Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 647 2208715 2190185 2026-05-23T08:44:03Z Edrian candido 162129 /* */ 2208715 wikitext text/x-wiki {{Infobox anthem | title= Lupang Hinirang | image= Sheet Lupang hinirang.jpg | caption= Ang nakasulat na musika ng "Lupang Hinirang". | prefix= Pambansang | country= {{PHL}} | author= [[José Palma]] | lyrics_date= 1899<br><small>("Filipinas")</small> | composer= [[Julián Felipe]] | music_date= 1898 | adopted= 1899 (Kastila)<br>1963 (Tagalog) | sound=Philippine National Anthem, the Lupang Hinirang, Himno Nacional Filipino Unknown Artist.ogg | sound_title= Lupang Hinirang<br><br> }} Ang "'''Lupang Hinirang'''" ay ang [[pambansang awit]] ng [[Pilipinas]]. Ipinagawa ni [[Emilio Aguinaldo]] ang himig nito sa kompositor na si [[Julian Felipe]] noong 1898 sa ilalim ng pamagat na "Marcha Filipina Magdalo" ('Martsang Pilipinong Mágdalo') at kalaunan "Marcha Nacional Filipina" ('Pambansang Martsa ng Pilipinas'). Samantala, ang kasalukuyang anyo ng awit ay ang salin sa [[wikang Tagalog]] ng tulang "Filipinas" ni [[José Palma]] noong 1899 sa orihinal na [[wikang Espanyol]]. Unang narinig ang himig nito sa [[Pagpapahayag ng kalayaan ng Pilipinas|deklarasyon ng kalayaan ng Pilipinas]] mula sa [[Kaharian ng Espanya]] noong ika-12 ng Hunyo 1898. Samantala, unang narinig naman ang awit na may titik ni Palma noong Agosto 1899, sa ilalim ng pamagat ng "Patria Adorada" ('Bayang Minamahal'). Ipinagbawal ang awit na ito noong [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|panahon ng mga Amerikano]], bagamat naging opisyal na awit ang salin sa Ingles nito noong [[Komonwelt ng Pilipinas|panahong Komonwelt]]. Ang kasalukuyang salin nito sa wikang Filipino ay mula sa bersyon nina [[Julian Cruz Balmaceda]], [[Ildefonso Santos]] at [[Francisco Caballo]] noong dekada 1940s. Ang kanilang gawa ang naging pambansang awit ng Pilipinas simula noong 1948. Naging "Lupang Hinirang" ito noong 1956, sa panunungkulan ni [[Ramon Magsaysay]]. == Titik == Ang mga titik sa baba ay ang pangkasalukuyang bersyon ng awit. :Bayang magiliw, :Perlas ng Silanganan. :Alab ng puso, :Sa dibdib mo'y buhay. :Lupang Hinirang, :Duyan ka nang magiting. :Sa manlulupig, :Di ka pasisiil. :Sa dagat at bundok, :Sa simoy at sa langit mong bughaw. :May dilag ang tula, :At awit sa paglayang minamahal. :Ang kislap ng watawat mo'y, :Tagumpay na nagniningning. :Ang bituin at araw niya, :Kailan pa ma'y 'di magdidilim. :Lupa ng araw ng luwalhati't pagsinta :Buhay ay langit sa piling mo. :Aming ligaya na 'pag may mang-aapi, :Ang mamatay nang dahil sa'yo. ===Simunong titik=== Nasa baba ang orihinal na titik ng tulang "Filipinas" ni José Palma. Una itong ginamit noong 1899, bagamat ipinagbawal ito noong panahon ng mga Amerikano. Ito rin ang nagsilbing basehan ng mga salin sa iba't-ibang mga wika ng Pilipinas, simula sa [[wikang Tagalog]] noong dekada 1940s. {| class="wikitable" style="min-width: 300px;" |- ! '''Wikang Espanyol''' !! '''Wikang Filipino'''<br>{{small|(direktang salin)}} |- | :Tierra adorada :Hija del sol de Oriente, :Su fuego ardiente :En ti latiendo está. :¡Tierra de amores! :Del heroísmo cuna, :Los invasores :No te hollarán jamás. :En tu azul cielo, en tus auras, :En tus montes y en tu mar :Esplende y late el poema :De tu amada libertad. :Tu pabellón, que en las lides :La victoria iluminó, :No verá nunca apagados :Sus estrellas ni su sol. :Tierra de dichas, del sol y amores, :En tu regazo dulce es vivir. :Es una gloria para tus hijos, :Cuando te ofenden, por ti morir. || :Lupang minamahal :Anak ng Araw ng Silangan :Ang nasusunog nitong apoy :Sa'yo tumitibok :Lupain ng pagmamahalan! :Duyan ng pagkabayani. :Ang mga mananakop :Di nila ikaw mapapabagsak :Sa bughaw na kalangitan, sa mga aura mo :Sa kabundukan at karagatan mo :Pinapaganda't pinapatibok nila ang tula :Ng minamahal mong kalayaan. :Ang pabilyon mo, kung saan :Lumiliwanag ang pagkapanalo :Di dapat nito makitang maaapula :Ang araw at mga bituin nito. :Lupain ng kagalakan, ng araw at pagmamahal :Sa kanyang matamis na lapag naninirahan :Isang karangalan para sa iyong mga anak :Na mamatay para sa'yo kung inaapi ka |} == Pagsasalin == ===Ingles: ''Philippine Hymn''=== <small>ni Senador Camilo Osias at Mary A. Lane</small> :Land of the morning, :Child of the sun returning, :With fervor burning, :Thee do our souls adore. :Land dear and holy, :Cradle of noble heroes, :Ne'er shall invaders :Trample thy sacred shore :Ever within thy skies and through thy clouds :And o'er thy hills and seas, :Do we behold the radiance, feel and throb, :Of glorious liberty. :Thy banner, dear to all our hearts :It's sun and stars alight, :O never shall it's shining field, :Be dimmed by tyrant's might! :Beautiful land of love, :O land of light, :In thine embrace 'tis rapture to lie, :But it is glory ever, when thou art wronged, :For us, thy sons to suffer and die. ===Ingles: ''Chosen Land''=== <small>Literal na salin ng ''Lupang Hinirang'' sa Ingles. Hindi opisyal.</small> :Beloved country, :Pearl of the Orient, :The heart's fervor, :In your bosom is ever alive. :Chosen Land, :You are the cradle of the brave, :To the conquerors, :You shall never surrender. :Through the seas and mountains, :Through the air and your azure skies, :There is splendor in the poem :And songs of beloved freedom.'' :The sparkle of your flag :Is shining victory. :Its stars and sun :Forever will never dim. :Land of the morning, of glory, of our affection, :Life is heaven in your arms; :When someone oppresses you, it is our pleasure :To die for you. ===Tagalog: Diwa ng Bayan=== Ginamit ito sa Panahon ng Hapon sa Pilipinas sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig :Lupang mapalad, :Na mutya ng silangan; :Bayang kasuyo, :Ng Sangkalikasan. :Buhay at yaman, :Ng kapilipinuhan; :Kuha't bawi, :Sa Banyagang kamay. :Sa iyong langit, Bundok, :Batis, Dagat na pinalupig; :Nailibing na ng karimlan, :Ng kahapong pagtitiis. :Sakit at luha, hirap, :Susa at sumpa sa pagaamis; :Ay wala nang lahat at naligtas, :Sa ibig maglupit. :Hayo't magdiwang Lahi kong minamahal, :Iyong watawat ang siyang tanglaw; :At kung sakaling ikaw ay muling pagbantaan, :Aming bangkay ang siyang hahadlang. === Tagalog: ''Lupang Pinipintuho'' === <small>Pagsasa-Tagalog ni Balmaceda, Santos at Caballo na ginamit mula taóng 1948 (dalawang taon mula 1946, kung kailan pinalaya ng Estados Unidos ang Pilipinas) hanggang 1956. Napalitan ito ng sa taóng 1956, na siyang nagkaroon pa ng karagdagang pagbabago.</small> :O sintang lupa, :Perlas ng Silanganan; :Diwang apoy kang :Sa araw nagmula. :Lupang magiliw, :Pugad ng kagitingan, :Sa manlulupig :Di ka papaslang. :Sa iyong langit, simoy, parang. :Dagat at kabundukan, :Laganap ang tibok ng puso :Sa paglayang walang hanggan. :Sagisag ng watawat mong mahal :Ningning at tagumpay; :Araw't bituin niyang maalab :Ang s'yang lagi naming tanglaw. :Sa iyo Lupa ng ligaya't pagsinta, :Tamis mabuhay na yakap mo, :Datapwat langit ding kung ikaw ay apihin :Ay mamatay ng dahil sa 'yo. ===Ilokano: ''Nailian a Dayyeng''=== <small>Orihinal na bersyon nina Dr. Mary Lou Campo at Prof. Romeo Sevilleja</small> :O Pilipinas, tampok ti kinapintas :Ti addaan puso, ay-ayatendaka :Bagnos ken baggak, perlas ti dumaya :Dimi ipalubos nga irurumendaka :Iti tangatang, ulep ken pul-oy :Bambantay ken baybay :Mangmangngeg ken mariknami't :Samiweng ni waya-waya :Ipatpategmi ti wagaywaymo :Tanda ti balligi :Bitbituen, Initmo, Ingget raniag :Dinto pulos nga aglidem :Daga ni gasat, ragsak :Nam-ay ken Ayat :Ta sidongmo, dayawmi ti agbiag :Ngem nadaydayawkam :A sikakanatad :Gapu kenka, iruknoymi toy biag. <small>bersyon ni Eugene Carmelo C. Pedro</small> :Imnas nga ili :Baggak ti dumadaya :Daytoy ayatmi :Ti sagutmi kenka :Dagat' kinasudi :Indayon ti nakired :Iti mangdadael :Haanka pailuges :Iti tangatang, ulep ken pul-oy :Bambantay ken baybay :Addan dayag ti daniw ken dayyeng :Ti nasamit a wayam :Ti raniag ta wagaywaymo :Ket balligi a nasileng :Ti init ken dagiti bituenna :Dinto pulos aglidem :Nakaliblibnos unay a dagan' ayat :Daytoy biag langit dita dennam :Ngem no ti dayawmot' inda dadaesen :Inggat' tanem sumalakankam ===Binisaya: ''Nasudnong Awit''=== <small>ni Jess Vestil</small> :Yutang tabunon :Mutya nga masilakon :Putling bahandi :Amo kang gimahal :Mithing gisimba :Yuta s'mga bayani :Sa manglulupig :Among panalipdan :Ang mga bungtod mo ug lapyahan :Ang langit mong bughaw :Nagahulad sa awit, lamdag sa :Kaliwat tang gawas :Silaw sa adlaw ug bitoon :Sa nasudnong bandila :Nagatimaan nga buhion ta :Hugpong nga di maluba :Yutang maanyag, duyan ka sa pagmahal :Landong sa langit ang dughaan mo; :Pakatam-isom sa anak mong nagtukaw :Kon mamatay man sa ngalan mo. === Hiligaynon: ''Banwang Guinhalaran'' === :Banwang masinadyahon, :Perlas sang nasidlangan, :Init sang tigpusuon, :Gakabuhi sa imo nga dughan. :Banwang Guinhalaran, :Payag ka sang maisog, :Sa mga manugpigos, :Wala guid nagapadaog. :Sa dagat kag bukid, :Sa usbong kag sa dagway nga gabanaag, :May idlak kag tibok ang dilambong, :Kag amba sang kahilwayan. :Ang idlak sang ayahay mo, :Isa ka matam-is nga kadalag-an, :Ang bituon kag ang adlaw, :Nangin masanag sa katubtuban. :Dutang nasambit sang adlaw kag paghigugma, :Sa sabak mo matam-is ang mabuhi, :Ginapakipagbato namon, nga kung may manungpanakop, :Ang mapatay nahanungod sa imo. === Bikolano: ''Rona Kang Mawili'' === :Bayang Inutang :Aki ka nin sirangan :Tingraw niyang malaad :Nasa si-mong daghan. :Rona kang mawili :Nagimatan bayani :An mansalakay :Dai ka babatayan. :Sa si-mong langit, bukid :Hayop kadagatan siring man :Nagkukutab nagbabanaag :An si-mong katalingkasan. :Simong bandera na nagkikintab :Sa hokbo naglayaw :Dai nanggad mapapara :An simong bitoon Aldaw. :Dagang nawilihan, maogma, maliwanag, :Sa limpoy mo hamis mabuhay :Minamarhay mi kun ika pagbasangan :An buhay mi si-mo idusay. === Pangasinan: ''Oh, Pilipinas dalin min kagal-galang'' === :Oh, Pilipinas, :Dalin min kagal-galang :Musia na dayat, :Ed dapit letakan :Simpey gayagan, :Panag-ugagepan day :Totoon lapag, :Ed dapit-seslekan. :Saray anak mo agda :Kawananen ya ibagat ed sika'y :Dilin bilay da no :Nakaukulay galang tan ka-inaoan :Diad palandey, lawak, taquel, :Dayat o no dia ed lawang :Sugbaen day patey ya andi :Dua-rua no sikay pan-sengegan. :Diad silong na laylay mo mankaka-sakey :Tan diad sika man-lingkor tan mangi-agel :Bangta dia'd akualan mo aneng-neng day silew :Diad akualan mo muet akuen day patey. ==== Tagalog ([[Baybayin]]): ''ᜎᜓᜉᜅ᜔ ᜑᜒᜈᜒᜇᜅ᜔᜵'' ==== <big>ᜊᜌᜅ᜔ ᜋᜄᜒᜎᜒᜏ᜔᜵</big> <big>ᜉᜒᜇ᜔ᜎᜐ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜐᜒᜎᜅᜈᜈ᜔᜶</big> ᜀᜎᜊ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜉᜓᜐᜓ᜵ ᜐ ᜇᜒᜊ᜔ᜇᜒᜊ᜔ ᜋᜓᜌ᜔ ᜊᜓᜑᜌ᜔᜶ ᜎᜓᜉᜅ᜔ ᜑᜒᜈᜒᜇᜅ᜔᜵ ᜇᜓᜌᜈ᜔ ᜃ ᜈᜅ᜔ ᜋᜄᜒᜆᜒᜅ᜔᜶ ᜐ ᜋᜈ᜔ᜎᜓᜎᜓᜉᜒᜄ᜔᜵ ᜇᜒ ᜃ ᜉᜐᜒᜐᜒᜁᜎ᜔᜶ ᜐ ᜇᜄᜆ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜊᜓᜈ᜔ᜇᜓᜃ᜔᜵ ᜐ ᜐᜒᜋᜓᜌ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜐ ᜎᜅᜒᜆ᜔ ᜋᜓᜅ᜔ ᜊᜓᜄ᜔ᜑᜏ᜔᜶ ᜋᜌ᜔ ᜇᜒᜎᜄ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜆᜓᜎ᜵ ᜀᜆ᜔ ᜀᜏᜒᜆ᜔ ᜐ ᜉᜄ᜔ᜎᜌᜅ᜔ ᜋᜒᜈᜋᜑᜎ᜔᜶ ᜀᜅ᜔ ᜃᜒᜐ᜔ᜎᜉ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜏᜆᜏᜆ᜔ ᜋᜓᜌ᜔᜵ ᜆᜄᜓᜋ᜔ᜉᜌ᜔ ᜈ ᜈᜄ᜔ᜈᜒᜈᜒᜅ᜔ᜈᜒᜅ᜔᜶ ᜀᜅ᜔ ᜊᜒᜆᜓᜏᜒᜈ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜀᜇᜏ᜔ ᜈᜒᜌ᜵ ᜃᜁᜎᜈ᜔ ᜉ ᜋᜌ᜔ ᜇᜒ ᜋᜄ᜔ᜇᜒᜇᜒᜎᜒᜋ᜔᜶ ᜎᜓᜉ ᜈᜅ᜔ ᜀᜇᜏ᜔᜵ ᜈᜅ᜔ ᜎᜓᜏᜎ᜔ᜑᜆᜒᜆ᜔ ᜉᜄ᜔ᜐᜒᜈ᜔ᜆ᜵ ᜊᜓᜑᜌ᜔ ᜀᜌ᜔ ᜎᜅᜒᜆ᜔ ᜐ ᜉᜒᜎᜒᜅ᜔ ᜋᜓ᜶ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜎᜒᜄᜌ ᜈ ᜉᜄ᜔ ᜋᜌ᜔ ᜋᜅ᜔ᜀᜀᜉᜒ᜵ ᜀᜅ᜔ ᜋᜋᜆᜌ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜇᜑᜒᜎ᜔ ᜐ ᜁᜌᜓ᜶ {{Listen | header = 2008 official government recordings | type = music | filename = Philippine National Anthem, the Lupang Hinirang Tenor Solo.ogg | title = Orchestral and tenor solo vocal version | filename2 = Philippine National Anthem, the Lupang Hinirang, Teen Solo.ogg | title2 = Orchestral and teen solo vocal version | filename3 = Philippine National Anthem, the Lupang Hinirang, Child Solo.ogg | title3 = Orchestral and child solo vocal version |2022 official government recordings=Orchestral and tenor solo}} ==Mga sanggunian == {{reflist}} == Tingnan din == *[[Panunumpa ng Katapatan sa Watawat]] *[[Panatang Makabayan]] *[[Watawat ng Pilipinas]] *[https://mgabayani.ph/national-anthem-of-the-philippines/ Ang Pambansang Awit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903104046/https://mgabayani.ph/national-anthem-of-the-philippines/ |date=2019-09-03 }} [[Kaurian:Pambansang awit]] [[Kategorya:Musika ng Pilipinas]] {{Himagsikang Pilipino}} mdvo3zqpkmszixdtcpykfm6nna2obor 2208719 2208715 2026-05-23T08:48:55Z Edrian candido 162129 /* Tagalog (Baybayin): ᜎᜓᜉᜅ᜔ ᜑᜒᜈᜒᜇᜅ᜔᜵ */ 2208719 wikitext text/x-wiki {{Infobox anthem | title= Lupang Hinirang | image= Sheet Lupang hinirang.jpg | caption= Ang nakasulat na musika ng "Lupang Hinirang". | prefix= Pambansang | country= {{PHL}} | author= [[José Palma]] | lyrics_date= 1899<br><small>("Filipinas")</small> | composer= [[Julián Felipe]] | music_date= 1898 | adopted= 1899 (Kastila)<br>1963 (Tagalog) | sound=Philippine National Anthem, the Lupang Hinirang, Himno Nacional Filipino Unknown Artist.ogg | sound_title= Lupang Hinirang<br><br> }} Ang "'''Lupang Hinirang'''" ay ang [[pambansang awit]] ng [[Pilipinas]]. Ipinagawa ni [[Emilio Aguinaldo]] ang himig nito sa kompositor na si [[Julian Felipe]] noong 1898 sa ilalim ng pamagat na "Marcha Filipina Magdalo" ('Martsang Pilipinong Mágdalo') at kalaunan "Marcha Nacional Filipina" ('Pambansang Martsa ng Pilipinas'). Samantala, ang kasalukuyang anyo ng awit ay ang salin sa [[wikang Tagalog]] ng tulang "Filipinas" ni [[José Palma]] noong 1899 sa orihinal na [[wikang Espanyol]]. Unang narinig ang himig nito sa [[Pagpapahayag ng kalayaan