Sefewi döwleti

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tk">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipediýa</sitename>
    <dbname>tkwiki</dbname>
    <base>https://tk.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F_Sahypa</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ýörite</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Çekişme</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Ulanyjy</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Ulanyjy çekişme</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipediýa</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediýa çekişme</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Faýl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Faýl çekişme</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki çekişme</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Şablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Şablon çekişme</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ýardam</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Ýardam çekişme</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoriýa</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoriýa çekişme</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Sefewi döwleti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12655</id>
    <revision>
      <id>271250</id>
      <parentid>271170</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T15:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SurenaThePartianCommander</username>
        <id>34925</id>
      </contributor>
      <comment>Corrected the flag.</comment>
      <origin>271250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18725" sha1="fmvy91dpfm55qobfdvjwih7d2tl9tj6" xml:space="preserve">{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style=&quot;margin: 0.5em 0 1em 1em; background: #ffffff; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''Sefewi Döwleti'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|+&lt;big&gt;'''Döwlet-i Sefewiýýe
|-
|[[Faýl:Safavid Flag.svg|center|Döwlet baýdagy]]
|-
| align=&quot;center&quot; |Döwlet baýdagy
|-
|[[Faýl:Safavid_Empire_1501_1722_AD.png|250px]]
|-
| [[Töwriz]],&lt;ref&gt;http://www.iranicaonline.org/articles/safavids&lt;/ref&gt; [[Yspyhan]]&lt;ref&gt;http://www.iranicaonline.org/articles/isfahan-vii-safavid-period&lt;/ref&gt; şäheri
|-
| [[Şa Ysmaýyl I]]
|-
| [[Azerbaýjan dili]] (Rasmi)&lt;ref&gt;[http://books.google.az/books?id=qwwoozMU0LMC&amp;pg=PA86&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Turko-Persia in Historical Perspective] - &quot;''the Safavid state, which lasted at least until 1722, was essentially a &quot;Turkish&quot; dynasty, with Azeri Turkish (Azerbaijan being the family's home base) as the language of the rulers and the court as well as the Qizilbash military establishment. Shah Ismail wrote poetry in Turkish. The administration nevertheless was Persian, and the Persian language was the vehicle of diplomatic correspondence (insha'), of belles-lettres (adab), and of history (tarikh).''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mazzaoui, Michel B; Canfield, Robert (2002). &quot;Islamic Culture and Literature in Iran and Central Asia in the early modern period&quot;. Turko-Persia in Historical Perspective. [[Cambridge University Press]]. pp. 86–7. ISBN 978-0-521-52291-5. &quot;Safavid power with its distinctive Persian-Shi'i culture, however, remained a middle ground between its two mighty Turkish neighbors. The Safavid state, which lasted at least until 1722, was essentially a &quot;Turkish&quot; dynasty, with Azeri Turkish (Azerbaijan being the family's home base) as the language of the rulers and the court as well as the Qizilbash military establishment. Shah Ismail wrote poetry in Turkish. The administration nevertheless was Persian, and the Persian language was the vehicle of diplomatic correspondence (insha'), of belles-lettres (adab), and of history (tarikh).&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zabiollah Safa (1986), &quot;Persian Literature in the Safavid Period&quot;, The Cambridge History of Iran, vol. 6: The Timurid and Safavid Periods. Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0-521-20094-6, pp. 948–65. P. 950: &quot;In day-to-day affairs, the language chiefly used at the Safavid court and by the great military and political officers, as well as the religious dignitaries, was Turkish, not Persian; and the last class of persons wrote their religious works mainly in Arabic. Those who wrote in Persian were either lacking in proper tuition in this tongue, or wrote outside Iran and hence at a distance from centers where Persian was the accepted vernacular, endued with that vitality and susceptibility to skill in its use which a language can have only in places where it truly belongs.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Savory, Roger (2007). Iran Under the Safavids. Cambridge University Press. p. 213. ISBN 978-0-521-04251-2. &quot;qizilbash normally spoke Azari brand of Turkish at court, as did the Safavid shahs themselves; lack of familiarity with the Persian language may have contributed to the decline from the pure classical standards of former times&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Price, Massoume (2005). Iran's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook. ABC-CLIO. p. 66. ISBN 978-1-57607-993-5. &quot;The Shah was a native Turkic speaker and wrote poetry in the Azerbaijani language.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;Br&gt;[[Parsca]] (Rasmi)&lt;ref&gt;[http://books.google.az/books?id=qwwoozMU0LMC&amp;pg=PA86&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Robert L. Canfield. Turko-Persia in Historical Perspective. Cambridge University Press, Apr 30, 2002]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rudi Matthee, &quot;Safavids&quot; in Encyclopædia Iranica, accessed on April 4, 2010. &quot;The Persian focus is also reflected in the fact that theological works also began to be composed in the Persian language and in that Persian verses replaced Arabic on the coins.&quot; &quot;The political system that emerged under them had overlapping political and religious boundaries and a core language, Persian, which served as the literary tongue, and even began to replace Arabic as the vehicle for theological discourse&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Arnold J. Toynbee, A Study of History, V, pp. 514-15. excerpt: &quot;in the heyday of the Mughal, Safawi, and Ottoman regimes New Persian was being patronized as the language of literae humaniores by the ruling element over the whole of this huge realm, while it was also being employed as the official language of administration in those two-thirds of its realm that lay within the Safawi and the Mughal frontiers&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ronald W Ferrier, The Arts of Persia. Yale University Press. 1989, p. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ruda Jurdi Abisaab. &quot;Iran and Pre-Independence Lebanon&quot; in Houchang Esfandiar Chehabi, Distant Relations: Iran and Lebanon in the Last 500 Years, IB Tauris 2006, p. 76: &quot;Although the Arabic language was still the medium for religious scholastic expression, it was precisely under the Safavids that hadith complications and doctrinal works of all sorts were being translated to Persian. The 'Amili (Lebanese scholars of Shi'i faith) operating through the Court-based religious posts, were forced to master the Persian language; their students translated their instructions into Persian. Persianization went hand in hand with the popularization of 'mainstream' Shi'i belief.&quot;&lt;/ref&gt;
|-
|-
| 2.800.000&amp;nbsp;km² (1512)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arhiw nusgasy |url=http://quizfactz.com/index.php/humanities/history/item/813-top-50-largest-empires-in-history |access-date=2018-03-14 |archive-date=2014-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140822133748/http://quizfactz.com/index.php/humanities/history/item/813-top-50-largest-empires-in-history |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|}

'''Sefewi döwleti''' — Ine şeýle şertlerde [[1502]]-nji ýylda yştymagy gelip çykyşy boýunça eýran-azer bolan [[Ysmaýyl şa|Ysmaýyl]]&lt;nowiki/&gt;yň  baştutanlygynda täze bir döwletiň düýbi tutulýar. Döredenleriň taýpasynyň ady bilen baglanyşykly ol döwlet Sefewiler döwleti ady bilen taryha dolýar. Bu döwleti esaslandyryjy Ysmaýyl şa barada giňişleýin durup geçeliň.

== Ysmaýyl şa ==
Sefewi [[Eýran]] döwletini esaslandyryjy we döwletiň birinji hökümdarydyr. [[Ysmaýyl şa]] [[1487]]-nji ýylda dogulýar. Onuň kakasy Haýdar Sefewiýe dini derwüşçilik toparyny döreden [[1254]]-[[1334]]-nji ýyllarda ýaşap geçen [[Sefi od-Din Ishak]] atly [[Ardabil]]&lt;nowiki/&gt;li şeýh bolupdyr. [[Ysmaýyl  şa]] hem şonuň neberelerinden bolupdyr. Şol derwüşçilik toparynda [[Anatoliýa|Anadoly]]&lt;nowiki/&gt;dan gelen Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň  Mukaddes Ruhnamasynda sanaýan ýedi türkmen taýpasy (şamly, rumly, ustaçly, tekeli, baharly dülkadyr, [[owşar]]) sopy bolupdyrlar.

