Aziýa oýunlary

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tk">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipediýa</sitename>
    <dbname>tkwiki</dbname>
    <base>https://tk.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F_Sahypa</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ýörite</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Çekişme</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Ulanyjy</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Ulanyjy çekişme</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipediýa</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediýa çekişme</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Faýl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Faýl çekişme</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki çekişme</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Şablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Şablon çekişme</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ýardam</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Ýardam çekişme</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoriýa</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoriýa çekişme</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Aziýa oýunlary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17064</id>
    <revision>
      <id>271141</id>
      <parentid>242048</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T07:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Çeşme */</comment>
      <origin>271141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5823" sha1="o74z10d3tncdr9e36p9o9tfekwh1jod" xml:space="preserve">[[Faýl:Asian Games logo.svg|thumb|Aziýa oýunlarynyň resmi logosy]]
'''Aziýa oýunlary''' [[Aziýa yklymy]]&lt;nowiki/&gt;nyň iň uly sport çäresidir. Ilkinji gezek [[1951-nji ýyl]]&lt;nowiki/&gt;da [[Hindistan]]&lt;nowiki/&gt;yň paýtagty [[Täze Deli]]&lt;nowiki/&gt;de gurnaldy. Azi­ýa oýun­la­ry 1982-nji ýy­la çen­li Azi­ýa oýun­la­ry Fe­de­ra­si­ýa­sy­nyň (AGF) ga­ra­ma­gyn­da ge­çi­ril­ýärdi. 1982-nji ýylda Aziýa oýunlary Federasiýasy ýatyrylyp oňa derek [[Aziýa Olimpiýa Geňeşi]] guruldy we Aziýa oýunlary AOG gözegçiliginde gurnalýar. AOG-nyň merkezi edara binasy [[Kuweýt]]&lt;nowiki/&gt;iň [[Kuweýt şäheri]]&lt;nowiki/&gt;ndedir we bu gurama degişli 45 sany Milli olimpiýa komiteti bardyr. Şu wagta (11/08/2018) çenli 17 Aziýa oýunlary gurnaldy we 17-sine hem gatnaşan 7 ýurt bardyr: Hin­dis­tan, [[In­do­ne­zi­ýa]], [[Ýaponiýa|Ýa­po­ni­ýa]], [[Şri-Lanka|Şri Lan­ka]], [[Filippinler|Fi­lip­pin­ler]], [[Singapur|Sin­ga­pur]] we [[Taýland|Tai­land]]. Aziýa oýunlary maksatnamasynda 50-ä golaý sport görnüşi bardyr.

== Esaslandyrylmagy we taryhy ==
[[Faýl:Indian athletes at the First Asiad.png|left|frame|349x349px|[[Aziýa oýunlary 1951|Ilkinji Aziýa oýunlary]]&lt;nowiki/&gt;nda Hindistanly türgenler]]
Aziýa oýunlaryndan ozal bu yklymda Uzak Gündogar çempionaty geçirilýärdi. Bu çempionat 1913 we 1934-nji ýyllar aralygynda 10 sapar gurnaldy.

[[Tomusky Olimpiýa oýunlary 1948|1948-nji ýyl­da Lon­don­da ge­çi­ri­len to­mus­ky Olim­pi­ýa oýun­la­ry]]&lt;nowiki/&gt;n­da Azi­ýa yk­ly­myn­dan ba­ran ýurt­la­ryň we­ki­li­ýe­ti öza­ra mas­la­hat ge­çir­di. Şol mas­la­hat­da-da Hytaýly we Filippinlilerli wekiller Uzak Gün­do­gar çem­pio­na­ty oýun­la­ry­ny tä­ze­den di­kelt­mek ba­ra­da ylalaşdylar. Ýöne Hin­dis­ta­nyň şol wagt­ky [[Hindistanyň ýeňil atletika federasiýasy|Ýe­ňil at­le­ti­ka fe­de­ra­si­ýa­sy­]]&lt;nowiki/&gt;nyň baş­ly­gy [[Gu­ru Dutt Sond­hi]] mu­ňa öz nägileligini bildirip, oýun­la­ryň çägine tu­tuş yk­ly­myň ýurt­la­ry­nyň-da de­giş­li edil­me­li­di­gi ba­ra­da­ky tek­lip bi­len otu­ran­la­ra ýüz­len­di. Şeýlelikde, Aziýa oýunlary döredildi.1949-njy ýy­lyň 13-nji few­ra­lyn­da [[Azi­ýa Oýun­la­ry Fe­de­ra­si­ýa­sy]] dö­re­dil­di. Azi­ýa oýun­la­ry­nyň il­kin­ji­si­niň gu­ra­ma­çy­ly­gy-da Tä­ze De­li şä­he­ri­ne yna­nyl­dy.

Azi­ýa oýun­la­ry­na kä­bir döw­let­ler dür­li se­bäp­ler­den gat­naş­ma­ýar. Me­dal­la­ryň sa­na­wyn­da öň­de­ba­ry­jy [[Hy­taý]] [[Aziýa oýunlary 1974|1974-nji ýyl­da­ky oýun­lar­]]&lt;nowiki/&gt;dan soň go­şu­lyp baş­la­ýar. Di­ňe 5 Azia­da gat­na­şan [[Ysraýyl|Ys­ra­ýyl]] sy­ýa­sy se­bäp­ler ar­ka­ly 1994-nji ýyl­da [[Ýew­ro­pa­nyň Olim­pi­ýa Ko­mi­te­ti]]­niň ag­za­ly­gy­na geç­ýär. [[De­mir­ga­zyk Bor­neo]], [[Sa­ra­wak]] ýa­ly şol wagt­ky ada­lar (hä­zir­ki gün­de In­do­ne­zi­ýa­nyň çäk­le­rin­de) hem kä­bir oýun­la­ra gat­naş­ýar. Ir­ki ýyl­lar­da Şri Lan­ka Seý­lon, Ma­laý­zi­ýa Ma­la­ýa, Mýan­ma Bir­ma, bel­li bir dö­wür­de-de [[Kamboja|Kam­bo­ja]] Khmer Res­pub­li­ka­sy at­la­ry bi­len oýun­la­ra we­kil­çi­lik ed­ýär. Şol san­da [[Wýetnam|Wýet­nam]] hem [[Gün­do­gar Wýet­nam]], [[Ýe­men]] döw­le­ti-de bir­leş­ýänçä [[De­mir­ga­zyk Ýe­men]] hem-de [[Gü­nor­ta Ýe­men]] di­ýen at­lar bi­len Azi­ýa oýun­la­ry­na gat­naş­ýar. Azi­ýa oýun­la­ry­na [[Or­ta Azi­ýa döw­let­le­ri]] 1994-nji ýyl­dan bä­ri we­kil­çi­lik edip gel­ýär. Şeý­le-de Azi­ýa oýun­la­ry­nyň iň soň­ky bo­lup gat­na­şan [[Gün­do­gar Ti­mor]] (Ti­mor-Les­te) döw­le­ti­dir (2002).

== Statistikalar ==

*Mun­dan öň­ki 17 Azi­ýa oýun­la­ry­nyň äh­li­si­ne 7 ýurt gat­naş­dy. Olar Hin­dis­tan, In­do­ne­zi­ýa, Ýa­po­ni­ýa, Şri Lan­ka, Fi­lip­pin­ler, Sin­ga­pur we Tai­land döw­let­le­ri­dir.
* [[Koreýa Respublikasy|Gü­nor­ta Ko­re­ýa]], [[Malaýziýa|Ma­laý­zi­ýa]], [[Päkistan|Pa­kis­tan]], [[Mýanmar|Mýan­ma]] hem-de [[Gonkong|Gon­kong]] 16 ge­zek gat­na­şyp, di­ňe birinde çy­kyş edip bil­me­di.
* [[Nepal]] Aziýa oýunlarynyň 15-sine gatnaşdy.
* Aziýa oýunlary iň köp Taýlandda geçirildi, 4 gezek. Aziýa oýunlary Günorta Koreýada 3 gezek, Hytaý, Hindistan we Ýaponiýada 2 gezek geçirildi.
* Şäherler babatda Aziýa oýunlarynyň iň köp geçirilen ýeri Taýlandyň paýtagty [[Bangkok]]-dyr, 4 gezek. Aziýada Täze Delide we [[Jakarta]]&lt;nowiki/&gt;da 2 gezek geçirildi.
* Mal­diw­ler, Bu­tan we Gün­do­gar Ti­mor döwletleri Aziýa oýunlarynda entek medal gazanyp bilmedi.
* Ne­pal, Ow­ga­nys­tan, La­os, Bru­neý, Ýe­men hem-de Pa­les­ti­na Aziýa oýunlarynda altyn medal gazanyp bilmedi.
* Azi­ýa oýun­la­ryn­da iň köp al­tyn me­da­ly, umu­my­lyk­da-da iň köp me­da­ly hy­taý­ly tür­gen­ler ga­zan­dy­lar. Iň köp kü­müş we bü­rünç me­da­ly-da ýa­pon­lar al­dy. Me­dal­la­ryň sa­na­wyn­da 3 döw­let — Hy­taý, Ýa­po­ni­ýa, Gü­nor­ta Ko­re­ýa her­si aý­ra­tyn­lyk­da 2000-den köp me­dal ga­zan­dy.

== Çeşme ==
[http://zamanturkmenistan.com/?p=16912 Aziýa oýunlary barada gysgaça] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180815115046/http://zamanturkmenistan.com/?p=16912 |date=2018-08-15 }} - [[Zaman Türkmenistan]] gazeti onlaýn hyzmaty, 11/08/2018. 12/08/2018 senesinde ulaşyldy.
[[Kategoriýa:Aziýa oýunlary]]

{{Olimpiýa oýunlary}}</text>
      <sha1>o74z10d3tncdr9e36p9o9tfekwh1jod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Veronika Preining-Breuer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24965</id>
    <revision>
      <id>271128</id>
      <parentid>270765</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <origin>271128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5027" sha1="mppp32zjt5hdkh4cmibev87ibhhpkkr" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name = Veronika Preining
| full_name = Veronika Preining-Breuer
| image =
| image_size =
| caption =
| nationality =
| sport = [[Dag lykiasy]]&lt;br&gt;[[Ýaryş lyžasy (sport)|Ýaryş lyžasy]]
|disability =
|disability_class = [[B1 (klassifikasiýa)|B1]]
| event =
| club =
| coach =
| birth_date = {{Birth date and age|1965|11|21|df=y}}
| birth_place =
| retired=
| death_date =
| death_place =
| height =
| weight =
| personal_best =
| country = {{AUT}}
| medal_templates =
{{Medal|Country|{{AUT}}}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Sport|[[Dag lyžasy]]}}
{{Medal|Gold|[[gyşky Paralimpiýa oýunlary (1984)|1984 Innsbruk]]|[[1984 ýylyň gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lykiasy|B1 aşak iniş]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;}}
{{Medal|Silver|[[gyşky Paralimpiýa oýunlary (1984)|1984 Innsbruk]]|[[1984 ýylyň gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lykiasy|B1 dag kombinasiýasy]]}}
{{Medal|Bronze|[[gyşky Paralimpiýa oýunlary (1984)|1984 Innsbruk]]|[[1984 ýylyň gyşky Paralimpiýa oýunlarynda dag lykiasy|B1 äpet slalom]]}}
{{Medal|Sport|[[Ýaryş lyžasy (sport)|Ýaryş lyžasy]]}}
{{Medal|Gold|[[gyşky Paralimpiýa oýunlary (1988)|1988 Innsbruk]]|[[1988 ýylyň gyşky Paralimpiýa oýunlarynda ýaryş lyžasy|5 km B1]]}}
{{Medal|Silver|[[gyşky Paralimpiýa oýunlary (1988)|1988 Innsbruk]]|[[1988 ýylyň gyşky Paralimpiýa oýunlarynda ýaryş lyžasy|10 km B1]]}}
{{Medal|Silver|[[gyşky Paralimpiýa oýunlary (1988)|1988 Innsbruk]]|[[1988 ýylyň gyşky Paralimpiýa oýunlarynda ýaryş lyžasy|3×5 km B1-3 estafeta]]}}
}}
'''Weronika Preining-Breuer''' (1965 ýylyň 21 noýabrynda doglan) — [[awstriýa]]ly paralimpiýa lyžaçysydyr. 1984 ýylda Insbruk gyşky paralimpiýa oýunlarynda paralimpiýa dag lyžasynda we 1988 ýylda Insbruk gyşky paralimpiýa oýunlarynda kross lyžasynda Awstriýanyň adyndan çykyş etdi. Ol alty medal gazandy: iki altyn, üç kümüş we bir bürünç&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;.

== Karyera ==
1984 ýylda [[Insbruk]] gyşky paralimpiýa oýunlarynda ol aşak düşmekde 2:06.14 wagt bilen birinji orny eýeledi (Şeýla Holzwort 2:32.42 we Kara Dann 2:36.93 wagt bilen tamamlady)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Innsbruck 1984 - alpine-skiing – womens-alpine-combination-b1 |url=https://www.paralympic.org/innsbruck-1984/results/alpine-skiing/womens-alpine-combination-b1 |access-date=2022-10-26 |website=International Paralympic Committee |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Ol B1 super birleşmesinde kümüş medal (2:44.63 wagt bilen) we B1 gigant slalomynda 6:15.91 wagt bilen bürünç medal gazandy&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Innsbruck 1984 - alpine-skiing – womens-downhill-b1 |url=https://www.paralympic.org/innsbruck-1984/results/alpine-skiing/womens-downhill-b1 |access-date=2022-10-26 |website=International Paralympic Committee |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Veronika Preining - Alpine skiing, Nordic Skiing {{!}} Paralympic Athlete Profile |url=https://www.paralympic.org/veronika-preining |access-date=2022-10-26 |website=International Paralympic Committee |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=2023-01-28|title=Veronika Preining - Olympedia|url=https://www.olympedia.org/athletes/900016|archive-date=|access-date=|website=Olympedia}}&lt;/ref&gt;.

[[1988 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary]]nda ol 5 km aralykda altyn medal gazandy we Finlýandiýanyň Kirsti Pennanen we Orsýetiň Walentina Grigoriýewasyndan öňde boldy, 10 km aralykda kümüş medal, B1-3 kategoriýasynda 3x5 km estafeta ýaryşynda bolsa bürünç medal gazandy&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Innsbruck 1988 - cross-country – womens-short-distance-5-km-b1 |url=https://www.paralympic.org/innsbruck-1988/results/cross-country/womens-short-distance-5-km-b1 |access-date=2022-10-26 |website=International Paralympic Committee |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Innsbruck 1988 - cross-country – womens-long-distance-10-km-b1 |url=https://www.paralympic.org/innsbruck-1988/results/cross-country/womens-long-distance-10-km-b1 |access-date=2022-10-26 |website=International Paralympic Committee |lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Ol 1990 ýylda maýyp adamlaryň arasynda geçirilen Dünýä Skandinawiýa sport çempionatyna gatnaşdy we 10 km aralykda altyn medal gazandy&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=WORLD NORDIC DISABLED CHAMPIONSHIPS 1990 |url=https://www.skiforbundet.no/contentassets/41c52f08d16547cfaeb6c371617bc40a/kvinner-syns-md.pdf |website=skiforbundet.no |access-date=2022-10-26 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203144054/https://www.skiforbundet.no/contentassets/41c52f08d16547cfaeb6c371617bc40a/kvinner-syns-md.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar}}
{{authority control}}
[[Kategoriýa:Awstriýaly maýyp lyžaçylar]]
[[Kategoriýa:1988 ýylyň gyşky Paralimpiýa oýunlarynda lyžaçylar]]
[[Kategoriýa:1988 ýylyň gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň köşk ýeňijileri]]
[[Kategoriýa:Awstriýaly Paralimpiýa çempionlary]]</text>
      <sha1>mppp32zjt5hdkh4cmibev87ibhhpkkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paralimpiýa oýunlary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24971</id>
    <revision>
      <id>271140</id>
      <parentid>270927</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T07:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <comment>/* Salgylanmalar */</comment>
      <origin>271140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88131" sha1="m4x57okfb5e66znltkh15fisz9x2rl0" xml:space="preserve">'''Paralimpiýa oýunlary''' ýa-da '''Paralimpiýada''' — dürli maýyplygy bolan türgenleriň gatnaşmagynda geçirilýän halkara köp sport çäreleriniň döwürleýin tapgyrydyr. 1988 ýylda Günorta Koreýanyň Seul şäherinde geçirilen tomusky Olimpiýa oýunlaryndan bäri degişli Olimpiýa oýunlaryndan gysga wagt soň geçirilýän [[Gyşky Paralimpiýa oýunlary|gyşky]] we [[Tomusky Paralimpiýa oýunlary|tomusky Paralimpiýa oýunlary]] bar. Ähli Paralimpiýa oýunlary [[Halkara Paralimpiýa Komiteti]] (IPC) tarapyndan dolandyrylýar.

Palimpiýa oýunlary [[1948]] ýylda Britaniýanyň [[Ikinji Jahan Urşunyn|Ikinji Jahan Urşunyň]] weteranlarynyň kiçi bir ýygnanyşygy hökmünde başlady. 1960 ýylda Rimde geçirilen oýunlar lukman Antonio Maglio tarapyndan teklip edilen ýaly, 23 ýurtdan maýyplygy bolan 400 türgeni özüne çekdi. Häzirki wagtda ol iň uly halkara sport çäreleriniň biri bolup durýar -- 2020 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna 163 Milli Paralimpiýa Komitetinden 4520 türgen gatnaşdy&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Dehghansai|first1=Nima|last2=Lemez|first2=Srdjan |last3=Wattie|first3=Nick|last4=Baker|first4=Joseph|title=A Systematic Review of Influences on Development of Athletes With Disabilities|journal=Adapted Physical Activity Quarterly|date=January 2017|volume=34 |issue=1|pages=72–90|doi=10.1123/APAQ.2016-0030|pmid=28218871|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Vritika|date=25 April 2017|title=Difference between Olympics and Paralympics|url=http://www.differencebetween.info/difference-between-olympics-and-paralympics|access-date=8 September 2021|website=Differencebetween.info|url-status=live|archive-date=8 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908134444/http://www.differencebetween.info/difference-between-olympics-and-paralympics}}&lt;/ref&gt;.

Palimpiýa oýunlary Olimpiýa oýunlary bilen parallel we şoňa meňzeş görnüşde guralýar. [[Halkara Olimpiya Komiteti]] tarapyndan ykrar edilen Ýörite Olimpiýa oýunlaryna intellektual taýdan maýyplygy bolan türgenler girýär (1992 ýyldan bäri intellektual taýdan maýyplygy bolan adamlar hem Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşýarlar) we 1924 ýyldan bäri geçirilýän Deaflimpiýa oýunlary diňe ker türgenler üçindir&lt;ref&gt;[http://www.deaflympics.com/news.asp?1131 The World Games for the Deaf and the Paralympic Games] {{Webarchive |date=15 March 2014 |url=https://web.archive.org/web/20140315230640/http://www.deaflympics.com/news.asp?1131}}, [[International Committee of Sports for the Deaf]] (CISS), December 1996&lt;/ref&gt;&lt;ref name=specialolympics&gt;[https://web.archive.org/web/20111007041021/http://info.specialolympics.org/NR/rdonlyres/eygdoyu6qeskkk3pn56u5u62q2wo5alfxtsakkwc56svfiy3qzsgyukawqyplsdx2xxyphk24bx7nznqjvg7t4snyee/olympic_brochure.pdf Special Olympics and the Olympic Movement], Official website of the [[Special Olympics]],1669&lt;/ref&gt;.

Para türgenleriň dürli maýyplyklaryny göz öňünde tutup, olaryň bäsleşýän birnäçe kategoriýasy bar. Rugsat berilýän maýyplyklar on sany laýyk kemçilik görnüşine bölünýär: myşsa güýjüniň bozulmagy, passiw hereket diapazonynyň bozulmagy, el-aýak ýetmezçiligi, aýak uzynlygynyň tapawudy, gysga boý, gipertoniýa, ataksiýa, atetoz, görmegiň bozulmagy we intellektual kemçilik. Bu kategoriýalar başga-da dürli kiçi kategoriýalara bölünýär&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.paralympic.org/classification |title=Classification |website = Official website of the Paralympic Movement |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316004832/http://www.paralympic.org/classification |archive-date=16 March 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Öňdebaryjylar ==
=== Olimpiýa oýunlarynda maýyp türgenler ===
[[File:RUSMARKA-1777.jpg|thumb|right|Ser [[Ludwig Guttmann]]]]
Paralimpiýa oýunlarynyň döremeginden öň hem maýyp türgenler Olimpiýa oýunlaryna gatnaşypdyrlar. Munuň ilkinji mysaly hökmünde, 1904 ýylda ýaryşa gatnaşan we bir aýagy protez bolan nemes-amerikan gimnasty Jorj Eýzeri (George Eyser) görkezmek bolar. Wengriýaly suw polosy oýunçysy Oliwer Halassi (bir aýagy ýokdy) 1928 ýyldan başlap, yzly-yzyna üç Olimpiýa oýunlaryna gatnaşdy&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 December 2016 |title=Olivér Halassy Bio, Stats, and Results {{!}} Olympics at Sports-Reference.com |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ha/oliver-halassy-1.html |access-date=25 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161203073110/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ha/oliver-halassy-1.html |archive-date=3 December 2016 }}&lt;/ref&gt;. Wengriýaly Karoly Takaç (Károly Takács) 1948 we 1952 ýyllardaky tomusky Olimpiýa oýunlarynda ok atyş ýaryşlaryna gatnaşdy. Onuň sag eli ýokdy, ýöne ol çep eli bilen ok atyp bilýärdi. Paralimpiýa oýunlaryndan öň Olimpiýa oýunlaryna gatnaşan ýene bir maýyp türgen daniýaly atly sport ussady Lis Harteldi (Lis Hartel); ol 1943 ýylda poliomiýelit keselini geçirenden soň, 1952 ýyldaky tomusky Olimpiýa oýunlarynda dresaj (atly sportuň görnüşi) boýunça kümüş medal gazandy&lt;ref&gt;DePauw and Gavron (2005), p. 38&lt;/ref&gt;.

=== Stoke Mandeville oýunlary ===
Maýyp türgenler üçin Olimpiýa oýunlary bilen utgaşykly gurnalan ilkinji sport çäresi, [[Tomusky Olimpiýa oýunlary (1948)|1948 ýylda Londonda geçirilen Tomusky Olimpiýa oýunlarynyň]] açylyş gününde boldy. 1939 ýylda Bosgun alymlara kömek ediş geňeşiniň (CARA) goldawy bilen nasist Germaniýasyndan gaçyp gelen [[Stoke Mandeville hassahanasy]]nyň nemes-ýewreý lukmany [[Ludwig Guttmann]], oňurga beýnisi şikeslenen we Ikinji jahan urşuna gatnaşan britan weteranlary üçin sport ýaryşyny gurady&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.accessibleportugal.com/revista/2008/Setembro/capa1.html | title=Paralympics History | author=Correia, Susana | work=Accessible Portugal Online Magazine | date=February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206205816/http://www.accessibleportugal.com/revista/2008/Setembro/capa1.html | archive-date=6 February 2009}}&lt;/ref&gt;. Ilkinji oýunlar &quot;1948 ýylyň Halkara maýyp arabasyndaky türgenleriň oýunlary&quot; diýlip atlandyryldy we olar 1948 ýyldaky Olimpiýa oýunlary bilen bir wagtda geçirilmek üçin niýetlenipdi. Guttmannyň maksady, maýyp adamlar üçin Olimpiýa oýunlaryna deň derejede boljak ýokary derejeli sport ýaryşyny döretmekdi. Oýunlar her ýyl şol bir ýerde geçirilýärdi; 1952 ýylda britanlara goşmaça hökmünde golland we ysraýyl weteranlary hem gatnaşdy we bu çäre öz görnüşindäki ilkinji halkara ýaryşa öwrüldi. 1960 ýylda, şol ýyl Rimde geçirilýän Tomusky Olimpiýa oýunlary bilen utgaşyklylykda, dokuzynjy gezek geçirilýän oýunlar ilkinji gezek Beýik Britaniýadan daşarda — Rimde gurnaldy. Soňra bu ýaryşlar &quot;1 Paralimpiýa oýunlary&quot; diýlip ykrar edildi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rsl.ox.ac.uk/dept/scwmss/wmss/online/modern/spsl/spsl.html#spsl.A |title=SPSL Archive |publisher=Rsl.ox.ac.uk |date=24 December 1933 |access-date=17 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120828224203/http://www.rsl.ox.ac.uk/dept/scwmss/wmss/online/modern/spsl/spsl.html#spsl.A |archive-date=28 August 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=history&gt;{{cite web|title=History of the Paralympic Movement |publisher=Canadian Paralympic Committee |url=http://www.paralympiceducation.ca/Content/History/11%20History%20of%20the%20Paralympics.asp?langid=1 |access-date=7 April 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802152653/http://www.paralympiceducation.ca/Content/History/11%20History%20of%20the%20Paralympics.asp?langid=1 |archive-date=2 August 2009 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rome 1960 |url=https://www.paralympic.org/rome-1960 |access-date=25 February 2023 |website=International Paralympic Committee |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Bu irki ýaryşlar Paralimpiýa oýunlarynyň başlangyjy ýa-da öňüsyrasy hökmünde häsiýetlendirilýär; Olimpiýa oýunlarynyň taryhynda Gresiýa nähili ähmiýetli orun tutýan bolsa, Paralimpiýa hereketiniň taryhynda hem Stoke Mandeville şeýle orny eýeleýär. 2012 ýyldan bäri Paralimpiýa alawy Stoke Mandeville-de ýakylan &quot;miras alawy&quot; bilen utgaşdyrylýar (şeýle-de bolsa, ol maşal estafetasynyň resmi başlangyjy üçin ýaryşy kabul edýän ýurtda ýakylan alawlar bilen birleşdirilýär). 2024 ýyldan başlap, Olimpiýada şäherinde döredilýän Olimpiýa alawyna meňzeşlikde, geljekki Paralimpiýa maşal estafetalary resmi taýdan Stoke Mandeville-de başlanar&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 October 2023 |title=Stoke Mandeville revealed as permanent home of Paralympic flame |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-beds-bucks-herts-67020029 |access-date=24 March 2024 |work=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 October 2023 |title=Stoke Mandeville to stage first standalone Paralympic Flame Lighting Ceremony |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1141463/stoke-mandeville-paralympic-flame |access-date=24 March 2024 |website=Insidethegames.biz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Paralympic Flame to be created at Stoke Mandeville for all future Paralympic Games |url=https://www.paralympic.org/news/paralympic-flame-be-created-stoke-mandeville-all-future-paralympic-games |access-date=24 March 2024 |website=International Paralympic Committee |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Möhüm tapgyrlar ==
{{main|Paralimpiýa hereketiniň hronologiýasy}}
Paralimpiýa hereketinde birnäçe möhüm tapgyr bolup geçdi. Ilkinji resmi [[Tomusky Paralimpiýa oýunlary (1960)|Paralimpiýa oýunlary 1960 ýylda Rimde geçirildi]]; bu çäre dokuzynjy Stoke Mandeville oýunlary bilen gabat gelse-de, indi diňe bir uruş weteranlary üçin däl-de, eýsem has giň gatnaşyjylar topary üçin niýetlenen ilkinji oýunlar boldy&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Paralympics traces roots to Second World War|publisher=Canadian Broadcasting Centre|url=http://www.cbc.ca/sports/2.720/paralympics-traces-roots-to-second-world-war-1.697123|access-date=14 April 2010|date=5 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140319072816/http://www.cbc.ca/sports/2.720/paralympics-traces-roots-to-second-world-war-1.697123|archive-date=19 March 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Olar Guttmanyň dosty we yzarlaýjysy Antonio Maglionyň başlangyjy bilen gurnaldy we maliýe taýdan doly diýen ýaly Maglionyň iş berijisi — Italiýanyň Işçileriň Milli Bagtysyz Hadysalardan Ätiýaçlandyryş Gaznasy tarapyndan üpjün edildi; şol döwürde bu gazna Halkara Sosial Üpjünçilik Assosiasiýasynyň başlygy hem bolan Renato Morelli tarapyndan dolandyrylýardy&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cerimonia allo stadio dell'Acqua Acetosa: nasce una nuova dimensione dello sport |url=https://www.coni.it/it/attivita-istituzionali/promozione-sportiva/giornata-nazionale-dello-sport/36-primo-piano/17290-inizia-l%E2%80%99olimpiade-che-affascin%C3%B2-il-mondo-il-miracolo-germania-e-la-protesta-di-taiwan.html |access-date=15 January 2023 |website=Coni.it |archive-date=19 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919104751/https://www.coni.it/it/attivita-istituzionali/promozione-sportiva/giornata-nazionale-dello-sport/36-primo-piano/17290-inizia-l%E2%80%99olimpiade-che-affascin%C3%B2-il-mondo-il-miracolo-germania-e-la-protesta-di-taiwan.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 1960 ýyldaky oýunlarda 23 ýurtdan 400 türgen bäsleşdi. 1960 ýyldan bäri Paralimpiýa oýunlary Olimpiýa oýunlary bilen şol bir ýylda geçirilýär. Başlangyç döwürde oýunlara diňe maýyp arabasyndaky türgenler gatnaşyp bilýärdi; 1976 ýyldaky tomusky oýunlarda bolsa, dürli görnüşli maýyplygy bolan türgenler ilkinji gezek tomusky Paralimpiýa oýunlaryna goşuldy. Maýyplyk toparlarynyň sanynyň artdyrylmagy bilen, 1976 ýyldaky tomusky oýunlara 40 ýurtdan 1600 türgen gatnaşdy.

Seulda geçirilen 1988 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlary Paralimpiýa hereketi üçin ýene bir möhüm tapgyr boldy. Seulda tomusky Paralimpiýa oýunlary 1988 ýylyň tomusky Olimpiýa oýunlaryndan derrew soň, şol bir şäherde we ýaryş meýdançalarynyň köpüsi ulanylyp geçirildi. Bu tejribe 1992, 1996 we 2000 ýyllarda hem dowam etdirildi. Soňra bu düzgün 2001 ýylda Halkara Paralimpiýa Komitetiniň (IPC) we Halkara Olimpiýa Komitetiniň (IOC) arasyndaky ylalaşykda resmi taýdan berkidildi we 2020 ýyla çenli uzadyldy. 2018 ýylyň 10 martynda iki komitet öz şertnamasyny 2032 ýyla çenli ýene-de uzaltdy&lt;ref name=bbc-firstglobal&gt;{{cite news|title=Paralympics 2012: London to host 'first truly global Games'|url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/18143145|publisher=BBC Sport|access-date=1 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818202303/http://www.bbc.co.uk/sport/0/disability-sport/18143145|archive-date=18 August 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Şol bir sebitde geçirilendigine garamazdan, 1992 ýylyň gyşky Paralimpiýa oýunlarynda Olimpiýa oýunlaryndakydan tapawutly ýaryş meýdançalary ulanyldy. 1994 ýylyň gyşky Paralimpiýa oýunlary bolsa, gyşky Olimpiýa oýunlary bilen şol bir meýdançalary we şol bir guramaçy komiteti ulanan ilkinji gyşky oýunlar boldy&lt;ref name=ioc-ipc-extendcontract&gt;{{cite web|title=IOC and IPC to partner until 2032 |url=https://www.olympic.org/news/ioc-and-ipc-to-partner-until-2032|publisher=Olympics|access-date=10 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311072342/https://www.olympic.org/news/ioc-and-ipc-to-partner-until-2032 |archive-date=11 March 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Gyşky oýunlar ==
{{main|Gyşky Paralimpiýa oýunlary}}
Ilkinji Gyşky Paralimpiýa oýunlary 1976 ýylda Şwesiýanyň Örnsköldswik şäherinde geçirildi. Bu, maýyplygy bolan türgenleriň dürli kategoriýalarynyň bäsleşip bilen ilkinji Paralimpiýa oýunlarydy. Olimpiýa oýunlarynda bolşy ýaly, Gyşky oýunlar hem tomusky oýunlar bilen bir ýylda we her dört ýyldan bir gezek geçirilýärdi. Bu däp Fransiýanyň Albertwil şäherindäki 1992 ýylyň oýunlaryna çenli dowam etdirildi; şondan soň, ýagny 1994 ýylyň oýunlaryndan başlap, Gyşky Paralimpiýa oýunlary we Gyşky Olimpiýa oýunlary tomusky Olimpiýa oýunlaryndan aýratynlykda, jübüt sanly ýyllarda geçirilip başlandy. Gyşky oýunlar tomusky oýunlardan iki ýyl geçenden soň guralýar&lt;ref name=&quot;winter history&quot;&gt;{{cite web|title=History of the Paralympic Games|publisher=Government of Canada|url=http://www.canada2010.gc.ca/101/histor/010203-eng.cfm|access-date=7 April 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100312224915/http://www.canada2010.gc.ca/101/histor/010203-eng.cfm|archive-date=12 March 2010}}&lt;/ref&gt;.

== Halkara Paralimpiýa Komiteti ==
Halkara Paralimpiýa Komitetleri (IPC) Paralimpiýa hereketiniň global dolandyryjy edarasydyr. Ol 211 agza guramadan, şol sanda 185 Milli Paralimpiýa Komitetinden (NPC), 18 Halkara federasiýadan, bäş sebit guramasyndan we maýyplygy bolan adamlar üçin sport boýunça halkara guramalar hökmünde tanalýan, maýyplygyň belli bir görnüşine gönükdirilen üç halkara sport federasiýasyndan ybaratdyr&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 April 2026 |title=About the IPC |url=https://www.paralympic.org/ipc/who-we-are |website=Paralympic.org}}&lt;/ref&gt;. IPC-niň prezidenti Endrýu Parsonsdyr. IPC-niň halkara merkezi edarasy Germaniýanyň Bonn şäherinde ýerleşýär&lt;ref&gt;{{cite web|title=IPC Management team|publisher=International Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org/the-ipc/management-team|access-date=25 December 2018|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181130142344/https://www.paralympic.org/the-ipc/management-team |archive-date=30 November 2018}}&lt;/ref&gt;. IPC tomusky we gyşky Paralimpiýa oýunlaryny guramak üçin jogapkärdir. Şeýle hem, ol bäş sany sport görnüşi (para-atletika, para-ýüzmek, para-pawerlifting, para-atyjylyk sporty we para-buz hokkeýi) boýunça halkara federasiýa hökmünde hyzmat edýär. Bu bolsa, IPC-den öz gözegçiligindäki bäş sport görnüşiniň her biri boýunça dünýä çempionatlaryna we beýleki ýaryşlara gözegçilik etmegi hem-de olary utgaşdyrmagy talap edýär&lt;ref name=&quot;aboutipc&quot;/&gt;.

IPC-niň agzalygyna Milli Paralimpiýa Komitetleri we halkara sport federasiýalary hem girýär&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite web|title=National Paralympic Committees |url=http://www.paralympic.org/the-ipc/national-paralympic-committees|publisher=International Paralympic Committee|access-date=25 December 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215132032/https://www.paralympic.org/the-ipc/national-paralympic-committees|archive-date=15 December 2018}}&lt;/ref&gt;. Halkara federasiýalar, Paralimpiýa sport görnüşiniň ýeke-täk wekili hökmünde IPC tarapyndan ykrar edilen garaşsyz sport federasiýalarydyr. Halkara federasiýalaryň borçlaryna Paralimpiýa oýunlarynyň dowamynda degişli sport görnüşleri boýunça ýaryş we türgenleşik meýdançalaryna tehniki taýdan gözegçilik etmek we ýolbaşçylyk etmek girýär&lt;ref&gt;{{cite web|title=International Sport Federations|url=http://www.paralympic.org/the-ipc/international-sport-federations|publisher=International Paralympic Committee|access-date=25 December 2018|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181130150316/https://www.paralympic.org/the-ipc/international-sport-federations|archive-date=30 November 2018}}&lt;/ref&gt;. Şeýle hem, IPC media hyzmatdaşlaryny ykrar edýär, resmi wekilleri we eminleri sertifikatlaşdyrýar hem-de Paralimpiýa Hartiýasynyň düzgünleriniň berjaý edilmegine jogapkärçilik çekýär&lt;ref name=&quot;movement&quot;&gt;{{cite web|title=IPC Handbook |publisher=International Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org/IPC/IPC_Handbook/ |access-date=29 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421005428/http://www.paralympic.org/IPC/IPC_Handbook/ |archive-date=21 April 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

1989 ýylda döredilen gününden bäri, IPC Halkara Olimpiýa Komitetleri (IOC) bilen hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny saklap gelýär. IPC-niň wekilleri şol bir wagtyň özünde IOC-niň agzalary bolup durýarlar we IOC-niň komitetlerinde hem-de komissiýalarynda işjeň gatnaşýarlar. Ýakyn iş gatnaşyklaryna garamazdan, bu iki dolandyryjy edara özbaşdak bolup galýar we oýunlary hem aýry-aýrylykda geçirilýär&lt;ref&gt;Gilbert and Schantz (2008) p. 170&lt;/ref&gt;.

Paralimpiýa oýunlary gatnaşyjylaryň maýyplygyna däl-de, eýsem sport gazananlaryna ünsi çekmek maksady bilen döredildi. Soňky oýunlarda bu ýaryşlaryň maýyplyga däl-de, mümkinçiliklere bagyşlanandygy nygtalýar&lt;ref name=&quot;aboutipc&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.paralympic.org/the-ipc/about-us|title=About the IPC|publisher=International Paralympic Committee|access-date=6 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224220800/http://www.paralympic.org/the-ipc/about-us|archive-date=24 December 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Hereket özüniň başlangyç döwründen bäri ep-esli ösdi; mysal üçin, Tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşýan türgenleriň sany 1960 ýylda Rimde 400 türgen bolan bolsa, 2016 ýylda Rio-de-Žaneýroda 159 ýurtdan 4342 türgene çenli artdy. Tomusky we gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň ikisi hem dünýä derejesinde ykrar edilýär&lt;ref&gt;{{cite news|title=Paralympic Games|newspaper=International Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org/paralympic-games|access-date=7 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928033406/http://www.paralympic.org/paralympic-games|archive-date=28 September 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Olimpiýa oýunlaryndan tapawutlylykda, Paralimpiýa hereketiniň resmi dili iňlis dilidir. Her bir Paralimpiý Her bir yglan ediş (meselem, açylyş dabarasyndaky ýurtlaryň geçişi wagtynda her ýurduň adynyň yglan edilmegi) şu iki ýa-da has köp dilde aýdylýar&lt;ref name=&quot;aboutipc&quot;/&gt;.

== Ady we nyşanlary ==
{{main|Paralimpiýa nyşanlary}}
[[File:Paralympic flag (2019 10).svg|thumb|right|Ak fonuň üstünde gyzyl, ýaşyl we gök reňkli üç sany egri çyzykly şekil (swoosh) bolan baýdak. Ol baýdak sütünine berkidilen we gök asman bilen gurşalan Paralimpiýa baýdagy.]]

Ady ilki başda &quot;paraplegic&quot; (oňurga şikesi bolan adamlar üçin oýunlar hökmünde döredilendigi sebäpli) we &quot;Olympic&quot; (Olimpiýa) sözleriniň birleşdirilmegi bilen emele getirilen bolsa-da, maýyplygyň beýleki görnüşlerine degişli toparlaryň hem goşulmagy bilen, bu adyň indi örän takyk däldigi hasaplanýar&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Paralympics |title=Definition of PARALYMPICS |access-date=28 August 2021 |archive-date=28 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828123944/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Paralympics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Adyň häzirki resmi düşündirişi onuň grek dilindäki &quot;pará&quot; (ýagny &quot;ýanynda&quot; ýa-da &quot;bilelikde&quot;) sözünden gelip çykýandygyna we şonuň üçin Olimpiýa oýunlary bilen deň hatarda (parallel) geçirilýän ýaryşa salgylanýandygyna esaslanýar. Seulda geçirilen 1988 ýylyň Tomusky oýunlary &quot;Paralimpiýa&quot; (Paralympic) termininiň resmi taýdan ulanylyp başlanan ilkinji gezekki pursadydy&lt;ref name=&quot;HistoryofIPC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.paralympic.org/the-ipc/history-of-the-movement |title=History of the Movement|publisher=International Paralympic Committee|access-date=4 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103065127/http://www.paralympic.org/the-ipc/history-of-the-movement|archive-date=3 January 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

&quot;Hereketdäki ruh&quot; (Spirit in Motion) — Paralimpiýa hereketiniň häzirki şygarydyr. Häzirki Paralimpiýa baýdagy 2020 ýyldan bäri ulanylýar we ol döwletleriň baýdaklarynda iň köp duş gelýän üç reňki — gyzyl, gök we ýaşyl reňkleri öz içine alýar. Reňkleriň her biri &quot;Agito&quot; (latyn dilinde &quot;hereket edýärin/titredýärin/gozgadýaryn&quot; diýmegi aňladýar) şekilinde bolup, bu Paralimpiýa hereketi üçin ýörite dizaýn edilen asimmetrik ýarymaý şekiline berlen atdyr. Üç sany &quot;Agito&quot; merkezi nokadyň daşyndan aýlanýar; bu bolsa dünýäniň dürli künjeklerinden ýygnanýan türgenleriň nyşanydyr. IPC-niň (Halkara Paralimpiýa Komitetiniň) şygary we nyşany 2003 ýylda häzirki görnüşlerine üýtgedildi. Bu üýtgeşme, paralimpiýaçylaryň bäsdeşlik ruhuna eýedigini we IPC-niň gurama hökmünde öz potensialyny amala aşyrýandygyny hem-de ony gazanmak üçin öňe gidýändigini beýan etmegi maksat edinýärdi. IPC-niň garaýşy (wiziýasy) şeýledir: &quot;Paralimpiýa türgenlerine sport ussatlygyna ýetmäge mümkinçilik bermek we dünýäni ruhlandyryp, tolgundyrmak.&quot; Paralimpiýa gimni &quot;Hymne de l'Avenir&quot; ýa-da &quot;Geljegiň gimni&quot; (Anthem of the Future) diýlip atlandyrylýar. Ol Týerri Darnis (Thierry Darnis) tarapyndan döredildi we 1996 ýylyň martynda resmi gimn hökmünde kabul edildi&lt;ref&gt;{{cite web|title=Paralympic Symbol &amp; Motto|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/IPC/Paralympic_Symbol_Motto.html|access-date=7 April 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091006082850/http://www.paralympic.org/IPC/Paralympic_Symbol_Motto.html | archive-date=6 October 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=IPC Intellectual Property Rights |publisher=International Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org/export/sites/default/IPC/IPC_Handbook/Section_1/2010_03_10_Intellectual_Property_Bylaws_GB_Approved.pdf |access-date=3 May 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619214303/http://paralympic.org/export/sites/default/IPC/IPC_Handbook/Section_1/2010_03_10_Intellectual_Property_Bylaws_GB_Approved.pdf |archive-date=19 June 2010 }}&lt;/ref&gt;.

== Dabaralar ==
=== Açylyş ===
[[File:Paralympics Opening Ceremony.jpg|thumb|left|Afinada 20 tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň açylyş dabarasy]]
Paralimpiýa Hartiýasyna laýyklykda, Paralimpiýa oýunlarynyň açylyş dabarasy dürli elementlerden ybaratdyr. Bu däp-dessurlaryň köpüsi ilki bilen Antwerpen şäherinde geçirilen 1920 ýylyň tomusky Olimpiýa oýunlarynda ýola goýlup, Olimpiýa oýunlary bilen umumy häsiýete eýe bolupdyr. Açylyş dabarasy adatça ýaryşy kabul edýän ýurduň baýdagynyň galdyrylmagy we milli gimniniň ýerine ýetirilmegi bilen başlanýar. Garşylama çäresi, kabul edýän ýurduň gimni we baýdagy bilen baglanyşykly böleklerden derrew soň, türgenleriň öz ýurtlaryna görä toparlara bölünip stadiona girmegi bilen &quot;Ýurtlaryň parady&quot; başlanýar. 1960 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlaryndan bäri, ýurtlar stadiona kabul edýän ýurduň ýa-da sebitiň resmi dilindäki elipbiý tertibinde girýärler; ýöne kabul edýän ýurduň türgenleri iň soňunda girýärler. 2020 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlaryndan başlap, degişli Olimpiýa oýunlarynyň (tomusky ýa-da gyşky) indiki kabul ediji ýurtlary, häzirki kabul ediji ýurtdan öň, kemelýän tertipde stadiona girýärler. Kabul ediji ýurt öz medeniýetini we folkloryny görkezýän sungat çykyşlaryny hödürleýär&lt;ref name=OCprotocol1&gt;{{cite web |title=The Modern Olympic Games |publisher=International Olympic Committee |page=5 |url= http://www.olympic.org/Documents/Reports/EN/en_report_668.pdf |archive-date=15 April 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150415035028/http://www.olympic.org/Documents/Reports/EN/en_report_668.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Oýunlary resmi taýdan açýan çykyşlaryň edilmegi bilen protokol bölekleri geçirilýär. Açylyş yglan edilenden soň, Paralimpiýa baýdagy stadiona getirilýär we kabul ediji ýurduň baýdagy bilen bir hatarda, Paralimpiýa gimniniň astynda galdyrylýar; şeýle hem türgenler, tälimçiler we eminler tarapyndan kasam kabul edilýär. Ahyrynda, Paralimpiýa alawy stadiona getirilýär we soňky maşal göterijä — köplenç kabul ediji ýurduň Paralimpiýa türgenine — ýetýänçä birinden beýlekisine geçirilýär; şol türgen hem stadionyň çanak görnüşli ojagyndaky Paralimpiýa alawyny ýakýar&lt;ref&gt;{{cite web |title=Paralympic opening ceremony to be 'family friendly' |publisher=Canwest News Service |work=The Vancouver Sun |date=12 March 2010 |url=https://vancouversun.com/health/Paralympic+opening+ceremony+family+friendly/2676023/story.html |access-date=3 May 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100317140459/http://www.vancouversun.com/health/Paralympic%2Bopening%2Bceremony%2Bfamily%2Bfriendly/2676023/story.html |archive-date=17 March 2010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

=== Ýapylyş dabarasy ===
Paralimpiýa oýunlarynyň ýapylyş dabarasy ähli sport ýaryşlary tamamlanandan soň geçirilýär. Ilki bilen gatnaşyjy ýurtlaryň baýdak göterijileri, soňra bolsa hiç hili milli tapawut goýulmazdan, bilelikde türgenler meýdança girýärler. Paralimpiýa baýdagy aşak düşürilýär. 1988 ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlaryndan bäri (käbir istisnalar bilen), indiki Tomusky ýa-da Gyşky Paralimpiýa oýunlaryny kabul etjek ýurduň milli baýdagy, degişli milli gimn ýaňlanýarka ýokary galdyrylýar. Oýunlar resmi taýdan ýapyk diýlip yglan edilýär we Paralimpiýa alawy söndürilýär. Bu hökmany böleklerden soň, indiki oýunlary kabul etjek ýurt öz medeniýetini şöhlelendirýän tans we teatr çykyşlary arkaly özüni gysgaça tanyşdyrýar&lt;ref&gt;[http://www.vancouver2010.com/olympic-news/n/news/victory-ceremony-podiums-at-2010-winter-games-a-testament--to-the-mountains-athletes-have-climbed-en-route-to-olympic-and-paralympic-success_264996fr.html Victory Ceremony podiums at 2010 Winter Games a testament to the mountains athletes have climbed en route to Olympic and Paralympic success], The Official website of the 2010 Olympic and Paralympic Winter Games {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100410053925/http://www.vancouver2010.com/olympic-news/n/news/victory-ceremony-podiums-at-2010-winter-games-a-testament--to-the-mountains-athletes-have-climbed-en-route-to-olympic-and-paralympic-success_264996fr.html |date=10 April 2010 }}&lt;/ref&gt;.
=== Medallary gowşurmak dabarasy ===
[[Image:2010 Winter Paralympics Men's Biathlon pursuit vi medalists.jpg|thumb|2010 ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlary wagtynda medal gowşurmak dabarasy]]
Her bir Paralimpiýa ýaryşy tamamlanandan soň medal gowşurmak dabarasy geçirilýär. Ýeňiji, ikinji we üçünji orunlary eýelän türgenler ýa-da toparlar, Halkara Paralimpiýa Komitetiniň (IPC) agzasy tarapyndan degişli medallar gowşurylanda, üç derejeli münbere çykyp durýarlar. Soňra medal gazananlaryň milli baýdaklary ýokary galdyrylýar we altyn medal gazanan türgeniň ýurdunyň milli gimni ýaňlanýar. Kabul ediji ýurduň meýletinçi raýatlary hem medal gowşurmak dabaralarynda kömekçi bolup çykyş edýärler; olar medallary gowşurýan resmi wekillere ýardam edýärler we baýdak göteriji bolup hyzmat edýärler. Her bir Paralimpiýa ýaryşy üçin degişli medal gowşurmak dabarasy, şol ýaryşyň finalyndan soň iň köp bir günüň dowamynda geçirilýär&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ceremony volunteers|publisher=Vancouver Organizing Committee for the 2010 Olympic and Paralympic Winter Games|url= http://www.vancouver2010.com/more-2010-information/work-and-volunteer/volunteer-opportunities/ceremonies-volunteers/ |access-date=4 May 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100527154709/http://www.vancouver2010.com/more-2010-information/work-and-volunteer/volunteer-opportunities/ceremonies-volunteers/|archive-date=27 May 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Deňlik ==
=== Olimpiýa oýunlary bilen gatnaşyk ===
2001 ýylyň iýun aýynda Halkara Olimpiýa Komitetini (HOK) we Halkara Paralimpiýa Komitetini (HPK) Paralimpiýa oýunlarynyň geçirilmeginiň Olimpiýa oýunlaryny geçirmek baradaky dalaşgärlik arzasyna awtomatiki usulda goşulmagyny üpjün edýän ylalaşyga gol çekdiler&lt;ref name=autogenerated2&gt;[http://www.paralympic.org/IPC/IPC-IOC_Co-operation.html IPC-IOC Co-operation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090908052424/http://www.paralympic.org/IPC/IPC-IOC_Co-operation.html |date=8 September 2009 }}, The official website of the [[International Paralympic Committee]]&lt;/ref&gt;. Bu ylalaşygyň Pekindäki 2008 ýylyň tomusky we Wankuwerdäki 2010 ýylyň gyşky Paralimpiýa oýunlaryndan başlap güýje girmegi meýilleşdirilipdi. Emma, ​​2002 ýyldaky Solt-Leýk-Siti oýunlarynyň guramaçylyk komiteti (SLOC) &quot;bir dalaşgärlik, bir şäher&quot; tejribesini ulanmagy we her iki oýun üçin ýeke-täk guramaçylyk komitetini döretmegi saýlady; şol bir usul 2004 ýyldaky Afina tomusky oýunlarynda hem dowam etdirildi. Ylalaşyk 2003 ýylda düzedişe sezewar edildi. 2006 ýyldaky gyşky Paralimpiýa oýunlarynda ýüze çykan käbir kynçylyklardan soň, 2006 ýylyň iýun aýynda ylalaşygyň möhletini uzaltmak barada täze ylalaşyga gol çekildi&lt;ref name=agreement&gt;{{cite web|title=IPC-IOC Cooperation|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/IPC/IPC-IOC_Co-operation.html |access-date=3 May 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090908052424/http://www.paralympic.org/IPC/IPC-IOC_Co-operation.html | archive-date=8 September 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;agreement2020&quot;&gt;{{cite web|title=IOC and IPC Extend Co-operation Agreement Until 2020|url=https://www.paralympic.org/news/ioc-and-ipc-extend-co-operation-agreement-until-2020|website=paralympic.org|access-date=9 March 2018|date=9 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310090023/https://www.paralympic.org/news/ioc-and-ipc-extend-co-operation-agreement-until-2020|archive-date=10 March 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ilki bilen 2012 ýyldaky tomusky Olimpiýa oýunlaryna çenli güýçde galmagy göz öňünde tutulan bu ylalaşyk, soňra 2020 ýyldaky tomusky Olimpiýa oýunlaryna çenli ähli tomusky we gyşky oýunlary öz içine alar ýaly uzaldyldy&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Olympic Charter|publisher=International Olympic Committee|page=11|year=2010|url=http://www.olympic.org/Documents/Olympic%20Charter/Charter_en_2010.pdf|access-date=29 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110505101457/http://www.olympic.org/Documents/Olympic%20Charter/Charter_en_2010.pdf|archive-date=5 May 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Mundan başga-da, häzirki wagtda yglan edilen ähli tomusky we gyşky oýunlary kabul ediji şäherler Olimpiýa we Paralimpiýa oýunlaryny bilelikde geçirmäge taýýarlyk görýärler. Bu ýagdaý 2018 ýylyň 10 martynda HOK-yň we HPK-nyň şertnamany 2032 ýyldaky tomusky Olimpiýa oýunlaryna çenli uzaltmak barada ylalaşmagy bilen has-da tassyklandy.

HOK ähli adamlaryň sport bilen meşgullanmakda deň mümkinçiliklere eýe bolmagy baradaky borçnamasyny öz Tertipnamasyna girizdi; onda şeýle diýilýär:

{{blockquote|Sport bilen meşgullanmak adam hukuklarynyň biridir. Her bir şahs hiç hili kemsitmesiz we dostluk, raýdaşlyk hem-de adalatly oýun ruhundaky özara düşünişmegi talap edýän Olimpiýa ruhuna laýyklykda sport bilen meşgullanmak mümkinçiligine eýe bolmalydyr... Haýsydyr bir ýurda ýa-da şahsa garşy jyns, din, syýasat, jyns (gender) ýa-da başga esaslarda amala aşyrylýan islendik görnüşdäki kemsitme Olimpiýa hereketine degişli bolmak bilen gabat gelmeýär.}}

Tertipnamada maýyplyk bilen baglanyşykly kemsitme barada aýratyn bellenilmese-de, onda kemsitme barada beýan edilen düzgünlerden ugur alyp, maýyplyk esasyndaky kemsitmäniň Olimpiýa Tertipnamasynyň we HOK-yň ýörelgelerine gar Bu ýagdaý, syýasy, dini, ykdysady, maýyplyk, jyns, jynsy ugrukma ýa-da jyns (rasa) alamatlary boýunça kemsitmäni gadagan edýän Paralimpiýa Hartiýasyna hem laýyk gelýär&lt;ref&gt;{{cite web|title=Paralympic Vision and Mission|publisher=International Paralympic Committee|year=2003|url=http://www.paralympic.org/sites/default/files/document/120203111830492_sec_i_chapter_1.1_paralympic_vision_and_mission_0.pdf|access-date=29 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605195759/http://paralympic.org/sites/default/files/document/120203111830492_Sec_i_chapter_1.1_Paralympic_Vision_and_Mission_0.pdf|archive-date=5 June 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Londondaky (Angliýa) guramaçylyk komitetiniň başlygy Sebastýan Ko 2012 ýyldaky tomusky Paralimpiýa we Olimpiýa oýunlary barada şeýle diýdi: &quot;Biz jemgyýetiň maýyplyga bolan garaýşyny üýtgetmegi, Paralimpiýa sportunyň ýokary derejesini bellemegi we iki oýnuň hem bitewi bir bütindigini başyndan başlap berk ornaşdyrmagy isleýäris.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news | url=https://www.theguardian.com/uk/2010/may/04/sainsburys-sponsors-paralympic-games | location=London | title=Sainsbury's announces sponsorship of 2012 Paralympics | date=4 May 2010 | work=The Guardian | first=Owen | last=Gibson | access-date=12 December 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161201174103/https://www.theguardian.com/uk/2010/may/04/sainsburys-sponsors-paralympic-games | archive-date=1 December 2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2014 ýyldaky gyşky Paralimpiýa oýunlary Russiýanyň kabul eden ilkinji şeýle oýunlary boldy. Şol döwürde Russiýa BMG-niň Maýyplygy bolan adamlaryň hukuklary baradaky konwensiýasyny tassyklady. Belläp geçmeli zat, 2010 ýylda Wankuwerde geçirilen oýunlarda Russiýanyň Paralimpiýa topary medallar sanawynda birinji orny eýelän bolsa, Olimpiýa topary garaşylandan has pes netije görkezdi. Bu ýagdaý köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýurduň Olimpiýa we Paralimpiýa toparlarynyň gazanan üstünlikleriniň arasyndaky tapawuda ünsi çekmegine sebäp boldy; sebäbi Olimpiýa türgenlerine has köp üns we maliýe serişdeleri bölünip berilýärdi&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/disabled-athletes-show-up-olympics-team/402021.html|title=Disabled Athletes Show Up Olympics Team|newspaper=[[Moscow Times]]|date=18 March 2010|access-date=11 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140311211115/http://www.themoscowtimes.com/news/article/disabled-athletes-show-up-olympics-team/402021.html|archive-date=11 March 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2014 ýyldaky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň rus guramaçylary 2007 ýyldan bäri oýunlary kabul edýän Soçi şäherini has elýeterli etmek üçin tagalla edip geldiler&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Cacciola |first1=Scott |title=Paralympics Will Drop Ban on Olympic Rings Tattoos |url=https://www.nytimes.com/2024/08/23/style/paralympics-olympic-rings-tattoo-ban.html |access-date=23 August 2024 |work=The New York Times |date=23 August 2024}}&lt;/ref&gt;.

2012 ýylda, rugsat berilmedik mahabatlandyrmany gadagan etmek çäresiniň bir bölegi hökmünde, Paralimpiýa hereketi ýaryş wagtynda Olimpiýa halkalary şekillendirilen tatuirowkalaryň ýapylmagyny talap edip başlady; munuň sebäbi Olimpiýa oýunlarynyň tehniki taýdan üçünji tarap guramasy hasaplanmagydy. 2024 ýylda türgenleriň nägilelik bildirip çykyş etmeginden soň bu gadaganlyk ýatyryldy&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.cbc.ca/news/world/sochi-paralympics-confronts-russia-s-attitude-towards-disabled-1.2558404 | work=CBC News | title=Sochi Paralympics confronts Russia's attitude towards disabled – World – CBC News | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140311083748/http://www.cbc.ca/news/world/sochi-paralympics-confronts-russia-s-attitude-towards-disabled-1.2558404 | archive-date=11 March 2014 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Halkara Paralimpiýa Komitetiniň (IPC) prezidenti Endrýu Parsons Ýaşlaryň Olimpiýa oýunlaryna meňzeş &quot;Ýaşlaryň Paralimpiýa oýunlaryny&quot; döretmegi teklip etdi, ýöne bu teklip näbelli möhlete goýboldun edildi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://heywoodfoundation.com/youth-para-sports-championship/#:~:text=INTRODUCTION%20AND%20BACKGROUND,Paralympic%20Committees%20for%20regional%20arrangements|title=Youth Para Sports Championship|website=Heywoodfoundation.com|access-date=9 June 2026}}&lt;/ref&gt;.