ng Pilipinas|deklarasyon ng kalayaan ng Pilipinas]] mula sa [[Kaharian ng Espanya]] noong ika-12 ng Hunyo 1898. Samantala, unang narinig naman ang awit na may titik ni Palma noong Agosto 1899, sa ilalim ng pamagat ng "Patria Adorada" ('Bayang Minamahal'). Ipinagbawal ang awit na ito noong [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|panahon ng mga Amerikano]], bagamat naging opisyal na awit ang salin sa Ingles nito noong [[Komonwelt ng Pilipinas|panahong Komonwelt]]. Ang kasalukuyang salin nito sa wikang Filipino ay mula sa bersyon nina [[Julian Cruz Balmaceda]], [[Ildefonso Santos]] at [[Francisco Caballo]] noong dekada 1940s. Ang kanilang gawa ang naging pambansang awit ng Pilipinas simula noong 1948. Naging "Lupang Hinirang" ito noong 1956, sa panunungkulan ni [[Ramon Magsaysay]]. == Titik == Ang mga titik sa baba ay ang pangkasalukuyang bersyon ng awit. :Bayang magiliw, :Perlas ng Silanganan. :Alab ng puso, :Sa dibdib mo'y buhay. :Lupang Hinirang, :Duyan ka nang magiting. :Sa manlulupig, :Di ka pasisiil. :Sa dagat at bundok, :Sa simoy at sa langit mong bughaw. :May dilag ang tula, :At awit sa paglayang minamahal. :Ang kislap ng watawat mo'y, :Tagumpay na nagniningning. :Ang bituin at araw niya, :Kailan pa ma'y 'di magdidilim. :Lupa ng araw ng luwalhati't pagsinta :Buhay ay langit sa piling mo. :Aming ligaya na 'pag may mang-aapi, :Ang mamatay nang dahil sa'yo. ===Simunong titik=== Nasa baba ang orihinal na titik ng tulang "Filipinas" ni José Palma. Una itong ginamit noong 1899, bagamat ipinagbawal ito noong panahon ng mga Amerikano. Ito rin ang nagsilbing basehan ng mga salin sa iba't-ibang mga wika ng Pilipinas, simula sa [[wikang Tagalog]] noong dekada 1940s. {| class="wikitable" style="min-width: 300px;" |- ! '''Wikang Espanyol''' !! '''Wikang Filipino'''<br>{{small|(direktang salin)}} |- | :Tierra adorada :Hija del sol de Oriente, :Su fuego ardiente :En ti latiendo está. :¡Tierra de amores! :Del heroísmo cuna, :Los invasores :No te hollarán jamás. :En tu azul cielo, en tus auras, :En tus montes y en tu mar :Esplende y late el poema :De tu amada libertad. :Tu pabellón, que en las lides :La victoria iluminó, :No verá nunca apagados :Sus estrellas ni su sol. :Tierra de dichas, del sol y amores, :En tu regazo dulce es vivir. :Es una gloria para tus hijos, :Cuando te ofenden, por ti morir. || :Lupang minamahal :Anak ng Araw ng Silangan :Ang nasusunog nitong apoy :Sa'yo tumitibok :Lupain ng pagmamahalan! :Duyan ng pagkabayani. :Ang mga mananakop :Di nila ikaw mapapabagsak :Sa bughaw na kalangitan, sa mga aura mo :Sa kabundukan at karagatan mo :Pinapaganda't pinapatibok nila ang tula :Ng minamahal mong kalayaan. :Ang pabilyon mo, kung saan :Lumiliwanag ang pagkapanalo :Di dapat nito makitang maaapula :Ang araw at mga bituin nito. :Lupain ng kagalakan, ng araw at pagmamahal :Sa kanyang matamis na lapag naninirahan :Isang karangalan para sa iyong mga anak :Na mamatay para sa'yo kung inaapi ka |} == Pagsasalin == ===Ingles: ''Philippine Hymn''=== <small>ni Senador Camilo Osias at Mary A. Lane</small> :Land of the morning, :Child of the sun returning, :With fervor burning, :Thee do our souls adore. :Land dear and holy, :Cradle of noble heroes, :Ne'er shall invaders :Trample thy sacred shore :Ever within thy skies and through thy clouds :And o'er thy hills and seas, :Do we behold the radiance, feel and throb, :Of glorious liberty. :Thy banner, dear to all our hearts :It's sun and stars alight, :O never shall it's shining field, :Be dimmed by tyrant's might! :Beautiful land of love, :O land of light, :In thine embrace 'tis rapture to lie, :But it is glory ever, when thou art wronged, :For us, thy sons to suffer and die. ===Ingles: ''Chosen Land''=== <small>Literal na salin ng ''Lupang Hinirang'' sa Ingles. Hindi opisyal.</small> :Beloved country, :Pearl of the Orient, :The heart's fervor, :In your bosom is ever alive. :Chosen Land, :You are the cradle of the brave, :To the conquerors, :You shall never surrender. :Through the seas and mountains, :Through the air and your azure skies, :There is splendor in the poem :And songs of beloved freedom.'' :The sparkle of your flag :Is shining victory. :Its stars and sun :Forever will never dim. :Land of the morning, of glory, of our affection, :Life is heaven in your arms; :When someone oppresses you, it is our pleasure :To die for you. ===Tagalog: Diwa ng Bayan=== Ginamit ito sa Panahon ng Hapon sa Pilipinas sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig :Lupang mapalad, :Na mutya ng silangan; :Bayang kasuyo, :Ng Sangkalikasan. :Buhay at yaman, :Ng kapilipinuhan; :Kuha't bawi, :Sa Banyagang kamay. :Sa iyong langit, Bundok, :Batis, Dagat na pinalupig; :Nailibing na ng karimlan, :Ng kahapong pagtitiis. :Sakit at luha, hirap, :Susa at sumpa sa pagaamis; :Ay wala nang lahat at naligtas, :Sa ibig maglupit. :Hayo't magdiwang Lahi kong minamahal, :Iyong watawat ang siyang tanglaw; :At kung sakaling ikaw ay muling pagbantaan, :Aming bangkay ang siyang hahadlang. === Tagalog: ''Lupang Pinipintuho'' === <small>Pagsasa-Tagalog ni Balmaceda, Santos at Caballo na ginamit mula taóng 1948 (dalawang taon mula 1946, kung kailan pinalaya ng Estados Unidos ang Pilipinas) hanggang 1956. Napalitan ito ng sa taóng 1956, na siyang nagkaroon pa ng karagdagang pagbabago.</small> :O sintang lupa, :Perlas ng Silanganan; :Diwang apoy kang :Sa araw nagmula. :Lupang magiliw, :Pugad ng kagitingan, :Sa manlulupig :Di ka papaslang. :Sa iyong langit, simoy, parang. :Dagat at kabundukan, :Laganap ang tibok ng puso :Sa paglayang walang hanggan. :Sagisag ng watawat mong mahal :Ningning at tagumpay; :Araw't bituin niyang maalab :Ang s'yang lagi naming tanglaw. :Sa iyo Lupa ng ligaya't pagsinta, :Tamis mabuhay na yakap mo, :Datapwat langit ding kung ikaw ay apihin :Ay mamatay ng dahil sa 'yo. ===Ilokano: ''Nailian a Dayyeng''=== <small>Orihinal na bersyon nina Dr. Mary Lou Campo at Prof. Romeo Sevilleja</small> :O Pilipinas, tampok ti kinapintas :Ti addaan puso, ay-ayatendaka :Bagnos ken baggak, perlas ti dumaya :Dimi ipalubos nga irurumendaka :Iti tangatang, ulep ken pul-oy :Bambantay ken baybay :Mangmangngeg ken mariknami't :Samiweng ni waya-waya :Ipatpategmi ti wagaywaymo :Tanda ti balligi :Bitbituen, Initmo, Ingget raniag :Dinto pulos nga aglidem :Daga ni gasat, ragsak :Nam-ay ken Ayat :Ta sidongmo, dayawmi ti agbiag :Ngem nadaydayawkam :A sikakanatad :Gapu kenka, iruknoymi toy biag. <small>bersyon ni Eugene Carmelo C. Pedro</small> :Imnas nga ili :Baggak ti dumadaya :Daytoy ayatmi :Ti sagutmi kenka :Dagat' kinasudi :Indayon ti nakired :Iti mangdadael :Haanka pailuges :Iti tangatang, ulep ken pul-oy :Bambantay ken baybay :Addan dayag ti daniw ken dayyeng :Ti nasamit a wayam :Ti raniag ta wagaywaymo :Ket balligi a nasileng :Ti init ken dagiti bituenna :Dinto pulos aglidem :Nakaliblibnos unay a dagan' ayat :Daytoy biag langit dita dennam :Ngem no ti dayawmot' inda dadaesen :Inggat' tanem sumalakankam ===Binisaya: ''Nasudnong Awit''=== <small>ni Jess Vestil</small> :Yutang tabunon :Mutya nga masilakon :Putling bahandi :Amo kang gimahal :Mithing gisimba :Yuta s'mga bayani :Sa manglulupig :Among panalipdan :Ang mga bungtod mo ug lapyahan :Ang langit mong bughaw :Nagahulad sa awit, lamdag sa :Kaliwat tang gawas :Silaw sa adlaw ug bitoon :Sa nasudnong bandila :Nagatimaan nga buhion ta :Hugpong nga di maluba :Yutang maanyag, duyan ka sa pagmahal :Landong sa langit ang dughaan mo; :Pakatam-isom sa anak mong nagtukaw :Kon mamatay man sa ngalan mo. === Hiligaynon: ''Banwang Guinhalaran'' === :Banwang masinadyahon, :Perlas sang nasidlangan, :Init sang tigpusuon, :Gakabuhi sa imo nga dughan. :Banwang Guinhalaran, :Payag ka sang maisog, :Sa mga manugpigos, :Wala guid nagapadaog. :Sa dagat kag bukid, :Sa usbong kag sa dagway nga gabanaag, :May idlak kag tibok ang dilambong, :Kag amba sang kahilwayan. :Ang idlak sang ayahay mo, :Isa ka matam-is nga kadalag-an, :Ang bituon kag ang adlaw, :Nangin masanag sa katubtuban. :Dutang nasambit sang adlaw kag paghigugma, :Sa sabak mo matam-is ang mabuhi, :Ginapakipagbato namon, nga kung may manungpanakop, :Ang mapatay nahanungod sa imo. === Bikolano: ''Rona Kang Mawili'' === :Bayang Inutang :Aki ka nin sirangan :Tingraw niyang malaad :Nasa si-mong daghan. :Rona kang mawili :Nagimatan bayani :An mansalakay :Dai ka babatayan. :Sa si-mong langit, bukid :Hayop kadagatan siring man :Nagkukutab nagbabanaag :An si-mong katalingkasan. :Simong bandera na nagkikintab :Sa hokbo naglayaw :Dai nanggad mapapara :An simong bitoon Aldaw. :Dagang nawilihan, maogma, maliwanag, :Sa limpoy mo hamis mabuhay :Minamarhay mi kun ika pagbasangan :An buhay mi si-mo idusay. === Pangasinan: ''Oh, Pilipinas dalin min kagal-galang'' === :Oh, Pilipinas, :Dalin min kagal-galang :Musia na dayat, :Ed dapit letakan :Simpey gayagan, :Panag-ugagepan day :Totoon lapag, :Ed dapit-seslekan. :Saray anak mo agda :Kawananen ya ibagat ed sika'y :Dilin bilay da no :Nakaukulay galang tan ka-inaoan :Diad palandey, lawak, taquel, :Dayat o no dia ed lawang :Sugbaen day patey ya andi :Dua-rua no sikay pan-sengegan. :Diad silong na laylay mo mankaka-sakey :Tan diad sika man-lingkor tan mangi-agel :Bangta dia'd akualan mo aneng-neng day silew :Diad akualan mo muet akuen day patey. ==== Tagalog ([[Baybayin]]): ''ᜎᜓᜉᜅ᜔ ᜑᜒᜈᜒᜇᜅ᜔᜵'' ==== <big>ᜊᜌᜅ᜔ ᜋᜄᜒᜎᜒᜏ᜔᜵</big> <big>ᜉᜒᜇ᜔ᜎᜐ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜐᜒᜎᜅᜈᜈ᜔᜶</big> ᜀᜎᜊ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜉᜓᜐᜓ᜵ ᜐ ᜇᜒᜊ᜔ᜇᜒᜊ᜔ ᜋᜓᜌ᜔ ᜊᜓᜑᜌ᜔᜶ ᜎᜓᜉᜅ᜔ ᜑᜒᜈᜒᜇᜅ᜔᜵ ᜇᜓᜌᜈ᜔ ᜃ ᜈᜅ᜔ ᜋᜄᜒᜆᜒᜅ᜔᜶ ᜐ ᜋᜈ᜔ᜎᜓᜎᜓᜉᜒᜄ᜔᜵ ᜇᜒ ᜃ ᜉᜐᜒᜐᜒᜁᜎ᜔᜶ ᜐ ᜇᜄᜆ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜊᜓᜈ᜔ᜇᜓᜃ᜔᜵ ᜐ ᜐᜒᜋᜓᜌ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜐ ᜎᜅᜒᜆ᜔ ᜋᜓᜅ᜔ ᜊᜓᜄ᜔ᜑᜏ᜔᜶ ᜋᜌ᜔ ᜇᜒᜎᜄ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜆᜓᜎ᜵ ᜀᜆ᜔ ᜀᜏᜒᜆ᜔ ᜐ ᜉᜄ᜔ᜎᜌᜅ᜔ ᜋᜒᜈᜋᜑᜎ᜔᜶ ᜀᜅ᜔ ᜃᜒᜐ᜔ᜎᜉ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜏᜆᜏᜆ᜔ ᜋᜓᜌ᜔᜵ ᜆᜄᜓᜋ᜔ᜉᜌ᜔ ᜈ ᜈᜄ᜔ᜈᜒᜈᜒᜅ᜔ᜈᜒᜅ᜔᜶ ᜀᜅ᜔ ᜊᜒᜆᜓᜏᜒᜈ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜀᜇᜏ᜔ ᜈᜒᜌ᜵ ᜃᜁᜎᜈ᜔ ᜉ ᜋᜌ᜔ ᜇᜒ ᜋᜄ᜔ᜇᜒᜇᜒᜎᜒᜋ᜔᜶ ᜎᜓᜉ ᜈᜅ᜔ ᜀᜇᜏ᜔᜵ ᜈᜅ᜔ ᜎᜓᜏᜎ᜔ᜑᜆᜒᜆ᜔ ᜉᜄ᜔ᜐᜒᜈ᜔ᜆ᜵ ᜊᜓᜑᜌ᜔ ᜀᜌ᜔ ᜎᜅᜒᜆ᜔ ᜐ ᜉᜒᜎᜒᜅ᜔ ᜋᜓ᜶ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜎᜒᜄᜌ ᜈ ᜉᜄ᜔ ᜋᜌ᜔ ᜋᜅ᜔ᜀᜀᜉᜒ᜵ ᜀᜅ᜔ ᜋᜋᜆᜌ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜇᜑᜒᜎ᜔ ᜐ ᜁᜌᜓ᜶ {{Listen | header = 2008 official government recordings | type = music | filename = Philippine National Anthem, Lupang hinirang with administration music.ogg | title = Orchestral and tenor solo vocal version | filename2 = Philippine National Anthem,the Lupang hinirang with administration music.ogg | title2 = Orchestral and teen solo vocal version | filename3 = Philippine National Anthem, the Lupang Hinirang, with administration.ogg | title3 = Orchestral and child solo vocal version |2022 official government recordings=Orchestral with pbbm administration|2022 official government recordin=Philippine anthem with Marcos administration}} ==Mga sanggunian == {{reflist}} == Tingnan din == *[[Panunumpa ng Katapatan sa Watawat]] *[[Panatang Makabayan]] *[[Watawat ng Pilipinas]] *[https://mgabayani.ph/national-anthem-of-the-philippines/ Ang Pambansang Awit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903104046/https://mgabayani.ph/national-anthem-of-the-philippines/ |date=2019-09-03 }} [[Kaurian:Pambansang awit]] [[Kategorya:Musika ng Pilipinas]] {{Himagsikang Pilipino}} kliw1tsdzhrxo7jbssrecq5q05dhstk 0 1166 2208523 2204767 2026-05-22T17:19:30Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208523 wikitext text/x-wiki {{redirect|Mga tao|konsepto|taumbayan|pangkat-etniko sa Taiwan|Mga Tao (pangkat-etniko)}} {{For|relihiyon|Taoismo}} {{otheruses}} {{use dmy dates}} {{Speciesbox | name = Tao | fossil_range = {{Fossil range|0.3|0}} [[Chibano]] – [[Holoseno|ngayon]] | image = Akha cropped hires.JPG <!--The choice of image has been discussed at length. Please don't change it without first obtaining consensus. See FAQ on talk page. Also used at Akha people (section Dress)--> | image_caption = Taong lalaki (kaliwa) at babae (kanan) <!--T| status = LC | status_system = IUCN3.1--> | taxon = Homo sapiens | authority = [[Linnaeus]], [[Systema Naturae|1758]] | subdivision_ranks = Subspecies | range_map = World Population Density Map 2020.png | range_map_caption = Densidad ng ''Homo sapiens'' noong 2020 | synonyms = }} <!