[[1498]]-[[1500]]-nji ýyllarda [[Akgoýunly döwleti|Akgoýunlylar döwleti]]  ikä bölünmegi  bilen baglanyşykly dörän amatly ýagdaýy ulanyp, 12 ýaşly şa Ysmaýyl öz atalygy [[Hüseýin beg Şamly]]&lt;nowiki/&gt;nyň maslahaty bilen 300 atlysy bilen Ardebile gelýär. Şol ýerde 7 müňli türkmen  goşuny bilen häkimiýet ugrunda urşa başlaýar. Olar [[1501]]-nji ýylda [[Akgoýunly döwleti|Akgoýunlylary]] ýeňip, [[Töwriz]]&lt;nowiki/&gt;e girýärler. Töwrizde Ysmaýyl sefewi şasy diýlip jar edilýär. Ol [[1503]]-nji ýyldan [[1510]]-njy ýyla çenli [[Kazwin]], [[Kum (şäher)|Kum]], [[Yspyhan]], [[Şiraz]], [[Ýezd]], [[Kerman]] ýaly şäherleri, [[Ermenistan]], [[Kürdistan]], [[Yrak]] ýaly ýurtlary basyp alýar. 1510-njy ýylda [[Mary]]&lt;nowiki/&gt;nyň golaýynda [[Horosan]] ugrunda [[Özbegistan|özbek]]  hany [[Şeýbany]] bilen bolan söweşde Şeýbany han öldürilip, [[Seistan]] we Horosan  Sefewi türkmenleriniň döwletiniň  düzümine goşulýar. Köşkde we goşundaky dil  türkmen dilinde bolupdyr. Şa Ysmaýyl şol dilde goşgy ýazypdyr. 1524-nji ýylda şa Ysmaýyl ýogalýar.

Geliň ýeke-ýeke şol döwletiň soňky  hökümdarlarynyň taryhda bitiren işleri barada gürrüň edeliň.

== Tahmasp I ==
Sefewi döwletiniň ikinji hökümdary. [[Tahmasp I]] entek 10 ýaşynda  tagta geçmeli bolýar. Ilkibada ol türkmen hanlarynyň we serdarlarynyň (aýratyn-da rumly we ustaçly) diýeni boýunça ýurdy dolandyrýar. Kämillik ýaşyna ýetenden soňra özbaşdak  dolandyryp başlaýar. Ýöne ol kakasy ýaly başarjaň hökümdar däldi. Onuň gowuşgynsyzlygyndan peýdalanyp birnäçe ýerli hökümdarlar özbaşdak syýasat ýöretmäge ymtylýarlar. [[1538]]-nji ýylda [[Astrabat]]&lt;nowiki/&gt;da [[Muhammet Salyh]] özüni özbaşdak hökümdar diýip yglan edýär. Türkmen Aba Serdar [[1550]]-[[1558]]-nji ýyllarda  şa Tahmaspy birnäçe gezek ýeňlişe sezewar edýär. [[Gilýan]]&lt;nowiki/&gt;da, Şirwanda ýerli hökümdarlar şa Tahmaspa garşy çykýarlar.  Bu ýagdaýlaryň ählisi şa [[TAHMASP I|Tahmasp I]]-niň döwründe da merkezi häkimiýetiň gowşandygyny görkezýär. Onuň alyp baran içeri syýasatynyň netijesinde döwletiniň harby kuwwaty aýratyn-da ykdysady kuwwaty peselýär. Ol ýurduň paýtagtyny [[Töwriz]]&lt;nowiki/&gt;den [[Kazwin]] şäherine geçirýär.

== Ysmaýyl II ==
[[Ysmaýyl II]] Sefewi üçünji hökümdary. Ol [[1576]]-[[1578]]-nji ýyllarda şa bolup, [[Tahmasp I]]-niň ogludyr. Her şa ýogalyp, täze şa tagta geçmeli bolanda ýurtda galagoply ýagdaý döreýärdi. Şa Tahmasp I ýogalansoň soň hem onuň ogly 12 oglunyň haýsysynyň tagta geçmelidigi barada dawalar  başlapdy. Ustaçly türkmenler onuň [[Haýdar Mürze]] atly ogluny goldasa, owşar türkmenleri  şa Ysmaýyly goldady. Şa Ysmaýyl II kakasy dirikä 19 ýyllap tussaglykda bolupdy. Belki tussaghanada oturany üçindir.

[[Ysmaýyl II]] häsiýeti boýunça gazaply, öz 6 doganyny jezalandyryp öldürtmek bilen, halky gorkuzmak üçin köplenç köpçülikleýin jezalandyrmak barada buýruk beren hökümdardyr. Ol iki ýyl çemesi dolandyryp tarpa-taýyn ýogalýar.

==  Muhammet Hudabende ==
[[Muhammet Hudabende]] Sefewi döwletiniň dördünji şasy. Ol [[1578]]-[[1587]]-nji ýyllarda hökümdarlyk edýär. Sefewi döwletiniň ikinji şasy [[Tahmasp I]]-niň ogly.

Muhammet keselbent, özerkli däl adam bolupdyr. Ol köplenç aýalynyň (Hamza we [[Apbas I|Apbas]] atly ogullarynyň ejesiniň) diýeni boýunça ýurdy dolandyrypdyr. Muhammet şanyň [[Hamza Mürze]] atly ogly [[Osman imperiýasy]]&lt;nowiki/&gt;na garşy uruş döwründe  [[Kawkaz]]&lt;nowiki/&gt;da görkezen edermenlikleri, ýeňişleri bilen öz duşmanlaryny  öjükdiripdir. Ony şa tagtyna  geçer öýdüp gorkup Azerbaýjanlylaryň özleri dildüwşik gurap öldürýärler. Muhammet Hudabendäniň döwründe onuň döwleti Kawkazda birnäçe ýerlerini [[Osman imperiýasy]]&lt;nowiki/&gt;na bermäge mejbur bolýar. [[1587]]-nji ýylda Muhammet Hudabende öz goşuny tarapyndan tagtdan agdarylýar we köp wagt geçmänkä aradan çykýar.

==   Apbas şa   ==
[[Apbas I]] [[1581]]-[[1628]]-nji ýyllarda ýaşap geçip, Hudawende şanyň ogludyr.

Abbas şa 16 ýaşynda wagty kakasy öldürilýär we tagta geçýär. Onuň tagta geçen döwri Sefewi döwleti gowşap, agzalalyk güýçlenip, ýurtdan bereket göterilen döwürdi. Azerbaýjanyň gowşamagyndan peýdalanyp [[Osman imperiýasy]] onuň birnäçe ýerlerini basyp alypdy. Şa Abbasyň paýyna çöken ýurdy galkyndyrmak düşdi. Ol birnäçe özgertmeler geçirdi. Goşunda düzgün - tertibi ýola goýdy. Täze goşun bölümlerini döretdi. Salgytlary rejä saldy. Merkezi häkimiýeti berkitdi. Ýerli hökümdarlaryň hukuklaryny çäklendirdi. Pul özgertmesini geçirip, [[Abbasy|''abbasy'']] diýip atlandyrylan täze pul girizdi. Ýollaryň gurluşygyna üns berdi. Ýurduň paýtagty bolan [[Yspyhan]]&lt;nowiki/&gt;y  tas täzeden diýen ýaly gurdy. Suw gurluşyk desgalaryny, bentleri  gurdurdy. Azerbaýjanda geçirilen özgertmeleriň netijesinde kuwwatlanyp tiz ösüp başlady.