==== Olimpiýa oýunlarynda paralimpiýaçylar ====
{{main|Paralimpiýa we Olimpiýa oýunlaryna gatnaşan türgenleriň sanawy}}
[[Image:Oscar Pistorius-2.jpg|thumb|[[Oscar Pistorius|Oskar Pistorius]] 2007 ýylyň 8 iýulynda geçirilen ýaryşda]]
Paralimpiýa türgenleri Olimpiýa oýunlarynda bäsleşmek üçin deň mümkinçilikleri gazanmaga çalyşdylar. Munuň ilkinji mysaly Täze Zelandiyaly paralimpiýa ok-ýaýçysy Neroli Feýrhall tarapyndan görkezildi; ol Los-Anjelesde geçirilen 1984 ýylyň Tomusky Olimpiýa oýunlaryna gatnaşdy&lt;ref name=&quot;NYTimes.com&quot;&gt;{{Cite news|title=Neroli Fairhall, Champion Archer, Dies at 61|work=The New York Times|date=13 June 2006|url=https://www.nytimes.com/2006/06/13/sports/13fairhall.html|access-date=7 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130522014516/http://www.nytimes.com/2006/06/13/sports/13fairhall.html|archive-date=22 May 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2008 ýylda Günorta Afrikaly ylgaýjy Oskar Pistorius 2008 ýylyň Tomusky Olimpiýa oýunlaryna gatnaşmak hukugyny gazanmaga synanyşdy. Pistoriusyň iki aýagy hem dyzdan aşakdan kesilip aýrylypdyr we ol &quot;Össur&quot; kompaniýasy tarapyndan öndürilen iki sany uglerod süýümli protez bilen ylgaýar. Ol 400 metr aralyga ylgamak boýunça paralimpiýa dünýä rekordynyň eýesidir&lt;ref&gt;{{cite web|title=World Para Athletics Records|url=http://www.paralympic.org/world-records/athletics|publisher=International Paralympic Committee|access-date=25 December 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129195544/https://www.paralympic.org/world-records/athletics|archive-date=29 November 2018}}&lt;/ref&gt;. Pistorius 400 metr aralyga ylgawda 2008 ýylyň Tomusky Olimpiýa oýunlaryna gatnaşmak hukugyny bary-ýogy 0,70 sekunt tapawut bilen gazanyp bilmedi. Ol 2008 ýylyň Tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşmak hukugyny gazandy we bu ýerde 100, 200 hem-de 400 metr aralyga ylgawda altyn medallary gazandy&lt;ref&gt;{{Cite news|title=An Amputee Sprinter: Is He Disabled to Too-Abled|last=Longman|first=Jere|work=The New York Times|date=15 May 2007|url=https://www.nytimes.com/2007/05/15/sports/othersports/15runner.html|access-date=8 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410223905/http://www.nytimes.com/2007/05/15/sports/othersports/15runner.html|archive-date=10 April 2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2011 ýylda Pistorius 2012 ýylyň Tomusky Olimpiýa oýunlaryna gatnaşmak hukugyny gazandy we iki görnüşde bäsleşdi: ol 400 metr aralyga ylgawda ýarym finala çykdy; şeýle hem onuň topary 4 × 400 metr estafeta ylgawynda finalda 8 orny eýeledi&lt;ref&gt;{{citation|title=Paralympics 100m: Oscar Pistorius says past experience vital|url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/18146074|publisher=BBC Sport|date=21 May 2012|access-date=11 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016113752/http://www.bbc.co.uk/sport/0/disability-sport/18146074|archive-date=16 October 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Bu ýaryşlara gatnaşmak üçin ähli türgenlere deň mümkinçilikler berilýän bolsa-da, oýunlaryň ähli türgenler üçin adalatly bolup bilmezligi barada tankytlar barha artýar. Mysal üçin, 400 metr aralyga ylgawda, çep aýak protezi bilen ylgaýan türgenler sag aýak protezi bolanlara garanyňda amatly däl ýagdaýda bolup bilerler, sebäbi ýaryşlar sagat diliniň tersine ugra geçirilýär&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=24 March 2016|title=Biomechanics: Right prosthetic legs have the edge|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-03-24_531_7595/page/417|journal=Nature|volume=531|issue=7595|pages=417|doi=10.1038/531417d|bibcode=2016Natur.531T.417.|issn=0028-0836|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;.

Maýyplygy bolmadyk käbir türgenler hem Paralimpiýa oýunlarynda bäsleşýärler. Görme ukyby pes bolan türgenlere ýol görkezýänler (gidler) bäsleşigiň şeýle bir ýakyn we möhüm bölegi bolup durýar welin, görme ukyby pes türgen we ýol görkeziji bir topar hasaplanýar hem-de iki türgen hem medal gazanmaga dalaşgär bolýar&lt;ref name=&quot;thestar.com&quot;&gt;[https://www.thestar.com/sports/olympics/2010/03/13/visually_impaired_skiers_put_fate_in_guides_hands.html Visually impaired skiers put fate in guide's hands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170313181531/https://www.thestar.com/sports/olympics/2010/03/13/visually_impaired_skiers_put_fate_in_guides_hands.html |date=13 March 2017 }}, thestar.com, 13 March 2010&lt;/ref&gt;.

====Maliýeleşdirme====
1992 ýylyň tomusky Paralimpiýa oýunlaryndan başlap, soňky oýunlar hem esasy hemaýatkärleriň goşantlary bilen goldanyldy. HOK-nyň arenalarda hemaýatkärleriň logotipleriniň bolmazlygyny talap edýän Olimpiýa oýunlaryndan tapawutlylykda, Paralimpiýa oýunlary resmi hemaýatkärleriň logotipleriniň arenalaryň içinde we formalarda görkezilmegine rugsat berýär&lt;ref name=paralympic-twists&gt;{{cite news|last=Gibson|first=Owen|title=Paralympics reignite the Olympic buzz but with added twists|url=https://www.theguardian.com/sport/2012/aug/30/london-paralympics-olympics-differences-similiarities|newspaper=The Guardian|access-date=31 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140315233321/http://www.theguardian.com/sport/2012/aug/30/london-paralympics-olympics-differences-similiarities|archive-date=15 March 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Media arkaly ýaýlym ===
Olimpiýa oýunlary 1984 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlaryndan bäri dünýä mediasynda giňden beýan edilmek babatda ägirt uly ösüşi başdan geçiren bolsa-da, Paralimpiýa oýunlarynyň esasy media serişdelerinde yzygiderli orun almagy has haýal depginde amala aşdy. 2023 ýylyň iýun aýynda Halkara Paralimpiýa Komitetiniň (IPC) ýolbaşçylary ýaýlym kompaniýalarynyň arasynda Paralimpiýa oýunlaryna bolan gyzyklanmanyň artýandygyny bellediler. Olar 2024 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlary üçin dünýäniň 75%-ini öz içine alýan ýaýlym hukuklary boýunça ylalaşyklaryň bir ýyl öňünden baglaşylandygyny (köp ylalaşyklaryň &quot;soňky pursatda&quot; baglaşylan 2020 ýyl bilen deňeşdirilende) nygtadylar. Şeýle hem, ýaýlym kompaniýalarynyň Paralimpiýa oýunlaryny diňe Olimpiýa oýunlarynyň hukuklaryna goşulan, az tagalla talap edýän borç hökmünde däl-de, eýsem &quot;hakykatdanam ajaýyp sport çäresi&quot; hökmünde kabul edip başlamagy sebäpli, IPC has giňişleýin ýaýlym we ýokary hukuk tölegleri ugrunda iş alyp barýardy. Olimpiýa oýunlaryndan tapawutlylykda, IPC käbir bazarlarda Paralimpiýa oýunlarynyň sanly ýaýlym hukuklaryna eýedir; bu bolsa guramaça öz sosial media platformalary arkaly göni ýaýlymlary we iň möhüm pursatlary mahabatlandyrmaga hem-de onlaýn tomaşaçylary çekmäge mümkinçilik berýär&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=McLean |first=Heather |date=26 June 2023 |title=Paris 2024: The IPC on making the Paralympic Games the best ever while changing culture and attitudes towards disability |url=https://www.svgeurope.org/blog/headlines/paris-2024-the-ipc-on-making-the-paralympic-games-the-best-ever-while-changing-culture-and-attitudes-towards-disability/ |access-date=12 September 2024 |website=SVG Europe |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Paralimpiýa oýunlarynyň teleýaýlymy 1976 ýylda başlady, ýöne ilkinji döwürdäki ýaýlymlar diňe bir ýurt ýa-da sebit üçin niýetlenen we ýazgydan görkezilýän görnüşde bolupdy. 1992 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda 45 sagatlyk göni ýaýlym amala aşyryldy, emma ol diňe Ýewropada elýeterli boldy. Beýleki ýurtlar oýunlaryň dowamynda iň möhüm pursatlaryň jemlenen görnüşlerini (haýlaýt-lary) görkezdiler. 2000 ýylda Sidneyde geçirilen Tomusky Paralimpiýa oýunlaryna çenli ýaýlym babatda düýpli ösüş bolmady&lt;ref&gt;Cashman and Darcy (2008), pp. 100–101&lt;/ref&gt;.

2000 ýyldaky Paralimpiýa oýunlary, bu ýaryşlaryň dünýä mediasynda görkezilmegi babatda möhüm ösüşi aňlatdy. Oýunlary halkara derejesinde ýaýlymda görkezmek üçin Sidney Paralimpiýa Guramaçylyk Komiteti (SPOC) bilen &quot;All Media Sports&quot; (AMS) kompaniýasynyň arasynda ylalaşyk baglaşyldy. Ýaýlymy mümkin boldugyça köp bazara ýetirmek üçin Aziýa, Günorta Amerika we Ýewropa ýaýlym kompaniýalary bilen ylalaşyklar gazanyldy. Şeýle hem, oýunlar ilkinji gezek internet arkaly ýaýlymda görkezildi. Şeýle tagallalaryň netijesinde, Sidney Paralimpiýa oýunlary takmynan 300 million adamdan ybarat dünýä auditoriýasyna ýetdi&lt;ref name=bbcmedia&gt;{{Cite news|title=BBC criticised for scant coverage of Winter Paralympics|last=Sweney|first=Mark|work=The Guardian|date=12 March 2010|url=https://www.theguardian.com/media/2010/mar/12/bbc-criticised-coverage-winter-paralympics|access-date=30 April 2010|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228181719/http://www.theguardian.com/media/2010/mar/12/bbc-criticised-coverage-winter-paralympics|archive-date=28 February 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Şe Bu ösüşlere garamazdan, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň yzygiderli ünsüni çekmek kynçylyk döretdi; muny Beýik Britaniýada 2010 ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň ýaýlymda görkezilişi hem subut etdi. BBC teleýaýlym kompaniýasy 2010 ýyldaky Gyşky Olimpiýa oýunlaryna garanyňda, şol ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlaryny örän az möçberde görkezendigi üçin tankyt edildi. BBC käbir mazmuny öz web sahypasynda ýaýlyma bermegi we Oýunlar tamamlanandan soň bir sagatlyk iň möhüm pursatlaryň jemlenen gepleşigini görkezmegi meýilleşdirýändigini yglan etdi. Gyşky Olimpiýa oýunlary üçin bolsa BBC jemi 160 sagatlyk ýaýlym amala aşyrypdy. BBC-niň bu ýagdaýa beren jogabynda býujet çäklendirmeleriniň we &quot;wagt guşagy faktorynyň&quot; ýaýlym tertibiniň çäkli bolmagyna sebäp bolandygy bellenildi. Ýaýlymyň azaldylmagy, Beýik Britaniýanyň ilatynyň 23%-i tarapyndan tomaşa edilen 2008 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýokary reýting görkezijilerine garamazdan amala aşyryldy. Norwegiýada Norwegiýanyň Teleradioýaýlym Korporasiýasy (NRK) 2010 ýyldaky Gyşky oýunlaryň 30 sagatlyk bölegini göni ýaýlymda görkezdi. NRK-sport bölümi Wankuwerden amala aşyrylan teleýaýlym önümçiliginiň käbir böleklerini tankyt etdi we EBU-ny (Ýewropa Teleradioýaýlym Bileleşigini) meseleler barada habardar etdi; meselem, biatlon ýaryşlarynda nyşana atmak pursadynyň görkezilmezligi we çana typyş (cross-country skiing) ýaryşlarynda türgenleriň uzakdan görkezilmegi sebäpli ýaryşyň barşyny yzarlamagyň kyn bolmagy ýaly kemçilikler görkezildi. NRK buz üstünde çana hokkeýi we maýyp arabasyndaky kerling ýaryşlarynyň ýaýlym hilinden has kanagatlandy; olar bu ýaryşlaryň ýaýlym hiliniň Olimpiýa oýunlarynyň derejesine ýetendigini bellediler&lt;ref&gt;[http://www.adressa.no/sport/article1462582.ece Oppgitt over elendig Paralympics-produksjon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140412041111/http://www.adressa.no/sport/article1462582.ece |date=12 April 2014 }} (Norwegian), [[Harstad Tidende]], 25 March 2010&lt;/ref&gt;.

Paralimpiýa oýunlarynyň ähli görnüşleri teleýaýlymda görkezilmedi; häzirki wagtda IPC (Halkara Paralimpiýa Komiteti) we onuň guramaçylary Paralimpiýa oýunlarynyň ýaýlym materiallaryny taýýarlamak üçin IOC-niň (Halkara Olimpiýa Komitetiniň) media bölümi bolan &quot;Olympic Broadcasting Services&quot; (OBS) bilen şertnama baglaşýarlar. Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýaýlym 2016 ýylda 16 görnüş bilen çäklenen bolsa, 2020 ýylda bu san 19 görnüşe çenli artdyryldy. 2024 ýylda bolsa, Tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ähli 22 görnüşi ilkinji gezek teleýaýlymda görkezildi&lt;ref name=&quot;bbc-c4paralympics&quot;&gt;{{cite news |date=8 January 2010 |title=Channel 4 lands 2012 Paralympics |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/olympic_games/london_2012/8448236.stm |access-date=4 October 2013 |work=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bnow-c4paralympics&quot;&gt;{{cite web |title=C4 opens Paralympic tender process |url=http://www.broadcastnow.co.uk/c4-opens-paralympic-tender-process/5064735.article |access-date=8 February 2014 |work=Broadcast Now}}&lt;/ref&gt;.

Beýik Britaniýada &quot;Channel 4&quot; teleýaýlym kanaly 2012 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlaryndan başlap, ýaýlym hukuklaryny öz üstüne aldy. Kanal teleýaýlymda we sanly platform Onuň birnäçe mahabat roligi &quot;Cannes Lions&quot; baýraklaryna mynasyp boldy, şol sanda 2016 ýyldaky &quot;We're the Superhumans&quot; atly mahabat roligi baş baýrak bolan &quot;Grand Prix&quot;-i gazandy&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sweney |first=Mark |date=22 June 2013 |title=Cannes Lions: Dumb Ways to Die scoops top award |url=https://www.theguardian.com/media/2013/jun/22/cannes-lions-advertising-awards |access-date=23 June 2013 |work=[[The Guardian]] |location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 June 2017 |title='We're the Superhumans' Wins Film Grand Prix at Cannes to Massive Applause |url=https://www.adweek.com/creativity/were-the-superhumans-wins-film-grand-prix-at-cannes-to-massive-applause/ |access-date=22 February 2019 |website=Adweek |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. 2020 ýylyň ýanwar aýynda Beýik Britaniýanyň telekommunikasiýa pudagyny düzgünleşdiriji edarasy bolan &quot;Ofcom&quot; tarapyndan Paralimpiýa oýunlary, Olimpiýa oýunlary ýaly, &quot;A kategoriýaly&quot; (hökmany görkezilmeli) çäreleriň hataryna goşuldy; bu bolsa, Olimpiýa oýunlarynda bolşy ýaly, olaryň mugt elýeterli teleýaýlym arkaly doly ýa-da bölekleýin görkezilmegini talap edýär&lt;ref&gt;{{cite news |date=29 January 2020 |title=Ashes, Open and Champions League final 'not set for UK 'crown jewels' list' |url=https://www.sportbusiness.com/news/ashes-open-and-champions-league-final-not-set-for-uk-crown-jewels-list/ |work=SportBusiness}}&lt;/ref&gt;. &quot;Channel 4&quot; teleýaýlymy 2024 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýaýlymlarynyň jemi 20 million tomaşaçy tarapyndan görülendigini we teleýaýlymyň 2012 ýyldaky Paralimpiýa oýunlaryndan bäri iň ýokary tomaşaçy paýyna eýe bolandygyny habar berdi&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 September 2024 |title=Channel 4 Paralympics watched by 20m |url=https://advanced-television.com/2024/09/11/channel-4-paralympics-watched-by-20m/ |access-date=12 September 2024 |website=Advanced Television |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.

=== Oýunlardan daşary ===
[[Britan Kolumbiýasy Uniwersitety|Britan Kolumbiýasy Uniwersiteti]]niň (UBC) Olimpiýa oýunlarynyň täsiri (OGI) boýunça 2010 ýylda geçiren barlagy, soraga gatnaşan takmynan 1600 kanadaly raýatyň 41-50 göteriminiň pikirine görä, Kanadanyň Britan Kolumbiýasy welaýatynyň Wankuwer şäherinde geçirilen 2010 ýyldaky Paralimpiýa we Olimpiýa oýunlarynyň binalaryň, pyýada ýollarynyň we jemgyýetçilik ýerleriniň elýeterliliginiň artmagyna itergi berendigini görkezdi. Iş berijileriň 23 göterimi Oýunlaryň maýyplygy bolan adamlary işe almak islegini artdyrandygyny belledi&lt;ref&gt;[http://www.publicaffairs.ubc.ca/2010/03/04/paralympics-a-force-for-change/ Paralympics a force for change] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100511214805/http://www.publicaffairs.ubc.ca/2010/03/04/paralympics-a-force-for-change/ |date=11 May 2010 }}, [[University of British Columbia]], 4 March 2010&lt;/ref&gt;.

Halkara Paralimpiýa Komitetiniň Baş ýerine ýetiriji direktory Zawier Gonsales Hytaýyň Pekin şäherinde geçirilen 2008 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlary barada şeýle diýdi:

{{blockquote|Hytaýda (Paralimpiýa) oýunlary hakykatdanam maýyplygy bolan adamlara bolan garaýşy düýpli üýtgetmekden başlap, şäherde elýeterlilik desgalaryny gurmaga we maýyplygy bolan adamlaryň jemgyýetiň bir bölegi bolmagyna mümkinçilik berýän kanunlary üýtgetmäge çenli ähli ugurlarda özgerişlikleriň guraly boldy&lt;ref&gt;[http://www.cp24.com/2010-paralympics-about-changing-minds-not-capturing-hearts-1.491717 2010 Paralympics about changing minds, not capturing hearts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308182417/http://www.cp24.com/2010-paralympics-about-changing-minds-not-capturing-hearts-1.491717 |date=2014-03-08 }}, [[CablePulse 24]], 12 March 2010&lt;/ref&gt;.}}

=== Daun sindromy bilen kesellän türgenleriň gatnaşmagy ===
Halkara Olimpiýa Komitetiniň sporta deň derejede elýeterlilik baradaky borçnamalarynyň çäginde, Daun sindromy bilen kesellän türgenleriň Paralimpiýa oýunlaryna goşulmagy bilen baglanyşykly aladalar bildirildi. Paralimpiýa hereketi inkluziwlige çalyşýarka, Paralimpiýa suwda ýüzmek ýaryşlarynda Daun sindromy bilen kesellän türgenler üçin belli bir klassifikasiýanyň ýoklugy Daun sindromy bilen kesellän türgenler üçin deň we adalatly bäsdeşlik barada soraglary döredýär.

Halkara Paralimpiýa Komitetiniň Para suwda ýüzmek boýunça klassifikasiýa kodlary diňe bir kemçilige esaslanýar, Daun sindromy bilen kesellän adamlarda bolsa fiziki we intellektual kemçilikler bar. Daun sindromy bilen kesellän ýüzýänler S14 intellektual kemçilik kategoriýasynda bäsleşip bilseler-de (eger olar IQ synaglarynda pes baha alsalar), olar köplenç garşydaşlarynyň ýokary fiziki güýji bilen ýeňlip galýarlar&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1117707/ipc-athletes-downs-syndrome-paralympics|title=IPC urged to allow greater numbers of athletes with Down's syndrome to compete at Paralympics|publisher=Insidethegames.biz|author=Liam Morgan|date=12 January 2022|access-date=2 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/other-sports/paralympics-calls-down-syndrome-category-28545992|title=Paralympics faces calls for Down's syndrome category to ensure level playing field|publisher=Mirror|author=Liam Llewellyn|date=21 November 2022|access-date=10 February 2024}}&lt;/ref&gt;. Häzirki wagtda Daun sindromy bilen kesellän ýüzýänler üçin Paralimpiýa kategoriýasy ýok, bu bolsa olaryň intellektual taýdan kemçilikli türgenler hökmünde bäsleşmeli bolýandygyny aňladýar. Bu olaryň fiziki kemçiliklerini göz öňünde tutmaýar&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mashable.com/article/down-syndrome-athletes-paralympics|title=Athletes with Down syndrome fight for inclusion at the Paralympics|publisher=Mashable.com|author=Ariel Bogle|date=29 August 2016|access-date=2 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.skysports.com/more-sports/olympics/news/29177/12563240/paralympic-dream-for-british-down-syndrome-swimmers-at-first-national-championships|title=Paralympic dream for British Down syndrome swimmers at first national championships|publisher=Sky Sports|author=Rebecca Williams|date=11 March 2022|access-date=2 March 2024}}&lt;/ref&gt;.

Dünýäde birnäçe goldaw toparlary IPC Klassifikasiýa Kodlarynyň çarçuwasynda Daun sindromy bilen kesellän ýüzýänler üçin aýratyn klassifikasiýa kategoriýasyny goşmak üçin lobbiçilik edýärler&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.portugalresident.com/special21-celebrates-world-down-syndrome-day-in-albufeira/|title=Special21 celebrates World Down Syndrome Day in Albufeira|publisher=Portugal Resident|date=25 March 2022|access-date=2 March 2024|archive-date=2 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302211052/https://www.portugalresident.com/special21-celebrates-world-down-syndrome-day-in-albufeira/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Paralimpiýa hereketiniň içinde has köp inkluziwligi ösdürmäge gönükdirilen başlangyçlar, şol sanda kemsitmäge garşy göreşmek we Daun sindromly türgenler üçin deň mümkinçilikleri üpjün etmek boýunça goldaw we maglumatlylygy ýokarlandyrmak boýunça tagallalar ýüze çykdy&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.portugalresident.com/new-push-to-make-downs-syndrome-swimmers-eligible-for-paralympics/|title=New push to make Down's syndrome swimmers eligible for Paralympics|publisher=Portugal Resident|author=Michael Bruxo|date=14 December 2021|access-date=2 March 2024|archive-date=2 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302220949/https://www.portugalresident.com/new-push-to-make-downs-syndrome-swimmers-eligible-for-paralympics/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Dowam edýän goldawa garamazdan, mesele çözülmän galýar we Daun sindromly ýüzüjiler degişli klassifikasiýa ýollaryna girmekde kynçylyklara duçar bolýarlar&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dsiso.org/paralympics-participation-swimmers-with-down-syndrome/|title=Paralympics Participation swimmers with Down syndrome|publisher=Down Syndrome International Swimming Organisation|author=Emily Laurence|access-date=2 March 2024|archive-date=2 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302211051/https://www.dsiso.org/paralympics-participation-swimmers-with-down-syndrome/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Klassifikasiýa ==
{{main|Maýyplygy bolan türgenler üçin sport klassifikasiýasy}}
[[Image:Paralympic XC ski sitting.JPG|thumb|right|Ukrainanyň wekili Olena Ýurkowska 2010 ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlarynda oturulyp edilýän çana-şä (sit-ski) boýunça ýaryşda]]
=== Kategoriýalar ===
Halkara Paralimpiýa Komitetini (IPC) maýyplygyň on kategoriýasyny kesgitledi; bularyň hataryna fiziki, görüş we intellektual kynçylyklar girýär. Bu maýyplyklaryň haýsydyr birine eýe bolan türgenler Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşyp bilerler we her kategoriýanyň içinde maýyplygyň derejesine görä bölünerler; bu bölünişik sport görnüşine görä üýtgeýän funksional klassifikasiýa ulgamy arkaly amala aşyrylýar (her sport görnüşi maýyplygyň ähli kategoriýalaryny öz içine alyp bilmez). Bu kategoriýalar hem Tomusky, hem-de Gyşky Paralimpiýa oýunlaryna degişlidir&lt;ref name=&quot;paralympic.org&quot;&gt;{{cite web|title=Layman's Guide to Paralympic Classification|url=http://www.paralympic.org/sites/default/files/document/120716152047682_classificationguide_1.pdf|publisher=International Paralympic Committee|access-date=25 December 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309134129/https://www.paralympic.org/sites/default/files/document/120716152047682_ClassificationGuide_1.pdf|archive-date=9 March 2018}}&lt;/ref&gt;.

'''[[Fiziki maýyplyk]]''' – Fiziki maýyplygyň sekiz dürli görnüşi bar:
* Myşsa güýjüniň peselmegi – Bu kategoriýadaky bozulmalarda myşsalaryň (meselem, bir aýagyň ýa-da goluň, bedeniň bir tarapynyň ýa-da aşaky böleginiň myşsalarynyň) döredýän güýji azalýar (meselem, oňurga ýiliginiň şikesi, spina bifida, poliomielitden soňky sindrom). 
* Hereket diapazonynyň çäklenmegi – Bir ýa-da birnäçe bogunda hereket diapazony yzygiderli ýagdaýda azalýar. Artrit ýaly ýiti ýagdaýlar bu topara girmeýär. 
* Agzanyň ýitirilmegi ýa-da kemçiligi – Kesel, şikes ýa-da dogabitdi kemçilik sebäpli süňkleriň ýa-da bogunlaryň bölekleýin ýa-da doly ýoklugy (meselem, dismeliýa). 
* Aýaklaryň uzynlygynyň tapawudy – Dogabitdi kemçilik ýa-da şikes sebäpli bir aýakda süňküň ep-esli gysgalmagy ýüze çykýar. 
* Pes boý – Süňk ýa-da kekirdek gurluşlaryndaky daýanç-hereket ulgamy kemçiligi sebäpli aýaklaryň, goluň we göwdäniň gysgalmagy netijesinde boýuň pes bolmagy (meselem, ahondroplaziýa, ösüş gormonynyň ýetmezçiligi, osteogenezis imperfekta). 
* Gipertoniýa – Gipertoniýa myşsa dartgynlygynyň adaty bolmadyk derejede ýokarlanmagy we myşsanyň uzalmak ukybynyň peselmegi bilen häsiýetlendirilýär. Gipertoniýa şikes, kesel ýa-da merkezi nerw ulgamynyň zeper ýetmegi bilen baglanyşykly ýagdaýlar netijesinde ýüze çykyp biler (meselem, serebral ysmaz). 
* Ataksiýa – Ataksiýa myşsa hereketleriniň utgaşdyrylmagynyň bozulmagyndan ybarat bolan ýagdaýdyr (meselem, serebral ysmaz, Fridreýhiň ataksiýasy, köpleýin skleroz). Atetoz – Atetoz, adatça, deňagramsyz, erkden daşary hereketler we simmetrik beden durşuny saklamakda kynçylyk çekmek bilen häsiýetlendirilýär (meselem, serebral ysjagyňylyk ýa-da horeoatetoz ýagdaýlarynda).

Görüş ukybynyň bozulmagy – Görüş ukyby bozulan türgenler; bu topara bölekleýin görüşden (ýuridik taýdan kör hasaplanmaga ýeterlik derejede) başlap, doly körlüge çenli bolan ýagdaýlar degişlidir. Bu, görüş ulgamynyň bir ýa-da birnäçe böleginiň (gözüň gurluşy, reseptorlar, görüş nerwiniň ýollary we beýniniň görüş merkezi) zeper ýetmegini öz içine alýar&lt;ref name=&quot;paralympic.org&quot;/&gt;. Görüş ukyby bozulan türgenlere ýol görkezýän şahslar (gidler) ýaryşyň şeýle bir ýakyn we möhüm bölegi bolup durýar welin, görüş ukyby bozulan türgen bilen ýol görkeziji bilelikde bir topar hasaplanýar. 2012 ýyldan başlap, bu ýol görkezijiler, şeýle hem bäş adamlyk futbol oýnunda (futzalda) görüşi kadaly bolan derwezeçiler özbaşdak medallary almaga hukuk gazandylar&lt;ref name=&quot;thestar.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bbc-ablebodied&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-19422244 |title=Paralympics 2012: The able-bodied athletes at the Games |publisher=BBC News |date=31 August 2012 |access-date=31 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120831224407/http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-19422244 |archive-date=31 August 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

[[Akyl taýdan maýyplyk]] – Akyl taýdan düýpli bozulmalary we şonuň bilen baglanyşykly uýgunlaşma häsiýetindäki çäklendirmeleri bolan türgenler. Halkara Paralimpiýa Komitetiniň (IPC) işi esasan fiziki maýyplygy bolan türgenlere gönükdirilen bolsa-da, käbir Paralimpiýa oýunlaryna &quot;akyl taýdan maýyplyk&quot; topary hem goşuldy. Bu topara diňe 18 ýaşyna çenli anyklanan akyl taýdan maýyplygy bolan ýokary derejeli türgenler degişlidir. Şeýle-de bolsa, Halkara Olimpiýa Komitetiniň (IOC) ykrar eden &quot;Ýörite Olimpiýa oýunlary&quot; (Special Olympics World Games) akyl taýdan maýyplygy bolan ähli adamlar üçin açykdyr&lt;ref name=specialolympics/&gt;.

=== Klassifikasiýa ulgamy ===
{{main|Maýyplygy bolan türgenler üçin sport klassifikasiýasy}}
[[File:Goalball vid Paralympics i Aten.jpg|thumb|right|2004 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda Şwesiýanyň golbol topary]]
Paralimpiýa oýunlarynda türgenler üçin funksional klassifikasiýa ulgamy ulanylýar, ýöne dürli sport görnüşlerine baglylykda onda käbir tapawutlar bolup biler. Funksional ulgamda esasy üns türgeniň maýyplygynyň onuň sport netijelerine nähili täsir edýändigine gönükdirilýär. Bu ulgama laýyklykda, aýaklarynyň funksiýasyny doly ýitiren türgenler (köp sport görnüşlerinde) bilelikde ýaryşýarlar; sebäbi olaryň funksional ýitgisi deňdir we bu ýitginiň sebäbi ähmiýetli däldir&lt;ref name=lexi&gt;{{cite web|url=https://lexi.global/sports/impairment-to-class/|title=Lexi parasports classification guide|website=Lexi.global|access-date=13 June 2025}}&lt;/ref&gt;.

Dürli görnüşli maýyplygy bolan türgenleriň gatnaşyp bilýän ýüzmek ýa-da ýeňil atletika ýaly sport görnüşlerinde, gatnaşyjylar öz maýyplygyna we zeper ýetme derejesine baglylykda dürli synplara (klaslara) bölünýärler. Munuň maksady, türgeniň maýyplygynyň bäsdeşlerine garşy görkezýän sport netijelerine ýetirýän täsirini iň pes derejä düşürmekdir. Mysal üçin, ýeňil atletikada we ýüzmekde, görme ukyby bozulan türgenler 11–13 kategoriýalarda ýaryşýarlar; bu ýerde 11 kategoriýadaky türgenler örän pes ýagtylyk duýujylygyna we/ýa-da hiç hili ýagtylyk duýma ukybyna eýe däl bolýarlar, 13 kategoriýadaky türgenler bolsa Paralimpiýa sportuna gatnaşmaga rugsat berilýän iň ýeňil derejeli görme bozulmasyna eýe bolanlardyr&lt;ref name=class&gt;{{cite web |title=World Para Swimming Classifications and Categories – SB9, SB8. |publisher=International Paralympic Committee |url=https://www.paralympic.org/swimming/classification |access-date=17 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717085533/https://www.paralympic.org/swimming/classification|archive-date=17 July 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Athletics |publisher=Australian Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Athletics.aspx |access-date=7 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100118115126/http://www.paralympic.org.au/Sport/SportProfiles/Athletics.aspx |archive-date=18 January 2010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

====Türgenleriň funksional derejesiniň ýokarlandyrylmagy====
Käbir sport görnüşlerinde türgenlerden öz aralaryndaky fiziki çäklendirmeleri deňleşdirýän enjamlary ulanmak talap edilýär. Mysal üçin, Paralimpiýa oýunlarynda görmegiň bozulmagynyň üç dürli derejesi ykrar edilýär. S11 derejeli suwda ýüzmek boýunça türgenlerde görmegiň bozulmagy iň agyr bolýar we bu derejeli ähli ýüzüjiler has agyr görmegiň bozulmagyndan gelip çykýan islendik kemçiligiň öňüni almak üçin garaňky äýnek dakynmalydyrlar&lt;ref&gt;{{cite web|title=Goalball|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Goalball/index.html|access-date=8 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091024104216/http://www.paralympic.org/Sport/IOSD_Sports/Goalball/index.html | archive-date=24 October 2009}}&lt;/ref&gt;.

====Toparlary deňleşdirmek====
Şeýle hem, toparlaryň umumy topar hökmünde bahalandyrylýan [[Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda maýyp arabaly regbi|maýyp arabaly regbi]] ýa-da estafeta görnüşindeli ýüzüş ýaly toparlaýyn ýaryşlar bar. Her bir türgene, hereket mümkinçiliginiň çäkliligi esasynda, şol sport görnüşine mahsus bolan bal berilýär. Pes bal, ýokary bala garanyňda, hereket mümkinçiliginiň has çynlakaý derejede çäklidigini aňladýar. Deň bäsleşigi üpjün etmek üçin, meýdançada bir wagtda hereket edýän toparyň umumy ballarynyň jemi bellenilen iň ýokary çäkden geçmeli däldir. Meselem, maýyp arabaly regbide dört oýunçynyň maýyplyk derejesini aňladýan ballarynyň jemi sekiz baldan köp bolmaly däldir. Ýöne ýüzüş boýunça estafeta ýaryşlarynda dürli umumy bal çäkleri göz öňünde tutulan dört kategoriýa bar. Her toparyň umumy baly degişli kategoriýanyň bellenilen çäginden az bolmalydyr.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Wheelchair Rugby|publisher=International Paralympic Committee|url=http://www.paralympic.org/Sport/IF_Sports/Wheelchair_Rugby/index.html|access-date=8 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619180525/http://paralympic.org/Sport/IF_Sports/Wheelchair_Rugby/index.html|archive-date=19 June 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://lexi.global/sports/swimming/swimming-relay/34-point-relay|access-date=13 June 2025|title=Lexi Paralympic Swimming Classifications: 34 point relay|website=Lexi.global}}&lt;/ref&gt;.

== Sport ==
{{main|Paralimpiýa sport görnüşleri}}
Tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyna ýigrimi iki, gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyna bolsa alty sany sport görnüşi girýär. Käbir sport görnüşleriniň özünde birnäçe ýaryş görnüşi bar. Meselem, dag-çaňgy sportunda aşak düşmek (downhill), super-kombinasiýa, super-G, slalom we ägirt uly slalom (giant slalom) ýaly görnüşler bar. Halkara Paralimpiýa Komitetiniň (IPC) garamagyna sport görnüşleriniň käbiri degişli bolsa-da, hemmesi däl. Belli bir maýyplyk toparlaryna mahsus bolan käbir sport görnüşlerine beýleki halkara guramalar, ýagny Halkara Sport Federasiýalary (IF) gözegçilik edýär; olaryň arasynda Halkara Araba we Amputasiýa edilenleriň Sport Federasiýasy (IWAS), Halkara Körleriň Sport Federasiýasy (IBSA) we Serebral Palsiýaly Adamlaryň Halkara Sport we Dynç Alyş Assosiasiýasy (CP-ISRA) ýaly guramalar bar. Bu halkara sport federasiýalarynyň milli bölümleri, şol sanda milli derejede türgenleri saýlap almak we sport işlerine ýolbaşçylyk etmek bilen meşgullanýan Milli Paralimpiýa Komitetleri hereket edýär&lt;ref&gt;{{cite web|title=Organization |publisher=International Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org/IPC/Organization/ |access-date=14 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421005622/http://www.paralympic.org/IPC/Organization/ |archive-date=21 April 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sport |publisher=International Paralympic Committee |url=http://www.paralympic.org/Sport/ |access-date=14 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100305234248/http://www.paralympic.org/Sport/ |archive-date=5 March 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Aldawçylyk baradaky aýyplamalar ==
{{main|Paralimpiýa oýunlarynda aldawçylyk}}
2000 ýyldaky Sidney oýunlaryndan soň, ispan basketbolçysy, zehin taýdan maýyplygy bolanlar (ID) üçin niýetlenen ýaryşda altyn medal gazanan Ispaniýanyň basketbol toparynyň käbir agzalarynyň hakykatdanam maýyplygynyň ýokdugyny öňe sürdi. Ol on iki adamlyk topardan diňe iki türgeniň zehin taýdan maýyplygy bolan türgenlere degişli talaplara laýyk gelýändigini aýtdy&lt;ref name=cheating2&gt;{{Cite news|title=Cheating shame of Paralympics|last=Slot|first=Owen|work=The Daily Telegraph|date=3 February 2001|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/2998162/Cheating-shame-of-Paralympics.html|access-date=7 April 2010|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20111222162456/http://www.telegraph.co.uk/sport/2998162/Cheating-shame-of-Paralympics.html|archive-date=22 December 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Bu ýagdaý jedellere sebäp boldy we Halkara Paralimpiýa Komitetini (IPC) Ispaniýanyň Milli Paralimpiýa Komitetini derňew geçirmäge çagyrdy&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.paralympic.org/release/Main_Sections_Menu/Media/Press_Releases/2000_11_27_a.html |title=IPC Calls For Full Investigation|access-date=7 April 2010|date=27 November 2000|publisher=International Paralympic Committee |archive-url = https://web.archive.org/web/20060118062536/http://www.paralympic.org/release/Main_Sections_Menu/Media/Press_Releases/2000_11_27_a.html |archive-date = 18 January 2006}}&lt;/ref&gt;. Derňew netijesinde, zehin taýdan maýyplyk boýunça düzgünleri bozan birnäçe ispan türgeni ýüze çykaryldy. Zehin taýdan maýyplyk boýunça ýaryşlara gözegçilik edýän federasiýanyň prezidenti Fernando Martin Wisente beren interwýusynda, dünýä boýunça türgenleriň gatnaşmak düzgünlerini bozýandygyny boýun aldy. IPC hem öz gezeginde derňew işine başlady. IPC-niň derňewiniň netijeleri ispan türgeniniň aýyplamalaryny tassyklady we bu ýagdaýyň diňe basketbol ýaryşy ýa-da ispan türgenleri bilen çäklenmändigini ýüze çykardy. Netijede, zehin taýdan maýyplyk boýunça ähli ýaryşlar näbelli möhlete çenli togtadyldy&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.paralympic.org/release/Main_Sections_Menu/Media/Press_Releases/2001_03_09_a.html |title=IPC Suspends INAS-FID from Membership|access-date=7 April 2010|date=9 March 2001|publisher=International Paralympic Committee |archive-url = https://web.archive.org/web/20041224162629/http://www.paralympic.org/release/Main_Sections_Menu/Media/Press_Releases/2001_03_09_a.html |archive-date = 24 December 2004}}&lt;/ref&gt;. Zehin taýdan maýyplygy bolan türgenleriň gatnaşmagyny düzgünleşdirýän talaplar we gözegçilik çäreleri berkidilenden soň, 2008 ýyldaky oýunlardan soň bu gadaganlyk aýryldy. 2012 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda zehin taýdan maýyplygy bolan türgenler üçin ýüzmek, ýeňil atletika, stoluň üstünde oýnalýan tennis we gaýykda kürek çekmek ýaly dört görnüşde ýaryşlaryň geçirilmegi meýilleşdirildi&lt;ref name=cheating&gt;{{Cite news|title=Cheating does happen in the Paralympics|last=Grey-Thompson|first=Tanni|date=11 September 2008|work=The Daily Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/2798515/Cheating-does-happens-in-the-Paralympics-Paralympics.html|access-date=7 April 2010|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828224222/http://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/2798515/Cheating-does-happens-in-the-Paralympics-Paralympics.html|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Re-Inclusion of Athletes with Intellectual Impairment in Paralympic Sports |last=Van de Vliet |first=Peter |publisher=International Paralympic Committee |date=15 December 2009 |url=http://www.paralympic.org/export/sites/default/Sport/Classification/2009_12_15_Memo_IPC_Membership_ID_Athlete_Reinclusion_FINAL.pdf |access-date=7 April 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605163054/http://www.paralympic.org/export/sites/default/Sport/Classification/2009_12_15_Memo_IPC_Membership_ID_Athlete_Reinclusion_FINAL.pdf |archive-date=5 June 2011 }}&lt;/ref&gt;.

Paralimpiýa oýunlaryna steroidleriň ulanylmagy hem kölege saldy. Pekinde geçirilen 2008 ýyldaky oýunlarda, gadagan edilen maddalaryň barlygy anyklanan üç sany pauerlifting türgeni we bir nemes basketbolçysy ýaryşlardan çetleşdirildi. Bu, 2000 ýyldaky oýunlarda ýaryşlardan çetleşdirilen on sany pauerlifting türgeni we bir ýeňil atletika türgeni bilen deňeşdirilende azdy&lt;ref name=steroids&gt;{{Cite magazine|title=Paralympians can do the same thing as Olympic athletes-including cheating|publisher=CNNSI.com|magazine=Sports Illustrated|date=6 March 2002|url=http://sportsillustrated.cnn.com/more/news/2002/03/06/paralympics_cheating_ap/|access-date=7 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828002849/http://sportsillustrated.cnn.com/more/news/2002/03/06/paralympics_cheating_ap|archive-date=28 August 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Nemes lyžaçysy Tomas Oelsner steroidleriň barlygy anyklanan ilkinji Gyşky Paralimpiýa türgeni boldy. Ol 2002 ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlarynda iki sany altyn medal gazanypdy, ýöne barlagda gadagan edilen maddanyň tapylmagyndan soň medallary yzyna alyndy&lt;ref&gt;{{cite web|title=Skier Fails Drug Test |last=Maffly |first=Bryan |publisher=Salt Lake 2002 Paralympics |date=13 March 2002 |url=http://saltlake2002.paralympic.org/ |access-date=7 April 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100605042933/http://saltlake2002.paralympic.org/ |archive-date=5 June 2010 }}&lt;/ref&gt;. Wankuwerde geçirilen 2010 ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlarynda şwed kerlingçisi Glenn Ikoneniň barlagynda gadagan edilen maddanyň barlygy anyklandy we ol IPC tarapyndan alty aý möhlet bilen ýaryşlardan çetleşdirildi&lt;ref&gt;[http://www.paralympic.org/news/anti-doping-rule-violation-swedish-wheelchair-curler Anti-Doping Rule Violation of Swedish Wheelchair Curler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316004137/http://www.paralympic.org/news/anti-doping-rule-violation-swedish-wheelchair-curler |date=16 March 2014 }}, [[International Paralympic Committee]] (IPC), 4 May 2010&lt;/ref&gt;. Ol kerling ýaryşynyň galan böleginden çetleşdirildi, ýöne onuň toparyna ýaryşy dowam etdirmäge 54 ýaşly kerlingçi lukmanynyň oňa gadagan edilen maddalaryň sanawyndaky bir derman serişdesini belländigini aýtdy&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Winter Paralympics 2010: Wheelchair curler's positive drug test mars closing ceremony|last=Davies|first=Gareth|publisher=Telegraph Media Group Limited|work=The Telegraph|date=21 March 2010|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/7494715/Winter-Paralympics-2010-Wheelchair-curlers-positive-drug-test-mars-closing-ceremony.html|access-date=3 May 2010|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828224228/http://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/7494715/Winter-Paralympics-2010-Wheelchair-curlers-positive-drug-test-mars-closing-ceremony.html|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Swedish wheelchair curler suspended for use of an illegal drug |last=Little |first=Lyndon |publisher=Canwest Publishing Inc. |work=The Vancouver Sun |date=19 March 2010 |url=https://vancouversun.com/sports/2010wintergames/Swedish+wheelchair+curler+suspended+illegal+drug/2703907/story.html |access-date=3 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100424033136/http://www.vancouversun.com/sports/2010wintergames/Swedish%2Bwheelchair%2Bcurler%2Bsuspended%2Billegal%2Bdrug/2703907/story.html |archive-date=24 April 2010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Paralimpiýa resmileriniň häzirki wagtda ýüzbe-ýüz bolýan ýene bir meselesi &quot;busting&quot; (gan basyşyny emeli ýol bilen ýokarlandyrmak) usulydyr. Sportçylar, köplenç öz bedenine zyýan ýetirmek arkaly gan basyşyny emeli ýol bilen ýokarlandyryp bilýärler; bu usulyň netijeliligi 15%-e çenli artdyryp bilýändigi subut edildi. Bu usul, esasanam, ýaryşyň dowamlylygy ýokary bolan sport görnüşlerinde, meselem, çiş-ýurtly ýerlerde geçirilýän çyzykly ylgawly (cross-country) çana typmak ýaryşlarynda has netijelidir. Gan basyşyny ýokarlandyrmak üçin sportçylar bil-oňurga şikesiniň aşagyndaky beden agzalaryna (aýaklara ýa-da gollara) bilkastdan şikes ýetirýärler. Şeýle şikeslere süňk döwmek, agzalary aşa berk daňmak we ýokary basyşly kompression joraplary ulanmak ýaly hereketler girip biler. Şikes agyrysyz bolup, ýöne sportçynyň gan basyşyna täsir edýär&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Feel-bad story of the day: Paralympians appear to be cheating|work=The National Post|agency=Agence France-Presse|date=17 March 2010|url=https://nationalpost.com/sports/feel-bad-story-of-the-day-paralympians-appear-to-be-cheating|access-date=25 December 2018|archive-url=https://archive.today/20181225193021/https://nationalpost.com/sports/feel-bad-story-of-the-day-paralympians-appear-to-be-cheating|archive-date=25 December 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Ýene bir ähtimal mesele, Paralimpiýa sportçylarynyň arasynda gen terapiýasynyň ulanylmagydyr. Ähli Paralimpiýa sportçylaryna gen dopingi arkaly öz ukyp-başarnyklaryny ýokarlandyrmak gadagan edilendir, ýöne bu düşünjeleri biri-birinden tapawutlandyrmak gaty kyn meseledir.[99] Bütindünýä Antidoping Agentligi (WADA) häzirki wagtda gen dopingi we gen terapiýasy boýunça barlaglary geçirýär; munuň bir sebäbi hem, biri-biri bilen ýakyn baglanyşykly bolan bu iki düşünjäniň arasyndaky serhedi kesgitlemekdir&lt;ref name=&quot;WADA&quot;&gt;{{cite web |publisher=World Anti Doping Agency |date=October 2009 |title=Gene Doping |url=http://www.wada-ama.org/en/Science-Medicine/Science-topics/Gene-Doping/ |access-date=27 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091121094012/http://www.wada-ama.org/en/Science-Medicine/Science-topics/Gene-Doping/ |archive-date=21 November 2009}}.&lt;/ref&gt;.

IPC (Halkara Paralimpiýa Komitetleri) 2003 ýyldan bäri WADA bilen hyzmatdaşlyk edip, öz Paralimpiýa sportçylarynyň arasynda WADA-nyň antidoping düzgünnamasyna berjaý edilmegini üpjün edip gelýär. Şeýle hem IPC, Paralimpiýa sportunda dopingiň ähtimal täsirini has-da azaltmak maksady bilen, her bir oýunlarda barlagdan geçirilýän sportçylaryň sanyny artdyrmagy dowam etdirmegi wada berdi.[101] Sportçylaryň ählisiniň WADA-nyň düzgünlerine laýyklykda çykyş etmegini üpjün etmek üçin, IPC tarapyndan ýaryşlaryň dowamynda we ýaryşlardan daşary hökmany barlaglar hem girizildi&lt;ref name=&quot;PlayTrue&quot;&gt;{{cite magazine |publisher=World Anti-Doping Agency |date=2008 |magazine=Play True |issue=3 |title=Levelling the Playing Field |url=http://www.wada-ama.org/Documents/Resources/Publications/PlayTrue_Magazine/PlayTrue_2008_3_Levelling_the_Playing_Field_EN.pdf |access-date=13 April 2012 |url-status=dead |archive-date=29 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529042027/http://www.wada-ama.org/Documents/Resources/Publications/PlayTrue_Magazine/PlayTrue_2008_3_Levelling_the_Playing_Field_EN.pdf}}&lt;/ref&gt;.

Sud-lukmançylyk seljermesi üçin nusgalary iberenden soň, IPC Soçide geçirilen 2014 ýylyň Gyşky Paralimpiýa oýunlarynda rus sportçylarynyň arasynda giň ýaýran doping ulgamynyň hereket edendigini tassyklaýan subutnamalary tapdy&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{Cite news|title=The IPC suspends the Russian Paralympic Committee with immediate effect|publisher=IPC |date=7 August 2016|url=https://www.paralympic.org/news/ipc-suspends-russian-paralympic-committee-immediate-effect|access-date=27 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171207035019/https://www.paralympic.org/news/ipc-suspends-russian-paralympic-committee-immediate-effect|archive-date=7 December 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2016 ýylyň 7 awgustynda IPC-niň Ýolbaşçy geňeşi biragyzdan karara gelip, tutuş Russiýa toparyny 2016 ýylyň Tomusky Paralimpiýa oýunlaryndan çetleşdirdi; munuň sebäbi hökmünde Russiýanyň Paralimpiýa Komitetiniň IPC-niň Antidoping düzgünnamasyny we &quot;esasy konstitusion talap&quot; bolup IPC-niň prezidenti ser Filip Kreýwen Orsýetiň hökümetiniň &quot;para sportçylaryny betbagtçylykly ýagdaýda şowsuzlyga uçradandygyny&quot; aýtdy&lt;ref&gt;{{Cite news|title=The IPC decision on the membership status of the Russian Paralympic Committee|publisher=IPC |first1=Todd |last1=Nicholson |date=7 August 2016|url=https://www.paralympic.org/news/ipc-decision-membership-status-russian-paralympic-committee |access-date=27 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828210654/https://www.paralympic.org/news/ipc-decision-membership-status-russian-paralympic-committee|archive-date=28 August 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. IPC-niň sportçylar geňeşiniň başlygy we CPC agzasy Todd Nikolson Orsýetiň sportçylary &quot;global başarnygyny görkezmek&quot; üçin &quot;piýonlar&quot; hökmünde ulanandygyny aýtdy&lt;ref&gt;{{Cite news|title=The IPC decision on the membership status of the Russian Paralympic Committee|publisher=IPC |first1=Philip |last1=Craven |date=7 August 2016 |url=https://www.paralympic.org/news/ipc-decision-membership-status-russian-paralympic-committee-0 |access-date=27 November 2017|url-status=live|archive-date=28 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828203613/https://www.paralympic.org/news/ipc-decision-membership-status-russian-paralympic-committee-0}}&lt;/ref&gt;.

Orsýetli sportçylara 2020 ýyldaky Tokio Paralimpiýa oýunlarynda bitarap baýdak astynda bäsleşmäge rugsat berildi, ýöne Orsýetiň Ukraina doly göwrümli çozuşyndan soň Russiýa (we Belarus) 2022 ýylda ýene-de doly çykaryldy. 2025 ýylyň sentýabrynda IPC Orsýetiň 2026 ýylda bäsleşmegine girizilen çäklendirmeleri aýyrdy, emma käbir halkara sport federasiýalarynyň gadaganlyklary onuň ähli sport görnüşlerine gatnaşmagyna päsgel berýär.

== Görnükli çempionlar we gazanylan üstünlikler ==
{{main|Paralimpiýa medallarynyň eýeleriniň sanawy|Paralimpiýa oýunlarynda birnäçe gezek altyn medal gazananlaryň sanawy}}
ABŞ-ly Trischa Zorn taryhda iň köp medal gazanan paralimpiýaçydyr. Ol görme ukyby bolmadyk türgenler üçin niýetlenen ýüzüş ýaryşlaryna gatnaşyp, jemi 55 medal (şol sanda 41 altyn medal) gazandy. Onuň Paralimpiýa karýerasy 1980 ýyldan 2004 ýyla çenli, ýagny 24 ýyllap dowam etdi. Şeýle-de, ol 1980 ýylda ABŞ-nyň Olimpiýa ýüzüş toparynda ätiýaçdaky türgen hökmünde bellige alnypdy, ýöne ABŞ-nyň we onuň birnäçe ýaranynyň boýkoty sebäpli Olimpiýa oýunlaryna gatnaşyp bilmedi&lt;ref&gt;{{cite web|title=Trischa Zorn-Hudson|publisher=USA Swimming|url=http://www.usaswimming.org/_Rainbow/Documents/9c996fd2-8691-48d4-87f4-b51a5c65133a/Trischa%20Zorn-Hudson%20Resume%202009.pdf|access-date=8 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619095827/http://usaswimming.org/_Rainbow/Documents/9c996fd2-8691-48d4-87f4-b51a5c65133a/Trischa%20Zorn-Hudson%20Resume%202009.pdf|archive-date=19 June 2010|url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|title=Trischa Zorn|publisher=CNN |magazine=Sports Illustrated |url=http://sportsillustrated.cnn.com/paralympics/news/2000/09/15/zorn_bios/|access-date=8 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023100121/http://sportsillustrated.cnn.com/paralympics/news/2000/09/15/zorn_bios/|archive-date=23 October 2012|url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Norwegiýaly Ragnhild Myklebust Gyşky Paralimpiýa oýunlarynda gazanylan medallaryň sany boýunça rekordyň eýesidir. 1988 we 2002 ýyllar aralygynda dürli ýaryşlara gatnaşyp, ol jemi 22 medal (şol sanda 17 altyn medal) gazandy. 2002 ýyldaky oýunlarda bäş sany altyn medal gazanandan soň, ol 58 ýaşynda sport karýerasyny tamamlady. Täze Zelandiýadan bolan we aşaky beden bölegi şikesli (paraplegik) ok-ýaý atyjy Neroli Fairhall, 1984 ýylda Los-Anjelesde geçirilen Tomusky Olimpiýa oýunlaryna gatnaşyp, Olimpiýa oýunlaryna gatnaşan ilkinji şikesli türgen we üçünji paralimpiýaçy boldy. Ol Olimpiýa oýunlaryndaky ok-ýaý atyş ýaryşynda otuz dördünji orny eýeledi, şol bir görnüşde bolsa Paralimpiýa oýunlarynyň altyn medalyny gazandy&lt;ref&gt;{{cite web|title=2002 Winter Paralympics |publisher=Disabled Sports USA |work=Challenge Magazine |date=Spring 2002 |url=http://www.dsusa.org/ChallMagarchive/challmag-spring02-winterparalympics.html |access-date=19 April 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030427080320/http://www.dsusa.org/ChallMagarchive/challmag-spring02-winterparalympics.html |archive-date=27 April 2003 }}&lt;/ref&gt;.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{Olimpiýa oýunlary}}
{{Paralimpiýa oýunlary}}</text>
      <sha1>m4x57okfb5e66znltkh15fisz9x2rl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leani Ratri Oktila</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25094</id>
    <revision>
      <id>271120</id>
      <timestamp>2026-10-02T12:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <comment>Sahypa döretdi, mazmuny: '{{Infobox sportsperson | name                    = Leani Ratri Oktila | image                   = 20191209 PBSI WorldTourFinals GalaDinner (31 of 31).jpg | caption                 = Oktila 2019-njy ýylky BWF World Tour finalynyň gala agşamynda 2019-njy ýylky [[BWF baýraklary|BWF baýragyny]] aldy | birth_name              =  | birth_date              = {{Birth date and age|1991|05|06|df=y}} | birth_place             = [[Kampar regensi|Kampar]], [[Riau]], I...'</comment>
      <origin>271120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23610" sha1="hb5vo8ez8m56ih5ukyv8ddpsdnhk10w" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name                    = Leani Ratri Oktila
| image                   = 20191209 PBSI WorldTourFinals GalaDinner (31 of 31).jpg
| caption                 = Oktila 2019-njy ýylky BWF World Tour finalynyň gala agşamynda 2019-njy ýylky [[BWF baýraklary|BWF baýragyny]] aldy
| birth_name              = 
| birth_date              = {{Birth date and age|1991|05|06|df=y}}
| birth_place             = [[Kampar regensi|Kampar]], [[Riau]], [[Indoneziýa]]
| death_date              = 
| height                  = 162 sm
| weight                  = 69 kg 
| event                   = Aýallaryň ýekebara SL4&lt;br /&gt;Aýallaryň jübütler SL3-SU5&lt;br /&gt;Garyşyk jübütler SL3-SU5
| highest_ranking         = 1 (AY 27 Awgust 2019)&lt;br /&gt; 1 (AJ [[Khalimatus Sadiyah]] bilen 18 Fewral 2020)&lt;br /&gt; 1 (GJ [[Hary Susanto]] bilen 18 Fewral 2020) 
| current_ranking         =  
| current_ranking_date    = 
| country                 = {{INA}}
| coach                   = 
| career_record           = 
| handedness              = Sag
| best_result             = 
| bwfbadminton_id         = P60966
| bwfpara_id              = 428b85f6-b1c0-4cd4-81dc-f8776f0471e7
| medal_templates          =
{{Medal|Sport|Aýallaryň [[para-badminton]]y}}
{{Medal|Country | {{INA}}}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton|2020 Tokio]] | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - aýallaryň SL3-SU5 jübütleri|Aýallaryň jübütleri]]}}
{{Medal|Gold | 2020 Tokio | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - garyşyk jübütler SL3-SU5|Garyşyk jübütler]]}}
{{Medal|Gold | [[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2024 Pariž]] | [[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - garyşyk jübütler SL3-SU5|Garyşyk jübütler]]}}
{{Medal|Silver | 2020 Tokio | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - aýallaryň ýekebara SL4|Aýallaryň ýekebara ýaryşy]]}}
{{Medal|Silver | 2024 Pariž | [[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - aýallaryň ýekebara SL4|Aýallaryň ýekebara ýaryşy]]}}
{{Medal|Competition|[[BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|Dünýä çempionatlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2017 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2017 Ulsan]] | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2019 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2019 Bazel]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2019 Bazel | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold |[[2022 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2022 Tokio]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | [[2024 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2024 Pattaya]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2024 Pattaya | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2026 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2026 Manama]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2026 Manama | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Silver | 2017 Ulsan | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Silver | 2019 Bazel | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Silver | 2024 Pattaya | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Silver | 2026 Manama | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Bronze | 2017 Ulsan | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Competition|[[IWAS Dünýä oýunlary#IWAS Dünýä oýunlary|World Abilitysport oýunlary]]}}
{{Medal|Gold|[[IWAS Dünýä oýunlary#IWAS Dünýä oýunlary|2023 Nakhon Ratchasima]]|{{nowrap|Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}}}&lt;ref name=&quot;wabl23&quot;&gt;{{cite news |first= |last= |title=World Abilitysport Games 2023 - Badminton |url=https://worldabilitysportgames2023.com/sports/badminton-2/ |publisher=World Abilitysport Games 2023 |date= |access-date=8 December 2023 |language=en |archive-date=8 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208062841/https://worldabilitysportgames2023.com/sports/badminton-2/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{Medal|Gold|2023 ýylky Nakhon Ratchasima|{{nowrap|Aýallaryň jübütleri}}}}
{{Medal|Gold|2023 ýylky Nakhon Ratchasima|{{nowrap|Garyşyk jübütler}}}}
{{Medal|Competition|[[Aziýa Para oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2014 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton|2014 Inçhon]] | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2018 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton|2018 Jakarta]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2018 Jakarta | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2022 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton|2022 Hangzhou]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2022 Hangzhou | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Silver | 2014 Inçhon | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Silver | 2018 Jakarta | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Silver | 2022 Hangzhou | [[2022 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton - aýallaryň ýekebara SL4|Aýallaryň ýekebara ýaryşy]]}}
{{Medal|Bronze | 2014 Inçhon | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Competition|[[ASEAN Para oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2015 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2015 Singapur]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2015 Singapur | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2015 Singapur | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2017 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2017 Kuala-Lumpur]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2017 Kuala-Lumpur | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2017 Kuala-Lumpur | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2023 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2023 Kamboja]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2023 Kamboja | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2023 Kamboja | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2025 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2025 Nakhon Ratchasima]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2025 Nakhon Ratchasima | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2025 Nakhon Ratchasima | Garyşyk jübütler}}
}}
'''Leani Ratri Oktila''' (doglan senesi: 1991 ýylky 6 maýy) — indoneziýaly para-badmintonçydyr. Ol bu sportuň üç görnüşinde-de (aýallaryň arasynda ýekelik, aýallaryň arasynda jübütlik we garyşyk jübütlik) iň ýokary dünýä derejesinde çykyş etdi.

Sumatra adasyndaky Riau welaýatynyň Kampar etrabynda, Siabu obasynda on çaganyň ikinjisi bolup dünýä inen Oktila, ýönekeý maşgalada terbiýelendi; onuň kakasy ýerli ekinleri bejerýän daýhan, ejesi bolsa kiçi göwrümli işler arkaly maşgalanyň geçinmegine goşant goşýan öý hojalykçysydy. Oktila ilkinji bilimini Riau welaýatyndaky ýerli mekdeplerde aldy we şol ýerde başlangyç hem-de orta mekdep bilimini tamamlady; soňra bolsa sportdaky mümkinçilikler ony türgenleşmek üçin başga ýere göçmäge iterdi.

2021 ýylda ol Indoneziýanyň adyndan çykyş edip, 2020 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň aýallaryň arasyndaky jübütlik (SL3–SU5) ýaryşynda Khalimatus Sadiýa bilen bilelikde para-badminton boýunça ilkinji altyn medalyny gazandy. Şeýle-de, Oktila aýallaryň arasyndaky ýekelik ýaryşynda kümüş medal gazandy.