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> '''Táo''' ('''''Homo sapiens''''') o '''modérnong táo''' ang pinakakaraniwan at pinakalaganap na [[espesye]] ng [[Primata|primado]], at ang huling nabubuhay na espesye ng [[henus]] na ''[[Homo]]''. Bahagi ng [[pamilya (biyolohiya)|pamilyang]] [[Hominidae]], natatangi ang mga tao sa kanilang kawalan ng buhok kumpara sa kapamilya nila, paglalakad gamit ng [[bipedalismo|dalawang paa]], at mataas na antas ng [[katalinuhan]]. May mga malalaking [[utak]] ang mga tao, na nagbigay sa kanila ng kakayahang [[kognisyon|kognitibo]] na naging dahilan upang makatira sila sa iba't-ibang klase ng kapaligiran at makagawa ng mga [[kagamitan]], [[lipunan]], at [[sibilisasyon]]. Isang [[sosyalidad|nakikihalubilong hayop]] ang mga tao, kung saan ang bawat isang tao ay miyembro ng isang grupo na nagdidikta ng kani-kanilang relasyon sa iba, tulad halimbawa ng [[pamilya]], [[kaibigan]], [[korporasyon]], at [[estado|politikal na estado]]. Dahil rito, nakapagtatag ang mga tao ng napakaraming klase ng [[kaugalian]], [[wika]], at [[tradisyon]], mga pangunahing sangkap ng isang lipunan ng tao. May matinding ring [[kuryosidad]] ang mga tao; ang pagnanasang maunawaan at maimpluwensyahan ang mga [[penomena]] ang nag-udyok sa mga tao upang maidebelop ang [[agham]], [[teknolohiya]], [[pilosopiya]], [[mitolohiya]], [[relihiyon]], at iba pang mga [[larangan]] ng [[kaalaman]]. Bukod dito, pinag-aaralan din nila ang kani-kanilang sarili sa pamamagitan ng [[antropolohiya]], [[agham panlipunan]], [[kasaysayan]], [[sikolohiya]], at [[medisina]]. Sa kasalukuyan, tinatayang [[populasyon ng tao|nasa walong bilyon ang kabuuang populasyon]] ng mga tao sa [[Daigdig]]. Sa malaking bahagi ng kanilang kasaysayan, [[nomadiko]] ang pamumuhay ng mga tao, umaasa sa mga pagkain sa kapaligiran o manghuli ng ibang mga hayop para kainin. Nagsimula lamang maging [[modernong pag-uugali|moderno]] ang mga tao noong bandang 160,000 hanggang 60,000 taong ang nakalilipas. Naganap ang [[Rebolusyong Neolitiko]] sa iba't-ibang lugar nang halos sabay, una sa rehiyon ng [[Kanlurang Asya]] 13,000 taon ang nakaraan. Sa mga lugar na ito, nagsimulang [[tirahan ng mga tao|manatili]] ang mga tao [[agrikultura|upang magsaka]] imbes na mangalugad, na siyang nagbigay-daan upang maitatag ang mga pinakaunang [[sibilisasyon]] na minarkahan ng [[paglobo ng populasyon]] at pagbilis ng [[pagbabago sa teknolohiya]]. Simula noon, samu't saring mga sibilisasyon ang umangat at bumagsak, at nagsimula ring magbago ang pamumuhay ng mga tao. [[Omniboro]] ang mga tao; ibig sabihin, kumakain sila ng halaman at karne. Simula noong panahong ng mga ''[[Homo erectus]]'', ginagamit rin nila ang [[apoy]] upang [[pagluluto|lutuin]] ang mga pagkain nila, na nagpataas kalaunan sa kanilang nutrisyon at pagdami ng mga maaaring kainin. Maituturing na [[diurnal]] ang mga tao, [[pagtulog|natutulog]] nang tinatayang pito hanggang siyam na oras kada araw. May malaking epekto ang mga tao sa kalikasan. Mga [[superdepredador]] ({{lang|en|superpredator}}) sila, at kaunti at bihira lamang silang tugisin ng ibang mga hayop. Ang kanilang mabilis na pagdami, [[industriyalisasyon]], [[polusyon]], at pagkonsumo ang dahilan ng [[Malawakang pagkaubos sa Holoseno|kasalukuyang malawakang pagkaubos]] ng ibang mga nilalang. Sa nakalipas na siglo, narating ng mga tao ang mga pinakamasasamang kapaligiran para sa buhay, tulad ng [[Antartika]], [[kalawakan|labas ng Daigdig]] at ang kailaliman ng mga [[karagatan]], bagamat limitado lamang ang pananatili nila sa mga ito. Nakarating ang mga tao sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] at nakapagpadala ng kanilang mga gawa sa iba't-ibang bahagi ng [[Sistemang Solar]]. Bagamat ginagamit din ang salitang "tao" upang tukuyin ang lahat ng mga miyembro ng henus na ''Homo'', madalas itong ginagamit sa ''Homo sapiens'', ang natitirang espesye nito. Ginagamit ang salitang "modernong tao" upang ihiwalay ang mga ito sa mga sinaunang tao. Unang lumitaw ang mga [[anatomikal na modernong tao]] sa [[Aprika]] 300,000 taon ang nakaraan, mula sa ''[[Homo heidelbergensis]]'' o kaparehong espesye. [[Kamakailang pinagmulang Aprikano|Mula Aprika]], unti-unti nilang nilahian at pinalitan ang ibang mga espesye ng tao sa mga lugar, tulad halimbawa ng mga [[Neandertal]], na pinaniniwalaang naubos dahil sa kompetisyon, alitan, at paglalahi ng mga ''Homo sapiens'' sa kanilang populasyon. Naimpluwensyahan ng kapaligiran at mga [[hene]] ang [[biyolohiyang pantao|biolohikal na pagkakaiba]] ng mga tao na makikita tulad halimbawa ng kulay ng balat, tangkad, at [[pisyolohiya]], gayundin ang mga namamanang sakit at katangian. Bagamat ganito, isa ang mga tao sa may pinakamakaunting pagkakaiba sa henetika sa mga primado, kung saan nasa 99% na magkapareho ang alinmang dalawang tao. May [[Dimorpismong pangkasarian|dalawang biolohikal na kasarian]] ang mga tao; sa pangkalahatan, mas malakas ang mga lalaking tao habang mas maraming taba naman ang mga babaeng tao. Nagsisimulang lumitaw ang mga [[sekondaryong katangiang pangkasarian]] pagsapit ng [[kabaguntauhan]]. Kayang manganak ng mga babaeng tao, simula sa pagsisimula ng kabaguntauhan hanggang sa [[layog|maglayog]] bandang 50 taong gulang. Delikado ang [[panganganak]], kung saan maraming komplikasyon ang maaaring kaharapin ng nanganganak na maaari ding humantong sa [[kamatayan]], bagamat nakadepende ito sa [[serbisyong medikal]]. Madalas na magkaparehong tatay at nanay ang nagpapalaki sa [[sanggol]], na [[prekosyalidad at altrisiyalidad|walang muwang pagkapanganak]] sa kanila. ==Pagpapangalan== {{main|Mga pangalan sa espesye ng tao|Taksonomiyang pantao}} Nagmula ang salitang "tao" sa [[lumang Tagalog]] na salitang "tawo", na ginagamit pa rin sa ibang mga wika sa Pilipinas partikular na sa [[Kabisayaan]]. Pare-parehong nagmula ito sa [[Protowikang Pilipino|Proto-Pilipinong]] salita na {{lang|tl|tau|proto=yes|italic=yes}}, na nagmula naman sa [[Protowikang Austronesyo|Proto-Austronesyong]] salitang na {{lang|tl|Cau|proto=yes|italic=yes}}.<ref>{{Cite web |last=Blust |first=Robert |last2=Trussel |first2=Stephen |last3=Smith |first3=Alexander |last4=Forkel |first4=Robert |title=*Cau person, human being |url=https://acd.clld.org/cognatesets/25883#5/7.758/121.239 |access-date=24 Hunyo 2025 |website=Austronesian Comparative Dictionary Online |language=en}}</ref> Isa sa mga deribatibo nito, "[[pagkatao]]", ay ginagamit upang tukuyin ang [[kondisyon ng tao|kondisyon ng pagiging tao]].<ref>{{Cite journal |last=Roman Jr, |first=Guillermo Q. |date=2010 |title=TAO: Being and Becoming Human |trans-title=TAO: Pagiging at Magiging Tao |url=https://po.pnuresearchportal.org/ejournal/index.php/normallights/article/view/61/51 |format=PDF |journal=[[Philippine Normal University|The Normal Lights]] |language=en |publisher=[[Philippine Normal University]] |volume=5 |issue=1 |doi=10.56278/tnl.v5i1.61 |access-date=24 Hunyo 2025 |archive-date=26 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250626035303/https://po.pnuresearchportal.org/ejournal/index.php/normallights/article/view/61/51 |url-status=dead }}</ref> Bagamat malinaw ang pagkakaibang ito sa wikang Tagalog, itinuturing ang dalawang ito bilang magkasingkahulugan sa ibang mga wika. Halimbawa, sa [[wikang Ingles]], itinuturing na magkapareho ang mga salitang {{lang|en|human}} at {{lang|en|person}} sa karaniwang diskurso. Gayunpaman, sa [[pilosopiya]], ginagamit ang {{lang|en|person}} sa kahulugan na "pagkatao".<ref>{{Cite web |title=Concept of Personhood |trans-title=Konsepto ng Pagkatao |url=https://medicine.missouri.edu/centers-institutes-labs/health-ethics/faq/personhood |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304011726/https://medicine.missouri.edu/centers-institutes-labs/health-ethics/faq/personhood |archive-date=4 March 2021 |access-date= |website=[[University of Missouri School of Medicine]] |language=en}}</ref> [[File:Carl von Linné, 1707-1778, botanist, professor (Alexander Roslin) - Nationalmuseum - 15723.tif|thumb|upright|Si [[Carl Linnaeus]] ang nagbigay ng pangalang ''Homo sapiens'' sa ''[[Systema Naturae]]''.]] Samantala, nagmula naman ang [[pangalang binomial]] ng tao, ''Homo sapiens'', mula sa ''[[Systema Naturae]]'' ni [[Carl Linnaeus]] noong 1735 na ang ibig sabihin ay "tao na may karunungan".<ref>{{cite journal |vauthors=Spamer EE |date=29 January 1999 |title=Know Thyself: Responsible Science and the Lectotype of Homo sapiens Linnaeus, 1758 |trans-title=Alamin ang Sarili: Responsableng Agham at ang Lektotipo ng Homo sapiens Linnaeus, 1758 |journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences |language=en |volume=149 |issue=1 |pages=109–114 |jstor=4065043}}</ref> Ang henus nito, ''[[Homo]]'', ay isang [[aral na hiram]] mula sa [[wikang Latin]] na {{lang|la|homō}}, na tumutukoy sa tao mapaanuman ang kasarian.<ref>{{cite dictionary |title=Homo |dictionary=Dictionary.com |publisher=Random House |url=https://dictionary.reference.com/browse/Homo |date=23 September 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080927011551/https://dictionary.reference.com/browse/homo |archive-date=27 September 2008 |url-status=live}}</ref> Maaaring gamitin ang salitang "tao" upang tukuyin ang lahat ng mga miyembro ng naturang henus; sa ganitong pananaw, ginagamit ang salitang "modernong tao" upang ihiwalay ito sa ibang mga miyembro ng henus. Sa kasalukuyan, may mga pagtatalo sa akademiya kung dapat bang ituring ang ilang patay na klase ng tao, tulad ng mga [[Neandertal]], bilang isang hiwalay na espesye o bilang isang sub-espesye sa ilalim ng ''Homo sapiens''.<ref name="Barras-20162">{{cite web |last=Barras |first=Colin |date=11 January 2016 |title=We don't know which species should be classed as 'human' |trans-title=Hindi natin alam kung ano-anong mga espesye ang dapat ituring bilang 'tao' |url=https://www.bbc.com/earth/story/20160111-what-is-it-that-makes-you-a-human-and-not-something-else |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826223800/http://www.bbc.com/earth/story/20160111-what-is-it-that-makes-you-a-human-and-not-something-else |archive-date=26 August 2021 |access-date= |website=BBC |language=en}}</ref> == Ebolusyon == {{main|Ebolusyon ng tao}}{{clade|{{clade |1=[[Hylobatidae]] |label2=[[Hominidae]] |2={{clade|label1=[[Ponginae]] |1={{clade |label1=[[Orangutan|Pongo]] |1={{clade |1=''[[Pongo abelii]]'' |label2= |2={{clade |1=''[[Pongo tapanuliensis]]'' |2=''[[Pongo pygmaeus]]'' }} }} }} |label2=[[Homininae]] |2={{clade|label1=[[Gorillini]] |1={{clade |label1=[[Gorilya|Gorilla]] |1={{clade |1=''[[Gorilla gorilla]]'' |2=''[[Gorilla beringei]]'' }} }} |label2=[[Hominini]] |2={{clade |label1=[[Panina]] |1={{clade|label1=[[Pan (hayop)|Pan]]|1={{clade |1=''[[Pan troglodytes]]'' |2=''[[Pan paniscus]]'' }} }} |2={{clade|label1=[[Hominina]]|1='''''Homo sapiens'''''}} }} }} }} }}|style1=font-size:80%; line-height:80%|label1=[[Hominoidea]]}} Mga [[bakulaw]] ang mga tao; bahagi sila ng superpamilyang [[Bakulaw|Homonoidea]].<ref>{{Cite book |author-link=Russell Tuttle |title=International Encyclopedia of Biological Anthropology |vauthors=Tuttle RH |date=4 October 2018 |publisher=[[John Wiley & Sons, Inc.]] |isbn=978-1-118-58442-2 |veditors=Trevathan W, Cartmill M, Dufour D, Larsen C |place=[[New Jersey]], [[United States]] |pages=1–2 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Ensiklopedya ng Antropolohiyang Biolohikal |chapter=Hominoidea: conceptual history |trans-chapter=Hominoidea: kasaysayan ng konsepto |doi=10.1002/9781118584538.ieba0246 |access-date= |chapter-url=https://doi.wiley.com/10.1002/9781118584538.ieba0246 |s2cid=240125199}}</ref> Unang humiwalay ang mga ninuno ng modernong tao mula sa mga [[gibon]] (pamilyang Hylobatidae), tapos [[orangutan]] (henus ''Pongo''), tapos [[gorilya]] (henus ''Gorilla''), at panghuli, sa mga [[chimpanzee]] at [[bonobo]] (henus ''[[Pan (hayop)|Pan]]'').<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Goodman M, Tagle DA, Fitch DH, Bailey W, Czelusniak J, Koop BF, Benson P, Slightom JL |date=March 1990 |title=Primate evolution at the DNA level and a classification of hominoids |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1990-03_30_3/page/260 |trans-title=Ebolusyon ng mga primado sa antas ng DNA at klasipikasyon ng mga hominoid |journal=[[Journal of Molecular Evolution]] |language=en |volume=30 |issue=3 |pages=260–266 |bibcode=1990JMolE..30..260G |doi=10.1007/BF02099995 |pmid=2109087 |s2cid=2112935}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Ruvolo M |date=March 1997 |title=Molecular phylogeny of the hominoids: inferences from multiple independent DNA sequence data sets |trans-title=Piloheniyang molekular sa mga hominoid: mga hinuha mula sa iba't-ibang mga data set ng sekuwensiya ng DNA |journal=[[Molecular Biology and Evolution]] |language=en |volume=14 |issue=3 |pages=248–265 |doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025761 |pmid=9066793 |doi-access=free}}</ref> Ang panghuling hiwalayang ito ay naganap noong bandang 8–4 milyong taon ang nakaraan, sa huling bahagi ng kapanahunang [[Mioseno]]. Sa hiwalayang ito, nabuo ang [[kromosoma 2]] mula sa pagsasama ng dalawang kromosoma, na naging dahilan kung bakit may 23 pares lamang ang mga modernong tao kumpara sa 24 sa ibang mga bakulaw.<ref>{{cite web |title=Human Chromosome 2 is a fusion of two ancestral chromosomes |trans-title=Pagsasama ng dalawang sinaunang kromosoma ang Kromosoma 2 ng Tao |url=https://www.evolutionpages.com/chromosome_2.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809040210/https://www.evolutionpages.com/chromosome_2.htm |archive-date=9 August 2011 |access-date= |work=Evolution Pages |language=en |vauthors=MacAndrew A}}</ref> Matapos nito, dumami ang mga [[hominin]] sa maraming espesye at di bababa sa dalawang henus. Gayunpaman, tanging mga tao, bahagi ng henus na ''[[Homo]]'', lamang ang natira sa kasalukuyan.<ref>{{Cite web |last=McNulty |first=Kieran P. |year=2016 |title=Hominin Taxonomy and Phylogeny: What's In A Name? |trans-title=Taksonomiya at Piloheniya ng Hominin: Anong Meron sa Pangalan? |url=https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/hominin-taxonomy-and-phylogeny-what-s-in-142102877/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110013134/https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/hominin-taxonomy-and-phylogeny-what-s-in-142102877/ |archive-date=10 January 2016 |access-date= |website=Nature Education Knowledge |language=en}}</ref> [[File:Lucy_Skeleton.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lucy_Skeleton.jpg|thumb|Isang rekonstruksiyon sa katawan ni [[Lucy (Australopithecus)|Lucy]], isang [[Australopithecus afarensis|''Australopithecus afarensis'']].]] Nagmula ang ''Homo'' mula sa mga ''[[Australopithecus]]''.