.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. 1984 ýylda maýyp arabasynda oýnalýan "7-ä garşy 7" görnüşindäki futbol ýaryşy hem geçirilipdi. [[File:Goalball vid Paralympics i Aten.jpg|thumb|right|2004 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda Şwesiýanyň golbol topary]] === [[Golbol Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Golbol]] === Golbol görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenendir. Ähli gatnaşyjylaryň deň şertlerde bäsleşmegini üpjün etmek we şeýlelikde synplara bölmek zerurlygyny aradan aýyrmak üçin, oýunçylar gara reňkli, ýagtylygy geçirmeýän maskalary dakynmalydyrlar. Topuň içinde jaňjagaz bolup, ol oýunçylara topa garşy reaksiýa bildirmäge kömek edýär. Türgenleriň ýagdaýa görä ugur almagyny we adalatlylygy üpjün etmek üçin oýun geçirilýän ýerde doly dymyşlyk talap edilýär<ref>{{cite web|title=Goalball|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Goalball/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. === [[Judo Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Judo]] === Judo görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenendir. Düzgünler adaty judo bilen meňzeşdir, ýöne bu ýerde oýunçylara ýaryş başlamazdan ozal garşydaşy bilen fiziki gatnaşykda bolmaga (tutuşmaga) rugsat berilýär. Bu ýerde synplara bölmek ýokdur; gatnaşyjylar adaty judo türgenleri ýaly agram derejelerine bölünýärler<ref>{{cite web|title=Judo|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Judo/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. === [[Pauerlifting Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Pauerlifting]] === Pauerlifting serebral ysmazlygy, oňurga ýiligi şikesleri, amputasiýalary (diňe aşaky aýaklary) we Les Autres ýaly türgenler üçin açyk. Bäsleşik ýokarky beden güýjüniň synagy bolany üçin, toparlar agram kategoriýalary boýunça berilýär, ýagny bedene ukyply pauerlifting ýaryşlaryndaky ýaly<ref>{{cite web |title=Powerlifting |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Powerlifting.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090912230239/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Powerlifting.aspx |archive-date=September 12, 2009 }}</ref>. === [[Ýelkenli gaýyk sporty Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Ýelkenli gaýyk sporty]] === Ýelkenli gaýyk sporty 2016 ýyldan soň Paralimpiýa oýunlarynyň düzüminden aýryldy. Bu sport görnüşi beden agzalarynyň amputasiýasy bolan, serebral ysgynsyzlykdan (serebral paraliç) ejir çekýän, görme ukyby pes, oňurga beýni şikesi bolan we "Les Autres" (başga görnüşli maýyplygy bolanlar) toparyna degişli türgenler üçin açykdyr. Ýaryşlar üç görnüşde geçirilýär: ýeke, iki we üç adamlyk ekipažly gaýyklar üçin. Üç adamlyk ekipažly ýaryşda gatnaşyjylaryň derejesini kesgitlemek funksional utuk ulgamyna esaslanýar; bu ulgamda agyr maýyplygy bolan türgenlere az utuk, maýyplygy has ýeňil bolanlara bolsa köp utuk berilýär. Dereje kesgitleýän komitet her bir türgeni bahaLandyrýar we olaryň ukyp derejesine görä birden ýedi-ä çenli utuk belleýär. Üç adamlyk her bir ekipaža jemi iň köp 14 utuk almaga rugsat berilýär. Ýeke adamlyk ýaryşda utuk çäklendirmesi ýokdur, ýöne türgeniň maýyplyk derejesi onuň sagdyn türgenler bilen deň şertlerde bäsleşmegine päsgel berýän derejede bolmalydyr. Iki adamlyk ýaryş has agyr maýyplygy bolan türgenler üçin niýetlenendir<ref>{{cite web |title=Sailing |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Sailing.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172408/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Sailing.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === [[Atyjylyk sporty Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Atyjylyk sporty]] === Atyjylyk sporty beden maýyplygy bolan türgenler üçin açykdyr. Ýaryşlarda diňe iki kategoriýa bar: maýyp arabasynda we dik durup atyş. Ýaryşyň iki görnüşi bar: pistolet we tüpeň. Türgenler ýokarky beden böleginiň işjeňligine, deňagramlylygyna, myşsa güýjüne we beden agzalarynyň hereket ukybyna görä kategoriýalara bölünýär. Üç kategoriýa şulardyr: SH1 (atyş stendi talap edilmeýänler), SH2 (ýaragynyň agramyny saklap bilmeýän we atyş stendi talap edilýänler) we SH3 (görme ukyby pes bolan tüpeňçiler)<ref>{{cite web |title=Shooting |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Shooting.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323171902/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Shooting.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. [[File:Swimming at the 2008 Summer Paralympics - women Butterfly stroke.jpg|thumb|right|2008 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda zenanlaryň arasynda "batterflý" usulynda ýüzüşe gatnaşýan paralimpiýaçy]] === [[Ýüzüş Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Ýüzüş]] === Paralimpiýa ýüzüş ýaryşlarynda sagdyn türgenleriň ýaryşlarynda ulanylýan ýüzüş usullarynyň hemmesi (dört görnüşi) ulanylýar. Dereje kesgitleme üç topara bölünýär: S1-den S10-a çenli bolanlar beden maýyplygy bolanlardyr. S1 iň agyr maýyplygy, S10 bolsa has ýeňil maýyplygy aňladýar. Türgenlere myşsa güýji, bogunlaryň hereket diapazony, beden agzalarynyň uzynlygy we hereketleriň utgaşdyrylmagy boýunça baha berilýär. S11-den S13-e çenli bolanlar görme ukyby pes bolanlardyr. S11-iň görmegi az ýa-da hiç hili bolmaz, S12 eliň görnüşini tanap bilýär we görmek ukybyna eýe bolýar, S13 beýleki iki synpa garanyňda görmegi has gowy, ýöne görmegi 20 derejeden az. S14 aň-paýhas taýdan maýyplygy bolan türgenler üçindir<ref>{{cite web |title=Swimming |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Swimming.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172424/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Swimming.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === [[Stol tennisi Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Stol tennisi]] === Stol tennisi fiziki maýyplygy bolan türgenler üçin niýetlenen sport görnüşidir. Onda şahsy, jübütleýin we toparlaýyn ýaryşlar geçirilýär. Oýun her biri 11 utukdan ybarat bolan 5 setden durýar. Türgenler funksional mümkinçilik derejelerine görä on topara (klassa) bölünýärler. 1 we 5 klaslar aralygynda maýyp arabasynda oturan ýagdaýda bäsleşýän türgenler ýerleşýär; şunda 1 klas iň agyr maýyplygy bolanlary, 5 klas bolsa iň ýeňil maýyplygy bolanlary aňladýar. 6 we 10 klaslar aralygynda bolsa özbaşdak hereket edip bilýän (aýak üstünde durup oýnaýan) türgenler bolup, 6 klas iň agyr, 10 klas bolsa iň ýeňil maýyplygy bolanlary öz içine alýar<ref>{{cite web |title=Table Tennis |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/TableTennis.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323171907/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/TableTennis.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === [[Woleýbol Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Woleýbol]] === Woleýbol fiziki maýyplygy bolan türgenler üçin elýeterli bolup, oturan ýagdaýda oýnalýar. Oturan ýagdaýda oýnalýan woleýbolda meýdança adaty woleýbol meýdançasyndan kiçi bolýar we tor has aşakda ýerleşdirilýär. Bu oýunda ýeke-täk klassifikasiýa düzgüni bar: her toparda maýyplygy sebäpli sagdyn türgenler bilen deň şertlerde bäsleşip bilmeýän, ýöne şol bir wagtda iň pes derejeli maýyplyk talabyna laýyk gelýän diňe bir oýunçy bolup biler. Topardaky beýleki oýunçylar has ýokary derejeli maýyplyga eýe bolmalydyrlar.[20] Aýak üstünde durup oýnalýan woleýbol 2000 ýyldan soň Paralimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyndan aýryldy<ref>{{cite web |title=Volleyball |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Volleyball.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172430/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Volleyball.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === [[Maýyp arabasynda basketbol Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Maýyp arabasynda basketbol]] === Basketbol maýyp arabasyny ulanýan türgenler üçin niýetlenen sport görnüşidir. Maýyp arabasyndaky türgenler fiziki mümkinçiliklerine görä toparlara bölünýär we olara 0,5 bilen 4,5 aralygynda utuk bahasy berilýär. 0,5 utuk alanlar iň agyr maýyplygy bolanlar, 4,5 utuk alanlar bolsa iň ýeňil maýyplygy bolanlardyr. Meýdançadaky topar bäş oýunçydan ybarat bolup, islendik wagtda toparyň umumy utuk jemi 14-den geçmeli däldir<ref>{{cite web|title=Basketball|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IF_Sports/Wheelchair_Basketball/index.html|access-date=2010-04-07}}</ref>. === [[Maýyp arabasynda regbi Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Maýyp arabasynda regbi]] === Türgenler maýyp arabasyndaky basketbola meňzeş utuk ulgamy boýunça toparlara bölünýär; şunda iň agyr maýyplygy bolan türgen 0,5 utuk, iň ýeňil maýyplygy bolanlar bolsa 3,5 utuk derejesinde bahalandyrylýar. Her toparda dört oýunçy bolýar we meýdançada islendik wagtda jemi iň köp sekiz utuk derejesindäki oýunçylaryň bolmagyna rugsat berilýär<ref>{{cite web|title=Wheelchair Rugby|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IF_Sports/Wheelchair_Rugby/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} {{Paralimpiýa oýunlary}} [[Kategoriýa:Tomusky Paralimpiýa oýunlary| ]] [[Kategoriýa:Paralimpiýa oýunlary|*]] [[Kategoriýa:1960 ýylda esaslandyrylan yzygiderli geçirilýän sport çäreleri]] [[Kategoriýa:Her dört ýyldan bir gezek geçirilýän sport çäreleri]] [[Kategoriýa:Tomusky köp görnüşli sport çäreleri|Para]] fhgxtq0ma7zz364rz9eif0ymnsjr724 270967 270966 2026-09-25T10:43:54Z Umarxon III 11129 /* Ok atyş */ 270967 wikitext text/x-wiki '''Tomusky Paralimpiýa oýunlary''' — fiziki taýdan maýyplygy bolan türgenleriň bäsleşýän halkara köp görnüşli sport çäresidir. Bu oýunlara hereket etmekde kynçylygy bolan, beden agzalarynyň bir bölegi kesilen, görme ukyby bolmadyk we serebral ysgynsyzlykdan (serebral paraliç) ejir çekýän türgenler gatnaşýarlar. Paralimpiýa oýunlary Halkara Paralimpiýa Komitetiniň guramagynda her dört ýyldan bir gezek geçirilýär. Her ýaryşda medallar gowşurylýar: birinji orun üçin altyn, ikinji orun üçin kümüş we üçünji orun üçin bürünç medal berilýär; bu däp Olimpiýa oýunlary tarapyndan 1904 ýylda ýola goýlupdyr. ABŞ, Beýik Britaniýa we Ýaponiýa tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň her biri iki gezekden kabul etdi. Ýene-de on bir ýurt tomusky Paralimpiýa oýunlaryny bir gezek geçirdi; bu sanawa Awstraliýa, Braziliýa, Kanada, Hytaý, Fransiýa, Germaniýa, Gresiýa, Ysraýyl, Italiýa, Niderlandlar, Günorta Koreýa we Ispaniýa girýär. 