== Karýerasy ==
Oktila badminton bilen ýedi ýaşynda, ene-atasynyň gönüden-göni ýolbaşçylygy astynda tanyşdy. Onuň zehini tapawutlanyp durýardy, bu bolsa oňa ýaşlykdan üstünlik gazanmaga, şol sanda milli ýaryşlarda öz welaýatyna wekilçilik etmäge mümkinçilik berdi. Ilki bilen, Oktila 8 ýaşyndan başlap adaty türgen hökmünde badminton oýnady we 1999 ýyldan başlap milli ýaryşlarda bäsleşdi. Emma 2011 ýylda Oktila motosikl heläkçiligine uçrady; netijede onuň çep aýagy gysgaldy we sag aýagyndan 7 sm gysga boldy. Şonuň üçin ol maýyplygy bolan türgenleriň derejesine (klassyna) geçmegi ýüregine düwdi. Derrew görkezilen lukmançylyk kömegi hassahana ýerleşdirilmegini we şikesleri bejermek üçin birnäçe operasiýany öz içine aldy, ýöne olar hereket etmekde we deňagramlylygy saklamakda dowamly kynçylyklary döretdi. Oktilanyň dikeldiş prosesi 2011 ýyldan 2012 ýyla çenli bir ýyldan gowrak wagt dowam etdi we zeper ýeten aýagynyň esasy funksiýalaryny dikeltmäge gönükdirilen intensiw fizioterapiýa seanslaryny öz içine aldy. Şeýle tagallalara garamazdan, şikes galyp galdy we onuň fiziki mümkinçiliklerini düýpli üýtgetdi&lt;ref name=&quot;wow.tribunnews.com&quot;&gt;{{cite news |title=Kisah Leani Ratri Oktila Merangkai Karir Badminton Usai Kecelakaan Hingga Jadi Nomor Satu Dunia |url=https://wow.tribunnews.com/2018/10/06/kisah-leani-ratri-oktila-merangkai-karier-badminton-usai-kecelakaan-hingga-jadi-nomor-satu-dunia |website=[[Tribun News]] |date=6 October 2018 |language=id}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Setiawan|first=Lalu Hendri Bagus|date=12 October 2018|title=Pernah Bertubuh Normal, Begini Kisah Oktila Leani Ratri Akhirnya Jadi Atlet Difabel|url=https://www.grid.id/read/04954783/pernah-bertubuh-normal-begini-kisah-oktila-leani-ratri-akhirnya-jadi-atlet-difabel|website=[[Grid Network|Grid.ID]]|language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908030650/https://www.grid.id/read/04954783/pernah-bertubuh-normal-begini-kisah-oktila-leani-ratri-akhirnya-jadi-atlet-difabel|archive-date=8 September 2021|access-date=8 September 2021}}&lt;/ref&gt;.

Fiziki kemçiligine uýgunlaşmak üçin Oktila deňagramlylygy we durnuklylygy ýokarlandyrmaga gönükdirilen ýöriteleşdirilen tälimçilikden geçdi; bu tapgyrda deň däl ýöreýşini kompensirlemek üçin bir aýakda güýçlendiriji maşklar we çydamlylyk ylgawlary ýaly usullar ulanyldy. Ilkibaşda daýanç hökmünde taýak ulanan bolsa-da, soňra hiç hili kömekçi serişdesiz meýdançada ylgap başlady we özüniň gaýduwsyzlygy bilen lukmanlary haýran galdyrdy&lt;ref name=&quot;cnnindonesia.com&quot;&gt;{{Cite news |title=Leani Ratri/Khalimatus Sadiyah Raih Emas Paralimpiade Tokyo |url=https://www.cnnindonesia.com/olahraga/20210904181056-170-689793/leani-ratri-khalimatus-sadiyah-raih-emas-paralimpiade-tokyo |website=[[CNN Indonesia]] |date=4 September 2021 |language=id}}&lt;/ref&gt;.

Oktilanyň fiziki ýagdaýy Bütindünýä Badminton Federasiýasynyň (BWF) we Halkara Paralimpiýa Komitetiniň (IPC) standartlaryna laýyklykda bahalandyryldy we netijede ol aýaklardaky kemçilik sebäpli dik durup oýnalýan SL4 kategoriýasyna degişli edildi. Bu kategoriýa, deňagramlylyga, hereket güýjüne we oýun wagtynda şatllary (ýelekli topy) dolandyrmak ukybyna täsir edýän aýak uzynlygynyň azyndan 7 sm tapawudy ýaly, aşaky aýaklarda orta derejeli funksional çäklendirmeleri bolan türgenlere degişlidir. Onuň çep aýagyndaky şikesden soňky süňk gysgalmasy bilen baglanyşykly ýagdaýy SL4 kriteriýalaryna, şol sanda aşaky aýakda myşsa güýjüniň we hereket diapazonynyň peselendigini görkezýän aýdyň subutnamalara laýyk gelýärdi. Soňra ol jübütleýin oýunlarda SL3-SU5 (SU5 ýokarky aýakdaky ýeňil kemçilikleri ýa-da şoňa meňzeş ýagdaýlary aňladýar) bilelikdäki ýaryşlarda çykyş etdi, ýöne onuň esasy şahsy klassifikasiýasy SL4 bolup galýar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Puspa |first=Farahdilla |date=5 September 2021 |editor-last=Eka Jaya |editor-first=Eris |title=Hasil Badminton Paralimpiade Tokyo, Leani Ratri Oktila Raih Medali Perak |url=https://www.kompas.com/badminton/read/2021/09/05/07540598/hasil-badminton-paralimpiade-tokyo-leani-ratri-oktila-raih-medali-perak |website=[[Kompas.com|Kompas]] |language=id |access-date=5 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kecelakaan Membawa Leani Ratri Oktila Jadi Juara Dunia Para Badminton |url=https://www.msn.com/id-id/olahraga/pesta-olahraga-asia-2018/kecelakaan-membawa-leani-ratri-oktila-jadi-juara-dunia-parabadminton/ar-BBNHyRX |publisher=msn |accessdate=18 September 2018 |language=Indonesian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.paralympic.org/badminton&lt;/ref&gt;.

Oktila ilkinji para-badminton çempionlygyny öz doglan welaýaty bolan Riauda geçirilen 2012-nji ýyldaky Milli Paralimpiýa Oýunlarynda (Peparnas) gazandy. Şol ýaryşda Ratri bir altyn we bir kümüş medal aldy. Oktila 2013-nji ýylda Indoneziýanyň Milli Paralimpiýa Komitetine (NPC) goşuldy. Paralimpiýa ýygyndy topary bilen bilelikde, Oktila çäklendirmelerine garamazdan üstünlik gazanmaga bolan höwesini barha artdyrýar.

Günorta Koreýanyň Ulsan şäherinde geçirilen 2017-nji ýyldaky BWF Para-Badminton boýunça dünýä çempionatynda Oktila zenanlaryň arasyndaky SL3-SU5 jübütleýin oýunlarda Halimatus Sadiýa bilen we garyşyk SL3-SU5 jübütleýin oýunlarda Hari Susanto bilen altyn medallary gazandy&lt;ref&gt;{{cite web|title=BWF Para-Badminton World Championships|url=https://www.tournamentsoftware.com/sport/tournament.aspx?id=02949A40-0043-4A81-AAA7-CCDC38219288|website=Tournament Software|accessdate=18 December 2017}}&lt;/ref&gt;.

2018-nji ýyla çenli Oktila şol ýyl geçirilen dört sany halkara ýekeleýin ýaryşyň üçüsinde ýeňiş gazanyp, BWF-iň &quot;Ýylyň iň gowy zenan para-badmintonçysy&quot; baýragyna mynasyp boldy we bu sport görnüşinde öňdebaryjy türgen hökmünde öz ornuny berkitdi. Ol hem &quot;Irish Para Badminton International&quot;, hem-de &quot;Canada Para Badminton International&quot; ýaryşlarynda üç sany altyn medaly — zenanlaryň SL4 ýekelik, zenanlaryň SL3-SU5 jübütlik we garyşyk SL3-SU5 jübütlik görnüşlerinde — gazandy. Jakartada geçirilen Aziýa Para oýunlarynda dürli görnüşlerde birnäçe altyn medal gazanyp, sebitdäki agdyklygyny berkitdi&lt;ref&gt;[https://gms.asianparagames2018.id/RS2018/bm/cm/MedalsAudit_Sports.aspx?sid=2&amp;sname=Badminton&amp;scode=BA&amp;fld=&amp;cid=0&amp;dt= Badminton medal audit]{{Dead link|date=June 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Oktila, Tokio-2020 Paralimpiýa oýunlaryndan medal bilen gaýdan indoneziýaly türgenleriň biri boldy. Ol ilkinji altyn medalyny zenanlaryň jübütleýin ýaryşynda Halimatus Sadiýa bilen bilelikde gazandy. Sadiýa we Oktila 2021-nji ýylyň 4-nji sentýabrynda, şenbe güni, hytaýly jübüt Çen Hefan we Ma Huihuini 21–18 we 21–12 hasaby bilen ýeňdiler. Soňra Oktila zenanlaryň ýekelikdäki ýaryşynda hem çykyş edip, hytaýly türgen Çen Hefan bilen garşydaş boldy. Üç set dowam eden oýunda ýeňlen Oktila, 2021-nji ýylyň 5-nji sentýabrynda, ýekşenbe güni kümüş medala eýe boldy. Iň soňunda, Oktila fransuz jübüti Lukas Mazur we Fostin Noel bilen bolan garyşyk jübütleýin ýaryşyň finalynda ähli güýjüni orta goýdy. Hari Susanto bilen hyzmatdaşlyk edip, Oktila Tokio-2020 Paralimpiýa oýunlarynda Indoneziýanyň ikinji altyn medalyny üstünlikli gazandy. Tokiodaky ýaryşdan soň, Oktila 2022-nji ýylda ogluny dünýä indermek üçin arakesme aldy we 2022-nji ýyldaky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionatynda ýaryşlara gaýdyp geldi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cms.bwfbadminton.com/wp-content/uploads/2021/08/Final-Draw-Paralympic-Games-.pdf |title=Badminton at the 2020 Summer Paralympics draw results |publisher=[[Badminton World Federation]] |date=26 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cms.bwfbadminton.com/wp-content/uploads/2021/08/Final-Draw-Paralympic-Games-.pdf |title=Badminton at the 2020 Summer Paralympics draw results |publisher=[[Badminton World Federation]] |date=26 August 2021}}&lt;/ref&gt;.

Oktila 2023-nji ýyldaky &quot;Spanish Para Badminton International&quot; ýaryşynda üç sany altyn medal gazandy. &quot;Spanish Para Badminton International&quot; ýaryşy, 2023-nji ýyldaky möwsümde maýyplygy bolan badmintonçylar üçin yzygiderli BWF ýaryşlarynyň täzeden başlamagyny aňlatdy. BWF-iň para-badminton boýunça ikinji derejeli bu halkara ýaryşy 20–26-njy fewral aralygynda Ispaniýanyň Witoriýa şäherinde geçirildi. Onda bäş dürli ýaryş görnüşi boýunça jemi 22 kategoriýa boýunça bäsleşikler geçirildi. Indoneziýa jemi dokuz medal, şol sanda ýedi altyn we iki bürünç medal gazandy. Oktila Indoneziýanyň topary tarapyndan gazanylan alty altyn medalyň üçüsine eýe boldy. Oktila zenanlaryň ýekelikdäki SL4 kategoriýasynda, zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 kategoriýasynda we garyşyk jübütleýin SL3-SU5 kategoriýasynda çempionlyk titulyny gazandy. Zenanlaryň ýekelikdäki ýaryşynda Oktila finalda ýaponiýaly Haruka Fujinony 21–11, 14–21, 21–13 hasaby bilen ýeňip, çempion boldy. Soňra Oktila zenanlaryň jübütleýin ýaryşynda Halimatus Sadiýa bilen bilelikde çykyş etdi. Finalda olar hindi jübüti bolan Manasi Joşi we Şantiýa Wiswanatany 21–9, 21–19 hasaby bilen, set ýitirmän ýeňdiler. Garyşyk jübütleýin ýaryşda bolsa, [[Hikmat Ramdani]] bilen bilelikde çykyş eden Oktila, Çirag Bareta we Mandip Kaury 21–11, 21–12 hasaby bilen, ýene-de set ýitirmän ýeňlişe sezewar etdi&lt;ref name=&quot;Idn times&quot;&gt;{{Cite web|date=28 February 2023|title=Keren Para-badminton Indonesia Sabet 7 Gelar Juara di Spanyol|url=https://www.idntimes.com/sport/arena/keren-para-badminton-indonesia-sabet-7-gelar-juara-di-spanyol-00-l8swn-h6y1h9|access-date=26 June 2026|publisher=Idn times|website=}}&lt;/ref&gt;.

Oktilanyň üstünlikleri Hytaýyň Hangçžou şäherinde geçirilen Aziýa Para oýunlarynda hem dowam etdi; ol bu ýerde zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde Halimatus Sadiýa bilen we garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde Hikmat Ramdani bilen altyn medallary, şeýle hem zenanlaryň ýekeleýin SL4 görnüşinde Çen Hefanga garşy oýunda kümüş medaly gazandy. Bu üç ýaryşyň dowamynda ol, şol sanda birnäçe altyn medaly öz içine alýan jemi dokuzdan gowrak medal gazanyp, Aziýanyň para-badmintonynda öňdebaryjy güýç hökmünde öz ornuny berkitdi&lt;ref name=&quot;asian22&quot;&gt;{{cite web |title=Hangzhou 2022 Asian Para Games|url=https://bwfbadminton.com/tournament/4895/hangzhou-2022-asian-para-games/results/podium|publisher= [[Badminton World Federation]]|access-date= |language=en |date=28 October 2023}}&lt;/ref&gt;.

Taýlandda geçirilen 2024-nji ýylyň BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionatynda Oktila, ene bolandan soň ýaryşlara doly gaýdyp gelenden bary-ýogy birnäçe aý geçenden soň taryhy üstünlige ýetdi: ol Ramdani bilen bilelikde garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde (watandaşlary Fredi Setiawan we Sadiýany 21–9, 21–16 hasaby bilen ýeňip) we Sadiýa bilen bilelikde zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde (hindi türgenleri Manasi Joşi we Tulasimati Murugesany 22–20, 21–17 hasaby bilen ýeňip) altyn medallary gazandy, şeýle hem zenanlaryň ýekeleýin SL4 görnüşinde hytaýly Çen Hefanga garşy oýunda kümüş medala eýe boldy.

Oktila Pariž-2024 Paralimpiýa oýunlarynda Indoneziýa üçin iki medal gazanyp, ýene-de üns merkezine düşdi. Oktila 2024-nji ýylyň Paralimpiýa oýunlarynda zenanlaryň ýekeleýin SL4 we garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşlerinde iki medal gazandy. Oktila garyşyk jübütleýin görnüşde watandaşlary Halimatus Sadiýa we Fredi Setiawany ýeňip, Hikmat Ramdani bilen bilelikde altyn medala eýe boldy. Oktila we Ramdani, 2024-nji ýylyň 2-nji sentýabrynda, duşenbe güni Indoneziýa üçin kümüş medal gazanan Sadiýa we Setiawana garşy oýunda 21–16 we 21–15 hasaby bilen ýeňiş gazandylar&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/PG2024/BDM/PG2024_BDM_C75_BDMXDOUBLES-05030-----------------.pdf |publisher=[[Paris Organising Committee for the 2024 Olympic and Paralympic Games|COJOP2024]] |website=Olympics.com |title=Mixed doubles SL3–SU5 – Draw |date=1 September 2024 |access-date=1 September 2024}}&lt;/ref&gt;.

Oktila Tailandda geçirilen 2025-nji ýyldaky ASEAN Para oýunlarynda üç sany altyn medal gazandy. Ol bu medallary şu ýaryşlarda aldy: Hikmat Ramdani bilen bilelikde SL3-SU5 garyşyk jübütler ýaryşynda; SL4 zenanlar jübütler ýaryşynda; we Halimatus Sadiýa bilen bilelikde SL3-SU5 zenanlar jübütler ýaryşynda. 2026-njy ýylyň 25-nji ýanwarynda, ýekşenbe güni günortandan soň SPADT konferensiýa merkeziniň ýapyk stadionynda çykyş edip, Oktila şu derejä ýetip, durnuklylygyny saklap bilendigi üçin minnetdarlygyny bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web|date=25 January 2026|title=Raih Tiga Emas ASEAN Para Games Thailand, Leani Ratri Harap Regenerasi Atlet Para Bulutangkis Putri Indonesia Berjalan Baik|url=https://www.kemenpora.go.id/detail/6575/raih-tiga-emas-asean-para-games-thailand-leani-ratri-harap-regen|access-date=|publisher=Kemenpora|website=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 January 2026 |title=2026 BWF Para-Badminton World Championships - Prospectus |url=https://extranet.bwf.sport/docs/events/5569/docs/Prospectus%20-%20BAHRAIN%20PBWC%202026%20v1.pdf |access-date=13 January 2026 |publisher=[[Badminton World Federation]] |website=BWF.sport}}&lt;/ref&gt;.

Oktila SL4 zenanlar ýekelik görnüşinde 2026-njy ýylyň dünýä çempiony boldy. 2026-njy ýyldaky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionatynyň finaly 2026-njy ýylyň 14-nji fewralynda, şenbe güni Bahreýndäki &quot;Isa Sport Hall&quot; toplumynda geçirildi. Oktila Hytaýyň wekili Huan Siksüany (Huang Zixuan) ýeňip, altyn medaly gazandy. Oktila Huan bilen dartgynly göreş alyp bardy. Üç setden ybarat bolan oýunda ol Huany 21–9, 19–21, 21–14 hasaby bilen ýeňdi. Oktilanyň SL4 zenanlar ýekelik görnüşinde dünýä çempiony adyna çenli bolan ýoly ajaýyp boldy. Ol ýarym finalda ýaryşyň esasy favoriti bolan norwegiýaly Helle Sofi Sagöýi (Helle Sofie Sagøy) 21–9, 21–18 hasaby bilen ýeňdi. Ondan öň, çärýek finalda ol Hytaýyň wekili Çen Hefany (Cheng Hefang) 24–22, 21–19 hasaby bilen ýeňipdi. Oktilanyň 2026-njy ýyldaky dünýä çempionatyndaky gazanan altyn medallarynyň sany, ol garyşyk jübütler görnüşinde hem dünýä çempiony bolanyndan soň has-da artdy. Ramdani we Oktila hytaýly jübüt Ýan Sýanýuany (Yang Jianyuan) we Ýan Çýusýany (Yang Qiuxia) 21–6, 21–15 hasaby bilen ýeňdiler&lt;ref name=&quot;fre26&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;b&amp;i26&quot; /&gt;.

Oktila Ýewropada geçirilen 2026-njy ýylky BWF Para-badminton dünýä tapgyrynyň iki ýaryşynda bäş sany altyn medal gazanmagy başardy. Oktila 2026-njy ýylyň iýun aýynda iki sany ýokary derejeli ýaryşa — 16–21-nji iýun aralygynda Fransiýanyň Muluz şäherinde geçirilen &quot;French Para Badminton International 2026&quot; we 24–28-nji iýun aralygynda Irlandiýa Respublikasynyň Dublin şäherinde geçirilen &quot;British &amp; Irish Para Badminton International&quot; ýaryşlaryna gatnaşdy. Oktila zenanlaryň ýekelikdäki SL4 görnüşinde we Hikmat Ramdani bilen bilelikde garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde yzygiderli çempion boldy. Şeýle hem, ol zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde Halimatus Sadiýa bilen bilelikde ýene bir altyn medal gazandy. Oktila möwsümdäki ilkinji gezek üç ýaryşda ýeňiş gazanmak üstünligine &quot;British &amp; Irish Para Badminton International&quot; ýaryşynda ýetdi. Onuň mundan öňki şeýle üstünligi (üç ýaryşda ýeňiş gazanmagy) 2024-nji ýylyň sentýabr aýynda geçirilen &quot;Indonesia Para Badminton International&quot; ýaryşynda bolupdy&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Badminton OKTILA Leani Ratri - Tokyo 2020 Paralympics|url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/badminton/athlete-profile-n1722165-oktila-leani-ratri.htm|website=[[2020 Olympics]]|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908030936/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/badminton/athlete-profile-n1722165-oktila-leani-ratri.htm|archive-date=8 September 2021|access-date=8 September 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}</text>
      <sha1>hb5vo8ez8m56ih5ukyv8ddpsdnhk10w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271121</id>
      <parentid>271120</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T12:46:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <origin>271121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25694" sha1="ah6d7b7tfseec9f008djsfkfeqai63m" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name                    = Leani Ratri Oktila
| image                   = 20191209 PBSI WorldTourFinals GalaDinner (31 of 31).jpg
| caption                 = Oktila 2019 ýylky BWF World Tour finalynyň gala agşamynda 2019 ýylky [[BWF baýraklary|BWF baýragyny]] aldy
| birth_name              = 
| birth_date              = {{Birth date and age|1991|05|06|df=y}}
| birth_place             = [[Kampar regensi|Kampar]], [[Riau]], [[Indoneziýa]]
| death_date              = 
| height                  = 162 sm
| weight                  = 69 kg 
| event                   = Aýallaryň ýekebara SL4&lt;br /&gt;Aýallaryň jübütler SL3-SU5&lt;br /&gt;Garyşyk jübütler SL3-SU5
| highest_ranking         = 1 (AY 27 Awgust 2019)&lt;br /&gt; 1 (AJ [[Khalimatus Sadiyah]] bilen 18 Fewral 2020)&lt;br /&gt; 1 (GJ [[Hary Susanto]] bilen 18 Fewral 2020) 
| current_ranking         =  
| current_ranking_date    = 
| country                 = {{INA}}
| coach                   = 
| career_record           = 
| handedness              = Sag
| best_result             = 
| bwfbadminton_id         = P60966
| bwfpara_id              = 428b85f6-b1c0-4cd4-81dc-f8776f0471e7
| medal_templates          =
{{Medal|Sport|Aýallaryň [[para-badminton]]y}}
{{Medal|Country | {{INA}}}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton|2020 Tokio]] | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - aýallaryň SL3-SU5 jübütleri|Aýallaryň jübütleri]]}}
{{Medal|Gold | 2020 Tokio | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - garyşyk jübütler SL3-SU5|Garyşyk jübütler]]}}
{{Medal|Gold | [[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2024 Pariž]] | [[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - garyşyk jübütler SL3-SU5|Garyşyk jübütler]]}}
{{Medal|Silver | 2020 Tokio | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - aýallaryň ýekebara SL4|Aýallaryň ýekebara ýaryşy]]}}
{{Medal|Silver | 2024 Pariž | [[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - aýallaryň ýekebara SL4|Aýallaryň ýekebara ýaryşy]]}}
{{Medal|Competition|[[BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|Dünýä çempionatlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2017 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2017 Ulsan]] | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2019 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2019 Bazel]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2019 Bazel | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold |[[2022 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2022 Tokio]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | [[2024 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2024 Pattaya]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2024 Pattaya | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2026 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2026 Manama]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2026 Manama | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Silver | 2017 Ulsan | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Silver | 2019 Bazel | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Silver | 2024 Pattaya | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Silver | 2026 Manama | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Bronze | 2017 Ulsan | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Competition|[[IWAS Dünýä oýunlary#IWAS Dünýä oýunlary|World Abilitysport oýunlary]]}}
{{Medal|Gold|[[IWAS Dünýä oýunlary#IWAS Dünýä oýunlary|2023 Nakhon Ratchasima]]|{{nowrap|Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}}}&lt;ref name=&quot;wabl23&quot;&gt;{{cite news |first= |last= |title=World Abilitysport Games 2023 - Badminton |url=https://worldabilitysportgames2023.com/sports/badminton-2/ |publisher=World Abilitysport Games 2023 |date= |access-date=8 December 2023 |language=en |archive-date=8 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208062841/https://worldabilitysportgames2023.com/sports/badminton-2/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{Medal|Gold|2023 ýylky Nakhon Ratchasima|{{nowrap|Aýallaryň jübütleri}}}}
{{Medal|Gold|2023 ýylky Nakhon Ratchasima|{{nowrap|Garyşyk jübütler}}}}
{{Medal|Competition|[[Aziýa Para oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2014 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton|2014 Inçhon]] | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2018 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton|2018 Jakarta]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2018 Jakarta | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2022 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton|2022 Hangzhou]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2022 Hangzhou | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Silver | 2014 Inçhon | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Silver | 2018 Jakarta | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Silver | 2022 Hangzhou | [[2022 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton - aýallaryň ýekebara SL4|Aýallaryň ýekebara ýaryşy]]}}
{{Medal|Bronze | 2014 Inçhon | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Competition|[[ASEAN Para oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2015 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2015 Singapur]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2015 Singapur | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2015 Singapur | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2017 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2017 Kuala-Lumpur]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2017 Kuala-Lumpur | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2017 Kuala-Lumpur | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2023 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2023 Kamboja]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2023 Kamboja | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2023 Kamboja | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2025 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2025 Nakhon Ratchasima]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2025 Nakhon Ratchasima | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2025 Nakhon Ratchasima | Garyşyk jübütler}}
}}
'''Leani Ratri Oktila''' (doglan senesi: 1991 ýylky 6 maýy) — indoneziýaly para-badmintonçydyr. Ol bu sportuň üç görnüşinde-de (aýallaryň arasynda ýekelik, aýallaryň arasynda jübütlik we garyşyk jübütlik) iň ýokary dünýä derejesinde çykyş etdi.

Sumatra adasyndaky Riau welaýatynyň Kampar etrabynda, Siabu obasynda on çaganyň ikinjisi bolup dünýä inen Oktila, ýönekeý maşgalada terbiýelendi; onuň kakasy ýerli ekinleri bejerýän daýhan, ejesi bolsa kiçi göwrümli işler arkaly maşgalanyň geçinmegine goşant goşýan öý hojalykçysydy. Oktila ilkinji bilimini Riau welaýatyndaky ýerli mekdeplerde aldy we şol ýerde başlangyç hem-de orta mekdep bilimini tamamlady; soňra bolsa sportdaky mümkinçilikler ony türgenleşmek üçin başga ýere göçmäge iterdi.

2021 ýylda ol Indoneziýanyň adyndan çykyş edip, 2020 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň aýallaryň arasyndaky jübütlik (SL3–SU5) ýaryşynda Khalimatus Sadiýa bilen bilelikde para-badminton boýunça ilkinji altyn medalyny gazandy. Şeýle-de, Oktila aýallaryň arasyndaky ýekelik ýaryşynda kümüş medal gazandy.

== Karýerasy ==
Oktila badminton bilen ýedi ýaşynda, ene-atasynyň gönüden-göni ýolbaşçylygy astynda tanyşdy. Onuň zehini tapawutlanyp durýardy, bu bolsa oňa ýaşlykdan üstünlik gazanmaga, şol sanda milli ýaryşlarda öz welaýatyna wekilçilik etmäge mümkinçilik berdi. Ilki bilen, Oktila 8 ýaşyndan başlap adaty türgen hökmünde badminton oýnady we 1999 ýyldan başlap milli ýaryşlarda bäsleşdi. Emma 2011 ýylda Oktila motosikl heläkçiligine uçrady; netijede onuň çep aýagy gysgaldy we sag aýagyndan 7 sm gysga boldy. Şonuň üçin ol maýyplygy bolan türgenleriň derejesine (klassyna) geçmegi ýüregine düwdi. Derrew görkezilen lukmançylyk kömegi hassahana ýerleşdirilmegini we şikesleri bejermek üçin birnäçe operasiýany öz içine aldy, ýöne olar hereket etmekde we deňagramlylygy saklamakda dowamly kynçylyklary döretdi. Oktilanyň dikeldiş prosesi 2011 ýyldan 2012 ýyla çenli bir ýyldan gowrak wagt dowam etdi we zeper ýeten aýagynyň esasy funksiýalaryny dikeltmäge gönükdirilen intensiw fizioterapiýa seanslaryny öz içine aldy. Şeýle tagallalara garamazdan, şikes galyp galdy we onuň fiziki mümkinçiliklerini düýpli üýtgetdi&lt;ref name=&quot;wow.tribunnews.com&quot;&gt;{{cite news |title=Kisah Leani Ratri Oktila Merangkai Karir Badminton Usai Kecelakaan Hingga Jadi Nomor Satu Dunia |url=https://wow.tribunnews.com/2018/10/06/kisah-leani-ratri-oktila-merangkai-karier-badminton-usai-kecelakaan-hingga-jadi-nomor-satu-dunia |website=[[Tribun News]] |date=6 October 2018 |language=id}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Setiawan|first=Lalu Hendri Bagus|date=12 October 2018|title=Pernah Bertubuh Normal, Begini Kisah Oktila Leani Ratri Akhirnya Jadi Atlet Difabel|url=https://www.grid.id/read/04954783/pernah-bertubuh-normal-begini-kisah-oktila-leani-ratri-akhirnya-jadi-atlet-difabel|website=[[Grid Network|Grid.ID]]|language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908030650/https://www.grid.id/read/04954783/pernah-bertubuh-normal-begini-kisah-oktila-leani-ratri-akhirnya-jadi-atlet-difabel|archive-date=8 September 2021|access-date=8 September 2021}}&lt;/ref&gt;.

Fiziki kemçiligine uýgunlaşmak üçin Oktila deňagramlylygy we durnuklylygy ýokarlandyrmaga gönükdirilen ýöriteleşdirilen tälimçilikden geçdi; bu tapgyrda deň däl ýöreýşini kompensirlemek üçin bir aýakda güýçlendiriji maşklar we çydamlylyk ylgawlary ýaly usullar ulanyldy. Ilkibaşda daýanç hökmünde taýak ulanan bolsa-da, soňra hiç hili kömekçi serişdesiz meýdançada ylgap başlady we özüniň gaýduwsyzlygy bilen lukmanlary haýran galdyrdy&lt;ref name=&quot;cnnindonesia.com&quot;&gt;{{Cite news |title=Leani Ratri/Khalimatus Sadiyah Raih Emas Paralimpiade Tokyo |url=https://www.cnnindonesia.com/olahraga/20210904181056-170-689793/leani-ratri-khalimatus-sadiyah-raih-emas-paralimpiade-tokyo |website=[[CNN Indonesia]] |date=4 September 2021 |language=id}}&lt;/ref&gt;.

Oktilanyň fiziki ýagdaýy Bütindünýä Badminton Federasiýasynyň (BWF) we Halkara Paralimpiýa Komitetiniň (IPC) standartlaryna laýyklykda bahalandyryldy we netijede ol aýaklardaky kemçilik sebäpli dik durup oýnalýan SL4 kategoriýasyna degişli edildi. Bu kategoriýa, deňagramlylyga, hereket güýjüne we oýun wagtynda şatllary (ýelekli topy) dolandyrmak ukybyna täsir edýän aýak uzynlygynyň azyndan 7 sm tapawudy ýaly, aşaky aýaklarda orta derejeli funksional çäklendirmeleri bolan türgenlere degişlidir. Onuň çep aýagyndaky şikesden soňky süňk gysgalmasy bilen baglanyşykly ýagdaýy SL4 kriteriýalaryna, şol sanda aşaky aýakda myşsa güýjüniň we hereket diapazonynyň peselendigini görkezýän aýdyň subutnamalara laýyk gelýärdi. Soňra ol jübütleýin oýunlarda SL3-SU5 (SU5 ýokarky aýakdaky ýeňil kemçilikleri ýa-da şoňa meňzeş ýagdaýlary aňladýar) bilelikdäki ýaryşlarda çykyş etdi, ýöne onuň esasy şahsy klassifikasiýasy SL4 bolup galýar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Puspa |first=Farahdilla |date=5 September 2021 |editor-last=Eka Jaya |editor-first=Eris |title=Hasil Badminton Paralimpiade Tokyo, Leani Ratri Oktila Raih Medali Perak |url=https://www.kompas.com/badminton/read/2021/09/05/07540598/hasil-badminton-paralimpiade-tokyo-leani-ratri-oktila-raih-medali-perak |website=[[Kompas.com|Kompas]] |language=id |access-date=5 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kecelakaan Membawa Leani Ratri Oktila Jadi Juara Dunia Para Badminton |url=https://www.msn.com/id-id/olahraga/pesta-olahraga-asia-2018/kecelakaan-membawa-leani-ratri-oktila-jadi-juara-dunia-parabadminton/ar-BBNHyRX |publisher=msn |accessdate=18 September 2018 |language=Indonesian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.paralympic.org/badminton&lt;/ref&gt;.

Oktila ilkinji para-badminton çempionlygyny öz doglan welaýaty bolan Riauda geçirilen 2012 ýylky Milli Paralimpiýa Oýunlarynda (Peparnas) gazandy. Şol ýaryşda Ratri bir altyn we bir kümüş medal aldy. Oktila 2013 ýylda Indoneziýanyň Milli Paralimpiýa Komitetine (NPC) goşuldy. Paralimpiýa ýygyndy topary bilen bilelikde, Oktila çäklendirmelerine garamazdan üstünlik gazanmaga bolan höwesini barha artdyrýar.

Günorta Koreýanyň Ulsan şäherinde geçirilen 2017 ýylky BWF Para-Badminton boýunça dünýä çempionatynda Oktila zenanlaryň arasyndaky SL3-SU5 jübütleýin oýunlarda Halimatus Sadiýa bilen we garyşyk SL3-SU5 jübütleýin oýunlarda Hari Susanto bilen altyn medallary gazandy&lt;ref&gt;{{cite web|title=BWF Para-Badminton World Championships|url=https://www.tournamentsoftware.com/sport/tournament.aspx?id=02949A40-0043-4A81-AAA7-CCDC38219288|website=Tournament Software|accessdate=18 December 2017}}&lt;/ref&gt;.

2018 ýyla çenli Oktila şol ýyl geçirilen dört sany halkara ýekeleýin ýaryşyň üçüsinde ýeňiş gazanyp, BWF-iň &quot;Ýylyň iň gowy zenan para-badmintonçysy&quot; baýragyna mynasyp boldy we bu sport görnüşinde öňdebaryjy türgen hökmünde öz ornuny berkitdi. Ol hem &quot;Irish Para Badminton International&quot;, hem-de &quot;Canada Para Badminton International&quot; ýaryşlarynda üç sany altyn medaly — zenanlaryň SL4 ýekelik, zenanlaryň SL3-SU5 jübütlik we garyşyk SL3-SU5 jübütlik görnüşlerinde — gazandy. Jakartada geçirilen Aziýa Para oýunlarynda dürli görnüşlerde birnäçe altyn medal gazanyp, sebitdäki agdyklygyny berkitdi&lt;ref&gt;[https://gms.asianparagames2018.id/RS2018/bm/cm/MedalsAudit_Sports.aspx?sid=2&amp;sname=Badminton&amp;scode=BA&amp;fld=&amp;cid=0&amp;dt= Badminton medal audit]{{Dead link|date=June 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Oktila, Tokio-2020 Paralimpiýa oýunlaryndan medal bilen gaýdan indoneziýaly türgenleriň biri boldy. Ol ilkinji altyn medalyny zenanlaryň jübütleýin ýaryşynda Halimatus Sadiýa bilen bilelikde gazandy. Sadiýa we Oktila 2021 ýylky 4 sentýabrynda, şenbe güni, hytaýly jübüt Çen Hefan we Ma Huihuini 21–18 we 21–12 hasaby bilen ýeňdiler. Soňra Oktila zenanlaryň ýekelikdäki ýaryşynda hem çykyş edip, hytaýly türgen Çen Hefan bilen garşydaş boldy. Üç set dowam eden oýunda ýeňlen Oktila, 2021 ýylky 5 sentýabrynda, ýekşenbe güni kümüş medala eýe boldy. Iň soňunda, Oktila fransuz jübüti Lukas Mazur we Fostin Noel bilen bolan garyşyk jübütleýin ýaryşyň finalynda ähli güýjüni orta goýdy. Hari Susanto bilen hyzmatdaşlyk edip, Oktila Tokio-2020 Paralimpiýa oýunlarynda Indoneziýanyň ikinji altyn medalyny üstünlikli gazandy. Tokiodaky ýaryşdan soň, Oktila 2022 ýylda ogluny dünýä indermek üçin arakesme aldy we 2022 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionatynda ýaryşlara gaýdyp geldi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cms.bwfbadminton.com/wp-content/uploads/2021/08/Final-Draw-Paralympic-Games-.pdf |title=Badminton at the 2020 Summer Paralympics draw results |publisher=[[Badminton World Federation]] |date=26 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cms.bwfbadminton.com/wp-content/uploads/2021/08/Final-Draw-Paralympic-Games-.pdf |title=Badminton at the 2020 Summer Paralympics draw results |publisher=[[Badminton World Federation]] |date=26 August 2021}}&lt;/ref&gt;.

Oktila 2023 ýylky &quot;Spanish Para Badminton International&quot; ýaryşynda üç sany altyn medal gazandy. &quot;Spanish Para Badminton International&quot; ýaryşy, 2023 ýylky möwsümde maýyplygy bolan badmintonçylar üçin yzygiderli BWF ýaryşlarynyň täzeden başlamagyny aňlatdy. BWF-iň para-badminton boýunça ikinji derejeli bu halkara ýaryşy 20–26 fewral aralygynda Ispaniýanyň Witoriýa şäherinde geçirildi. Onda bäş dürli ýaryş görnüşi boýunça jemi 22 kategoriýa boýunça bäsleşikler geçirildi. Indoneziýa jemi dokuz medal, şol sanda ýedi altyn we iki bürünç medal gazandy. Oktila Indoneziýanyň topary tarapyndan gazanylan alty altyn medalyň üçüsine eýe boldy. Oktila zenanlaryň ýekelikdäki SL4 kategoriýasynda, zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 kategoriýasynda we garyşyk jübütleýin SL3-SU5 kategoriýasynda çempionlyk titulyny gazandy. Zenanlaryň ýekelikdäki ýaryşynda Oktila finalda ýaponiýaly Haruka Fujinony 21–11, 14–21, 21–13 hasaby bilen ýeňip, çempion boldy. Soňra Oktila zenanlaryň jübütleýin ýaryşynda Halimatus Sadiýa bilen bilelikde çykyş etdi. Finalda olar hindi jübüti bolan Manasi Joşi we Şantiýa Wiswanatany 21–9, 21–19 hasaby bilen, set ýitirmän ýeňdiler. Garyşyk jübütleýin ýaryşda bolsa, [[Hikmat Ramdani]] bilen bilelikde çykyş eden Oktila, Çirag Bareta we Mandip Kaury 21–11, 21–12 hasaby bilen, ýene-de set ýitirmän ýeňlişe sezewar etdi&lt;ref name=&quot;Idn times&quot;&gt;{{Cite web|date=28 February 2023|title=Keren Para-badminton Indonesia Sabet 7 Gelar Juara di Spanyol|url=https://www.idntimes.com/sport/arena/keren-para-badminton-indonesia-sabet-7-gelar-juara-di-spanyol-00-l8swn-h6y1h9|access-date=26 June 2026|publisher=Idn times|website=}}&lt;/ref&gt;.

Oktilanyň üstünlikleri Hytaýyň Hangçžou şäherinde geçirilen Aziýa Para oýunlarynda hem dowam etdi; ol bu ýerde zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde Halimatus Sadiýa bilen we garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde Hikmat Ramdani bilen altyn medallary, şeýle hem zenanlaryň ýekeleýin SL4 görnüşinde Çen Hefanga garşy oýunda kümüş medaly gazandy. Bu üç ýaryşyň dowamynda ol, şol sanda birnäçe altyn medaly öz içine alýan jemi dokuzdan gowrak medal gazanyp, Aziýanyň para-badmintonynda öňdebaryjy güýç hökmünde öz ornuny berkitdi&lt;ref name=&quot;asian22&quot;&gt;{{cite web |title=Hangzhou 2022 Asian Para Games|url=https://bwfbadminton.com/tournament/4895/hangzhou-2022-asian-para-games/results/podium|publisher= [[Badminton World Federation]]|access-date= |language=en |date=28 October 2023}}&lt;/ref&gt;.

Taýlandda geçirilen 2024 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionatynda Oktila, ene bolandan soň ýaryşlara doly gaýdyp gelenden bary-ýogy birnäçe aý geçenden soň taryhy üstünlige ýetdi: ol Ramdani bilen bilelikde garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde (watandaşlary Fredi Setiawan we Sadiýany 21–9, 21–16 hasaby bilen ýeňip) we Sadiýa bilen bilelikde zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde (hindi türgenleri Manasi Joşi we Tulasimati Murugesany 22–20, 21–17 hasaby bilen ýeňip) altyn medallary gazandy, şeýle hem zenanlaryň ýekeleýin SL4 görnüşinde hytaýly Çen Hefanga garşy oýunda kümüş medala eýe boldy.

Oktila Pariž-2024 Paralimpiýa oýunlarynda Indoneziýa üçin iki medal gazanyp, ýene-de üns merkezine düşdi. Oktila 2024 ýylky Paralimpiýa oýunlarynda zenanlaryň ýekeleýin SL4 we garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşlerinde iki medal gazandy. Oktila garyşyk jübütleýin görnüşde watandaşlary Halimatus Sadiýa we Fredi Setiawany ýeňip, Hikmat Ramdani bilen bilelikde altyn medala eýe boldy. Oktila we Ramdani, 2024 ýylky 2 sentýabrynda, duşenbe güni Indoneziýa üçin kümüş medal gazanan Sadiýa we Setiawana garşy oýunda 21–16 we 21–15 hasaby bilen ýeňiş gazandylar&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/PG2024/BDM/PG2024_BDM_C75_BDMXDOUBLES-05030-----------------.pdf |publisher=[[Paris Organising Committee for the 2024 Olympic and Paralympic Games|COJOP2024]] |website=Olympics.com |title=Mixed doubles SL3–SU5 – Draw |date=1 September 2024 |access-date=1 September 2024}}&lt;/ref&gt;.

Oktila Tailandda geçirilen 2025 ýylky ASEAN Para oýunlarynda üç sany altyn medal gazandy. Ol bu medallary şu ýaryşlarda aldy: Hikmat Ramdani bilen bilelikde SL3-SU5 garyşyk jübütler ýaryşynda; SL4 zenanlar jübütler ýaryşynda; we Halimatus Sadiýa bilen bilelikde SL3-SU5 zenanlar jübütler ýaryşynda. 2026 ýylyň 25 ýanwarynda, ýekşenbe güni günortandan soň SPADT konferensiýa merkeziniň ýapyk stadionynda çykyş edip, Oktila şu derejä ýetip, durnuklylygyny saklap bilendigi üçin minnetdarlygyny bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web|date=25 January 2026|title=Raih Tiga Emas ASEAN Para Games Thailand, Leani Ratri Harap Regenerasi Atlet Para Bulutangkis Putri Indonesia Berjalan Baik|url=https://www.kemenpora.go.id/detail/6575/raih-tiga-emas-asean-para-games-thailand-leani-ratri-harap-regen|access-date=|publisher=Kemenpora|website=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 January 2026 |title=2026 BWF Para-Badminton World Championships - Prospectus |url=https://extranet.bwf.sport/docs/events/5569/docs/Prospectus%20-%20BAHRAIN%20PBWC%202026%20v1.pdf |access-date=13 January 2026 |publisher=[[Badminton World Federation]] |website=BWF.sport}}&lt;/ref&gt;.

Oktila SL4 zenanlar ýekelik görnüşinde 2026 ýylyň dünýä çempiony boldy. 2026 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionatynyň finaly 2026 ýylyň 14 fewralynda, şenbe güni Bahreýndäki &quot;Isa Sport Hall&quot; toplumynda geçirildi. Oktila Hytaýyň wekili Huan Siksüany (Huang Zixuan) ýeňip, altyn medaly gazandy. Oktila Huan bilen dartgynly göreş alyp bardy. Üç setden ybarat bolan oýunda ol Huany 21–9, 19–21, 21–14 hasaby bilen ýeňdi. Oktilanyň SL4 zenanlar ýekelik görnüşinde dünýä çempiony adyna çenli bolan ýoly ajaýyp boldy. Ol ýarym finalda ýaryşyň esasy favoriti bolan norwegiýaly Helle Sofi Sagöýi (Helle Sofie Sagøy) 21–9, 21–18 hasaby bilen ýeňdi. Ondan öň, çärýek finalda ol Hytaýyň wekili Çen Hefany (Cheng Hefang) 24–22, 21–19 hasaby bilen ýeňipdi. Oktilanyň 2026 ýylky dünýä çempionatyndaky gazanan altyn medallarynyň sany, ol garyşyk jübütler görnüşinde hem dünýä çempiony bolanyndan soň has-da artdy. Ramdani we Oktila hytaýly jübüt Ýan Sýanýuany (Yang Jianyuan) we Ýan Çýusýany (Yang Qiuxia) 21–6, 21–15 hasaby bilen ýeňdiler&lt;ref name=&quot;fre26&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;b&amp;i26&quot; /&gt;.

Oktila Ýewropada geçirilen 2026 ýylky BWF Para-badminton dünýä tapgyrynyň iki ýaryşynda bäş sany altyn medal gazanmagy başardy. Oktila 2026 ýylyň iýun aýynda iki sany ýokary derejeli ýaryşa — 16–21 iýun aralygynda Fransiýanyň Muluz şäherinde geçirilen &quot;French Para Badminton International 2026&quot; we 24–28 iýun aralygynda Irlandiýa Respublikasynyň Dublin şäherinde geçirilen &quot;British &amp; Irish Para Badminton International&quot; ýaryşlaryna gatnaşdy. Oktila zenanlaryň ýekelikdäki SL4 görnüşinde we Hikmat Ramdani bilen bilelikde garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde yzygiderli çempion boldy. Şeýle hem, ol zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde Halimatus Sadiýa bilen bilelikde ýene bir altyn medal gazandy. Oktila möwsümdäki ilkinji gezek üç ýaryşda ýeňiş gazanmak üstünligine &quot;British &amp; Irish Para Badminton International&quot; ýaryşynda ýetdi. Onuň mundan öňki şeýle üstünligi (üç ýaryşda ýeňiş gazanmagy) 2024 ýylky sentýabr aýynda geçirilen &quot;Indonesia Para Badminton International&quot; ýaryşynda bolupdy&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Badminton OKTILA Leani Ratri - Tokyo 2020 Paralympics|url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/badminton/athlete-profile-n1722165-oktila-leani-ratri.htm|website=[[2020 Olympics]]|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908030936/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/badminton/athlete-profile-n1722165-oktila-leani-ratri.htm|archive-date=8 September 2021|access-date=8 September 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Oktila, Leani Ratri}}
[[Kategoriýa:1991 ýylda dogulanlar]]
[[Kategoriýa:Diri adamlar]]
[[Kategoriýa:Riaudan bolan türgenler]]
[[Kategoriýa:Riaudan bolan badmintonçylar]]
[[Kategoriýaly:Indoneziýaly zenan badmintonçylar]]
[[Kategoriýa:Indoneziýaly para-badmintonçylar]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň paralimpiýa badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň paralimpiýa altyn medalçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň paralimpiýa kümüş medalçylary]]
[[Kategoriýa:Badminton boýunça paralimpiýa medalçylary]]
[[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Badminton boýunça Aziýa Para oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň Aziýa Para oýunlaryndaky altyn medalçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň Aziýa Para oýunlaryndaky kümüş medalçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň Aziýa Para oýunlaryndaky bürünç medalçylary]]
[[Kategoriýa:2014 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2018 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2022 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2014 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2018 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2022 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Badminton boýunça ASEAN Para oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň ASEAN Para oýunlaryndaky altyn medalçylary]]
[[Kategoriýa:2015 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2017 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2023 ýylky ASEAN Para oýunlary badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2015 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Kategoriýa:2017 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Kategoriýa:2023 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Kategoriýa:2025 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň medal gazananlary]]</text>
      <sha1>ah6d7b7tfseec9f008djsfkfeqai63m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271122</id>
      <parentid>271121</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T12:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Salgylanmalar */</comment>
      <origin>271122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25692" sha1="ifct1hs5uxf05t1tcemc9yq7sw4kkvd" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name                    = Leani Ratri Oktila
| image                   = 20191209 PBSI WorldTourFinals GalaDinner (31 of 31).jpg
| caption                 = Oktila 2019 ýylky BWF World Tour finalynyň gala agşamynda 2019 ýylky [[BWF baýraklary|BWF baýragyny]] aldy
| birth_name              = 
| birth_date              = {{Birth date and age|1991|05|06|df=y}}
| birth_place             = [[Kampar regensi|Kampar]], [[Riau]], [[Indoneziýa]]
| death_date              = 
| height                  = 162 sm
| weight                  = 69 kg 
| event                   = Aýallaryň ýekebara SL4&lt;br /&gt;Aýallaryň jübütler SL3-SU5&lt;br /&gt;Garyşyk jübütler SL3-SU5
| highest_ranking         = 1 (AY 27 Awgust 2019)&lt;br /&gt; 1 (AJ [[Khalimatus Sadiyah]] bilen 18 Fewral 2020)&lt;br /&gt; 1 (GJ [[Hary Susanto]] bilen 18 Fewral 2020) 
| current_ranking         =  
| current_ranking_date    = 
| country                 = {{INA}}
| coach                   = 
| career_record           = 
| handedness              = Sag
| best_result             = 
| bwfbadminton_id         = P60966
| bwfpara_id              = 428b85f6-b1c0-4cd4-81dc-f8776f0471e7
| medal_templates          =
{{Medal|Sport|Aýallaryň [[para-badminton]]y}}
{{Medal|Country | {{INA}}}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton|2020 Tokio]] | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - aýallaryň SL3-SU5 jübütleri|Aýallaryň jübütleri]]}}
{{Medal|Gold | 2020 Tokio | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - garyşyk jübütler SL3-SU5|Garyşyk jübütler]]}}
{{Medal|Gold | [[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2024 Pariž]] | [[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - garyşyk jübütler SL3-SU5|Garyşyk jübütler]]}}
{{Medal|Silver | 2020 Tokio | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - aýallaryň ýekebara SL4|Aýallaryň ýekebara ýaryşy]]}}
{{Medal|Silver | 2024 Pariž | [[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - aýallaryň ýekebara SL4|Aýallaryň ýekebara ýaryşy]]}}
{{Medal|Competition|[[BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|Dünýä çempionatlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2017 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2017 Ulsan]] | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2019 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2019 Bazel]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2019 Bazel | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold |[[2022 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2022 Tokio]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | [[2024 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2024 Pattaya]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2024 Pattaya | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2026 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2026 Manama]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2026 Manama | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Silver | 2017 Ulsan | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Silver | 2019 Bazel | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Silver | 2024 Pattaya | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Silver | 2026 Manama | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Bronze | 2017 Ulsan | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Competition|[[IWAS Dünýä oýunlary#IWAS Dünýä oýunlary|World Abilitysport oýunlary]]}}
{{Medal|Gold|[[IWAS Dünýä oýunlary#IWAS Dünýä oýunlary|2023 Nakhon Ratchasima]]|{{nowrap|Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}}}&lt;ref name=&quot;wabl23&quot;&gt;{{cite news |first= |last= |title=World Abilitysport Games 2023 - Badminton |url=https://worldabilitysportgames2023.com/sports/badminton-2/ |publisher=World Abilitysport Games 2023 |date= |access-date=8 December 2023 |language=en |archive-date=8 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208062841/https://worldabilitysportgames2023.com/sports/badminton-2/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{Medal|Gold|2023 ýylky Nakhon Ratchasima|{{nowrap|Aýallaryň jübütleri}}}}
{{Medal|Gold|2023 ýylky Nakhon Ratchasima|{{nowrap|Garyşyk jübütler}}}}
{{Medal|Competition|[[Aziýa Para oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2014 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton|2014 Inçhon]] | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2018 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton|2018 Jakarta]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2018 Jakarta | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2022 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton|2022 Hangzhou]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2022 Hangzhou | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Silver | 2014 Inçhon | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Silver | 2018 Jakarta | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Silver | 2022 Hangzhou | [[2022 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton - aýallaryň ýekebara SL4|Aýallaryň ýekebara ýaryşy]]}}
{{Medal|Bronze | 2014 Inçhon | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Competition|[[ASEAN Para oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2015 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2015 Singapur]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2015 Singapur | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2015 Singapur | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2017 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2017 Kuala-Lumpur]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2017 Kuala-Lumpur | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2017 Kuala-Lumpur | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2023 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2023 Kamboja]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2023 Kamboja | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2023 Kamboja | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2025 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2025 Nakhon Ratchasima]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2025 Nakhon Ratchasima | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2025 Nakhon Ratchasima | Garyşyk jübütler}}
}}
'''Leani Ratri Oktila''' (doglan senesi: 1991 ýylky 6 maýy) — indoneziýaly para-badmintonçydyr. Ol bu sportuň üç görnüşinde-de (aýallaryň arasynda ýekelik, aýallaryň arasynda jübütlik we garyşyk jübütlik) iň ýokary dünýä derejesinde çykyş etdi.

Sumatra adasyndaky Riau welaýatynyň Kampar etrabynda, Siabu obasynda on çaganyň ikinjisi bolup dünýä inen Oktila, ýönekeý maşgalada terbiýelendi; onuň kakasy ýerli ekinleri bejerýän daýhan, ejesi bolsa kiçi göwrümli işler arkaly maşgalanyň geçinmegine goşant goşýan öý hojalykçysydy. Oktila ilkinji bilimini Riau welaýatyndaky ýerli mekdeplerde aldy we şol ýerde başlangyç hem-de orta mekdep bilimini tamamlady; soňra bolsa sportdaky mümkinçilikler ony türgenleşmek üçin başga ýere göçmäge iterdi.

2021 ýylda ol Indoneziýanyň adyndan çykyş edip, 2020 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň aýallaryň arasyndaky jübütlik (SL3–SU5) ýaryşynda Khalimatus Sadiýa bilen bilelikde para-badminton boýunça ilkinji altyn medalyny gazandy. Şeýle-de, Oktila aýallaryň arasyndaky ýekelik ýaryşynda kümüş medal gazandy.

== Karýerasy ==
Oktila badminton bilen ýedi ýaşynda, ene-atasynyň gönüden-göni ýolbaşçylygy astynda tanyşdy. Onuň zehini tapawutlanyp durýardy, bu bolsa oňa ýaşlykdan üstünlik gazanmaga, şol sanda milli ýaryşlarda öz welaýatyna wekilçilik etmäge mümkinçilik berdi. Ilki bilen, Oktila 8 ýaşyndan başlap adaty türgen hökmünde badminton oýnady we 1999 ýyldan başlap milli ýaryşlarda bäsleşdi. Emma 2011 ýylda Oktila motosikl heläkçiligine uçrady; netijede onuň çep aýagy gysgaldy we sag aýagyndan 7 sm gysga boldy. Şonuň üçin ol maýyplygy bolan türgenleriň derejesine (klassyna) geçmegi ýüregine düwdi. Derrew görkezilen lukmançylyk kömegi hassahana ýerleşdirilmegini we şikesleri bejermek üçin birnäçe operasiýany öz içine aldy, ýöne olar hereket etmekde we deňagramlylygy saklamakda dowamly kynçylyklary döretdi. Oktilanyň dikeldiş prosesi 2011 ýyldan 2012 ýyla çenli bir ýyldan gowrak wagt dowam etdi we zeper ýeten aýagynyň esasy funksiýalaryny dikeltmäge gönükdirilen intensiw fizioterapiýa seanslaryny öz içine aldy. Şeýle tagallalara garamazdan, şikes galyp galdy we onuň fiziki mümkinçiliklerini düýpli üýtgetdi&lt;ref name=&quot;wow.tribunnews.com&quot;&gt;{{cite news |title=Kisah Leani Ratri Oktila Merangkai Karir Badminton Usai Kecelakaan Hingga Jadi Nomor Satu Dunia |url=https://wow.tribunnews.com/2018/10/06/kisah-leani-ratri-oktila-merangkai-karier-badminton-usai-kecelakaan-hingga-jadi-nomor-satu-dunia |website=[[Tribun News]] |date=6 October 2018 |language=id}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Setiawan|first=Lalu Hendri Bagus|date=12 October 2018|title=Pernah Bertubuh Normal, Begini Kisah Oktila Leani Ratri Akhirnya Jadi Atlet Difabel|url=https://www.grid.id/read/04954783/pernah-bertubuh-normal-begini-kisah-oktila-leani-ratri-akhirnya-jadi-atlet-difabel|website=[[Grid Network|Grid.ID]]|language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908030650/https://www.grid.id/read/04954783/pernah-bertubuh-normal-begini-kisah-oktila-leani-ratri-akhirnya-jadi-atlet-difabel|archive-date=8 September 2021|access-date=8 September 2021}}&lt;/ref&gt;.

Fiziki kemçiligine uýgunlaşmak üçin Oktila deňagramlylygy we durnuklylygy ýokarlandyrmaga gönükdirilen ýöriteleşdirilen tälimçilikden geçdi; bu tapgyrda deň däl ýöreýşini kompensirlemek üçin bir aýakda güýçlendiriji maşklar we çydamlylyk ylgawlary ýaly usullar ulanyldy. Ilkibaşda daýanç hökmünde taýak ulanan bolsa-da, soňra hiç hili kömekçi serişdesiz meýdançada ylgap başlady we özüniň gaýduwsyzlygy bilen lukmanlary haýran galdyrdy&lt;ref name=&quot;cnnindonesia.com&quot;&gt;{{Cite news |title=Leani Ratri/Khalimatus Sadiyah Raih Emas Paralimpiade Tokyo |url=https://www.cnnindonesia.com/olahraga/20210904181056-170-689793/leani-ratri-khalimatus-sadiyah-raih-emas-paralimpiade-tokyo |website=[[CNN Indonesia]] |date=4 September 2021 |language=id}}&lt;/ref&gt;.

Oktilanyň fiziki ýagdaýy Bütindünýä Badminton Federasiýasynyň (BWF) we Halkara Paralimpiýa Komitetiniň (IPC) standartlaryna laýyklykda bahalandyryldy we netijede ol aýaklardaky kemçilik sebäpli dik durup oýnalýan SL4 kategoriýasyna degişli edildi. Bu kategoriýa, deňagramlylyga, hereket güýjüne we oýun wagtynda şatllary (ýelekli topy) dolandyrmak ukybyna täsir edýän aýak uzynlygynyň azyndan 7 sm tapawudy ýaly, aşaky aýaklarda orta derejeli funksional çäklendirmeleri bolan türgenlere degişlidir. Onuň çep aýagyndaky şikesden soňky süňk gysgalmasy bilen baglanyşykly ýagdaýy SL4 kriteriýalaryna, şol sanda aşaky aýakda myşsa güýjüniň we hereket diapazonynyň peselendigini görkezýän aýdyň subutnamalara laýyk gelýärdi. Soňra ol jübütleýin oýunlarda SL3-SU5 (SU5 ýokarky aýakdaky ýeňil kemçilikleri ýa-da şoňa meňzeş ýagdaýlary aňladýar) bilelikdäki ýaryşlarda çykyş etdi, ýöne onuň esasy şahsy klassifikasiýasy SL4 bolup galýar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Puspa |first=Farahdilla |date=5 September 2021 |editor-last=Eka Jaya |editor-first=Eris |title=Hasil Badminton Paralimpiade Tokyo, Leani Ratri Oktila Raih Medali Perak |url=https://www.kompas.com/badminton/read/2021/09/05/07540598/hasil-badminton-paralimpiade-tokyo-leani-ratri-oktila-raih-medali-perak |website=[[Kompas.com|Kompas]] |language=id |access-date=5 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kecelakaan Membawa Leani Ratri Oktila Jadi Juara Dunia Para Badminton |url=https://www.msn.com/id-id/olahraga/pesta-olahraga-asia-2018/kecelakaan-membawa-leani-ratri-oktila-jadi-juara-dunia-parabadminton/ar-BBNHyRX |publisher=msn |accessdate=18 September 2018 |language=Indonesian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.paralympic.org/badminton&lt;/ref&gt;.

Oktila ilkinji para-badminton çempionlygyny öz doglan welaýaty bolan Riauda geçirilen 2012 ýylky Milli Paralimpiýa Oýunlarynda (Peparnas) gazandy. Şol ýaryşda Ratri bir altyn we bir kümüş medal aldy. Oktila 2013 ýylda Indoneziýanyň Milli Paralimpiýa Komitetine (NPC) goşuldy. Paralimpiýa ýygyndy topary bilen bilelikde, Oktila çäklendirmelerine garamazdan üstünlik gazanmaga bolan höwesini barha artdyrýar.