<ref>{{cite journal |vauthors=Strait DS |date=September 2010 |title=The Evolutionary History of the Australopiths |trans-title=Ang Kasaysayan ng Ebolusyon ng mga Australopiteko |journal=Evolution: Education and Outreach |language=en |volume=3 |issue=3 |pages=341–352 |doi=10.1007/s12052-010-0249-6 |issn=1936-6434 |doi-access=free |s2cid=31979188}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Dunsworth HM |date=September 2010 |title=Origin of the Genus Homo |trans-title=Pinagmulan ng Henus na Homo |journal=Evolution: Education and Outreach |language=en |volume=3 |issue=3 |pages=353–366 |doi=10.1007/s12052-010-0247-8 |issn=1936-6434 |doi-access=free |s2cid=43116946}}</ref> Bagamat kaunti lamang ang mga [[posil]] sa hiwalayang ito, makikita sa mga kalansay ng mga pinakamatatandang posil ng ''Homo'' ang mga pagkakapareho sa mga ''Australopithecus''.<ref>{{cite journal |vauthors=Kimbel WH, Villmoare B |date=July 2016 |title=From Australopithecus to Homo: the transition that wasn't |trans-title=Mula Australopithecus patungong Homo: ang transisyon na hindi |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences |language=en |volume=371 |issue=1698 |page=20150248 |doi=10.1098/rstb.2015.0248 |pmc=4920303 |pmid=27298460 |s2cid=20267830}}</ref><ref name="Villmoare201522">{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Villmoare B, Kimbel WH, Seyoum C, Campisano CJ, DiMaggio EN, Rowan J, Braun DR, Arrowsmith JR, Reed KE |date=March 2015 |title=Paleoanthropology. Early Homo at 2.8 Ma from Ledi-Geraru, Afar, Ethiopia |trans-title=Paleoantropolohiya. Mga unang Homo noong 2.8 Ma mula sa Ledi-Guraru, Afar, Etopiya |journal=[[Science (dyornal)|Science]] |language=en |volume=347 |issue=6228 |pages=1352–1355 |bibcode=2015Sci...347.1352V |doi=10.1126/science.aaa1343 |pmid=25739410 |doi-access=free}}</ref> Tinatayang naganap ang hiwalayan ng dalawang henus 4.3–2.6 na milyong taon ang nakaraan batay sa [[orasang molekular]], bagamat may mga ilang iskolar na nagtataya sa hiwalayan noong 1.87 milyong taon ang nakaraan kung tatanggalin ang ilan sa mga naunang posil na pinaniniwalaang namali ng lagay sa ''Homo''.<ref>{{cite journal |last1=Püschel |first1=Hans P. |last2=Bertrand |first2=Ornella C. |last3=O’Reilly |first3=Joseph E. |last4=Bobe |first4=René |last5=Püschel |first5=Thomas A. |date=June 2021 |title=Divergence-time estimates for hominins provide insight into encephalization and body mass trends in human evolution |trans-title=Nagbigay-linaw ang mga pagtataya sa paghihiwalay ng mga hominin sa trend ng ensepalisasyon at masa ng katawan sa ebolusyon ng tao |url=https://www.research.ed.ac.uk/en/publications/35151870-c7b5-477e-aca8-2c75c8382002 |journal=[[Nature Ecology & Evolution]] |language=en |volume=5 |issue=6 |pages=808–819 |bibcode=2021NatEE...5..808P |doi=10.1038/s41559-021-01431-1 |pmid=33795855 |hdl-access=free |s2cid=232764044 |hdl=20.500.11820/35151870-c7b5-477e-aca8-2c75c8382002}}</ref><ref name=":0">{{cite journal |last=Wood |first=Bernard |date=28 June 2011 |title=Did early Homo migrate "out of" or "in to" Africa? |trans-title=Lumipat ba "patungo" o "papuntang" Aprika ang mga unang Homo? |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=108 |issue=26 |pages=10375–10376 |bibcode=2011PNAS..10810375W |doi=10.1073/pnas.1107724108 |issn=0027-8424 |pmc=3127876 |pmid=21677194 |doi-access=free}}</ref> Ang pinakamatandang tala ng ''Homo'' ay ang [[LD-350-1]] mula sa [[Etiopiya]] na tinatayang nasa 2.8 milyong taon ang tanda. Samantala, ang pinakamatatandang mga espesye na napangalanan ay ang ''[[Homo habilis]]'' at ''[[Homo rudolfensis]]'' na tinatayang nabuhay noong bandang 2.3 milyong taon ang nakaraan.<ref name="Villmoare20152">{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Villmoare B, Kimbel WH, Seyoum C, Campisano CJ, DiMaggio EN, Rowan J, Braun DR, Arrowsmith JR, Reed KE |date=March 2015 |title=Paleoanthropology. Early Homo at 2.8 Ma from Ledi-Geraru, Afar, Ethiopia |trans-title=Paleoantropolohiya. Mga unang Homo noong 2.8 Ma mula sa Ledi-Guraru, Afar, Etopiya |journal=[[Science (dyornal)|Science]] |language=en |volume=347 |issue=6228 |pages=1352–1355 |bibcode=2015Sci...347.1352V |doi=10.1126/science.aaa1343 |pmid=25739410 |doi-access=free}}</ref> Unang lumitaw naman sa mga tala ang ''[[Homo erectus]]'' bandang 2 milyong taon ang nakaraan, ang unang ''Homo'' na nakalabas sa kontinente ng [[Aprika]] at kumalat sa [[Eurasya]] at ang una na may katawang kahawig ng sa modernong tao.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Zhu Z, Dennell R, Huang W, Wu Y, Qiu S, Yang S, Rao Z, Hou Y, Xie J, Han J, Ouyang T |date=July 2018 |title=Hominin occupation of the Chinese Loess Plateau since about 2.1 million years ago |trans-title=Okupasyon ng mga hominin sa Talampas ng Loess sa Tsina simula noong 2.1 milyong taon ang nakaraan |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=559 |issue=7715 |pages=608–612 |bibcode=2018Natur.559..608Z |doi=10.1038/s41586-018-0299-4 |pmid=29995848 |s2cid=49670311}}</ref> Lumitaw naman ang mga ''Homo sapiens'' noing 300,000 taon ang nakaraan mula sa ''[[Homo heidelbergensis]]'' o ''[[Homo rhodesiensis]]'', mga espesye ng ''Homo erectus'' na nanatili sa Aprika.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Hublin JJ, Ben-Ncer A, Bailey SE, Freidline SE, Neubauer S, Skinner MM, Bergmann I, Le Cabec A, Benazzi S, Harvati K, Gunz P |date=June 2017 |title=New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens |trans-title=Mga bagong posil mula sa Jebel Irhoud, Moroko at ang pan-Aprikanomg pinagmulan ng Homo sapiens |url=https://kar.kent.ac.uk/62267/1/Submission_288356_1_art_file_2637492_j96j1b.pdf |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=546 |issue=7657 |pages=289–292 |bibcode=2017Natur.546..289H |doi=10.1038/nature22336 |pmid=28593953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108234003/https://kar.kent.ac.uk/62267/1/Submission_288356_1_art_file_2637492_j96j1b.pdf |archive-date=8 January 2020 |access-date= |hdl=1887/74734 |s2cid=256771372}}</ref> Kagaya ng ''Homo erectus'', lumabas ang mga ''Homo sapiens'' sa Aprika kalaunan, at unti-unting pinalitan ang populasyon ng mga sinaunang tao sa lugar.<ref>{{cite journal |author-link=Chris Stringer |vauthors=Stringer C |date=June 2003 |title=Human evolution: Out of Ethiopia |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-06-12_423_6941/page/692 |trans-title=Ebolusyon ng tao: Paglabas sa Etiopiya |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=423 |issue=6941 |pages=692–693, 695 |bibcode=2003Natur.423..692S |doi=10.1038/423692a |pmid=12802315 |s2cid=26693109}}</ref> Nagsimula maging moderno ang pag-uugali ng mga ''Homo sapiens'' bandang 160,000–70,000 taon ang nakaraan o mas maaga.<ref>{{cite journal |last1=Marean |first1=Curtis |display-authors=etal |date=2007 |title=Early human use of marine resources and pigment in South Africa during the Middle Pleistocene |trans-title=Paggamit ng mga unang tao sa yamang-tubig at tinta sa Timog Aprika noong kalagitnaan ng Pleistoseno |url=http://doc.rero.ch/record/15550/files/PAL_E2962.pdf |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=449 |issue=7164 |pages=905–908 |bibcode=2007Natur.449..905M |doi=10.1038/nature06204 |pmid=17943129 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525103726/https://doc.rero.ch/record/15550/files/PAL_E2962.pdf |archive-date=25 May 2023 |access-date= |s2cid=4387442}}</ref> Umusbong ang katangian ito sa gitna ng nagaganap na [[pagbabago ng klima|likas na pagbabago ng klima]] noong kalagitnaan hanggang sa dulo ng kapanahunang [[Pleistoseno]].<ref>{{Cite journal |last1=Wilkins |first1=Jayne |last2=Schoville |first2=Benjamin J. |date=June 2024 |title=Did climate change make Homo sapiens innovative, and if yes, how? Debated perspectives on the African Pleistocene record |trans-title=Naging inobatibo ba ang mga Homo sapiens dahil sa pagbabago ng klima, at kung oo, paano? Mga pinagdedebatehan na pananaw sa mga nakatala sa Pleistoseno sa Aprika |journal=Quaternary Science Advances |language=en |volume=14 |pages=100179 |bibcode=2024QSAdv..1400179W |doi=10.1016/j.qsa.2024.100179 |doi-access=free}}</ref> Naganap ang [[Kamakailang pinagmulang Aprikano|migrasyon palabas ng Aprika]] sa dalawang bahagi: una noong 130,000–100,000 taon ang nakaraan pahilaga sa Eurasya, at pangalawa noong 70,000–50,000 taon ang nakaraan patimog papunta sa katimugang baybayin ng [[Asya]].<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Posth C, Renaud G, Mittnik A, Drucker DG, Rougier H, Cupillard C, Valentin F, Thevenet C, Furtwängler A, Wißing C, Francken M, Malina M, Bolus M, Lari M, Gigli E, Capecchi G, Crevecoeur I, Beauval C, Flas D, Germonpré M, van der Plicht J, Cottiaux R, Gély B, Ronchitelli A, Wehrberger K, Grigorescu D, Svoboda J, Semal P, Caramelli D, Bocherens H, Harvati K, Conard NJ, Haak W, Powell A, Krause J |date=March 2016 |title=Pleistocene Mitochondrial Genomes Suggest a Single Major Dispersal of Non-Africans and a Late Glacial Population Turnover in Europe |trans-title=Iminumungkahi ng mga Henomang Mitokondrial noong Pleistoseno na may Iisang Pangunahing Pagkalat ng mga hindi Aprikano at may Pagpalit ng Populasyon noong Huling Bahagi ng Panahong Yelo sa Europa |url=https://pure.rug.nl/ws/files/79384808/Pleistocene_Mitochondrial_Genomes_Suggest_a_Single_Major_Dispersal_of_Non_Africans.pdf |url-status=live |journal=[[Current Biology]] |language=en |volume=26 |issue=6 |pages=827–833 |bibcode=2016CBio...26..827P |doi=10.1016/j.cub.2016.01.037 |pmid=26853362 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312080455/https://pure.rug.nl/ws/files/79384808/Pleistocene_Mitochondrial_Genomes_Suggest_a_Single_Major_Dispersal_of_Non_Africans.pdf |archive-date=12 March 2025 |access-date= |hdl-access=free |s2cid=140098861 |hdl=2440/114930}}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Karmin M, Saag L, Vicente M, Wilson Sayres MA, Järve M, Talas UG, Rootsi S, Ilumäe AM, Mägi R, Mitt M, Pagani L, Puurand T, Faltyskova Z, Clemente F, Cardona A, Metspalu E, Sahakyan H, Yunusbayev B, Hudjashov G, DeGiorgio M, Loogväli EL, Eichstaedt C, Eelmets M, Chaubey G, Tambets K, Litvinov S, Mormina M, Xue Y, Ayub Q, Zoraqi G, Korneliussen TS, Akhatova F, Lachance J, Tishkoff S, Momynaliev K, Ricaut FX, Kusuma P, Razafindrazaka H, Pierron D, Cox MP, Sultana GN, Willerslev R, Muller C, Westaway M, Lambert D, Skaro V, Kovačevic L, Turdikulova S, Dalimova D, Khusainova R, Trofimova N, Akhmetova V, Khidiyatova I, Lichman DV, Isakova J, Pocheshkhova E, Sabitov Z, Barashkov NA, Nymadawa P, Mihailov E, Seng JW, Evseeva I, Migliano AB, Abdullah S, Andriadze G, Primorac D, Atramentova L, Utevska O, Yepiskoposyan L, Marjanovic D, Kushniarevich A, Behar DM, Gilissen C, Vissers L, Veltman JA, Balanovska E, Derenko M, Malyarchuk B, Metspalu A, Fedorova S, Eriksson A, Manica A, Mendez FL, Karafet TM, Veeramah KR, Bradman N, Hammer MF, Osipova LP, Balanovsky O, Khusnutdinova EK, Johnsen K, Remm M, Thomas MG, Tyler-Smith C, Underhill PA, Willerslev E, Nielsen R, Metspalu M, Villems R, Kivisild T |date=April 2015 |title=A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture |trans-title=Naganap kasabay ng pandaigdigang pagbabago sa kultura ang isang kamakailang pagkonti sa dibersidad ng kromosoma Y |journal=[[Genome Research]] |language=en |volume=25 |issue=4 |pages=459–466 |doi=10.1101/gr.186684.114 |pmc=4381518 |pmid=25770088}}</ref> Narating ng mga ''Homo sapiens'' ang mga kontinente ng [[Australia]] 65,000 taon ang nakaraan at ang [[Kaamerikahan]] noong 15,000 taon ang nakaraan, gayundin sa [[Madagascar]] noong bandang {{KP|300|link=y}} at sa mga pinakamalalayong kapuluan sa [[Karagatang Pasipiko]] tulad ng [[Nueva Selanda]] noon lamang taong 1280.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Clarkson C, Jacobs Z, Marwick B, Fullagar R, Wallis L, Smith M, Roberts RG, Hayes E, Lowe K, Carah X, Florin SA, McNeil J, Cox D, Arnold LJ, Hua Q, Huntley J, Brand HE, Manne T, Fairbairn A, Shulmeister J, Lyle L, Salinas M, Page M, Connell K, Park G, Norman K, Murphy T, Pardoe C |date=July 2017 |title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago |trans-title=Okupasyon ng mga tao sa hilagang Australia bandang 65,000 taon ang nakaraan |url=https://ro.uow.edu.au/smhpapers/4803 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=547 |issue=7663 |pages=306–310 |bibcode=2017Natur.547..306C |doi=10.1038/nature22968 |pmid=28726833 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815000135/https://ro.uow.edu.au/smhpapers/4803/ |archive-date=15 August 2024 |access-date= |hdl-access=free |s2cid=205257212 |hdl=2440/107043}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Appenzeller T |date=May 2012 |title=Human migrations: Eastern odyssey |trans-title=Mga migrasyon ng tao: Paglalakbay pasilangan |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=485 |issue=7396 |pages=24–26 |bibcode=2012Natur.485...24A |doi=10.1038/485024a |pmid=22552074 |doi-access=free}}</ref> Hindi simple ang ebolusyon ng tao dahil sa [[pagtatalik ng mga sinauna at modernong tao|pagtatalik nila sa ibang mga espesye ng tao]]. Ayon sa mga pananaliksik na isinagawa sa henoma ng tao, karaniwan ang pagtatalik sa pagitan ng mga malalayong kamag-anak ng mga modernong tao. Tinatayang aabot nang 6% ng [[DNA]] ng mga tao sa labas ng [[Sahara|sub-Sahara]] sa kasalukuyan ang nagmula sa mga hene ng mga Neandertal at ibang mga espesye tulad ng mga [[Denisovan]].