[[Apbas I|Şa Abbas]] özüne, döwlete garşy gidenleri rehimsizlik bilen jezalandyrdy. Hat-da ol öz çagalaryna hem rehim etmändir. Uly ogluny öldürip, iki kiçi ogullarynyň gözlerini oýdurandygy onuň gazaplylygyndan nyşandyr.

Ol XVII asyryň başlaryndan başlap Azerbaýjanyň öňki elinden gidiren ýerlerini täzeden eýelemek üçin goňşulary bilen uruşlar alyp bardy. [[Osman imperiýasy]] bilen [[1603]]-[[1612]]-nji, [[1616]]-[[1618]]-nji ýyllarda iki gezek uruş alyp baryp, olaryň netijesinde [[Töwriz]]&lt;nowiki/&gt;i, [[Nahçywan Awtonom Respublikasy|Nahiçewan]]&lt;nowiki/&gt;y, [[Ýerewan]]&lt;nowiki/&gt;y, [[Azerbaýjan|Azerbeýjan]]&lt;nowiki/&gt;y, Gündogar [[Ermenistan]]&lt;nowiki/&gt;y, Gündogar [[Gürjüstan]]&lt;nowiki/&gt;y, [[Lurystan]]&lt;nowiki/&gt;y Azerbaýjanyň eýeledi. Geratyň golaýynda [[Özbegistan|özbek]]&lt;nowiki/&gt;leri ýeňip, olardan Horosany aldy. [[1623]]-nji ýylda [[Osman imperiýasy]] bilen täze urşa başlady. [[Yrak|Yrag]]&lt;nowiki/&gt;y aldy. Dogry bu uruş şa Abbas ýogalan soň [[1639]]-njy ýylda gutardy.

Beýik [[Saparmyrat Nyýazow|Saparmyrat Türkmenbaşy]] [[Mukaddes Ruhnama – milli aňyýet|Mukaddes Ruhnama]]&lt;nowiki/&gt;da Sefewi hökümdarlygy barada söz açyp, Sefewileriň: ''&quot;Iň güýçli döwlet bolan wagty şa Abbasyň wagtyna gabat gelýär, bu pajarlap ösmek tä onuň 1628-nji ýlda ölmüne çenli dowam edýär&quot;'' diýip belleýär.

== Sefi I ==
[[Sefi I]] Sefewi döwletiniň altynjy şasy. Ol [[1629]]-[[1642]]-nji ýyllarda şa bolupdy. Ol [[Apbas I|Abbas I]]-niň uly ogly meşhur [[Sefi Mürzä]]&lt;nowiki/&gt;niň ogludyr. (Sefi Mürzä kakasy Abbas I gepe girip öldürdipdi).

[[SEFI I|Sefi I]] häsiýeti boýunça gaharjaň, ynjyk, rehimsiz , gazaply bolupdyr. Diňe müňkürlik edip, aslynda hiç zat  ýok ýerden döwletiň iň ökde harby  serkerdesi Ymamkuly hany jezalandyryp öldüripdi.

Daşary syýasatda Sefi I [[Özbegistan|Özbek]] hanynyň çozuşlaryny yza serpikdirse-de, [[Beýik Mogollar imperiýasy|Beýik Mogol]]&lt;nowiki/&gt;lardan ýeňilipdir. Ol Beýik Mogollara Gandagary bermäge mejbur bolýar. Sefi [[Osman imperiýasy]]dan hem ýeňilýär. [[Osman imperiýasy]] bilen [[1639]]-njy ýylda [[Kasra-Şirin şertnamasy]]ny baglaşyp, ol boýunça [[1612]]-nji ýyldaky serhet dikeldilýär.

== Apbas II ==
[[Apbas II]] Sefewi döwletiniň 7-nji şasy. Ol bu döwletiň 6-njy şasy [[SEFI I|Sefi I]]-niň ogludyr. Ol [[1642]]-[[1666]]-njy ýyllarda döwleti dolandyrypdyr. [[Apbas II]] häsiýeti boýunça ýumşak, parahatçylyk söýüji, rehimdar adam bolupdyr. Onuň döwründe Eýranyň ykdysadyýeti ösüp başlaýar. Eýran Günbatar Ýewropa döwletleri bilen ykdysady söwda gatnaşyklary ýola goýýar. Ol aýratyn-da Gollandiýa bilen söwda gatnaşyklaryň ösmegine üns beripdir. Golland söwdagärleri Eýranyň ýüpegini hiç-hili gümrük paçsyz ýurtdan alyp çykmaga hukuk alypdyrlar. [[Fransiýa]], [[Angliýa]], [[Russiýa]] bilen gatnaşyklar ösüpdir. Apbas II [[Beýik Mogollar imperiýasy]] bilen Gandagaryň üstünde uruş alyp barypdyr. 1649-njy ýylda şa Apbas II kakasy Sefi I-niň elden gidiren Gandagar şäherini yzyna gaýtaryp alypdyr.

== Süleýman şa ==
[[Süleýman şa]] Sefewi 8-nji şasy. Ol 7-nji hökümdar [[Apbas II]]-niň ogludyr. Ol 1666-1694-nji ýyllarda şa bolupdyr. [[SÜLEÝMAN ŞA|Şa Süleýman]] taryhynda başarnyksyz, gazaply şa hökmünde tanalýar. Onuň döwründe döwlet gowşapdyr. [[Özbegistan|Özbek]] hanlary Süleýman şanyň döwründe Horasana çapawulçylykly ýörişler gurapdyrlar. Şa Süleýman olaryň ýörişlerine gaýtawul bermegi guramagy başarmandyr.

== Hüseýin şa ==
[[Hüseýin şa]] Sefewi 9-njy şasy. Ol sekizinji hökümdar Süleýman şanyň ogludyr. Ol [[1694]]-[[1722]]-nji ýyllarda hökümdarlyk edipdir.

Kakasy ýaly [[Hüseýin şa]] hem ýurda  başarjaňlyk bilen ýolbaşçylyk edip bilmändir. Ýurduň gowşamagy, halkyň ýagdaýy erbetleşmegi dowam edipdir.  XVII asyryň ahyrynda ykdysady babatda ýagdaýynyň üzül-kesil  erbetleşýändigi hemmä aýan bolupdyr. [[1698]]-[[1701]]-nji ýyllarda salgytlar  2-3 esse artdyrylypdyr. Täze salgytlar girizilipdir. Daýhanlar ýerlerini satyp köpçülikleýin şäherlere göçüp başlapdyrlar. Şa Hüseýin perman bilen daýhanlary ýere berkidipdir.

Şa Hüseýiniň ýurdy tozgunçylyga alyp  barýan içeri syýasatyna garşy  gozgalaňlar başlanypdyr. Şol gozgalaňlaryň iň irisi [[Gandagar]] welaýatyndaky gilzaý türkmenleriniň gozgalaňydyr. Gozgalaň [[1709]]-njy ýylda başlanypdyr. [[1722]]-nji ýylda gozgalaňçylar şa Hüseýini tagtdan agdaryp, öz baştutanlary [[Mir Mahmud]]&lt;nowiki/&gt;y şa diýip jar edipdirler. Tagtyndan jyda düşen Hüseýin şa şol ýyl ýogalypdyr.

== Tahmasp II ==
[[Tahmasp II]] Sefewi onunjy şasydyr. Ol dokuzynjy hökümdar [[Hüseýin şa]]&lt;nowiki/&gt;nyň ogludyr. Ol [[1722]]-[[1732]]-nji ýyllarda şa bolupdyr.
 
Ol şa diýlip jar edilen wagty [[Azerbaýjan]] şasynyň tagtynda Mir Mahmud otyrdy (seret. Hüseýin şa). Tagta geçmek  we hakykatdan-da ýurduň eýesi bolmak üçin [[Owganystan]]&lt;nowiki/&gt;ly gozgalaňçylary kowmalydy.