Günorta Koreýanyň Ulsan şäherinde geçirilen 2017 ýylky BWF Para-Badminton boýunça dünýä çempionatynda Oktila zenanlaryň arasyndaky SL3-SU5 jübütleýin oýunlarda Halimatus Sadiýa bilen we garyşyk SL3-SU5 jübütleýin oýunlarda Hari Susanto bilen altyn medallary gazandy&lt;ref&gt;{{cite web|title=BWF Para-Badminton World Championships|url=https://www.tournamentsoftware.com/sport/tournament.aspx?id=02949A40-0043-4A81-AAA7-CCDC38219288|website=Tournament Software|accessdate=18 December 2017}}&lt;/ref&gt;.

2018 ýyla çenli Oktila şol ýyl geçirilen dört sany halkara ýekeleýin ýaryşyň üçüsinde ýeňiş gazanyp, BWF-iň &quot;Ýylyň iň gowy zenan para-badmintonçysy&quot; baýragyna mynasyp boldy we bu sport görnüşinde öňdebaryjy türgen hökmünde öz ornuny berkitdi. Ol hem &quot;Irish Para Badminton International&quot;, hem-de &quot;Canada Para Badminton International&quot; ýaryşlarynda üç sany altyn medaly — zenanlaryň SL4 ýekelik, zenanlaryň SL3-SU5 jübütlik we garyşyk SL3-SU5 jübütlik görnüşlerinde — gazandy. Jakartada geçirilen Aziýa Para oýunlarynda dürli görnüşlerde birnäçe altyn medal gazanyp, sebitdäki agdyklygyny berkitdi&lt;ref&gt;[https://gms.asianparagames2018.id/RS2018/bm/cm/MedalsAudit_Sports.aspx?sid=2&amp;sname=Badminton&amp;scode=BA&amp;fld=&amp;cid=0&amp;dt= Badminton medal audit]{{Dead link|date=June 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Oktila, Tokio-2020 Paralimpiýa oýunlaryndan medal bilen gaýdan indoneziýaly türgenleriň biri boldy. Ol ilkinji altyn medalyny zenanlaryň jübütleýin ýaryşynda Halimatus Sadiýa bilen bilelikde gazandy. Sadiýa we Oktila 2021 ýylky 4 sentýabrynda, şenbe güni, hytaýly jübüt Çen Hefan we Ma Huihuini 21–18 we 21–12 hasaby bilen ýeňdiler. Soňra Oktila zenanlaryň ýekelikdäki ýaryşynda hem çykyş edip, hytaýly türgen Çen Hefan bilen garşydaş boldy. Üç set dowam eden oýunda ýeňlen Oktila, 2021 ýylky 5 sentýabrynda, ýekşenbe güni kümüş medala eýe boldy. Iň soňunda, Oktila fransuz jübüti Lukas Mazur we Fostin Noel bilen bolan garyşyk jübütleýin ýaryşyň finalynda ähli güýjüni orta goýdy. Hari Susanto bilen hyzmatdaşlyk edip, Oktila Tokio-2020 Paralimpiýa oýunlarynda Indoneziýanyň ikinji altyn medalyny üstünlikli gazandy. Tokiodaky ýaryşdan soň, Oktila 2022 ýylda ogluny dünýä indermek üçin arakesme aldy we 2022 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionatynda ýaryşlara gaýdyp geldi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cms.bwfbadminton.com/wp-content/uploads/2021/08/Final-Draw-Paralympic-Games-.pdf |title=Badminton at the 2020 Summer Paralympics draw results |publisher=[[Badminton World Federation]] |date=26 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cms.bwfbadminton.com/wp-content/uploads/2021/08/Final-Draw-Paralympic-Games-.pdf |title=Badminton at the 2020 Summer Paralympics draw results |publisher=[[Badminton World Federation]] |date=26 August 2021}}&lt;/ref&gt;.

Oktila 2023 ýylky &quot;Spanish Para Badminton International&quot; ýaryşynda üç sany altyn medal gazandy. &quot;Spanish Para Badminton International&quot; ýaryşy, 2023 ýylky möwsümde maýyplygy bolan badmintonçylar üçin yzygiderli BWF ýaryşlarynyň täzeden başlamagyny aňlatdy. BWF-iň para-badminton boýunça ikinji derejeli bu halkara ýaryşy 20–26 fewral aralygynda Ispaniýanyň Witoriýa şäherinde geçirildi. Onda bäş dürli ýaryş görnüşi boýunça jemi 22 kategoriýa boýunça bäsleşikler geçirildi. Indoneziýa jemi dokuz medal, şol sanda ýedi altyn we iki bürünç medal gazandy. Oktila Indoneziýanyň topary tarapyndan gazanylan alty altyn medalyň üçüsine eýe boldy. Oktila zenanlaryň ýekelikdäki SL4 kategoriýasynda, zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 kategoriýasynda we garyşyk jübütleýin SL3-SU5 kategoriýasynda çempionlyk titulyny gazandy. Zenanlaryň ýekelikdäki ýaryşynda Oktila finalda ýaponiýaly Haruka Fujinony 21–11, 14–21, 21–13 hasaby bilen ýeňip, çempion boldy. Soňra Oktila zenanlaryň jübütleýin ýaryşynda Halimatus Sadiýa bilen bilelikde çykyş etdi. Finalda olar hindi jübüti bolan Manasi Joşi we Şantiýa Wiswanatany 21–9, 21–19 hasaby bilen, set ýitirmän ýeňdiler. Garyşyk jübütleýin ýaryşda bolsa, [[Hikmat Ramdani]] bilen bilelikde çykyş eden Oktila, Çirag Bareta we Mandip Kaury 21–11, 21–12 hasaby bilen, ýene-de set ýitirmän ýeňlişe sezewar etdi&lt;ref name=&quot;Idn times&quot;&gt;{{Cite web|date=28 February 2023|title=Keren Para-badminton Indonesia Sabet 7 Gelar Juara di Spanyol|url=https://www.idntimes.com/sport/arena/keren-para-badminton-indonesia-sabet-7-gelar-juara-di-spanyol-00-l8swn-h6y1h9|access-date=26 June 2026|publisher=Idn times|website=}}&lt;/ref&gt;.

Oktilanyň üstünlikleri Hytaýyň Hangçžou şäherinde geçirilen Aziýa Para oýunlarynda hem dowam etdi; ol bu ýerde zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde Halimatus Sadiýa bilen we garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde Hikmat Ramdani bilen altyn medallary, şeýle hem zenanlaryň ýekeleýin SL4 görnüşinde Çen Hefanga garşy oýunda kümüş medaly gazandy. Bu üç ýaryşyň dowamynda ol, şol sanda birnäçe altyn medaly öz içine alýan jemi dokuzdan gowrak medal gazanyp, Aziýanyň para-badmintonynda öňdebaryjy güýç hökmünde öz ornuny berkitdi&lt;ref name=&quot;asian22&quot;&gt;{{cite web |title=Hangzhou 2022 Asian Para Games|url=https://bwfbadminton.com/tournament/4895/hangzhou-2022-asian-para-games/results/podium|publisher= [[Badminton World Federation]]|access-date= |language=en |date=28 October 2023}}&lt;/ref&gt;.

Taýlandda geçirilen 2024 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionatynda Oktila, ene bolandan soň ýaryşlara doly gaýdyp gelenden bary-ýogy birnäçe aý geçenden soň taryhy üstünlige ýetdi: ol Ramdani bilen bilelikde garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde (watandaşlary Fredi Setiawan we Sadiýany 21–9, 21–16 hasaby bilen ýeňip) we Sadiýa bilen bilelikde zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde (hindi türgenleri Manasi Joşi we Tulasimati Murugesany 22–20, 21–17 hasaby bilen ýeňip) altyn medallary gazandy, şeýle hem zenanlaryň ýekeleýin SL4 görnüşinde hytaýly Çen Hefanga garşy oýunda kümüş medala eýe boldy.

Oktila Pariž-2024 Paralimpiýa oýunlarynda Indoneziýa üçin iki medal gazanyp, ýene-de üns merkezine düşdi. Oktila 2024 ýylky Paralimpiýa oýunlarynda zenanlaryň ýekeleýin SL4 we garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşlerinde iki medal gazandy. Oktila garyşyk jübütleýin görnüşde watandaşlary Halimatus Sadiýa we Fredi Setiawany ýeňip, Hikmat Ramdani bilen bilelikde altyn medala eýe boldy. Oktila we Ramdani, 2024 ýylky 2 sentýabrynda, duşenbe güni Indoneziýa üçin kümüş medal gazanan Sadiýa we Setiawana garşy oýunda 21–16 we 21–15 hasaby bilen ýeňiş gazandylar&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/PG2024/BDM/PG2024_BDM_C75_BDMXDOUBLES-05030-----------------.pdf |publisher=[[Paris Organising Committee for the 2024 Olympic and Paralympic Games|COJOP2024]] |website=Olympics.com |title=Mixed doubles SL3–SU5 – Draw |date=1 September 2024 |access-date=1 September 2024}}&lt;/ref&gt;.

Oktila Tailandda geçirilen 2025 ýylky ASEAN Para oýunlarynda üç sany altyn medal gazandy. Ol bu medallary şu ýaryşlarda aldy: Hikmat Ramdani bilen bilelikde SL3-SU5 garyşyk jübütler ýaryşynda; SL4 zenanlar jübütler ýaryşynda; we Halimatus Sadiýa bilen bilelikde SL3-SU5 zenanlar jübütler ýaryşynda. 2026 ýylyň 25 ýanwarynda, ýekşenbe güni günortandan soň SPADT konferensiýa merkeziniň ýapyk stadionynda çykyş edip, Oktila şu derejä ýetip, durnuklylygyny saklap bilendigi üçin minnetdarlygyny bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web|date=25 January 2026|title=Raih Tiga Emas ASEAN Para Games Thailand, Leani Ratri Harap Regenerasi Atlet Para Bulutangkis Putri Indonesia Berjalan Baik|url=https://www.kemenpora.go.id/detail/6575/raih-tiga-emas-asean-para-games-thailand-leani-ratri-harap-regen|access-date=|publisher=Kemenpora|website=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 January 2026 |title=2026 BWF Para-Badminton World Championships - Prospectus |url=https://extranet.bwf.sport/docs/events/5569/docs/Prospectus%20-%20BAHRAIN%20PBWC%202026%20v1.pdf |access-date=13 January 2026 |publisher=[[Badminton World Federation]] |website=BWF.sport}}&lt;/ref&gt;.

Oktila SL4 zenanlar ýekelik görnüşinde 2026 ýylyň dünýä çempiony boldy. 2026 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionatynyň finaly 2026 ýylyň 14 fewralynda, şenbe güni Bahreýndäki &quot;Isa Sport Hall&quot; toplumynda geçirildi. Oktila Hytaýyň wekili Huan Siksüany (Huang Zixuan) ýeňip, altyn medaly gazandy. Oktila Huan bilen dartgynly göreş alyp bardy. Üç setden ybarat bolan oýunda ol Huany 21–9, 19–21, 21–14 hasaby bilen ýeňdi. Oktilanyň SL4 zenanlar ýekelik görnüşinde dünýä çempiony adyna çenli bolan ýoly ajaýyp boldy. Ol ýarym finalda ýaryşyň esasy favoriti bolan norwegiýaly Helle Sofi Sagöýi (Helle Sofie Sagøy) 21–9, 21–18 hasaby bilen ýeňdi. Ondan öň, çärýek finalda ol Hytaýyň wekili Çen Hefany (Cheng Hefang) 24–22, 21–19 hasaby bilen ýeňipdi. Oktilanyň 2026 ýylky dünýä çempionatyndaky gazanan altyn medallarynyň sany, ol garyşyk jübütler görnüşinde hem dünýä çempiony bolanyndan soň has-da artdy. Ramdani we Oktila hytaýly jübüt Ýan Sýanýuany (Yang Jianyuan) we Ýan Çýusýany (Yang Qiuxia) 21–6, 21–15 hasaby bilen ýeňdiler&lt;ref name=&quot;fre26&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;b&amp;i26&quot; /&gt;.

Oktila Ýewropada geçirilen 2026 ýylky BWF Para-badminton dünýä tapgyrynyň iki ýaryşynda bäş sany altyn medal gazanmagy başardy. Oktila 2026 ýylyň iýun aýynda iki sany ýokary derejeli ýaryşa — 16–21 iýun aralygynda Fransiýanyň Muluz şäherinde geçirilen &quot;French Para Badminton International 2026&quot; we 24–28 iýun aralygynda Irlandiýa Respublikasynyň Dublin şäherinde geçirilen &quot;British &amp; Irish Para Badminton International&quot; ýaryşlaryna gatnaşdy. Oktila zenanlaryň ýekelikdäki SL4 görnüşinde we Hikmat Ramdani bilen bilelikde garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde yzygiderli çempion boldy. Şeýle hem, ol zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde Halimatus Sadiýa bilen bilelikde ýene bir altyn medal gazandy. Oktila möwsümdäki ilkinji gezek üç ýaryşda ýeňiş gazanmak üstünligine &quot;British &amp; Irish Para Badminton International&quot; ýaryşynda ýetdi. Onuň mundan öňki şeýle üstünligi (üç ýaryşda ýeňiş gazanmagy) 2024 ýylky sentýabr aýynda geçirilen &quot;Indonesia Para Badminton International&quot; ýaryşynda bolupdy&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Badminton OKTILA Leani Ratri - Tokyo 2020 Paralympics|url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/badminton/athlete-profile-n1722165-oktila-leani-ratri.htm|website=[[2020 Olympics]]|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908030936/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/badminton/athlete-profile-n1722165-oktila-leani-ratri.htm|archive-date=8 September 2021|access-date=8 September 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Oktila, Leani Ratri}}
[[Kategoriýa:1991 ýylda dogulanlar]]
[[Kategoriýa:Diri adamlar]]
[[Kategoriýa:Riaudan bolan türgenler]]
[[Kategoriýa:Riaudan bolan badmintonçylar]]
[[Kategoriýa:Indoneziýaly zenan badmintonçylar]]
[[Kategoriýa:Indoneziýaly para-badmintonçylar]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň paralimpiýa badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň paralimpiýa altyn medalçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň paralimpiýa kümüş medalçylary]]
[[Kategoriýa:Badminton boýunça paralimpiýa medalçylary]]
[[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Badminton boýunça Aziýa Para oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň Aziýa Para oýunlaryndaky altyn medalçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň Aziýa Para oýunlaryndaky kümüş medalçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň Aziýa Para oýunlaryndaky bürünç medalçylary]]
[[Kategoriýa:2014 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2018 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2022 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2014 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2018 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2022 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Badminton boýunça ASEAN Para oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň ASEAN Para oýunlaryndaky altyn medalçylary]]
[[Kategoriýa:2015 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2017 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2023 ýylky ASEAN Para oýunlary badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2015 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Kategoriýa:2017 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Kategoriýa:2023 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Kategoriýa:2025 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň medal gazananlary]]</text>
      <sha1>ifct1hs5uxf05t1tcemc9yq7sw4kkvd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271123</id>
      <parentid>271122</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T13:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>271123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25689" sha1="a4slcyp12pwwc56yzzna0iom7edi10i" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name                    = Leani Ratri Oktila
| image                   = 20191209 PBSI WorldTourFinals GalaDinner (31 of 31).jpg
| caption                 = Oktila 2019 ýylky BWF World Tour finalynyň gala agşamynda 2019 ýylky [[BWF baýraklary|BWF baýragyny]] aldy
| birth_name              = 
| birth_date              = {{Birth date and age|1991|05|06|df=y}}
| birth_place             = [[Kampar regensi|Kampar]], [[Riau]], [[Indoneziýa]]
| death_date              = 
| height                  = 162 sm
| weight                  = 69 kg 
| event                   = Aýallaryň ýekebara SL4&lt;br /&gt;Aýallaryň jübütler SL3-SU5&lt;br /&gt;Garyşyk jübütler SL3-SU5
| highest_ranking         = 1 (AY 27 Awgust 2019)&lt;br /&gt; 1 (AJ [[Khalimatus Sadiyah]] bilen 18 Fewral 2020)&lt;br /&gt; 1 (GJ [[Hary Susanto]] bilen 18 Fewral 2020) 
| current_ranking         =  
| current_ranking_date    = 
| country                 = {{INA}}
| coach                   = 
| career_record           = 
| handedness              = Sag
| best_result             = 
| bwfbadminton_id         = P60966
| bwfpara_id              = 428b85f6-b1c0-4cd4-81dc-f8776f0471e7
| medal_templates          =
{{Medal|Sport|Aýallaryň [[para-badminton]]y}}
{{Medal|Country | {{INA}}}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton|2020 Tokio]] | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - aýallaryň SL3-SU5 jübütleri|Aýallaryň jübütleri]]}}
{{Medal|Gold | 2020 Tokio | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - garyşyk jübütler SL3-SU5|Garyşyk jübütler]]}}
{{Medal|Gold | [[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2024 Pariž]] | [[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - garyşyk jübütler SL3-SU5|Garyşyk jübütler]]}}
{{Medal|Silver | 2020 Tokio | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - aýallaryň ýekebara SL4|Aýallaryň ýekebara ýaryşy]]}}
{{Medal|Silver | 2024 Pariž | [[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda badminton - aýallaryň ýekebara SL4|Aýallaryň ýekebara ýaryşy]]}}
{{Medal|Competition|[[BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|Dünýä çempionatlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2017 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2017 Ulsan]] | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2019 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2019 Bazel]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2019 Bazel | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold |[[2022 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2022 Tokio]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | [[2024 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2024 Pattaya]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2024 Pattaya | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2026 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionaty|2026 Manama]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2026 Manama | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Silver | 2017 Ulsan | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Silver | 2019 Bazel | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Silver | 2024 Pattaya | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Silver | 2026 Manama | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Bronze | 2017 Ulsan | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Competition|[[IWAS Dünýä oýunlary#IWAS Dünýä oýunlary|World Abilitysport oýunlary]]}}
{{Medal|Gold|[[IWAS Dünýä oýunlary#IWAS Dünýä oýunlary|2023 Nakhon Ratchasima]]|{{nowrap|Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}}}&lt;ref name=&quot;wabl23&quot;&gt;{{cite news |first= |last= |title=World Abilitysport Games 2023 - Badminton |url=https://worldabilitysportgames2023.com/sports/badminton-2/ |publisher=World Abilitysport Games 2023 |date= |access-date=8 December 2023 |language=en |archive-date=8 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208062841/https://worldabilitysportgames2023.com/sports/badminton-2/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{Medal|Gold|2023 ýylky Nakhon Ratchasima|{{nowrap|Aýallaryň jübütleri}}}}
{{Medal|Gold|2023 ýylky Nakhon Ratchasima|{{nowrap|Garyşyk jübütler}}}}
{{Medal|Competition|[[Aziýa Para oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2014 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton|2014 Inçhon]] | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2018 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton|2018 Jakarta]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2018 Jakarta | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2022 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton|2022 Hangzhou]] | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2022 Hangzhou | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Silver | 2014 Inçhon | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Silver | 2018 Jakarta | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Silver | 2022 Hangzhou | [[2022 ýylky Aziýa Para oýunlarynda badminton - aýallaryň ýekebara SL4|Aýallaryň ýekebara ýaryşy]]}}
{{Medal|Bronze | 2014 Inçhon | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Competition|[[ASEAN Para oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2015 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2015 Singapur]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2015 Singapur | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2015 Singapur | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2017 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2017 Kuala-Lumpur]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2017 Kuala-Lumpur | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2017 Kuala-Lumpur | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2023 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2023 Kamboja]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2023 Kamboja | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2023 Kamboja | Garyşyk jübütler}}
{{Medal|Gold | [[2025 ýylky ASEAN Para oýunlarynda badminton|2025 Nakhon Ratchasima]] | Aýallaryň ýekebara ýaryşy}}
{{Medal|Gold | 2025 Nakhon Ratchasima | Aýallaryň jübütleri}}
{{Medal|Gold | 2025 Nakhon Ratchasima | Garyşyk jübütler}}
}}
'''Leani Ratri Oktila''' (doglan senesi: 1991 ýyl 6 maý) — indoneziýaly para-badmintonçydyr. Ol bu sportuň üç görnüşinde-de (aýallaryň arasynda ýekelik, aýallaryň arasynda jübütlik we garyşyk jübütlik) iň ýokary dünýä derejesinde çykyş etdi.

Sumatra adasyndaky Riau welaýatynyň Kampar etrabynda, Siabu obasynda on çaganyň ikinjisi bolup dünýä inen Oktila, ýönekeý maşgalada terbiýelendi; onuň kakasy ýerli ekinleri bejerýän daýhan, ejesi bolsa kiçi göwrümli işler arkaly maşgalanyň geçinmegine goşant goşýan öý hojalykçysydy. Oktila ilkinji bilimini Riau welaýatyndaky ýerli mekdeplerde aldy we şol ýerde başlangyç hem-de orta mekdep bilimini tamamlady; soňra bolsa sportdaky mümkinçilikler ony türgenleşmek üçin başga ýere göçmäge iterdi.

2021 ýylda ol Indoneziýanyň adyndan çykyş edip, 2020 ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň aýallaryň arasyndaky jübütlik (SL3–SU5) ýaryşynda Khalimatus Sadiýa bilen bilelikde para-badminton boýunça ilkinji altyn medalyny gazandy. Şeýle-de, Oktila aýallaryň arasyndaky ýekelik ýaryşynda kümüş medal gazandy.

== Karýerasy ==
Oktila badminton bilen ýedi ýaşynda, ene-atasynyň gönüden-göni ýolbaşçylygy astynda tanyşdy. Onuň zehini tapawutlanyp durýardy, bu bolsa oňa ýaşlykdan üstünlik gazanmaga, şol sanda milli ýaryşlarda öz welaýatyna wekilçilik etmäge mümkinçilik berdi. Ilki bilen, Oktila 8 ýaşyndan başlap adaty türgen hökmünde badminton oýnady we 1999 ýyldan başlap milli ýaryşlarda bäsleşdi. Emma 2011 ýylda Oktila motosikl heläkçiligine uçrady; netijede onuň çep aýagy gysgaldy we sag aýagyndan 7 sm gysga boldy. Şonuň üçin ol maýyplygy bolan türgenleriň derejesine (klassyna) geçmegi ýüregine düwdi. Derrew görkezilen lukmançylyk kömegi hassahana ýerleşdirilmegini we şikesleri bejermek üçin birnäçe operasiýany öz içine aldy, ýöne olar hereket etmekde we deňagramlylygy saklamakda dowamly kynçylyklary döretdi. Oktilanyň dikeldiş prosesi 2011 ýyldan 2012 ýyla çenli bir ýyldan gowrak wagt dowam etdi we zeper ýeten aýagynyň esasy funksiýalaryny dikeltmäge gönükdirilen intensiw fizioterapiýa seanslaryny öz içine aldy. Şeýle tagallalara garamazdan, şikes galyp galdy we onuň fiziki mümkinçiliklerini düýpli üýtgetdi&lt;ref name=&quot;wow.tribunnews.com&quot;&gt;{{cite news |title=Kisah Leani Ratri Oktila Merangkai Karir Badminton Usai Kecelakaan Hingga Jadi Nomor Satu Dunia |url=https://wow.tribunnews.com/2018/10/06/kisah-leani-ratri-oktila-merangkai-karier-badminton-usai-kecelakaan-hingga-jadi-nomor-satu-dunia |website=[[Tribun News]] |date=6 October 2018 |language=id}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Setiawan|first=Lalu Hendri Bagus|date=12 October 2018|title=Pernah Bertubuh Normal, Begini Kisah Oktila Leani Ratri Akhirnya Jadi Atlet Difabel|url=https://www.grid.id/read/04954783/pernah-bertubuh-normal-begini-kisah-oktila-leani-ratri-akhirnya-jadi-atlet-difabel|website=[[Grid Network|Grid.ID]]|language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908030650/https://www.grid.id/read/04954783/pernah-bertubuh-normal-begini-kisah-oktila-leani-ratri-akhirnya-jadi-atlet-difabel|archive-date=8 September 2021|access-date=8 September 2021}}&lt;/ref&gt;.

Fiziki kemçiligine uýgunlaşmak üçin Oktila deňagramlylygy we durnuklylygy ýokarlandyrmaga gönükdirilen ýöriteleşdirilen tälimçilikden geçdi; bu tapgyrda deň däl ýöreýşini kompensirlemek üçin bir aýakda güýçlendiriji maşklar we çydamlylyk ylgawlary ýaly usullar ulanyldy. Ilkibaşda daýanç hökmünde taýak ulanan bolsa-da, soňra hiç hili kömekçi serişdesiz meýdançada ylgap başlady we özüniň gaýduwsyzlygy bilen lukmanlary haýran galdyrdy&lt;ref name=&quot;cnnindonesia.com&quot;&gt;{{Cite news |title=Leani Ratri/Khalimatus Sadiyah Raih Emas Paralimpiade Tokyo |url=https://www.cnnindonesia.com/olahraga/20210904181056-170-689793/leani-ratri-khalimatus-sadiyah-raih-emas-paralimpiade-tokyo |website=[[CNN Indonesia]] |date=4 September 2021 |language=id}}&lt;/ref&gt;.

Oktilanyň fiziki ýagdaýy Bütindünýä Badminton Federasiýasynyň (BWF) we Halkara Paralimpiýa Komitetiniň (IPC) standartlaryna laýyklykda bahalandyryldy we netijede ol aýaklardaky kemçilik sebäpli dik durup oýnalýan SL4 kategoriýasyna degişli edildi. Bu kategoriýa, deňagramlylyga, hereket güýjüne we oýun wagtynda şatllary (ýelekli topy) dolandyrmak ukybyna täsir edýän aýak uzynlygynyň azyndan 7 sm tapawudy ýaly, aşaky aýaklarda orta derejeli funksional çäklendirmeleri bolan türgenlere degişlidir. Onuň çep aýagyndaky şikesden soňky süňk gysgalmasy bilen baglanyşykly ýagdaýy SL4 kriteriýalaryna, şol sanda aşaky aýakda myşsa güýjüniň we hereket diapazonynyň peselendigini görkezýän aýdyň subutnamalara laýyk gelýärdi. Soňra ol jübütleýin oýunlarda SL3-SU5 (SU5 ýokarky aýakdaky ýeňil kemçilikleri ýa-da şoňa meňzeş ýagdaýlary aňladýar) bilelikdäki ýaryşlarda çykyş etdi, ýöne onuň esasy şahsy klassifikasiýasy SL4 bolup galýar&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Puspa |first=Farahdilla |date=5 September 2021 |editor-last=Eka Jaya |editor-first=Eris |title=Hasil Badminton Paralimpiade Tokyo, Leani Ratri Oktila Raih Medali Perak |url=https://www.kompas.com/badminton/read/2021/09/05/07540598/hasil-badminton-paralimpiade-tokyo-leani-ratri-oktila-raih-medali-perak |website=[[Kompas.com|Kompas]] |language=id |access-date=5 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kecelakaan Membawa Leani Ratri Oktila Jadi Juara Dunia Para Badminton |url=https://www.msn.com/id-id/olahraga/pesta-olahraga-asia-2018/kecelakaan-membawa-leani-ratri-oktila-jadi-juara-dunia-parabadminton/ar-BBNHyRX |publisher=msn |accessdate=18 September 2018 |language=Indonesian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.paralympic.org/badminton&lt;/ref&gt;.

Oktila ilkinji para-badminton çempionlygyny öz doglan welaýaty bolan Riauda geçirilen 2012 ýylky Milli Paralimpiýa Oýunlarynda (Peparnas) gazandy. Şol ýaryşda Ratri bir altyn we bir kümüş medal aldy. Oktila 2013 ýylda Indoneziýanyň Milli Paralimpiýa Komitetine (NPC) goşuldy. Paralimpiýa ýygyndy topary bilen bilelikde, Oktila çäklendirmelerine garamazdan üstünlik gazanmaga bolan höwesini barha artdyrýar.

Günorta Koreýanyň Ulsan şäherinde geçirilen 2017 ýylky BWF Para-Badminton boýunça dünýä çempionatynda Oktila zenanlaryň arasyndaky SL3-SU5 jübütleýin oýunlarda Halimatus Sadiýa bilen we garyşyk SL3-SU5 jübütleýin oýunlarda Hari Susanto bilen altyn medallary gazandy&lt;ref&gt;{{cite web|title=BWF Para-Badminton World Championships|url=https://www.tournamentsoftware.com/sport/tournament.aspx?id=02949A40-0043-4A81-AAA7-CCDC38219288|website=Tournament Software|accessdate=18 December 2017}}&lt;/ref&gt;.

2018 ýyla çenli Oktila şol ýyl geçirilen dört sany halkara ýekeleýin ýaryşyň üçüsinde ýeňiş gazanyp, BWF-iň &quot;Ýylyň iň gowy zenan para-badmintonçysy&quot; baýragyna mynasyp boldy we bu sport görnüşinde öňdebaryjy türgen hökmünde öz ornuny berkitdi. Ol hem &quot;Irish Para Badminton International&quot;, hem-de &quot;Canada Para Badminton International&quot; ýaryşlarynda üç sany altyn medaly — zenanlaryň SL4 ýekelik, zenanlaryň SL3-SU5 jübütlik we garyşyk SL3-SU5 jübütlik görnüşlerinde — gazandy. Jakartada geçirilen Aziýa Para oýunlarynda dürli görnüşlerde birnäçe altyn medal gazanyp, sebitdäki agdyklygyny berkitdi&lt;ref&gt;[https://gms.asianparagames2018.id/RS2018/bm/cm/MedalsAudit_Sports.aspx?sid=2&amp;sname=Badminton&amp;scode=BA&amp;fld=&amp;cid=0&amp;dt= Badminton medal audit]{{Dead link|date=June 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Oktila, Tokio-2020 Paralimpiýa oýunlaryndan medal bilen gaýdan indoneziýaly türgenleriň biri boldy. Ol ilkinji altyn medalyny zenanlaryň jübütleýin ýaryşynda Halimatus Sadiýa bilen bilelikde gazandy. Sadiýa we Oktila 2021 ýylky 4 sentýabrynda, şenbe güni, hytaýly jübüt Çen Hefan we Ma Huihuini 21–18 we 21–12 hasaby bilen ýeňdiler. Soňra Oktila zenanlaryň ýekelikdäki ýaryşynda hem çykyş edip, hytaýly türgen Çen Hefan bilen garşydaş boldy. Üç set dowam eden oýunda ýeňlen Oktila, 2021 ýylky 5 sentýabrynda, ýekşenbe güni kümüş medala eýe boldy. Iň soňunda, Oktila fransuz jübüti Lukas Mazur we Fostin Noel bilen bolan garyşyk jübütleýin ýaryşyň finalynda ähli güýjüni orta goýdy. Hari Susanto bilen hyzmatdaşlyk edip, Oktila Tokio-2020 Paralimpiýa oýunlarynda Indoneziýanyň ikinji altyn medalyny üstünlikli gazandy. Tokiodaky ýaryşdan soň, Oktila 2022 ýylda ogluny dünýä indermek üçin arakesme aldy we 2022 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionatynda ýaryşlara gaýdyp geldi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cms.bwfbadminton.com/wp-content/uploads/2021/08/Final-Draw-Paralympic-Games-.pdf |title=Badminton at the 2020 Summer Paralympics draw results |publisher=[[Badminton World Federation]] |date=26 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cms.bwfbadminton.com/wp-content/uploads/2021/08/Final-Draw-Paralympic-Games-.pdf |title=Badminton at the 2020 Summer Paralympics draw results |publisher=[[Badminton World Federation]] |date=26 August 2021}}&lt;/ref&gt;.

Oktila 2023 ýylky &quot;Spanish Para Badminton International&quot; ýaryşynda üç sany altyn medal gazandy. &quot;Spanish Para Badminton International&quot; ýaryşy, 2023 ýylky möwsümde maýyplygy bolan badmintonçylar üçin yzygiderli BWF ýaryşlarynyň täzeden başlamagyny aňlatdy. BWF-iň para-badminton boýunça ikinji derejeli bu halkara ýaryşy 20–26 fewral aralygynda Ispaniýanyň Witoriýa şäherinde geçirildi. Onda bäş dürli ýaryş görnüşi boýunça jemi 22 kategoriýa boýunça bäsleşikler geçirildi. Indoneziýa jemi dokuz medal, şol sanda ýedi altyn we iki bürünç medal gazandy. Oktila Indoneziýanyň topary tarapyndan gazanylan alty altyn medalyň üçüsine eýe boldy. Oktila zenanlaryň ýekelikdäki SL4 kategoriýasynda, zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 kategoriýasynda we garyşyk jübütleýin SL3-SU5 kategoriýasynda çempionlyk titulyny gazandy. Zenanlaryň ýekelikdäki ýaryşynda Oktila finalda ýaponiýaly Haruka Fujinony 21–11, 14–21, 21–13 hasaby bilen ýeňip, çempion boldy. Soňra Oktila zenanlaryň jübütleýin ýaryşynda Halimatus Sadiýa bilen bilelikde çykyş etdi. Finalda olar hindi jübüti bolan Manasi Joşi we Şantiýa Wiswanatany 21–9, 21–19 hasaby bilen, set ýitirmän ýeňdiler. Garyşyk jübütleýin ýaryşda bolsa, [[Hikmat Ramdani]] bilen bilelikde çykyş eden Oktila, Çirag Bareta we Mandip Kaury 21–11, 21–12 hasaby bilen, ýene-de set ýitirmän ýeňlişe sezewar etdi&lt;ref name=&quot;Idn times&quot;&gt;{{Cite web|date=28 February 2023|title=Keren Para-badminton Indonesia Sabet 7 Gelar Juara di Spanyol|url=https://www.idntimes.com/sport/arena/keren-para-badminton-indonesia-sabet-7-gelar-juara-di-spanyol-00-l8swn-h6y1h9|access-date=26 June 2026|publisher=Idn times|website=}}&lt;/ref&gt;.

Oktilanyň üstünlikleri Hytaýyň Hangçžou şäherinde geçirilen Aziýa Para oýunlarynda hem dowam etdi; ol bu ýerde zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde Halimatus Sadiýa bilen we garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde Hikmat Ramdani bilen altyn medallary, şeýle hem zenanlaryň ýekeleýin SL4 görnüşinde Çen Hefanga garşy oýunda kümüş medaly gazandy. Bu üç ýaryşyň dowamynda ol, şol sanda birnäçe altyn medaly öz içine alýan jemi dokuzdan gowrak medal gazanyp, Aziýanyň para-badmintonynda öňdebaryjy güýç hökmünde öz ornuny berkitdi&lt;ref name=&quot;asian22&quot;&gt;{{cite web |title=Hangzhou 2022 Asian Para Games|url=https://bwfbadminton.com/tournament/4895/hangzhou-2022-asian-para-games/results/podium|publisher= [[Badminton World Federation]]|access-date= |language=en |date=28 October 2023}}&lt;/ref&gt;.

Taýlandda geçirilen 2024 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionatynda Oktila, ene bolandan soň ýaryşlara doly gaýdyp gelenden bary-ýogy birnäçe aý geçenden soň taryhy üstünlige ýetdi: ol Ramdani bilen bilelikde garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde (watandaşlary Fredi Setiawan we Sadiýany 21–9, 21–16 hasaby bilen ýeňip) we Sadiýa bilen bilelikde zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde (hindi türgenleri Manasi Joşi we Tulasimati Murugesany 22–20, 21–17 hasaby bilen ýeňip) altyn medallary gazandy, şeýle hem zenanlaryň ýekeleýin SL4 görnüşinde hytaýly Çen Hefanga garşy oýunda kümüş medala eýe boldy.

Oktila Pariž-2024 Paralimpiýa oýunlarynda Indoneziýa üçin iki medal gazanyp, ýene-de üns merkezine düşdi. Oktila 2024 ýylky Paralimpiýa oýunlarynda zenanlaryň ýekeleýin SL4 we garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşlerinde iki medal gazandy. Oktila garyşyk jübütleýin görnüşde watandaşlary Halimatus Sadiýa we Fredi Setiawany ýeňip, Hikmat Ramdani bilen bilelikde altyn medala eýe boldy. Oktila we Ramdani, 2024 ýylky 2 sentýabrynda, duşenbe güni Indoneziýa üçin kümüş medal gazanan Sadiýa we Setiawana garşy oýunda 21–16 we 21–15 hasaby bilen ýeňiş gazandylar&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/PG2024/BDM/PG2024_BDM_C75_BDMXDOUBLES-05030-----------------.pdf |publisher=[[Paris Organising Committee for the 2024 Olympic and Paralympic Games|COJOP2024]] |website=Olympics.com |title=Mixed doubles SL3–SU5 – Draw |date=1 September 2024 |access-date=1 September 2024}}&lt;/ref&gt;.

Oktila Tailandda geçirilen 2025 ýylky ASEAN Para oýunlarynda üç sany altyn medal gazandy. Ol bu medallary şu ýaryşlarda aldy: Hikmat Ramdani bilen bilelikde SL3-SU5 garyşyk jübütler ýaryşynda; SL4 zenanlar jübütler ýaryşynda; we Halimatus Sadiýa bilen bilelikde SL3-SU5 zenanlar jübütler ýaryşynda. 2026 ýylyň 25 ýanwarynda, ýekşenbe güni günortandan soň SPADT konferensiýa merkeziniň ýapyk stadionynda çykyş edip, Oktila şu derejä ýetip, durnuklylygyny saklap bilendigi üçin minnetdarlygyny bildirdi&lt;ref&gt;{{Cite web|date=25 January 2026|title=Raih Tiga Emas ASEAN Para Games Thailand, Leani Ratri Harap Regenerasi Atlet Para Bulutangkis Putri Indonesia Berjalan Baik|url=https://www.kemenpora.go.id/detail/6575/raih-tiga-emas-asean-para-games-thailand-leani-ratri-harap-regen|access-date=|publisher=Kemenpora|website=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 January 2026 |title=2026 BWF Para-Badminton World Championships - Prospectus |url=https://extranet.bwf.sport/docs/events/5569/docs/Prospectus%20-%20BAHRAIN%20PBWC%202026%20v1.pdf |access-date=13 January 2026 |publisher=[[Badminton World Federation]] |website=BWF.sport}}&lt;/ref&gt;.

Oktila SL4 zenanlar ýekelik görnüşinde 2026 ýylyň dünýä çempiony boldy. 2026 ýylky BWF Para-badminton boýunça dünýä çempionatynyň finaly 2026 ýylyň 14 fewralynda, şenbe güni Bahreýndäki &quot;Isa Sport Hall&quot; toplumynda geçirildi. Oktila Hytaýyň wekili Huan Siksüany (Huang Zixuan) ýeňip, altyn medaly gazandy. Oktila Huan bilen dartgynly göreş alyp bardy. Üç setden ybarat bolan oýunda ol Huany 21–9, 19–21, 21–14 hasaby bilen ýeňdi. Oktilanyň SL4 zenanlar ýekelik görnüşinde dünýä çempiony adyna çenli bolan ýoly ajaýyp boldy. Ol ýarym finalda ýaryşyň esasy favoriti bolan norwegiýaly Helle Sofi Sagöýi (Helle Sofie Sagøy) 21–9, 21–18 hasaby bilen ýeňdi. Ondan öň, çärýek finalda ol Hytaýyň wekili Çen Hefany (Cheng Hefang) 24–22, 21–19 hasaby bilen ýeňipdi. Oktilanyň 2026 ýylky dünýä çempionatyndaky gazanan altyn medallarynyň sany, ol garyşyk jübütler görnüşinde hem dünýä çempiony bolanyndan soň has-da artdy. Ramdani we Oktila hytaýly jübüt Ýan Sýanýuany (Yang Jianyuan) we Ýan Çýusýany (Yang Qiuxia) 21–6, 21–15 hasaby bilen ýeňdiler&lt;ref name=&quot;fre26&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;b&amp;i26&quot; /&gt;.

Oktila Ýewropada geçirilen 2026 ýylky BWF Para-badminton dünýä tapgyrynyň iki ýaryşynda bäş sany altyn medal gazanmagy başardy. Oktila 2026 ýylyň iýun aýynda iki sany ýokary derejeli ýaryşa — 16–21 iýun aralygynda Fransiýanyň Muluz şäherinde geçirilen &quot;French Para Badminton International 2026&quot; we 24–28 iýun aralygynda Irlandiýa Respublikasynyň Dublin şäherinde geçirilen &quot;British &amp; Irish Para Badminton International&quot; ýaryşlaryna gatnaşdy. Oktila zenanlaryň ýekelikdäki SL4 görnüşinde we Hikmat Ramdani bilen bilelikde garyşyk jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde yzygiderli çempion boldy. Şeýle hem, ol zenanlaryň jübütleýin SL3-SU5 görnüşinde Halimatus Sadiýa bilen bilelikde ýene bir altyn medal gazandy. Oktila möwsümdäki ilkinji gezek üç ýaryşda ýeňiş gazanmak üstünligine &quot;British &amp; Irish Para Badminton International&quot; ýaryşynda ýetdi. Onuň mundan öňki şeýle üstünligi (üç ýaryşda ýeňiş gazanmagy) 2024 ýylky sentýabr aýynda geçirilen &quot;Indonesia Para Badminton International&quot; ýaryşynda bolupdy&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Badminton OKTILA Leani Ratri - Tokyo 2020 Paralympics|url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/badminton/athlete-profile-n1722165-oktila-leani-ratri.htm|website=[[2020 Olympics]]|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908030936/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/badminton/athlete-profile-n1722165-oktila-leani-ratri.htm|archive-date=8 September 2021|access-date=8 September 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Oktila, Leani Ratri}}
[[Kategoriýa:1991 ýylda dogulanlar]]
[[Kategoriýa:Diri adamlar]]
[[Kategoriýa:Riaudan bolan türgenler]]
[[Kategoriýa:Riaudan bolan badmintonçylar]]
[[Kategoriýa:Indoneziýaly zenan badmintonçylar]]
[[Kategoriýa:Indoneziýaly para-badmintonçylar]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň paralimpiýa badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň paralimpiýa altyn medalçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň paralimpiýa kümüş medalçylary]]
[[Kategoriýa:Badminton boýunça paralimpiýa medalçylary]]
[[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Badminton boýunça Aziýa Para oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň Aziýa Para oýunlaryndaky altyn medalçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň Aziýa Para oýunlaryndaky kümüş medalçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň Aziýa Para oýunlaryndaky bürünç medalçylary]]
[[Kategoriýa:2014 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2018 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2022 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2014 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2018 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2022 ýylky Aziýa Para oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Badminton boýunça ASEAN Para oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Indoneziýanyň ASEAN Para oýunlaryndaky altyn medalçylary]]
[[Kategoriýa:2015 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2017 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2023 ýylky ASEAN Para oýunlary badmintonçylary]]
[[Kategoriýa:2015 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Kategoriýa:2017 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Kategoriýa:2023 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Kategoriýa:2025 ýylky ASEAN Para oýunlarynyň medal gazananlary]]</text>
      <sha1>a4slcyp12pwwc56yzzna0iom7edi10i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kadeena Cox</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25095</id>
    <revision>
      <id>271124</id>
      <timestamp>2026-10-02T13:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <comment>Sahypa döretdi, mazmuny: '{{Infobox sportsperson | header_color      = yellow | name             = Kadeena Cox | honorific_suffix = [[Britaniýa imperiýasynyň ordeni|OBE]] | image            = Kadeena Cox Rio2016.jpg | image_size       = &lt;!--Diňe ini 220 pikseldan kiçi suratlar üçin. !--&gt; | caption          = Koks 2016ýylky Paralimpiýa oýunlarynda | birth_name       = | full_name         =  | nickname         =  | disability_class = [[T38 (klassifikasiýa)|T38]], C4 (klassifika...'</comment>
      <origin>271124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29508" sha1="8uqxv3pzb01egasauz7k5463iuasp0h" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| header_color      = yellow
| name             = Kadeena Cox
| honorific_suffix = [[Britaniýa imperiýasynyň ordeni|OBE]]
| image            = Kadeena Cox Rio2016.jpg
| image_size       = &lt;!--Diňe ini 220 pikseldan kiçi suratlar üçin. !--&gt;
| caption          = Koks 2016ýylky Paralimpiýa oýunlarynda
| birth_name       =
| full_name         = 
| nickname         = 
| disability_class = [[T38 (klassifikasiýa)|T38]], [[C4 (klassifikasiýa)|C4]]
| birth_date       = {{birth date and age|1991|3|10|df=yes}}
| birth_place      = [[Lids]], Günbatar Ýorkşir, Angliýa
| death_date       = 
| death_place      = 
| height           = &lt;!-- {{convert| |cm|ftin}} (2012) !--&gt;
| weight           = &lt;!-- {{convert| |kg|lb}} (2012) !--&gt;
| website          = &lt;!-- {{URL|www.example.com}} !--&gt;
| country          = Beýik Britaniýa
| sport            = Ýeňil atletika, welosport
| event            = T38 sprint, C4 parawelosport
| college_team      = 
| club             = Sale Harriers
| team             = 
| turned_pro        = 
| coach            = Joseph McDonnell
| retired          = 
| coaching         = 
| worlds           = 
| regionals        = 
| nationals        = 
| olympics         = 
| paralympics      = 
| highest_ranking   = 1-nji - 100 m (T37)&lt;br/&gt;1-nji - 400 m '''WR''' (T38)
| personal_best               = {{nowrap|100 m sprint: 12.98 sek}}&lt;br/&gt;{{nowrap|200 m sprint: 27.15 sek}}&lt;br/&gt;{{nowrap|400 m sprint: 1:00.71}}
| show_medals      = no
| medal_templates   = 
{{Medal|Country|{{GBR2}}}}
{{Medal|Sport | Aýallaryň [[para ýeňil atletika|para ýeňil atletikasy]]}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Gold|[[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2016 Rio]]|[[2016ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - aýallaryň 400 metri T38|400 m - T38]]}}
{{Medal|Silver|2016 Rio|[[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - aýallaryň 4 × 100 metr estafetasy|4 × 100 m - T35-38]]}}
{{Medal|Bronze|2016 Rio|[[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - aýallaryň 100 metri T38|100 m - T38]]}}
{{Medal|Competition|[[Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|Dünýä çempionatlary]]}}
{{Medal|Gold|[[2015 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2015 Doha]]|[[2015 IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - aýallaryň 100 metri|100 m - T37]]}}
{{Medal|Gold|2015 Doha|[[2015 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - aýallaryň 4 x 100 metr estafetasy|4 × 100 m - T35-38]]}}
{{Medal|Gold|[[2017 Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2017 London]]|[[2017 Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - aýallaryň 400 metri|400 m - T38]]}}
{{Medal|Silver|2017 London|[[2017 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - aýallaryň 100 metri|100 m - T38]]}}
{{Medal|Bronze|2017 London|[[2017 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - aýallaryň 200 metri|200 m - T38]]}}
{{Medal|Competition|[[IPC ýeňil atletika boýunça Ýewropa çempionaty|Ýewropa çempionatlary]]}}
{{MedalBronze|{{nowrap|[[2016 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça Ýewropa çempionaty|2016 Grosseto]]}}|[[2016 IPC ýeňil atletika boýunça Ýewropa çempionaty - aýallaryň 200 metri|200 m - T38]]}}
{{Medal|Sport | Aýallaryň [[parawelosport]]y}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Gold|[[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2016 Rio]]|[[2016ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda welosport - aýallaryň 500 m wagt ýaryşy C4-5|C4-5 wagt ýaryşy]]}}
{{Medal|Gold|[[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2020 Tokio]]|[[2020ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda welosport - aýallaryň wagt ýaryşy C4-5|C4-5 wagt ýaryşy]]}}
{{MedalGold|2020 Tokio|[[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda welosport - garyşyk toparlaýyn sprint C1-5|Garyşyk toparlaýyn sprint C1-5]]}}
{{MedalGold|[[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2024 Pariž]]|[[2024ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda welosport - garyşyk toparlaýyn sprint C1-5|Garyşyk toparlaýyn sprint C1-5]]}}
{{MedalCompetition|[[UCI parawelosport boýunça trek dünýä çempionaty|Trek boýunça dünýä çempionatlary]]}}
{{MedalGold|[[2016 ýylky UCI parawelosport boýunça trek dünýä çempionaty|2016 Montichiari]]|500 m wagt ýaryşy C4}}
{{MedalGold|[[2022 ýylky UCI parawelosport boýunça trek dünýä çempionaty|2022 Saint-Quentin-en-Yvelines]]|500 m wagt ýaryşy C4}}
{{MedalGold|[[2023 ýylky UCI parawelosport boýunça trek dünýä çempionaty|2023 Glasgow]]|500 m wagt ýaryşy C4}}
{{MedalGold|[[2024 ýylky UCI parawelosport boýunça trek dünýä çempionaty|2024 Rio de Janeiro]]|500 m wagt ýaryşy C4}}
{{MedalSilver|[[2020 ýylky UCI parawelosport boýunça trek dünýä çempionaty|2020 Milton]]|500 m wagt ýaryşy C4}}
{{MedalSilver|2023 Glasgow|Garyşyk toparlaýyn sprint C1-5}} 
{{MedalSilver|[[2025 ýylky UCI parawelosport boýunça trek dünýä çempionaty|2025 Rio de Janeiro]]|1 km wagt ýaryşy C4}}
{{MedalSilver|2025 Rio de Janeiro|Sprint C4}}
{{MedalSilver|2025 Rio de Janeiro|Garyşyk toparlaýyn sprint C1-5}}
}}
'''Kadeena Cox''' (Kadina Koks, doglan senesi: 10 mart 1991 ýyl) — T38 derejeli para-atletika boýunça sprint ýaryşlarynda we C4 derejeli para-welosiped sportynda çykyş edýän türgen, şeýle-de Britaniýanyň telewideniýe alyp baryjysy. Ol 2015 ýylky IPC-niň ýeňil atletika boýunça dünýä çempionatynda we 2016 ýylky UCI-niň welosiped sporty (trek) boýunça dünýä çempionatynda çykyş edip, degişlilikde T37 derejesinde 100 metre ylgamak we C4 derejesinde 500 metre wagt üçin ýaryşmak (time trial) boýunça dünýä çempiony boldy.

2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda Beýik Britaniýanyň adyndan hem ýeňil atletika, hem-de welosiped sporty boýunça çykyş edip, ol T38 derejesinde 100 metre ylgamak ýaryşynda bürünç medal gazandy; şondan soň C4-5 derejesindäki welosiped ýaryşynda (wagt üçin ýaryşmak) altyn medal[5] we T38 derejesinde 400 metre ylgamak ýaryşynda ýene bir altyn medal gazandy. Şeýlelikde, ol 1984 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda Isabel Barrdan bäri şol bir oýunlarda dürli sport görnüşlerinde birnäçe altyn medal gazanan ilkinji britaniýaly paralimpiýaçy boldy.

2021 ýylda ol ITV kanalynyň &quot;I'm a Celebrity...Get Me Out of Here!&quot; şousynda gatnaşyjy hökmünde çykyş etdi. 2021 ýylky sentýabr aýynda Cox BBC-niň &quot;Celebrity MasterChef&quot; gepleşiginiň on altynjy möwsüminiň ýeňijisi boldy.

== Irki döwri we şahsy durmuşy ==
Cox 1991 ýylky 10 martynda Angliýanyň Günbatar Ýorkşir graflygynyň Lids şäherinde, Britaniýa göçüp gelen ýamaýkaly ene-atanyň maşgalasynda dünýä indi. Onuň ilkinji mekdebi Lidsiň Çapeltaun sebitindäki &quot;Bracken Edge&quot; başlangyç mekdebi boldy. Ol &quot;Wetherby&quot; orta mekdebinde okady, soňra bolsa Mançester Metropoliten uniwersitetinde fizioterapiýa boýunça bilim aldy&lt;ref name=&quot;Powerof10&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.thepowerof10.info/athletes/profile.aspx?athleteid=27319 |title=Kadeena Cox |publisher=thepowerof10.info |access-date=24 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yorkpost23oct&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.yorkshirepost.co.uk/news/main-topics/general-news/olympics-dream-of-leeds-sprinter-with-ms-1-6911186 |title=Olympics dream of Leeds sprinter with MS |work=Yorkshire Evening Post |date=23 October 2014 |access-date=24 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=c4tt500m&gt;{{cite web |url=https://www.britishcycling.org.uk/gbcyclingteam/article/20160317-2016-UCI-Para-Cycling-Track-World-Championships---Day-One-0 |title=Golden start for Great Britain at UCI Para-cycling Track World Championships |work=[[British Cycling]] |date=17 March 2016 |last=Gales |first=Aaron |access-date=17 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.paralympic.org/static/info/doha-2015/eng/zb/ZBB101A_QA2015AT@@@@@@@ENG_number=28268.htm |title=Cox, Kadeena |publisher=paralympic.org |access-date=24 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2016 Rio medals&quot;&gt;{{cite news |title=Rio Paralympics 2016: Kadeena Cox wins time trial to add to athletics gold |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/37328449 |work=BBC Sport |access-date=11 September 2016 |date=10 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pursuit&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/37363921 |title=Rio Paralympics 2016: Kadeena Cox's tireless pursuit of sprint and cycling glory |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=14 September 2016 |website=[[bbc.co.uk]] |access-date=23 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;handpicked&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.wetherbylions.org/single-post/2015/07/07/Local-greats-raise-money-for-local-girl-Kadeena-Cox |title=Local greats raise money for local girl, Kadeena Cox |publisher=wetherbylions.org |date=7 July 2015 |access-date=21 September 2016}}&lt;/ref&gt;.

== Sport karýerasy ==
=== Maýyplygy bolmadyk türgen hökmünde ===
Cox 15 ýaşynda, hokkeý boýunça tälimçisiniň maslahaty bilen, bäsleşik derejesinde ylgamak (sprint) bilen meşgullanyp başlady. Indiki üç ýylky dowamynda ol 17 ýaşa çenli türgenleriň arasyndaky sebit ýaryşlarynda çykyş etdi we 100 metre ylgamak ýaryşlarynda birnäçe gezek baýrakly orunlary eýeledi. 2007 ýylda ol öz çykyşlaryna 60 metr we 200 metr aralyklaryna ylgawy hem goşdy we şol ýyl &quot;Manchester Open&quot; hem-de &quot;England Athletics Open&quot; ýaryşlarynyň U17 (17 ýaşa çenli) kategoriýalarynda 60 metr aralyga ylgawda bürünç medal gazandy. 2009 ýyla gelip, Koks ýeňil atletika möwsüminiň dowamynda ýaryşlara gatnaşyp başlady we &quot;Yorkshire &amp; Humberside&quot; sebit çempionatynda 100 metr aralyga ylgawda 12,60 sekunt, 200 metr aralyga ylgawda bolsa 25,58 sekunt bilen şahsy rekordlaryny goýdy. 2012 ýylda Koks milli derejeli ýaryşlara gatnaşyp başlady we Olimpiýa seýilgähinde geçirilen BUCS çempionatynda 200 metr aralyga ylgawda täze şahsy rekordyny goýup, bürünç medala mynasyp boldy. 2013 ýylda &quot;Northern Athletics&quot; çempionatynda 11,97 sekunt netijäni görkezip, ol ilkinji gezek 100 metr aralyga ylgawda 12 sekuntlyk çägi geçdi. Şol ýylky dowamynda ol 100 metr aralyk üçin 11,93 sekuntlyk täze şahsy rekordyny goýdy. Ylgawdan başga-da, kesellemezinden öň Koks Beýik Britaniýanyň skeleton toparyna girmek ugrunda hem göreşýärdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ipc.infostradasports.com/asp/lib/TheASP.asp?pageid=8937&amp;sportid=513&amp;personid=1389716 |title=Cox, Kadeena |publisher=[[International Paralympic Committee|IPC]] |access-date=24 October 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304090501/http://ipc.infostradasports.com/asp/lib/TheASP.asp?pageid=8937&amp;sportid=513&amp;personid=1389716 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

2014 ýylky 18 maýynda Koks &quot;Loughborough International&quot; ýaryşyna gatnaşdy; iki gün geçenden soň, onda geň alamatlar ýüze çykdy we ol gyssagly hassahana ýerleşdirildi; barlaglar netijesinde oňa insult diagnozy goýuldy. Iki aýlyk fizioterapiýadan soň ol ​​saglygyny dikeltdi we täzeden türgenleşige başlady. Soňra, 2014 ýylky 15 sentýabrynda, onuň sag golunda ýanma duýgusy peýda boldy. Indiki birnäçe günüň dowamynda bu ýagdaý agyrlaşyp, golunyň we sag aýagynyň uýuşmagyna sebäp boldy; şonuň üçin ol ýene-de insult güman edilip, hassahana ýerleşdirildi. Giňişleýin barlaglardan soň, oňa köp görnüşli skleroz (multiple sclerosis) diagnozy goýuldy&lt;ref name=&quot;yorkpost25sep&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.yorkshireeveningpost.co.uk/news/latest-news/top-stories/leeds-sprinter-with-ms-determined-to-turn-rio-dream-into-reality-1-7478981 |title=Leeds sprinter with MS determined to turn Rio dream into reality |work=Yorkshire Evening Post |date=25 September 2015 |access-date=24 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.paralympic.org/static/info/doha-2015/eng/at/ATR173A_QA2015ATW137902ENG.htm |title=Results – Women's 100m T37 Round 1 Heat 2/2 |work=[[International Paralympic Committee|IPC]] |date=24 October 2015 |access-date=24 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/34609943 |title=IPC World Athletics: Hannah Cockroft wins gold in Doha |work=BBC Sport |access-date=24 October 2015 |date=22 October 2015 |last=Hudson |first=Elizabeth}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/athletics/11964059/Kadeena-Cox-suffers-harsh-disqualification-at-IPC-Athletics-World-Championships-in-Doha.html |title=Kadeena Cox suffers harsh disqualification at IPC Athletics World Championships in Doha |work=The Telegraph |access-date=17 March 2016 |date=29 October 2015 |last=Bloom |first=Ben}}&lt;/ref&gt;.

=== Parasportda ylgawçy hökmünde ===
Rio şäherinde geçiriljek 2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşmagy maksat edinip, Koks özüniň ylgaw karýerasyny dowam etdirmek üçin T37 derejeli ýeňil atletika türgeni we C2 derejeli welosipedçisi (trek boýunça) hökmünde hasaba alyndy.

Bir aý geçenden soň, Koks Dohada geçiriljek 2015 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionatynda çykyş etmek üçin Beýik Britaniýanyň ýygyndy toparyna saýlanyldy we ol ýerde T37 derejesinde 100 metr hem-de 200 metr aralyga ylgaw ýaryşlaryna gatnaşdy. 100 metr aralyga ylgaw ýaryşynyň finalyna barýan saýlama tapgyrlarynda Koks 13,59 sekuntlyk netije görkezip, fransuz türgeni Mandi Fransua-Eliniň (Mandy Francois-Elie) goýan dünýä rekordyny täzeledi. Şol günüň dowamynda ol T37 derejesinde 100 metr aralyga ylgaw boýunça finalda çykyş edip, 13,60 sekuntlyk netije bilen altyn medala mynasyp boldy we topardaşy Jorjina Hermitaji (Georgina Hermitage) ikinji orna düşürdi. Çempionatdaky soňky ýaryşy bolan T37 derejesinde 200 metr aralyga ylgaw ýaryşy jedelli ýagdaýda tamamlandy: sebäbi ol hasaba alyş möhletinden bir minut gijä galdy we ýaryşdan çetleşdirildi.