<ref>{{cite journal |vauthors=Noonan JP |date=May 2010 |title=Neanderthal genomics and the evolution of modern humans |trans-title=Henomika ng mga Neandertal at ang ebolusyon ng modernong tao |journal=[[Genome Research]] |language=3n |volume=20 |issue=5 |pages=547–553 |doi=10.1101/gr.076000.108 |pmc=2860157 |pmid=20439435}}</ref><ref name="pmid21179161">{{cite journal |author-link1=David Reich |display-authors=6 |vauthors=Reich D, Green RE, Kircher M, Krause J, Patterson N, Durand EY, Viola B, Briggs AW, Stenzel U, Johnson PL, Maricic T, Good JM, Marques-Bonet T, Alkan C, Fu Q, Mallick S, Li H, Meyer M, Eichler EE, Stoneking M, Richards M, Talamo S, Shunkov MV, Derevianko AP, Hublin JJ, Kelso J, Slatkin M, Pääbo S |date=December 2010 |title=Genetic history of an archaic hominin group from Denisova Cave in Siberia |trans-title=Kasaysayang panghenetika ng isang sinaunang grupo ng mga hominin mula sa Kuweba ng Denisova sa Siberia |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=468 |issue=7327 |pages=1053–1060 |bibcode=2010Natur.468.1053R |doi=10.1038/nature09710 |pmc=4306417 |pmid=21179161 |hdl=10230/25596}}</ref> Pinakamakikita sa mga pagbabagong naganap sa ebolusyon ng tao ay ang kawalan nito ng buhok sa katawan kumpara sa ibang mga bakulaw, gayundin ang [[bipedalismo|paglalakad sa dalawang paa]], mas malalaking [[utak]], at ang [[neotenya|pagkakapareho halos]] ng katangian ng magkaibang kasarian kumpara sa ibang mga bakulaw. Kasalukuyan may debate ukol sa kung ano ang relasyon ng mga pagbabagong ito sa isa't isa.<ref>{{cite book |author1-link=Robert Boyd |url=https://archive.org/details/howhumansevolved03edboyd |title=How Humans Evolved |vauthors=Boyd R, Silk JB |author2-link=Joan Silk |publisher=[[W. W. Norton & Company|Norton]] |year=2003 |isbn=978-0-393-97854-4 |location=New York |language=en |trans-title=Paano Umusbong ang mga Tao |url-access=registration}}</ref> == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng mundo}} === Prehistorya === {{main|Prehistorya}} [[File:Early_migrations_mercator.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Early_migrations_mercator.svg|thumb|Pagkalat ng mga tao sa bawat kontinente mula sa [[Lambak ng Great Rift]] sa silangang [[Aprika]], kabilang ang pinaniniwalaang rutang dinaanan sa timog (kahel at dilaw).]] Hanggang noon lamang 12,000 taon ang nakaraan, nangangalap at nangangaso ang mga tao.<ref>{{Cite book |last=Scarre |first=Chris |author-link=Chris Scarre |title=The Human Past: World Prehistory and the Development of Human Societies |publisher=[[Thames & Hudson]] |year=2018 |isbn=978-0-500-29335-5 |editor-last=Scarre |editor-first=Chris |edition=4 |location=London |pages=174–197 |language=en |trans-title=Ang Nakaraan ng Tao: Prehistorya ng Mundo at ang Pag-usbong ng mga Lipunan ng Tao |chapter=The world transformed: from foragers and farmers to states and empires |trans-chapter=Ang nabagong mundo: mula nangangalap at nagsasaka hanggang sa estado at imperyo}}</ref> Nagsimula ang [[Rebolusyong Neolitiko]] sa iba't-ibang panig ng mundo nang maimbento ang [[agrikultura]]. Sa [[Kanlurang Asya]] natagpuan ang mga pinakamatatandang ebidensiya ng agrikultura, habang may mga ebidensiya rin ng hiwalay na pagkaimbento nito sa ibang panig ng mundo, partikular na sa [[Tsina]] at [[Mesoamerika]].<ref>{{Cite book |title=Origins and Spread of Domestic Animals in Southwest Asia and Europe |vauthors=Colledge S, Conolly J, Dobney K, Manning K, Shennan S |date=2013 |publisher=Left Coast |isbn=978-1-61132-324-5 |location= |pages=13–17 |language=en |trans-title=Mga Pinagmulan at Pagkalat ng mga Domestikadong Hayop sa Timog-kanlurang Asya at Europa}}</ref><ref>{{cite book |title=Animals and Human Society |vauthors=Scanes CG |date=January 2018 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-805247-1 |veditors=Scanes CG, Toukhsati SR |pages=103–131 |language=en |trans-title=Mga Hayop at Lipunan ng Tao |chapter=The Neolithic Revolution, Animal Domestication, and Early Forms of Animal Agriculture |trans-chapter=Ang Rebolusyong Neolitiko, Domestikasyon ng Hayop, at mga Sinaunang Anyo ng Agrikulturang Panghayop |doi=10.1016/B978-0-12-805247-1.00006-X}}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Lu H, Zhang J, Liu KB, Wu N, Li Y, Zhou K, Ye M, Zhang T, Zhang H, Yang X, Shen L, Xu D, Li Q |date=May 2009 |title=Earliest domestication of common millet (Panicum miliaceum) in East Asia extended to 10,000 years ago |trans-title=Nausog sa 10,000 taon ang nakaraan ang pinakamaagang domestikasyon ng karaniwang dawa (Panicum miliaceum) sa Silangang Asya |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=106 |issue=18 |pages=7367–7372 |bibcode=2009PNAS..106.7367L |doi=10.1073/pnas.0900158106 |pmc=2678631 |pmid=19383791 |doi-access=free}}</ref> Agrikultura ang nakikitang dahilan ng mga iskolar sa pananatili kalaunan ng mga tao sa iisang lugar, na nagbigay-daan kalaunan din sa pagsuporta sa mga malalaking populasyon at pag-usbong ng mga pinakaunang [[sibilisasyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LceiAgAAQBAJ&q=western+civilisation+egypt&pg=PT65 |title=Western Civilization |vauthors=Spielvogel J |date=1 January 2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-285-98299-1 |language=en |trans-title=Kanluraning Sibilisasyon |access-date=}}</ref> === Sinaunang panahon === {{main|Sinaunang kasaysayan}} [[File:All_Gizah_Pyramids.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:All_Gizah_Pyramids.jpg|thumb|Ang [[Dakilang Piramide ng Giza]] sa [[Ehipto]].]] Naganap ang isang [[rebolusyong urban]] noong {{BKP|ika-4 na milenyo|link=y}} kasabay ng pagtatag sa mga [[lungsod-estado]] sa [[Sumer]] sa [[Mesopotamia]].<ref>{{cite book |last=Garfinkle |first=Steven J. |title=The Oxford Handbook of the State in the Ancient Near East and Mediterranean |date=2013 |publisher=Oxford Academic |isbn=978-0-19-518831-8 |editor1=Peter Fibiger Bang |editor1-link=Peter Fibiger Bang |pages=94–119 |language=en |trans-title=Ang Handbook ng Oxford sa Estado ng Sinaunang Malapit na Silangan at Mediteraneo |chapter=Ancient Near Eastern City-States |trans-chapter=Mga Sinaunang Lungsod-estado sa Malapit na Silangan |doi=10.1093/oxfordhb/9780195188318.013.0004 |editor2=Walter Scheidel |editor2-link=Walter Scheidel}}</ref> Sa mga lungsod na ito natagpuan ang mga [[kuneiporme]] na tinatayang ginamit simula noong {{BKP|3000}}.<ref>{{cite book |title=A Companion to Ancient Near Eastern Languages |vauthors=Woods C |date=28 February 2020 |publisher=Wiley |isbn=978-1-119-19329-6 |veditors=Hasselbach-Andee R |edition=1 |pages=27–46 |language=en |trans-title=Gabay sa mga Sinaunang Wika ng Malapit na Silangan |chapter=The Emergence of Cuneiform Writing |trans-chapter=Ang Pag-usbong ng Pagsusulat sa Kuneiporme |doi=10.1002/9781119193814.ch2 |s2cid=216180781}}</ref> Bukod sa Mesopotamia, umusbong din ang mga sibilisasyon ng [[sinaunang Ehipto]] at sa [[Kabihasnan ng Lambak ng Indo|Lambak ng Indus]].<ref>{{cite journal |vauthors=Robinson A |date=October 2015 |title=Ancient civilization: Cracking the Indus script |trans-title=Sinaunang sibilisasyon: Paglutas sa sulat Indus |journal=Nature |language=en |volume=526 |issue=7574 |pages=499–501 |bibcode=2015Natur.526..499R |doi=10.1038/526499a |pmid=26490603 |doi-access=free |s2cid=4458743}}</ref> Nakipagkalakalan din kalaunan ang mga ito sa isa't-isa at naimbento ang [[gulong]], [[araro]], at [[Layag (bangka)|layag]].<ref>{{cite book |author-link=Harriet Crawford |title=The Sumerian World |vauthors=Crawford H |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1-136-21911-5 |pages=447–461 |language=en |trans-title=Ang mundo ng Sumer |chapter=Trade in the Sumerian world |trans-chapter=Kalakalan sa mundo ng Sumer}}</ref> Samantala, sa Kaamerikahan, umusbong ang [[sibilisasyong Caral-Supe]] sa ngayo'y [[Peru]] noong {{BKP|3000}}, ang pinakamatandang sibilisasyon sa kontinente.<ref>{{cite web |last1= |first1= |title=Sacred City of Caral-Supe |trans-title=Sagradong Lungsod ng Caral-Supe |url=https://whc.unesco.org/en/list/1269/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523053341/https://whc.unesco.org/en/list/1269/ |archive-date=23 May 2024 |access-date=27 May 2024 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> Nadebelop rin sa panahong ito ang [[astronomiya]] at [[matematika]], na ginamit ng mga taga-Ehipto upang magawa ang [[Dakilang Piramide ng Giza]], na nakatayo pa rin hanggang ngayon.<ref>{{cite journal |vauthors=Edwards JF |date=2003 |title=Building the Great Pyramid: Probable Construction Methods Employed at Giza |url=https://archive.org/details/sim_technology-and-culture_2003-04_44_2/page/n120 |trans-title=Pagtayo sa Dakilang Piramide: Mga Posibleng Paraan ng Konstruksiyon na Isinagawa sa Giza |journal=Technology and Culture |language=en |volume=44 |issue=2 |pages=340–354 |doi=10.1353/tech.2003.0063 |issn=0040-165X |jstor=25148110 |s2cid=109998651}}</ref> May ebidensiya ng isang napakatinding [[tagtuyot]] na [[Pangyayari noong 4.2 libong taon|naganap 4,200 taon ang nakaraan]] na tumagal nang isang siglo at nagpabagsak sa maraming mga sibilisasyon sa mundo,<ref>{{cite journal |vauthors=Voosen P |date=August 2018 |title=New geological age comes under fire |trans-title=Pinuna ng marami ang bagong panahong heolohikal |journal=Science |language=en |volume=361 |issue=6402 |pages=537–538 |bibcode=2018Sci...361..537V |doi=10.1126/science.361.6402.537 |pmid=30093579 |s2cid=51954326}}</ref> bagamat pinalitan din sila ng ibang mga sibilisasyon tulad ng [[Babilonya]] sa Mesopotamia at [[dinastiyang Shang|Shang]] sa Tsina.<ref>{{cite book |title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC |vauthors=Keightley DN |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0-521-47030-8 |veditors=Loewe M, Shaughnessy EL |pages=232–291 |language=en |trans-title=Ang Kasaysayan ng Cambridge sa Sinaunang Tsina: Mula sa mga Pinagmulan ng Sibilisasyon hanggang 221 BKP |chapter=The Shang: China's first historical dynasty |trans-chapter=Ang Shang: unang makasaysayang dinastiya ng Tsina}}</ref><ref>{{cite book |title=Babylonians |url=https://archive.org/details/babylonians0000sagg |vauthors=Saggs HW |publisher=University of California Press |year=2000 |isbn=978-0-520-20222-1 |page=[https://archive.org/details/babylonians0000sagg/page/n8 7] |language=en |trans-title=Mga taga-Babilonya}}</ref> Gayunpaman, [[Pagbagsak noong huling bahagi ng Panahong Bronse|bumagsak ang marami sa mga ito]] noong huling bahagi ng [[Panahong Bronse]] bandang {{BKP|1200}} dahil sa mga kadahilanang hindi pa lubos na maipaliwanag ng mga siyentipiko.<ref>{{cite journal |vauthors=Drake BL |date=1 June 2012 |title=The influence of climatic change on the Late Bronze Age Collapse and the Greek Dark Ages |trans-title=Ang impluwensiya ng pagbabago ng klima sa Pagbagsak sa huling bahagi ng Panahong Bronse at ang Madilim na Panahon ng Gresya |journal=Journal of Archaeological Science |language=en |volume=39 |issue=6 |pages=1862–1870 |bibcode=2012JArSc..39.1862D |doi=10.1016/j.jas.2012.01.029}}</ref> Ang pangyayaring ito ang nagpasimula sa [[Panahon ng Bakal]] sa maraming panig ng mundo na nagpalit sa paggamit sa [[bronse]] bilang pangunahing sangkap sa mga kagamitan.<ref>{{cite book |title=European Prehistory |url=https://archive.org/details/europeanprehisto0000unse_q5z8_2ed |vauthors=Wells PS |date=2011 |publisher=Springer |isbn=978-1-4419-6633-9 |veditors=Milisauskas S |series=Interdisciplinary Contributions to Archaeology |place=New York |pages=[https://archive.org/details/europeanprehisto0000unse_q5z8_2ed/page/n424 405]–460 |language=en |trans-title=Prehistoryang Europeo |chapter=The Iron Age |trans-chapter=Ang Panahon ng Bakal |doi=10.1007/978-1-4419-6633-9_11}}</ref> Simula noong {{BKP|ika-5 siglo}}, [[kasaysayan|nagsimulang itala]] ng mga tao ang mga pangyayari sa paligid nila.<ref>{{cite book |title=History as Wonder: Beginning with Historiography. |vauthors=Hughes-Warrington M |publisher=Taylor & Francis |year=2018 |isbn=978-0-429-76315-1 |location=[[Reyno Unido]] |language=en |trans-title=Kasaysayan bilang Wonder: Simula sa Historiograpiya |chapter=Sense and non-sense in Ancient Greek histories |trans-chapter=Katuturan at kawalang katuturan sa mga kasaysayan ng Sinaunang Gresya}}</ref> Sa panahong ito din nagsimulang yumabong ang ilan sa mga pinakamaimpluwensiyang sibilisasyon ng sinaunang panahon, ang [[sinaunang Gresya]] at [[sinaunang Roma|Roma]] sa Europa.<ref>{{cite web |date=2 October 2015 |title=Why ancient Rome matters to the modern world |trans-title=Bakit mahalaga sa modernong mundo ang sinaunang Roma |url=https://www.theguardian.com/books/2015/oct/02/mary-beard-why-ancient-rome-matters |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414130448/https://www.theguardian.com/books/2015/oct/02/mary-beard-why-ancient-rome-matters |archive-date=14 April 2021 |access-date= |website=The Guardian |language=en |vauthors=Beard M}}</ref><ref>{{cite web |date=11 June 2015 |title=Stanford scholar debunks long-held beliefs about economic growth in ancient Greece |trans-title=Pinabulaanan ng iskolar ng Stanford ang mga matagal na'ng paniniwala tungkol sa paglago ng ekonomiya sa sinaunang Gresya |url=https://news.stanford.edu/news/2015/june/greek-economy-growth-061115.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418190351/https://news.stanford.edu/news/2015/june/greek-economy-growth-061115.html |archive-date=18 April 2021 |access-date= |publisher=[[Stanford University]] |language=en |vauthors=Vidergar AB}}</ref> Samantala, umusbong din ang mga malalaking sibilisasyon sa ibang kontinente, tulad halimbawa ng mga [[sibilisasyong Maya|Maya]] na gumawa ng mga komplikadong [[kalendaryo]],<ref>{{cite journal |vauthors=Milbrath S |date=March 2017 |title=The Role of Solar Observations in Developing the Preclassic Maya Calendar |trans-title=Ang Gampanin ng mga Obserbasyong Solar sa Pagdebelop sa Preklasikong Kalendaryonf Maya |journal=Latin American Antiquity |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=88–104 |doi=10.1017/laq.2016.4 |issn=1045-6635 |s2cid=164417025}}</ref> at [[Kaharian ng Aksum|Aksum]], na naging daanan ng mga kalakal mula sa Europa papuntang India at pabalik.