2024 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna çenli, on dört ýurt tomusky oýunlaryň ähli tapgyrlaryna gatnaşdy: Argentina, Awstraliýa, Awstriýa, Belgiýa, Fransiýa, Beýik Britaniýa, Irlandiýa, Ysraýyl, Italiýa, Ýaponiýa, Niderlandlar, Şwesiýa, Şweýsariýa we ABŞ ähli tomusky Paralimpiýa oýunlarynda wekilçilik etdi. Bu sanawdaky ýurtlaryň 6-sy 2024 ýyla çenli geçirilen ähli oýunlarda altyn medal gazanmagy başardy: Awstraliýa, Fransiýa, Beýik Britaniýa, Italiýa, Niderlandlar we ABŞ. ABŞ sekiz gezek tomusky Paralimpiýa oýunlarynda (medallaryň sany boýunça) iň ýokary orny eýelän ýurt boldy: 1964, 1968, 1976, 1980, 1984, 1988, 1992 we 1996 ýyllar. Hytaý bolsa iň soňky alty oýunda — 2004, 2008, 2012, 2016, 2020 we 2024 ýyllarda — iň ýokary orny eýelän ýurt boldy. Ýene üç ýurt bu orny azyndan bir gezek eýelemegi başardy: Italiýa (1960), Germaniýa (1972) we Awstraliýa (2000). == Saýlanyp geçiş == Paralimpiýa sport görnüşleriniň her biri boýunça saýlanyp geçiş düzgünleri, şol sport görnüşiniň halkara ýaryşlaryna ýolbaşçylyk edýän Halkara federasiýa (IF) tarapyndan kesgitlenýär. == Taryh == Ilkinji resmi Paralimpiýa oýunlary 1960 ýylda Italiýanyň Rim şäherinde geçirildi. 1960 ýyldaky oýunlara 23 ýurtdan 400 türgen gatnaşdy; ýöne olara diňe maýyp arabasyndaky türgenler gatnaşyp bilipdiler. 1976 ýyldaky tomusky oýunlarda, dürli görnüşli maýyplygy bolan türgenler ilkinji gezek tomusky Paralimpiýa oýunlaryna goşuldy. Maýyplyk derejeleriniň görnüşleriniň köpeldilmegi bilen, 1976 ýyldaky tomusky oýunlara gatnaşýanlaryň sany 40 ýurtdan 1600 türgene çenli artdy<ref>[https://www.cbc.ca/sports/2.720/paralympics-traces-roots-to-second-world-war-1.697123 "Paralympics traces roots to Second World War"], CBC, September 3, 2008</ref>. 1988 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlary, şol ýyldaky Olimpiýa oýunlary bilen bir meýdançada (şonuň üçin hem şol bir desgalar ulanylyp) geçirilen ilkinji oýunlar boldy. Şondan bäri ähli Paralimpiýa oýunlary Olimpiýa oýunlaryny kabul eden şäherde geçirilýär we olaryň arasynda iki hepdelik arakesme goýulýar. Rio-de-Žaneýro 2016 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryny kabul edip, tomusky ýa-da gyşky oýunlary kabul eden ilkinji Latyn Amerikasy we Günorta Amerikasy şäheri boldy. Tokio 2020 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryny kabul etdi we şeýlelikde, bu oýunlary iki gezek kabul eden ilkinji şähere öwrüldi. == Funksional Klassifikasiýa == [[File:Wheelchair basketball at the 2008 Summer Paralympics.jpg|thumb|2008 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabasynda basketbol oýny]] Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşýan her bir türgeniň maýyplygy on sany kategoriýanyň birine degişli edilýär: myşsa güýjüniň gowşaklygy, hereket diapazonynyň çäkliligi, agzalaryň ýoklugy ýa-da kemçiligi, aýaklaryň uzynlygynyň tapawudy, pes boýlulyk, gipertoniýa, ataksiýa, atetoz, görme ukybynyň bozulmagy we intellektual ukyplaryň bozulmagy<ref>{{Cite web|url=http://www.paralympic.org/classification|title = IPC Classification - Paralympic Categories & How to Qualify}}</ref>. Şeýle hem, her bir Paralimpiýa sport görnüşiniň ýaryşyň özboluşly fiziki talaplaryna baglylykda ýörite klassifikasiýa ulgamlary bar. Ýaryşlara, olaryň görnüşini we gatnaşýan türgenleriň klassifikasiýasyny beýan edýän sanlardan we harplardan ybarat kod berilýär. Ýeňil atletika ýaly käbir sport görnüşlerinde türgenler maýyplygyň hem kategoriýasyna, hem-de agyrlyk derejesine görä bölünýär; ýüzmek ýaly beýleki sport görnüşlerinde bolsa dürli kategoriýalardaky bäsdeşler bilelikde toparlanýar we diňe maýyplygyň agyrlyk derejesi esasynda bölünşik amala aşyrylýar. On sany maýyplyk kategoriýasynyň çäginde hem türgenler zeper ýetme derejesine görä bölünmelidir. Klassifikasiýa ulgamlary sport görnüşine görä tapawutlanýar we mümkin boldugyça köp türgeniň gatnaşmagyna şert döredip, bäsdeşlik şertlerini deňleşdirmegi maksat edinýär. Klassifikasiýalar sport görnüşini ýerine ýetirmek üçin talap edilýän dürli başarnyklara laýyklykda üýtgeýär<ref name=class3>{{cite news |title=A-Z of Paralympic classification |publisher=[[BBC|BBC Sport]] |date=28 August 2008 |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/disability_sport/7586684.stm |access-date=25 December 2015}}</ref>. === [[Ok atyş Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Ok atyş]] === Ok atyş sportuna fiziki maýyplygy bolan türgenler gatnaşyp bilerler. Klassifikasiýalar üç topara bölünýär: W1 – oňurga ýiliginden şikes ýeten we dört agzasynda-da zeper ýeten serebral palsili türgenler; W2 – elleri doly hereket edýän, maýyp arabasyny ulanýan türgenler; W3 – aýagy amputasiýa edilen (kesilen), "Les Autres" (başga toparlara degişli bolmadyk maýyplyklar) we serebral palsili, ýöne aýak üstünde durup bilýän türgenler. Aýak üstünde durýanlar toparyndaky käbir türgenler goldaw üçin beýik oturgyçda oturyp bilerler, ýöne şonda-da olaryň aýaklary ýere degip durmalydyr. === [[Ýeňil atletika Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Ýeňil atletika]] === Ýeňil atletika ähli maýyplyk toparlary üçin açyk bolup, onda funksional klassifikasiýa ulgamy ulanylýar. Klassifikasiýa boýunça gysgaça maglumat şeýle: meýdança ýaryşlaryna gatnaşýanlar üçin "F" (field) ýa-da ylgaw ýaryşlaryna gatnaşýanlar üçin "T" (track) harplary ulanylýar. F ýa-da T 11–13 — görme ukyby pes bolanlar; F ýa-da T 20 — intellektual maýyplygy bolanlar; F ýa-da T 32–38 — serebral ysgynsyzlygy (serebral paraliç) bolanlar; F ýa-da T 40–46 — beden agzalarynyň bir bölegi ýok (amputasiýa edilen) we "Les Autres" (başga görnüşli maýyplygy bolanlar) topary; T 51–54 — tigirli oturgyçda ylgaw ýaryşlaryna gatnaşýanlar; F 51–58 — tigirli oturgyçda meýdança ýaryşlaryna gatnaşýanlar<ref>{{cite web |title=Archery |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Archey.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090913021530/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Archey.aspx |archive-date=September 13, 2009 }}</ref>. === [[Boçça Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Boçça]] === Boçça oýny tigirli oturgyçda ýaryşýan serebral ysgynsyzlygy ýa-da şoňa meňzeş newrologik keselleri bolan türgenler üçin niýetlenen. Klassifikasiýa dört topara bölünýär; BC1: Türgenler zyňyjy ýa-da aýak bilen oýnaýanlar (serebral ysgynsyzlygy bolanlar) bolup bilerler; olar kömekçi bilen ýaryşyp bilerler. BC2: Zyňyjy oýunçylar üçin (serebral ysgynsyzlygy bolanlar); oýunçylaryň kömekçisi bolup bilmez. BC3: Kömekçi enjam ulanýan we adamyň kömegini alyp bilýän (agyr maýyplygy bolan) türgenler; ýöne kömekçi meýdança tarap arka öwrülip durmalydyr. BC4: Zyňyjy oýunçylar üçin; oýunçylaryň kömekçisi bolup bilmez (serebral ysgynsyzlygy bolmadyklar)<ref>{{cite web|title=Athletics |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Athletics.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100118115126/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Athletics.aspx |archive-date=January 18, 2010 }}</ref>. === [[Welosiped sporty Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Welosiped sporty]] === Welosiped sporty şahsy ýol ýaryşlaryna we welodrom (trek) ýaryşlaryna gatnaşýan amputasiýa edilen, "Les Autres", serebral ysgynsyzlygy we görme ukyby pes bolan türgenler üçin açykdyr. Klassifikasiýa 2, 3 we 4 bölümlere bölünýär. Ikinji bölümdeki türgenler iň agyr maýyplygy bolanlardyr, dördünji bölümdekiler bolsa has ýokary funksional mümkinçiliklere eýe hasaplanýar. Görme ukyby pes türgenler aýratyn klassifikasiýa ulgamy bolmazdan bilelikde ýaryşýarlar; olar görüş ukyby kadaly bolan ýolbelet (gid) bilen tandemde (bilelikde) hereket edýärler. Amputasiýa edilen, oňurga beýnisi şikeslenen we "Les Autres" toparyndaky türgenler şeýle toparlarda ýaryşýarlar: LC1 — ýokarky beden agzalarynda maýyplygy bolanlar üçin; LC2 — bir aýagynda maýyplygy bolan, ýöne pedaly kadaly aýlap bilýänler üçin; LC3 — esasan bir aşaky beden agzasynda (aýagynda) kemçiligi bolan we adatça diňe bir aýak bilen pedal aýlaýanlar üçin; LC4 — iki aýagynda hem maýyplygy bolanlar üçin<ref>{{cite web|title=Boccia rules of play|publisher=Cerebral Palsy International Sports and Recreation Association|pages=6–8|url=http://www.cpisra.org/files/manual10p/CPISRA_Sports_Manual_10th_Edition_Section_B_Sports_Rules_Boccia_2010-02_Release_006.pdf|access-date=2010-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525032707/http://www.cpisra.org/files/manual10p/CPISRA_Sports_Manual_10th_Edition_Section_B_Sports_Rules_Boccia_2010-02_Release_006.pdf|archive-date=2010-05-25|url-status=dead}}</ref>. === [[Atly sporty Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Atly sporty]] === Atly sport ähli maýyplyk toparlary üçin açyk bolup, çapyksuwarlar dört derejä bölünýär. 