2016 ýylky iýun aýynda, T37 derejeli türgen hökmünde 2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşmak hukugyny gazananyndan soň, Koks T38 derejeli türgen (maýyplygy has ýeňil bolan türgenler üçin niýetlenen kategoriýa) hökmünde täzeden hasaba alyndy. Bu ýagdaý onuň Rio oýunlaryna gatnaşmak baradaky umytlaryny howp astyna saldy, sebäbi Beýik Britaniýa eýýäm T38 derejeli sprinterler hökmünde has gowy netijeleri görkezen beýleki iki türgeni — Sofi Han (Sophie Hahn) we Oliwiýa Brini (Olivia Breen) saýlapdy. Klassifikasiýanyň üýtgedilendigine garamazdan, Koks 2016 ýylky iýul aýynda Rio Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşmak üçin saýlandy. Oýunlarda ol T38 derejesinde 400 metre ylgawda altyn, T35-38 derejesinde 4 × 100 metr estafetada kümüş we T38 derejesinde 100 metre ylgawda bürünç medal gazandy. Şeýle-de, ol T38 derejesinde 400 metre ylgawda 1:00.71 netije bilen täze dünýä rekordyny goýup, altyn medala eýe boldy. Soňra Koks ýapylyş dabarasynda Beýik Britaniýanyň toparynyň baýdak göterijisi hökmünde saýlandy&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/36502316 |title=Kadeena Cox: Paralympic dual competitor has athletics category changed |work=BBC Sport |access-date=28 June 2016 |date=10 June 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=4 September 2021|title=Athletics final result Women's 400m T38|url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/result-women-s-400m-t38-fnl-000100-.htm|access-date=4 September 2021|work=Tokyo 2020 Paralympics|publisher=[[Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games]]|archive-date=2 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902175719/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/result-women-s-400m-t38-fnl-000100-.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Beýik Britaniýanyň toparyna soňky pursatda goşulan Koks, Tokioda geçirilen we wagty yza süýşürilen 2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda T38 derejesinde 400 metre ylgaw ýaryşyna gatnaşdy. Ol 1:01.16 netije bilen (bu onuň şol möwsümde görkezen iň gowy netijesidi) ýaryşy dördünji orunda tamamlady&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/36890052 |title=Rio 2016: Jonnie Peacock in ParalympicsGB track and field team |work=BBC Sport |access-date=1 August 2016 |date=26 July 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;itv&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.paralympic.org/static/info/rio-2016/resIPC/pdf/PG2016/AT/PG2016_AT_C73A_ATW438101.pdf |title=Cox adds women's 400m T38 Paralympic title to track cycling gold medal with world record display at Rio 2016 |work=paralympic.org |access-date=5 October 2016 |date=15 September 2016 |first=Liam |last=Morgan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;itv&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.itv.com/news/calendar/2016-09-18/kadeena-cox-chosen-as-great-britains-flag-bearer-for-paralympic-closing-ceremony/ |title=Kadeena Cox chosen as Great Britain's flag bearer for Paralympic closing ceremony |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=18 September 2016 |website=[[itv.com]] |access-date=23 September 2016}}&lt;/ref&gt;.

=== Para-welosipedçi hökmünde ===
2015 ýylky sentýabr aýynda Koks Beýik Britaniýanyň milli welosiped ýaryşyna (trek boýunça) gatnaşdy we C1-5 derejesindäki garyşyk jynsly sprint görnüşindäki wagt ýaryşynda altyn medal gazandy&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britishcycling.org.uk/britishtrackchampionships/article/20150925-british-track-championships-Katy-Marchant-wins-first-British-title-with-sprint-triumph-at-British-Cycling-National-Track-Championships-0 |title=Katy Marchant wins first British title with sprint triumph at British Cycling National Track Championships |publisher=britishcycling.org.uk |date=25 September 2015 |access-date=24 October 2015 |last1=Hobro |first1=Scott |last2=O'Brien |first2=Tom}}&lt;/ref&gt;.

2016 ýylky mart aýynda Koks Montikiaride geçirilen UCI-niň para-welosiped boýunça dünýä çempionatynda Beýik Britaniýanyň adyndan çykyş etdi. Ýaryşdan bir gün öň C4 derejeli welosipedçi hökmünde täzeden klassifikasiýa edilendigine garamazdan, ol 500 metre wagt ýaryşynda 37.456 sekuntlyk netije bilen dünýä rekordyny goýup, altyn medal gazanmagy başardy. 1 awgustda Koks Rio Paralimpiýa oýunlarynda 500 metre wagt ýaryşyna (C4/C5) we şosse ýaryşyna (C4/C5) gatnaşmak mümkinçiligi bilen Beýik Britaniýanyň toparyna girizildi. Koks 2016 ýylky Paralimpiýa oýunlarynda 500 metre wagt üçin geçirilen ýaryşda altyn medal gazandy; onuň görkezen 34,598 sekuntlyk netijesi şol bir wagtda täze dünýä rekordy boldy. Yza süýşürilen Tokio Paralimpiýa oýunlarynda bolsa, Koks ýene-de 34,812 sekuntlyk dünýä rekordy bilen altyn medal gazanyp, wagt üçin geçirilen ýaryşdaky çempionlyk derejesini gorap saklady&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/58352830 |title=Live Tokyo Paralympics: Cox wins time trial gold in world record  |work=BBC Sport |date=27 August 2021 |access-date=27 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=winter&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/37451988 |title=Kadeena Cox: Briton wants to compete at 2022 Beijing Winter Paralympics |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=23 September 2016 |website=[[bbc.co.uk]] |access-date=23 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/36940826 |title=Rio Paralympics: Kadeena Cox confirmed in two sports |work=BBC Sport |date=1 August 2016 |access-date=1 August 2016}}&lt;/ref&gt;.

2024 ýylda Fransiýanyň Pariž şäherinde geçirilen Paralimpiýa oýunlarynda Koks britan topardaşlary Jako wan Gass we Jodi Kandi bilen bilelikde C1-5 derejesindäki 750 metr aralyga toparlaýyn sprint ýaryşynda altyn medal gazandy&lt;ref&gt;{{cite news |last=Aldred |first=Tanya |date=1 September 2024 |title=Redemption for Kadeena Cox as Britain claim five medals in the velodrome |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/sep/01/redemption-for-kadeena-cox-as-britain-claim-five-medals-in-the-velodrome |access-date=12 September 2024 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;.

Rio-de-Žaneýroda geçirilen 2025 ýylky UCI Para-welosiped sporty boýunça trek dünýä çempionatynda Koks üç sany kümüş medal gazandy: zenanlaryň arasynda C4 derejesinde 1 km aralyga wagt üçin ýaryşda, zenanlaryň arasynda C4 derejesinde sprintde we Jodi Kandi hem-de Fin Grem bilen bilelikde garyşyk C1–5 toparlaýyn sprint ýaryşynda&lt;ref name=&quot;UCI2025&quot;&gt;{{cite web |title=2025 UCI Para-cycling Track World Championships: gold for seven nations on second day |url=https://www.uci.org/article/2025-uci-para-cycling-track-world-championships-gold-for-seven-nations-on/6a3cqFSmTvlNXdD3AVSpDw |website=Union Cycliste Internationale (UCI) |publisher=UCI |date=17 October 2025 |access-date=24 October 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BC2025&quot;&gt;{{cite web |title=Sensational six medals round out Great Britain’s campaign at the 2025 UCI Para-cycling Track World Championships |url=https://www.britishcycling.org.uk/track/article/20251019-Sensational-six-medals-round-out-Great-Britain%E2%80%99s-campaign-at-the-2025-UCI-Para-cycling-Track-World-Championships-0 |website=British Cycling |publisher=British Cycling |date=19 October 2025 |access-date=24 October 2025}}&lt;/ref&gt;.

== Sylaglar we hormatlar ==
Koks ýeňil atletika goşan goşandy üçin 2017 ýylky Täze ýyl sylaglarynda Britan imperiýasynyň ordeniniň agzasy (MBE), şeýle hem ýeňil atletika we welosiped sportuna goşan goşandy üçin 2022 ýylky Täze ýyl sylaglarynda Britan imperiýasynyň ordeniniň ofiseri (OBE) derejesine mynasyp görüldi.

2017 ýylky mart aýynda Londondaky &quot;Park Lane&quot; köçesinde ýerleşýän &quot;Hilton&quot; myhmanhanasynda geçirilen &quot;Lycamobile British Ethnic Diversity Sports Awards&quot; (BEDSAs) dabarasynda Koks &quot;Sporting Equals&quot; tarapyndan &quot;ýylky türgen zenany&quot; baýragyna mynasyp görüldi.

2022 ýylky 5 iýunynda Koks ser Kris Hoý bilen bilelikde welosiped sürüp, &quot;Platinum Jubilee Pageant&quot; (Şa zenanynyň tagta çykmagynyň platina ýubileýi mynasybetli dabaraly ýöriş) çäresiniň &quot;The Time of Our Lives&quot; (Durmuşymyzyň iň ajaýyp pursatlary) atly bölümine ýolbaşçylyk etdi&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.independent.co.uk/life-style/royal-family/platinum-jubilee-pageant-queen-elizabeth-b2094246.html | title=When is the Platinum Jubilee Pageant and who is performing? | website=[[Independent.co.uk]] | date=5 June 2022 | accessdate=5 June 2022}}&lt;/ref&gt;.

Koksyň ady 2024 ýylda açylyşy geçirilen &quot;Ribbons&quot; (Lentalar) atly heýkelde görkezilen atlaryň hataryndadyr.
== Media çykyşlary ==
Ol 2016 ýylky dekabr aýynda &quot;Celebrity Mastermind&quot; teleýaýlym taslamasynda çykyş etdi; ol ýerde öz ýöriteleşen temasy bolan &quot;Arsenal F.C.&quot; futbol kluby boýunça bary-ýogy 3 utuk gazandy, umumy bilimler tapgyrynda bolsa hiç hili utuk gazanyp bilmedi. Bu taslamanyň taryhyndaky iň pes netije boldy. Şol aýyň dowamynda ol Ellis Wer (öňki adaty möwsümde &quot;Pulsar&quot; robotyny dolandyran) bilen hyzmatdaşlykda &quot;Celebrity Robot Wars 2016&quot; gepleşiginiň ikinji bölüminde ýeňiş gazandy. Olar dik diskli &quot;Kadeena Machina&quot; atly roboty ulandylar; bu robot gatnaşan dört söweşiniň hemmesinde ýeňiş gazanan ýeke-täk robot boldy.

2017 ýylda ol Britaniýanyň telewideniýesindäki gyşky sport görnüşlerine bagyşlanan &quot;The Jump&quot; şousyna gatnaşdy, ýöne bäsdeşleriň köplenç şikes alýandygy sebäpli, şou wagtynda onuň maliýeleşdirilmegi togtadyldy. 2018 ýylky aprel aýynda Koks &quot;Stand Up to Cancer&quot; guramasyna goldaw bermek maksady bilen &quot;Channel 4&quot; kanalynyň &quot;The Great Stand Up to Cancer Bake Off&quot; gepleşigine gatnaşdy. 2021 ýylda ol türgen kärdeşi Adam Gemili bilen &quot;Celebrity Gogglebox&quot; gepleşiginde çykyş etdi we 2024 ýylda paralimpiýa türgeni Loren Stedman bilen şol gepleşige gaýdyp geldi. 2021 ýylky sentýabr aýynda Koks Jo Swoşy we Megan MakKennany ýeňip, BBC-niň &quot;Celebrity MasterChef&quot; gepleşiginiň on altynjy möwsüminde ýeňiji boldy&lt;ref name=&quot;voice-online&quot;&gt;{{cite news|last=Hinds|first=Rodney|date=23 March 2017|title=British Ethnic Diversity Sports Awards honoured Sir Mo|publisher=Voice Online|url=http://www.voice-online.co.uk/article/british-ethnic-diversity-sports-awards-honoured-sir-mo|access-date=1 April 2018|archive-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620051044/http://www.voice-online.co.uk/article/british-ethnic-diversity-sports-awards-honoured-sir-mo|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;skysports&quot;&gt;{{cite news|last=Trehan|first=Dev|date=19 March 2017|title=Sir Mo Farah and Kadeena Cox honoured at BEDSAs|publisher=[[Sky Sports News]]|url=http://www.skysports.com/more-sports/other-sports/news/29877/10807310/sir-mo-farah-and-kadeena-cox-honoured-at-bedsas|access-date=1 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news|date=18 March 2017|title=Mo Farah &amp; Kadeena Cox win British Ethnic Diversity Sports Awards awards|work=[[BBC Sport]]|url=https://www.bbc.co.uk/sport/39314017|access-date=1 April 2018}}&lt;/ref&gt;.

2021 ýylky noýabr aýynda Koksuň &quot;I'm a Celebrity...Get Me Out of Here!&quot; gepleşiginiň ýigrimi birinji möwsümine gatnaşjakdygy yglan edildi. Ol bäsleşikden çykarylan ikinji gatnaşyjy boldy. Soňra, 2022 ýylky iýun aýynda Koks BBC-niň &quot;Doctors&quot; serialynyň bir bölüminde gysgaça keşpde (kameo) çykyş etdi. 2023 ýylky 7 ýanwarynda Koks şäherde bir ýyl dowam edýän medeni festiwal bolan &quot;LEEDS 2023&quot;-iň açylyş çäresi hökmünde geçirilen &quot;The Awakening&quot; atly tomaşada sahnada çykyş etdi. 2025 ýylky 24 ýanwarynda ol &quot;Would I Lie To You?&quot; gepleşiginde çykyş etdi&lt;ref name=&quot;WILTY2025&quot;&gt;{{cite web |title=Would I Lie To You? Series 18 episode guide |url=https://www.comedy.co.uk/tv/would_i_lie_to_you/episodes/18/ |website=British Comedy Guide |access-date=27 January 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/leeds-simon-armitage-gabby-logan-brexit-corinne-bailey-rae-b2258194.html|title=Leeds kickstarts Year Of Culture 2023 with a bang|date=8 January 2023|website=The Independent|accessdate=1 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Timblick |first1=Simon |title=Doctors spoilers: Valerie Pitman is off on a SNEAKY mission! |url=https://www.whattowatch.com/spoilers/doctors-spoilers-valerie-pitman-is-off-on-a-sneaky-mission |access-date=25 June 2022 |work=[[What to Watch]] |publisher=([[Future plc]])}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/news/tv/im-celebs-kadeena-cox-hits-22397470|title=I'm A Celeb's Kadeena Cox responds after sharing moments viewers didn't see|first=Jessica|last=Sansome|date=8 December 2021|website=Manchester Evening News|accessdate=17 January 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= Meet the Campmates of 2021!|url= https://www.itv.com/imacelebrity/articles/meet-the-campmates-of-2021|access-date=15 November 2021 |work=[[ITV (TV network)|ITV]]|date=15 November 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Cox, Kadeena}}
[[Category:1991 ýylda doglanlar]]
[[Category:Diri adamlar]]
[[Category:Iňlis zenan sprinterler]]
[[Category:Para-atletika boýunça dünýä rekordynyň eýeleri]]
[[Category:Britan maýyp türgenler]]
[[Category:Maýyp zenan türgenler]]
[[Category:Maýyp ýeňil atletikaçylar]]
[[Category:Iňlis welosipedçileri (trek)]]
[[Category:Iňlis zenan welosipedçiler]]
[[Category:Garaýagyz britan zenan türgenler]]
[[Category:Ýamaýka gelip çykyşly iňlisler]]
[[Category:Ýamaýka gelip çykyşly türgenler]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň adyndan Paralimpiýa oýunlarynyň bürünç medallarynyň eýeleri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň adyndan Paralimpiýa oýunlarynyň kümüş medallarynyň eýeleri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň adyndan Paralimpiýa oýunlarynyň altyn medallarynyň eýeleri]]
[[Category:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]]
[[Category:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň welosipedçileri]]
[[Category:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal eýeleri]]
[[Category:Britan imperiýasynyň ordeniniň ofiserleri]]
[[Category:Lidsden bolan welosipedçiler]]
[[Category:Lidsden bolan türgenler]]
[[Category:Para-welosipedçiler]]
[[Category:Ýeňil atletika boýunça Paralimpiýa medal eýeleri]]
[[Category:Welosiped sporty boýunça Paralimpiýa medal eýeleri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa türgenleri]]
[[Category:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]]
[[Category:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal eýeleri]]
[[Category:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň welosipedçileri]]
[[Category:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň welosipedçileri]]
[[Category:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal eýeleri]]
[[Category:XXI asyryň iňlis zenan türgenleri]]
[[Category:Dünýä çempionatlarynyň medal eýeleri]] Para atletika boýunça Ýewropa çempionaty]]
[[Kategoriýa:Mançester Metropoliten Uniwersitetiniň uçurymlary]]
[[Kategoriýa:Dünýä Para atletika çempionatynda medal gazananlar]]
[[Kategoriýa:2026 ýylky Arkalaşyk oýunlarynda welosipedçiler]]
[[Kategoriýa:2026 ýylky Arkalaşyk oýunlarynda medal gazananlar]]
[[Kategoriýa:Arkalaşyk oýunlarynda welosiped sporty boýunça kümüş medal gazananlar]]</text>
      <sha1>8uqxv3pzb01egasauz7k5463iuasp0h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271125</id>
      <parentid>271124</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T13:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <origin>271125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29521" sha1="i7w6wjxno10ypl7r7vdbx1b5xzc40a9" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| header_color      = yellow
| name             = Kadeena Cox
| honorific_suffix = [[Britaniýa imperiýasynyň ordeni|OBE]]
| image            = Kadeena Cox Rio2016.jpg
| image_size       = &lt;!--Diňe ini 220 pikseldan kiçi suratlar üçin. !--&gt;
| caption          = Koks 2016ýylky Paralimpiýa oýunlarynda
| birth_name       =
| full_name         = 
| nickname         = 
| disability_class = [[T38 (klassifikasiýa)|T38]], [[C4 (klassifikasiýa)|C4]]
| birth_date       = {{birth date and age|1991|3|10|df=yes}}
| birth_place      = [[Lids]], Günbatar Ýorkşir, Angliýa
| death_date       = 
| death_place      = 
| height           = &lt;!-- {{convert| |cm|ftin}} (2012) !--&gt;
| weight           = &lt;!-- {{convert| |kg|lb}} (2012) !--&gt;
| website          = &lt;!-- {{URL|www.example.com}} !--&gt;
| country          = Beýik Britaniýa
| sport            = Ýeňil atletika, welosport
| event            = T38 sprint, C4 parawelosport
| college_team      = 
| club             = Sale Harriers
| team             = 
| turned_pro        = 
| coach            = Joseph McDonnell
| retired          = 
| coaching         = 
| worlds           = 
| regionals        = 
| nationals        = 
| olympics         = 
| paralympics      = 
| highest_ranking   = 1-nji - 100 m (T37)&lt;br/&gt;1-nji - 400 m '''WR''' (T38)
| personal_best               = {{nowrap|100 m sprint: 12.98 sek}}&lt;br/&gt;{{nowrap|200 m sprint: 27.15 sek}}&lt;br/&gt;{{nowrap|400 m sprint: 1:00.71}}
| show_medals      = no
| medal_templates   = 
{{Medal|Country|{{GBR2}}}}
{{Medal|Sport | Aýallaryň [[para ýeňil atletika|para ýeňil atletikasy]]}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Gold|[[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2016 Rio]]|[[2016ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - aýallaryň 400 metri T38|400 m - T38]]}}
{{Medal|Silver|2016 Rio|[[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - aýallaryň 4 × 100 metr estafetasy|4 × 100 m - T35-38]]}}
{{Medal|Bronze|2016 Rio|[[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika - aýallaryň 100 metri T38|100 m - T38]]}}
{{Medal|Competition|[[Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|Dünýä çempionatlary]]}}
{{Medal|Gold|[[2015 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2015 Doha]]|[[2015 IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - aýallaryň 100 metri|100 m - T37]]}}
{{Medal|Gold|2015 Doha|[[2015 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - aýallaryň 4 x 100 metr estafetasy|4 × 100 m - T35-38]]}}
{{Medal|Gold|[[2017 Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty|2017 London]]|[[2017 Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - aýallaryň 400 metri|400 m - T38]]}}
{{Medal|Silver|2017 London|[[2017 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - aýallaryň 100 metri|100 m - T38]]}}
{{Medal|Bronze|2017 London|[[2017 ýylky Para ýeňil atletika boýunça dünýä çempionaty - aýallaryň 200 metri|200 m - T38]]}}
{{Medal|Competition|[[IPC ýeňil atletika boýunça Ýewropa çempionaty|Ýewropa çempionatlary]]}}
{{Medal|Bronze|{{nowrap|[[2016 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça Ýewropa çempionaty|2016 Grosseto]]}}|[[2016 IPC ýeňil atletika boýunça Ýewropa çempionaty - aýallaryň 200 metri|200 m - T38]]}}
{{Medal|Sport | Aýallaryň [[parawelosport]]y}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Gold|[[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2016 Rio]]|[[2016ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda welosport - aýallaryň 500 m wagt ýaryşy C4-5|C4-5 wagt ýaryşy]]}}
{{Medal|Gold|[[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2020 Tokio]]|[[2020ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda welosport - aýallaryň wagt ýaryşy C4-5|C4-5 wagt ýaryşy]]}}
{{Medal|Gold|2020 Tokio|[[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda welosport - garyşyk toparlaýyn sprint C1-5|Garyşyk toparlaýyn sprint C1-5]]}}
{{Medal|Gold|[[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2024 Pariž]]|[[2024ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda welosport - garyşyk toparlaýyn sprint C1-5|Garyşyk toparlaýyn sprint C1-5]]}}
{{Medal|Competition|[[UCI parawelosport boýunça trek dünýä çempionaty|Trek boýunça dünýä çempionatlary]]}}
{{Medal|Gold|[[2016 ýylky UCI parawelosport boýunça trek dünýä çempionaty|2016 Montichiari]]|500 m wagt ýaryşy C4}}
{{Medal|Gold|[[2022 ýylky UCI parawelosport boýunça trek dünýä çempionaty|2022 Saint-Quentin-en-Yvelines]]|500 m wagt ýaryşy C4}}
{{Medal|Gold|[[2023 ýylky UCI parawelosport boýunça trek dünýä çempionaty|2023 Glasgow]]|500 m wagt ýaryşy C4}}
{{Medal|Gold|[[2024 ýylky UCI parawelosport boýunça trek dünýä çempionaty|2024 Rio de Janeiro]]|500 m wagt ýaryşy C4}}
{{Medal|Silver|[[2020 ýylky UCI parawelosport boýunça trek dünýä çempionaty|2020 Milton]]|500 m wagt ýaryşy C4}}
{{Medal|Silver|2023 Glasgow|Garyşyk toparlaýyn sprint C1-5}} 
{{Medal|Silver|[[2025 ýylky UCI parawelosport boýunça trek dünýä çempionaty|2025 Rio de Janeiro]]|1 km wagt ýaryşy C4}}
{{Medal|Silver|2025 Rio de Janeiro|Sprint C4}}
{{Medal|Silver|2025 Rio de Janeiro|Garyşyk toparlaýyn sprint C1-5}}
}}
'''Kadeena Cox''' (Kadina Koks, doglan senesi: 10 mart 1991 ýyl) — T38 derejeli para-atletika boýunça sprint ýaryşlarynda we C4 derejeli para-welosiped sportynda çykyş edýän türgen, şeýle-de Britaniýanyň telewideniýe alyp baryjysy. Ol 2015 ýylky IPC-niň ýeňil atletika boýunça dünýä çempionatynda we 2016 ýylky UCI-niň welosiped sporty (trek) boýunça dünýä çempionatynda çykyş edip, degişlilikde T37 derejesinde 100 metre ylgamak we C4 derejesinde 500 metre wagt üçin ýaryşmak (time trial) boýunça dünýä çempiony boldy.

2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda Beýik Britaniýanyň adyndan hem ýeňil atletika, hem-de welosiped sporty boýunça çykyş edip, ol T38 derejesinde 100 metre ylgamak ýaryşynda bürünç medal gazandy; şondan soň C4-5 derejesindäki welosiped ýaryşynda (wagt üçin ýaryşmak) altyn medal[5] we T38 derejesinde 400 metre ylgamak ýaryşynda ýene bir altyn medal gazandy. Şeýlelikde, ol 1984 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda Isabel Barrdan bäri şol bir oýunlarda dürli sport görnüşlerinde birnäçe altyn medal gazanan ilkinji britaniýaly paralimpiýaçy boldy.

2021 ýylda ol ITV kanalynyň &quot;I'm a Celebrity...Get Me Out of Here!&quot; şousynda gatnaşyjy hökmünde çykyş etdi. 2021 ýylky sentýabr aýynda Cox BBC-niň &quot;Celebrity MasterChef&quot; gepleşiginiň on altynjy möwsüminiň ýeňijisi boldy.

== Irki döwri we şahsy durmuşy ==
Cox 1991 ýylky 10 martynda Angliýanyň Günbatar Ýorkşir graflygynyň Lids şäherinde, Britaniýa göçüp gelen ýamaýkaly ene-atanyň maşgalasynda dünýä indi. Onuň ilkinji mekdebi Lidsiň Çapeltaun sebitindäki &quot;Bracken Edge&quot; başlangyç mekdebi boldy. Ol &quot;Wetherby&quot; orta mekdebinde okady, soňra bolsa Mançester Metropoliten uniwersitetinde fizioterapiýa boýunça bilim aldy&lt;ref name=&quot;Powerof10&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.thepowerof10.info/athletes/profile.aspx?athleteid=27319 |title=Kadeena Cox |publisher=thepowerof10.info |access-date=24 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yorkpost23oct&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.yorkshirepost.co.uk/news/main-topics/general-news/olympics-dream-of-leeds-sprinter-with-ms-1-6911186 |title=Olympics dream of Leeds sprinter with MS |work=Yorkshire Evening Post |date=23 October 2014 |access-date=24 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=c4tt500m&gt;{{cite web |url=https://www.britishcycling.org.uk/gbcyclingteam/article/20160317-2016-UCI-Para-Cycling-Track-World-Championships---Day-One-0 |title=Golden start for Great Britain at UCI Para-cycling Track World Championships |work=[[British Cycling]] |date=17 March 2016 |last=Gales |first=Aaron |access-date=17 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.paralympic.org/static/info/doha-2015/eng/zb/ZBB101A_QA2015AT@@@@@@@ENG_number=28268.htm |title=Cox, Kadeena |publisher=paralympic.org |access-date=24 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2016 Rio medals&quot;&gt;{{cite news |title=Rio Paralympics 2016: Kadeena Cox wins time trial to add to athletics gold |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/37328449 |work=BBC Sport |access-date=11 September 2016 |date=10 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pursuit&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/37363921 |title=Rio Paralympics 2016: Kadeena Cox's tireless pursuit of sprint and cycling glory |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=14 September 2016 |website=[[bbc.co.uk]] |access-date=23 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;handpicked&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.wetherbylions.org/single-post/2015/07/07/Local-greats-raise-money-for-local-girl-Kadeena-Cox |title=Local greats raise money for local girl, Kadeena Cox |publisher=wetherbylions.org |date=7 July 2015 |access-date=21 September 2016}}&lt;/ref&gt;.

== Sport karýerasy ==
=== Maýyplygy bolmadyk türgen hökmünde ===
Cox 15 ýaşynda, hokkeý boýunça tälimçisiniň maslahaty bilen, bäsleşik derejesinde ylgamak (sprint) bilen meşgullanyp başlady. Indiki üç ýylky dowamynda ol 17 ýaşa çenli türgenleriň arasyndaky sebit ýaryşlarynda çykyş etdi we 100 metre ylgamak ýaryşlarynda birnäçe gezek baýrakly orunlary eýeledi. 2007 ýylda ol öz çykyşlaryna 60 metr we 200 metr aralyklaryna ylgawy hem goşdy we şol ýyl &quot;Manchester Open&quot; hem-de &quot;England Athletics Open&quot; ýaryşlarynyň U17 (17 ýaşa çenli) kategoriýalarynda 60 metr aralyga ylgawda bürünç medal gazandy. 2009 ýyla gelip, Koks ýeňil atletika möwsüminiň dowamynda ýaryşlara gatnaşyp başlady we &quot;Yorkshire &amp; Humberside&quot; sebit çempionatynda 100 metr aralyga ylgawda 12,60 sekunt, 200 metr aralyga ylgawda bolsa 25,58 sekunt bilen şahsy rekordlaryny goýdy. 2012 ýylda Koks milli derejeli ýaryşlara gatnaşyp başlady we Olimpiýa seýilgähinde geçirilen BUCS çempionatynda 200 metr aralyga ylgawda täze şahsy rekordyny goýup, bürünç medala mynasyp boldy. 2013 ýylda &quot;Northern Athletics&quot; çempionatynda 11,97 sekunt netijäni görkezip, ol ilkinji gezek 100 metr aralyga ylgawda 12 sekuntlyk çägi geçdi. Şol ýylky dowamynda ol 100 metr aralyk üçin 11,93 sekuntlyk täze şahsy rekordyny goýdy. Ylgawdan başga-da, kesellemezinden öň Koks Beýik Britaniýanyň skeleton toparyna girmek ugrunda hem göreşýärdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ipc.infostradasports.com/asp/lib/TheASP.asp?pageid=8937&amp;sportid=513&amp;personid=1389716 |title=Cox, Kadeena |publisher=[[International Paralympic Committee|IPC]] |access-date=24 October 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304090501/http://ipc.infostradasports.com/asp/lib/TheASP.asp?pageid=8937&amp;sportid=513&amp;personid=1389716 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

2014 ýylky 18 maýynda Koks &quot;Loughborough International&quot; ýaryşyna gatnaşdy; iki gün geçenden soň, onda geň alamatlar ýüze çykdy we ol gyssagly hassahana ýerleşdirildi; barlaglar netijesinde oňa insult diagnozy goýuldy. Iki aýlyk fizioterapiýadan soň ol ​​saglygyny dikeltdi we täzeden türgenleşige başlady. Soňra, 2014 ýylky 15 sentýabrynda, onuň sag golunda ýanma duýgusy peýda boldy. Indiki birnäçe günüň dowamynda bu ýagdaý agyrlaşyp, golunyň we sag aýagynyň uýuşmagyna sebäp boldy; şonuň üçin ol ýene-de insult güman edilip, hassahana ýerleşdirildi. Giňişleýin barlaglardan soň, oňa köp görnüşli skleroz (multiple sclerosis) diagnozy goýuldy&lt;ref name=&quot;yorkpost25sep&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.yorkshireeveningpost.co.uk/news/latest-news/top-stories/leeds-sprinter-with-ms-determined-to-turn-rio-dream-into-reality-1-7478981 |title=Leeds sprinter with MS determined to turn Rio dream into reality |work=Yorkshire Evening Post |date=25 September 2015 |access-date=24 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.paralympic.org/static/info/doha-2015/eng/at/ATR173A_QA2015ATW137902ENG.htm |title=Results – Women's 100m T37 Round 1 Heat 2/2 |work=[[International Paralympic Committee|IPC]] |date=24 October 2015 |access-date=24 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/34609943 |title=IPC World Athletics: Hannah Cockroft wins gold in Doha |work=BBC Sport |access-date=24 October 2015 |date=22 October 2015 |last=Hudson |first=Elizabeth}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/athletics/11964059/Kadeena-Cox-suffers-harsh-disqualification-at-IPC-Athletics-World-Championships-in-Doha.html |title=Kadeena Cox suffers harsh disqualification at IPC Athletics World Championships in Doha |work=The Telegraph |access-date=17 March 2016 |date=29 October 2015 |last=Bloom |first=Ben}}&lt;/ref&gt;.

=== Parasportda ylgawçy hökmünde ===
Rio şäherinde geçiriljek 2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşmagy maksat edinip, Koks özüniň ylgaw karýerasyny dowam etdirmek üçin T37 derejeli ýeňil atletika türgeni we C2 derejeli welosipedçisi (trek boýunça) hökmünde hasaba alyndy.

Bir aý geçenden soň, Koks Dohada geçiriljek 2015 ýylky IPC ýeňil atletika boýunça dünýä çempionatynda çykyş etmek üçin Beýik Britaniýanyň ýygyndy toparyna saýlanyldy we ol ýerde T37 derejesinde 100 metr hem-de 200 metr aralyga ylgaw ýaryşlaryna gatnaşdy. 100 metr aralyga ylgaw ýaryşynyň finalyna barýan saýlama tapgyrlarynda Koks 13,59 sekuntlyk netije görkezip, fransuz türgeni Mandi Fransua-Eliniň (Mandy Francois-Elie) goýan dünýä rekordyny täzeledi. Şol günüň dowamynda ol T37 derejesinde 100 metr aralyga ylgaw boýunça finalda çykyş edip, 13,60 sekuntlyk netije bilen altyn medala mynasyp boldy we topardaşy Jorjina Hermitaji (Georgina Hermitage) ikinji orna düşürdi. Çempionatdaky soňky ýaryşy bolan T37 derejesinde 200 metr aralyga ylgaw ýaryşy jedelli ýagdaýda tamamlandy: sebäbi ol hasaba alyş möhletinden bir minut gijä galdy we ýaryşdan çetleşdirildi.

2016 ýylky iýun aýynda, T37 derejeli türgen hökmünde 2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşmak hukugyny gazananyndan soň, Koks T38 derejeli türgen (maýyplygy has ýeňil bolan türgenler üçin niýetlenen kategoriýa) hökmünde täzeden hasaba alyndy. Bu ýagdaý onuň Rio oýunlaryna gatnaşmak baradaky umytlaryny howp astyna saldy, sebäbi Beýik Britaniýa eýýäm T38 derejeli sprinterler hökmünde has gowy netijeleri görkezen beýleki iki türgeni — Sofi Han (Sophie Hahn) we Oliwiýa Brini (Olivia Breen) saýlapdy. Klassifikasiýanyň üýtgedilendigine garamazdan, Koks 2016 ýylky iýul aýynda Rio Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşmak üçin saýlandy. Oýunlarda ol T38 derejesinde 400 metre ylgawda altyn, T35-38 derejesinde 4 × 100 metr estafetada kümüş we T38 derejesinde 100 metre ylgawda bürünç medal gazandy. Şeýle-de, ol T38 derejesinde 400 metre ylgawda 1:00.71 netije bilen täze dünýä rekordyny goýup, altyn medala eýe boldy. Soňra Koks ýapylyş dabarasynda Beýik Britaniýanyň toparynyň baýdak göterijisi hökmünde saýlandy&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/36502316 |title=Kadeena Cox: Paralympic dual competitor has athletics category changed |work=BBC Sport |access-date=28 June 2016 |date=10 June 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=4 September 2021|title=Athletics final result Women's 400m T38|url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/result-women-s-400m-t38-fnl-000100-.htm|access-date=4 September 2021|work=Tokyo 2020 Paralympics|publisher=[[Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games]]|archive-date=2 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902175719/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/result-women-s-400m-t38-fnl-000100-.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Beýik Britaniýanyň toparyna soňky pursatda goşulan Koks, Tokioda geçirilen we wagty yza süýşürilen 2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda T38 derejesinde 400 metre ylgaw ýaryşyna gatnaşdy. Ol 1:01.16 netije bilen (bu onuň şol möwsümde görkezen iň gowy netijesidi) ýaryşy dördünji orunda tamamlady&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/36890052 |title=Rio 2016: Jonnie Peacock in ParalympicsGB track and field team |work=BBC Sport |access-date=1 August 2016 |date=26 July 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;itv&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.paralympic.org/static/info/rio-2016/resIPC/pdf/PG2016/AT/PG2016_AT_C73A_ATW438101.pdf |title=Cox adds women's 400m T38 Paralympic title to track cycling gold medal with world record display at Rio 2016 |work=paralympic.org |access-date=5 October 2016 |date=15 September 2016 |first=Liam |last=Morgan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;itv&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.itv.com/news/calendar/2016-09-18/kadeena-cox-chosen-as-great-britains-flag-bearer-for-paralympic-closing-ceremony/ |title=Kadeena Cox chosen as Great Britain's flag bearer for Paralympic closing ceremony |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=18 September 2016 |website=[[itv.com]] |access-date=23 September 2016}}&lt;/ref&gt;.

=== Para-welosipedçi hökmünde ===
2015 ýylky sentýabr aýynda Koks Beýik Britaniýanyň milli welosiped ýaryşyna (trek boýunça) gatnaşdy we C1-5 derejesindäki garyşyk jynsly sprint görnüşindäki wagt ýaryşynda altyn medal gazandy&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britishcycling.org.uk/britishtrackchampionships/article/20150925-british-track-championships-Katy-Marchant-wins-first-British-title-with-sprint-triumph-at-British-Cycling-National-Track-Championships-0 |title=Katy Marchant wins first British title with sprint triumph at British Cycling National Track Championships |publisher=britishcycling.org.uk |date=25 September 2015 |access-date=24 October 2015 |last1=Hobro |first1=Scott |last2=O'Brien |first2=Tom}}&lt;/ref&gt;.

2016 ýylky mart aýynda Koks Montikiaride geçirilen UCI-niň para-welosiped boýunça dünýä çempionatynda Beýik Britaniýanyň adyndan çykyş etdi. Ýaryşdan bir gün öň C4 derejeli welosipedçi hökmünde täzeden klassifikasiýa edilendigine garamazdan, ol 500 metre wagt ýaryşynda 37.456 sekuntlyk netije bilen dünýä rekordyny goýup, altyn medal gazanmagy başardy. 1 awgustda Koks Rio Paralimpiýa oýunlarynda 500 metre wagt ýaryşyna (C4/C5) we şosse ýaryşyna (C4/C5) gatnaşmak mümkinçiligi bilen Beýik Britaniýanyň toparyna girizildi. Koks 2016 ýylky Paralimpiýa oýunlarynda 500 metre wagt üçin geçirilen ýaryşda altyn medal gazandy; onuň görkezen 34,598 sekuntlyk netijesi şol bir wagtda täze dünýä rekordy boldy. Yza süýşürilen Tokio Paralimpiýa oýunlarynda bolsa, Koks ýene-de 34,812 sekuntlyk dünýä rekordy bilen altyn medal gazanyp, wagt üçin geçirilen ýaryşdaky çempionlyk derejesini gorap saklady&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/58352830 |title=Live Tokyo Paralympics: Cox wins time trial gold in world record  |work=BBC Sport |date=27 August 2021 |access-date=27 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=winter&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/37451988 |title=Kadeena Cox: Briton wants to compete at 2022 Beijing Winter Paralympics |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=23 September 2016 |website=[[bbc.co.uk]] |access-date=23 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/36940826 |title=Rio Paralympics: Kadeena Cox confirmed in two sports |work=BBC Sport |date=1 August 2016 |access-date=1 August 2016}}&lt;/ref&gt;.

2024 ýylda Fransiýanyň Pariž şäherinde geçirilen Paralimpiýa oýunlarynda Koks britan topardaşlary Jako wan Gass we Jodi Kandi bilen bilelikde C1-5 derejesindäki 750 metr aralyga toparlaýyn sprint ýaryşynda altyn medal gazandy&lt;ref&gt;{{cite news |last=Aldred |first=Tanya |date=1 September 2024 |title=Redemption for Kadeena Cox as Britain claim five medals in the velodrome |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/sep/01/redemption-for-kadeena-cox-as-britain-claim-five-medals-in-the-velodrome |access-date=12 September 2024 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;.

Rio-de-Žaneýroda geçirilen 2025 ýylky UCI Para-welosiped sporty boýunça trek dünýä çempionatynda Koks üç sany kümüş medal gazandy: zenanlaryň arasynda C4 derejesinde 1 km aralyga wagt üçin ýaryşda, zenanlaryň arasynda C4 derejesinde sprintde we Jodi Kandi hem-de Fin Grem bilen bilelikde garyşyk C1–5 toparlaýyn sprint ýaryşynda&lt;ref name=&quot;UCI2025&quot;&gt;{{cite web |title=2025 UCI Para-cycling Track World Championships: gold for seven nations on second day |url=https://www.uci.org/article/2025-uci-para-cycling-track-world-championships-gold-for-seven-nations-on/6a3cqFSmTvlNXdD3AVSpDw |website=Union Cycliste Internationale (UCI) |publisher=UCI |date=17 October 2025 |access-date=24 October 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BC2025&quot;&gt;{{cite web |title=Sensational six medals round out Great Britain’s campaign at the 2025 UCI Para-cycling Track World Championships |url=https://www.britishcycling.org.uk/track/article/20251019-Sensational-six-medals-round-out-Great-Britain%E2%80%99s-campaign-at-the-2025-UCI-Para-cycling-Track-World-Championships-0 |website=British Cycling |publisher=British Cycling |date=19 October 2025 |access-date=24 October 2025}}&lt;/ref&gt;.

== Sylaglar we hormatlar ==
Koks ýeňil atletika goşan goşandy üçin 2017 ýylky Täze ýyl sylaglarynda Britan imperiýasynyň ordeniniň agzasy (MBE), şeýle hem ýeňil atletika we welosiped sportuna goşan goşandy üçin 2022 ýylky Täze ýyl sylaglarynda Britan imperiýasynyň ordeniniň ofiseri (OBE) derejesine mynasyp görüldi.

2017 ýylky mart aýynda Londondaky &quot;Park Lane&quot; köçesinde ýerleşýän &quot;Hilton&quot; myhmanhanasynda geçirilen &quot;Lycamobile British Ethnic Diversity Sports Awards&quot; (BEDSAs) dabarasynda Koks &quot;Sporting Equals&quot; tarapyndan &quot;ýylky türgen zenany&quot; baýragyna mynasyp görüldi.

2022 ýylky 5 iýunynda Koks ser Kris Hoý bilen bilelikde welosiped sürüp, &quot;Platinum Jubilee Pageant&quot; (Şa zenanynyň tagta çykmagynyň platina ýubileýi mynasybetli dabaraly ýöriş) çäresiniň &quot;The Time of Our Lives&quot; (Durmuşymyzyň iň ajaýyp pursatlary) atly bölümine ýolbaşçylyk etdi&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.independent.co.uk/life-style/royal-family/platinum-jubilee-pageant-queen-elizabeth-b2094246.html | title=When is the Platinum Jubilee Pageant and who is performing? | website=[[Independent.co.uk]] | date=5 June 2022 | accessdate=5 June 2022}}&lt;/ref&gt;.

Koksyň ady 2024 ýylda açylyşy geçirilen &quot;Ribbons&quot; (Lentalar) atly heýkelde görkezilen atlaryň hataryndadyr.
== Media çykyşlary ==
Ol 2016 ýylky dekabr aýynda &quot;Celebrity Mastermind&quot; teleýaýlym taslamasynda çykyş etdi; ol ýerde öz ýöriteleşen temasy bolan &quot;Arsenal F.C.&quot; futbol kluby boýunça bary-ýogy 3 utuk gazandy, umumy bilimler tapgyrynda bolsa hiç hili utuk gazanyp bilmedi. Bu taslamanyň taryhyndaky iň pes netije boldy. Şol aýyň dowamynda ol Ellis Wer (öňki adaty möwsümde &quot;Pulsar&quot; robotyny dolandyran) bilen hyzmatdaşlykda &quot;Celebrity Robot Wars 2016&quot; gepleşiginiň ikinji bölüminde ýeňiş gazandy. Olar dik diskli &quot;Kadeena Machina&quot; atly roboty ulandylar; bu robot gatnaşan dört söweşiniň hemmesinde ýeňiş gazanan ýeke-täk robot boldy.

2017 ýylda ol Britaniýanyň telewideniýesindäki gyşky sport görnüşlerine bagyşlanan &quot;The Jump&quot; şousyna gatnaşdy, ýöne bäsdeşleriň köplenç şikes alýandygy sebäpli, şou wagtynda onuň maliýeleşdirilmegi togtadyldy. 2018 ýylky aprel aýynda Koks &quot;Stand Up to Cancer&quot; guramasyna goldaw bermek maksady bilen &quot;Channel 4&quot; kanalynyň &quot;The Great Stand Up to Cancer Bake Off&quot; gepleşigine gatnaşdy. 2021 ýylda ol türgen kärdeşi Adam Gemili bilen &quot;Celebrity Gogglebox&quot; gepleşiginde çykyş etdi we 2024 ýylda paralimpiýa türgeni Loren Stedman bilen şol gepleşige gaýdyp geldi. 2021 ýylky sentýabr aýynda Koks Jo Swoşy we Megan MakKennany ýeňip, BBC-niň &quot;Celebrity MasterChef&quot; gepleşiginiň on altynjy möwsüminde ýeňiji boldy&lt;ref name=&quot;voice-online&quot;&gt;{{cite news|last=Hinds|first=Rodney|date=23 March 2017|title=British Ethnic Diversity Sports Awards honoured Sir Mo|publisher=Voice Online|url=http://www.voice-online.co.uk/article/british-ethnic-diversity-sports-awards-honoured-sir-mo|access-date=1 April 2018|archive-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620051044/http://www.voice-online.co.uk/article/british-ethnic-diversity-sports-awards-honoured-sir-mo|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;skysports&quot;&gt;{{cite news|last=Trehan|first=Dev|date=19 March 2017|title=Sir Mo Farah and Kadeena Cox honoured at BEDSAs|publisher=[[Sky Sports News]]|url=http://www.skysports.com/more-sports/other-sports/news/29877/10807310/sir-mo-farah-and-kadeena-cox-honoured-at-bedsas|access-date=1 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite news|date=18 March 2017|title=Mo Farah &amp; Kadeena Cox win British Ethnic Diversity Sports Awards awards|work=[[BBC Sport]]|url=https://www.bbc.co.uk/sport/39314017|access-date=1 April 2018}}&lt;/ref&gt;.

2021 ýylky noýabr aýynda Koksuň &quot;I'm a Celebrity...Get Me Out of Here!&quot; gepleşiginiň ýigrimi birinji möwsümine gatnaşjakdygy yglan edildi. Ol bäsleşikden çykarylan ikinji gatnaşyjy boldy. Soňra, 2022 ýylky iýun aýynda Koks BBC-niň &quot;Doctors&quot; serialynyň bir bölüminde gysgaça keşpde (kameo) çykyş etdi. 2023 ýylky 7 ýanwarynda Koks şäherde bir ýyl dowam edýän medeni festiwal bolan &quot;LEEDS 2023&quot;-iň açylyş çäresi hökmünde geçirilen &quot;The Awakening&quot; atly tomaşada sahnada çykyş etdi. 2025 ýylky 24 ýanwarynda ol &quot;Would I Lie To You?&quot; gepleşiginde çykyş etdi&lt;ref name=&quot;WILTY2025&quot;&gt;{{cite web |title=Would I Lie To You? Series 18 episode guide |url=https://www.comedy.co.uk/tv/would_i_lie_to_you/episodes/18/ |website=British Comedy Guide |access-date=27 January 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/leeds-simon-armitage-gabby-logan-brexit-corinne-bailey-rae-b2258194.html|title=Leeds kickstarts Year Of Culture 2023 with a bang|date=8 January 2023|website=The Independent|accessdate=1 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Timblick |first1=Simon |title=Doctors spoilers: Valerie Pitman is off on a SNEAKY mission! |url=https://www.whattowatch.com/spoilers/doctors-spoilers-valerie-pitman-is-off-on-a-sneaky-mission |access-date=25 June 2022 |work=[[What to Watch]] |publisher=([[Future plc]])}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/news/tv/im-celebs-kadeena-cox-hits-22397470|title=I'm A Celeb's Kadeena Cox responds after sharing moments viewers didn't see|first=Jessica|last=Sansome|date=8 December 2021|website=Manchester Evening News|accessdate=17 January 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= Meet the Campmates of 2021!|url= https://www.itv.com/imacelebrity/articles/meet-the-campmates-of-2021|access-date=15 November 2021 |work=[[ITV (TV network)|ITV]]|date=15 November 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Cox, Kadeena}}
[[Category:1991 ýylda doglanlar]]
[[Category:Diri adamlar]]
[[Category:Iňlis zenan sprinterler]]
[[Category:Para-atletika boýunça dünýä rekordynyň eýeleri]]
[[Category:Britan maýyp türgenler]]
[[Category:Maýyp zenan türgenler]]
[[Category:Maýyp ýeňil atletikaçylar]]
[[Category:Iňlis welosipedçileri (trek)]]
[[Category:Iňlis zenan welosipedçiler]]
[[Category:Garaýagyz britan zenan türgenler]]
[[Category:Ýamaýka gelip çykyşly iňlisler]]
[[Category:Ýamaýka gelip çykyşly türgenler]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň adyndan Paralimpiýa oýunlarynyň bürünç medallarynyň eýeleri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň adyndan Paralimpiýa oýunlarynyň kümüş medallarynyň eýeleri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň adyndan Paralimpiýa oýunlarynyň altyn medallarynyň eýeleri]]
[[Category:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]]
[[Category:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň welosipedçileri]]
[[Category:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal eýeleri]]
[[Category:Britan imperiýasynyň ordeniniň ofiserleri]]
[[Category:Lidsden bolan welosipedçiler]]
[[Category:Lidsden bolan türgenler]]
[[Category:Para-welosipedçiler]]
[[Category:Ýeňil atletika boýunça Paralimpiýa medal eýeleri]]
[[Category:Welosiped sporty boýunça Paralimpiýa medal eýeleri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa türgenleri]]
[[Category:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]]
[[Category:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal eýeleri]]
[[Category:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň welosipedçileri]]
[[Category:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň welosipedçileri]]
[[Category:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal eýeleri]]
[[Category:XXI asyryň iňlis zenan türgenleri]]
[[Category:Dünýä çempionatlarynyň medal eýeleri]] Para atletika boýunça Ýewropa çempionaty]]
[[Kategoriýa:Mançester Metropoliten Uniwersitetiniň uçurymlary]]
[[Kategoriýa:Dünýä Para atletika çempionatynda medal gazananlar]]
[[Kategoriýa:2026 ýylky Arkalaşyk oýunlarynda welosipedçiler]]
[[Kategoriýa:2026 ýylky Arkalaşyk oýunlarynda medal gazananlar]]
[[Kategoriýa:Arkalaşyk oýunlarynda welosiped sporty boýunça kümüş medal gazananlar]]</text>
      <sha1>i7w6wjxno10ypl7r7vdbx1b5xzc40a9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jessica-Jane Applegate</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25096</id>
    <revision>
      <id>271126</id>
      <timestamp>2026-10-02T14:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <comment>Sahypa döretdi, mazmuny: '{{Infobox swimmer | name = Jessica-Jane Applegate &lt;br&gt;[[Iň oňat Britan imperiýasy ordeniniň agzasy|MBE]] | image = Jessica-Jane Applegate.jpg | image_size =  | caption = Applegate 2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlaryndan soň S14 200 m erkin usulda ýüzmekde altyn medaly bilen | full_name = Jessica-Jane Applegate | nationality = Britaniýaly | strokes = Erkin usul, arkanlygyna ýüzmek | club = City of Norwich Swimming Club | college_team =  | birth_da...'</comment>
      <origin>271126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16638" sha1="mov05yi2q66mcit5a9y2lirhtahjbf7" xml:space="preserve">{{Infobox swimmer
| name = Jessica-Jane Applegate &lt;br&gt;[[Iň oňat Britan imperiýasy ordeniniň agzasy|MBE]]
| image = Jessica-Jane Applegate.jpg
| image_size = 
| caption = Applegate 2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlaryndan soň S14 200 m erkin usulda ýüzmekde altyn medaly bilen
| full_name = Jessica-Jane Applegate
| nationality = Britaniýaly
| strokes = Erkin usul, arkanlygyna ýüzmek
| club = City of Norwich Swimming Club
| college_team = 
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1996|8|22}}
| birth_place = [[Great Yarmouth]], Angliýa
| death_date =
| death_place =
| height = 
| weight = 
| medal_templates =
{{Medal|Sport | Aýallaryň [[para ýüzüş|para ýüzüşi]]}}
{{Medal|Country|{{GBR2}}}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Gold| [[2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2012 London]] | [[2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş — aýallaryň 200 metr erkin usuly S14|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Gold| [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2020 Tokio]] | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş — garyşyk 4 × 100 metr erkin usul estafetasy S14|garyşyk 4 × 100 m erkin usul estafetasy S14]]}}
{{Medal|Silver| [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2016 Rio-de-Žaneýro]] | [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş — aýallaryň 200 metr erkin usuly S14|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Silver| 2016 Rio-de-Žaneýro | [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş — aýallaryň 200 metr kompleks usuly SM14|200 m kompleks usuly SM14]]}}
{{Medal|Bronze| 2016 Rio-de-Žaneýro | [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş — aýallaryň 100 metr arkanlygyna ýüzüşi S14|100 m arkanlygyna ýüzüş S14]]}}
{{Medal|Bronze| 2020 Tokio | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş — aýallaryň 200 metr erkin usuly S14|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Bronze| 2020 Tokio | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş — aýallaryň 100 metr arkanlygyna ýüzüşi S14|100 m arkanlygyna ýüzüş S14]]}}
{{Medal|Competition|[[IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|Dünýä çempionatlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2013 ýylky IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|2013 Monreal]] | [[2013 IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 200 metr erkin usuly|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Gold | [[2015 ýylky IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|2015 Glazgo]] | [[2015 IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 100 metr arkanlygyna ýüzüşi|100 m arkanlygyna ýüzüş S14]]}}
{{Medal|Gold|[[2023 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|2023 Mançester]]|[[2023 Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 200 metr erkin usuly|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Silver | 2013 Monreal | [[2013 ýylky IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 200 metr kompleks usuly|200 m kompleks usuly SM14]]}}
{{Medal|Silver | 2015 Glazgo | [[2015 ýylky IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 200 metr erkin usuly|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Silver | 2015 Glazgo | [[2015 ýylky IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 200 metr kompleks usuly|200 m kompleks usuly SM14]]}}
{{Medal|Silver | [[2022 Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|2022 Madeira]]|[[2022 Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 200 metr erkin usuly|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Silver | 2022 Madeira | [[2022 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 200 metr kompleks usuly|200 m ind. kompleks usuly SM14]]}}
{{Medal|Bronze | 2013 Monreal | [[2013 ýylky IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 100 metr arkanlygyna ýüzüşi|100 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Bronze | 2022 Madeira | [[2022 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 100 metr arkanlygyna ýüzüşi|100 m arkanlygyna ýüzüş S14]]}}
{{Medal|Competition|[[IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty|Ýewropa çempionatlary]]}}
{{Medal|Silver|[[2014 ýylky IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty|2014 Eindhoven]]|[[2014 IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty — aýallaryň 200 metr erkin usuly|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Silver |[[2016 ýylky IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty|2016 Funşal]]| [[2016 IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty — aýallaryň 200 metr erkin usuly|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Silver |2016 Funşal| [[2016 ýylky IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty — aýallaryň 100 metr arkanlygyna ýüzüşi|100 m arkanlygyna ýüzüş S14]]}}
{{Medal|Bronze|2014 Eindhoven|[[2014 ýylky IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty — aýallaryň 100 metr arkanlygyna ýüzüşi|100 m arkanlygyna ýüzüş S14]]}}
{{Medal|Bronze|2014 Eindhoven|[[2014 ýylky IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty — aýallaryň 200 metr kompleks usuly|200 m kompleks usuly S14]]}}
{{Medal|Country|{{ENG}}}}
{{Medal|Competition|[[Bileleşygyň oýunlary]]}}
{{Medal|Silver|[[2022 Bileleşygyň oýunlary|2022 Birmingem]]|[[2022 Bileleşygyň oýunlarynda ýüzüş — aýallaryň 200 metr erkin usuly S14|200 m erkin usul S14]]}}
}}
'''Jessica-Jane Applegate''' (doglan senesi: 1996 ýylky 22 awgusty) — britaniýaly öňki para-ýüzüji. Applegate intellektual maýyplygy bolan ýüzüjiler üçin niýetlenen S14 klasynda, esasan hem gysga aralyklarda erkin usulda we arka üstünde ýüzmek boýunça ýaryşlara gatnaşdy. Ol 2012 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşmaga hukuk gazandy we 2 sentýabrda S14 klasynda 200 metre erkin usulda ýüzmek boýunça Paralimpiýa rekordyny goýup, altyn medala eýe boldy.

Ol ýüzmek sportuna goşan goşandy üçin 2013 ýyldaky Täze ýyl sylaglarynyň çäginde Britan imperiýasynyň ordeniniň agzasy (MBE) diýen hormatly ada mynasyp görüldi.

Paralimpiýa oýunlary üçin Beýik Britaniýanyň ýygyndy toparyna saýlanmadykdan bir ýyl geçenden soň, ýagny 2025 ýylky dekabrynda Applegate ýaryşlara gatnaşmakdan el çekýändigini yglan etdi.

== Ilkinji ýyllary ==
Applegate 1996 ýylda Angliýanyň Norfolk graflygynyň Great Yarmouth şäherinde doguldy. Onda autizm spektriniň bozulmasy ýüze çykaryldy; ejesi ony Lowestoft we Oulton Broad ýüzüş klubuna äkidenden soň, ol ýaşka ýüzmek bilen meşgullanyp başlady. Ormiston Venture akademiýasynda bilim alan Applegate 13 ýaşynda sebit derejesinde rekordlary goýup başlady we Beýik Britaniýanyň zehinli türgenleri ösdürmek maksatnamasyna saýlanyp alyndy&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.paralympic.org/static/info/montreal/ENG/ZB/ZBB101A_MO2013SW@@@@@@@ENG_number=14832.htm |title=APPLEGATE Jessica-Jane |website=Paralympic.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-05 |title=Jessica-Jane Applegate: Double Paralympics gold medallist retires |url=https://www.bbc.co.uk/sport/swimming/articles/clyx8l3d58eo |access-date=2025-12-06 |website=BBC Sport |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.greatyarmouthmercury.co.uk/news/disabled_athlete_s_funding_boost_1_470156 |title=Disabled athlete's funding boost |date=30 January 2010 |accessdate=8 September 2012 |publisher=greatyarmouthmercury.co.uk |archive-date=14 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814160838/http://www.greatyarmouthmercury.co.uk/news/disabled_athlete_s_funding_boost_1_470156 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Swimming&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.swimming.org/britishswimming/aquatics2012/jessica-applegate/ |title=Meet The Team – Jessica-Jane Applegate |accessdate=2 September 2012 |publisher=swimming.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Telegraph&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/9516077/Jessica-Jane-Applegate-become-first-intellectually-disabled-Brit-to-win-gold-at-2012-Paralympic-Games.html |title=Jessica-Jane Applegate become first intellectually disabled Brit to win gold at 2012 Paralympic Games |date=2 September 2012 |accessdate=2 September 2012 |work=The Daily Telegraph |first=Nick |last=Pearce}}&lt;/ref&gt;.

== Ýüzüşdäki karýerasy ==
2011 ýylky ahyrlarynda Applegate halkara derejesindäki ýaryşlara gatnaşýan türgen hökmünde uly mümkinçilikleri görkezdi; ol &quot;Wales Winter Open&quot; ýaryşynda erkin usulda 50 metr aralyga ýüzmekde dünýäniň paralimpiýa boýunça ikinji iň gowy wagtyny, 200 metr aralykda bolsa üçünji iň gowy wagtyny görkezdi.[5] 2012 ýylda ol ilkinji gezek daşary ýurtda geçirilýän ýaryşa — &quot;Berlin Open&quot; ýaryşyna gatnaşyp, erkin usulda 50 we 100 metr aralyklara ýüzmekde iki sany bürünç medala eýe boldy. Şondan soň, Berlindäki üstünligini dowam etdirip, Applegate 2012 ýylky martynda geçirilen Beýik Britaniýanyň ýüzüş boýunça çempionatynda erkin usulda 200 metr aralyga ýüzmekde altyn medal gazandy. Altyn medaly gazanmak bilen, ol diňe bir Beýik Britaniýanyň paralimpiýa saýlama normatiwinden dört sekunt has çalt netije görkezmän, eýsem täze Britaniýa rekordyny hem goýdy&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofnorwichsc.co.uk/index.php/club-news/299-british-gas-swimming-championships-2012 |title=British Gas Swimming Championships 2012 |accessdate=2 September 2012 |publisher=cityofnorwichsc.co.uk |first=Alex |last=Pinniger |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202222132/http://www.cityofnorwichsc.co.uk/index.php/club-news/299-british-gas-swimming-championships-2012 |archivedate=2 February 2014 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Profile&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.paralympics.org.uk/gb/athletes/jessica-jane-applegate |title=Jessica-Jane Applegate |accessdate=2 September 2012 |publisher=paralympics.org.uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20120902012548/http://www.paralympics.org.uk/gb/athletes/jessica-jane-applegate |archive-date=2 September 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Paralimpiýa oýunlaryndan öňki iň möhüm ýaryşy bolan 2012 ýyldaky Beýik Britaniýanyň maýyp türgenler üçin halkara ýüzüş çempionatynda Applegate üç medal gazandy. Ol S14 derejesinde erkin usulda 50 we 100 metr aralyklara ýüzmekde kümüş medallara mynasyp boldy, soňra bolsa ýaryşyň jemleýji gününde irlandiýaly Bethany Firth bilen bolan dartgynly bäsleşikde 2:15.23 wagt görkezijisi bilen altyn medal gazandy. Öňki ýaryşlarda görkezen netijeleri netijesinde Applegate 2012 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna S14 derejesinde erkin usulda 200 metr we arka tarap ýüzmekde 100 metr aralyklara gatnaşmak hukugyny gazandy&lt;ref name=&quot;Profile&quot;/&gt;.