<ref>{{cite journal |vauthors=Benoist A, Charbonnier J, Gajda I |date=2016 |title=Investigating the eastern edge of the kingdom of Aksum: architecture and pottery from Wakarida |trans-title=Pag-imbestiga sa silangang sulok ng kaharian ng Aksum: arkitektura at pamamalayok mula sa Wakarida |journal=Proceedings of the Seminar for Arabian Studies |language=en |volume=46 |pages=25–40 |issn=0308-8421 |jstor=45163415}}</ref> Naging batayan naman ng mga sumunod na imperyo sa rehiyon ang [[Imperyong Achaemenid]] sa Kanlurang Asya dahil sa kanilang sentralisadong pamamahala,<ref>{{cite journal |vauthors=Farazmand A |date=1 January 1998 |title=Administration of the Persian Achaemenid world-state empire: implications for modern public administration |trans-title=Administrasyon ng pandaigdigang imperyong estado ng Achaemenid sa Persia: mga implikasyon para sa modernong pampublikong administrasyon |journal=International Journal of Public Administration |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=25–86 |doi=10.1080/01900699808525297 |issn=0190-0692}}</ref> at narating naman ng [[Imperyong Gupta]] sa India at [[dinastiyang Han|Han]] sa Tsina ang kinokonsiderang ginintuang panahon sa kani-kanilang lugar.<ref>{{cite journal |vauthors=Ingalls DH |date=1976 |title=Kālidāsa and the Attitudes of the Golden Age |trans-title=Kālidāsa at ang Kaugalian ng Ginintuang Panahon |journal=Journal of the American Oriental Society |language=en |volume=96 |issue=1 |pages=15–26 |doi=10.2307/599886 |issn=0003-0279 |jstor=599886}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Xie J |date=2020 |title=Pillars of Heaven: The Symbolic Function of Column and Bracket Sets in the Han Dynasty |trans-title=Mga Haligi ng Langit: Ang Simbolikong Silbi ng Hanay at Bracket Set sa Dinastiyang Han |journal=Architectural History |language=en |volume=63 |pages=1–36 |doi=10.1017/arh.2020.1 |issn=0066-622X |s2cid=229716130}}</ref> === Gitnang Kapanahunan === {{main|Gitnang Kapanahunan}} [[Talaksan:Combat_deuxième_croisade.jpg|thumb|Isang depiksiyon sa isang labanan sa kasagsagan ng [[Ikalawang Krusada]].]] Markado ang [[Gitnang Kapanahunan]] sa Europa bilang ang panahon mula sa [[pagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romano|pagbagsak]] ng [[Kanlurang Imperyong Romano]] noong {{KP|476|link=y}} hanggang sa [[Pagbagsak ng Constantinopla|pagbagsak]] ng [[Silangang Imperyong Romano]] noong 1453.<ref>{{cite journal |vauthors=Marx W, Haunschild R, Bornmann L |date=2018 |title=Climate and the Decline and Fall of the Western Roman Empire: A Bibliometric View on an Interdisciplinary Approach to Answer a Most Classic Historical Question |trans-title=Klima at ang Paghina at Pagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romano: Pananaw sa Bibliometriya ukol sa Interdisiplinaryong Pagtingin para Masagot ang Pinakaklasikal na Tanong sa Kasaysayan |journal=Climate |language=en |volume=6 |issue=4 |page=90 |bibcode=2018Clim....6...90M |doi=10.3390/cli6040090 |doi-access=free}}</ref> Sa panahong ito, kontrolado ng [[Simbahang Katolika]] ang halos lahat ng aspeto ng pamumuhay at edukasyon sa naturang kontinente. Samantala, lumaganap naman ang [[Islam]] sa [[Gitnang Silangan]] na humantong kalaunan sa [[Ginintuang Panahon ng Islam|isang ginintuang panahon]] sa rehiyon.<ref name="Renima-2016">{{cite book |title=The State of Social Progress of Islamic Societies |vauthors=Renima A, Tiliouine H, Estes RJ |date=2016 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-319-24774-8 |veditors=Tiliouine H, Estes RJ |series=International Handbooks of Quality-of-Life |place= |pages=25–52 |language=en |trans-title=Ang Estado ng mga Progreso sa Lipunan ng mga Lipunang Islam |chapter=The Islamic Golden Age: A Story of the Triumph of the Islamic Civilization |trans-chapter=Ang Ginintuang Panahon ng Islam: Kuwento ng Tagumpay ng Sibilisasyong Islam |doi=10.1007/978-3-319-24774-8_2}}</ref> Ang magkaibang paniniwalang ito ang naging dahilan upang magtunggali ang dalawang relihiyon sa isang [[Mga Krusada|serye ng mga digmaan]] upang makontrol ang [[Banal na Lupain]], na itinuturing na sagrado ng parehong relihiyon.<ref>{{cite book |title=The Crusades: The War for the Holy Land |vauthors=Asbridge T |publisher=Simon and Schuster |year=2012 |isbn=978-1-84983-770-5 |language=en |trans-title=Mga Krusada: Ang Digmaan para sa Banal na Lupain |chapter=Introduction: The world of the crusades |trans-chapter=Panimula: Ang mundo ng mga krusada}}</ref> Sa kabilang panig ng mundo naman, umusbong ang mga [[kulturang Mississippi]] sa Hilagang Amerika.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Mississippian Period |encyclopedia=New Georgia Encyclopedia |url=https://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-707 |access-date= |date=2002 |trans-title=Panahong Mississippi |archive-url=https://web.archive.org/web/20090819042104/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-707 |archive-date=19 August 2009 |author=Adam King |url-status=dead}}</ref> Sinakop ng [[Imperyong Mongol]] ang napakalaking bahagi ng Asya noong 1200s.<ref>{{cite book |title=The Mongol Conquests in World History |vauthors=May T |publisher=Reaktion Books |year=2013 |isbn=978-1-86189-971-2 |page=7 |language=en |trans-title=Ang Pananakop ng mga Mongol sa Kasaysayan ng Mundo}}</ref> Sa Aprika, narating ng [[Imperyong Mali]] ang kanilang tugatog,<ref>{{Cite encyclopedia |title=The Empire of Mali |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of African History |publisher=Oxford University Press |url=https://oxfordre.com/africanhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-266 |access-date= |date=25 February 2019 |language=en |trans-title=Ang Imperyo ng Mali |doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.266 |isbn=978-0-19-027773-4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020034919/https://oxfordre.com/africanhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-266 |archive-date=20 October 2021 |vauthors=Canós-Donnay S |url-status=live}}</ref> habang naging isang prominenteng estado sa [[Karagatang Pasipiko]] ang [[Imperyong Tonga]].<ref>{{cite journal |vauthors=Canela SA, Graves MW |title=The Tongan Maritime Expansion: A Case in the Evolutionary Ecology of Social Complexity |trans-title=Ang Pagpapalawak ng Tonga sa Karagatan: Kaso sa Ebolusyonal na Ekolohiya ng Pagkakomplikado ng Lipunan |url=https://www.researchgate.net/publication/46734826 |journal=Asian Perspectives |language=en |volume=37 |issue=2 |pages=135–164}}</ref> Naging makapangyarihan naman ang mga [[Aztec]] sa Mesoamerika at mga [[Inca]] sa [[Andes]].<ref>{{cite book |title=Religion and Empire: The Dynamics of Aztec and Inca Expansionism |url=https://archive.org/details/religionempiredy0000conr |vauthors=Conrad G, Demarest AA |publisher=Cambridge University Press |year=1984 |isbn=0-521-31896-3 |page=[https://archive.org/details/religionempiredy0000conr/page/n17 2] |language=en |trans-title=Relihiyon at Imperyo: Ang Dinamika ng Pagpapalawak ng Aztec at Inca}}</ref> === Modernong panahon === {{main|Makabagong kasaysayan}} Hinahati ng mga iskolar ang modernong panahon sa dalawang bahagi: maaga at huli. Itinuturing na nagsimula ang maagang modernong panahon sa [[Pagbagsak ng Constantinopla|pagbagsak]] ng [[Silangang Imperyong Romano]] at ang pagsisimula ng [[Imperyong Ottoman]].<ref>{{cite book |last1=Kafadar |first1=Cemal |title=Handbook of European History 1400–1600: Late Middle Ages, Renaissance and Reformation |date=1 January 1994 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-39165-9 |veditors=Brady T, Oberman T, Tracy JD |pages=589–635 |language=en |trans-title=Handbook ng Kasaysayan ng Europa 1400–1600: Huling Gitnang Kapanahunan, Renasimiyento, at Repormasyon |chapter=Ottomans and Europe |trans-chapter=Mga Ottoman at Europa |doi=10.1163/9789004391659_019 |access-date= |chapter-url=https://brill.com/view/book/edcoll/9789004391659/BP000019.xml |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502073325/https://brill.com/view/book/edcoll/9789004391659/BP000019.xml |archive-date=2 May 2022 |url-status=live}}</ref> Samantala, nagsimula naman ang [[panahong Edo]] sa [[Hapon]],<ref>{{Cite encyclopedia |title=The Culture of Travel in Edo-Period Japan |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Asian History |publisher=Oxford University Press |url=https://oxfordre.com/asianhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-72 |access-date= |date=19 November 2020 |language=en |trans-title=Ang Kultura ng Paglalakbay sa Hapón noong Panahong Edo |doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.72 |isbn=978-0-19-027772-7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812150712/https://oxfordre.com/asianhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-72 |archive-date=12 August 2021 |vauthors=Goree R |url-status=live}}</ref> ang [[dinastiyang Qing]] sa [[Tsina]],<ref>{{Cite journal |vauthors=Mosca MW |date=2010 |title=China's Last Empire: The Great Qing |trans-title=Ang Huling Imperyo ng Tsina: Ang Dakilang Qing |url=https://www.proquest.com/openview/a516602ac28aba8955507e46ab41483e/1?pq-origsite=gscholar&cbl=25135 |url-status=live |journal=Pacific Affairs |language=en |volume=83 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306014457/https://www.proquest.com/openview/a516602ac28aba8955507e46ab41483e/1?pq-origsite=gscholar&cbl=25135 |archive-date=6 March 2022 |access-date=}}</ref> at ang [[Imperyong Mughal]] sa [[India]].<ref>{{Cite journal |vauthors=Suyanta S, Ikhlas S |date=19 July 2016 |title=Islamic Education at Mughal Kingdom in India (1526–1857) |trans-title=Edukasyong Islam sa Kaharian ng Mughal sa India (1526–1857) |url=https://journal.tarbiyahiainib.ac.id/index.php/attalim/article/view/228 |url-status=live |journal=Al-Ta Lim Journal |language=en |volume=23 |issue=2 |pages=128–138 |doi=10.15548/jt.v23i2.228 |issn=2355-7893 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407082504/http://journal.tarbiyahiainib.ac.id/index.php/attalim/article/view/228 |archive-date=7 April 2022 |access-date= |doi-access=free}}</ref> Naganap naman sa Europa ang [[Renasimiyento]] at ang [[Panahon ng Pagtuklas]].<ref>{{cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/893909816 |title=The European Renaissance, 1400–1600 |vauthors=Kirkpatrick R |date=2002 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-88646-4 |page=1 |language=en |trans-title=Ang Renasimiyento sa Europa: 1400–1600 |oclc=893909816 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730032848/https://www.worldcat.org/title/european-renaissance-1400-1600/oclc/893909816 |archive-date=30 July 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/859536800 |title=The Age of Discovery, 1400–1600 |vauthors=Arnold D |date=2002 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-47968-7 |edition=2 |pages=xi |language=en |trans-title=Ang Panahon ng Pagtuklas, 1400–1600 |oclc=859536800 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730032848/https://www.worldcat.org/title/age-of-discovery-1400-1600/oclc/859536800 |archive-date=30 July 2022 |url-status=live}}</ref> Nagsimulang maglakbay ang mga Europeo sa iba't-ibang panig ng mundo, simula sa [[kolonisasyon ng Kaamerikahan]] at ang [[Palitang Kolumbiyano]].<ref>{{cite journal |vauthors=Dixon EJ |date=January 2001 |title=Human colonization of the Americas: timing, technology and process |trans-title=Kolonisasyon ng mga Tao sa Kaamerikahan: tayming, teknolohiya, at proseso |journal=Quaternary Science Reviews |language=en |volume=20 |issue=1–3 |pages=277–299 |bibcode=2001QSRv...20..277J |doi=10.1016/S0277-3791(00)00116-5}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Keehnen |first1=Floris W. M. |last2=Mol |first2=Angus A. A. |date=2020 |title=The roots of the Columbian Exchange: an entanglement and network approach to early Caribbean encounter transactions |trans-title=Ang mga ugat ng Palitang Kolumbiyano: paghahawi at sala-salabat na pagtingin sa mga unang transaksyon sa pagkikita sa Caribbean |journal=Journal of Island and Coastal Archaeology |language=en |volume=16 |issue=2–4 |pages=261–289 |doi=10.1080/15564894.2020.1775729 |pmc=8452148 |pmid=34557059}}</ref> Ang paglawak ng mga nasasakupang teritoryo ng mga Europeo ang naging simula ng [[Palitan ng alipin sa Atlantiko|palitan ng mga alipin]] sa magkabilang panig ng [[Karagatang Atlantiko]] at ang [[henosidyo]] sa mga [[katutubong Amerikano]] sa kontinente.<ref>{{Cite journal |vauthors=Lovejoy PE |date=1989 |title=The Impact of the Atlantic Slave Trade on Africa: A Review of the Literature |trans-title=Ang Epekto sa Aprika ng Palitan ng Alipin sa Atlantiko: Rebyu sa Literatura |url=https://www.jstor.org/stable/182914 |url-status=live |journal=The Journal of African History |language=en |volume=30 |issue=3 |pages=365–394 |doi=10.1017/S0021853700024439 |issn=0021-8537 |jstor=182914 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306011109/https://www.jstor.org/stable/182914 |archive-date=6 March 2022 |access-date= |s2cid=161321949}}</ref><ref>{{cite book |title=The Historiography of Genocide |url=https://archive.org/details/isbn_9781403992192 |vauthors=Cave AA |date=2008 |publisher=Palgrave Macmillan UK |isbn=978-0-230-29778-4 |veditors=Stone D |place=London |pages=[https://archive.org/details/isbn_9781403992192/page/n292 273]–295 |language=en |trans-title=Historiograpiya ng Henosidyo |chapter=Genocide in the Americas |trans-chapter=Henosidyo sa Kaamerikahan |doi=10.1057/9780230297784_11}}</ref> Sa panahon ding ito nagsimula ang [[Rebolusyong Makaagham]], na nagpaabante sa mga larangan ng agham kabilang na ang [[matematika]], [[mekanika]], [[astronomiya]], at [[pisyolohiya]].