2 dereje serebral ysgynsyzlygy (cerebral palsy), "Les Autres" (başga toparlara degişli şikesler), oňurga ýiliginiň şikesi we amputasiýa edilen (agzalary kesilen) türgenleri öz içine alýar; olar ýeterlik derejede deňagramlylyga we garnyň myşsalaryny dolandyrmak ukybyna eýe bolmalydyrlar. 3 dereje gowy deňagramlylyga, aýak hereketine we utgaşykly hereket etmek ukybyna eýe bolan serebral ysgynsyzlygy, "Les Autres", amputasiýa, oňurga ýiliginiň şikesi bolan we doly kör türgenler üçin niýetlenen. 4 dereje serebral ysgynsyzlygy, "Les Autres", amputasiýa, oňurga ýiliginiň şikesi bolan we/ýa-da görme ukyby pes bolan türgenleri öz içine alýar. Bu soňky topar, ýöräp bilýän, ýöne görme ukyby ýa-da el/aýak funksiýasy bozulan türgenlerden ybaratdyr<ref>{{cite web |title=Cycling |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Cycling.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304174015/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Cycling.aspx |archive-date=March 4, 2010 }}</ref>. === [[Gylyçlaşma Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Gylyçlaşma]] === Gylyçlaşma sporty maýyp arabasyndaky türgenler üçin hem açykdyr. Diňe üç klas bar: A klasy gowy deňagramlylyga, dikeldiş ukybyna we göwresiniň doly hereketine eýe bolan türgenleri öz içine alýar; B klasy deňagramlylygy we dikeldiş ukyby pes bolan, ýöne ýokarky agzalarynyň birini ýa-da ikisini-de doly ulanyp bilýänler üçin niýetlenen; C klasy bolsa dört agzasynda-da agyr fiziki şikesi bolan türgenler üçindir<ref>{{cite web |title=Equestrian |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Equestrian.aspx |access-date=2010-04-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304174011/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Equestrian.aspx |archive-date=March 4, 2010 }}</ref><ref>{{cite web|title=Fencing Classification Rules|publisher=International Wheelchair and Amputee Sports Federation|url=http://www.iwasf.com/iwasf/assets/File/Fencing/IWF_Classification_Rules.pdf|page=10|access-date=2010-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20101214113659/http://www.iwasf.com/iwasf/assets/File/Fencing/IWF_Classification_Rules.pdf|archive-date=2010-12-14|url-status=dead}}</ref>. === [[Futbol Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Futbol]] === Paralimpiýa oýunlarynda futbolyň iki görnüşi oýnalypdyr. Häzirki wagtda Paralimpiýa oýunlarynda bar bolan görnüş — bu görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenen, "5-e garşy 5" (her toparda bäş oýunçy) görnüşindäki futbol ýa-da "görmeýänleriň futboly"dyr. Görme ukybynyň bozulma derejeleri dürli bolandygy sebäpli, derwezeçiden (ol ýol görkeziji hökmünde hereket edýär) başga ähli oýunçylaryň gözlerini örtýän daňy dakynmagy talap edilýär. Meýdançanyň ölçegleri adaty futbolyňkydan kiçi bolup, onda diňe bäş oýunçy hereket edýär we top ses çykarýar. Şol bir wagtyň özünde, oýun düzgünleri adaty futbol bilen doly meňzeşdir<ref>{{cite web|title=Football 5-a-side|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Football_5-a-side/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. Serebral ysma (cerebral palsy) keselinden ejir çekýän türgenler üçin niýetlenen "7-ä garşy 7" görnüşindäki futbol ýaryşlary 2016 ýyldan soň bes edildi. Bu görnüşde bäsleşýän türgenler 5, 6, 7 we 8 synplara bölünýär. Ähli synplar özbaşdak ýöräp bilýän türgenlerden ybarat bolup, 5 synp fiziki taýdan iň pes mümkinçiligi bolanlary, 8 synp bolsa keseliň täsiri iň az bolanlary öz içine alýar. Toparlarda hökman 5 ýa-da 6 synpdan azyndan bir türgen bolmalydyr. Mundan başga-da, meýdançada şol bir wagtyň özünde 8 synpdan üçden köp oýunçynyň oýnamagyna rugsat berilmeýär. Oýnuň ýedi oýunçy bilen geçirilmeginden başga, beýleki düzgünler we meýdançanyň ölçegleri adaty futbol bilen birmeňzeşdir<ref>{{cite web |title=Football |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Football.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172403/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Football.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. 1984 ýylda maýyp arabasynda oýnalýan "7-ä garşy 7" görnüşindäki futbol ýaryşy hem geçirilipdi. [[File:Goalball vid Paralympics i Aten.jpg|thumb|right|2004 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda Şwesiýanyň golbol topary]] === [[Golbol Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Golbol]] === Golbol görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenendir. Ähli gatnaşyjylaryň deň şertlerde bäsleşmegini üpjün etmek we şeýlelikde synplara bölmek zerurlygyny aradan aýyrmak üçin, oýunçylar gara reňkli, ýagtylygy geçirmeýän maskalary dakynmalydyrlar. Topuň içinde jaňjagaz bolup, ol oýunçylara topa garşy reaksiýa bildirmäge kömek edýär. Türgenleriň ýagdaýa görä ugur almagyny we adalatlylygy üpjün etmek üçin oýun geçirilýän ýerde doly dymyşlyk talap edilýär<ref>{{cite web|title=Goalball|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Goalball/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. === [[Judo Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Judo]] === Judo görme ukyby pes ýa-da ýok bolan türgenler üçin niýetlenendir. Düzgünler adaty judo bilen meňzeşdir, ýöne bu ýerde oýunçylara ýaryş başlamazdan ozal garşydaşy bilen fiziki gatnaşykda bolmaga (tutuşmaga) rugsat berilýär. Bu ýerde synplara bölmek ýokdur; gatnaşyjylar adaty judo türgenleri ýaly agram derejelerine bölünýärler<ref>{{cite web|title=Judo|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Judo/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. === [[Pauerlifting Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Pauerlifting]] === Pauerlifting serebral ysmazlygy, oňurga ýiligi şikesleri, amputasiýalary (diňe aşaky aýaklary) we Les Autres ýaly türgenler üçin açyk. Bäsleşik ýokarky beden güýjüniň synagy bolany üçin, toparlar agram kategoriýalary boýunça berilýär, ýagny bedene ukyply pauerlifting ýaryşlaryndaky ýaly<ref>{{cite web |title=Powerlifting |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Powerlifting.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090912230239/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Powerlifting.aspx |archive-date=September 12, 2009 }}</ref>. === [[Ýelkenli gaýyk sporty Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Ýelkenli gaýyk sporty]] === Ýelkenli gaýyk sporty 2016 ýyldan soň Paralimpiýa oýunlarynyň düzüminden aýryldy. Bu sport görnüşi beden agzalarynyň amputasiýasy bolan, serebral ysgynsyzlykdan (serebral paraliç) ejir çekýän, görme ukyby pes, oňurga beýni şikesi bolan we "Les Autres" (başga görnüşli maýyplygy bolanlar) toparyna degişli türgenler üçin açykdyr. Ýaryşlar üç görnüşde geçirilýär: ýeke, iki we üç adamlyk ekipažly gaýyklar üçin. Üç adamlyk ekipažly ýaryşda gatnaşyjylaryň derejesini kesgitlemek funksional utuk ulgamyna esaslanýar; bu ulgamda agyr maýyplygy bolan türgenlere az utuk, maýyplygy has ýeňil bolanlara bolsa köp utuk berilýär. Dereje kesgitleýän komitet her bir türgeni bahaLandyrýar we olaryň ukyp derejesine görä birden ýedi-ä çenli utuk belleýär. Üç adamlyk her bir ekipaža jemi iň köp 14 utuk almaga rugsat berilýär. Ýeke adamlyk ýaryşda utuk çäklendirmesi ýokdur, ýöne türgeniň maýyplyk derejesi onuň sagdyn türgenler bilen deň şertlerde bäsleşmegine päsgel berýän derejede bolmalydyr. Iki adamlyk ýaryş has agyr maýyplygy bolan türgenler üçin niýetlenendir<ref>{{cite web |title=Sailing |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Sailing.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172408/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Sailing.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === [[Atyjylyk sporty Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Atyjylyk sporty]] === Atyjylyk sporty beden maýyplygy bolan türgenler üçin açykdyr. Ýaryşlarda diňe iki kategoriýa bar: maýyp arabasynda we dik durup atyş. Ýaryşyň iki görnüşi bar: pistolet we tüpeň. Türgenler ýokarky beden böleginiň işjeňligine, deňagramlylygyna, myşsa güýjüne we beden agzalarynyň hereket ukybyna görä kategoriýalara bölünýär. Üç kategoriýa şulardyr: SH1 (atyş stendi talap edilmeýänler), SH2 (ýaragynyň agramyny saklap bilmeýän we atyş stendi talap edilýänler) we SH3 (görme ukyby pes bolan tüpeňçiler)<ref>{{cite web |title=Shooting |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Shooting.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323171902/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Shooting.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. [[File:Swimming at the 2008 Summer Paralympics - women Butterfly stroke.jpg|thumb|right|2008 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda zenanlaryň arasynda "batterflý" usulynda ýüzüşe gatnaşýan paralimpiýaçy]] === [[Ýüzüş Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Ýüzüş]] === Paralimpiýa ýüzüş ýaryşlarynda sagdyn türgenleriň ýaryşlarynda ulanylýan ýüzüş usullarynyň hemmesi (dört görnüşi) ulanylýar. Dereje kesgitleme üç topara bölünýär: S1-den S10-a çenli bolanlar beden maýyplygy bolanlardyr. S1 iň agyr maýyplygy, S10 bolsa has ýeňil maýyplygy aňladýar. Türgenlere myşsa güýji, bogunlaryň hereket diapazony, beden agzalarynyň uzynlygy we hereketleriň utgaşdyrylmagy boýunça baha berilýär. S11-den S13-e çenli bolanlar görme ukyby pes bolanlardyr. S11-iň görmegi az ýa-da hiç hili bolmaz, S12 eliň görnüşini tanap bilýär we görmek ukybyna eýe bolýar, S13 beýleki iki synpa garanyňda görmegi has gowy, ýöne görmegi 20 derejeden az. S14 aň-paýhas taýdan maýyplygy bolan türgenler üçindir<ref>{{cite web |title=Swimming |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Swimming.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172424/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Swimming.