Paralimpiýa oýunlarynda Applegate ilkinji gezek 31 awgustda arka tarap ýüzmekde 100 metr aralykda bäsleşdi. Ol saýlama tapgyrynda üçünji orny eýeläp, finala çykdy we finalda 1:09.58 bilen şahsy rekordyny goýup, medallardan bir ädim uzakda — dördünji orunda ýaryşy tamamlady. Özüniň iň gowy görýän görnüşi bolan erkin usulda 200 metr aralyga ýüzmekde bolsa, Applegate 2:14.31 wagt bilen birinji orunda finala çykdy. Finalda ol netijesini has-da gowulandyryp, soňky tapgyrda yzda barýarka öňe saýlandy we 2:12.63 wagt bilen altyn medaly gazanyp, Paralimpiýa rekordyny goýdy. 2013 ýylda Applegate IPC-niň dünýä çempionatyna gatnaşmak üçin Monreala gidip, Beýik Britaniýa ýene-de wekilçilik etdi. Ol ýerde ol üç medal, şol sanda 200 metr aralyga erkin usulda ýüzmek ýaryşynda altyn medal gazandy. Şeýle hem, ol 200 metr aralyga garyşyk usulda ýüzmekde kümüş we 100 metr aralyga erkin usulda ýüzmekde bürünç medal aldy&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.swimming.org/britishswimming/aquatics2012/paralympic-news/hynd-brothers-reach-podium-on-day-two/14852/ |title=Hynd brothers reach podium on day two |accessdate=2 September 2012 |date=31 August 2012 |publisher=swimming.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Telegraph&quot;/&gt;.

Applegate 2016 ýylda Rio şäherinde geçirilen Paralimpiýa oýunlarynda Beýik Britaniýa wekilçilik etdi; ol ýerde zenanlaryň arasynda 200 metr aralyga erkin usulda ýüzmek (S14) we 200 metr aralyga şahsy garyşyk usulda ýüzmek (SM14) ýaryşlarynda kümüş, şeýle-de 100 metr aralyga arka üstünde ýüzmek (S14) ýaryşynda bürünç medal gazandy&lt;ref&gt;{{cite web |title=Relive a magical day for ParalympicsGB |url=https://www.bbc.co.uk/sport/live/disability-sport/37163727?ns_mchannel=social&amp;ns_source=twitter&amp;ns_campaign=bbc_live&amp;ns_linkname=57d5cfc1e4b0270fef352461%26Gold%20medal%20-%20Bethany%20Firth%20(GB)%26&amp;ns_fee=0#post_57d5cfc1e4b0270fef352461 |website=[[BBC Sport]] |access-date=10 August 2022 |date=11 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Paralympics 2016: Day 10 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/live/disability-sport/37163733?page=2 |website=[[BBC Sport]] |access-date=10 August 2022 |date=17 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sport, Disability. [https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/37311249 &quot;Rio Paralympics: Bethany Firth secures gold medal in world record time&quot;], ''[[BBC Sport]]''. 9 September 2016. Retrieved on 10 August 2022.&lt;/ref&gt;.

Ol 2021 ýylky iýul aýynda, yza süýşürilen 2020 ýylky Tokio Paralimpiýa oýunlaryna saýlanyp, özüniň üçünji Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşmak hukugyny gazandy. Tokioda ol garyşyk toparlaýyn 4 × 100 metr aralyga erkin usulda ýüzmek estafetasynda (S14) altyn, şeýle-de zenanlaryň arasynda 200 metr aralyga erkin usulda ýüzmek (S14) we 100 metr aralyga arka üstünde ýüzmek (S14) ýaryşlarynda bürünç medal gazandy&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Armstrong|first=Mark|date=2021-07-01|title=Yarmouth swimmer Jessica-Jane Applegate named in Paralympic team|url=https://www.edp24.co.uk/sport/jessica-jane-applegate-named-in-gb-paralympic-squad-8105696|access-date=2021-07-04|website=Eastern Daily Press|language=en-UK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tokyo Paralympics: Maisie Summers-Newton and mixed relay team add swimming golds |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/58367911 |website=[[BBC Sport]] |access-date=10 August 2022 |date=28 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tokyo Paralympics: Bethany Firth takes silver in S14 200m freestyle final |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/58354527 |access-date=10 August 2022 |date=27 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tokyo Paralympics: Dan Pembroke, Bethany Firth and Ben Watson win golds for Great Britain |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/58418019 |website=[[BBC Sport]] |access-date=10 August 2022 |date=2 September 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Applegate, Jessica-Jane}}
[[Category:1996 ýylda doglanlar]]
[[Category:Diri adamlar]]
[[Category:Angliýaly zenan kompleks usulda ýüzüjiler]]
[[Category:Britaniýaly zenan erkin usulda ýüzüjiler]]
[[Category:Britaniýaly zenan kompleks usulda ýüzüjiler]]
[[Category:S14 klassifikasiýaly para ýüzüjiler]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa ýüzüjileri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa altyn medalçylary]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa kümüş medalçylary]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa bürünç medalçylary]]
[[Category:Ýüzüş boýunça Paralimpiýa medalçylary]]
[[Category:2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüjiler]]
[[Category:2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüjiler]]
[[Category:2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüjiler]]
[[Category:2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Category:2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Category:2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Category:Para ýüzüş boýunça dünýä çempionatlarynyň medalçylary]]
[[Category:Para ýüzüş boýunça Ýewropa çempionatlarynyň medalçylary]]
[[Category:Britaniýa imperiýasynyň ordeniniň agzalary]]
[[Category:Great Yarmouthly türgenler]]
[[Category:Intellektual maýyplary bolan ýeňil atletika türgenleri]]
[[Category:Autizmli türgenler]]
[[Category:Angliýaly autizmli adamlar]]
[[Category:2022 ýylky Bileleşyk oýunlarynda ýüzüjiler]]
[[Category:Angliýanyň Bileleşyk oýunlarynyň kümüş medalçylary]]
[[Category:Ýüzüş boýunça Bileleşyk oýunlarynyň kümüş medalçylary]]
[[Category:2022 ýylky Bileleşyk oýunlarynyň medalçylary]]
[[Category:Angliýaly zenan erkin usulda ýüzüjiler]]
[[Category:Angliýaly zenan arkanlygyna ýüzüjiler]]
[[Category:Britaniýaly zenan arkanlygyna ýüzüjiler]]
[[Category:21 asyryň angliýaly zenan türgenleri]]</text>
      <sha1>mov05yi2q66mcit5a9y2lirhtahjbf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271127</id>
      <parentid>271126</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>271127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16643" sha1="il3hyvi2kmuagyziaxfuyr8ogocjzsc" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name = Jessica-Jane Applegate &lt;br&gt;[[Iň oňat Britan imperiýasy ordeniniň agzasy|MBE]]
| image = Jessica-Jane Applegate.jpg
| image_size = 
| caption = Applegate 2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlaryndan soň S14 200 m erkin usulda ýüzmekde altyn medaly bilen
| full_name = Jessica-Jane Applegate
| nationality = Britaniýaly
| strokes = Erkin usul, arkanlygyna ýüzmek
| club = City of Norwich Swimming Club
| college_team = 
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1996|8|22}}
| birth_place = [[Great Yarmouth]], Angliýa
| death_date =
| death_place =
| height = 
| weight = 
| medal_templates =
{{Medal|Sport | Aýallaryň [[para ýüzüş|para ýüzüşi]]}}
{{Medal|Country|{{GBR2}}}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Gold| [[2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2012 London]] | [[2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş — aýallaryň 200 metr erkin usuly S14|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Gold| [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2020 Tokio]] | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş — garyşyk 4 × 100 metr erkin usul estafetasy S14|garyşyk 4 × 100 m erkin usul estafetasy S14]]}}
{{Medal|Silver| [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2016 Rio-de-Žaneýro]] | [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş — aýallaryň 200 metr erkin usuly S14|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Silver| 2016 Rio-de-Žaneýro | [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş — aýallaryň 200 metr kompleks usuly SM14|200 m kompleks usuly SM14]]}}
{{Medal|Bronze| 2016 Rio-de-Žaneýro | [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş — aýallaryň 100 metr arkanlygyna ýüzüşi S14|100 m arkanlygyna ýüzüş S14]]}}
{{Medal|Bronze| 2020 Tokio | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş — aýallaryň 200 metr erkin usuly S14|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Bronze| 2020 Tokio | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş — aýallaryň 100 metr arkanlygyna ýüzüşi S14|100 m arkanlygyna ýüzüş S14]]}}
{{Medal|Competition|[[IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|Dünýä çempionatlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2013 ýylky IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|2013 Monreal]] | [[2013 IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 200 metr erkin usuly|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Gold | [[2015 ýylky IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|2015 Glazgo]] | [[2015 IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 100 metr arkanlygyna ýüzüşi|100 m arkanlygyna ýüzüş S14]]}}
{{Medal|Gold|[[2023 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|2023 Mançester]]|[[2023 Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 200 metr erkin usuly|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Silver | 2013 Monreal | [[2013 ýylky IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 200 metr kompleks usuly|200 m kompleks usuly SM14]]}}
{{Medal|Silver | 2015 Glazgo | [[2015 ýylky IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 200 metr erkin usuly|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Silver | 2015 Glazgo | [[2015 ýylky IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 200 metr kompleks usuly|200 m kompleks usuly SM14]]}}
{{Medal|Silver | [[2022 Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|2022 Madeira]]|[[2022 Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 200 metr erkin usuly|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Silver | 2022 Madeira | [[2022 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 200 metr kompleks usuly|200 m ind. kompleks usuly SM14]]}}
{{Medal|Bronze | 2013 Monreal | [[2013 ýylky IPC ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 100 metr arkanlygyna ýüzüşi|100 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Bronze | 2022 Madeira | [[2022 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty — aýallaryň 100 metr arkanlygyna ýüzüşi|100 m arkanlygyna ýüzüş S14]]}}
{{Medal|Competition|[[IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty|Ýewropa çempionatlary]]}}
{{Medal|Silver|[[2014 ýylky IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty|2014 Eindhoven]]|[[2014 IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty — aýallaryň 200 metr erkin usuly|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Silver |[[2016 ýylky IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty|2016 Funşal]]| [[2016 IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty — aýallaryň 200 metr erkin usuly|200 m erkin usul S14]]}}
{{Medal|Silver |2016 Funşal| [[2016 ýylky IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty — aýallaryň 100 metr arkanlygyna ýüzüşi|100 m arkanlygyna ýüzüş S14]]}}
{{Medal|Bronze|2014 Eindhoven|[[2014 ýylky IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty — aýallaryň 100 metr arkanlygyna ýüzüşi|100 m arkanlygyna ýüzüş S14]]}}
{{Medal|Bronze|2014 Eindhoven|[[2014 ýylky IPC ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty — aýallaryň 200 metr kompleks usuly|200 m kompleks usuly S14]]}}
{{Medal|Country|{{ENG}}}}
{{Medal|Competition|[[Bileleşygyň oýunlary]]}}
{{Medal|Silver|[[2022 Bileleşygyň oýunlary|2022 Birmingem]]|[[2022 Bileleşygyň oýunlarynda ýüzüş — aýallaryň 200 metr erkin usuly S14|200 m erkin usul S14]]}}
}}
'''Jessica-Jane Applegate''' (doglan senesi: 1996 ýylky 22 awgusty) — britaniýaly öňki para-ýüzüji. Applegate intellektual maýyplygy bolan ýüzüjiler üçin niýetlenen S14 klasynda, esasan hem gysga aralyklarda erkin usulda we arka üstünde ýüzmek boýunça ýaryşlara gatnaşdy. Ol 2012 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşmaga hukuk gazandy we 2 sentýabrda S14 klasynda 200 metre erkin usulda ýüzmek boýunça Paralimpiýa rekordyny goýup, altyn medala eýe boldy.

Ol ýüzmek sportuna goşan goşandy üçin 2013 ýyldaky Täze ýyl sylaglarynyň çäginde Britan imperiýasynyň ordeniniň agzasy (MBE) diýen hormatly ada mynasyp görüldi.

Paralimpiýa oýunlary üçin Beýik Britaniýanyň ýygyndy toparyna saýlanmadykdan bir ýyl geçenden soň, ýagny 2025 ýylky dekabrynda Applegate ýaryşlara gatnaşmakdan el çekýändigini yglan etdi.

== Ilkinji ýyllary ==
Applegate 1996 ýylda Angliýanyň Norfolk graflygynyň Great Yarmouth şäherinde doguldy. Onda autizm spektriniň bozulmasy ýüze çykaryldy; ejesi ony Lowestoft we Oulton Broad ýüzüş klubuna äkidenden soň, ol ýaşka ýüzmek bilen meşgullanyp başlady. Ormiston Venture akademiýasynda bilim alan Applegate 13 ýaşynda sebit derejesinde rekordlary goýup başlady we Beýik Britaniýanyň zehinli türgenleri ösdürmek maksatnamasyna saýlanyp alyndy&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.paralympic.org/static/info/montreal/ENG/ZB/ZBB101A_MO2013SW@@@@@@@ENG_number=14832.htm |title=APPLEGATE Jessica-Jane |website=Paralympic.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-05 |title=Jessica-Jane Applegate: Double Paralympics gold medallist retires |url=https://www.bbc.co.uk/sport/swimming/articles/clyx8l3d58eo |access-date=2025-12-06 |website=BBC Sport |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.greatyarmouthmercury.co.uk/news/disabled_athlete_s_funding_boost_1_470156 |title=Disabled athlete's funding boost |date=30 January 2010 |accessdate=8 September 2012 |publisher=greatyarmouthmercury.co.uk |archive-date=14 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814160838/http://www.greatyarmouthmercury.co.uk/news/disabled_athlete_s_funding_boost_1_470156 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Swimming&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.swimming.org/britishswimming/aquatics2012/jessica-applegate/ |title=Meet The Team – Jessica-Jane Applegate |accessdate=2 September 2012 |publisher=swimming.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Telegraph&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/9516077/Jessica-Jane-Applegate-become-first-intellectually-disabled-Brit-to-win-gold-at-2012-Paralympic-Games.html |title=Jessica-Jane Applegate become first intellectually disabled Brit to win gold at 2012 Paralympic Games |date=2 September 2012 |accessdate=2 September 2012 |work=The Daily Telegraph |first=Nick |last=Pearce}}&lt;/ref&gt;.

== Ýüzüşdäki karýerasy ==
2011 ýylky ahyrlarynda Applegate halkara derejesindäki ýaryşlara gatnaşýan türgen hökmünde uly mümkinçilikleri görkezdi; ol &quot;Wales Winter Open&quot; ýaryşynda erkin usulda 50 metr aralyga ýüzmekde dünýäniň paralimpiýa boýunça ikinji iň gowy wagtyny, 200 metr aralykda bolsa üçünji iň gowy wagtyny görkezdi.[5] 2012 ýylda ol ilkinji gezek daşary ýurtda geçirilýän ýaryşa — &quot;Berlin Open&quot; ýaryşyna gatnaşyp, erkin usulda 50 we 100 metr aralyklara ýüzmekde iki sany bürünç medala eýe boldy. Şondan soň, Berlindäki üstünligini dowam etdirip, Applegate 2012 ýylky martynda geçirilen Beýik Britaniýanyň ýüzüş boýunça çempionatynda erkin usulda 200 metr aralyga ýüzmekde altyn medal gazandy. Altyn medaly gazanmak bilen, ol diňe bir Beýik Britaniýanyň paralimpiýa saýlama normatiwinden dört sekunt has çalt netije görkezmän, eýsem täze Britaniýa rekordyny hem goýdy&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofnorwichsc.co.uk/index.php/club-news/299-british-gas-swimming-championships-2012 |title=British Gas Swimming Championships 2012 |accessdate=2 September 2012 |publisher=cityofnorwichsc.co.uk |first=Alex |last=Pinniger |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202222132/http://www.cityofnorwichsc.co.uk/index.php/club-news/299-british-gas-swimming-championships-2012 |archivedate=2 February 2014 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Profile&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.paralympics.org.uk/gb/athletes/jessica-jane-applegate |title=Jessica-Jane Applegate |accessdate=2 September 2012 |publisher=paralympics.org.uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20120902012548/http://www.paralympics.org.uk/gb/athletes/jessica-jane-applegate |archive-date=2 September 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Paralimpiýa oýunlaryndan öňki iň möhüm ýaryşy bolan 2012 ýyldaky Beýik Britaniýanyň maýyp türgenler üçin halkara ýüzüş çempionatynda Applegate üç medal gazandy. Ol S14 derejesinde erkin usulda 50 we 100 metr aralyklara ýüzmekde kümüş medallara mynasyp boldy, soňra bolsa ýaryşyň jemleýji gününde irlandiýaly Bethany Firth bilen bolan dartgynly bäsleşikde 2:15.23 wagt görkezijisi bilen altyn medal gazandy. Öňki ýaryşlarda görkezen netijeleri netijesinde Applegate 2012 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna S14 derejesinde erkin usulda 200 metr we arka tarap ýüzmekde 100 metr aralyklara gatnaşmak hukugyny gazandy&lt;ref name=&quot;Profile&quot;/&gt;.

Paralimpiýa oýunlarynda Applegate ilkinji gezek 31 awgustda arka tarap ýüzmekde 100 metr aralykda bäsleşdi. Ol saýlama tapgyrynda üçünji orny eýeläp, finala çykdy we finalda 1:09.58 bilen şahsy rekordyny goýup, medallardan bir ädim uzakda — dördünji orunda ýaryşy tamamlady. Özüniň iň gowy görýän görnüşi bolan erkin usulda 200 metr aralyga ýüzmekde bolsa, Applegate 2:14.31 wagt bilen birinji orunda finala çykdy. Finalda ol netijesini has-da gowulandyryp, soňky tapgyrda yzda barýarka öňe saýlandy we 2:12.63 wagt bilen altyn medaly gazanyp, Paralimpiýa rekordyny goýdy. 2013 ýylda Applegate IPC-niň dünýä çempionatyna gatnaşmak üçin Monreala gidip, Beýik Britaniýa ýene-de wekilçilik etdi. Ol ýerde ol üç medal, şol sanda 200 metr aralyga erkin usulda ýüzmek ýaryşynda altyn medal gazandy. Şeýle hem, ol 200 metr aralyga garyşyk usulda ýüzmekde kümüş we 100 metr aralyga erkin usulda ýüzmekde bürünç medal aldy&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.swimming.org/britishswimming/aquatics2012/paralympic-news/hynd-brothers-reach-podium-on-day-two/14852/ |title=Hynd brothers reach podium on day two |accessdate=2 September 2012 |date=31 August 2012 |publisher=swimming.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Telegraph&quot;/&gt;.

Applegate 2016 ýylda Rio şäherinde geçirilen Paralimpiýa oýunlarynda Beýik Britaniýa wekilçilik etdi; ol ýerde zenanlaryň arasynda 200 metr aralyga erkin usulda ýüzmek (S14) we 200 metr aralyga şahsy garyşyk usulda ýüzmek (SM14) ýaryşlarynda kümüş, şeýle-de 100 metr aralyga arka üstünde ýüzmek (S14) ýaryşynda bürünç medal gazandy&lt;ref&gt;{{cite web |title=Relive a magical day for ParalympicsGB |url=https://www.bbc.co.uk/sport/live/disability-sport/37163727?ns_mchannel=social&amp;ns_source=twitter&amp;ns_campaign=bbc_live&amp;ns_linkname=57d5cfc1e4b0270fef352461%26Gold%20medal%20-%20Bethany%20Firth%20(GB)%26&amp;ns_fee=0#post_57d5cfc1e4b0270fef352461 |website=[[BBC Sport]] |access-date=10 August 2022 |date=11 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Paralympics 2016: Day 10 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/live/disability-sport/37163733?page=2 |website=[[BBC Sport]] |access-date=10 August 2022 |date=17 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sport, Disability. [https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/37311249 &quot;Rio Paralympics: Bethany Firth secures gold medal in world record time&quot;], ''[[BBC Sport]]''. 9 September 2016. Retrieved on 10 August 2022.&lt;/ref&gt;.

Ol 2021 ýylky iýul aýynda, yza süýşürilen 2020 ýylky Tokio Paralimpiýa oýunlaryna saýlanyp, özüniň üçünji Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşmak hukugyny gazandy. Tokioda ol garyşyk toparlaýyn 4 × 100 metr aralyga erkin usulda ýüzmek estafetasynda (S14) altyn, şeýle-de zenanlaryň arasynda 200 metr aralyga erkin usulda ýüzmek (S14) we 100 metr aralyga arka üstünde ýüzmek (S14) ýaryşlarynda bürünç medal gazandy&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Armstrong|first=Mark|date=2021-07-01|title=Yarmouth swimmer Jessica-Jane Applegate named in Paralympic team|url=https://www.edp24.co.uk/sport/jessica-jane-applegate-named-in-gb-paralympic-squad-8105696|access-date=2021-07-04|website=Eastern Daily Press|language=en-UK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tokyo Paralympics: Maisie Summers-Newton and mixed relay team add swimming golds |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/58367911 |website=[[BBC Sport]] |access-date=10 August 2022 |date=28 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tokyo Paralympics: Bethany Firth takes silver in S14 200m freestyle final |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/58354527 |access-date=10 August 2022 |date=27 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tokyo Paralympics: Dan Pembroke, Bethany Firth and Ben Watson win golds for Great Britain |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/58418019 |website=[[BBC Sport]] |access-date=10 August 2022 |date=2 September 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Applegate, Jessica-Jane}}
[[Category:1996 ýylda doglanlar]]
[[Category:Diri adamlar]]
[[Category:Angliýaly zenan kompleks usulda ýüzüjiler]]
[[Category:Britaniýaly zenan erkin usulda ýüzüjiler]]
[[Category:Britaniýaly zenan kompleks usulda ýüzüjiler]]
[[Category:S14 klassifikasiýaly para ýüzüjiler]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa ýüzüjileri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa altyn medalçylary]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa kümüş medalçylary]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa bürünç medalçylary]]
[[Category:Ýüzüş boýunça Paralimpiýa medalçylary]]
[[Category:2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüjiler]]
[[Category:2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüjiler]]
[[Category:2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüjiler]]
[[Category:2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Category:2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Category:2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Category:Para ýüzüş boýunça dünýä çempionatlarynyň medalçylary]]
[[Category:Para ýüzüş boýunça Ýewropa çempionatlarynyň medalçylary]]
[[Category:Britaniýa imperiýasynyň ordeniniň agzalary]]
[[Category:Great Yarmouthly türgenler]]
[[Category:Intellektual maýyplary bolan ýeňil atletika türgenleri]]
[[Category:Autizmli türgenler]]
[[Category:Angliýaly autizmli adamlar]]
[[Category:2022 ýylky Bileleşyk oýunlarynda ýüzüjiler]]
[[Category:Angliýanyň Bileleşyk oýunlarynyň kümüş medalçylary]]
[[Category:Ýüzüş boýunça Bileleşyk oýunlarynyň kümüş medalçylary]]
[[Category:2022 ýylky Bileleşyk oýunlarynyň medalçylary]]
[[Category:Angliýaly zenan erkin usulda ýüzüjiler]]
[[Category:Angliýaly zenan arkanlygyna ýüzüjiler]]
[[Category:Britaniýaly zenan arkanlygyna ýüzüjiler]]
[[Category:21 asyryň angliýaly zenan türgenleri]]</text>
      <sha1>il3hyvi2kmuagyziaxfuyr8ogocjzsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Natasha Baker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25097</id>
    <revision>
      <id>271129</id>
      <timestamp>2026-10-02T15:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <comment>Sahypa döretdi, mazmuny: '{{Infobox equestrian | name = Natasha Baker | honorific_suffix =  | image = Natasha Baker.JPG | image_size = | alt = Natasha Bakeriň ýylgyrýan fotosuraty; onuň goýy goňur, tolkunly saçlary we ýaşyl gözleri bar | caption = Natasha Baker | discipline = [[Para-dressaj]] | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1989|12|30}} | birth_place = [[Hammersmith]], London, [[Angliýa]] | horse = {{Plainlist|   [[Cabral (at)|Cabral (&quot;JP&quot;)]] (2001-2017)  Sookie St....'</comment>
      <origin>271129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14465" sha1="hqhupo1rpeimpvzj1uscaiks25i1tjg" xml:space="preserve">{{Infobox equestrian
| name = Natasha Baker
| honorific_suffix = 
| image = Natasha Baker.JPG
| image_size =
| alt = Natasha Bakeriň ýylgyrýan fotosuraty; onuň goýy goňur, tolkunly saçlary we ýaşyl gözleri bar
| caption = Natasha Baker
| discipline = [[Para-dressaj]]
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1989|12|30}}
| birth_place = [[Hammersmith]], London, [[Angliýa]]
| horse = {{Plainlist|

 [[Cabral (at)|Cabral (&quot;JP&quot;)]] (2001-2017)
 Sookie St. James
 Mount St John Diva Dannebrog
 Keystone Dawn Chorus (&quot;Lottie&quot;) (2011-häzirki wagta çenli)
  }}
  | website = {{URL|natasha-baker.com}}
  | medaltemplates = {{MedalSport | [[Para atçylyk sporty]]}}
  {{MedalCountry | {{GBR2}}}}
  {{MedalCount | total=yes
  | [[Paralimpiýa oýunlary]] | 6 | 2 | 2
  | [[FEI Atçylyk sporty boýunça dünýä oýunlary|Dünýä oýunlary]] | 1 | 3 | 0
  }}
  {{MedalCompetition | [[Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk ýaryşlary|Paralimpiýa oýunlary]]}}
  {{MedalGold | [[2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk ýaryşlary|2012 London]] | [[2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - II derejeli şahsy erkin maksatnama synagy|II derejeli şahsy çempionat synagy]]}}
  {{MedalGold | 2012 London | [[2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - II derejeli şahsy çempionat synagy|II derejeli şahsy erkin maksatnama synagy]]}}
  {{MedalGold | [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk ýaryşlary|2016 Rio]] | {{nowrap|[[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - II derejeli şahsy çempionat synagy|II derejeli şahsy çempionat synagy]]}}}}
  {{MedalGold | 2016 Rio | [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - II derejeli şahsy erkin maksatnama synagy|II derejeli şahsy erkin maksatnama synagy]]}}
  {{MedalGold | 2016 Rio | [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - topar|Topar]]}}
  {{MedalGold | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk ýaryşlary|2020 Tokio]] | {{nowrap|[[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - açyk topar|Açyk topar]]}}}}
  {{MedalSilver | 2020 Tokio | {{nowrap|[[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - III derejeli şahsy çempionat synagy|III derejeli şahsy çempionat synagy]]}}}}
  {{MedalSilver | 2020 Tokio | {{nowrap|[[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - III derejeli şahsy erkin maksatnama synagy|III derejeli şahsy erkin maksatnama synagy]]}}}}
  {{MedalBronze|[[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk ýaryşlary|2024 Pariž]]|[[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - III derejeli şahsy çempionat synagy|III derejeli şahsy çempionat synagy]]}}
  {{MedalBronze|2024 Pariž|[[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - III derejeli şahsy erkin maksatnama synagy|III derejeli şahsy erkin maksatnama synagy]]}}
  {{MedalCompetition | [[FEI Atçylyk sporty boýunça dünýä oýunlary|Dünýä oýunlary]]}}
  {{MedalGold | [[2014 ýylky FEI Atçylyk sporty boýunça dünýä oýunlary|2014 Kan]] | Topar}}
  {{MedalSilver | 2014 Kan | II derejeli şahsy çempionat synagy}}
  {{MedalSilver | [[2018 ýylky FEI Atçylyk sporty boýunça dünýä oýunlary|2018 Tryon]] | III derejeli şahsy çempionat synagy}}
  {{MedalSilver | 2018 Tryon | Topar}}
  | show-medals = yes
  }}
'''Natasha Baker''' (Nataşa Luiza Beýker, 1989 ýylky 30 dekabrynda doglan) — 2012 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda 2, 2016 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda 3 we 2020 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýene-de 1 altyn medal gazanan britan para-atly sportçysydyr.

== Irki durmuşy ==
Beýker 1989 ýylky 30 dekabrynda Angliýanyň London şäherindäki Hammersmit etrabynda doguldy. Ol 14 aýlykka geçende, nerw ujlaryna täsir edýän oňurga ýalkymlanmasy bolan &quot;transwers mielit&quot; keseline ýolukdy. Netijede, onuň aýaklarynda gowşaklyk ýüze çykdy we duýgurlyk ýitirildi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Natasha Baker Para-Equestrian Dressage |url=http://www.equestrianteamgbr.co.uk/rider.aspx?rider=Natasha-Baker |publisher=Team GBR |accessdate=3 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120202013101/http://www.equestrianteamgbr.co.uk/rider.aspx?rider=Natasha-Baker |archivedate=2 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=H&amp;H&gt;{{cite magazine |url=https://www.horseandhound.co.uk/tag/natasha-baker |title=Natasha Baker |magazine=[[Horse &amp; Hound]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718151051/https://www.horseandhound.co.uk/tag/natasha-baker |archive-date=18 July 2024 |url-status=live |access-date=7 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=telegraph&gt;{{cite news |title=Paralympics 2012: Dressage dream realised for Natasha Baker |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/news/9515019/Paralympics-2012-Dressage-dream-realised-for-Natasha-Baker.html |url-access=subscription |accessdate=3 September 2012 |newspaper=The Telegraph |date=1 September 2012 |author=Bhatia, Shekhar |author2=Alexander, Harriet |author3=Ensor, Josie |author4=Malnick, Edward |location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bpa&gt;{{cite web |title=Natasha Baker |url=https://paralympics.org.uk/athletes/natasha-baker |publisher=British Paralympic Association |accessdate=25 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725232650/https://paralympics.org.uk/athletes/natasha-baker |archive-date=25 July 2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Atly sport ==
Nataşa Beýker fizioterapewtleriň maslahaty boýunça, myşsalaryny berkitmäge kömek eder diýen pikir bilen at münmäge başlady. Ol dokuz ýaşynda Bukingemşirde ýerleşýän &quot;Maýyplygy bolanlar üçin atly sport assosiasiýasynda&quot; (Riding for the Disabled Association) ýaryşlara gatnaşyp başlady. On ýaşyndaka 2000 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryny görüp, ol hem Paralimpiýa oýunlarynda bäsleşmegi ýüregine düwdi. Aýaklarynda güýç ýetmezçiligi sebäpli, ol atlaryny öz sesine we eýerde oturan wagty edip biljek hereketlerine jogap bermäge öwredýär. Ol Paralimpiýa oýunlarynyň III derejeli (grade III) toparçasynda bäsleşýär&lt;ref&gt;{{cite web |title=Natasha Baker |url=http://www.paralympics.org.uk/gb/athletes/natasha-baker |publisher=British Paralympic Association |accessdate=3 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709032657/http://paralympics.org.uk/gb/athletes/natasha-baker |archive-date=9 July 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

2011 ýylda ol ilkinji gezek uly ýaşlylar derejesindäki ýaryşa — Belgiýanyň Mursel şäherinde geçirilen Ýewropa çempionatyna gatnaşdy we bu ýerde II derejeli (grade II) şahsy hem-de erkin stil (freestyle) ýaryşlarynda altyn medallary gazandy&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.paralympic.org/news/great-britain-s-natasha-baker-makes-all-right-sounds-horse-whisperer |title=Great Britain's Natasha Baker makes all the right sounds as 'horse whisperer' |author=OIS |date=25 August 2021 |language=en |publisher=[[International Paralympic Committee]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207171452/https://www.paralympic.org/news/great-britain-s-natasha-baker-makes-all-right-sounds-horse-whisperer |archive-date=7 December 2022 |url-status=live |access-date=27 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=telegraph/&gt;.

Ol Beýik Britaniýanyň London şäherinde geçirilen 2012 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda dressež (at öwretmek sungaty) toparynyň düzümine saýlandy. II derejeli şahsy çempionat synagynda Beýker &quot;Kabral&quot; atly 11 ýaşly aty münip, 76,857% utuk gazandy we II derejeli toparça boýunça täze Paralimpiýa rekordyny goýdy. Şeýlelikde, ol 76,000% utuk bilen kümüş medal gazanan, öňki çempion nemes türgeni Britta Napeli yzda galdyryp, altyn medala eýe boldy. Ol oýunlardaky ikinji altyn medalyny II derejeli şahsy erkin stil synagynda gazandy. Ol, ikinji orny eýelän Napelden 5%-den gowrak öňe geçip, 82,800% görkezijisi bilen täze Paralimpiýa rekordyny goýdy&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/sep/03/paralympics-2012-natasha-baker-gold?newsfeed=true |title=Paralympics 2012: Natasha Baker wins stunning second dressage gold |accessdate=3 September 2012 |location=London |work=The Guardian |first=Alexandra |last=Topping |date=3 September 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Armytage |first=Marcus |title=Paralympics 2012: GB's Natasha Baker fends off strong competition to narrowly win Grade II dressage gold |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/9514152/Paralympics-2012-GBs-Natasha-Baker-fends-off-strong-competition-to-narrowly-win-Grade-II-dressage-gold.html |accessdate=3 September 2012 |newspaper=The Telegraph |date=1 September 2012 |location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Armytage |first=Marcus |title=Natasha Baker wins second Paralympic dressage gold medal with record score on Cabral |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/9517455/Natasha-Baker-wins-second-Paralympic-dressage-gold-medal-with-record-score-on-Cabral.html |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20120904002916/http://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/9517455/Paralympics-2012-Natasha-Baker-wins-second-dressage-gold-medal-with-record-score-on-Cabral.html |url-status=dead |archive-date=4 September 2012 |accessdate=3 September 2012 |newspaper=The Telegraph |date=3 September 2012 |location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Hudson |first=Elizabeth |title=Paralympics 2012: Natasha Baker wins second equestrian gold |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/19464257 |access-date=3 September 2012 |date=3 September 2012 |publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;.

Beýker atçylyk sportuna goşan goşantlary üçin 2013 ýyldaky Täze ýyl sylaglarynda Britan imperiýasynyň ordeniniň agzasy (MBE) we 2022 ýyldaky Täze ýyl sylaglarynda ýene-de şol ugurdaky hyzmatlary üçin Britan imperiýasynyň ordeniniň ofiseri (OBE) derejesine mynasyp boldy. Ol 2012 ýylky sentýabr aýynda Hillingdon etrabynyň hormatly raýaty (Freedom of the Borough of Hillingdon) diýen ada eýe boldy&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cabinetoffice.gov.uk/sites/default/files/resources/NY2013-honours-London-2012.pdf |title=2013 New Year's Honours |access-date=29 December 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=New Year Honours List for 2021|website=gov.uk|access-date=29 April 2024
|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1059774/new-year-honours-2022.pdf}}&lt;/ref&gt;.

== Telewideniýede teswirçilik ==
Beýker 2017 ýylda Göteborgda geçirilen FEI Ýewropa çempionatynda Rupert Bell bilen bilelikde para-dressaž ýaryşlaryny teswirledi. Soňra ol şol ýyl Günbatar Ýewropa ligasynyň Dressaž boýunça dünýä kubogynyň ýaryşlaryny teswirlemegi dowam etdirdi we bu işi ýa kömekçi teswirçi, ýa-da ýeke özi ýerine ýetirdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hillingdontimes.co.uk/news/9927116.freedom-of-borough-for-hillingdon-paralympian-natasha/ |title=Freedom of borough for Hillingdon Paralympian Natasha  |last=Snowdon |first=Kathryn |date=13 September 2012 |website=The Hillingdon and Uxbridge Times |access-date=8 December 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title= Natasha Baker - Freedom of the Borough |url=https://www.londonremembers.com/memorials/natasha-baker-freedom-of-the-borough |website=London Remembers |date=18 December 2012 |access-date=8 December 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Şeýle-de, ol 2018 ýyldaky FEI Atçylyk sporty boýunça dünýä oýunlarynda, 2019 ýyldaky FEI Ýewropa çempionatynda (para-dressaž boýunça) we 2018 hem-de 2019 ýyllardaky Dressaž boýunça dünýä kubogynyň final ýaryşlarynda teswirçiler toparynyň düzüminde çykyş etdi&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.paralympic.org/news/natasha-baker-competitor-commentator |title=Natasha Baker: From competitor to commentator |last=Howell |first=Robert |date=29 August 2017 |language=en |publisher=International Paralympic Committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831004332/https://www.paralympic.org/news/natasha-baker-competitor-commentator |archive-date=31 August 2017 |url-status=live |access-date=7 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fei.org/stories/sport/dressage/natasha-baker-media-profile |title=Natasha's New Direction |last=Howell |first=Robert |date=12 April 2019 |language=en |publisher=[[International Federation for Equestrian Sports]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214172335/https://www.fei.org/stories/sport/dressage/natasha-baker-media-profile |archive-date=14 December 2022 |url-status=live |access-date=7 August 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Şahsy durmuşy ==
Beýker 2022 ýylky mart aýynda Mark Jakonelli bilen durmuş gurdy; onuň iki çagasy bar.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Baker, Natasha}}
[[Kategoriýa:1989 ýylda doglanlar]]
[[Kategoriýa:XXI asyryň iňlis türgen zenanlary]]
[[Kategoriýa:Diri adamlar]]
[[Kategoriýa:Iňlis atly sportçy zenanlar]]
[[Kategoriýa:Britan dressaž türgenleri]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa atly sportçylary]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa altyn medalçylary]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa kümüş medalçylary]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa bürünç medalçylary]]
[[Kategoriýa:Atly sport boýunça paralimpiýa medalçylary]]
[[Kategoriýa:2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň atly sportçylary]]
[[Kategoriýa:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň atly sportçylary]]
[[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň atly sportçylary]]
[[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň atly sportçylary]]
[[Kategoriýa:2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Hammersmitden bolan adamlar]]
[[Kategoriýa:Londonyň Hammersmit we Fulhem etrabyndan bolan türgenler]]
[[Kategoriýa:Britan imperiýasynyň ordeniniň ofiserleri]]
[[Kategoriýa:Iňlis sport alyp baryjylary]]
[[Kategoriýa:Iňlis telewideniýe alyp baryjy zenanlary]]
[[Kategoriýa:Maýyplygy bolan telewideniýe alyp baryjylary]]
[[Kategoriýa:Zenan sport teswirçileri]]</text>
      <sha1>hqhupo1rpeimpvzj1uscaiks25i1tjg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271130</id>
      <parentid>271129</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T15:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <origin>271130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14250" sha1="2qaaqql16685j6akm0uxl7xjj871k35" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name = Natasha Baker
| honorific_suffix = 
| image = Natasha Baker.JPG
| image_size =
| alt = Natasha Bakeriň ýylgyrýan fotosuraty; onuň goýy goňur, tolkunly saçlary we ýaşyl gözleri bar
| caption = Natasha Baker
| discipline = [[Para-dressaj]]
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1989|12|30}}
| birth_place = [[Hammersmith]], London, [[Angliýa]]
| website = {{URL|natasha-baker.com}}
|medaltemplates=
{{Medal|Sport | [[Para atçylyk sporty]]}}
{{Medal|Country | {{GBR2}}}}
{{Medal|Count | total=yes
|[[Paralimpiýa oýunlary]] | 6 | 2 | 2
|[[FEI Atçylyk sporty boýunça dünýä oýunlary|Dünýä oýunlary]] | 1 | 3 | 0
}}
{{Medal|Competition | [[Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk ýaryşlary|Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk ýaryşlary|2012 London]] | [[2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - II derejeli şahsy erkin maksatnama synagy|II derejeli şahsy çempionat synagy]]}}
{{Medal|Gold | 2012 London | [[2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - II derejeli şahsy çempionat synagy|II derejeli şahsy erkin maksatnama synagy]]}}
{{Medal|Gold | [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk ýaryşlary|2016 Rio]] | {{nowrap|[[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - II derejeli şahsy çempionat synagy|II derejeli şahsy çempionat synagy]]}}}}
{{Medal|Gold | 2016 Rio | [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - II derejeli şahsy erkin maksatnama synagy|II derejeli şahsy erkin maksatnama synagy]]}}
{{Medal|Gold | 2016 Rio | [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - topar|Topar]]}}
{{Medal|Gold | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk ýaryşlary|2020 Tokio]] | {{nowrap|[[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - açyk topar|Açyk topar]]}}}}
{{Medal|Silver | 2020 Tokio | {{nowrap|[[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - III derejeli şahsy çempionat synagy|III derejeli şahsy çempionat synagy]]}}}}
{{Medal|Silver | 2020 Tokio | {{nowrap|[[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - III derejeli şahsy erkin maksatnama synagy|III derejeli şahsy erkin maksatnama synagy]]}}}}
{{Medal|Bronze|[[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk ýaryşlary|2024 Pariž]]|[[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - III derejeli şahsy çempionat synagy|III derejeli şahsy çempionat synagy]]}}
{{Medal|Bronze|2024 Pariž|[[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - III derejeli şahsy erkin maksatnama synagy|III derejeli şahsy erkin maksatnama synagy]]}}
{{Medal|Competition | [[FEI Atçylyk sporty boýunça dünýä oýunlary|Dünýä oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2014 ýylky FEI Atçylyk sporty boýunça dünýä oýunlary|2014 Kan]] | Topar}}
{{Medal|Silver | 2014 Kan | II derejeli şahsy çempionat synagy}}
{{Medal|Silver | [[2018 ýylky FEI Atçylyk sporty boýunça dünýä oýunlary|2018 Tryon]] | III derejeli şahsy çempionat synagy}}
{{Medal|Silver | 2018 Tryon | Topar}}
| show-medals = yes
}}
'''Natasha Baker''' (Nataşa Luiza Beýker, 1989 ýylky 30 dekabrynda doglan) — 2012 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda 2, 2016 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda 3 we 2020 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýene-de 1 altyn medal gazanan britan para-atly sportçysydyr.

== Irki durmuşy ==
Beýker 1989 ýylky 30 dekabrynda Angliýanyň London şäherindäki Hammersmit etrabynda doguldy. Ol 14 aýlykka geçende, nerw ujlaryna täsir edýän oňurga ýalkymlanmasy bolan &quot;transwers mielit&quot; keseline ýolukdy. Netijede, onuň aýaklarynda gowşaklyk ýüze çykdy we duýgurlyk ýitirildi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Natasha Baker Para-Equestrian Dressage |url=http://www.equestrianteamgbr.co.uk/rider.aspx?rider=Natasha-Baker |publisher=Team GBR |accessdate=3 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120202013101/http://www.equestrianteamgbr.co.uk/rider.aspx?rider=Natasha-Baker |archivedate=2 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=H&amp;H&gt;{{cite magazine |url=https://www.horseandhound.co.uk/tag/natasha-baker |title=Natasha Baker |magazine=[[Horse &amp; Hound]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718151051/https://www.horseandhound.co.uk/tag/natasha-baker |archive-date=18 July 2024 |url-status=live |access-date=7 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=telegraph&gt;{{cite news |title=Paralympics 2012: Dressage dream realised for Natasha Baker |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/news/9515019/Paralympics-2012-Dressage-dream-realised-for-Natasha-Baker.html |url-access=subscription |accessdate=3 September 2012 |newspaper=The Telegraph |date=1 September 2012 |author=Bhatia, Shekhar |author2=Alexander, Harriet |author3=Ensor, Josie |author4=Malnick, Edward |location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bpa&gt;{{cite web |title=Natasha Baker |url=https://paralympics.org.uk/athletes/natasha-baker |publisher=British Paralympic Association |accessdate=25 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725232650/https://paralympics.org.uk/athletes/natasha-baker |archive-date=25 July 2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Atly sport ==
Nataşa Beýker fizioterapewtleriň maslahaty boýunça, myşsalaryny berkitmäge kömek eder diýen pikir bilen at münmäge başlady. Ol dokuz ýaşynda Bukingemşirde ýerleşýän &quot;Maýyplygy bolanlar üçin atly sport assosiasiýasynda&quot; (Riding for the Disabled Association) ýaryşlara gatnaşyp başlady. On ýaşyndaka 2000 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryny görüp, ol hem Paralimpiýa oýunlarynda bäsleşmegi ýüregine düwdi. Aýaklarynda güýç ýetmezçiligi sebäpli, ol atlaryny öz sesine we eýerde oturan wagty edip biljek hereketlerine jogap bermäge öwredýär. Ol Paralimpiýa oýunlarynyň III derejeli (grade III) toparçasynda bäsleşýär&lt;ref&gt;{{cite web |title=Natasha Baker |url=http://www.paralympics.org.uk/gb/athletes/natasha-baker |publisher=British Paralympic Association |accessdate=3 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709032657/http://paralympics.org.uk/gb/athletes/natasha-baker |archive-date=9 July 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

2011 ýylda ol ilkinji gezek uly ýaşlylar derejesindäki ýaryşa — Belgiýanyň Mursel şäherinde geçirilen Ýewropa çempionatyna gatnaşdy we bu ýerde II derejeli (grade II) şahsy hem-de erkin stil (freestyle) ýaryşlarynda altyn medallary gazandy&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.paralympic.org/news/great-britain-s-natasha-baker-makes-all-right-sounds-horse-whisperer |title=Great Britain's Natasha Baker makes all the right sounds as 'horse whisperer' |author=OIS |date=25 August 2021 |language=en |publisher=[[International Paralympic Committee]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207171452/https://www.paralympic.org/news/great-britain-s-natasha-baker-makes-all-right-sounds-horse-whisperer |archive-date=7 December 2022 |url-status=live |access-date=27 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=telegraph/&gt;.

Ol Beýik Britaniýanyň London şäherinde geçirilen 2012 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda dressež (at öwretmek sungaty) toparynyň düzümine saýlandy. II derejeli şahsy çempionat synagynda Beýker &quot;Kabral&quot; atly 11 ýaşly aty münip, 76,857% utuk gazandy we II derejeli toparça boýunça täze Paralimpiýa rekordyny goýdy. Şeýlelikde, ol 76,000% utuk bilen kümüş medal gazanan, öňki çempion nemes türgeni Britta Napeli yzda galdyryp, altyn medala eýe boldy. Ol oýunlardaky ikinji altyn medalyny II derejeli şahsy erkin stil synagynda gazandy. Ol, ikinji orny eýelän Napelden 5%-den gowrak öňe geçip, 82,800% görkezijisi bilen täze Paralimpiýa rekordyny goýdy&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/sep/03/paralympics-2012-natasha-baker-gold?newsfeed=true |title=Paralympics 2012: Natasha Baker wins stunning second dressage gold |accessdate=3 September 2012 |location=London |work=The Guardian |first=Alexandra |last=Topping |date=3 September 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Armytage |first=Marcus |title=Paralympics 2012: GB's Natasha Baker fends off strong competition to narrowly win Grade II dressage gold |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/9514152/Paralympics-2012-GBs-Natasha-Baker-fends-off-strong-competition-to-narrowly-win-Grade-II-dressage-gold.html |accessdate=3 September 2012 |newspaper=The Telegraph |date=1 September 2012 |location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Armytage |first=Marcus |title=Natasha Baker wins second Paralympic dressage gold medal with record score on Cabral |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/9517455/Natasha-Baker-wins-second-Paralympic-dressage-gold-medal-with-record-score-on-Cabral.html |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20120904002916/http://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/9517455/Paralympics-2012-Natasha-Baker-wins-second-dressage-gold-medal-with-record-score-on-Cabral.html |url-status=dead |archive-date=4 September 2012 |accessdate=3 September 2012 |newspaper=The Telegraph |date=3 September 2012 |location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Hudson |first=Elizabeth |title=Paralympics 2012: Natasha Baker wins second equestrian gold |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/19464257 |access-date=3 September 2012 |date=3 September 2012 |publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;.

Beýker atçylyk sportuna goşan goşantlary üçin 2013 ýyldaky Täze ýyl sylaglarynda Britan imperiýasynyň ordeniniň agzasy (MBE) we 2022 ýyldaky Täze ýyl sylaglarynda ýene-de şol ugurdaky hyzmatlary üçin Britan imperiýasynyň ordeniniň ofiseri (OBE) derejesine mynasyp boldy. Ol 2012 ýylky sentýabr aýynda Hillingdon etrabynyň hormatly raýaty (Freedom of the Borough of Hillingdon) diýen ada eýe boldy&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cabinetoffice.gov.uk/sites/default/files/resources/NY2013-honours-London-2012.pdf |title=2013 New Year's Honours |access-date=29 December 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=New Year Honours List for 2021|website=gov.uk|access-date=29 April 2024
|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1059774/new-year-honours-2022.pdf}}&lt;/ref&gt;.

== Telewideniýede teswirçilik ==
Beýker 2017 ýylda Göteborgda geçirilen FEI Ýewropa çempionatynda Rupert Bell bilen bilelikde para-dressaž ýaryşlaryny teswirledi. Soňra ol şol ýyl Günbatar Ýewropa ligasynyň Dressaž boýunça dünýä kubogynyň ýaryşlaryny teswirlemegi dowam etdirdi we bu işi ýa kömekçi teswirçi, ýa-da ýeke özi ýerine ýetirdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hillingdontimes.co.uk/news/9927116.freedom-of-borough-for-hillingdon-paralympian-natasha/ |title=Freedom of borough for Hillingdon Paralympian Natasha  |last=Snowdon |first=Kathryn |date=13 September 2012 |website=The Hillingdon and Uxbridge Times |access-date=8 December 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title= Natasha Baker - Freedom of the Borough |url=https://www.londonremembers.com/memorials/natasha-baker-freedom-of-the-borough |website=London Remembers |date=18 December 2012 |access-date=8 December 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Şeýle-de, ol 2018 ýyldaky FEI Atçylyk sporty boýunça dünýä oýunlarynda, 2019 ýyldaky FEI Ýewropa çempionatynda (para-dressaž boýunça) we 2018 hem-de 2019 ýyllardaky Dressaž boýunça dünýä kubogynyň final ýaryşlarynda teswirçiler toparynyň düzüminde çykyş etdi&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.paralympic.org/news/natasha-baker-competitor-commentator |title=Natasha Baker: From competitor to commentator |last=Howell |first=Robert |date=29 August 2017 |language=en |publisher=International Paralympic Committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831004332/https://www.paralympic.org/news/natasha-baker-competitor-commentator |archive-date=31 August 2017 |url-status=live |access-date=7 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fei.org/stories/sport/dressage/natasha-baker-media-profile |title=Natasha's New Direction |last=Howell |first=Robert |date=12 April 2019 |language=en |publisher=[[International Federation for Equestrian Sports]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214172335/https://www.fei.org/stories/sport/dressage/natasha-baker-media-profile |archive-date=14 December 2022 |url-status=live |access-date=7 August 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Şahsy durmuşy ==
Beýker 2022 ýylky mart aýynda Mark Jakonelli bilen durmuş gurdy; onuň iki çagasy bar.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Baker, Natasha}}
[[Kategoriýa:1989 ýylda doglanlar]]
[[Kategoriýa:XXI asyryň iňlis türgen zenanlary]]
[[Kategoriýa:Diri adamlar]]
[[Kategoriýa:Iňlis atly sportçy zenanlar]]
[[Kategoriýa:Britan dressaž türgenleri]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa atly sportçylary]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa altyn medalçylary]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa kümüş medalçylary]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa bürünç medalçylary]]
[[Kategoriýa:Atly sport boýunça paralimpiýa medalçylary]]
[[Kategoriýa:2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň atly sportçylary]]
[[Kategoriýa:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň atly sportçylary]]
[[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň atly sportçylary]]
[[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň atly sportçylary]]
[[Kategoriýa:2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Hammersmitden bolan adamlar]]
[[Kategoriýa:Londonyň Hammersmit we Fulhem etrabyndan bolan türgenler]]
[[Kategoriýa:Britan imperiýasynyň ordeniniň ofiserleri]]
[[Kategoriýa:Iňlis sport alyp baryjylary]]
[[Kategoriýa:Iňlis telewideniýe alyp baryjy zenanlary]]
[[Kategoriýa:Maýyplygy bolan telewideniýe alyp baryjylary]]
[[Kategoriýa:Zenan sport teswirçileri]]</text>
      <sha1>2qaaqql16685j6akm0uxl7xjj871k35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271131</id>
      <parentid>271130</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <origin>271131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14775" sha1="fc8k3sg2a5uw63ah9jh1605h021ymyt" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name = Natasha Baker
| honorific_suffix = 
| image = Natasha Baker.JPG
| image_size =
| alt = Natasha Bakeriň ýylgyrýan fotosuraty; onuň goýy goňur, tolkunly saçlary we ýaşyl gözleri bar
| caption = Natasha Baker
| discipline = [[Para-dressaj]]
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1989|12|30}}
| birth_place = [[Hammersmith]], London, [[Angliýa]]
| website = {{URL|natasha-baker.com}}
| medal_templates=
{{Medal|Sport | [[Para atçylyk sporty]]}}
{{Medal|Country | {{GBR2}}}}
{{Medal|Count | total=yes
|[[Paralimpiýa oýunlary]] | 6 | 2 | 2
|[[FEI Atçylyk sporty boýunça dünýä oýunlary|Dünýä oýunlary]] | 1 | 3 | 0
}}
{{Medal|Competition | [[Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk ýaryşlary|Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk ýaryşlary|2012 London]] | [[2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - II derejeli şahsy erkin maksatnama synagy|II derejeli şahsy çempionat synagy]]}}
{{Medal|Gold | 2012 London | [[2012 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - II derejeli şahsy çempionat synagy|II derejeli şahsy erkin maksatnama synagy]]}}
{{Medal|Gold | [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk ýaryşlary|2016 Rio]] | {{nowrap|[[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - II derejeli şahsy çempionat synagy|II derejeli şahsy çempionat synagy]]}}}}
{{Medal|Gold | 2016 Rio | [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - II derejeli şahsy erkin maksatnama synagy|II derejeli şahsy erkin maksatnama synagy]]}}
{{Medal|Gold | 2016 Rio | [[2016 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - topar|Topar]]}}
{{Medal|Gold | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk ýaryşlary|2020 Tokio]] | {{nowrap|[[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - açyk topar|Açyk topar]]}}}}
{{Medal|Silver | 2020 Tokio | {{nowrap|[[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - III derejeli şahsy çempionat synagy|III derejeli şahsy çempionat synagy]]}}}}
{{Medal|Silver | 2020 Tokio | {{nowrap|[[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - III derejeli şahsy erkin maksatnama synagy|III derejeli şahsy erkin maksatnama synagy]]}}}}
{{Medal|Bronze|[[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk ýaryşlary|2024 Pariž]]|[[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - III derejeli şahsy çempionat synagy|III derejeli şahsy çempionat synagy]]}}
{{Medal|Bronze|2024 Pariž|[[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda atçylyk - III derejeli şahsy erkin maksatnama synagy|III derejeli şahsy erkin maksatnama synagy]]}}
{{Medal|Competition | [[FEI Atçylyk sporty boýunça dünýä oýunlary|Dünýä oýunlary]]}}
{{Medal|Gold | [[2014 ýylky FEI Atçylyk sporty boýunça dünýä oýunlary|2014 Kan]] | Topar}}
{{Medal|Silver | 2014 Kan | II derejeli şahsy çempionat synagy}}
{{Medal|Silver | [[2018 ýylky FEI Atçylyk sporty boýunça dünýä oýunlary|2018 Tryon]] | III derejeli şahsy çempionat synagy}}
{{Medal|Silver | 2018 Tryon | Topar}}
| show-medals = yes
}}
'''Natasha Louisa Baker''' (Nataşa Luiza Beýker, [[1989]] ýyl [[30 dekabr]]da doglan) — [[2012]] ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda 2, [[2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlary]]nda 3 we 2020 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýene-de 1 altyn medal gazanan britan para-atly sportçysydyr.

== Irki durmuşy ==
Beýker 1989 ýylky 30 dekabrynda [[Angliýa]]nyň London şäherindäki Hammersmit etrabynda doguldy. Ol 14 aýlykka geçende, nerw ujlaryna täsir edýän oňurga ýalkymlanmasy bolan &quot;transwers mielit&quot; keseline ýolukdy. Netijede, onuň aýaklarynda gowşaklyk ýüze çykdy we duýgurlyk ýitirildi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Natasha Baker Para-Equestrian Dressage |url=http://www.equestrianteamgbr.co.uk/rider.aspx?rider=Natasha-Baker |publisher=Team GBR |accessdate=3 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120202013101/http://www.equestrianteamgbr.co.uk/rider.aspx?rider=Natasha-Baker |archivedate=2 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=H&amp;H&gt;{{cite magazine |url=https://www.horseandhound.co.uk/tag/natasha-baker |title=Natasha Baker |magazine=[[Horse &amp; Hound]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718151051/https://www.horseandhound.co.uk/tag/natasha-baker |archive-date=18 July 2024 |url-status=live |access-date=7 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=telegraph&gt;{{cite news |title=Paralympics 2012: Dressage dream realised for Natasha Baker |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/news/9515019/Paralympics-2012-Dressage-dream-realised-for-Natasha-Baker.html |url-access=subscription |accessdate=3 September 2012 |newspaper=The Telegraph |date=1 September 2012 |author=Bhatia, Shekhar |author2=Alexander, Harriet |author3=Ensor, Josie |author4=Malnick, Edward |location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bpa&gt;{{cite web |title=Natasha Baker |url=https://paralympics.org.uk/athletes/natasha-baker |publisher=British Paralympic Association |accessdate=25 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725232650/https://paralympics.org.uk/athletes/natasha-baker |archive-date=25 July 2024 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Atly sport ==
Nataşa Beýker fizioterapewtleriň maslahaty boýunça, myşsalaryny berkitmäge kömek eder diýen pikir bilen at münmäge başlady. Ol dokuz ýaşynda Bukingemşirde ýerleşýän &quot;Maýyplygy bolanlar üçin atly sport assosiasiýasynda&quot; (Riding for the Disabled Association) ýaryşlara gatnaşyp başlady. On ýaşyndaka 2000 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlaryny görüp, ol hem Paralimpiýa oýunlarynda bäsleşmegi ýüregine düwdi. Aýaklarynda güýç ýetmezçiligi sebäpli, ol atlaryny öz sesine we eýerde oturan wagty edip biljek hereketlerine jogap bermäge öwredýär. Ol Paralimpiýa oýunlarynyň III derejeli (grade III) toparçasynda bäsleşýär&lt;ref&gt;{{cite web |title=Natasha Baker |url=http://www.paralympics.org.uk/gb/athletes/natasha-baker |publisher=British Paralympic Association |accessdate=3 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709032657/http://paralympics.org.uk/gb/athletes/natasha-baker |archive-date=9 July 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

2011 ýylda ol ilkinji gezek uly ýaşlylar derejesindäki ýaryşa — Belgiýanyň Mursel şäherinde geçirilen Ýewropa çempionatyna gatnaşdy we bu ýerde II derejeli (grade II) şahsy hem-de erkin stil (freestyle) ýaryşlarynda altyn medallary gazandy&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.paralympic.org/news/great-britain-s-natasha-baker-makes-all-right-sounds-horse-whisperer |title=Great Britain's Natasha Baker makes all the right sounds as 'horse whisperer' |author=OIS |date=25 August 2021 |language=en |publisher=[[International Paralympic Committee]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207171452/https://www.paralympic.org/news/great-britain-s-natasha-baker-makes-all-right-sounds-horse-whisperer |archive-date=7 December 2022 |url-status=live |access-date=27 July 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=telegraph/&gt;.