<ref>{{cite journal |vauthors=Delisle RG |date=September 2014 |title=Can a revolution hide another one? Charles Darwin and the Scientific Revolution |trans-title=Maaari bang makapagtago ng rebolusyon sa isa pang rebolusyon? Si Charles Darwin at ang Rebolusyong Makaagham |journal=Endeavour |language=en |volume=38 |issue=3–4 |pages=157–158 |doi=10.1016/j.endeavour.2014.10.001 |pmid=25457642}}</ref> {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|direction=horizontal|image1=Bataille de Verdun 1916.jpg|image2=Nagasakibomb.jpg|footer=Ang [[Unang Digmaang Pandaigdig|Una]] at [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] noong ika-20 siglo.}} Samantala, nagsimula naman ang huling modernong panahon noong 1800 sa pagsisimula ng [[Rebolusyong Industriyal]] sa Europa. Bilang resulta ng [[Panahon ng Kaliwanagan]], naganap ang maraming rebolusyon sa iba't-ibang panig ng Europa at Kaamerikahan, kagaya ng sa [[Rebolusyong Pranses|Pransiya]] at [[Rebolusyong Amerikano|Estados Unidos]].<ref>{{cite web |title=Sister Revolutions: American Revolutions on Two Continents |trans-title=Magkapatid na Rebolusyon: Ang Rebolusyong Amerikano sa Dalawang Kontinente |url=https://www.nps.gov/articles/000/sister-revolutions-american-revolutions-on-two-continents-teaching-with-historic-places.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527071735/https://www.nps.gov/articles/000/sister-revolutions-american-revolutions-on-two-continents-teaching-with-historic-places.htm |archive-date=27 May 2024 |access-date= |website=US National Park Services |language=en}}</ref> Naganap naman sa Europa noong unang bahagi ng siglo ang mga [[digmaang Napoleoniko]].<ref>{{Cite journal |vauthors=O'Rourke KH |date=March 2006 |title=The worldwide economic impact of the French Revolutionary and Napoleonic Wars, 1793–1815 |trans-title=Ang pandaigdigang epekto sa ekonomiya ng Rebolusyong Pranses at ang mga Digmaang Napoleoniko, 1793–1815 |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1740022806000076/type/journal_article |url-status=live |journal=Journal of Global History |language=en |volume=1 |issue=1 |pages=123–149 |doi=10.1017/S1740022806000076 |issn=1740-0228 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730032852/https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-global-history/article/abs/worldwide-economic-impact-of-the-french-revolutionary-and-napoleonic-wars-17931815/B5D21C47E53307E78358803D4695FCE8 |archive-date=30 July 2022 |access-date=}}</ref> Nawala sa kontrol ng [[Imperyong Kastila|Espanya]] ang halos lahat ng kanilang teritoryo sa Kaamerikahan sa [[Mga digmaan ng kalayaan sa Kaamerikahang Espanyol|isang serye ng mga magkakaugnay na rebolusyon]] sa kontinente.<ref>{{Cite journal |vauthors=Zimmerman AF |date=November 1931 |title=Spain and Its Colonies, 1808–1820 |trans-title=Espanya at ang mga Kolonya nuto, 1808–1820 |url=https://www.jstor.org/stable/2506251 |url-status=live |journal=The Hispanic American Historical Review |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=439–463 |doi=10.2307/2506251 |jstor=2506251 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306014948/https://www.jstor.org/stable/2506251 |archive-date=6 March 2022 |access-date=}}</ref> Samantala, nag-agawan naman ng teritoryo ang mga Europeo sa [[Pag-aagawan para sa Aprika|kontinente ng Aprika]] gayundin sa [[Oseaniya]].<ref>{{cite web |date=2011 |title=British History in depth: Slavery and the 'Scramble for Africa' |trans-title=Malalimang pagtalakay sa Kasaysayan ng Britanya: Pang-aalipin at ang 'Agawan para sa Aprika' |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/scramble_for_africa_article_01.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324121231/https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/scramble_for_africa_article_01.shtml |archive-date=24 March 2022 |access-date= |website=[[BBC]] |language=en-GB |vauthors=David S}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Raudzens G |date=2004 |title=The Australian Frontier Wars, 1788–1838 |trans-title=Ang mga Digmaan sa Hangganan ng Australya, 1788–1838 |url=https://dx.doi.org/10.1353/jmh.2004.0138 |journal=The Journal of Military History |language=en |volume=68 |issue=3 |pages=957–959 |doi=10.1353/jmh.2004.0138 |issn=1543-7795 |s2cid=162259092}}</ref> Bago matapos ang siglo, narating ng [[Imperyong Britaniko]] ang kanilang tugatog sa nasasakupang teritoryo, ang pinakamalaki sa kasaysayan.<ref>{{cite journal |vauthors=Palan R |date=14 January 2010 |title=International Financial Centers: The British-Empire, City-States and Commercially Oriented Politics |trans-title=Mga Pandaigdigang Sentrong Pampinansiyal: Ang Imperyong Britaniko, mga Lungsod-estado, at Politikang Nakatuon sa Komersyo |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.2202/1565-3404.1239/html |url-status=live |journal=Theoretical Inquiries in Law |language=en |volume=11 |issue=1 |doi=10.2202/1565-3404.1239 |issn=1565-3404 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826211616/https://www.degruyter.com/document/doi/10.2202/1565-3404.1239/html |archive-date=26 August 2021 |access-date= |s2cid=56216309}}</ref> Sa sumunod na siglo, nasira ang [[balanse ng kapangyarihan]] sa Europa na nagresulta sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1914, ang pinakamadugong digmaan noong panahong yon. Dahil sa tindi ng digmaan, sinubukang ayusin ng [[Kasunduan sa Versailles]] ang kapangyarihan sa mundo at itinatag ang [[Liga ng mga Bansa]].<ref>{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/794136314 |title=The sleepwalkers : how Europe went to war in 1914 |vauthors=Clark CM |date=2012 |publisher=Allen Lane |isbn=978-0-7139-9942-6 |location=London |language=en |trans-title=Naglalakad nang tulog: paano nauwi sa digmaan ang Europa noong 1914 |chapter=Polarization of Europe, 1887–1907 |trans-chapter=Polarisasyon ng Europa, 1887–1907 |oclc=794136314 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730032849/https://www.worldcat.org/title/sleepwalkers-how-europe-went-to-war-in-1914/oclc/794136314 |archive-date=30 July 2022 |url-status=live}}</ref> Gayunpaman, hindi nito napigilan ang unti-unting pag-angat ng [[awtoritarismo]], partikular na sa [[Pasistang Italya|Italya]], [[Alemanyang Nazi|Alemanya]], at [[Imperyong Hapon|Hapon]]. Dahil dito at sa [[Malawakang Depresyon|pagbagsak ng ekonomiya]] sa maraming bansa noong dekada 1930s, naganap ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], isang napakalawak na digmaan na pinaglabanan ng halos lahat ng mga bansa sa mundo noong panahong yon at nagresulta sa pinakamadugong digmaan sa tala ng kasaysayan. Matapos ng digmaan, binuo ang [[Mga Nagkakaisang Bansa]] bilang pamalit sa Liga ng mga Bansa. Samantala, bumagsak ang maraming imperyo dahil sa digmaan, na nagbigay-daan naman sa [[dekolonisasyon]] at ang pag-angat ng [[Estados Unidos]] at [[Unyong Sobyetiko]] bilang mga pinakamakapangyarihang bansa.<ref>{{cite book |author=Dahl |first=Robert |url=https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0 |title=Democracy and Its Critics |publisher=Yale UP |year=1989 |isbn=0-300-15355-4 |pages=[https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0/page/239 239–240] |language=en |trans-title=Demokrasya at ang mga Kritiko Nito |url-access=registration}}</ref> {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|direction=horizontal|image1=Гагарин перед полётом.jpg|image2=Aldrin Apollo 11 original.jpg|footer=Si [[Yuri Gagarin]], ang unang tao sa kalawakan, at [[Neil Armstrong]], ang unang tao sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]].}} Ang sigalot ng dalawang makapangyarihang bansa ang nagpasimula sa [[Digmaang Malamig]], ang panahon kung saan ginamit ng dalawang bansa ang mga digmaan sa iba't-ibang panig ng mundo bilang digmaan ng impluwensiya, kagaya sa [[Digmaang Koreano|tangway ng Korea]] at [[Digmaan sa Biyetnam|Biyetnam]]. Nagparamihan ang dalawa ng mga [[sandatang nukleyar]] bilang paghahanda sa inaasahang [[Ikatlong Digmaang Pandaigdig]];<ref>{{Cite journal |vauthors=Plous S |date=May 1993 |title=The Nuclear Arms Race: Prisoner's Dilemma or Perceptual Dilemma? |trans-title=Ang Karera sa Sandatang Nukleyar: Dilema ng Preso o Pananaw? |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0022343393030002004 |url-status=live |journal=Journal of Peace Research |language=en |volume=30 |issue=2 |pages=163–179 |doi=10.1177/0022343393030002004 |issn=0022-3433 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221155825/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0022343393030002004 |archive-date=21 February 2022 |access-date= |s2cid=5482851}}</ref> bagamat may mga muntikang pangyayari, hindi ito nauwi sa naturang digmaan. Samantala, [[Karera sa Kalawakan|nagkarera din sila sa kalawakan]]: naipadala ng Unyong Sobyetiko ang pinakaunang [[satelayt]], [[Vostok 1]], at ang pinakaunang tao, [[Yuri Gagarin]], sa kalawakan. Gayunpaman, humupa ito kalaunan nang naipadala ng Estados Unidos ang mga pinakaunang tao sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] sa misyong [[Apollo 11]] na kinabilangan nina [[Neil Armstrong]], [[Buzz Aldrin]], at [[Michael Collins]]. Nagtapos ang naturang digmaan sa [[pagbagsak ng Unyong Sobyetiko]] noong 1991 sa maraming mga republika.<ref>{{Cite journal |vauthors=McDougall WA |date=May 1985 |title=Sputnik, the space race, and the Cold War |trans-title=Sputnik, ang karera sa kalawakan, at ang Digmaang Malamig |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00963402.1985.11455962 |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |language=en |volume=41 |issue=5 |pages=20–25 |bibcode=1985BuAtS..41e..20M |doi=10.1080/00963402.1985.11455962 |issn=0096-3402}}</ref> Ang pagkaimbento sa [[kompyuter]], [[internet]], at [[smartphone]] ang nagpasimula sa kasalukuyang [[Panahon ng Impormasyon]].<ref>{{Cite journal |vauthors=Sachs JD |date=April 2017 |title=Globalization{{snd}}In the Name of Which Freedom? |trans-title=Globalisasyon{{snd}}Sa Ngalan ng Anong Kalayaan? |journal=Humanistic Management Journal |language=en |volume=1 |issue=2 |pages=237–252 |doi=10.1007/s41463-017-0019-5 |issn=2366-603X |doi-access=free |s2cid=133030709}}</ref> == Tirahan at populasyon == {{main|Heograpiyang pantao|Demograpiya}} {{Infobox | image = | image2 = [[File:Population Density, v4.11, 2020 (48009093621).jpg|thumb|upright=2.05 | Mapang nagpapakita sa [[densidad ng populasyon]] kada kilometro kuwadrado mula sa isang pagtataya noong 2020.]] | title = Estadistika ng populasyon{{#tag:ref|Ang populasyon at densidad ng populasyon ng mundo ayon sa pinakahuling tala noong 2022 mula sa pinagsamang estadistika ng CIA World Factbook at ng United Nations World Population Prospects.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world |title=World |trans-title=Mundo|lang=en|work=[[The World Factbook]] |publisher=[[CIA]] |date=17 May 2016|archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126032610/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/WPP2017_KeyFindings.pdf |format=pdf|lang=en|trans-title=World Population Prospects l: Rebisyon noong 2017|publisher=[[United Nations]] |date=2017 |title=World Population Prospects: The 2017 Revision |page=2&17 |archive-date=26 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626225001/https://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/WPP2017_KeyFindings.pdf |url-status=live }}</ref>|group=n}} | label1 = [[Populasyon ng mundo]] | data1 = {{#expr: {{data world|poptoday}} / 1e9 round 1}}&nbsp;bilyon | label2 = [[Densidad ng populasyon]] | data2 = {{Pop density|{{data world|poptoday}}|{{data world|pst2|total area}}|km2|sqmi|prec=0}} sa kabuuang lawak<br />{{Pop density|{{data world|poptoday}}|{{data world|pst2|land area}}|km2|sqmi|prec=0}} sa lawak ng kalupaan | label3 = [[Talaan ng mga pinakamalalaking lungsod|Pinakamataong lungsod]]{{#tag:ref|Mga lungsod na may lagpas 10 milyong katao noong 2018.<ref>{{cite news|title=The World's Cities in 2018|lang=en|trans-title=Ang mga Lungsod ng Mundo noong 2018|url=https://www.un.org/en/events/citiesday/assets/pdf/the_worlds_cities_in_2018_data_booklet.pdf|format=pdf|newspaper=[[United Nations]]|archive-date=1 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181101135338/http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2018_data_booklet.pdf|url-status=live}}</ref>|group=n}} | data3 = [[Tokyo]], [[Delhi]], [[Shanghai]], [[São Paulo]], [[Lungsod ng Mexico]], [[Cairo]], [[Mumbai]], [[Beijing]], [[Dhaka]], [[Osaka]] }} Nakadepende sa layo mula sa isang [[anyong-tubig]] ang mga sinaunang tirahan ng mga tao, gayundin sa ibang mga [[likas na yaman]] kagaya halimbawa ng mga hayop para sa [[pangangaso]] at matabang lupa para sa [[pagsasaka]].<ref>{{cite book |title=The Early River Valley Civilizations |vauthors=Rector RK |date=2016 |publisher=Rosen Publishing |isbn=978-1-4994-6329-3 |edition=1 |location=New York |page=10 |language=en |trans-title=Ang mga Unang Sibilisasyon sa Lambak-ilog |oclc=953735302}}</ref> Gayunpaman, kayang baguhin ng mga modernong tao ang kanilang kapaligiran sa pamamagitan ng [[teknolohiya]], [[patubig]], pagpaplano ng mga [[lungsod]], paggawa sa mga [[gusali]], [[deporestasyon]], at [[desertipikasyon]].