[[1725]]-nji ýylda Mir Mahmud öldürilip,  ýerine onuň doganoglany Aşraf şa boldy. Tahmasp II Owganyztanly türkmen taýpalarynyň gozgalaňyny  basyp ýatyrmak üçin asly türkmen bolan [[Nedir şah|Nedirguly han]]&lt;nowiki/&gt;a ýüz tutýar. Nedir [[Osman imperiýasy]] bilen garşy uruşda  hem abraý gazanýar.

Nediri çetleşdirip özi r. [[Osman imperiýasy]]&lt;nowiki/&gt;na garşy  urşa baştutanlyk edip masgara bolup ýeňilýär. [[Russiýa|Rus]]&lt;nowiki/&gt;lara  garşy alyp baran urşy hem şowsuz gutarýar. Nedir Tahmasp II-niň Türkiýe garşy alyp baran urşuny masgaraçylyk hasaplap, ýurda beýle başarnyksyz adamyň şa bolmaly  däldigini aýdyp tagtdan agdarmagy gurapdyr. Şa diýlip, onuň sekizaýlyk çagasy [[Abbas III]] jar edilýär.

== Apbas III ==
[[Abbas III|Apbas III]] Sefewi 11-nji we iň soňky şasydyr. Ol [[1732]]-[[1736]]-njy ýyllarda resmi Sefewi şasydyr. Resmi diýip nygtamagymyzyň sebäbi ol tagta geçen wagty sekizaýlyk çagady. Onuň şalyk etmeli döwründe iş ýüzünde [[Nedir şah|Nedir şa]]  ýurdy dolandyrdy. Nedir şa [[1736]]-njy ýylda [[Mugan çölü]]&lt;nowiki/&gt;nde ýygnak-gurultaý çagyryp, ony tagtdan aýryp, tagta geçdi.

Sefewi döwletiniň soňky döwürlerinde döwlet ýene-de gowşap başlady. Bir tarapdan owganlar, bir tarapdan ruslar, ýene bir tarapdan Osman türkmen döwleti sefewi garaşsyzlygyna howp salýar. Şeýle kynçylykly döwürde owşar taýpasyndan bolan [[Nedir şah|Nedir şa]] kese ýerlileri kowup çykaryp, ýurtda täze bir döwletini-[[Owşar döwleti]]&lt;nowiki/&gt;ni döredýär.

== Çeşme ==
{{Çeşmeler|2}}
[[Kategoriýa:Sefewi döwleti]]</text>
      <sha1>fmvy91dpfm55qobfdvjwih7d2tl9tj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>George Floýdiň ölümi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18151</id>
    <revision>
      <id>271252</id>
      <parentid>216729</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T20:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>112</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Wandbild_Portrait_George_Floyd_von_Eme_Street_Art_im_Mauerpark_(Berlin).jpg|Wandbild_Portrait_George_Floyd_von_Eme_Street_Art_im_Mauerpark_(Berlin).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] bec</comment>
      <origin>271252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1175" sha1="ps8rygdfo9xzqx9o3bswfbt8ubq66u5" xml:space="preserve">George Floýd Amerikaly garaýagyz adamdy we 2020-nji ýylyň 25-nji maýynda Minnesota ştatynyň Minneapolis şäherinde bir polisiýa işgäri ýedi minut töweregi boýnuna aýagyny goýdy Şonuň üçinem öldi.&lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Killing_of_George_Floyd&lt;/ref&gt;Geçip barýanlar bu wakany jübi telefonynyň kamerasy bilen ýazga aldylar we sosial ulgamlarda giňden ýerleşdirdiler Jorj Floýd wideoýazgyda polysa  &quot;Dem alyp bilemok&quot; -diýdi.Şaýatlaryň polisiýa işgärlerine jenap Floýdiň dem almagyna rugsat bermeg gereg aýdýanlary hem eşidilýär.&lt;ref&gt;https://www.fr24news.com/fr/a/2020/05/george-floyd-proteste-a-minneapolis-mises-a-jour-en-direct.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://edition.cnn.com/2020/05/29/us/minneapolis-george-floyd-friday/index.html&lt;/ref&gt; Başga bir şaýat polisiýa Floýdiň burnunyň ganandygyny aýtdy.Başga biri polisiýanyň aýagyny boýnundan aýyrmaly diýýär. Theöne bolan ýerdäki ofiserler adamlara ýakynlaşmaga rugsat bermediler, hatda käbir dartgynlylyk hem boldy.&lt;ref&gt;https://www.fox9.com/news/4-minneapolis-police-officers-fired-following-death-of-george-floyd-in-police-custody&lt;/ref&gt;

== Çeşmelr ==</text>
      <sha1>ps8rygdfo9xzqx9o3bswfbt8ubq66u5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gözleg Motorynyň Optimizasiýasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19033</id>
    <revision>
      <id>271251</id>
      <parentid>271214</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HJ Mitchell</username>
        <id>34926</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/VOIddraco|VOIddraco]] ([[User talk:VOIddraco|talk]]): Spam (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>271251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27103" sha1="o6qjgxaw5m73w2niwjq5fd60se7w7fa" xml:space="preserve">Gözleg motory optimizasiýasy (SEO) web sahypasyna ýa-da gözleg motorlaryndan web sahypasyna girýänleriň sanyny we mukdaryny ýokarlandyrmak prosesi. SEO göni traffigi ýa-da tölegli traffigi däl-de, tölenmedik traffigi (&quot;tebigy&quot; ýa-da &quot;organiki&quot; netijeler hökmünde tanalýar) nyşana alýar. Tölenmedik traffik, gözleg, wideo gözlegi, akademiki gözleg, habar gözlegi we pudaga mahsus dik gözleg motorlary ýaly dürli gözleglerden gelip çykyp biler.

Internet marketing strategiýasy hökmünde SEO gözleg motorlarynyň işleýşini, gözleg motorynyň özüni alyp barşyny, adamlaryň näme gözleýändigini, gözleg motorlaryna ýazylan hakyky gözleg sözlerini ýa-da açar sözleri we gözleg motorlarynyň haýsy maksatly diňleýjiler tarapyndan makullanýandygyny kesgitleýän kompýuter programma algoritmlerine seredýär. . SEO ýerine ýetirilýär, sebäbi web sahypa gözleg motorynyň netijeler sahypasynda (SERP) has ýokary orny eýelän mahaly gözleg motoryndan has köp myhman alar. Soňra bu myhmanlar müşderilere öwrülip bilerler.

== Taryh ==
[[:en:Webmaster|Web gözlegçiler]] we mazmun üpjün edijiler 1990-njy ýyllaryň ortalarynda gözleg motorlary üçin web sahypalaryny optimizirlemäge başladylar, sebäbi ilkinji gözleg motorlary irki web sahypalaryny kataloglaşdyrýardy. Ilki bilen, ähli web ussatlary diňe bir sahypanyň salgysyny ýa-da URL-ni, şol sahypany gözden geçirmek, beýleki sahypalara baglanyşyk çykarmak we indekslenmeli sahypada tapylan maglumatlary yzyna gaýtarmak üçin web gözlegçisini iberjek dürli hereketlendirijilere tabşyrmalydy. Bu amal gözleg motorynyň örümçisini sahypany göçürip almagy we gözleg motorynyň öz serwerinde saklamagy öz içine alýar. Indeksator hökmünde tanalýan ikinji programma, içindäki sözler, nirede ýerleşýändigi we belli sözler üçin islendik agram, şeýle hem sahypadaky ähli baglanyşyklar ýaly sahypa barada maglumat alýar. Bu maglumatlaryň hemmesi soňraky günlerde gözleg üçin meýilnama düzülýär.

Web sahypasynyň eýeleri, gözleg motorynyň netijelerinde ýokary derejeli we görnükli bolmagy ykrar etdiler, ak şlýapa we gara şlýapa SEO bilen meşgullanýanlar üçin mümkinçilik döretdi. Senagat analitigi Danni Sulliwanyň pikiriçe, &quot;gözleg motory optimizasiýasy&quot; jümlesi 1997-nji ýylda ulanylan bolmagy ähtimal. Sullivan Brýus Kleýi bu termini ilkinji bolup meşhur edenleriň biri hasaplaýar.