Ol Beýik Britaniýanyň London şäherinde geçirilen 2012 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda dressež (at öwretmek sungaty) toparynyň düzümine saýlandy. II derejeli şahsy çempionat synagynda Beýker &quot;Kabral&quot; atly 11 ýaşly aty münip, 76,857% utuk gazandy we II derejeli toparça boýunça täze Paralimpiýa rekordyny goýdy. Şeýlelikde, ol 76,000% utuk bilen kümüş medal gazanan, öňki çempion nemes türgeni Britta Napeli yzda galdyryp, altyn medala eýe boldy. Ol oýunlardaky ikinji altyn medalyny II derejeli şahsy erkin stil synagynda gazandy. Ol, ikinji orny eýelän Napelden 5%-den gowrak öňe geçip, 82,800% görkezijisi bilen täze Paralimpiýa rekordyny goýdy&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/sep/03/paralympics-2012-natasha-baker-gold?newsfeed=true |title=Paralympics 2012: Natasha Baker wins stunning second dressage gold |accessdate=3 September 2012 |location=London |work=The Guardian |first=Alexandra |last=Topping |date=3 September 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Armytage |first=Marcus |title=Paralympics 2012: GB's Natasha Baker fends off strong competition to narrowly win Grade II dressage gold |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/9514152/Paralympics-2012-GBs-Natasha-Baker-fends-off-strong-competition-to-narrowly-win-Grade-II-dressage-gold.html |accessdate=3 September 2012 |newspaper=The Telegraph |date=1 September 2012 |location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Armytage |first=Marcus |title=Natasha Baker wins second Paralympic dressage gold medal with record score on Cabral |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/9517455/Natasha-Baker-wins-second-Paralympic-dressage-gold-medal-with-record-score-on-Cabral.html |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20120904002916/http://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/paralympic-sport/9517455/Paralympics-2012-Natasha-Baker-wins-second-dressage-gold-medal-with-record-score-on-Cabral.html |url-status=dead |archive-date=4 September 2012 |accessdate=3 September 2012 |newspaper=The Telegraph |date=3 September 2012 |location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Hudson |first=Elizabeth |title=Paralympics 2012: Natasha Baker wins second equestrian gold |url=https://www.bbc.co.uk/sport/disability-sport/19464257 |access-date=3 September 2012 |date=3 September 2012 |publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;.

Beýker atçylyk sportuna goşan goşantlary üçin 2013 ýyldaky Täze ýyl sylaglarynda Britan imperiýasynyň ordeniniň agzasy (MBE) we 2022 ýyldaky Täze ýyl sylaglarynda ýene-de şol ugurdaky hyzmatlary üçin Britan imperiýasynyň ordeniniň ofiseri (OBE) derejesine mynasyp boldy. Ol 2012 ýylky sentýabr aýynda Hillingdon etrabynyň hormatly raýaty (Freedom of the Borough of Hillingdon) diýen ada eýe boldy&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cabinetoffice.gov.uk/sites/default/files/resources/NY2013-honours-London-2012.pdf |title=2013 New Year's Honours |access-date=29 December 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=New Year Honours List for 2021|website=gov.uk|access-date=29 April 2024
|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1059774/new-year-honours-2022.pdf}}&lt;/ref&gt;.

== Telewideniýede teswirçilik ==
Beýker 2017 ýylda Göteborgda geçirilen FEI Ýewropa çempionatynda Rupert Bell bilen bilelikde para-dressaž ýaryşlaryny teswirledi. Soňra ol şol ýyl Günbatar Ýewropa ligasynyň Dressaž boýunça dünýä kubogynyň ýaryşlaryny teswirlemegi dowam etdirdi we bu işi ýa kömekçi teswirçi, ýa-da ýeke özi ýerine ýetirdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hillingdontimes.co.uk/news/9927116.freedom-of-borough-for-hillingdon-paralympian-natasha/ |title=Freedom of borough for Hillingdon Paralympian Natasha  |last=Snowdon |first=Kathryn |date=13 September 2012 |website=The Hillingdon and Uxbridge Times |access-date=8 December 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title= Natasha Baker - Freedom of the Borough |url=https://www.londonremembers.com/memorials/natasha-baker-freedom-of-the-borough |website=London Remembers |date=18 December 2012 |access-date=8 December 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Şeýle-de, ol 2018 ýyldaky FEI Atçylyk sporty boýunça dünýä oýunlarynda, 2019 ýyldaky FEI Ýewropa çempionatynda (para-dressaž boýunça) we 2018 hem-de 2019 ýyllardaky Dressaž boýunça dünýä kubogynyň final ýaryşlarynda teswirçiler toparynyň düzüminde çykyş etdi&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.paralympic.org/news/natasha-baker-competitor-commentator |title=Natasha Baker: From competitor to commentator |last=Howell |first=Robert |date=29 August 2017 |language=en |publisher=International Paralympic Committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831004332/https://www.paralympic.org/news/natasha-baker-competitor-commentator |archive-date=31 August 2017 |url-status=live |access-date=7 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fei.org/stories/sport/dressage/natasha-baker-media-profile |title=Natasha's New Direction |last=Howell |first=Robert |date=12 April 2019 |language=en |publisher=[[International Federation for Equestrian Sports]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214172335/https://www.fei.org/stories/sport/dressage/natasha-baker-media-profile |archive-date=14 December 2022 |url-status=live |access-date=7 August 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Şahsy durmuşy ==
Beýker 2022 ýylky mart aýynda Mark Jakonelli bilen durmuş gurdy; onuň iki çagasy bar.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Baker, Natasha}}
[[Kategoriýa:1989 ýylda doglanlar]]
[[Kategoriýa:XXI asyryň iňlis türgen zenanlary]]
[[Kategoriýa:Diri adamlar]]
[[Kategoriýa:Iňlis atly sportçy zenanlar]]
[[Kategoriýa:Britan dressaž türgenleri]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa atly sportçylary]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa altyn medalçylary]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa kümüş medalçylary]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa bürünç medalçylary]]
[[Kategoriýa:Atly sport boýunça paralimpiýa medalçylary]]
[[Kategoriýa:2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň atly sportçylary]]
[[Kategoriýa:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň atly sportçylary]]
[[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň atly sportçylary]]
[[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň atly sportçylary]]
[[Kategoriýa:2012 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2016 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Hammersmitden bolan adamlar]]
[[Kategoriýa:Londonyň Hammersmit we Fulhem etrabyndan bolan türgenler]]
[[Kategoriýa:Britan imperiýasynyň ordeniniň ofiserleri]]
[[Kategoriýa:Iňlis sport alyp baryjylary]]
[[Kategoriýa:Iňlis telewideniýe alyp baryjy zenanlary]]
[[Kategoriýa:Maýyplygy bolan telewideniýe alyp baryjylary]]
[[Kategoriýa:Zenan sport teswirçileri]]
&lt;!-- 
DaSupremo (Ghanaian Pidgin) - 4917 points (total)
IvshinPavel (Russian) - 406 points (total)
MdMarufHossen71 (Bangla) - 3961 points (total)
Pavlos1988 (Greek) - 11 points (total)
Ibrohim tijani (Indonesian) - 1246 points (total)
AMAN KUMAR (Hindi) (Maithili) - 164 points (total)
Umarxon III (English), (Russian) - 561 points (total)
Андрей Жизлов (Russian), (Czech) - 396 points (total)
PrabhatRanaWiki (Hindi) - 165 points (total)
Javoxir Yorqulov (Uzbek) - 718 points (total)

--&gt;</text>
      <sha1>fc8k3sg2a5uw63ah9jh1605h021ymyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Louise Fiddes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25098</id>
    <revision>
      <id>271132</id>
      <timestamp>2026-10-02T18:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <comment>Sahypa döretdi, mazmuny: '{{Infobox sportsperson | name = Louise Fiddes | nickname = | image = | image_size = | caption = | nationality = | sport = Paralimpiýa ýüzüşi | disability = | disability_class = [[S14 (klassifikasiýa)|S14, SB14, SM14]] | event = | club = Hatfield Swimming Club&lt;ref name=&quot;a876&quot;&gt;{{cite web | last=Metcalfe | first=Neil | title=Pariž Paralimpiýa oýunlarynda ýeňiş gazanan altyn gyz Louise Fiddes ýeňişden soň geň galdy | website=Welwyn Hatfield Times | d...'</comment>
      <origin>271132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7544" sha1="axi2gz0etupnp3yc6eubo0uto7e3poz" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name = Louise Fiddes
| nickname =
| image =
| image_size =
| caption =
| nationality =
| sport = Paralimpiýa ýüzüşi
| disability =
| disability_class = [[S14 (klassifikasiýa)|S14, SB14, SM14]]
| event =
| club = Hatfield Swimming Club&lt;ref name=&quot;a876&quot;&gt;{{cite web | last=Metcalfe | first=Neil | title=Pariž Paralimpiýa oýunlarynda ýeňiş gazanan altyn gyz Louise Fiddes ýeňişden soň geň galdy | website=Welwyn Hatfield Times | date=2 September 2024 | url=https://www.whtimes.co.uk/sport/24556239.louis-fiddes-hatfield-swimming-club-wins-paralympics-gold/ | access-date=29 November 2024}}&lt;/ref&gt;
| coach = Janko Gojkovic
| birth_date = {{Birth date and age|2001|03|26|df=y}}
| birth_place = Barnet, London, [[Angliýa]], [[Beýik Britaniýa]]
| retired =
| death_date =
| death_place =
| height =
| weight =
| personal_best =
| country = {{GBR2}}
| medal_templates = {{Medal|Sport|[[Paralimpiýa ýüzüşi]]}}
{{Medal|Country|{{GBR2}}}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Gold|[[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2024 Pariž]]|[[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş - aýallaryň 100 metr brass usuly SB14|100 m brass usuly SB14]]}}
{{Medal|Silver|[[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2020 Tokio]]|[[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş - aýallaryň 100 metr brass usuly SB14|100 m brass usuly SB14]]}}
{{Medal|Bronze| 2020 Tokio | [[2020 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş - aýallaryň 200 metr şahsy kompleks usuly SM14|200 m şahsy kompleks usuly SM14]]}}
{{Medal|Bronze|2024 Pariž|[[2024 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş - aýallaryň 200 metr erkin usuly S14|200 m erkin usuly S14]]}}
{{Medal|Competition|[[Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|Dünýä çempionatlary]]}}
{{Medal|Gold|[[2019 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|2019 London]]|[[2019 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 100 metr brass usuly|100 m brass usuly SB14]]}}
{{Medal|Bronze|2019 London|[[2019 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 200 metr şahsy kompleks usuly|200 m şahsy kompleks usuly]]}}
{{Medal|Bronze|[[2022 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|2022 Madeira]]|[[2022 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 200 metr erkin usuly|200 m erkin usuly S14]]}}
{{Medal|Bronze|2022 Madeira|[[2022 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 200 metr şahsy kompleks usuly|200 m şahsy kompleks usuly SM14]]}}
{{Medal|Bronze|[[2023 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|2023 Mançester]]|[[2023 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 200 metr erkin usuly|200 m erkin usuly S14]]}}
{{Medal|Bronze|[[2025 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|2025 Singapur]]|[[2025 ýylky Para ýüzüş boýunça dünýä çempionatynda ýüzüş - aýallaryň 200 metr erkin usuly|200 m erkin usuly S14]]}}
{{Medal|Competition|[[Para ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty|Ýewropa çempionatlary]]}}
{{Medal|Gold|[[2018 ýylky Para ýüzüş boýunça Ýewropa çempionaty|2018 Dublin]]|100 m brass usuly SB14}}
{{Medal|Bronze|2018 Dublin|100 m kebelek usuly S14}}
{{Medal|Bronze|2018 Dublin|200 m şahsy kompleks usuly SM14}}
{{Medal|Country|{{ENG}}}}
{{Medal|Competition|[[Arkalaşygyň oýunlary]]}}
{{Medal|Bronze|[[2022 ýylky Arkalaşygyň oýunlary|2022 Birmingem]]|[[2022 ýylky Arkalaşygyň oýunlarynda ýüzüş - aýallaryň 200 metr erkin usuly S14|200 m erkin usuly S14]]}}
}}
'''Louise Fiddes''' (Luiza Fiddes, doglan senesi: 2001 ýylky 26 marty) — halkara derejeli ýaryşlarda çykyş edýän britan paralimpiýa ýüzüjisidir. Ol brass usulynda geçirilýän ýaryşlarda dünýä we Ýewropa çempionydyr. Ol Welwin Garden-Sitide ulaldy we Hatfild ýüzüş klubunda türgenleşdi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Louise Fiddes - IPC Athlete Bio |url=http://ipc.infostradasports.com/asp/lib/theasp.asp?pageid=8937&amp;sportid=514&amp;personid=1668384&amp;wintergames=-1&amp;refreshauto=1 |date=7 May 2020 |website=ipc.infostradasports.com}}{{dead link|date=February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World championships gold in front of supporters delights Hatfield's Fiddes |url=https://www.whtimes.co.uk/sport/world-championship-delight-for-hatfield-s-louise-fiddes-1-6273184 |date=7 May 2020 |website=Welwyn Hatfield Times}}{{dead link|date= November 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Louise Fiddes tops swimming world series table |url=http://www.uksportsassociation.org/2018/06/fiddes-tops-world-series-table/ |date=7 May 2020 |website=UK Sports Association for People with Learning Disability}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Louise Fiddes - British Swimming |url=https://www.britishswimming.org/athlete-swimming-profiles/para-swimming-profiles/louise-fiddes/ |date=7 May 2020 |website=British Swimming}}&lt;/ref&gt;.

2024 ýyldaky tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ol S14 klasyndaky 200 metre erkin usulda ýüzmek ýaryşynda bürünç medal gazandy. Poppi Maskill kümüş medala eýe boldy; olaryň ikisi-de Waleriýa Şabalinadan yza galdy&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-31 |title=Poppy Maskill wins another medal in the Paris Paralympic Games |url=https://www.northwichguardian.co.uk/news/24554540.poppy-maskill-wins-silver-medal-paris-paralympic-games/ |access-date=2024-09-01 |website=Northwich Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Fiddes, Louise}}
[[Kategoriýa:2001 ýylda doglanlar]]
[[Kategoriýa:Diri adamlar]]
[[Kategoriýa:Welwyn Garden City-den bolan türgenler]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:Iňlis zenan brass usulynda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:Dünýä para-ýüzüş çempionatlarynyň medallarynyň eýeleri]]
[[Kategoriýa:Ýewropa para-ýüzüş çempionatlarynyň medallarynyň eýeleri]]
[[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:2020 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medallarynyň eýeleri]]
[[Kategoriýa:2024 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medallarynyň eýeleri]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa altyn medalynyň eýeleri]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa kümüş medalynyň eýeleri]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa bürünç medalynyň eýeleri]]
[[Kategoriýa:Ýüzüş boýunça paralimpiýa medallarynyň eýeleri]]
[[Kategoriýa:2022 ýylky Birlik oýunlarynyň ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:2026 ýylky Birlik oýunlarynyň ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:Angliýanyň Birlik oýunlaryndaky bürünç medalynyň eýeleri]]
[[Kategoriýa:Ýüzüş boýunça Birlik oýunlarynyň bürünç medallarynyň eýeleri]]
[[Kategoriýa:Britan zenan garyşyk usulda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:Britan zenan brass usulynda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:Britan zenan batterflý usulynda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:S14 klasyna degişli para-ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:2022 ýylky Birlik oýunlarynyň medallarynyň eýeleri]]
[[Kategoriýa:Iňlis zenan garyşyk usulda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:Iňlis zenan erkin usulda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:Britan zenan erkin usulda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:Iňlis zenan batterflý usulynda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:XXI asyryň iňlis zenan türgenleri]]</text>
      <sha1>axi2gz0etupnp3yc6eubo0uto7e3poz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tara Flood</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25099</id>
    <revision>
      <id>271133</id>
      <timestamp>2026-10-02T19:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <comment>Sahypa döretdi, mazmuny: '{{Infobox sportsperson | name             = Tara Flood | nickname         = | image            = | image_size        = | caption          = | nationality      = | sport            = [[Paralimpiýa ýüzüşi]] | disability       = | disability_class = [[S2 (klassifikasiýa)|S2]] | event            = | club             = | coach            = | birth_date       = | birth_place      = [[Preston, Lankaşir]], [[Beýik Britaniýa]] | retired          = | death_date...'</comment>
      <origin>271133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7225" sha1="3qs3gpctrigktpjxzcrbhwwus6kvcpg" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name             = Tara Flood
| nickname         =
| image            =
| image_size        =
| caption          =
| nationality      =
| sport            = [[Paralimpiýa ýüzüşi]]
| disability       =
| disability_class = [[S2 (klassifikasiýa)|S2]]
| event            =
| club             =
| coach            =
| birth_date       =
| birth_place      = [[Preston, Lankaşir]], [[Beýik Britaniýa]]
| retired          =
| death_date       =
| death_place      =
| height           =
| weight           =
| personal_best               =
| country          = {{GBR}}
| medal_templates   = {{Medal|Sport|[[Paralimpiýa ýüzüşi]]}}
{{Medal|Country|{{GBR}}}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Gold|[[1992 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1992 Barselona]]|[[1992 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş|Aýallaryň 50 m brass usuly SB2]]}}
{{Medal|Silver|[[1984 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1984 Stoke Mandeville / Nýu-Ýork]]|[[1984 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş|Aýallaryň 25 m erkin usuly L1]]}}
{{Medal|Silver|[[1992 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1992 Barselona]]|[[1992 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş|Aýallaryň 100 m erkin usuly S3-4]]}}
{{Medal|Bronze|[[1984 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1984 Stoke Mandeville / Nýu-Ýork]]|[[1984 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş|Aýallaryň 25 m arkanlygyna ýüzmek usuly L1]]}}
{{Medal|Bronze|[[1988 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1988 Seul]]|[[1988 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş|Aýallaryň 25 m brass usuly L1]]}}
{{Medal|Bronze|[[1992 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1992 Barselona]]|[[1992 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş|Aýallaryň 50 m erkin usuly S3-4]]}}
{{Medal|Bronze|[[1992 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1992 Barselona]]|[[1992 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş|Aýallaryň 4×50 m kompleks estafetasy S1-6]]}}
}}
'''Tara Flood''' (1966 ýylda doglan) üç Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşyp, ýedi medal gazanan pensiýa çykan britaniýaly paralimpiýa ýüzüjisidir. Ol gollary bolmazdan doguldy. Häzir ol maýyplaryň hukuklary boýunça aktiwist.

== Şahsy durmuş ==
Flood Lankaşiriň Preston şäherinde doguldy we ejesini köplenç &quot;Sally näme dünýä indirdi&quot; diýip kemsiden mamasy tarapyndan kemsidildi, bu bolsa Tara we ejesine duýgusal täsir etdi. Tara iki günlük bolanda ejesi nerw bozulmasyna uçrady we agyr ukladyjy derman aldy&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=5 June 2020|title=Tara Flood - IPC Profile|url=https://www.paralympic.org/tara-flood|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=International Paralympic Committee}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=1 February 2013|title=Interview with Tara Flood|url=https://www.paralympicheritage.org.uk/Handlers/Download.ashx?IDMF=1f12733f-6ef3-43bf-a755-55f5c01a97e8|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Paralympic Heritage}}&lt;/ref&gt;. Ol on alty ýaşyna on alty aý galanda Gündogar Sasseksde ýaşaýyş jaýynyň ýörite mekdebine bardy.

== Ýüzmek karýerasy ==
Floodyň howuzda ilkinji tejribesi iki ýa-da üç ýaşyndaka boldy, ony howuza taşladylar we &quot;suwuň ýüzüne çykanlarymyz diňe bir zat ýaly, ajaýyp, geliň, hakykatdanam bir zat ýaly, bir zat ýaly, ýöne çykmadyklary bolsa diňe bir zat ýaly çekildi&quot; diýip beýan etdi&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=5 June 2020|title=Grandma's Attitude|url=https://howwasschool.allfie.org.uk/audio/grandmas-attitude/|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=How Was School}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=5 June 2020|title=Something Terrible|url=https://howwasschool.allfie.org.uk/audio/something-terrible/|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=How Was School}}&lt;/ref&gt;.

Flood bäş ýaşynda öz ýaşaýyş mekdebinde ýüzüp başlady, ol ýerde özi ýaly maýyplygy bolan beýleki çagalar bilen suwda ýüzmek sapaklaryny aldy. Ol on iki ýaşynda ýaryşlara gatnaşyp başlady, soňra on üç ýaşynda Nýu-Ýork şäherinde geçirilen 1984 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşdy&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=5 June 2020|title=School at Sixteen Months|url=https://howwasschool.allfie.org.uk/audio/school-at-sixteen-months/|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=How Was School}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=5 June 2020|title=Swimming Lessons|url=https://howwasschool.allfie.org.uk/audio/swimming-lessons/|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=How Was School}}&lt;/ref&gt;.

== Maýyplyk hukuklary boýunça aktiwist ==
Flood Londonda Hammersmith &amp; Fulham geňeşinde maýyplyk aktiwisti hökmünde işleýär we şäherdäki dürli maýyplyk hukuklary boýunça haýyr-sahawat guramalarynda işledi. Şeýle hem, ol BMG-niň Maýyplyklaryň Hukuklary baradaky Konwensiýasyna gatnaşdy we Konwensiýanyň doly durmuşa geçirilmegi üçin kampaniýa geçirýär&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=5 June 2020|title=Normalising|url=https://howwasschool.allfie.org.uk/audio/normalising/|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=How Was School}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=6 August 2008|title=The making of a champion|url=https://www.theguardian.com/society/2008/aug/06/interview.taraflood|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=5 June 2020|title=Tara Flood - Trust for London|url=https://www.trustforlondon.org.uk/about/team/tara-flood/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506011217/https://www.trustforlondon.org.uk/about/team/tara-flood/|archive-date=6 May 2021|access-date=|website=Trust for London|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Flood, Tara}}
[[Kategoriýa:1966 ýylda doglanlar]]
[[Kategoriýa:Diri adamlar]]
[[Kategoriýa:Preston, Lankaşirden bolan türgenler]]
[[Kategoriýa:Londondan bolan ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:1984 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:1988 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:1992 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:1984 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:1988 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:1992 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medalçylary]]
[[Kategoriýa:Ýüzmek boýunça Paralimpiýa medalçylary]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň altyn medal gazanan paralimpiýaçylary]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň kümüş medal gazanan paralimpiýaçylary]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň bürünç medal gazanan paralimpiýaçylary]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýaly erkin usulda ýüzüji zenanlar]]
[[Kategoriýa:S2 klasyna degişli para-ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:XX asyryň britaniýaly zenan türgenleri]]
[[Kategoriýa:Iňlis zenan brass ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýaly zenan brass ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:Iňlis zenan erkin usulda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:XX asyryň iňlis zenan türgenleri]]</text>
      <sha1>3qs3gpctrigktpjxzcrbhwwus6kvcpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elaine Barrett</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25100</id>
    <revision>
      <id>271134</id>
      <timestamp>2026-10-02T19:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <comment>Sahypa döretdi, mazmuny: '{{Infobox sportsperson | name             = Elaine Barrett | nickname         = | image            = | image_size       = | caption          = | nationality      = | sport            = [[Paralimpiýa ýüzüşi]] | disability       = | disability_class = [[S11 (klassifikasiýa)|S11, SB11, SM11]] | event            = | club             = | coach            = Michelle Weltmann | birth_date       = {{birth date and age|1977|3|10|df=y}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://m200...'</comment>
      <origin>271134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7098" sha1="kmrba7e282j1fxk6raxvbaaa6mv2aq8" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name             = Elaine Barrett
| nickname         =
| image            =
| image_size       =
| caption          =
| nationality      =
| sport            = [[Paralimpiýa ýüzüşi]]
| disability       =
| disability_class = [[S11 (klassifikasiýa)|S11, SB11, SM11]]
| event            =
| club             =
| coach            = Michelle Weltmann
| birth_date       = {{birth date and age|1977|3|10|df=y}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://m2002.thecgf.com/results/default.asp?ath=1214|title=Elaine BARRETT - England [ENG]|accessdate=7 May 2021}}&lt;/ref&gt;
| birth_place      = [[Häkni]], [[London]], [[Beýik Britaniýa]]
| hometown         = [[Stoke Nywington]], Beýik Britaniýa
| retired          =
| death_date       =
| death_place      =
| height           =
| weight           =
| personal_best    =
| country          = {{GBR2}}
| medal_templates   = {{Medal|Sport|[[Paralimpiýa ýüzüşi]]}}
{{Medal|Country|{{GBR2}}}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Gold|[[2004 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2004 Afiny]]|[[2004 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş - aýallaryň 100 metr brass usuly SB11|Aýallaryň 100 m brass usuly SB11]]}}
{{Medal|Silver|[[1996 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1996 Atlanta]]|[[1996 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş|Aýallaryň 100 m brass usuly B2]]}}
{{Medal|Silver|[[1996 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1996 Atlanta]]|[[1996 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş|Aýallaryň 200 m brass usuly B2]]}}
{{Medal|Silver|[[2000 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2000 Sidneý]]|[[2000 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş|Aýallaryň 200 m şahsy kompleks usuly SM11]]}}
{{Medal|Bronze|[[2000 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlary|2000 Sidneý]]|[[2000 ýylky Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýüzüş|Aýallaryň 100 m brass usuly SB12]]}}
{{Medal|Competition|[[Para ýüzüş boýunça dünýä çempionaty|Dünýä çempionatlary]]}}
{{Medal|Gold|1994 Malta|Aýallaryň 200 m şahsy kompleks usuly B1-2}}
{{Medal|Gold|1994 Malta|Aýallaryň 4×100 m kompleks estafeta ýaryşy S11-13}}
{{Medal|Gold|2002 Mar-del-Plata|Aýallaryň 100 m kebelek usuly S11}}
{{Medal|Gold|2002 Mar-del-Plata|Aýallaryň 100 m brass usuly SB11}}
{{Medal|Gold|2002 Mar-del-Plata|Aýallaryň 200 m şahsy kompleks usuly SM11}}
{{Medal|Silver|2002 Mar-del-Plata|Aýallaryň 100 m erkin usuly S11}}
{{Medal|Bronze|1994 Malta|Aýallaryň 400 m erkin usuly B1-2}}
}}
'''Elaine Barrett''' (Eleýn Barrett, doglan senesi: 1977 ýylky 10 marty) halkara derejeli ýaryşlarda çykyş eden we häzirki wagtda sport karýerasyny tamamlan britan paralimpiýa ýüzüjisidir. Ol doglanda gözleri doly ösmedik we kör hasaplanmaga ýeterlik derejede pes görüş ukyby bilen dünýä inip, soňra 1997 ýylda görüş ukybyny doly ýitirdi&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=6 June 2020|title=Elaine Barrett - IPC Profile|url=https://www.paralympic.org/elaine-barrett|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606094947/https://www.paralympic.org/elaine-barrett |archive-date=2020-06-06 |access-date=|website=International Paralympic Committee}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=7 February 2005|title=Golden girl's remarkable story|url=https://www.theboltonnews.co.uk/news/5796086.golden-girls-remarkable-story/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606094949/https://www.theboltonnews.co.uk/news/5796086.golden-girls-remarkable-story/ |archive-date=2020-06-06 |access-date=|website=Bolton News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=11 July 2012|title=Paralympians cheer on Hackney schoolchildren at sports day|url=https://www.hackneygazette.co.uk/news/education/paralympians-cheer-on-hackney-schoolchildren-at-sports-day-1-1441870|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606094917/https://www.hackneygazette.co.uk/news/education/paralympians-cheer-on-hackney-schoolchildren-at-sports-day-1-1441870 |archive-date=2020-06-06 |access-date=|website=Hackney Gazette}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=6 June 2020|title=Manchester 2002 Team|url=https://teamengland.org/commonwealth-games-history/manchester-2002/athletes|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606094915/https://teamengland.org/commonwealth-games-history/manchester-2002/athletes |archive-date=2020-06-06 |access-date=|website=Team England}}&lt;/ref&gt;.

Barrett 2011 ýylda London Ýaşlar Oýunlarynyň Şöhrat Zalyna (Hall of Fame) girizildi&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=6 June 2020|title=Hall of Fame - London Youth Games|url=https://www.hackneygazette.co.uk/news/education/paralympians-cheer-on-hackney-schoolchildren-at-sports-day-1-1441870|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606094917/https://www.hackneygazette.co.uk/news/education/paralympians-cheer-on-hackney-schoolchildren-at-sports-day-1-1441870 |archive-date=2020-06-06 |access-date=|website=London Youth Games}}&lt;/ref&gt;.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Barrett, Elaine}}
[[Kategoriýa:1978 ýylda doglanlar]]
[[Kategoriýa:Diri adamlar]]
[[Kategoriýa:Londonyň Hakni etrabyndan bolan adamlar]]
[[Kategoriýa:Londonyň Hakni etrabyndan bolan ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:Boltondan bolan türgenler]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň paralimpiýa ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:1996 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:2002 ýylky Britan Milletler Bileleşiginiň oýunlarynyň ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:1996 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Kategoriýa:2000 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Kategoriýa:2004 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Kategoriýa:Ýüzmek boýunça Paralimpiýa medalyny gazananlar]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň altyn medal gazanan paralimpiýaçylary]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň kümüş medal gazanan paralimpiýaçylary]]
[[Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň bürünç medal gazanan paralimpiýaçylary]]
[[Kategoriýa:Angliýanyň Britan Milletler Bileleşiginiň oýunlaryndaky ýüzüjileri]]
[[Kategoriýa:Britan zenan erkin usulda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:Britan zenan brass usulda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:Britan zenan garyşyk usulda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:S11 klasyna degişli para-ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:Para-ýüzmek boýunça dünýä çempionatlarynyň medal gazananlary]]
[[Kategoriýa:XXI asyryň britan zenan türgenleri]]
[[Kategoriýa:Iňlis zenan garyşyk usulda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:Iňlis zenan brass usulda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:Iňlis zenan erkin usulda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:Iňlis zenan delfin usulda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:Britan zenan delfin usulda ýüzüjiler]]
[[Kategoriýa:XXI asyryň iňlis zenan türgenleri]]
[[Kategoriýa:XX asyryň iňlis zenan türgenleri]]</text>
      <sha1>kmrba7e282j1fxk6raxvbaaa6mv2aq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jane Blackburn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25101</id>
    <revision>
      <id>271135</id>
      <timestamp>2026-10-02T19:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <comment>Sahypa döretdi, mazmuny: '{{Infobox sportsperson | name        = Jane Blackburn | image       = | image_size  = | caption     = | birth_name  = | death_date  = | death_place = | death_cause = | other_names = | education   = | employer    = | occupation  = | spouse      = | partner     = | children    = | parents     = | relatives   = | signature   = | website     = | footnotes   = | nationality = Britaniýaly | show_medals    = yes | medal_templates = {{Medal|Country|{{GBR2}}}} {{Medal|Co...'</comment>
      <origin>271135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7292" sha1="5skrbjuzgvfz9mjht2fh1uhk0os6am2" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name        = Jane Blackburn
| image       =
| image_size  =
| caption     =
| birth_name  =
| death_date  =
| death_place =
| death_cause =
| other_names =
| education   =
| employer    =
| occupation  =
| spouse      =
| partner     =
| children    =
| parents     =
| relatives   =
| signature   =
| website     =
| footnotes   =
| nationality = Britaniýaly
| show_medals    = yes
| medal_templates =
{{Medal|Country|{{GBR2}}}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Sport|[[Stol tennisi]]}}
{{Medal|Gold|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1972 Heidelberg]]|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda stol tennis|Aýallaryň jübütler ýaryşy 1A-1B]]}}
{{Medal|Gold|[[1976 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1976 Toronto]]|[[1976 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda stol tennis|Aýallaryň jübütler ýaryşy 1A-1B]]}}
{{Medal|Gold|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1980 Arnhem]]|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda stol tennis|Aýallaryň jübütler ýaryşy 1A-1B]]}}
{{Medal|Gold|[[1984 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1980 Nýu-Ýork/Stoke Mandeville]]|[[1984 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda stol tennis|Aýallaryň jübütler ýaryşy 1A-1B]]}}
{{Medal|Silver|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1980 Arnhem]]|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda stol tennis|Aýallaryň toparlaýyn ýaryşy 2]]}}
{{Medal|Sport|[[Ok atyş]]}}
{{Medal|Silver|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1972 Heidelberg]]|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ok atyş|Aýallaryň ýekebara ýaryşy 1B]]}}
{{Medal|Silver|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1972 Heidelberg]]|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ok atyş|Garyşyk St. Nicholas tapgyrlaýyn tetraplegikler toparlaýyn ýaryşy]]}}
{{Medal|Bronze|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1972 Heidelberg]]|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ok atyş|Aýallaryň St. Nicholas tapgyrlaýyn tetraplegikler ýaryşy]]}}
{{Medal|Sport|Lawn bowls}}
{{Medal|Gold|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1980 Arnhem]]|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda lawn bowls|Aýallaryň jübütler ýaryşy 1A-1B]]}}
{{Medal|Silver|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1980 Arnhem]]|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda lawn bowls|Aýallaryň ýekebara ýaryşy 1A-1B]]}}
{{Medal|Sport|[[Ýeňil atletika]]}}
{{Medal|Bronze|[[1976 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1976 Toronto]]|[[1976 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Aýallaryň bäş görnüşli ýaryşy 1B]]}}
}}
'''Jane Blackburn''' (Jeýn Blekbörn) — Paralimpiýa oýunlarynda dürli sport görnüşleri boýunça bäsleşen, pensiýa çykan türgeniňdir.

1972 Heidelberg Paralimpiýa oýunlarynda Blekbörn Barbara Anderson bilen bilelikde stol tennisinden zenanlaryň jübütleýin (1A-1B) ýaryşynda altyn medal gazandy; şeýle hem Anderson we Tommi Teýlor bilen bilelikde ok atmak boýunça zenanlaryň ýekeleýin (1B) we garyşyk toparlaýyn &quot;St. Nicholas&quot; tapgyrynda (tetraplegik kategoriýasynda) kümüş medallara eýe boldy. Mundan başga-da, ol zenanlaryň arasyndaky &quot;St. Nicholas&quot; tapgyrynda (tetraplegik kategoriýasynda) bürünç medal gazandy&lt;ref name=&quot;IPC&quot;&gt;{{cite web |title=Jane Blackburn |url=https://www.paralympic.org/jane-blackburn |website=[[International Paralympic Committee]] |access-date=15 August 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bucks.radio/news/local-news/paralympic-heritage-flame-lighting-ceremony/&lt;/ref&gt;.

Blekbörn 1976 ýylky Toronto Paralimpiýa oýunlarynda stol tennisinden zenanlaryň ýekeleýin (1B) ýaryşynda altyn we ýeňil atletikadan zenanlaryň bäş görnüşli ýaryşynda (pentatlon, 1B) bürünç medal gazandy&lt;ref name=&quot;IPC&quot; /&gt;.

Ol 1980 Arnhem Paralimpiýa oýunlarynda stol tennisinden zenanlaryň ýekeleýin (1B) ýaryşyndaky çempionlyk derejesini gaýtadan gorady; şeýle hem &quot;lawn bowls&quot; (gazon boulingi) boýunça zenanlaryň jübütleýin (1A-1B, Meggi MakLellan bilen) we ýekeleýin (1A-1B) ýaryşlarynda degişlilikde altyn we kümüş medallary, şeýle-de stol tennisinden zenanlaryň toparlaýyn (2 kategoriýa) ýaryşynda ýene bir kümüş medaly gazandy&lt;ref name=&quot;IPC&quot; /&gt;.

Blekbörniň häzirki wagta çenli gazanan iň soňky Paralimpiýa medaly 1984 Nýu-Ýork/Stouk-Mandewill Paralimpiýa oýunlarynda, ýene-de zenanlaryň ýekeleýin (1B) ýaryşynda gazanyldy&lt;ref name=&quot;IPC&quot; /&gt;.

2021 awgust aýynda Blekbörn beýleki bir paralimpiýaçy Sýuzi Rojers bilen bilelikde, yza süýşürilen Tokio-2020 Paralimpiýa oýunlarynyň başlanmagyna bagyşlanan dabaranyň çäginde Stouk-Mandewill stadionynda Paralimpiýa mirasynyň alawyny ýakdy.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Blackburn, Jane}}
[[Category:Diri adamlar]]
[[Category:Doglan ýyly näbelli (direk adamlar)]]
[[Category:Britaniýaly zenan ok-ýaýçylar]]
[[Category:Britaniýaly zenan bouls oýunçylary]]
[[Category:Britaniýaly zenan arka ýüzüjiler]]
[[Category:Britaniýaly zenan stol tennisi oýunçylary]]
[[Category:1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ok-ýaýçylary]]
[[Category:1976 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ok-ýaýçylary]]
[[Category:1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]]
[[Category:1976 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]]
[[Category:1980 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň lawn-bouls oýunçylary]]
[[Category:1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]]
[[Category:1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň stol тенниsi oýunçylary]]
[[Category:1976 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň stol тенниsi oýunçylary]]
[[Category:1980 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň stol тенниsi oýunçylary]]
[[Category:1984 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň stol тенниsi oýunçylary]]
[[Category:1992 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň stol тенниsi oýunçylary]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa ok-ýaýçylary]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa türgenleri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa lawn-bouls oýunçylary]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa ýüzüjileri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa stol тенниsi oýunçylary]]
[[Category:1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Category:1976 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Category:1980 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Category:1984 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Category:Ok-ýaý atyş boýunça Paralimpiýa medal gazananlary]]
[[Kategoriýa:Ýeňil atletika boýunça Paralimpiýa medallarynyň eýeleri]]
[[Category:Lawn-bouls boýunça Paralimpiýa medallarynyň eýeleri]]
[[Category:Stol tennisi boýunça Paralimpiýa medallarynyň eýeleri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň adyndan çykyş eden Paralimpiýa altyn medalynyň eýeleri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň adyndan çykyş eden Paralimpiýa kümüş medalynyň eýeleri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň adyndan çykyş eden Paralimpiýa bürünç medalynyň eýeleri]]
[[Category:Naýza zyňmak boýunça britaniýaly zenan türgenler]]
[[Category:Ýadro iteklemek boýunça britaniýaly zenan türgenler]]</text>
      <sha1>5skrbjuzgvfz9mjht2fh1uhk0os6am2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271136</id>
      <parentid>271135</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:29:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>271136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7262" sha1="sbqpez9uyf7k9ydz418fum887dja5v9" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name        = Jane Blackburn
| image       =
| image_size  =
| caption     =
| birth_name  =
| death_date  =
| death_place =
| death_cause =
| other_names =
| education   =
| employer    =
| occupation  =
| spouse      =
| partner     =
| children    =
| parents     =
| relatives   =
| signature   =
| website     =
| footnotes   =
| nationality = Britaniýaly
| show_medals    = yes
| medal_templates =
{{Medal|Country|{{GBR2}}}}
{{Medal|Competition|[[Paralimpiýa oýunlary]]}}
{{Medal|Sport|[[Stol tennisi]]}}
{{Medal|Gold|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1972 Heidelberg]]|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda stol tennis|Aýallaryň jübütler ýaryşy 1A-1B]]}}
{{Medal|Gold|[[1976 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1976 Toronto]]|[[1976 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda stol tennis|Aýallaryň jübütler ýaryşy 1A-1B]]}}
{{Medal|Gold|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1980 Arnhem]]|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda stol tennis|Aýallaryň jübütler ýaryşy 1A-1B]]}}
{{Medal|Gold|[[1984 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1980 Nýu-Ýork/Stoke Mandeville]]|[[1984 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda stol tennis|Aýallaryň jübütler ýaryşy 1A-1B]]}}
{{Medal|Silver|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1980 Arnhem]]|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda stol tennis|Aýallaryň toparlaýyn ýaryşy 2]]}}
{{Medal|Sport|[[Ok atyş]]}}
{{Medal|Silver|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1972 Heidelberg]]|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ok atyş|Aýallaryň ýekebara ýaryşy 1B]]}}
{{Medal|Silver|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1972 Heidelberg]]|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ok atyş|Garyşyk St. Nicholas tapgyrlaýyn tetraplegikler toparlaýyn ýaryşy]]}}
{{Medal|Bronze|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1972 Heidelberg]]|[[1972 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ok atyş|Aýallaryň St. Nicholas tapgyrlaýyn tetraplegikler ýaryşy]]}}
{{Medal|Sport|Lawn bowls}}
{{Medal|Gold|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1980 Arnhem]]|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda lawn bowls|Aýallaryň jübütler ýaryşy 1A-1B]]}}
{{Medal|Silver|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1980 Arnhem]]|[[1980 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda lawn bowls|Aýallaryň ýekebara ýaryşy 1A-1B]]}}
{{Medal|Sport|[[Ýeňil atletika]]}}
{{Medal|Bronze|[[1976 Tomusky Paralimpiýa oýunlary|1976 Toronto]]|[[1976 Tomusky Paralimpiýa oýunlarynda ýeňil atletika|Aýallaryň bäş görnüşli ýaryşy 1B]]}}
}}
'''Jane Blackburn''' (Jeýn Blekbörn) — Paralimpiýa oýunlarynda dürli sport görnüşleri boýunça bäsleşen, pensiýa çykan türgeniňdir.

1972 Heidelberg Paralimpiýa oýunlarynda Blekbörn Barbara Anderson bilen bilelikde stol tennisinden zenanlaryň jübütleýin (1A-1B) ýaryşynda altyn medal gazandy; şeýle hem Anderson we Tommi Teýlor bilen bilelikde ok atmak boýunça zenanlaryň ýekeleýin (1B) we garyşyk toparlaýyn &quot;St. Nicholas&quot; tapgyrynda (tetraplegik kategoriýasynda) kümüş medallara eýe boldy. Mundan başga-da, ol zenanlaryň arasyndaky &quot;St. Nicholas&quot; tapgyrynda (tetraplegik kategoriýasynda) bürünç medal gazandy&lt;ref name=&quot;IPC&quot;&gt;{{cite web |title=Jane Blackburn |url=https://www.paralympic.org/jane-blackburn |website=[[International Paralympic Committee]] |access-date=15 August 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bucks.radio/news/local-news/paralympic-heritage-flame-lighting-ceremony/&lt;/ref&gt;.

Blekbörn 1976 ýylky Toronto Paralimpiýa oýunlarynda stol tennisinden zenanlaryň ýekeleýin (1B) ýaryşynda altyn we ýeňil atletikadan zenanlaryň bäş görnüşli ýaryşynda (pentatlon, 1B) bürünç medal gazandy&lt;ref name=&quot;IPC&quot; /&gt;.

Ol 1980 Arnhem Paralimpiýa oýunlarynda stol tennisinden zenanlaryň ýekeleýin (1B) ýaryşyndaky çempionlyk derejesini gaýtadan gorady; şeýle hem &quot;lawn bowls&quot; (gazon boulingi) boýunça zenanlaryň jübütleýin (1A-1B, Meggi MakLellan bilen) we ýekeleýin (1A-1B) ýaryşlarynda degişlilikde altyn we kümüş medallary, şeýle-de stol tennisinden zenanlaryň toparlaýyn (2 kategoriýa) ýaryşynda ýene bir kümüş medaly gazandy&lt;ref name=&quot;IPC&quot; /&gt;.

Blekbörniň häzirki wagta çenli gazanan iň soňky Paralimpiýa medaly 1984 Nýu-Ýork/Stouk-Mandewill Paralimpiýa oýunlarynda, ýene-de zenanlaryň ýekeleýin (1B) ýaryşynda gazanyldy&lt;ref name=&quot;IPC&quot; /&gt;.

2021 awgust aýynda Blekbörn beýleki bir paralimpiýaçy Sýuzi Rojers bilen bilelikde, yza süýşürilen Tokio-2020 Paralimpiýa oýunlarynyň başlanmagyna bagyşlanan dabaranyň çäginde Stouk-Mandewill stadionynda Paralimpiýa mirasynyň alawyny ýakdy.

== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Blackburn, Jane}}
[[Category:Diri adamlar]]
[[Category:Doglan ýyly näbelli (direk adamlar)]]
[[Category:Britaniýaly zenan ok-ýaýçylar]]
[[Category:Britaniýaly zenan bouls oýunçylary]]
[[Category:Britaniýaly zenan arka ýüzüjiler]]
[[Category:Britaniýaly zenan stol tennisi oýunçylary]]
[[Category:1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ok-ýaýçylary]]
[[Category:1976 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ok-ýaýçylary]]
[[Category:1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]]
[[Category:1976 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýeňil atletikaçylary]]
[[Category:1980 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň lawn-bouls oýunçylary]]
[[Category:1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň ýüzüjileri]]
[[Category:1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň stol tennisi oýunçylary]]
[[Category:1976 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň stol tennisi oýunçylary]]
[[Category:1980 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň stol tennisi oýunçylary]]
[[Category:1984 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň stol tennisi oýunçylary]]
[[Category:1992 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň stol tennisi oýunçylary]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa ok-ýaýçylary]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa türgenleri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa lawn-bouls oýunçylary]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa ýüzüjileri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň Paralimpiýa stol tennisi oýunçylary]]
[[Category:1972 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Category:1976 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Category:1980 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Category:1984 ýylky tomusky Paralimpiýa oýunlarynyň medal gazananlary]]
[[Category:Ok-ýaý atyş boýunça Paralimpiýa medal gazananlary]]
[[Kategoriýa:Ýeňil atletika boýunça Paralimpiýa medallarynyň eýeleri]]
[[Category:Lawn-bouls boýunça Paralimpiýa medallarynyň eýeleri]]
[[Category:Stol tennisi boýunça Paralimpiýa medallarynyň eýeleri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň adyndan çykyş eden Paralimpiýa altyn medalynyň eýeleri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň adyndan çykyş eden Paralimpiýa kümüş medalynyň eýeleri]]
[[Category:Beýik Britaniýanyň adyndan çykyş eden Paralimpiýa bürünç medalynyň eýeleri]]
[[Category:Naýza zyňmak boýunça britaniýaly zenan türgenler]]
[[Category:Ýadro iteklemek boýunça britaniýaly zenan türgenler]]</text>
      <sha1>sbqpez9uyf7k9ydz418fum887dja5v9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25102</id>
    <revision>
      <id>271137</id>
      <timestamp>2026-10-03T06:29:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <comment>Sahypa döretdi, mazmuny: '[[File:2022 Winter Paralympics games countries.svg|thumb|right|upright=2.75|{{legend|#00ff7f|Gatnaşýan/rugsat berlen/goşulan ýurtlar}}{{legend|#1e90ff|Ilkinji gezek gatnaşýan ýurtlar}}{{legend|yellow|Ýer eýesi şäher ([[Pekin]])}}{{legend|#ff0000|Gadagan edilen/çetleşdirilen ýurtlar}}]] '''2022-nji ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlary''' (hytaýça: 2022年冬季残疾人奥林匹克运动会; pinyin: 2022 Nián Dōngjì Cánjí Rén Àolínpǐkè...'</comment>
      <origin>271137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28690" sha1="h3wid8sgf60j1srovjn29lxyh2qy8nh" xml:space="preserve">[[File:2022 Winter Paralympics games countries.svg|thumb|right|upright=2.75|{{legend|#00ff7f|Gatnaşýan/rugsat berlen/goşulan ýurtlar}}{{legend|#1e90ff|Ilkinji gezek gatnaşýan ýurtlar}}{{legend|yellow|Ýer eýesi şäher ([[Pekin]])}}{{legend|#ff0000|Gadagan edilen/çetleşdirilen ýurtlar}}]]
'''2022-nji ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlary''' (hytaýça: 2022年冬季残疾人奥林匹克运动会; pinyin: 2022 Nián Dōngjì Cánjí Rén Àolínpǐkè Yùndònghuì), ýagny '''XIII Gyşky Paralimpiýa oýunlary''' ýa-da köpçülikleýin ady bilen '''Pekin 2022''' (hytaýça: 北京2022) — 2022-nji ýylyň 4-13-nji marty aralygynda [[Hytaý]]yň Pekin şäherinde geçirilen halkara gyşky köp görnüşli paralimpiýa ýaryşydyr. Bu, [[Halkara Paralimpiýa Komiteti]]niň (IPC) ýolbaşçylygynda geçirilen 13-nji Gyşky Paralimpiýa oýunlarydy&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.paralympic.org/feature/over-paralympians-hog-limelight-beijing|title=Over to Paralympians to hog limelight at Beijing|work=International Paralympic Committee |access-date=21 February 2022|archive-date=21 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220221174014/https://www.paralympic.org/feature/over-paralympians-hog-limelight-beijing|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Pekin 2015-nji ýylda Malaýziýanyň Kuala-Lumpur şäherinde geçirilen Halkara Olimpiýa Komitetiniň (IOC) 128-nji sessiýasynda 2022-nji ýyldaky Gyşky Olimpiýa we Paralimpiýa oýunlaryny geçirmek üçin saýlanyp alyndy; 2008-nji ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlaryny geçirendigini göz öňünde tutanyňda, Pekin hem Tomusky, hem-de Gyşky Olimpiýa oýunlaryny, şeýle hem Tomusky we Gyşky Paralimpiýa oýunlaryny geçiren ilkinji şäher boldy. Bu, Hytaýda geçirilen umumylykda ikinji Paralimpiýa oýunlarydy. Şeýle-de, bu Gündogar Aziýada yzly-yzyna geçirilen üç Paralimpiýa oýunlarynyň soňkusydy.

Bu oýunlarda alty sport görnüşi boýunça medallar ugrundaky 78 ýaryşda 46 Milli Paralimpiýa Komitetine (NPC) wekilçilik edýän 564 türgen bäsleşdi.

Oýunlara gatnaşmaga Russiýanyň Ukrainada dowam edýän çozuşy täsir etdi; Halkara Olimpiýa Komiteti (IOC) Russiýany Olimpiýa parahatçylyk ylalaşygyny bozandygy üçin ýazgardy we IPC ahyrsoňy rus hem-de belarus türgenleriniň ýaryşlara gatnaşmagyny gadagan etdi.

IPC ilki bu ýurtlaryň türgenlerine Paralimpiýa baýdagynyň astynda garaşsyz ýagdaýda bäsleşmäge rugsat beriljekdigini yglan eden bolsa-da, köp sanly Milli Paralimpiýa komitetleriniň boýkot howpundan soň — açylyş dabaralarynyň öňüsyrasynda, 2022-nji ýylyň 3-nji martynda — bu kararyndan ýüz öwürdi we belarus hem-de rus türgenleriniň bäsleşmeginiň gadagan edilendigini yglan etdi. Belarus we Russiýa toparlary 17-21-nji mart aralygynda Russiýanyň Hanty-Mansiýsk şäherinde geçirilen alternatiw ýaryşda bäsleşdiler. Ermenistan, Gazagystan we Täjigistan hem bu alternatiw ýaryşda çykyş etdiler. Ýaryşy kabul eden ýurt bolan Hytaý jemi 61 medal (şol sanda 18 altyn medal) gazanyp, medal sanawynda birinji orny eýeledi we umumy, şeýle-de altyn, kümüş we bürünç medallarynyň sany boýunça bir gezekki Gyşky Paralimpiýa oýunlarynda iň üstünlikli çykyş eden Aziýa ýurdy hökmünde täze rekord goýdy. Ukraina hem taryhyndaky iň gowy netijesini görkezip, jemi 29 medal (şol sanda 11 altyn medal) bilen ikinji orny eýeledi; Kanada bolsa jemi 25 medal (şol sanda ýene-de sekiz altyn medal) bilen 2010, 2014 we 2018-nji ýyllarda gazanan üçünji ornuny saklap galdy&lt;ref name=&quot;kazakhstan_among_nations_paralympics_replacement_event_2022&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hosts_russia_win_replacement_event_2022&quot;&gt;{{Cite news|last=Berkeley|first=Geoff|date=21 March 2022|title=Hosts Russia win over 100 medals at Paralympics replacement event|work=[[Inside the Games|InsideTheGames.biz]]|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1120852/russia-beijing-2022-replacement-event |access-date=22 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kazakhstan_among_nations_paralympics_replacement_event_2022&quot;&gt;{{Cite news|last=Berkeley|first=Geoff|date=17 March 2022|title=Kazakhstan among nations competing at Russia's Paralympics replacement event as first medals awarded|work=[[Inside the Games|InsideTheGames.biz]]|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1120677/kazakhstan-beijing-2022-replacement |access-date=17 March 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dates_set_for_russia_belarus_paralympics_replacement_event_2022&quot;&gt;{{Cite news|last=Lloyd|first=Owen|date=13 March 2022|title=Dates set for Russia and Belarus' Beijing 2022 Paralympics replacement event|work=[[Inside the Games|InsideTheGames.biz]]|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1120498/russia-belarus-beijing-22-replacement |access-date=13 March 2022}}&lt;/ref&gt;.

== Ýer eýesini saýlamak ==
{{main|2022 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlaryny geçirmek üçin dalaşgärlikler}}

Halkara Paralimpiýa Komitetiniň we Halkara Olimpiýa Komitetiniň arasynda ilkinji gezek 2001-nji ýylda baglaşylan resmi ylalaşyga laýyklykda, 2022-nji ýyldaky Gyşky Olimpiýa oýunlaryny geçirmek hukugyny gazanan şäher şol bir wagtyň özünde 2022-nji ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlaryny hem geçirmelidi&lt;ref name=GuardianHost&gt;{{cite news| url=https://www.theguardian.com/sport/2015/jul/31/beijing-wins-right-host-winter-olympics-2022| title=Winter Olympics 2022: Beijing chosen ahead of Almaty to host Games| work=[[The Guardian]]| date=31 July 2015| accessdate=4 March 2022| archive-date=10 July 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170710092341/https://www.theguardian.com/sport/2015/jul/31/beijing-wins-right-host-winter-olympics-2022| url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Pekin şäheri 2015-nji ýylyň 31-nji iýulynda Malaýziýanyň Kuala-Lumpur şäherinde geçirilen Halkara Olimpiýa Komitetiniň (HOK) 128-nji sessiýasynda Almaty şäherinden dört ses artykmaçlygy bilen ýeňiş gazanyp, 2022-nji ýyldaky Gyşky Olimpiýa oýunlarynyň geçiriljek ýeri hökmünde saýlandy&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-03-04 |title=Chinese President set to open Winter Paralympics with all eyes on Parsons speech |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1120029/spectacular-ceremony-promised |access-date=2022-03-04 |website=insidethegames.biz |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305102720/https://www.insidethegames.biz/articles/1120029/spectacular-ceremony-promised |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-03-04 |title=Winter Paralympic Games open with passionate call for peace |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1120037/paras-opening-ceremony |access-date=2022-03-04 |website=insidethegames.biz |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305102724/https://www.insidethegames.biz/articles/1120037/paras-opening-ceremony |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Açylyş dabarasy ==
{{main|2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň açylyş dabarasy}}
Açylyş dabarasy 2022-nji ýylyň 4-nji martynda Pekiniň Milli stadionynda geçirildi; dabara &quot;Durmuşyň güllemegi&quot; mowzugy astynda Çžan Ýimou tarapyndan sahnalaşdyryldy&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-03-04 |title=Chinese President set to open Winter Paralympics with all eyes on Parsons speech |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1120029/spectacular-ceremony-promised |access-date=2022-03-04 |website=insidethegames.biz |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305102720/https://www.insidethegames.biz/articles/1120029/spectacular-ceremony-promised |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-03-04 |title=Winter Paralympic Games open with passionate call for peace |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1120037/paras-opening-ceremony |access-date=2022-03-04 |website=insidethegames.biz |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305102724/https://www.insidethegames.biz/articles/1120037/paras-opening-ceremony |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Halkara Paralimpiýa Komitetiniň (IPC) prezidenti Endrýu Parsons açylyşdaky çykyşynda Russiýanyň Ukrainada amala aşyran basyp alyş hereketini we Olimpiýa parahatçylyk ylalaşygynyň (Olimpiýa atyşygy bes etmek düzgüniniň) bozulmagyny ýazgardy. Ol paralimpiýa türgenleriniň biri-biri bilen &quot;garşydaş&quot; hökmünde däl-de, eýsem özara bäsleşýändigini we &quot;XXI asyryň uruş hem-de ýigrenç däl-de, eýsem gepleşikler we diplomatiýa döwrüdigini&quot; nygtady. Olimpiýa alawyny soňky bolup göteriji hytaýly para-atletika türgeni, dört gezek altyn medal gazanan Li Duan boldy; ol alawy ägirt uly gar bölegi şekilindäki gurluşyň merkezinde ýerleşdirdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Ýapylyş dabarasy ==
{{main|2022-nji ýylyň Gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň ýapylyş dabarasy}}
Ýapylyş dabarasy 2022-nji ýylyň 13-nji martynda geçirildi. Hytaýyň Pekin şäherindäki Pekin milli stadionynda dokuz günlük bäsleşikden we 78 çäreden soň dabara tamamlandy&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nbcolympics.com/news/how-watch-2022-paralympic-winter-games-nbc-and-peacock |title=How to watch the 2022 Paralympic Winter Games on NBC and Peacock &amp;#124; NBC Olympics |access-date=4 March 2022 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223215417/https://www.nbcolympics.com/news/how-watch-2022-paralympic-winter-games-nbc-and-peacock |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Davis |first=Wynne |date=2022-03-13 |title=Paralympic Winter Games come to a close against a backdrop of war in Ukraine |language=en |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/03/13/1086325195/paralympic-winter-games-closing-ceremony |access-date=2022-03-15}}&lt;/ref&gt;.

== Sport ==
2022-nji ýylyň Gyşky Paralimpiýa oýunlarynda sportuň bäş görnüşinden ýetmiş sekiz çäre geçirildi, bu 2018-nji ýyldakydan iki gezek az. 2019-njy ýylyň iýun aýynda IPC zenanlaryň snoubord boýunça teklip edilen alty görnüşiň dördüsini aýyrdy (diňe LL2 bank slalom we snoubord krossy galdy), sebäbi olar 2019-njy ýyldaky Dünýä Para Snoubord Çempionatlarynda zerur bolan ýaşaýyş şertlerine laýyk gelmedi&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Beijing 2022-Qualification Criteria|url=https://www.paralympic.org/beijing-2022/qualification-criteria|access-date=2021-09-09|website=International Paralympic Committee|language=en|archive-date=9 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909230744/https://www.paralympic.org/beijing-2022/qualification-criteria|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ipc-2023sports&quot;&gt;{{cite web|date=27 June 2019|title=IPC Governing Board meet in Rome|url=https://www.paralympic.org/news/ipc-governing-board-meet-rome|access-date=27 April 2020|publisher=International Paralympic Committee|archive-date=26 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826034424/https://www.paralympic.org/news/ipc-governing-board-meet-rome|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* Dag lyža sporty (jikme-jiklikler) (30)
* Nordik lyža görnüşleri
* Biatlon (jikme-jiklikler) (18)
* Lyžaly ýaryşlar (jikme-jiklikler) (20)
* Buz hokkeýi (jikme-jiklikler) (1)
* Snoubord (jikme-jikler) (8)
* Maýyp arabasyndaky körling (jikme-jikler) (1)

== Ýaryş geçirilýän ýerler ==
Paralimpiýa toplumlary
=== Pekin toplumy ===
&quot;Olympic Green&quot; (Olimpiýa seýilgähi) toplumyndaky ýerler
* Pekin Milli suw sporty merkezi – maýyp arabasyndaky körling
* Pekin Milli ýapyk sport desgasy – buz hokkeýi
* Pekin Milli stadiony – açylyş we ýapylyş dabaralary
* Pekin Paralimpiýa şäherçesi
* Hytaýyň Milli konferensiýa merkezi – MPC/IBC

Ýançin etrabyndaky toplum
* Sýaohaýtuo dag lyža meýdançasy – dag lyža sporty
* Ýançin MMC: Media merkezi
* Ýançin Paralimpiýa şäherçesi we Medal meýdançasy

Çžanjziakou toplumy
* Kuýanşu biatlon meýdançasy – lyžaly ýaryşlar we biatlon
* &quot;Genting&quot; dynç alyş merkezi – snoubord
* Çžanjziakou Paralimpiýa şäherçesi we Medal meýdançasy

=== Olimpiýa alawynyň estafetasy ===
{{main|2022 ýylky gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň alaw estafetasy}}
2022-nji ýylyň Gyşky Paralimpiýa oýunlary üçin &quot;Miras alawy&quot; 1-nji martda Beýik Britaniýanyň Stok-Mandewil şäherinde ýakyldy we Pekine wirtual görnüşde ugradyldy. Şäherde we Çžanjziakouda ýakylan ýene-de sekiz sany alaw 3-nji martyň agşamynda &quot;Asman ybadathanasynyň&quot; (Temple of Heaven) öňünde geçirilen kiçi dabarada birleşdirildi. Ertesi gün birleşdirilen alaw Çžanjziakoua we Pekindäki ýene iki ýere, şol sanda &quot;Olympic Green&quot; toplumyna getirildi. Açylyş gününde alaw estafetasy ýene üç ýerde, şol sanda &quot;Pekin-2022&quot; Guramaçylyk komitetiniň (BOCOG) edarasynda dowam etdirildi we şol gije Pekin Milli stadionynda açylyş dabarasy wagtynda Paralimpiýa alaw çanagynyň ýakylmagy bilen tamamlandy&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Record number of female Para athletes set for Beijing 2022 Paralympic Winter Games |url=https://www.paralympic.org/feature/record-number-female-para-athletes-set-beijing-2022-paralympic-winter-games |access-date=2022-03-05 |website=International Paralympic Committee |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;record_number_of_female_athletes_paralympics_2022&quot;&gt;{{Cite news |last=Pavitt |first=Michael |date=4 March 2022 |title=Beijing 2022 to feature record number of female athletes at Winter Paralympics |work=[[Inside the Games|InsideTheGames.biz]] |url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1120041/beijing-2022-paralympics-female-athletes |url-status=live |access-date=4 March 2022 |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305102733/https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1120041/beijing-2022-paralympics-female-athletes }}&lt;/ref&gt;.