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === [[Stol tennisi Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Stol tennisi]] === Stol tennisi fiziki maýyplygy bolan türgenler üçin niýetlenen sport görnüşidir. Onda şahsy, jübütleýin we toparlaýyn ýaryşlar geçirilýär. Oýun her biri 11 utukdan ybarat bolan 5 setden durýar. Türgenler funksional mümkinçilik derejelerine görä on topara (klassa) bölünýärler. 1 we 5 klaslar aralygynda maýyp arabasynda oturan ýagdaýda bäsleşýän türgenler ýerleşýär; şunda 1 klas iň agyr maýyplygy bolanlary, 5 klas bolsa iň ýeňil maýyplygy bolanlary aňladýar. 6 we 10 klaslar aralygynda bolsa özbaşdak hereket edip bilýän (aýak üstünde durup oýnaýan) türgenler bolup, 6 klas iň agyr, 10 klas bolsa iň ýeňil maýyplygy bolanlary öz içine alýar<ref>{{cite web |title=Table Tennis |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/TableTennis.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323171907/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/TableTennis.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === [[Woleýbol Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Woleýbol]] === Woleýbol fiziki maýyplygy bolan türgenler üçin elýeterli bolup, oturan ýagdaýda oýnalýar. Oturan ýagdaýda oýnalýan woleýbolda meýdança adaty woleýbol meýdançasyndan kiçi bolýar we tor has aşakda ýerleşdirilýär. Bu oýunda ýeke-täk klassifikasiýa düzgüni bar: her toparda maýyplygy sebäpli sagdyn türgenler bilen deň şertlerde bäsleşip bilmeýän, ýöne şol bir wagtda iň pes derejeli maýyplyk talabyna laýyk gelýän diňe bir oýunçy bolup biler. Topardaky beýleki oýunçylar has ýokary derejeli maýyplyga eýe bolmalydyrlar.[20] Aýak üstünde durup oýnalýan woleýbol 2000 ýyldan soň Paralimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyndan aýryldy<ref>{{cite web |title=Volleyball |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Volleyball.aspx |access-date=2010-04-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323172430/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Volleyball.aspx |archive-date=March 23, 2010 }}</ref>. === [[Maýyp arabasynda basketbol Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Maýyp arabasynda basketbol]] === Basketbol maýyp arabasyny ulanýan türgenler üçin niýetlenen sport görnüşidir. Maýyp arabasyndaky türgenler fiziki mümkinçiliklerine görä toparlara bölünýär we olara 0,5 bilen 4,5 aralygynda utuk bahasy berilýär. 0,5 utuk alanlar iň agyr maýyplygy bolanlar, 4,5 utuk alanlar bolsa iň ýeňil maýyplygy bolanlardyr. Meýdançadaky topar bäş oýunçydan ybarat bolup, islendik wagtda toparyň umumy utuk jemi 14-den geçmeli däldir<ref>{{cite web|title=Basketball|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IF_Sports/Wheelchair_Basketball/index.html|access-date=2010-04-07}}</ref>. === [[Maýyp arabasynda regbi Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda|Maýyp arabasynda regbi]] === Türgenler maýyp arabasyndaky basketbola meňzeş utuk ulgamy boýunça toparlara bölünýär; şunda iň agyr maýyplygy bolan türgen 0,5 utuk, iň ýeňil maýyplygy bolanlar bolsa 3,5 utuk derejesinde bahalandyrylýar. Her toparda dört oýunçy bolýar we meýdançada islendik wagtda jemi iň köp sekiz utuk derejesindäki oýunçylaryň bolmagyna rugsat berilýär<ref>{{cite web|title=Wheelchair Rugby|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IF_Sports/Wheelchair_Rugby/index.html|access-date=2010-04-08}}</ref>. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} {{Paralimpiýa oýunlary}} [[Kategoriýa:Tomusky Paralimpiýa oýunlary| ]] [[Kategoriýa:Paralimpiýa oýunlary|*]] [[Kategoriýa:1960 ýylda esaslandyrylan yzygiderli geçirilýän sport çäreleri]] [[Kategoriýa:Her dört ýyldan bir gezek geçirilýän sport çäreleri]] [[Kategoriýa:Tomusky köp görnüşli sport çäreleri|Para]] p7pb4yo0rm2bcbbkieqylskw53mgspx 0 25029 270968 2026-09-25T11:19:31Z Umarxon III 11129 Sahypa döretdi, mazmuny: 'Paralimpiýa oýunlary 1960-njy ýylda başlanyndan bäri, dürli şäherlerde jemi 17 gezek Tomusky Paralimpiýa oýunlary we 14 gezek Gyşky Paralimpiýa oýunlary geçirildi. Halkara Olimpiýa Komitetini (HOK) we Halkara Paralimpiýa Komitetini (HPK) geljekki Paralimpiýa oýunlaryny geçirmek üçin bäş şäheri/sebiti saýlady: 2030-njy ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlary üçin Fransiýanyň Alplary, 2032-nji ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlary ü...' 270968 wikitext text/x-wiki Paralimpiýa oýunlary 1960-njy ýylda başlanyndan bäri, dürli şäherlerde jemi 17 gezek Tomusky Paralimpiýa oýunlary we 14 gezek Gyşky Paralimpiýa oýunlary geçirildi. Halkara Olimpiýa Komitetini (HOK) we Halkara Paralimpiýa Komitetini (HPK) geljekki Paralimpiýa oýunlaryny geçirmek üçin bäş şäheri/sebiti saýlady: 2030-njy ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlary üçin Fransiýanyň Alplary, 2032-nji ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlary üçin Brisben we 2034-nji ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlary üçin Ýuta. Dört şäher Paralimpiýa oýunlaryny birden köp gezek geçirdi ýa-da geçirmegi meýilleşdirýär: Insbruk (1984 we 1988-nji ýyllarda), Pekin (2008-nji ýylda tomusky we 2022-nji ýylda gyşky oýunlar), Tokio (1964 we 2020-nji ýyllarda) we Solt-Leýk-Siti (2002 we 2034-nji ýyllarda). ABŞ üç gezek (şol sanda biri bölekleýin Beýik Britaniýada) oýunlary geçirdi, Ýaponiýa bolsa üçünji oýunlaryny 2020-nji ýylda geçirdi. Awstriýa, Norwegiýa, Italiýa, Beýik Britaniýa, Kanada we Hytaýyň her biri iki gezekden oýunlary geçirdi. Oýunlar esasan Ýewropa yklymynda geçirildi (15 oýun). Aziýada sekiz, Demirgazyk Amerikada bäş we Okeaniýa sebitinde bir gezek oýunlar geçirildi. 2016-njy ýylda Paralimpiýa oýunlary ilkinji gezek Günorta Amerikada geçirildi. Afrika we Antarktida yklymlarynda hiç hili Paralimpiýa oýunlary geçirilmedi. Oýunlary geçirecek şäherler Halkara Olimpiýa Komiteti (HOK) we Halkara Paralimpiýa Komiteti (HPK) tarapyndan saýlanýar<ref>{{cite book| title = The Europa World Yearbook| publisher = Taylor and Francis Group| year = 2003| pages = 247| url = https://books.google.com/books?id=XLvU9lroRuUC&pg=PA247| isbn = 978-1-85743-227-5| author1 = Group, Taylor Francis}}</ref>. Saýlaw prosesi iki ýyl dowam edýär. Saýlaw prosesiniň birinji tapgyrynda dünýäniň islendik şäheri oýunlary geçirmek üçin arza berip biler. On aýdan soň, HOK-yň Ýerine ýetiriji komiteti, arzalary seljerýän iş toparynyň maslahatyna esaslanyp, haýsy şäherleriň dalaşgär şäher boljakdygyny kesgitleýär. Ikinji tapgyrda dalaşgär şäherler Baha beriş topary tarapyndan düýpli derňelýär, soňra bolsa saýlanmak üçin göz öňünde tutuljak şäherleriň gysga sanawyny hödürleýär. Soňra kabul ediji şäher HOK agzalarynyň umumy ýygnagy bolan HOK sessiýasynyň ses bermegi bilen saýlanýar<ref>{{cite web| title = Choice of the Host City| work = Olympic.org| publisher = International Olympic Committee| url = http://www.Olympic.org/uk/organisation/missions/cities_uk.asp| access-date = 4 June 2009}}</ref>. ==Paralimpiýa oýunlarynyň geçirilýän şäherleri== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! Ýyl ! width="150" | Şäher ! width="100" | Ýurt ! width="100" | Kontinent ! width="75" | Tomusky ! width="60" | Gyşky ! width="100" class="unsortable" | Başlangyjy ! width="100" class="unsortable"| Tamamlanmagy |- | style="text-align" |[[1960 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1960]] |{{flagicon|Italy}} [[Rim]]||[[Italiýa]]||[[Ýewropa]]||[[1960 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S001</span>I]]||{{N/a|}}||18 sentýabr||25 sentýabr |- | style="text-align" |[[1964 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1964]] |{{flagicon|Japan}} [[Tokio]]||[[Ýaponiýa]]|| rowspan="2" |[[Aziýa]]||[[1964 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S002</span>II]]||{{N/a|}}||3 noýabr||12 noýabr |- | style="text-align" |[[1968 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1968]] |{{flagicon|Israel}} [[Tel Awiw]]||[[Ysraýyl]]|||[[1968 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S003</span>III]]||{{N/a|}}||4 noýabr||13 noýabr |- | style="text-align" |[[1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1972]] |{{flagicon|West Germany}} [[Heýdelberg]]||[[Günbatar Germaniýa]]|| rowspan="2" |[[Ýewropa]]||[[1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S004</span>IV]]||{{N/a|}}||2 awgust||11 awgust |- | style="text-align" |[[1976 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|1976]] |{{flagicon|Sweden}} [[Ernskýoldswik]]||[[Şwesiýa]]||{{N/a|}}||[[1976 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W001</span>I]]||21 fewral||28 fewral |- | style="text-align" |[[1976 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1976]] |{{flagicon|Canada}} [[Toronto]]||[[Kanada]]||[[Amerika]]||[[1976 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S005</span>V]]||{{N/a|}}||3 awgust||11 awgust |- | style="text-align:center" |[[1980 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|1980]] |{{flagicon|Norway}} [[Geýlo]]||[[Norwegiýa]]|| rowspan="3" |[[Ýewropa]]||{{N/a|}}||[[1980 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W002</span>II]]||1 fewral||7 fewral |- | style="text-align:center" |[[1980 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1980]] |{{flagicon|Netherlands}} [[Arnhem]]||[[Niderlandlar]]||[[1980 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S006</span>VI]]||{{N/a|}}||21 iýun||30 iýun |- | style="text-align:center" |[[1984 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|1984]] |{{flagicon|Austria}} [[Innsbruk]]||[[Awstriýa]]||{{N/a|}}||[[1984 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W003</span>III]]||14 ýanwar||20 ýanwar |- | style="text-align:center" |[[1984 