Gözleg algoritmleriniň irki wersiýalary webmaster tarapyndan berlen maglumata, açar söz meta belligi ýa-da ALIWEB ýaly hereketlendirijilerdäki indeks faýllaryna daýanýardy. Meta bellikleri her sahypanyň mazmuny üçin gollanma berýär. Sahypalary indekslemek üçin meta-maglumaty ulanmak ygtybarly däldi, ýöne webmasteriň meta belliginde açar sözleri saýlamagy, sahypanyň hakyky mazmunynyň nädogry görkezilmegi bolup biler. Meta belliklerindäki nädogry, doly däl we gabat gelmeýän maglumatlar sahypalaryň ähmiýetsiz gözlegler üçin tertipleşdirilmegine sebäp bolup biler we sebäp bolup biler. [şübheli - ara alyp maslahatlaşmak] Web mazmun üpjün edijileri, sahypanyň HTML çeşmesiniň içinde käbir atributlary hem gowy ýerleşdirmek üçin manipulirlediler gözleg motorlary.1997-nji ýyla çenli gözleg motorynyň dizaýnerleri web ussatlarynyň gözleg motorynda gowy dereje almak üçin tagalla edýändiklerini, käbir web ussatlarynyň sahypalary aşa ýa-da ähmiýetsiz açar sözler bilen doldurmak bilen gözleg netijelerinde öz derejelerini dolandyrýandyklaryny bildiler. Altavista we Infoseek ýaly irki gözleg motorlary, web ussatlarynyň reýtingi manipulirlemeginiň öňüni almak üçin algoritmlerini sazladylar.

Diňe web ussasynyň gözegçiliginde bolan açar söz dykyzlygy ýaly faktorlara bil baglamak bilen irki gözleg motorlary hyýanatçylykly we tertipli manipulýasiýa sezewar boldular. Ulanyjylaryna has gowy netijeleri bermek üçin gözleg motorlary, netijeleriniň sahypalarynda hilegär web ussatlarynyň köp sanly açar sözleri bilen baglanyşykly baglanyşyksyz sahypalary däl-de, iň möhüm gözleg netijelerini görkezmek üçin uýgunlaşmaly boldular. Bu, termiki dykyzlyga aşa garaşlylykdan semantik signallary salmak üçin has bitewi prosese geçmegi aňladýardy. Gözleg motorynyň üstünligi we meşhurlygy, islendik gözlegde iň degişli netijeleri çykarmak ukyby bilen kesgitlenýändigi sebäpli, hiliň pesligi ýa-da baglanyşyksyz gözleg netijeleri ulanyjylaryň beýleki gözleg çeşmelerini tapmagyna sebäp bolup biler. Gözleg motorlary, web ussatlarynyň manipulirlemegi has kyn bolan goşmaça faktorlary göz öňünde tutup, has çylşyrymly reýting algoritmlerini işläp düzdi.

Artykmaç agressiw usullary ulanýan kompaniýalar, gözleg netijelerinden öz müşderileriniň web sahypalaryny gadagan edip bilerler. 2005-nji ýylda &quot;Wall Street Journal&quot; ýokary töwekgelçilikli usullary ulanandygyny we bu töwekgelçilikleri müşderilerine mälim edip bilmedik Traffic Power kompaniýasy barada habar berdi. Simli magazineurnal, şol kompaniýanyň gadaganlyk barada ýazandygy üçin blogger we SEO Aaron Wall-a garşy kazyýet işi açandygyny habar berdi. Soňra Google-dan Matt Katts Google-yň hakykatdanam Trafik güýjüni we käbir müşderilerini gadagan edendigini tassyklady.

Käbir gözleg motorlary SEO pudagyna-da ýetdi we SEO konferensiýalarynda, web sahypalarynda we seminarlarda ýygy-ýygydan hemaýatkär we myhman bolýar. Esasy gözleg motorlary web sahypasyny optimizirlemäge kömek etmek üçin maglumat we görkezmeler berýär. Google web sahypasynyň ussatlaryna Google-yň web sahypasyny indeksirlemekde haýsydyr bir kynçylyk çekýändigini ýa-da web sahypasyna Google traffigi barada maglumatlary berýändigini bilmek üçin “Sitemaps” programmasy bar. Bing Webmaster Gurallary web ussatlaryna sahypa kartasyny we web sahypalaryny ibermegiň ýoluny üpjün edýär, ulanyjylara &quot;gözleg tizligini&quot; kesgitlemäge we web sahypalarynyň indeks ýagdaýyny yzarlamaga mümkinçilik berýär.

2015-nji ýylda Google-yň geljekki önümleriň arasynda esasy aýratynlyk hökmünde ykjam gözlegi ösdürýändigi we öňe sürýändigi habar berildi. Muňa jogap edip, köp marka internet marketing strategiýalaryna başgaça çemeleşip başlady.

=== Google bilen gatnaşyk ===
1998-nji ýylda Stenford uniwersitetiniň iki aspiranty Larri Page we Sergeý Brin web sahypalarynyň meşhurlygyny kesgitlemek üçin matematiki algoritmlere daýanýan gözleg motory bolan &quot;Backrub&quot; -ny döretdiler. “PageRank” algoritmi bilen hasaplanan san, girýän baglanyşyklaryň mukdarynyň we güýjüniň funksiýasydyr. “PageRank”, berlen sahypa web sahypasyna tötänleýin girýän we bir sahypadan beýlekisine baglanyşyklary yzarlaýan web ulanyjysyna ýetmek ähtimallygyny çaklaýar. Aslynda, bu käbir baglanyşyklaryň beýlekilerden has güýçlüdigini aňladýar, sebäbi has ýokary PageRank sahypasyna tötänleýin web serferi girip biler.

Page we Brin Google-y 1998-nji ýylda esaslandyrdylar. [[:en:Google|Google]], ýönekeý dizaýnyny halaýan internet ulanyjylarynyň sanynyň arasynda wepaly yzarlaýjylary özüne çekdi. Google-a gözleg motorlarynda görünýän manipulýasiýa görnüşinden gaça durmak üçin sahypadan daşary faktorlar (“PageRank” we “giperlink derňewi”) we sahypadaky faktorlar (açar söz ýygylygy, meta bellikleri, sözbaşylar, baglanyşyklar we sahypa gurluşy ýaly) hasaplandy. reýtingleri üçin diňe sahypadaky faktorlary göz öňünde tutýardy. “PageRank” oýnamak has kyn bolsa-da, web ussatlary eýýäm “Inktomi” gözleg motoryna täsir etmek üçin baglanyşyk gurluşyk gurallaryny we shemalaryny işläp düzdüler we bu usullar “PageRank” oýunlaryna hem degişlidigini subut etdi. Köp saýtlar köplenç uly göwrümli baglanyşyklary alyş-çalyş etmek, satyn almak we satmak bilen meşgullandy. Bu shemalaryň käbiri ýa-da baglanyşyk fermalary, baglanyşyk spamynyň ýeke-täk maksady üçin müňlerçe saýtyň döredilmegine degişlidir.