== Gatnaşýan Milli Paralimpiýa Komitetleri ==
Jemi 46 sany Milli Paralimpiýa Komitetiniň türgenleri ýaryşa gatnaşmak hukugyny gazandy. Azerbaýjan, Ysraýyl we Puerto-Riko Gyşky Paralimpiýa oýunlaryndaky ilkinji çykyşlaryny amala aşyrdylar; Lihtenşteýn, Estoniýa we Latwiýa bolsa degişlilikde Lillehammer-1994, Solt-Leýk-2002 we Turin-2006 oýunlaryndan bäri ilkinji gezek yzyna gaýdyp geldiler. Russiýa we Belarus ýaryşa gatnaşmakdan çetleşdirildi ýa-da olara gatnaşmak gadagan edildi. Ýaryşa 138 sany zenan türgeniň gatnaşmagy meýilleşdirildi; bu görkeziji 2018-nji ýyldaky 133 zenan türgeniňkiden bäş sanysy köpdü&lt;ref name=&quot;record_number_of_female_athletes_paralympics_2022&quot;/&gt;.

2022-nji ýylyň 24-nji fewralynda — Russiýanyň Ukrainada harby hereketlere başlamagynyň ilkinji gününde — Halkara Olimpiýa Komitetleri (HOK) Russiýanyň Olimpiýa parahatçylygyny (Olimpiýa oýunlarynyň başlanmagyndan Paralimpiýa oýunlarynyň tamamlanmagyna çenli dowam edýän döwür) bozandygyny ýazgardy. Halkara Paralimpiýa Komitetiniň (HPK) prezidenti Endrýu Parsons ukrain toparyny Pekine ýetirmegiň &quot;gaty uly kynçylyk&quot; boljakdygyny aýtdy. HOK Russiýanyň we Belarusuň baýdaklarynyň hiç hili halkara sport çäresinde görkezilmezligini talap etdi; Belarusyň babatynda bu talap ýurduň Russiýanyň agressiýasyny goldamagy we Belarusyň Olimpiýa komitetiniň resmileriniň belarus türgenlerine garşy syýasy kemsitmeleri amala aşyrmakda aýyplanmagy sebäpli öňe sürüldi. Russiýanyň baýdagy Bütindünýä antidoping agentliginiň (WADA) sanksiýalary sebäpli eýýäm 2021-nji ýylyň dekabryna çenli halkara sport çärelerinde gadagan edilipdi we onuň türgenleri aslynda &quot;RPC&quot; (Russiýanyň Paralimpiýa komiteti) ady astynda çykyş etmelidi&lt;ref name=&quot;ioc_strongly_condemns_breach_of_olympic_truce_by_russian_government_2022&quot;&gt;{{Cite news|last=Shefferd|first=Neil|date=24 February 2022|title=IOC strongly condemns breach of Olympic Truce by Russian Government|work=[[Inside the Games|InsideTheGames.biz]]|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1119700/ioc-truce-russian-government|url-status=live|access-date=24 February 2022|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224123613/https://www.insidethegames.biz/articles/1119700/ioc-truce-russian-government}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ukraine_facing_mammoth_challenge_to_reach_beijing_2022&quot;&gt;{{Cite news|last=Palmer|first=Dan|date=24 February 2022|title=Ukraine facing &quot;mammoth challenge&quot; to reach Beijing 2022 Winter Paralympics after Russian invasion, IPC President says|work=[[Inside the Games|InsideTheGames.biz]]|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1119709/ukraine-beijing-2022-winter-paralympics|url-status=live|access-date=24 February 2022|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224194711/https://www.insidethegames.biz/articles/1119709/ukraine-beijing-2022-winter-paralympics}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=24 February 2022|title=IPC calls for peace ahead of Beijing 2022 Paralympic Winter Games|url=https://www.paralympic.org/news/ipc-calls-peace-ahead-beijing-2022-paralympic-winter-games|access-date=24 February 2022|website=Paralympic.org|archive-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224194709/https://www.paralympic.org/news/ipc-calls-peace-ahead-beijing-2022-paralympic-winter-games|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=26 April 2021|title=IPC confirm details regarding RPC's Paralympic Games participation|url=https://www.paralympic.org/news/ipc-confirm-details-regarding-rpc-s-paralympic-games-participation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520123638/https://www.paralympic.org/news/ipc-confirm-details-regarding-rpc-s-paralympic-games-participation|archive-date=20 May 2021|access-date=20 May 2021|website=International Paralympic Committee}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-02-25|title=Strip Russia and Belarus of events and do not display their flags, says IOC|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1119754/international-olympic-committee-russia|access-date=2022-02-26|website=Inside the Games|archive-date=26 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220226050805/https://www.insidethegames.biz/articles/1119754/international-olympic-committee-russia|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2022-nji ýylyň 28-nji fewralynda HOK-yň Ýerine ýetiriji komiteti rus we belarus türgenleriniň hiç hili halkara sport çäresine goşulmazlygyny ýa-da gatnaşmazlygyny talap etdi&lt;ref&gt;{{Cite press release|date=2022-02-28|title=IOC EB recommends no participation of Russian and Belarusian athletes and officials|url=https://olympics.com/ioc/news/ioc-eb-recommends-no-participation-of-russian-and-belarusian-athletes-and-officials|access-date=2022-02-28|website=International Olympic Committee|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228143823/https://olympics.com/ioc/news/ioc-eb-recommends-no-participation-of-russian-and-belarusian-athletes-and-officials|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2022-nji ýylyň 2-nji martynda HPK rus we belarus türgenleriniň Paralimpiýa baýdagy astynda garaşsyz ýagdaýda gatnaşyp biljekdiklerini, ýöne olaryň gazanan netijeleriniň medal sanawynda hasaba alynmajakdygyny yglan etdi&lt;ref&gt;{{cite press release|title=IPC makes decisions regarding RPC and NPC Belarus|url=https://www.paralympic.org/press-release/ipc-makes-decisions-regarding-rpc-and-npc-belarus|publisher=International Paralympic Committee|date=2 March 2022|access-date=2 March 2022|archive-date=4 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304060855/https://www.paralympic.org/press-release/ipc-makes-decisions-regarding-rpc-and-npc-belarus|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;russian_belarusian_athletes_to_still_receive_medals_beijing_2022&quot;&gt;{{Cite news|last=Lloyd|first=Owen|date=2 March 2022|title=Russian and Belarusian athletes to still receive medals at Beijing 2022 despite sanctions|work=[[Inside the Games|InsideTheGames.biz]]|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1119966/rus-blr-athletes-still-to-receive-medals|url-status=live|access-date=2 March 2022|archive-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305102735/https://www.insidethegames.biz/articles/1119966/rus-blr-athletes-still-to-receive-medals}}&lt;/ref&gt;. Oýunlara gatnaşmakdan ýüz öwürmek (boýkot etmek) howpuny abandyran birnäçe Milli Paralimpiýa komitetiniň tankydy netijesinde, Halkara Paralimpiýa Komiteti (IPC) 2022-nji ýylyň 3-nji martynda rus we belarus türgenleriniň 2022-nji ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlaryna gatnaşmagyny gadagan etmek baradaky öňki kararyny ýatyrýandygyny yglan etdi&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 2, 2022 |title=USOPC CEO Sarah Hirshland's Letter to Team USA Community Regarding IPC Announcement |url=https://www.teamusa.com/news/2022/march/02/usopc-ceo-sarah-hirshlands-letter-to-team-usa-community-regarding-ipc-announcement |website=Team USA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.paralympic.org/news/ipc-decline-athlete-entries-rpc-and-npc-belarus-beijing-2022|title=IPC to decline athlete entries from RPC and NPC Belarus for Beijing 2022|website=paralympic.org|date=3 March 2022|access-date=3 March 2022|archive-date=4 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304222941/https://www.paralympic.org/news/ipc-decline-athlete-entries-rpc-and-npc-belarus-beijing-2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;athletes_from_russia_belarus_banned_from_competing_beijing_2022&quot;&gt;{{Cite news|last=Houston|first=Michael|date=3 March 2022|title=Athletes from Russia and Belarus banned from competing at Beijing 2022 Paralympics|work=[[Inside the Games|InsideTheGames.biz]]|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1119989/russia-belarus|url-status=live|access-date=3 March 2022|archive-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305102737/https://www.insidethegames.biz/articles/1119989/russia-belarus}}&lt;/ref&gt;. Muňa jogap hökmünde, Wladimir Putiniň metbugat sekretary Dmitriý Peskow IPC-ni bu karary üçin tankyt etdi. Şeýle hem, Russiýa &quot;Biz bilelikde, Sport&quot; (rusça: &quot;Мы вместе. Спорт&quot;) atly alternatiw ýaryşy gurnady; oňa [[Russiýa]], [[Belarus]], [[Gazagystan]], [[Täjigistan]] we [[Ermenistan]] gatnaşdy&lt;ref name=&quot;kremlin_calls_ipc_ban_on_russian_athletes_disgrace_2022&quot;&gt;{{Cite news|last=Houston|first=Michael|date=3 March 2022|title=Kremlin calls IPC ban on Russian athletes at Beijing 2022 Paralympics &quot;a disgrace&quot;|work=[[Inside the Games|InsideTheGames.biz]]|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1120004/kremlin-beijing-2022-paralympics|url-status=live|access-date=3 March 2022|archive-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305155414/https://www.insidethegames.biz/articles/1120004/kremlin-beijing-2022-paralympics}}&lt;/ref&gt;.

Azerbaýjanyň bu ýaryşda ilkinji gezek çykyş etmegi meýilleşdirilipdi,[30] ýöne ýaryşyň öňüsyrasyndaky soňky türgenleşikde ýeke-täk türgeni agyr şikes aldy we öz ýaryşyna gatnaşyp bilmedi. Şeýle-de bolsa, ýurt açylyş we ýapylyş dabaralaryndaky &quot;Milletleriň paradynda&quot; çykyş etdi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1120852/russia-beijing-2022-replacement-event|title = Hosts Russia win over 100 medals at Paralympics replacement event| date=21 March 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1120677/kazakhstan-beijing-2022-replacement|title = Kazakhstan among nations competing at Russia's Paralympics replacement event| date=17 March 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=National team to perform at Winter Paralympics|url=https://www.azernews.az/sports/189312.html|website=Azernews|date=16 January 2022|access-date=16 February 2022|archive-date=16 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216084414/https://www.azernews.az/sports/189312.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.azerisport.com/paralympics/20220309100854265.html Азербайджанский спортсмен получил тяжелую травму и вынужден пропустить Зимнюю Паралимпиаду] {{in lang|ru}}.&lt;/ref&gt;.

== Brending ==
=== Emblema ===
2022-nji ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlarynyň &quot;Ýokary uçuş&quot; (&quot;飞得很高&quot;) atly emblemasy, Olimpiýa oýunlaryndaky hyzmatdaşy bilen birlikde, 2017-nji ýylyň 15-nji dekabrynda Pekiniň Milli suw sporty merkezinde tanyşdyryldy. Lin Cunzhen tarapyndan dizaýn edilen bu nyşan, hytaý dilindäki &quot;uçmak&quot; (飞) belgisini ýatladýan köp reňkli lentadyr we &quot;mäneýli arabada (weliçerde) finiş çyzygyna we ýeňşe tarap howlukýan türgeni&quot; alamatlandyrmak üçin döredilipdir.[67] Bu, &quot;agitos&quot; emblemasynyň täzelenen görnüşini resmi derejede ulanan ilkinji Paralimpiýa oýunlarydyr&lt;ref name=&quot;paralympic-2022emblem&quot;&gt;{{cite web|title=Beijing 2022 unveils official Paralympic emblem|url=https://m.paralympic.org/news/beijing-2022-unveils-official-paralympic-emblem|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310201420/https://m.paralympic.org/news/beijing-2022-unveils-official-paralympic-emblem|archive-date=10 March 2018|access-date=15 December 2017|publisher=[[International Paralympic Committee]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=16 Sep 2020|title=Beijing 2022 revise emblem for Paralympic Winter Games|url=https://www.paralympic.org/news/beijing-2022-revise-emblem-paralympic-winter-games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125161807/https://www.paralympic.org/news/beijing-2022-revise-emblem-paralympic-winter-games|archive-date=25 January 2021|access-date=19 September 2021|website=}}&lt;/ref&gt;.
=== Talisman ===
{{main|Bing Dwen Dwen we Shuey Rhon Rhon}}
&quot;Shuey Rhon Rhon&quot; (hytaýça: 雪容融; pinyin: Xuě Róng Róng) atly talisman 2019-njy ýylyň 17-nji sentýabrynda Shougang buz hokkeý arenasynda tanyşdyryldy we Jiang Yufan tarapyndan dizaýn edildi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.beijing2022.cn/a/20190917/007508.htm|date=17 September 2019|website=beijing2022.cn|title=北京2022年冬残奥会吉祥物阐释|access-date=17 September 2019|archive-date=18 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918173236/https://www.beijing2022.cn/a/20190917/007508.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Talisman nusga hökmünde hytaý fanarlarynyň esasynda döredilipdir. Fanarlar hasyly, baýramçylygy, ýylylygy we ýagtylygy aňladýar. Ýokarky bölegindäki özboluşly şekil bagtlylygy alamatlandyrýar; parahatçylyk kepderisiniň we Asman ybadathanasynyň (Temple of Heaven) yzygiderli nagyşlary parahatçylykly dostlugy aňladýar we ýaryşyň geçirilýän ýeriniň aýratynlyklaryny görkezýär; bezeg nagyşlarynda adaty hytaý kagyz kesmek sungaty ulanylypdyr; ýüzündäki gar bolsa &quot;möwsüminde ýagan gar bolçulykly ýylyň alamatydyr&quot; (hytaýça: 瑞雪兆丰年; pinyin: Ruìxuě zhào fēngnián) diýen manyny aňladýar. Şeýle hem, ol adam keşpli dizaýny özünde jemleýär we talismanyň söýgüli hem-de owadan keşbini nygtaýar&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sports of Beijing 2022 Winter Paralympics |url=https://www.chinadragontours.com/category/2022-winter-olympics/sports-of-2022-winter-paralympics |publisher=CDT |access-date=4 March 2022 |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305103127/https://www.chinadragontours.com/category/2022-winter-olympics/sports-of-2022-winter-paralympics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
== Ýaýlym ==
2021-nji ýylyň ýanwar aýynda &quot;Infront Sports &amp; Media&quot; kompaniýasy, 2014-nji ýyldan bäri umumy Ýewropa boýunça hukuklara eýe bolan Ýewropa Ýaýlym Bileleşiginiň (EBU) ornuny tutup, 51 Ýewropa ýurdunda (2022-nji ýyl üçin Beýik Britaniýa we 2024-nji ýyl üçin Fransiýa muňa degişli däl) 2022-nji ýyldaky Gyşky Paralimpiýa oýunlaryny we 2024-nji ýyldaky Tomusky Paralimpiýa oýunlaryny ýaýlymda görkezmek hukuklaryny satyn aldy. Bu hukuklar soňra her sebitdäki ýaýlym kompaniýalaryna gaýtadan satylar&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2021-01-07 |title=Infront replaces EBU after winning media rights for 2022 and 2024 Paralympics |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1102748/infront-rights-beijing-2022-paris-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127005830/https://www.insidethegames.biz/articles/1102748/infront-rights-beijing-2022-paris-2024 |archive-date=2021-01-27 |access-date=2025-10-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=McCaskill |first=Steve |date=2025-10-16 |title=EBU secures Milan Cortina 2026 Paralympic media rights for Europe |url=https://www.sportspro.com/news/winter-olympics-paralympics-milan-cortina-2026-ebu-tv-rights-october-2025/ |access-date=2025-10-21 |website=SportsPro |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.
== Salgylanmalar ==
{{Salgylanmalar|2}}
{{authority control}}
{{Paralimpiýa oýunlary}}</text>
      <sha1>h3wid8sgf60j1srovjn29lxyh2qy8nh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şablon:Olimpiýa oýunlary</title>
    <ns>10</ns>
    <id>25103</id>
    <revision>
      <id>271138</id>
      <timestamp>2026-10-03T07:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <comment>Sahypa döretdi, mazmuny: '{{Navbox | name = Olimpiýa oýunlary | title = [[File:Olympic rings without rims.svg|30px]] [[Olimpiýa oýunlary]] | state = {{{state|autocollapse}}}  | aboveclass = hlist | abovestyle = background: #D5E6FF | titlestyle = background: #BFD7FF | basestyle = background: #DDEBFF | listclass = plainlist wraplinks | belowclass = hlist | belowstyle = background: #BFD7FF | groupwidth = 6em  | above =   '''[[Olimpiýa sport görnüşleri|Olimpiýa sportlary]]'''  '''O...'</comment>
      <origin>271138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11701" sha1="fi6uolsp8tt4s3brjpwtn84gvsdwq0o" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Olimpiýa oýunlary
| title = [[File:Olympic rings without rims.svg|30px]] [[Olimpiýa oýunlary]]
| state = {{{state|autocollapse}}}

| aboveclass = hlist
| abovestyle = background: #D5E6FF
| titlestyle = background: #BFD7FF
| basestyle = background: #DDEBFF
| listclass = plainlist wraplinks
| belowclass = hlist
| belowstyle = background: #BFD7FF
| groupwidth = 6em

| above =

 '''[[Olimpiýa sport görnüşleri|Olimpiýa sportlary]]'''
 '''[[Olimpiýaçylyk]]'''

| list1 = {{Navbox|child
| basestyle = background: #DDEBFF
| listclass = hlist
| groupwidth = 6em

| group1 = [[Halkara Olimpiýa komiteti|HOK]]
| list1 =
* [[Olimpiýa Hartiýasy|Hartiýa]]
* [[Olimpiýa kongresi]]
* [[HOK ýygnaklarynyň sanawy|HOK ýygnaklary]]
* [[Halkara sport federasiýalarynyň sanawy|Halkara sport federasiýalary]]

| group2 = [[Olimpiýa medaly|Medallar]]
| list2 =
* [[Olimpiýa medallarynyň tablisasy|Medallar tablisasy]]
* [[Olimpiýa oýunlarynyň ähli döwürler boýunça medallar tablisasy|Ähli döwürler boýunça medallar tablisasy]]
* [[Ýaşlar Olimpiýa oýunlarynyň ähli döwürler boýunça medallar tablisasy|ýaşlar]]
* [[Gazanylan medallar boýunça Olimpiýa toparlarynyň sanawy|Olimpiýa oýunlary boýunça medallar tablisasynyň öňdebaryjylary]]
* [[Olimpiýa medalçylarynyň sanawlary|Medalçylar]]
* [[Ýaşlar Olimpiýa medalçylarynyň sanawlary|ýaşlar]]
* [[Olimpiýa oýunlarynda medallar boýunça deňleşmeleriň sanawy|Medallar boýunça deňleşmeler]]
* [[Ýurtlar boýunça Olimpiýa medalçylaryna berilýän höweslendirmeler|Ýurtlar boýunça höweslendirmeler]]
* [[Yzyna alnan Olimpiýa medallarynyň sanawy|Yzyna alnan medallar]]
* [[Olimpiýa diplomy|Olimpiýa diplomy]]
* [[Zeýtun täji]]

| group3 = [[Milli Olimpiýa komiteti|Ýurtlar]]
| list3 =
* [[Tomusky Olimpiýa oýunlaryna gatnaşan ýurtlaryň sanawy|Tomusky Olimpiýa oýunlary]]
* [[Gyşky Olimpiýa oýunlaryna gatnaşan ýurtlaryň sanawy|Gyşky Olimpiýa oýunlary]]
* [[Gyşky Olimpiýa oýunlarynda tropiki ýurtlar|tropiki ýurtlar]]
* [[HOK ýurt kodlarynyň sanawy|Ýurt kodlary]]

| group4 = [[Olimpiýa oýunlaryny geçiren şäherleriň sanawy|Geçiriji şäherler]]
| list4 =
* [[Olimpiýa oýunlary üçin ýüz tutmalar|Ýüz tutmalar]]
* [[Ýaşlar Olimpiýa oýunlary üçin ýüz tutmalar|ýaşlar]]
* [[Olimpiýa desgalarynyň sanawy|Desgalar]]
* [[Ýaşlar Olimpiýa desgalarynyň sanawy|ýaşlar]]
* [[Olimpiýa stadiony]]

| group5 = [[Olimpiýa oýunlarynyň dabaralary|Dabaralar]]
| list5 =
* [[Olimpiýa oýunlaryny açan adamlaryň sanawy|Olimpiýa oýunlaryny açan adamlar]]
* [[Olimpiýa fakel estafetalarynyň sanawy|Fakel estafeta ýaryşlary]]
* [[Olimpiýa we Paralimpiýa fakelleriniň dizaýnlarynyň sanawy|Fakelleriň dizaýnlary]]
* [[Olimpiýa gazanyny ýakan fakel göterijileriň sanawy|Olimpiýa gazanyny ýakanlar]]
* [[Olimpiýa massasy]]

| group6 = Köpçülikleýin habar beriş serişdeleri
| list6 =
* [[Telewideniýede Olimpiýa oýunlary|Telewideniýe]]
* [[Olimpiýa ýaýlym hyzmatlary]]
* [[Olimpiýa kanaly]]
* [[Olimpiýa kanaly (Amerikan teleýaýlymy)|Amerikan]]
* [[Olimpiýa oýunlarynyň sosial mediadaky beýan edilişi|Sosial media]]
* Filmler
* [[Tomusky Olimpiýa oýunlary baradaky dokumental filmleriň sanawy|tomusky]]
* [[Gyşky Olimpiýa oýunlary baradaky dokumental filmleriň sanawy|gyşky]]
* [[Olimpiýa wideo oýunlarynyň sanawy|Wideo oýunlary]]

| group7 = [[Olimpiýa nyşanlary|Nyşanlar]]
| list7 =
* [[Olimpiýa ody|Ot]]
* [[Olimpiada]]
* [[Olimpiýa kasamy|Kasam]]
* [[Olimpiýa aýdymlarynyň we gimnleriniň sanawy|Aýdymlar we gimnler]]
* [[Olimpiýa gimni|Gimn]]
* [[Olimpiýa nyşany|Nyşan]]
* [[Olimpiýa posteri|Poster]]
* [[Olimpiýa talismanlary|Talismanlar]]
* [[Olimpiýa tatuirowkasy|Tatuirowka]]
* Teňňeler
* [[Tomusky Olimpiýa teňňeleri|tomusky (2000-nji ýyla çenli)]]
* [[Tomusky Olimpiýa teňňeleri (2000-nji ýyldan häzirki wagta çenli)|tomusky (2000-nji ýyldan häzirki wagta çenli)]]
* [[Gyşky Olimpiýa teňňeleri|gyşky]]
* [[Pýer de Kuberten medaly]]
* [[Olimpiýa kubogy]]
* [[Olimpiýa hyzmat diplomy]]
* [[Olimpiýa laury]]
* [[Olimpiýa ordeni]]
* [[Zeýtun täji]]

| group8 = Beýlekiler
| list8 =
* [[Tomusky Olimpiýa oýunlarynda sungat ýaryşlary|Olimpiýa oýunlaryndaky sungat ýaryşlary]]
* [[Sungat ýaryşlarynda Olimpiýa medalçylarynyň sanawy|medalçylar]]
* [[Olimpiýa oýunlaryndaky dawa-jenjelleriň, jedelleriň we wakalaryň sanawy|Dawa-jenjeller we jedeller]]
* [[Olimpiýa oýunlarynda antisemitizm|antisemitizm]]
* [[Kolonializm we Olimpiýa oýunlary|kolonializm]]
* [[Olimpiýa oýunlarynda doping|doping]]
* [[Olimpiýa we Paralimpiýa oýunlarynda ölümler|Ölümler]]
* [[Birinji jahan urşunda öldürilen olimpiýaçylaryň sanawy|Birinji jahan urşy]]
* [[Ikinji jahan urşunda öldürilen olimpiýaçylaryň sanawy|Ikinji jah
an urşy]]
 [[Olimpiýa oýunlaryna aýallaryň gatnaşmagy|Aýallaryň gatnaşmagy]]

| group9= Baglanyşykly
| list9 =
* [[Paralimpiýa oýunlary]]
* Kontinental
* [[Afrika oýunlary|Afrika]]
* [[Aziýa oýunlary|Aziýa]]
* [[Ýewropa oýunlary|Ýewropa]]
* [[Ýuwaş umman oýunlary|Ýuwaş umman]]
* [[Panamerika oýunlary|Panamerika]]
* [[Olimpiýa eSport seriýasy]]
* [[Olimpiýa eSport oýunlary]]
* [[Deaflimpiýa]]
* [[Ýörite Olimpiýa oýunlary]]
* [[1906-njy ýylyň aralyk Olimpiýa oýunlary]]
* [[Gadymy Olimpiýa oýunlary]]
* [[COVID-19 pandemiýasynyň sporta täsiri]]
}}

| list2 = {{Navbox|child

| title = Olimpiýa oýunlary
| state =  plain

| titlestyle = background: #D5E6FF
| basestyle = background: #DDEBFF
| listclass = plainlist wraplinks
| belowclass = hlist
| belowstyle = background: #D5E6FF
| groupwidth = 6em

| group1 = [[Tomusky Olimpiýa oýunlary|Tomusky]]
| list1 =
{{Div col|colwidth=15em}}
* [[1896 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1896 Afiny]]
* [[1900 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1900 Pariž]]
* [[1904 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1904 Sent-Luis]]
* [[1908 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1908 London]]
* [[1912 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1912 Stokgolm]]
* [[1916 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|{{color|gray|1916 Berlin}}]]{{efn|name=WW1|[[Birinji jahan urşy]] sebäpli geçirilmedi}}
* [[1920 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1920 Antwerpen]]
* [[1924 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1924 Pariž]]
* [[1928 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1928 Amsterdam]]
* [[1932 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1932 Los-Anjeles]]
* [[1936 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1936 Berlin]]
* [[1940 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|{{color|gray|1940 Tokio}}]]{{efn|name=WW2|[[Ikinji jahan urşy]] sebäpli geçirilmedi}}
* [[1944 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|{{color|gray|1944 London}}]]{{efn|name=WW2}}
* [[1948 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1948 London]]
* [[1952 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1952 Helsinki]]
* [[1956 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1956 Melburn]]
* [[1960 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1960 Rim]]
* [[1964 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1964 Tokio]]
* [[1968 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1968 Mehiko]]
* [[1972 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1972 Mýunhen]]
* [[1976 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1976 Monreal]]
* [[1980 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1980 Moskwa]]
* [[1984 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1984 Los-Anjeles]]
* [[1988 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1988 Seul]]
* [[1992 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1992 Barselona]]
* [[1996 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1996 Atlanta]]
* [[2000 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2000 Sidneý]]
* [[2004 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2004 Afiny]]
* [[2008 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2008 Pekin]]
* [[2012 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2012 London]]
* [[2016 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2016 Rio-de-Žaneýro]]
* [[2020 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2020 Tokio]]
* [[2024 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2024 Pariž]]
* ''[[2028 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2028 Los-Anjeles]]''
* ''[[2032 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2032 Brisben]]''
* ''[[2036 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2036 geçiriljek ýeri kesgitlenmedi]]''
{{Div col end}}

| group2 = [[Gyşky Olimpiýa oýunlary|Gyşky]]
| list2 =
{{Div col|colwidth=15em}}
* [[1924 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1924 Şamoni]]
* [[1928 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1928 Sankt-Morits]]
* [[1932 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1932 Leýk-Plesid]]
* [[1936 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1936 Garmiş-Partenkirhen]]
* [[1940 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|{{color|gray|1940 Sapporo}}]]{{efn|name=WW2}}
* [[1944 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|{{color|gray|1944 Kortina d'Ampezzo}}]]{{efn|name=WW2}}
* [[1948 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1948 Sankt-Morits]]
* [[1952 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1952 Oslo]]
* [[1956 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1956 Kortina d'Ampezzo]]
* [[1960 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1960 Skou-Welli]]
* [[1964 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1964 Innsbruk]]
* [[1968 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1968 Grenobl]]
* [[1972 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1972 Sapporo]]
* [[1976 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1976 Innsbruk]]
* [[1980 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1980 Leýk-Plesid]]
* [[1984 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1984 Saraýewo]]
* [[1988 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1988 Kalgari]]
* [[1992 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1992 Alberwill]]
* [[1994 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1994 Lillehammer]]
* [[1998 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1998 Nagano]]
* [[2002 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2002 Solt-Leýk-Siti]]
* [[2006 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2006 Turin]]
* [[2010 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2010 Wankuwer]]
* [[2014 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2014 Soçi]]
* [[2018 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2018 Pýongçang]]
* [[2022 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2022 Pekin]]
* [[2026 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2026 Milan we Kortina d'Ampezzo]]
* ''[[2030 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2030 Alp daglary]]''
* ''[[2034 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2034 Ýuta]]''
* ''[[2038 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2038 geçiriljek ýeri kesgitlenmedi]]''
{{Div col end}}
}}

| list3 = {{Navbox|child

| title = [[Ýaşlar Olimpiýa oýunlary]]
| state =  plain

| aboveclass = hlist
| abovestyle = background: #D5E6FF
| titlestyle = background: #D5E6FF
| basestyle = background: #DDEBFF
| listclass = plainlist wraplinks
| belowclass = hlist
| belowstyle = background: #D5E6FF
| groupwidth = 6em

| group1 = Tomusky
| list1 =
{{Div col|colwidth=15em}}
* [[2010 ýylky tomusky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2010 Singapur]]
* [[2014 ýylky tomusky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2014 Nanjing]]
* [[2018 ýylky tomusky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2018 Buenos-Aýres]]
* ''[[2026 ýylky tomusky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2026 Dakar]]''
* ''[[2030 ýylky tomusky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2030]]''
{{Div col end}}

| group2 = Gyşky
| list2 =
{{Div col|colwidth=15em}}
* [[2012 ýylky gyşky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2012 Innsbruk]]
* [[2016 ýylky gyşky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2016 Lillehammer]]
* [[2020 ýylky gyşky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2020 Lozanna]]
* [[2024 ýylky gyşky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2024 Gangwon]]
* ''[[2028 ýylky gyşky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2028 Dolomitler we Waltellina]]''
{{Div col end}}

| below =
}}

| below =
* '''{{portal-inline|size=small|Olimpiýa oýunlary|text=Portal}}'''
* {{Category-inline|Tomusky Olimpiýa oýunlary|'''Kategoriýa'''}}
* {{Commons category-inline|short=yes|Summer Olympics|'''Commons''' }}
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fi6uolsp8tt4s3brjpwtn84gvsdwq0o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271139</id>
      <parentid>271138</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T07:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <origin>271139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11515" sha1="iphytkqop0v5icyqlv5jq51qgoblndk" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Olimpiýa oýunlary
| title = [[File:Olympic rings without rims.svg|30px]] [[Olimpiýa oýunlary]]
| state = {{{state|autocollapse}}}

| aboveclass = hlist
| abovestyle = background: #D5E6FF
| titlestyle = background: #BFD7FF
| basestyle = background: #DDEBFF
| listclass = plainlist wraplinks
| belowclass = hlist
| belowstyle = background: #BFD7FF
| groupwidth = 6em

| above =
* '''[[Olimpiýa sport görnüşleri|Olimpiýa sportlary]]'''
* '''[[Olimpiýaçylyk]]'''

| list1 = {{Navbox|child
| basestyle = background: #DDEBFF
| listclass = hlist
| groupwidth = 6em

| group1 = [[Halkara Olimpiýa komiteti|HOK]]
| list1 =
* [[Olimpiýa Hartiýasy|Hartiýa]]
* [[Olimpiýa kongresi]]
* [[HOK ýygnaklarynyň sanawy|HOK ýygnaklary]]
* [[Halkara sport federasiýalarynyň sanawy|Halkara sport federasiýalary]]

| group2 = [[Olimpiýa medaly|Medallar]]
| list2 =
* [[Olimpiýa medallarynyň tablisasy|Medallar tablisasy]]
* [[Olimpiýa oýunlarynyň ähli döwürler boýunça medallar tablisasy|Ähli döwürler boýunça medallar tablisasy]]
* [[Ýaşlar Olimpiýa oýunlarynyň ähli döwürler boýunça medallar tablisasy|ýaşlar]]
* [[Gazanylan medallar boýunça Olimpiýa toparlarynyň sanawy|Olimpiýa oýunlary boýunça medallar tablisasynyň öňdebaryjylary]]
* [[Olimpiýa medalçylarynyň sanawlary|Medalçylar]]
* [[Ýaşlar Olimpiýa medalçylarynyň sanawlary|ýaşlar]]
* [[Olimpiýa oýunlarynda medallar boýunça deňleşmeleriň sanawy|Medallar boýunça deňleşmeler]]
* [[Ýurtlar boýunça Olimpiýa medalçylaryna berilýän höweslendirmeler|Ýurtlar boýunça höweslendirmeler]]
* [[Yzyna alnan Olimpiýa medallarynyň sanawy|Yzyna alnan medallar]]
* [[Olimpiýa diplomy|Olimpiýa diplomy]]
* [[Zeýtun täji]]

| group3 = [[Milli Olimpiýa komiteti|Ýurtlar]]
| list3 =
* [[Tomusky Olimpiýa oýunlaryna gatnaşan ýurtlaryň sanawy|Tomusky Olimpiýa oýunlary]]
* [[Gyşky Olimpiýa oýunlaryna gatnaşan ýurtlaryň sanawy|Gyşky Olimpiýa oýunlary]]
* [[Gyşky Olimpiýa oýunlarynda tropiki ýurtlar|tropiki ýurtlar]]
* [[HOK ýurt kodlarynyň sanawy|Ýurt kodlary]]

| group4 = [[Olimpiýa oýunlaryny geçiren şäherleriň sanawy|Geçiriji şäherler]]
| list4 =
* [[Olimpiýa oýunlary üçin ýüz tutmalar|Ýüz tutmalar]]
* [[Ýaşlar Olimpiýa oýunlary üçin ýüz tutmalar|ýaşlar]]
* [[Olimpiýa desgalarynyň sanawy|Desgalar]]
* [[Ýaşlar Olimpiýa desgalarynyň sanawy|ýaşlar]]
* [[Olimpiýa stadiony]]

| group5 = [[Olimpiýa oýunlarynyň dabaralary|Dabaralar]]
| list5 =
* [[Olimpiýa oýunlaryny açan adamlaryň sanawy|Olimpiýa oýunlaryny açan adamlar]]
* [[Olimpiýa fakel estafetalarynyň sanawy|Fakel estafeta ýaryşlary]]
* [[Olimpiýa we Paralimpiýa fakelleriniň dizaýnlarynyň sanawy|Fakelleriň dizaýnlary]]
* [[Olimpiýa gazanyny ýakan fakel göterijileriň sanawy|Olimpiýa gazanyny ýakanlar]]
* [[Olimpiýa massasy]]

| group6 = Köpçülikleýin habar beriş serişdeleri
| list6 =
* [[Telewideniýede Olimpiýa oýunlary|Telewideniýe]]
* [[Olimpiýa ýaýlym hyzmatlary]]
* [[Olimpiýa kanaly]]
* [[Olimpiýa kanaly (Amerikan teleýaýlymy)|Amerikan]]
* [[Olimpiýa oýunlarynyň sosial mediadaky beýan edilişi|Sosial media]]
* Filmler
* [[Tomusky Olimpiýa oýunlary baradaky dokumental filmleriň sanawy|tomusky]]
* [[Gyşky Olimpiýa oýunlary baradaky dokumental filmleriň sanawy|gyşky]]
* [[Olimpiýa wideo oýunlarynyň sanawy|Wideo oýunlary]]

| group7 = [[Olimpiýa nyşanlary|Nyşanlar]]
| list7 =
* [[Olimpiýa ody|Ot]]
* [[Olimpiada]]
* [[Olimpiýa kasamy|Kasam]]
* [[Olimpiýa aýdymlarynyň we gimnleriniň sanawy|Aýdymlar we gimnler]]
* [[Olimpiýa gimni|Gimn]]
* [[Olimpiýa nyşany|Nyşan]]
* [[Olimpiýa posteri|Poster]]
* [[Olimpiýa talismanlary|Talismanlar]]
* [[Olimpiýa tatuirowkasy|Tatuirowka]]
* Teňňeler
* [[Tomusky Olimpiýa teňňeleri|tomusky (2000 ýyla çenli)]]
* [[Tomusky Olimpiýa teňňeleri (2000 ýyldan häzirki wagta çenli)|tomusky (2000 ýyldan häzirki wagta çenli)]]
* [[Gyşky Olimpiýa teňňeleri|gyşky]]
* [[Pýer de Kuberten medaly]]
* [[Olimpiýa kubogy]]
* [[Olimpiýa hyzmat diplomy]]
* [[Olimpiýa laury]]
* [[Olimpiýa ordeni]]
* [[Zeýtun täji]]

| group8 = Beýlekiler
| list8 =
* [[Tomusky Olimpiýa oýunlarynda sungat ýaryşlary|Olimpiýa oýunlaryndaky sungat ýaryşlary]]
* [[Sungat ýaryşlarynda Olimpiýa medalçylarynyň sanawy|medalçylar]]
* [[Olimpiýa oýunlaryndaky dawa-jenjelleriň, jedelleriň we wakalaryň sanawy|Dawa-jenjeller we jedeller]]
* [[Olimpiýa oýunlarynda antisemitizm|antisemitizm]]
* [[Kolonializm we Olimpiýa oýunlary|kolonializm]]
* [[Olimpiýa oýunlarynda doping|doping]]
* [[Olimpiýa we Paralimpiýa oýunlarynda ölümler|Ölümler]]
* [[Birinji jahan urşunda öldürilen olimpiýaçylaryň sanawy|Birinji jahan urşy]]
* [[Ikinji jahan urşunda öldürilen olimpiýaçylaryň sanawy|Ikinji jahan urşy]]
* [[Olimpiýa oýunlaryna aýallaryň gatnaşmagy|Aýallaryň gatnaşmagy]]

| group9= Baglanyşykly
| list9 =
* [[Paralimpiýa oýunlary]]
* Kontinental
* [[Afrika oýunlary|Afrika]]
* [[Aziýa oýunlary|Aziýa]]
* [[Ýewropa oýunlary|Ýewropa]]
* [[Ýuwaş umman oýunlary|Ýuwaş umman]]
* [[Panamerika oýunlary|Panamerika]]
* [[Olimpiýa eSport seriýasy]]
* [[Olimpiýa eSport oýunlary]]
* [[Deaflimpiýa]]
* [[Ýörite Olimpiýa oýunlary]]
* [[1906 ýylyň aralyk Olimpiýa oýunlary]]
* [[Gadymy Olimpiýa oýunlary]]
* [[COVID-19 pandemiýasynyň sporta täsiri]]
}}

| list2 = {{Navbox|child

| title = Olimpiýa oýunlary
| state =  plain

| titlestyle = background: #D5E6FF
| basestyle = background: #DDEBFF
| listclass = plainlist wraplinks
| belowclass = hlist
| belowstyle = background: #D5E6FF
| groupwidth = 6em

| group1 = [[Tomusky Olimpiýa oýunlary|Tomusky]]
| list1 =
{{Div col|colwidth=15em}}
* [[1896 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1896 Afiny]]
* [[1900 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1900 Pariž]]
* [[1904 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1904 Sent-Luis]]
* [[1908 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1908 London]]
* [[1912 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1912 Stokgolm]]
* [[1916 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|{{color|gray|1916 Berlin}}]]
* [[1920 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1920 Antwerpen]]
* [[1924 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1924 Pariž]]
* [[1928 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1928 Amsterdam]]
* [[1932 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1932 Los-Anjeles]]
* [[1936 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1936 Berlin]]
* [[1940 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|{{color|gray|1940 Tokio}}]]
* [[1944 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|{{color|gray|1944 London}}]]
* [[1948 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1948 London]]
* [[1952 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1952 Helsinki]]
* [[1956 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1956 Melburn]]
* [[1960 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1960 Rim]]
* [[1964 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1964 Tokio]]
* [[1968 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1968 Mehiko]]
* [[1972 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1972 Mýunhen]]
* [[1976 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1976 Monreal]]
* [[1980 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1980 Moskwa]]
* [[1984 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1984 Los-Anjeles]]
* [[1988 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1988 Seul]]
* [[1992 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1992 Barselona]]
* [[1996 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|1996 Atlanta]]
* [[2000 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2000 Sidneý]]
* [[2004 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2004 Afiny]]
* [[2008 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2008 Pekin]]
* [[2012 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2012 London]]
* [[2016 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2016 Rio-de-Žaneýro]]
* [[2020 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2020 Tokio]]
* [[2024 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2024 Pariž]]
* ''[[2028 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2028 Los-Anjeles]]''
* ''[[2032 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2032 Brisben]]''
* ''[[2036 ýylky tomusky Olimpiýa oýunlary|2036 geçiriljek ýeri kesgitlenmedi]]''
{{Div col end}}

| group2 = [[Gyşky Olimpiýa oýunlary|Gyşky]]
| list2 =
{{Div col|colwidth=15em}}
* [[1924 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1924 Şamoni]]
* [[1928 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1928 Sankt-Morits]]
* [[1932 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1932 Leýk-Plesid]]
* [[1936 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1936 Garmiş-Partenkirhen]]
* [[1940 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|{{color|gray|1940 Sapporo}}]]
* [[1944 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|{{color|gray|1944 Kortina d'Ampezzo}}]]
* [[1948 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1948 Sankt-Morits]]
* [[1952 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1952 Oslo]]
* [[1956 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1956 Kortina d'Ampezzo]]
* [[1960 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1960 Skou-Welli]]
* [[1964 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1964 Innsbruk]]
* [[1968 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1968 Grenobl]]
* [[1972 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1972 Sapporo]]
* [[1976 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1976 Innsbruk]]
* [[1980 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1980 Leýk-Plesid]]
* [[1984 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1984 Saraýewo]]
* [[1988 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1988 Kalgari]]
* [[1992 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1992 Alberwill]]
* [[1994 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1994 Lillehammer]]
* [[1998 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|1998 Nagano]]
* [[2002 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2002 Solt-Leýk-Siti]]
* [[2006 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2006 Turin]]
* [[2010 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2010 Wankuwer]]
* [[2014 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2014 Soçi]]
* [[2018 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2018 Pýongçang]]
* [[2022 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2022 Pekin]]
* [[2026 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2026 Milan we Kortina d'Ampezzo]]
* ''[[2030 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2030 Alp daglary]]''
* ''[[2034 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2034 Ýuta]]''
* ''[[2038 ýylky gyşky Olimpiýa oýunlary|2038 geçiriljek ýeri kesgitlenmedi]]''
{{Div col end}}
}}

| list3 = {{Navbox|child

| title = [[Ýaşlar Olimpiýa oýunlary]]
| state =  plain

| aboveclass = hlist
| abovestyle = background: #D5E6FF
| titlestyle = background: #D5E6FF
| basestyle = background: #DDEBFF
| listclass = plainlist wraplinks
| belowclass = hlist
| belowstyle = background: #D5E6FF
| groupwidth = 6em

| group1 = Tomusky
| list1 =
{{Div col|colwidth=15em}}
* [[2010 ýylky tomusky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2010 Singapur]]
* [[2014 ýylky tomusky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2014 Nanjing]]
* [[2018 ýylky tomusky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2018 Buenos-Aýres]]
* ''[[2026 ýylky tomusky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2026 Dakar]]''
* ''[[2030 ýylky tomusky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2030]]''
{{Div col end}}

| group2 = Gyşky
| list2 =
{{Div col|colwidth=15em}}
* [[2012 ýylky gyşky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2012 Innsbruk]]
* [[2016 ýylky gyşky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2016 Lillehammer]]
* [[2020 ýylky gyşky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2020 Lozanna]]
* [[2024 ýylky gyşky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2024 Gangwon]]
* ''[[2028 ýylky gyşky ýaşlar Olimpiýa oýunlary|2028 Dolomitler we Waltellina]]''
{{Div col end}}

| below =
}}

| below =
* '''{{portal-inline|size=small|Olimpiýa oýunlary|text=Portal}}'''
* {{Category-inline|Tomusky Olimpiýa oýunlary|'''Kategoriýa'''}}
* {{Commons category-inline|short=yes|Summer Olympics|'''Commons''' }}
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iphytkqop0v5icyqlv5jq51qgoblndk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olimpiýa oýunlary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25104</id>
    <revision>
      <id>271142</id>
      <timestamp>2026-10-03T10:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>11129</id>
      </contributor>
      <comment>Sahypa döretdi, mazmuny: ''''Häzirki zaman Olimpiýa oýunlary''' ({{lang-fr|Jeux olympiques}}) — halkara derejesindäki köp görnüşli sport ýaryşlarynyň toplumydyr. Dünýäniň iň uly sport çäreleriniň hatarynda durýan Olimpiýa oýunlary özboluşly Tomus we Gyş oýunlaryna bölünýär we olaryň her birinde dürli sport görnüşleri boýunça ýaryşlar geçirilýär. Hem höwesjeň, hem-de hünärmen türgenler üçin açyk bolan bu oýunlara müňlerçe türgen we 2...'</comment>
      <origin>271142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11382" sha1="4yd4ue5g1bi3jo0uxj6u7w4qm15x5xk" xml:space="preserve">'''Häzirki zaman Olimpiýa oýunlary''' ({{lang-fr|Jeux olympiques}}) — halkara derejesindäki köp görnüşli sport ýaryşlarynyň toplumydyr. Dünýäniň iň uly sport çäreleriniň hatarynda durýan Olimpiýa oýunlary özboluşly Tomus we Gyş oýunlaryna bölünýär we olaryň her birinde dürli sport görnüşleri boýunça ýaryşlar geçirilýär. Hem höwesjeň, hem-de hünärmen türgenler üçin açyk bolan bu oýunlara müňlerçe türgen we 200-den gowrak topar gatnaşýar; her bir topar haýsydyr bir garaşsyz döwleti ýa-da territoriýany jemleýär. Oýunlar köplenç, ýöne hemişe däl, geçirilýän ýylynda dünýä çempionatlarynyň ornuny tutýar. Tomus we Gyş Olimpiýa oýunlarynyň her biri dört ýyldan bir gezek geçirilýär we olar dört ýyllyk Olimpiýa sikliniň (Olimpiadanyň) dowamynda biri-birinden iki ýyl tapawut bilen guralýar. Bu tertip 1994-nji ýyldaky Gyş Olimpiýa oýunlaryndan bäri hereket edýär; ondan öň Tomus we Gyş oýunlary şol bir ýylda geçirilýärdi.

Olaryň döredilmegine Gresiýanyň Olimpiýa şäherçesinde b.e. öňki VIII asyrdan b.e.-niň IV asyryna çenli geçirilen gadymy Olimpiýa oýunlary ylham berdi. Baron Pýer de Kuberten 1894-nji ýylda Halkara Olimpiýa Komitetini (HOK) esaslandyrdy, bu bolsa 1896-njy ýylda Afinada ilkinji häzirki zaman oýunlarynyň geçirilmegine ýol açdy. HOK Olimpiýa oýunlaryna gatnaşýan ähli guramalary we şahslary öz içine alýan Olimpiýa hereketiniň dolandyryjy edarasydyr. Olimpiýa Hartiýasy oýunlaryň gurluşyny we ygtyýarlyklaryny kesgitleýär.

XX we XXI asyrlarda Olimpiýa hereketiniň ösüşi Olimpiýa oýunlarynda köp sanly üýtgeşmeleriň bolup geçmegine getirdi. Bu üýtgeşmeleriň käbirlerine gar we buz sport görnüşleri üçin Gyş Olimpiýa oýunlarynyň, maýyplygy bolan türgenler üçin Paralimpiýa oýunlarynyň, 14-18 ýaş aralygyndaky türgenler üçin Ýetginjekleriň Olimpiýa oýunlarynyň, bäş sany Kontinental oýunlaryň (Panamerikan, Afrika, Aziýa, Ýewropa we Ýuwaş umman sebitiniň oýunlary) we Olimpiýa oýunlarynda bäsleşilmeýän sport görnüşleri üçin Dünýä oýunlarynyň döredilmegi degişlidir. Şeýle hem, HOK &quot;Deaflympics&quot; (eşidiş kynçylygy bolanlar üçin oýunlar) we Ýörite Olimpiýa oýunlaryny goldaýar. HOK dürli ykdysady, syýasy we tehnologik ösüşlere uýgunlaşdy. Hwesewärler üçin bellenen düzgünleriň nädogry ulanylmagy Halkara Olimpiýa Komitetini (HOK) Kuberteniň göz öňünde tutan arassa höwesewärlik ýörelgesinden ýüz öwrüp, professional türgenleriň hem Oýunlara gatnaşmagyna rugsat bermäge iterdi. Köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ähmiýetiniň artmagy korporatiw hemaýatkärlik we Oýunlaryň umumy täjirleşdirilmegi ýaly meseleleri ýüze çykardy. Birinji we Ikinji jahan uruşlary sebäpli 1916, 1940 we 1944-nji ýyllardaky Olimpiýa oýunlary geçirilmedi; Sowuk uruş döwründäki giň gerimli boýkotlar 1980 we 1984-nji ýyllardaky Olimpiýa oýunlaryna gatnaşygy çäklendirdi; şeýle-de, COVID-19 bilen baglanyşykly çäklendirmeler sebäpli 2020-nji ýyldaky Olimpiýa oýunlary 2021-nji ýyla geçirilip goýuldy.

Olimpiýa hereketi halkara sport federasiýalaryndan (IF), Milli Olimpiýa komitetlerinden (NOC) we her bir Olimpiýa oýunlarynyň guramaçylyk komitetlerinden ybaratdyr. Karar kabul ediji edara hökmünde, Halkara Olimpiýa Komitetiniň (HOK) üstüne her oýunlar üçin kabul ediji şäheri saýlamak we Olimpiýa Hartasyna laýyklykda oýunlary guramak hem-de maliýeleşdirmek borjy ýüklenendir. Şeýle hem, HOK oýunlarda bäsleşiljek sport görnüşlerinden ybarat bolan Olimpiýa maksatnamasyny kesgitleýär. Olimpiýa baýdagy, Olimpiýa alawy we maşal estafetasy, şeýle-de açylyş we ýapylyş dabaralary ýaly birnäçe Olimpiýa däp-dessurlary we nyşanlary bar. 2020-nji ýyldaky Tomusky Olimpiýa oýunlarynda we 2022-nji ýyldaky Gyşky Olimpiýa oýunlarynda jemi 14 000-den gowrak türgen 40 dürli sport görnüşi boýunça 448 ýaryşda bäsleşdi. Her ýaryşda birinji, ikinji we üçünji orunlary eýelänler degişlilikde altyn, kümüş we bürünç Olimpiýa medallaryna eýe bolýarlar.

1996-njy ýyldaky Tomusky Olimpiýa oýunlaryndan bäri oýunlar şeýle bir giň gerime eýe boldy welin, häzirki wagtda diýen ýaly ähli döwletler olarda wekilçilik edýär; köplenç koloniýalara we daşary ýurtlardaky territoriýalara öz toparlaryny goýmaga rugsat berilýär. Bu ösüş boýkotlar, doping, oýunlaryň netijesini öňünden kesgitlemek (şertli oýunlar), parahorluk we terrorçylyk ýaly köp sanly kynçylyklary hem-de jedelli meseleleri ýüze çykardy. Her iki ýyldan bir gezek geçirilýän Olimpiýa oýunlary we olaryň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde giňden görkezilmegi türgenlere milli we halkara derejesinde meşhurlyk gazanmaga mümkinçilik döredýär. Şeýle hem, oýunlar kabul ediji şähere we ýurda özlerini dünýä tanatmak üçin mümkinçilik berýär.

Olimpiýa oýunlary halkara hyzmatdaşlygyny we medeni alyş-çalyşy ösdürýän möhüm global çärä öwrüldi. Şol bir wagtyň özünde, Olimpiýa oýunlaryny kabul etmek şäher üçin möhüm ykdysady peýdalary we kynçylyklary hem getirip biler; bu bolsa infrastruktura, syýahatçylyga we ýerli ilata täsir edýär.

== Gadymy Olimpiýa oýunlary ==
{{main|Gadymy Olimpiýa oýunlary}}
Gresiýanyň Olimpiýa şäherindäki Gadymy Olimpiýa oýunlarynyň stadiony

&quot;Gadymy Olimpiýa oýunlary&quot; (gadymy grekçe: τὰ Ὀλύμπια, ta Olympia) Gresiýanyň Olimpiýa şäherindäki Zewsiň ybadathanasynda her dört ýyldan bir gezek geçirilýän dini we sport baýramçylyklarydy. Baýramçylygyň wagty çylşyrymly formula esasynda kesgitlenýärdi; şol formula görä, baýramçylygyň ortaky bölegi tomusky gün duruşyndan (solstisiýadan) soňky ikinji doly aýyň döwrüne — adatça awgustyň ahyryna ýa-da sentýabryň başyna — gabat gelýärdi. Bu waka &quot;ýyllyk hasyl ýygymyndan soň, ýöne zeýtun ýygymyndan öň&quot; bolup geçýärdi. Baýramçylygyň senelerini yglan etmek üçin Elis şäherinden jarçylar iberilýärdi. Ilki bilen ýaryşlara diňe &quot;erkin doglan grek ene-atanyň kanuny ogullary&quot; gatnaşyp bilýärdi. Emma Makedoniýa we soňra Rim Gresiýany basyp alandan soň, Olimpiýa oýunlarynyň on sany emin agzasy öňki talaplary ýumşatdylar we grek dilinde gürläp bilýän islendik adama gatnaşmaga rugsat berdiler. On müňlerçe grek baýramçylyga gatnaşmak üçin kyn ýoly geçip, Olimpiýa gelýärdi. Käbir çeşmeler gatnaşanlaryň sanynyň 40 000-e ýetendigini aýdýar. Bu oýunlarda esasan ýeňil atletika görnüşleri, şeýle hem göreş we pankration ýaly göreş sungatlary, at we arabaly at ýaryşlary ýaly çäreler geçirilýärdi. Oýunlar dowam edýän döwründe gatnaşyjy şäher-döwletleriň arasyndaky ähli gapma-garşylyklaryň oýunlar tamamlanýança togtadylandygy barada köp ýazylypdyr. Harby hereketleriň bu görnüşde togtadylmagy Olimpiýa parahatçylygy ýa-da ylalaşygy diýlip atlandyrylýardy. Bu düşünje häzirki zaman rowaýatydyr, sebäbi grekler hiç haçan özara uruşlaryny togtatmandylar. Ylalaşyk diňe Olimpiýa barýan dini zyýaratçylara uruş gidýän sebitlerden hiç hili päsgelçiliksiz geçmäge rugsat berýärdi, sebäbi olar Zewsiň goragy astyndady.

Olimpiýa oýunlarynyň gelip çykyşy syrlar we rowaýatlar bilen örtülendir; iň meşhur rowaýatlaryň biri Herakly we onuň kakasy Zewsi bu oýunlaryň esaslandyryjylary hasaplaýar. Rowaýata görä, oýunlara ilkinji gezek &quot;Olimpiýa&quot; adyny beren we olary her dört ýyldan bir gezek geçirmek däbini ýola goýan hut Herakldyr. Şol rowaýatda aýdylmagyna görä, Herakl özüniň on iki sany beýik işini (podwigini) tamamlanyndan soň, Zewsiň hormatyna Olimpiýa stadionyňy gurupdyr. Gurluşyk tamamlanandan soň, ol göni ugur boýunça 200 ädim ýöräp, bu aralygy &quot;stadion&quot; (gadymy grekçe: στάδιον, latynça: stadium, ýagny &quot;tapgyr&quot; ýa-da &quot;aralyk&quot;) diýip atlandyrypdyr; soňra bu söz aralyk ölçeg birligine öwrülipdir. Gadymy Olimpiýa oýunlarynyň başlanýan senesi hökmünde iň giňden kabul edilen sene b.e.ö. 776-njy ýyldyr; bu sene Olimpiýada tapylan we b.e.ö. 776-njy ýyldan başlap her dört ýyldan bir gezek geçirilen ylgaw ýaryşynyň ýeňijileriniň atlaryny öz içine alýan ýazgylara esaslanýar. Ilkinji on üç Olimpiýa oýunlarynda diňe &quot;stadion&quot; ylgaw ýaryşy geçirilipdir, we şol gysga aralyga ylgaw ýaryşyndaky ýeňiş şeýle ýokary bahalandyrylypdyr welin, indiki Olimpiada ýeňijiniň ady bilen atlandyrylypdyr; meselem, &quot;Argosly Ladasyň stadion ýaryşynda ýeňiş gazanan on sekizinji Olimpiadanyň üçünji ýyly&quot;. Gadymy oýunlar wagtyň geçmegi bilen üýtgeşmelere sezewar bolupdyr, ýöne soňlugy bilen olar ylgaw ýaryşlaryny, pentatlony (bökmek, disk we naýza zyňmak, ylgaw we göreşden ybarat bäş görnüşli ýaryş), boks, göreş, pankration we atly ýaryşlary öz içine alypdyr. Rowaýatlara görä, Elis şäherinden bolan aşpez Koroebus ilkinji Olimpiýa çempiony bolupdyr;[24] bu bolsa ýaryşyň diňe aristokratlar bilen çäklenmändigini görkezýär.

Olimpiýa oýunlary düýpli dini ähmiýete eýe bolupdyr. Zewsiň (onuň Olimpiýadaky ybadathanasynda Fidias tarapyndan ýasalan meşhur heýkeli bardy) we Pelopsiň (ilahi gahryman we Olimpiýanyň rowaýaty patyşasy) hormatyna geçirilýän däp-dessur häsiýetli gurbanlyk çäreleri bilen utgaşyklykda guralan sport ýaryşlary, festiwalyň ikinji gününe çenli başlanmandyr. Pelops Pisatis patyşasy Enomaus bilen geçiren arabaly ýaryşy arkaly meşhur bolupdyr. Ýaryşlarda ýeňiş gazananlar hormatlanyp, goşgularda we heýkellerde ebedileşdirilipdir. Olimpiýa oýunlarynda resmi taýdan ýeke-täk baýrak Zewsiň ybadathana çägindäki mukaddes zeýtun agajyndan örülen täç bolsa-da, ýeňijileriň gazanan şöhraty olara öz şäherlerinden we baý hemaýatkärlerden berilýän goldawlar görnüşinde ykdysady baýlyk hem getiripdir. Mysal üçin, Finley we Pleket. 24, 76–82  hem-de Perrottet işlerine serediň. Oýunlar her dört ýyldan bir gezek geçirilipdir we &quot;Olimpiada&quot; diýlip atlandyrylan bu döwür grekler tarapyndan wagt ölçeg birlikleriniň biri hökmünde ulanylypdyr. Oýunlar Panhellen oýunlary (umumy-grek oýunlary) diýlip atlandyrylýan toplumyň bir bölegi bolup, bu toparça Pifiýa, Nemeýa we Istmiýa oýunlaryny hem öz içine alypdyr.

Olimpiýa oýunlary öz üstünliginiň iň ýokary derejesine b.e. öňki VI we V asyrlarda ýetipdir, ýöne soňra Rimlileriň Gresiýada güýç we täsir gazanmagy bilen, oýunlaryň ähmiýeti kem-kemden peselipdir. Oýunlaryň resmi taýdan haçan tamamlanandygy barada alymlaryň arasynda ylalaşyk ýok bolsa-da, iň köp geçirilýän sene 393-nji ýyl bolup, imperator Teodosiý I ähli butparaz kultlary we däp-dessurlary ýok etmek barada perman çykaran wagtydyr. Köplenç agzalýan başga bir sene 426-njy ýyl bolup, onuň mirasdüşeri Teodosiý II ähli grek ybadathanalaryny ýok etmegi buýran wagtydyr.

== Salgylanmalar ==
{{salgylanmalar}}
{{authority control}}
{{Olimpiýa oýunlary}}</text>
      <sha1>4yd4ue5g1bi3jo0uxj6u7w4qm15x5xk</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>