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1984]] |{{flagicon|USA}} [[Nýu-Ýork]]<br>{{flagicon|United Kingdom}} [[Stok Mandeville]]||[[Amerikanyň Birleşen Ştatlary]], <br>[[Birleşen Patyşalyk]]||[[Amerika]],<br>[[Ýewropa]]||[[1984 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S007</span>VII]]||{{N/a|}}||17 iýun<br>22 iýul||30 iýun<br>1 awgust |- | style="text-align:center" |[[1988 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|1988]] |{{flagicon|Austria}} [[Innsbruk]]||[[Awstriýa]]||[[Ýewropa]]||{{N/a|}}||[[1988 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W004</span>IV]]||17 ýanwar||25 ýanwar |- | style="text-align:center" |[[1988 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1988]] |{{flagicon|South Korea}} [[Seul]]||[[Günorta Koreýa|Koreýa Respublikasy]]||[[Aziýa]]||[[1988 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S008</span>VIII]]||{{N/a|}}||15 oktýabr||24 oktýabr |- | style="text-align:center" |[[1992 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|1992]] |{{flagicon|France}} [[Tignes]]-[[Albertwil]]||[[Fransiýa]]|| rowspan="3" |[[Ýewropa]]||{{N/a|}}||[[1992 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W005</span>V]]||25 mart||1 aprel |- | style="text-align:center" |[[1992 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1992]] |{{flagicon|Spain}} [[Barselona]]-[[Madrid]]||[[Ispaniýa]]||[[1992 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S009</span>IX]]||{{N/a|}}||3 sentýabr||14 sentýabr |- | style="text-align:center" |[[1994 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|1994]] |{{flagicon|Norway}} [[Lillehammer]]||[[Norwegiýa]]||{{N/a|}}||[[1994 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W006</span>VI]]||10 mart||19 mart |- | style="text-align:center" |[[1996 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1996]] |{{flagicon|USA}} [[Atlanta]]||[[Amerikanyň Birleşen Ştatlary]]||[[Amerika]]||[[1996 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S010</span>X]]||{{N/a|}}||16 awgust||25 awgust |- | style="text-align:center" |[[1998 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|1998]] |{{flagicon|Japan}} [[Nagano]]||[[Ýaponiýa]]||[[Aziýa]]||{{N/a|}}||[[1998 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W007</span>VII]]||5 mart||14 mart |- | style="text-align:center" |[[2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2000]] |{{flagicon|Australia}} [[Sidneý]]||[[Awstraliýa]]||[[Okeaniýa]]||[[2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S011</span>XI]]||{{N/a|}}||18 oktýabr||29 oktýabr |- | style="text-align:center" |[[2002 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2002]] |{{flagicon|USA}} [[Salt-Leýk-Siti]]||[[Amerikanyň Birleşen Ştatlary]]||[[Amerika]]||{{N/a|}}||[[2002 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W008</span>VIII]]||7 mart||16 mart |- | style="text-align:center" |[[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2004]] |{{flagicon|Greece}} [[Afiny]]||[[Gresiýa]]|| rowspan="2" |[[Ýewropa]]||[[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S012</span>XII]]||{{N/a|}}||17 sentýabr||28 sentýabr |- | style="text-align:center" |[[2006 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2006]] |{{flagicon|Italy}} [[Turin]]||[[Italiýa]]||{{N/a|}}||[[2006 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W009</span>IX]]||10 mart||19 mart |- | style="text-align:center" |[[2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2008]] |{{flagicon|China}} [[Pekin]]{{Ref label|B|b|b}}||[[Hytaý Halk Respublikasy|Hytaý Halk Respublikasy]]||[[Aziýa]]||[[2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S013</span>XIII]]||{{N/a|}}||6 sentýabr||17 sentýabr |- | style="text-align:center" |[[2010 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2010]] |{{flagicon|Canada}} [[Wankuwer]]||[[Kanada]]||[[Amerika]]||{{N/a|}}||[[2010 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W010</span>X]]||12 mart||21 mart |- | style="text-align:center" |[[2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2012]] |{{flagicon|United Kingdom}} [[London]]||[[Beýik Britaniýa]]|| rowspan="2" |[[Ýewropa]]||[[2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S014</span>XIV]]||{{N/a|}}||29 awgust||9 sentýabr |- | style="text-align:center" |[[2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2014]] |{{flagicon|Russia}} [[Soçi]]||[[Russiýa]]||{{N/a|}}||[[2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W011</span>XI]]||7 mart||16 mart |- | style="text-align:center" |[[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2016]] |{{flagicon|BRA}} [[Rio-de-Žaneýro]]||[[Braziliýa]]||[[Amerika]]||[[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S015</span>XV]]||{{N/a|}}||7 sentýabr||18 sentýabr |- | style="text-align:center" |[[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2018]] |{{flagicon|KOR}} [[Pýongçang]]||[[Günorta Koreýa|Koreýa Respublikasy]]|| rowspan="3" |[[Aziýa]]||{{N/a|}}||[[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W012</span>XII]]||9 mart||18 mart |- | style="text-align:center" |[[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2020]] |{{flagicon|Japan}} [[Tokio]]||[[Ýaponiýa]]||[[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S016</span>XVI]]||{{N/a|}}||25 awgust 2021||6 sentýabr 2021 |- | style="text-align:center" |[[2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2022]] |{{flagicon|China}} [[Pekin]]||[[Hytaý Halk Respublikasy|Hytaý Halk Respublikasy]]||{{N/a|}}||[[2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W13</span>XIII]]||4 mart||13 mart |- | style="text-align:center" |[[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2024]] |{{flagicon|France}} [[Pariž]]||[[Fransiýa]]|| rowspan="2" |[[Ýewropa]]||[[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S017</span>XVII]]||{{N/a|}}||28 awgust || 8 sentýabr |- | style="text-align:center" |[[2026 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2026]] |{{nowrap|{{flagicon|Italy}} [[Milan]]-[[Kortina-d'Ampezzo]]}}||[[Italiýa]]||{{N/a|}}||[[2026 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W14</span>XIV]]||6 mart ||15 mart |} == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} {{Paralimpiýa oýunlary}} [[Kategoriýa:Paralimpiýa oýunlary]] b36nw5v7fy0ffquo5tlhbfy7qvn2g3s 270969 270968 2026-09-25T11:22:08Z Umarxon III 11129 270969 wikitext text/x-wiki '''Paralimpiýa oýunlary''' — 1960 ýylda başlanyndan bäri, dürli şäherlerde jemi 17 gezek Tomusky Paralimpiýa oýunlary we 14 gezek Gyşky Paralimpiýa oýunlary geçirildi. Halkara Olimpiýa Komitetini (HOK) we Halkara Paralimpiýa Komitetini (HPK) geljekki Paralimpiýa oýunlaryny geçirmek üçin bäş şäheri/sebiti saýlady: 2030 ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlary üçin Fransiýanyň Alplary, 2032 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlary üçin Brisben we 2034 ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlary üçin Ýuta. Dört şäher Paralimpiýa oýunlaryny birden köp gezek geçirdi ýa-da geçirmegi meýilleşdirýär: Insbruk (1984 we 1988 ýyllarda), Pekin (2008 ýylda tomusky we 2022 ýylda gyşky oýunlar), Tokio (1964 we 2020 ýyllarda) we Solt-Leýk-Siti (2002 we 2034 ýyllarda). ABŞ üç gezek (şol sanda biri bölekleýin Beýik Britaniýada) oýunlary geçirdi, Ýaponiýa bolsa üçünji oýunlaryny 2020 ýylda geçirdi. Awstriýa, Norwegiýa, Italiýa, Beýik Britaniýa, Kanada we Hytaýyň her biri iki gezekden oýunlary geçirdi. Oýunlar esasan Ýewropa yklymynda geçirildi (15 oýun). Aziýada sekiz, Demirgazyk Amerikada bäş we Okeaniýa sebitinde bir gezek oýunlar geçirildi. 2016 ýylda Paralimpiýa oýunlary ilkinji gezek Günorta Amerikada geçirildi. Afrika we Antarktida yklymlarynda hiç hili Paralimpiýa oýunlary geçirilmedi. Oýunlary geçirecek şäherler Halkara Olimpiýa Komiteti (HOK) we Halkara Paralimpiýa Komiteti (HPK) tarapyndan saýlanýar<ref>{{cite book| title = The Europa World Yearbook| publisher = Taylor and Francis Group| year = 2003| pages = 247| url = https://books.google.com/books?id=XLvU9lroRuUC&pg=PA247| isbn = 978-1-85743-227-5| author1 = Group, Taylor Francis}}</ref>. Saýlaw prosesi iki ýyl dowam edýär. Saýlaw prosesiniň birinji tapgyrynda dünýäniň islendik şäheri oýunlary geçirmek üçin arza berip biler. On aýdan soň, HOK-yň Ýerine ýetiriji komiteti, arzalary seljerýän iş toparynyň maslahatyna esaslanyp, haýsy şäherleriň dalaşgär şäher boljakdygyny kesgitleýär. Ikinji tapgyrda dalaşgär şäherler Baha beriş topary tarapyndan düýpli derňelýär, soňra bolsa saýlanmak üçin göz öňünde tutuljak şäherleriň gysga sanawyny hödürleýär. Soňra kabul ediji şäher HOK agzalarynyň umumy ýygnagy bolan HOK sessiýasynyň ses bermegi bilen saýlanýar<ref>{{cite web| title = Choice of the Host City| work = Olympic.org| publisher = International Olympic Committee| url = http://www.Olympic.org/uk/organisation/missions/cities_uk.asp| access-date = 4 June 2009}}</ref>. ==Paralimpiýa oýunlarynyň geçirilýän şäherleri== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! Ýyl ! width="150" | Şäher ! width="100" | Ýurt ! width="100" | Kontinent ! width="75" | Tomusky ! width="60" | Gyşky ! width="100" class="unsortable" | Başlangyjy ! width="100" class="unsortable"| Tamamlanmagy |- | style="text-align" |[[1960 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1960]] |{{flagicon|Italy}} [[Rim]]||[[Italiýa]]||[[Ýewropa]]||[[1960 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S001</span>I]]||{{N/a|}}||18 sentýabr||25 sentýabr |- | style="text-align" |[[1964 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1964]] |{{flagicon|Japan}} [[Tokio]]||[[Ýaponiýa]]|| rowspan="2" |[[Aziýa]]||[[1964 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S002</span>II]]||{{N/a|}}||3 