2004-nji ýyla çenli gözleg motorlary baglanyşyk manipulýasiýasynyň täsirini azaltmak üçin öz reýting algoritmlerine köp açylmadyk faktorlary goşdy. 2007-nji ýylyň iýun aýynda &quot;Nýu-Yorkork Taýms&quot; gazetiniň habarçysy Saul Hansell Google-dan 200-den gowrak dürli signal ulanyp, saýtlaryň sanawyny düzýändigini aýtdy. Öňdebaryjy gözleg motorlary, Google, Bing we Yahoo, sahypalary tertipleşdirmek üçin ulanýan algoritmlerini açmaýarlar. Käbir SEO hünärmenleri gözleg motory optimizasiýasyna dürli çemeleşmeleri öwrendiler we şahsy pikirlerini paýlaşdylar. Gözleg motorlary bilen baglanyşykly patentler gözleg motorlaryna has gowy düşünmek üçin maglumat berip biler. 2005-nji ýylda Google her ulanyjy üçin gözleg netijelerini şahsylaşdyryp başlady. Öňki gözlegleriň taryhyna baglylykda, Google hasaba giren ulanyjylar üçin netijeleri taýýarlady.

2007-nji ýylda Google PageRank-y geçirýän tölegli baglanyşyklara garşy kampaniýa yglan etdi. 2009-njy ýylyň 15-nji iýunynda Google “PageRank” heýkeltaraşlygynyň baglanyşyklardaky nofollow atributyny ulanmak arkaly täsirini azaltmak üçin çäreleri görendiklerini mälim etdi. Google-yň tanymal programma inereneri Matt Katts, Google Bot-yň mundan beýläk hiç hili baglanyşyk ulanmajakdygyny, SEO hyzmat üpjün edijileriniň PageRank heýkeltaraşlygy üçin nofollow ulanmagynyň öňüni aljakdygyny mälim etdi. Bu üýtgeşmäniň netijesinde nofollowyň ulanylmagy PageRankyň bugarmagyna sebäp boldy. Aboveokardakylardan gaça durmak üçin SEO inersenerleri yzygiderli bellikleri köne JavaScript bilen çalyşýan we şeýlelik bilen PageRank heýkeltaraşlygyna rugsat berýän alternatiw usullary döretdiler. Mundan başga-da, iframlaryň, Flash we JavaScript-iň ulanylmagyny öz içine alýan birnäçe çözgüt teklip edildi.

2009-njy ýylyň dekabrynda Google gözleg netijelerini köpeltmek üçin ähli ulanyjylarynyň web gözleg taryhyny ulanjakdygyny mälim etdi. 2010-njy ýylyň 8-nji iýunynda Google Caffeine atly täze web indeks ulgamy yglan edildi. Ulanyjylara täzelik netijelerini, forum ýazgylaryny we beýleki mazmuny çap edilenden has ir tapmaga mümkinçilik bermek üçin döredilen Google Caffeine, Google-da zatlaryň öňküsinden has çalt görkezilmegi üçin Google indeksini täzeledi. Google üçin kofein yglan eden programma inereneri Karri Grimesiň pikiriçe, &quot;Kofein soňky gözleglerimize garanyňda web gözlegleri üçin 50 göterim täze netije berýär ...&quot; Google Instant, real wagt gözleg 2010-njy ýylyň ahyrynda girizildi. gözleg netijelerini has wagtynda we ähmiýetli etmek synanyşygy. Taryhy taýdan sahypa dolandyryjylary gözleg reýtingini ýokarlandyrmak üçin web sahypasyny optimizirlemek üçin birnäçe aý ýa-da birnäçe ýyl sarp etdiler. Sosial media saýtlarynyň we bloglarynyň meşhurlygynyň artmagy bilen öňdebaryjy hereketlendirijiler gözleg netijeleriniň içinde täze mazmunyň çalt ýerleşdirilmegi üçin algoritmlerine üýtgetmeler girizdi.

2011-nji ýylyň fewral aýynda Google beýleki web sahypalaryndan we çeşmelerinden göçürilen mazmuny öz içine alýan web sahypalaryny jezalandyrýan Panda täzelenmesini yglan etdi. Taryhy taýdan web sahypalary biri-birinden mazmuny göçürip aldylar we bu tejribe bilen gözleg motory reýtinginde peýda gördüler. Şeýle-de bolsa, Google mazmuny üýtgeşik bolmadyk sahypalary jezalandyrýan täze ulgam girizdi. 2012 Google Penguin gözleg motoryndaky derejelerini ýokarlandyrmak üçin manipulýasiýa usullaryny ulanýan web sahypalaryny jezalandyrmaga synanyşdy. “Google Penguin” web spamyna garşy göreşmek üçin algoritm hökmünde hödürlenen hem bolsa, baglanyşyklaryň gelýän sahypalarynyň hilini kesgitlemek bilen hakykatdanam spam baglanyşyklaryna ünsi jemleýär. Google Hummingbird-iň 2013-nji ýyldaky täzelenmesinde Google-yň tebigy dilini gaýtadan işlemegi we web sahypalaryna semantik düşünişini gowulandyrmak üçin döredilen algoritm üýtgemesi görkezildi. Hummingbird dilini gaýtadan işlemek ulgamy, täze ykrar edilen &quot;gepleşik gözlegi&quot; adalgasyna girýär, bu ulgam sahypalary birnäçe söz däl-de, gözlegiň manysyna has laýyklaşdyrmak üçin talapdaky her söze has köp üns berýär. Gözleg motory optimizasiýasyna girizilen üýtgeşmeler barada aýdylanda, Hummingbird mazmun we spamdan dynmak arkaly Google-a ýokary hilli mazmun çykarmaga we olara 'ynamdar' awtorlara bil baglamaga mümkinçilik bermek bilen meseleleri çözmegi maksat edinýär .

2019-njy ýylyň oktýabr aýynda Google ABŞ-da iňlis dilini gözlemek üçin BERT modellerini ulanyp başlajakdygyny mälim etdi. Transformerlerden (BERT) iki taraplaýyn kodlaýjy wekilçilikler, Google-yň tebigy dillerini gaýtadan işlemegi gowulandyrmak üçin ýene bir synanyşygydy, ýöne bu gezek ulanyjylarynyň gözleg soraglaryna has gowy düşünmek üçin. Gözleg motory optimizasiýasy nukdaýnazaryndan, BERT ulanyjylary degişli mazmuna has aňsat birikdirmegi we Gözleg motorynyň netijeler sahypasynda ýerleşdirilen web sahypalaryna gelýän traffigiň hilini ýokarlandyrmagy maksat edinýär.

== Usullar ==

=== Indeksirlemek ===
[[Faýl:SEO Types.png|thumb|SEO görnüşleri Google faýlyň adyna we alt tekstine degişlidir, şonuň üçin SEO üçin şekilleri nädip atlandyrmalydygy möhümdir.]]
Google, Bing we Yahoo! Thealy öňdebaryjy gözleg motorlary, algoritmiki gözleg netijeleri üçin sahypalary tapmak üçin gözlegçilerden peýdalanýarlar. Beýleki gözleg motorynyň indekslenen sahypalaryndan baglanyşdyrylan sahypalary tabşyrmagyň zerurlygy ýok, sebäbi awtomatiki usulda tapylýar. Yahoo! Katalog we DMOZ, degişlilikde 2014 we 2017-nji ýyllarda ýapylan iki esasy katalog, el bilen tabşyrmagy we adam redaksiýasyny gözden geçirmegi talap etdi. Google, ähli sahypalaryň tapylmagyny üpjün etmek üçin XML Sitemap iýmini döredip we mugt tabşyryp boljak Google Gözleg Konsolyny hödürleýär, esasanam URL tabşyrmak konsolyna goşmaça baglanyşyklara awtomatiki usulda girip bolmaýan sahypalary tapyp bolmaýar. Yahoo! ozal tölegli tabşyryş hyzmatyny ýerine ýetirýärdi, bir gezek basmak üçin çykdajy etmegi kepillendirýärdi; emma bu tejribe 2009-njy ýylda bes edildi.

Gözleg motorynyň gözlegçileri, bir sahypa gözläniňde birnäçe dürli faktorlara seredip bilerler. Gözleg sahypalary tarapyndan her sahypa indekslenenok. Sahypanyň kök katalogyndan sahypalaryň aralygy sahypalaryň gözlenmegine ýa-da ýoklugyna sebäp bolup biler.