noýabr||12 noýabr |- | style="text-align" |[[1968 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1968]] |{{flagicon|Israel}} [[Tel Awiw]]||[[Ysraýyl]]|||[[1968 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S003</span>III]]||{{N/a|}}||4 noýabr||13 noýabr |- | style="text-align" |[[1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1972]] |{{flagicon|West Germany}} [[Heýdelberg]]||[[Günbatar Germaniýa]]|| rowspan="2" |[[Ýewropa]]||[[1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S004</span>IV]]||{{N/a|}}||2 awgust||11 awgust |- | style="text-align" |[[1976 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|1976]] |{{flagicon|Sweden}} [[Ernskýoldswik]]||[[Şwesiýa]]||{{N/a|}}||[[1976 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W001</span>I]]||21 fewral||28 fewral |- | style="text-align" |[[1976 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1976]] |{{flagicon|Canada}} [[Toronto]]||[[Kanada]]||[[Amerika]]||[[1976 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S005</span>V]]||{{N/a|}}||3 awgust||11 awgust |- | style="text-align:center" |[[1980 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|1980]] |{{flagicon|Norway}} [[Geýlo]]||[[Norwegiýa]]|| rowspan="3" |[[Ýewropa]]||{{N/a|}}||[[1980 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W002</span>II]]||1 fewral||7 fewral |- | style="text-align:center" |[[1980 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1980]] |{{flagicon|Netherlands}} [[Arnhem]]||[[Niderlandlar]]||[[1980 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S006</span>VI]]||{{N/a|}}||21 iýun||30 iýun |- | style="text-align:center" |[[1984 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|1984]] |{{flagicon|Austria}} [[Innsbruk]]||[[Awstriýa]]||{{N/a|}}||[[1984 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W003</span>III]]||14 ýanwar||20 ýanwar |- | style="text-align:center" |[[1984 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1984]] |{{flagicon|USA}} [[Nýu-Ýork]]<br>{{flagicon|United Kingdom}} [[Stok Mandeville]]||[[Amerikanyň Birleşen Ştatlary]], <br>[[Birleşen Patyşalyk]]||[[Amerika]],<br>[[Ýewropa]]||[[1984 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S007</span>VII]]||{{N/a|}}||17 iýun<br>22 iýul||30 iýun<br>1 awgust |- | style="text-align:center" |[[1988 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|1988]] |{{flagicon|Austria}} [[Innsbruk]]||[[Awstriýa]]||[[Ýewropa]]||{{N/a|}}||[[1988 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W004</span>IV]]||17 ýanwar||25 ýanwar |- | style="text-align:center" |[[1988 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1988]] |{{flagicon|South Korea}} [[Seul]]||[[Günorta Koreýa|Koreýa Respublikasy]]||[[Aziýa]]||[[1988 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S008</span>VIII]]||{{N/a|}}||15 oktýabr||24 oktýabr |- | style="text-align:center" |[[1992 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|1992]] |{{flagicon|France}} [[Tignes]]-[[Albertwil]]||[[Fransiýa]]|| rowspan="3" |[[Ýewropa]]||{{N/a|}}||[[1992 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W005</span>V]]||25 mart||1 aprel |- | style="text-align:center" |[[1992 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1992]] |{{flagicon|Spain}} [[Barselona]]-[[Madrid]]||[[Ispaniýa]]||[[1992 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S009</span>IX]]||{{N/a|}}||3 sentýabr||14 sentýabr |- | style="text-align:center" |[[1994 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|1994]] |{{flagicon|Norway}} [[Lillehammer]]||[[Norwegiýa]]||{{N/a|}}||[[1994 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W006</span>VI]]||10 mart||19 mart |- | style="text-align:center" |[[1996 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|1996]] |{{flagicon|USA}} [[Atlanta]]||[[Amerikanyň Birleşen Ştatlary]]||[[Amerika]]||[[1996 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S010</span>X]]||{{N/a|}}||16 awgust||25 awgust |- | style="text-align:center" |[[1998 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|1998]] |{{flagicon|Japan}} [[Nagano]]||[[Ýaponiýa]]||[[Aziýa]]||{{N/a|}}||[[1998 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W007</span>VII]]||5 mart||14 mart |- | style="text-align:center" |[[2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2000]] |{{flagicon|Australia}} [[Sidneý]]||[[Awstraliýa]]||[[Okeaniýa]]||[[2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S011</span>XI]]||{{N/a|}}||18 oktýabr||29 oktýabr |- | style="text-align:center" |[[2002 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2002]] |{{flagicon|USA}} [[Salt-Leýk-Siti]]||[[Amerikanyň Birleşen Ştatlary]]||[[Amerika]]||{{N/a|}}||[[2002 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W008</span>VIII]]||7 mart||16 mart |- | style="text-align:center" |[[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2004]] |{{flagicon|Greece}} [[Afiny]]||[[Gresiýa]]|| rowspan="2" |[[Ýewropa]]||[[2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S012</span>XII]]||{{N/a|}}||17 sentýabr||28 sentýabr |- | style="text-align:center" |[[2006 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2006]] |{{flagicon|Italy}} [[Turin]]||[[Italiýa]]||{{N/a|}}||[[2006 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W009</span>IX]]||10 mart||19 mart |- | style="text-align:center" |[[2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2008]] |{{flagicon|China}} [[Pekin]]{{Ref label|B|b|b}}||[[Hytaý Halk Respublikasy|Hytaý Halk Respublikasy]]||[[Aziýa]]||[[2008 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S013</span>XIII]]||{{N/a|}}||6 sentýabr||17 sentýabr |- | style="text-align:center" |[[2010 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2010]] |{{flagicon|Canada}} [[Wankuwer]]||[[Kanada]]||[[Amerika]]||{{N/a|}}||[[2010 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W010</span>X]]||12 mart||21 mart |- | style="text-align:center" |[[2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2012]] |{{flagicon|United Kingdom}} [[London]]||[[Beýik Britaniýa]]|| rowspan="2" |[[Ýewropa]]||[[2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S014</span>XIV]]||{{N/a|}}||29 awgust||9 sentýabr |- | style="text-align:center" |[[2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2014]] |{{flagicon|Russia}} [[Soçi]]||[[Russiýa]]||{{N/a|}}||[[2014 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W011</span>XI]]||7 mart||16 mart |- | style="text-align:center" |[[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2016]] |{{flagicon|BRA}} [[Rio-de-Žaneýro]]||[[Braziliýa]]||[[Amerika]]||[[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S015</span>XV]]||{{N/a|}}||7 sentýabr||18 sentýabr |- | style="text-align:center" |[[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2018]] |{{flagicon|KOR}} [[Pýongçang]]||[[Günorta Koreýa|Koreýa Respublikasy]]|| rowspan="3" |[[Aziýa]]||{{N/a|}}||[[2018 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W012</span>XII]]||9 mart||18 mart |- | style="text-align:center" |[[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2020]] |{{flagicon|Japan}} [[Tokio]]||[[Ýaponiýa]]||[[2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S016</span>XVI]]||{{N/a|}}||25 awgust 2021||6 sentýabr 2021 |- | style="text-align:center" |[[2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2022]] |{{flagicon|China}} [[Pekin]]||[[Hytaý Halk Respublikasy|Hytaý Halk Respublikasy]]||{{N/a|}}||[[2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W13</span>XIII]]||4 mart||13 mart |- | style="text-align:center" |[[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|2024]] |{{flagicon|France}} [[Pariž]]||[[Fransiýa]]|| rowspan="2" |[[Ýewropa]]||[[2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">S017</span>XVII]]||{{N/a|}}||28 awgust || 8 sentýabr |- | style="text-align:center" |[[2026 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|2026]] |{{nowrap|{{flagicon|Italy}} [[Milan]]-[[Kortina-d'Ampezzo]]}}||[[Italiýa]]||{{N/a|}}||[[2026 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary|<span style="display:none">W14</span>XIV]]||6 mart ||15 mart |} == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} {{Paralimpiýa oýunlary}} [[Kategoriýa:Paralimpiýa oýunlary]] 0kdfjlwzivrg80p39uvvlzgeta9bssz 0 25030 270970 2026-09-25T11:44:55Z Umarxon III 11129 Sahypa döretdi, mazmuny: '{{Infobox sportsperson | name = | image = | caption = | native_name = ציפורה רובין-רוזנבאום | native_name_lang = he | full_name = | birth_date = | birth_place = | occupation = | years_active = | country = {{ISR}} | sport = | married = | medal_templates = {{Medal|Country | {{ISR}} }} {{Medal|Competition | [[Paralimpiýa oýunlary]] }} {{Medal|Sport | Aýallaryň [[para ýeňil atletika]] sporty }} {{Medal|Gold | 1964 ýylyň tomusky Paralimpi...' 