Häzirki wagtda köp adam Google-da ykjam enjam ulanyp gözleýär. 2016-njy ýylyň noýabr aýynda Google web sahypalarynda gözleg işinde düýpli üýtgeşme yglan etdi we indeksini ykjam edip başlady, bu berlen web sahypasynyň mobil wersiýasy Google-yň indeksine goşýan zadynyň başlangyç nokadyna öwrülýär. 2019-njy ýylyň maý aýynda Google, gözlegçiniň görkeziji hereketlendirijisini Hromyň iň soňky wersiýasy hökmünde täzeledi (bildiriş berlen wagty 74). Google, Chromium görkeziji motoryny iň soňky wersiýasyna yzygiderli täzeläp durjakdyklaryny mälim etdi. 2019-njy ýylyň dekabrynda, Google hyzmat ediş hyzmatlarynda ulanylýan iň soňky Chrome wersiýasyny görkezmek üçin gözlegçiniň Ulanyjy-Agent setirini täzeläp başlady. Gijä galmak, web ussalaryna belli bir bot Ulanyjy-Agent setirlerine jogap beren kodlaryny täzelemäge wagt bermekdi. Google baha berdi we täsiriniň ujypsyz boljakdygyna ynam bildirdi.

=== Süýrenmegiň öňüni almak ===
Esasy makala: Robotlary çykarmak standarty

Gözleg indekslerinde islenmeýän mazmundan gaça durmak üçin web ussatlary örümçilere domeniň kök katalogyndaky adaty robots.txt faýly arkaly käbir faýllary ýa-da kataloglary gözlemezligi tabşyryp bilerler. Mundan başga-da, robotlara mahsus meta belligini (köplenç &lt;meta name = &quot;robotlar&quot; content = &quot;noindex&quot;&gt;) ulanyp, gözleg motorynyň maglumatlar bazasyndan bir sahypa aç-açan aýrylyp bilner. Gözleg motory haýsydyr bir sahypa girende, kök katalogynda ýerleşýän robots.txt gözlenen ilkinji faýl. Soňra robots.txt faýly derňelýär we robotyň haýsy sahypalara göz aýlamaly däldigini görkezer. Gözleg motorynyň gözlegçisi bu faýlyň keş görnüşindäki nusgasyny saklap bilýändigi sebäpli, käwagt web sahypasynyň dolandyryjysynyň gözlegini islemeýän sahypalaryna göz aýlap biler. Adatça gözlegiň öňüni alýan sahypalarda söwda arabalary ýaly giriş sahypalary we içerki gözlegleriň gözleg netijeleri ýaly ulanyjy aýratyn mazmuny bar. 2007-nji ýylyň mart aýynda Google web ussatlaryna içerki gözleg netijeleriniň indekslenmeginiň öňüni almalydygyny duýdurdy, sebäbi bu sahypalar gözleg spamy hasaplanýar. 2020-nji ýylda Google standarty (we kodlaryny aç-açan) gün batdy we indi oňa görkezme däl diýip hasaplaýar. Sahypalaryň indekslenmeýändigini ýeterlik derejede üpjün etmek üçin sahypa derejeli robotlaryň meta belligi hem bolmaly.

=== Meşhurlygy ýokarlandyrmak ===
Dürli usullar gözleg netijeleriniň içinde web sahypasynyň meşhurlygyny artdyryp biler. Möhüm sahypalara has köp baglanyşyk bermek üçin şol bir web sahypasynyň sahypalarynyň arasyndaky baglanyşyk, görnükliligini ýokarlandyryp biler. Frequygy-ýygydan gözlenýän açar söz düzümini öz içine alýan mazmun ýazmak, dürli gözleg talaplaryna laýyk bolmak üçin traffigi artdyrar. Gözleg motorlarynyň ýygy-ýygydan yza gaýdyp gelmegi üçin mazmuny täzelemek bir sahypa goşmaça agram berip biler. Web sahypasynyň meta-maglumatyna, şol sanda sözbaşy belligine we meta düşündirişine degişli açar sözleri goşmak, sahypanyň gözleg sanawlarynyň ýerlikliligini ýokarlandyrar we şeýlelik bilen traffigi artdyrar. Birnäçe URL arkaly girip bolýan, kanoniki baglanyşyk elementini ýa-da 301 gönükdirme arkaly ulanyp boljak web sahypalaryny URL-ni kanonikleşdirmek, URL-iň dürli wersiýalaryna baglanyşyklaryň sahypanyň baglanyşyk meşhurlyk balyna degişlidigine göz ýetirip biler.

=== Ak şlýapa gara şlýapa usullary ===
SEO usullaryny iki sany giň kategoriýa bölmek bolar: gözleg motory kompaniýalarynyň oňat dizaýnyň bir bölegi hökmünde maslahat berýän usullary (&quot;ak şlýapa&quot;) we gözleg motorlarynyň makullamaýan usullary (&quot;gara şlýapa&quot;). Gözleg motorlary soňkusynyň täsirini azaltmaga synanyşýar, olaryň arasynda spamdexing. Senagat kommentatorlary bu usullary we olary ulanýan praktikantlary ak şlýapa SEO ýa-da gara şlýapa SEO diýip toparlara bölýärler. Ak şlýapalar uzak wagtlap dowam edýän netijeleri bermäge ýykgyn edýär, gara şlýapalar gözleg motorlary näme edýändiklerini anyklandan soň sahypalarynyň wagtlaýyn ýa-da hemişelik gadagan edilip bilinjekdigini çaklaýarlar.

SEO usuly gözleg motorlarynyň görkezmelerine laýyk gelýän bolsa we hiç hili aldaw bolmasa, ak şlýapa hasaplanýar. Gözleg motorynyň görkezmeleri bir topar düzgün ýa-da buýruk hökmünde ýazylmandygy sebäpli, bellemeli möhüm tapawut. Ak şlýapa SEO diňe bir görkezmelere eýermek bilen çäklenmän, gözleg motorynyň indeksleriniň we soňraky derejeleriniň ulanyjynyň görjek mazmuny bilen üpjün edilmegidir. Ak şlýapa maslahaty, gözleg motorlary üçin däl-de, ulanyjylar üçin mazmun döretmek we algoritmi göz öňünde tutulan maksat bilen aldamak däl-de, onlaýn &quot;möý&quot; algoritmlerine aňsatlyk bilen girmek üçin jemlenýär. Ak şlýapa SEO, elýeterliligi ýokarlandyrýan web ösüşine meňzeýär, ikisi birmeňzeş bolmasa-da.

Gara şlýapa SEO gözleg motorlary tarapyndan halamaýan ýa-da aldaw bilen reýtingi ýokarlandyrmaga synanyşýar. Bir gara şlýapa usuly, fonda meňzeş tekst görnüşinde, göze görünmeýän diwde ýa-da ekranda ýerleşýän gizlin teksti ulanýar. Başga bir usul, sahypanyň adamdan gelýän ýa-da gözleg motory tarapyndan talap edilýändigine baglylykda başga bir sahypa berýär, örtük diýlip atlandyrylýan usul. Käwagt ulanylýan başga bir kategoriýa çal şlýapa SEO. Bu, gara şlýapa bilen ak şlýapa çemeleşmeleriniň arasynda, ulanylýan usullar sahypanyň jezalandyrylmagynyň öňüni alýar, ýöne ulanyjylar üçin iň oňat mazmun öndürmekde hereket etmeýär. Çal reňkli SEO, esasan gözleg motorynyň reýtingini gowulandyrmaga gönükdirilendir.