270970 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = | image = | caption = | native_name = ציפורה רובין-רוזנבאום | native_name_lang = he | full_name = | birth_date = | birth_place = | occupation = | years_active = | country = {{ISR}} | sport = | married = | medal_templates = {{Medal|Country | {{ISR}} }} {{Medal|Competition | [[Paralimpiýa oýunlary]] }} {{Medal|Sport | Aýallaryň [[para ýeňil atletika]] sporty }} {{Medal|Gold | [[1964 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1964 Tokio]] | [[1964 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Ýadro iteklemek D]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Tokio 1964 - Ýeňil atletika - Aýallaryň D görnüşli ýadro iteklemek ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/tokyo-1964/results/athletics/womens-shot-put-d|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Gold | [[1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1968 Tel Awiw]] | [[1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Gürz zyňmak D]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Tel Awiw 1968 - Ýeňil atletika - Aýallaryň D görnüşli gürz zyňmak ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/tel-aviv-1968/results/athletics/womens-club-throw-d|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Gold | [[1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1968 Tel Awiw]] | [[1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Naýza zyňmak D]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Tel Awiw 1968 - Ýeňil atletika - Aýallaryň D görnüşli naýza zyňmak ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/tel-aviv-1968/results/athletics/womens-javelin-d|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Gold | [[1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1968 Tel Awiw]] | [[1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Ýörite topar pentatlony]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Tel Awiw 1968 - Ýeňil atletika - Aýallaryň ýörite topar pentatlony|url=https://www.paralympic.org/tel-aviv-1968/results/athletics/womens-pentathlon-special-class|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Gold | [[1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1968 Tel Awiw]] | [[1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Ýadro iteklemek D]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Tel Awiw 1968 - Ýeňil atletika - Aýallaryň D görnüşli ýadro iteklemek ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/tel-aviv-1968/results/athletics/womens-shot-put-d|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Gold | [[1972 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1972 Heýdelberg]] | [[1972 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Naýza zyňmak 5]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Heýdelberg 1972 - Ýeňil atletika - Aýallaryň 5 topar naýza zyňmak ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/heidelberg-1972/results/athletics/womens-javelin-5|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Gold | [[1976 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1976 Toronto]] | [[1976 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Naýza zyňmak 5]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Toronto 1976 - Ýeňil atletika - Aýallaryň 5 topar naýza zyňmak ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/toronto-1976/results/athletics/womens-javelin-5|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Gold | [[1976 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1976 Toronto]] | [[1976 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Pentatlon 5]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Toronto 1976 - Ýeňil atletika - Aýallaryň 5 topar pentatlony|url=https://www.paralympic.org/toronto-1976/results/athletics/womens-pentathlon-5|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Gold | [[1976 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1976 Toronto]] | [[1976 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Ýadro iteklemek 5]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Toronto 1976 - Ýeňil atletika - Aýallaryň 5 topar ýadro iteklemek ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/toronto-1976/results/athletics/womens-shot-put-5|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Gold | [[1980 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1980 Arnhem]] | [[1980 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Naýza zyňmak 5]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Arnhem 1980 - Ýeňil atletika - Aýallaryň 5 topar naýza zyňmak ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/arnhem-1980/results/athletics/womens-javelin-5|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Gold | [[1984 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1984 Nýu-Ýork]] | [[1984 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Disk zyňmak 6]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Stok Mandeville Nýu-Ýork 1984 - Ýeňil atletika - Aýallaryň 6 topar disk zyňmak ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/stoke-mandeville-new-york-1984/results/athletics/womens-discus-throw-6|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Gold | [[1984 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1984 Nýu-Ýork]] | [[1984 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Naýza zyňmak 5]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Stok Mandeville Nýu-Ýork 1984 - Ýeňil atletika - Aýallaryň 5 topar naýza zyňmak ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/stoke-mandeville-new-york-1984/results/athletics/womens-javelin-5|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Gold | [[1988 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1988 Seul]] | [[1988 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Naýza zyňmak 5]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Seul 1988 - Ýeňil atletika - Aýallaryň 5 topar naýza zyňmak ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/seoul-1988/results/athletics/womens-javelin-5|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Silver | [[1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1968 Tel Awiw]] | [[1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Disk zyňmak D]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Tel Awiw 1968 - Ýeňil atletika - Aýallaryň D görnüşli disk zyňmak ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/tel-aviv-1968/results/athletics/womens-discus-throw-d|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Silver | [[1972 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1972 Heýdelberg]] | [[1972 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Ýadro iteklemek 5]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Heýdelberg 1972 - Ýeňil atletika - Aýallaryň 5 topar ýadro iteklemek ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/heidelberg-1972/results/athletics/womens-shot-put-5|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Silver | [[1976 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1976 Toronto]] | [[1976 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Disk zyňmak 5]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Stok Mandeville Nýu-Ýork 1984 - Ýeňil atletika - Aýallaryň 5 topar ýadro iteklemek ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/stoke-mandeville-new-york-1984/results/athletics/womens-shot-put-5|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Silver | [[1984 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1984 Nýu-Ýork]] | [[1984 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Ýadro iteklemek 5]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Seul 1988 - Ýeňil atletika - Aýallaryň 5 topar ýadro iteklemek ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/seoul-1988/results/athletics/womens-shot-put-5|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Silver | [[1984 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1984 Nýu-Ýork]] | [[1984 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Pentatlon 6]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Stok Mandeville Nýu-Ýork 1984 - Ýeňil atletika - Aýallaryň 6 topar pentatlony|url=https://www.paralympic.org/stoke-mandeville-new-york-1984/results/athletics/womens-pentathlon-6|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Bronze | [[1964 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1964 Tokio]] | [[1964 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Disk zyňmak D]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Tokio 1964 - Ýeňil atletika - Aýallaryň D görnüşli disk zyňmak ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/tokyo-1964/results/athletics/womens-discus-throw-d|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Bronze | [[1964 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1964 Tokio]] | [[1964 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Naýza zyňmak D]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Tokio 1964 - Ýeňil atletika - Aýallaryň D görnüşli naýza zyňmak ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/tokyo-1964/results/athletics/womens-javelin-d|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Bronze | [[1980 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1980 Arnhem]] | [[1980 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Ýadro iteklemek 5]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Arnhem 1980 - Ýeňil atletika - Aýallaryň 5 topar ýadro iteklemek ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/arnhem-1980/results/athletics/womens-shot-put-5|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Bronze | [[1988 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1988 Seul]] | [[1988 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Ýadro iteklemek 5]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Seul 1988 - Ýeňil atletika - Aýallaryň 5 topar ýadro iteklemek ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/seoul-1988/results/athletics/womens-shot-put-5|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Bronze | [[1988 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1988 Seul]] | [[1988 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Pentatlon 5-6]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Seul 1988 - Ýeňil atletika - Aýallaryň 5-6 topar pentatlony|url=https://www.paralympic.org/seoul-1988/results/athletics/womens-pentathlon-5-6|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Sport | Aýallaryň [[maýyp arabaly basketbol]] sporty }} {{Medal|Gold | [[1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1968 