Gözleg motorlary, reýtingini peseltmek ýa-da sanawlaryny düýbünden ýok etmek arkaly gara ýa-da çal şlýapa usullaryny ulanyp açan sahypalaryna jeza berip biler. Şeýle jeza gözleg motorlarynyň algoritmleri ýa-da sahypany elde gözden geçirmek arkaly awtomatiki ulanylyp bilner. Muňa mysal hökmünde 2006-njy ýylyň fewral aýynda Google aldawçylykly amallary ulanmak üçin BMW Germaniýany we Rikoh Germaniýany aýyrdy. Iki kompaniýa-da derrew ötünç sorady, kemsidiji sahypalary düzedip, Google-yň gözleg motorynyň netijeler sahypasyna dikeldildi.

== Marketing strategiýasy hökmünde ==
SEO her web sahypasy üçin laýyk strategiýa däl we beýleki internet marketing strategiýalary, sahypa operatorynyň maksatlaryna baglylykda, bir gezek basmak üçin tölegli (PPC) kampaniýalary arkaly tölegli mahabat ýaly has täsirli bolup biler. Gözleg motory marketingi ([https://sites.google.com/view/izrada-sajtova/blog-postovi/sta-seo-stucnjak-radi-za-preduzece SEM]) gözleg motorynyň mahabat kampaniýalaryny taslamak, işletmek we optimizirlemek praktikasydyr. SEO-dan tapawudy, gözleg netijelerinde tölegli we tölenmedik ileri tutulýan reýtingiň arasyndaky tapawut hökmünde has ýönekeý suratlandyrylýar. SEM ähmiýetine däl-de, meşhurlyga has köp üns berýär; web sahypasyny döredijiler, gözlegleriň esasy sanawlaryna geçýänleriň köpüsine görünýänligi göz öňünde tutup, SEM-i iň möhüm hasaplamalydyrlar. Üstünlikli internet marketing kampaniýasy, şeýle hem, internet ulanyjylaryny gyzyklandyrmak we ynandyrmak üçin ýokary hilli web sahypalaryny gurmaga, sahypa eýelerine netijeleri ölçemäge mümkinçilik berýän analitika programmalaryny döretmäge we sahypanyň öwrüliş tizligini ýokarlandyrmaga bagly bolup biler. 2015-nji ýylyň noýabr aýynda Google gözleg hilini bahalandyrmak boýunça görkezmeleriň 160 sahypalyk görnüşini köpçülige ýaýratdy, ünsi &quot;peýdalylyga&quot; we ykjam ýerli gözleglere gönükdirilendigini görkezdi. Soňky ýyllarda ykjam bazary partlady, 2016-njy ýylyň oktýabr aýynda StatCounter-de görkezilişi ýaly, 2,5 million web sahypasyny seljerip, sahypalaryň 51,3% -iniň ykjam enjam tarapyndan ýüklenendigini anyklady. Google, web sahypalaryny gözleg motorynyň netijelerine çenli web sahypasyny ölçemäge we ulanyjylara näderejede amatlydygyny kesgitlemäge mümkinçilik berýän “Google Search Console”, “Mobile-Friendly Test” web sahypalaryny höweslendirip, mobil ulanylyşynyň meşhurlygyny ulanýan kompaniýalaryň biri boldy. web sahypalary.

SEO maýa goýumlaryndan ýeterlik girdeji gazanyp biler. Şeýle-de bolsa, gözleg motorlary organiki gözleg traffigi üçin tölenmeýär, olaryň algoritmleri üýtgeýär we dowamly ýollamalaryň kepilligi ýok. Bu kepillik ýetmezçiligi we näbellilik sebäpli gözleg motorlary gelýänleri ibermegi bes etse, gözleg motorynyň hereketine köp bil baglaýan kärhana uly ýitgilere sezewar bolup biler. Gözleg motorlary, web sahypasynyň gözleg motorynyň reýtingine täsir edip, algoritmlerini üýtgedip biler, belki-de traffigiň çynlakaý ýitmegine sebäp bolup biler. Google-yň baş direktory Erik Şmidtiň pikiriçe, 2010-njy ýylda Google 500-den gowrak algoritm üýtgetdi - günde 1,5 töweregi.  Web sahypasynyň operatorlary üçin gözleg motory traffigine garaşlylykdan azat bolmak akylly iş tejribesi hasaplanýar. Web gözlegçiler (ýokarda görkezilen) nukdaýnazaryndan elýeterlilikden başga-da, ulanyjy üçin web elýeterliligi SEO üçin has möhüm bolup durýar.

== Halkara bazarlar ==
Optimizasiýa usullary maksat bazarynda agdyklyk edýän gözleg motorlaryna ýokary derejede sazlanýar. Gözleg motorlarynyň bazar paýlary bäsdeşlik ýaly bazardan bazara üýtgeýär. 2003-nji ýylda Danny Sullivan Google-yň gözlegleriň takmynan 75% -ini düzýändigini mälim etdi. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň daşyndaky bazarlarda Google-yň paýy köplenç has uludyr we Google 2007-nji ýyla çenli dünýäde esasy gözleg motory bolup galýar. 2006-njy ýyla çenli Google Germaniýada 85–90% bazar paýyna eýe boldy. Şol döwürde ABŞ-da ýüzlerçe SEO firmasy bar bolsa, Germaniýada bary-ýogy bäş adam bardy. 2008-nji ýylyň iýun aýyna çenli “Google” -yň Angliýadaky bazardaky paýy Hitwise görä 90% -e golaýlady. Şol bazar paýy birnäçe ýurtda gazanylýar.

2009-njy ýyla çenli Google-yň öňdebaryjy gözleg motory bolmadyk birnäçe uly bazar bar. Köp halatlarda, Google belli bir bazarda öňdebaryjy bolmasa, ýerli oýunçydan yza galýar. Iň görnükli mysal bazarlary Hytaý, Japanaponiýa, Günorta Koreýa, Russiýa we Çehiýa bolup, degişlilikde Baidu, Yahoo! Japanaponiýa, Nawer, Yandex we Seznam bazar liderleri.

Halkara bazarlary üçin üstünlikli gözleg optimizasiýasy web sahypalarynyň professional terjimesini, maksat bazarynda iň ýokary derejeli domen bilen domen adynyň hasaba alynmagyny we ýerli IP adresi üpjün edýän web hostingini talap edip biler. Otherwiseogsam, gözleg optimizasiýasynyň esasy elementleri, diline garamazdan birmeňzeşdir.

== Hukuk mysallary ==
2002-nji ýylyň 17-nji oktýabrynda SearchKing Oklahoma welaýatynyň günbatar etraby ABŞ-nyň etrap kazyýetinde Google gözleg motoryna garşy kazyýet işi açdy. SearchKing-iň pikiriçe, Google-yň spamdexingiň öňüni almak taktikasy şertnama gatnaşyklaryna gaty bir päsgelçilik döredýär. 2003-nji ýylyň 27-nji maýynda kazyýet Google-yň şikaýaty ýatyrmak baradaky teklibini kabul etdi, sebäbi SearchKing &quot;ýeňillikleriň beriljekdigini öňe sürüp bilmedi&quot;.

2006-njy ýylyň mart aýynda KinderStart gözleg motory reýtingi boýunça Google-a garşy kazyýet işi açdy. KinderStart web sahypasy kazyýet işinden öň Google indeksinden aýryldy we sahypa girýänleriň mukdary 70% azaldy. 2007-nji ýylyň 16-njy martynda Kaliforniýanyň Demirgazyk etraby üçin ABŞ-nyň etrap kazyýeti (San-Hose bölümi) KinderStartyň arzasyny üýtgetmek üçin rugsat bermedi we Google-yň KinderStartyň aklawçysyna garşy 11-nji düzgün sanksiýalary baradaky teklibini bölekleýin tassyklady we Google-dan bir bölegini tölemegini talap etdi. kanuny çykdajylar.

{{Psych-stub}}
{{Compu-stub}}</text>
      <sha1>o6qjgxaw5m73w2niwjq5fd60se7w7fa</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>