Tel Awiw]] | [[1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabaly basketbol|Topar]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Tel Awiw 1968 - Maýyp arabaly basketbol - Aýallar ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/tel-aviv-1968/results/wheelchair-basketball/womens-tournament|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Gold | [[1976 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1976 Toronto]] | [[1976 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabaly basketbol|Topar]] }} {{Medal|Silver | [[1980 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1980 Arnhem]] | [[1980 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabaly basketbol|Topar]] }} {{Medal|Silver | [[1984 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1984 Nýu-Ýork]] | [[1984 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabaly basketbol|Topar]] }} {{Medal|Bronze | [[1972 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1972 Heýdelberg]] | [[1972 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabaly basketbol|Topar]] }} {{Medal|Sport | Aýallaryň [[ýüzüş sporty]] }} {{Medal|Silver | [[1964 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1964 Tokio]] | [[1964 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş sporty|50 m erkin ýüzüş, cauda equina ýagdaýynda ýatyp]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Tokio 1964 - Ýüzüş sporty - Aýallaryň 50 M erkin ýüzüşi, cauda equina ýagdaýynda ýatyp|url=https://www.paralympic.org/tokyo-1964/results/swimming/womens-50-m-freestyle-prone-cauda-equina|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} {{Medal|Silver | [[1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1968 Tel Awiw]] | [[1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş sporty|Kompleks estafetasy]]<ref>תוצאות שחייני נבחרות ישראל באולימפיאדות 2000-1960, '''במים כולם שווים: סיפורה של מרגלית - סיפור שחיית הנכים בישראל''', ע' 114 {{in lang|he}}</ref>}} {{Medal|Sport | Aýallaryň [[stol tennisi]] }} {{Medal|Bronze | [[1964 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary|1964 Tokio]] | [[1964 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda stol tennisi|Jübütler C]]<ref>{{Cite web |title=Netijeler arhiwi - Tokio 1964 - Stol tennisi - Aýallaryň C görnüşli jübütler ýaryşy|url=https://www.paralympic.org/tokyo-1964/results/table-tennis/womens-doubles-c|access-date=2023-09-22 |website=Paralympic.org |publisher=[[Halkara Paralimpiýa komiteti]]}}</ref>}} | height = | weight = | image_size = }} '''Zipora Rubin-Rosenbaum''' ({{lang-he|ציפורה רובין-רוזנבאום}}; doglan ýyly 1946) — jemi 31 sany Paralimpiýa medalyny gazanan ysraýylly türgen.[28][29] Ol Ysraýylyň adyndan tomusky Paralimpiýa oýunlaryna ýedi gezek gatnaşdy we ýeňil atletika, ýüzmek, stoluň üstünde tennis hem-de maýyp arabasynda basketbol ýaly görnüşlerde bäsleşdi. == Paralimpiýa oýunlary == Ol ilkinji gezek 1964 ýylda Ýaponiýanyň Tokio şäherinde geçirilen tomusky Paralimpiýa oýunlarynda (taryhda ikinji gezek guralan Paralimpiýa oýunlarynda) çykyş etdi. Zipora bäş sany ýaryşda bäsleşdi we olaryň hemmesinde medal gazandy: ýeňil atletikanyň meýdança görnüşleri boýunça üç ýaryşda; hyzmatdaşy Mişani bilen bilelikde zenanlaryň arasyndaky jübütleýin stoluň üstünde tennis ýaryşynda; şeýle-de 50 metr aralyga erkin usulda ýüzmek ýaryşynda. Ol zenanlaryň arasynda ýadro zyňmak (D klasy) boýunça 5,16 metr netije bilen täze dünýä rekordyny goýup, altyn medal gazandy. Şeýle-de, ol naza zyňmak, disk zyňmak we stoluň üstünde tennis boýunça bürünç medallary, ýüzmek ýaryşynda bolsa watandaşy Mişaniden yza galyp, kümüş medal aldy<ref name="results">{{cite web |url=https://www.paralympic.org/zipora-rubin-rosenbaum |title=Zipora Rubin-Rosenbaum |website=Paralympic.org |publisher=[[International Paralympic Committee]] |access-date=}}</ref><ref>{{cite web |last=Darom-Simri |first=Ronnie |title=Sport: Yishuv to the Present |url=http://jwa.org/encyclopedia/article/sport-yishuv-to-present |publisher=Jewish Women's Archive |access-date=26 April 2011}}</ref><ref>{{cite web |title=Results Tokyo 1964 Paralympic Games Athletics Women's Shot Put D |url=http://www.paralympic.org/Sport/Results/results.html?eclass=D&sport=athletics&competition=1964PG&gender=f&discipline=&event=Shot%20Put |publisher=International Paralympic Committee |access-date=26 April 2011}}</ref><ref name=results /><ref>{{cite web |title=Results Tokyo 1964 Paralympic Games Swimming Women's 50 m Freestyle Prone cauda equina |url=http://www.paralympic.org/Sport/Results/results.html?eclass=cauda%20equina&sport=swimming&competition=1964PG&gender=f&discipline=&event=50%20m%20Freestyle%20Prone |publisher=International Paralympic Committee |access-date=26 April 2011}}</ref>. Tel-Awiwde geçirilen 1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda Rubin-Rosenbaum ýene-de dört sany altyn we iki sany kümüş medal gazandy. Günbatar Germaniýanyň Heidelberg şäherinde geçirilen 1972 ýylky oýunlarda ol naza zyňmak boýunça 18,5 metr netije bilen täze dünýä rekordyny goýup altyn medal, şeýle-de ýadro zyňmak boýunça kümüş medal gazandy. Toronto oýunlarynda Rubin-Rosenbaum naza zyňmak boýunça çempionlyk derejesini gorap saklady, şeýle-de bäşgörnüşli ýaryşda (pentatlon) we disk zyňmakda altyn, ýadro zyňmakda bolsa kümüş medal gazandy. Ol 1980 ýylda naza zyňmak boýunça dördünji Paralimpiýa altyn medalyny gazandy we şol bir wagtyň özünde ýadro zyňmakda bürünç medala eýe boldy<ref name="IPC 1972">{{cite web |title=Heidelberg 1972 |url=http://www.paralympic.org/Paralympic_Games/Past_Games/Heidelberg_1972/index.html |publisher=International Paralympic Committee |access-date=26 April 2011}}</ref><ref name=results />. 1984 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ol ýeňil atletikanyň meýdança görnüşlerinde ýene-de 2 altyn we 2 kümüş medal gazandy. 1988 ýylda Seulda geçirilen oýunlarda bolsa ýene üç medal — naza zyňmakda altyn, şeýle-de bäşgörnüşli ýaryşda we ýadro zyňmakda bürünç medallaryny gazandy. Onuň soňky Paralimpiýa oýunlary 1992 ýylda Barselonada geçirildi, şol ýerde ol naýza atmak boýunça THS2 ýaryşynda sekizinji, ýadro zyňmak boýunça THS2 ýaryşynda bolsa on üçünji orny eýeledi. Ol milli zenanlar üçin maýyp arabalary basketbol toparynyň agzasydy we 1968 ýyldan 1988 ýyla çenli Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabalary basketbolynda çykyş edip, 2 altyn, 2 kümüş we 1 bürünç medal gazandy. == Salgylanmalar == {{Salgylanmalar|2}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Rubin-Rosenbaum, Zipora}} [[Kategoriýa:1946 ýylda doglanlar]] [[Kategoriýa:Diri adamlar]] [[Kategoriýa:Ysraýylly zenan ýüzüjiler]] [[Kategoriýa:Ysraýylly zenan disk zyňyjylar]] [[Kategoriýa:Ysraýylly zenan naýza zyňyjylar]] [[Kategoriýa:Ysraýylly zenan ýadro itekleýjiler]] [[Kategoriýa:Ysraýylly zenan stol tennisi oýunçylary]] [[Kategoriýa:Ysraýylly zenan maýyp arabasynda basketbol oýunçylary]] [[Kategoriýa:Ysraýylyň paralimpiýa ýüzüjileri]] [[Kategoriýa:Ysraýylyň paralimpiýa türgenleri]] [[Kategoriýa:Ysraýylyň paralimpiýa stol tennisi oýunçylary]] [[Kategoriýa:Ysraýylyň paralimpiýa maýyp arabasynda basketbol oýunçylary]] [[Kategoriýa:Ysraýylyň paralimpiýa altyn medalçylary]] [[Kategoriýa:Ysraýylyň paralimpiýa kümüş medalçylary]] [[Kategoriýa:Ysraýylyň paralimpiýa bürünç medalçylary]] [[Kategoriýa:Ýeňil atletika boýunça paralimpiýa medalçylary]] [[Kategoriýa:Ýüzmek boýunça paralimpiýa medalçylary]] [[Kategoriýa:Stol tennisi boýunça paralimpiýa medalçylary]] [[Kategoriýa:Maýyp arabasynda basketbol boýunça paralimpiýa medalçylary]] [[Kategoriýa:1964 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:1972 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:1976 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:1980 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:1988 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:1992 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletika türgenleri]] [[Kategoriýa:1964 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]] [[Kategoriýa:1968 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]] Paralimpiýa oýunlary]] [[Kategoriýa:1964 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň stol tennisi boýunça türgenleri]] [[Kategoriýa:1968 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň maýyp arabasyndaky basketbolçylary]] [[Kategoriýa:1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň maýyp arabasyndaky basketbolçylary]] [[Kategoriýa:1976 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň maýyp arabasyndaky basketbolçylary]] [[Kategoriýa:1980 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň maýyp arabasyndaky basketbolçylary]] [[Kategoriýa:1984 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň maýyp arabasyndaky basketbolçylary]] [[Kategoriýa:1988 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň maýyp arabasyndaky basketbolçylary]] [[Kategoriýa:1964 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:1968 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:1976 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:1980 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:1984 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:1988 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]] [[Kategoriýa:Maýyp ýeňil atletikaçylar]] [[Kategoriýa:Maýyp zenan türgenler]] [[Kategoriýa:Maýyp arabasynda disk zyňyjylar]] [[Kategoriýa:Maýyp arabasynda naýza zyňyjylar]] [[Kategoriýa:Maýyp arabasynda ýadro itekleýjiler]] [[Kategoriýa:Paralimpiýa oýunlarynda disk zyňyjylar]] [[Kategoriýa:Paralimpiýa oýunlarynda naýza zyňyjylar]] [[Kategoriýa:Paralimpiýa oýunlarynda ýadro itekleýjiler]] jddaf07cmlp2bevkd2br3k6nizg2cnt