<ref>{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=How People Modify the Environment |trans-title=Paano Binabago ng mga Tao ang Kapaligiran |url=https://www.westerville.k12.oh.us/userfiles/4188/Classes/7526/humanforcesthatchangeenvironment.pdf?id=448117 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225132108/http://www.westerville.k12.oh.us/userfiles/4188/Classes/7526/humanforcesthatchangeenvironment.pdf?id=448117 |archive-date=25 February 2021 |access-date= |publisher=Westerville City School District |language=en}}</ref> Palaging nasa peligro ang mga tirahan ng tao dahil sa mga likas na [[sakuna]] kagaya ng [[bagyo]], [[lindol]], o [[pagguho ng lupa]].<ref>{{cite web |date=October 2003 |title=Natural disasters and the urban poor |trans-title=Mga likas na sakuna at ang mga mahihirap sa urbanong lugar |url=https://siteresources.worldbank.org/INTLACREGTOPHAZMAN/Resources/EN_Breve_Oct03_32_Nat_Dis_EN.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809063303/https://siteresources.worldbank.org/INTLACREGTOPHAZMAN/Resources/EN_Breve_Oct03_32_Nat_Dis_EN.pdf |archive-date=9 August 2017 |publisher=[[World Bank]] |language=en}}</ref> Madalas na ginagawa ng mga tao ang mga tirahan para sa mga kadahilanan ng depensa, pagpapahinga, pagpapakita ng yaman, pagpapalawak ng makakain, estetika, at pagpapalago ng kaalaman.<ref>{{cite book |title=The state of the world's cities 2012 / prosperity of cities. |url=https://archive.org/details/stateofworldscit0000unse_j7w0 |vauthors=Habitat UN |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-01559-6 |location=[[London]] |pages=x |language=en |trans-title=Ang katayuan ng mga lungsod ng mundo ng 2012 / kayamanan ng mga lungsod |oclc=889953315}}</ref> Isa ang mga tao sa mga espesyeng kayang mamuhay sa iba't-ibang anyo ng kapaligiran, kahit na isa rin sila sa mga pinakapalaging nasa peligro dahil sa kanilang mahinang kakayahan upang mamuhay sa ilan sa mga pinakadelikadong kapaligiran para sa buhay.<ref name="Piantadosi-2003">{{cite book |title=The biology of human survival : life and death in extreme environments |url=https://archive.org/details/biologyofhumansu0000pian |vauthors=Piantadosi CA |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-974807-5 |location=Oxford |pages=[https://archive.org/details/biologyofhumansu0000pian/page/n21 2]–3 |language=en |trans-title=Ang biolohiya ng pamamalagi ng tao: buhay at kamatayan sa mga peligrosong kapaligiran |oclc=70215878}}</ref> Sa kasalukuyan, may taong naninirahan sa walong [[bioheograpikal na rehiyon]] ng [[Daigdig]], bagamat limitado lamang ang pananatili nila sa [[Antartika]] at kumokonti tuwing taglamig doon. Nakapagtatag ang mga tao sa natitirang pitong rehiyon ng mga bansa, kagaya ng [[Pilipinas]] sa [[rehiyong Indomalaya]], [[Hapon]] sa [[rehiyong Paleartiko]], [[Timog Aprika]] sa [[rehiyong Aprotropikal]], [[Estados Unidos]] sa [[rehiyong Neartiko]], [[Australya]] sa [[rehiyong Austrolasya]], at [[Brasil]] sa [[rehiyong Neotropikal]]. Nakarating ang mga tao simula noong nakaraang siglo sa [[Karagatan|kailaliman ng dagat]] gayundin sa [[Kalawakan|labas ng Daigdig]]. Gayunpaman, nananatiling limitado ang paninirahan at pananatili ng mga tao sa mga ganitong klase ng lugar.<ref name="Heim-1991">{{cite journal |vauthors=Heim BE |year=1990–1991 |title=Exploring the Last Frontiers for Mineral Resources: A Comparison of International Law Regarding the Deep Seabed, Outer Space, and Antarctica |trans-title=Pangangalugad sa mga Pinakahuling Pinagkukunan ng mga Yamang Mineral: Pagkukumpara sa Pandaigdigang Batas ukol sa Kalupaan sa Ilalim ng Dagat, Labas ng Daigdig, at Antartika |url=https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/vantl23&id=831&div=&collection= |url-status=live |journal=[[Vanderbilt Journal of Transnational Law]] |language=en |volume=23 |page=819 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623152719/https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals%2Fvantl23&id=831&div=&collection= |archive-date=23 June 2021 |access-date=}}</ref> Narating din ng mga tao ang [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] at nakapagpadala na rin sila ng mga [[sasakyang pangkalawakan]] patungo sa iba't-ibang bahagi ng [[Sistemang Solar]]. Simula noong 2000, tuloy-tuloy na may tao sa [[Pandaigdigang Estasyong Pangkalawakan]] (ISS) sa labas ng Daigdig.<ref>{{cite web |date=11 December 2010 |title=JSC celebrates ten years of continuous human presence aboard the International Space Station |trans-title=Ipinagdidiriwang ng JSC ang sampung taon ng tuloy-tuloy na pananatili ng sangkatauhan sa Pandaigdigang Estasyong Pangkalawakan |url=https://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216221409/https://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html |archive-date=16 February 2012 |access-date= |work=JSC Features |publisher=[[Johnson Space Center]] |language=en |vauthors=Kraft R}}</ref> Sa pamamagitan ng mga [[Kasangkapan|kagamitan]] at [[pananamit]], nagawa ng mga tao na mamuhay sa iba't-ibang klase ng kapaligiran.<ref name="Piantadosi-2003" /> Dahil dito, itinuturing ang mga tao bilang mga [[espesyeng kosmopolitano]] dahil nakikita sila sa saanmang bahagi ng mundo.<ref>{{cite web |title=Human Biological Adaptability; Overview |trans-title=Adaptibilidad ng Biolohiya ng Tao: Lagom |url=https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130306124405/https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm |archive-date=6 March 2013 |access-date= |publisher=Palomar College |language=en |vauthors=O'Neil D}}</ref> Gayunpaman, hindi pantay-pantay ang [[Densidad ng populasyon|densidad ng mga tao]] sa bawat lugar;<ref name="Piantadosi-2003" /> karamihan sa kanila ay nakatira sa kontinente ng [[Asya]].<ref>{{cite journal |vauthors=Bunn SE, Arthington AH |date=October 2002 |title=Basic principles and ecological consequences of altered flow regimes for aquatic biodiversity |url=https://archive.org/details/sim_environmental-management_2002-10_30_4/page/492 |trans-title=Mga pangunahing prinsipyo at ekolohikal na kahihinatnan ng pagbabago sa daloy ng tubig sa biodibersidad ng karagatan |journal=[[Environmental Management]] |language=en |volume=30 |issue=4 |pages=492–507 |bibcode=2002EnMan..30..492B |doi=10.1007/s00267-002-2737-0 |pmid=12481916 |hdl-access=free |s2cid=25834286 |hdl=10072/6758}}</ref> [[File:Distribution-of-earths-mammals.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Distribution-of-earths-mammals.png|thumb|Kumakatawan sa 96% ng kabuuang biomasa ng mga mamalya sa mundo ang mga tao at ang kanilang domestikadong hayop, at tanging nasa 4% lamang ang ibang mga mamalya.<ref name="Bar-On">{{cite journal |vauthors=Bar-On YM, Phillips R, Milo R |date=June 2018 |title=The biomass distribution on Earth |trans-title=Ang distribusyon ng biomasa sa Daigdig |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=115 |issue=25 |pages=6506–6511 |bibcode=2018PNAS..115.6506B |doi=10.1073/pnas.1711842115 |pmc=6016768 |pmid=29784790 |doi-access=free}}</ref>]] Tinatayang nasa 1–15 milyong katao ang naninirahan sa mundo nang matuklasan ang [[agrikultura]] noong bandang {{BCE|10000|link=yes}}.<ref>{{cite book |url={{GBurl|id=cXuCjDbxC1YC|p=26}} |title=Urban world history: an economic and geographical perspective |vauthors=Tellier LN |date=2009 |publisher=Presses de l'Université du Québec |isbn=978-2-7605-1588-8 |page=26 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng urbanong mundo: pananaw sa ekonomiya at heograpiya |access-date=}}</ref> Nasa 50–60 milyong katao ang naninirahan sa pinagsamang [[Silangang Imperyong Romano|Silangan]] at [[Kanlurang Imperyong Romano]] noong {{CE|ikaapat na siglo}}.<ref>{{cite web |date=1998 |title=Population estimates of the Roman Empire |trans-title=Mga pagtataya sa populasyon ng Imperyong Romano |url=https://www.tulane.edu/~august/H303/handouts/Population.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507061006/https://www.tulane.edu/~august/H303/handouts/Population.htm |archive-date=7 May 2016 |access-date= |publisher=Tulane.edu |language=en |vauthors=Harl KW}}</ref> Nangalahati ang populasyon ng mga tao dahil sa [[Bubonik|salot na bubonik]] na unang naitala noong ikaanim na siglo, at pumatay sa tinatayang 75–200 milyong katao sa [[Eurasya]] at [[Hilagang Aprika]] pa lamang.<ref>{{cite journal |vauthors=Zietz BP, Dunkelberg H |date=February 2004 |title=The history of the plague and the research on the causative agent Yersinia pestis |trans-title=Ang kasaysayan ng salot at ang pananaliksik sa sanhi nito na Yersinia pestis |journal=International Journal of Hygiene and Environmental Health |language=en |volume=207 |issue=2 |pages=165–178 |bibcode=2004IJHEH.207..165Z |doi=10.1078/1438-4639-00259 |pmc=7128933 |pmid=15031959}}</ref> Tinatayang umabot nang isang bilyon ang [[populasyon ng mga tao]] pagsapit ng 1800, at mabilis na umangat sa mga sumunod siglo: dalawang bilyon noong 1930, tatlong bilyon noong 1960, apat noong 1975, lima noong 1987, anim noong 1999,<ref>{{cite news |date=5 August 1999 |title=World's population reaches six billion |language=en |trans-title=Umabot na nang anim na bilyon ang populasyon ng mundo |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/411162.stm |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20080415053354/https://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/411162.stm |archive-date=15 April 2008}}</ref> pito noong 2011, at walo noong 2022.<ref>{{Cite web |author=United Nations |title=World population to reach 8 billion on 15 November 2022 |trans-title=Aabot na sa walong bilyon ang populasyon ng mundo pagsapit ng ika-15 ng Nobyembre 2022 |url=https://www.un.org/en/desa/world-population-reach-8-billion-15-november-2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120024524/https://www.un.org/en/desa/world-population-reach-8-billion-15-november-2022 |archive-date=20 January 2023 |access-date= |website=United Nations |language=en}}</ref> Inabot ng dalawang milyong taon bago umabot ang dami ng tao sa isang bilyon, at tanging 207 taon para umabot sa pito.<ref>{{cite web |date=27 October 2011 |title=World Population to Hit Milestone With Birth of 7 Billionth Person |trans-title=Aabot sa Milestone ang Populasyon ng Mundo sa Kapanganakan ng Ikapitong Bilyong Tao |url=https://www.pbs.org/newshour/show/world-population-to-hit-milestone-with-birth-of-7-billionth-person |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170924090953/http://www.pbs.org/newshour/bb/world-july-dec11-population1_10-27/ |archive-date=24 September 2017 |access-date= |website=PBS NewsHour |language=en}}</ref> Tinatayang nasa 60 milyong tonelada ang kabuuang [[biomasa]] ng lahat ng mga tao noong 2018, o sampung beses na mas marami kesa sa lahat ng mga hindi domestikadong [[mamalya]].<ref name="Bar-On" /> Noong 2018, tinatayang nasa 4.2 bilyong katao ang nakatira sa mga [[Pook na urbano|urbanisadong lugar]], o 55% ng kabuuang populasyon, mula sa 751 milyon noong 1950. Nasa 82% ng populasyon ng [[Hilagang Amerika]] ang nakatira sa mga urbanisadong lugar, ang pinakamataas sa mga kontinente, na malapit na sinundan ng 81% ng [[Timog Amerika]]. Samantala, 90% ng [[Pook na rural|rural]] na populasyon ng tao ay nakatira sa Asya at [[Aprika]].<ref name="United Nations Department of Economic and Social Affairs (DESA)-2018">{{cite web |date=16 May 2018 |title=68% of the world population projected to live in urban areas by 2050, says UN |trans-title=68% ng populasyon ng mundo ang inaasahang titira sa mga urbanisadong lugar pagsapit ng 2050, sabi ng UN |url=https://www.un.org/development/desa/en/news/population/2018-revision-of-world-urbanization-prospects.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310163911/https://www.un.org/development/desa/en/news/population/2018-revision-of-world-urbanization-prospects.html |archive-date=10 March 2021 |access-date= |work=United Nations Department of Economic and Social Affairs (DESA) |language=en-US}}</ref> == Biolohiya == === Anatomiya at pisyolohiya === {{main|Katawan ng tao}} [[File:Anterior view of human female and male, with labels.svg|thumb|Mga pangunahing bahagi ng katawan ng taong babae (kaliwa) at lalaki (kanan).]] Maituturing na [[Homolohiya (biolohiya)|magkapareho]] halos ang mga pangunahing bahagi ng katawan ng tao kumpara sa ibang mga hayop. Ang [[ayos ng ngipin]] nila ay kapareho ng ibang mga miyembro ng orden na [[Catarrhini]] na kanilang kinabibilangan. Gayunpaman, mas maliit ang kanilang mga [[ngipin]] at mas maiksi ang kanilang [[ngala-ngala]] kumpara sa ibang mga [[Primates|primado]]. Sila lamang ang tanging primado na may kaliitan ang [[pangil]]. Siksik ang kanilang ngipin, kung saan agad na napupunan ang mga espasyo sa pagitan ng ngipin lalo na sa mga bata. Unti-unting nawawala sa mga tao ang kanilang [[bagang-bait]], at may ilang tao na wala na'ng ganito pagkapanganak.<ref name="Revolution">{{cite book |url=https://archive.org/details/humanrevolutionf0000coll |title=The Human Revolution: From Ape to Artist |vauthors=Collins D |publisher=Phaidon |year=1976 |isbn=978-0-7148-1676-0 |page=[https://archive.org/details/humanrevolutionf0000coll/page/208 208] |language=en |trans-title=Ang Rebolusyon ng Tao: Mula Bakulaw Hanggang Artista |url-access=registration}}</ref> Tulad ng mga [[chimpanzee]], may [[buntot]] ang mga tao, bagamat hindi na ito malinaw na nakikita sa labas at wala na ring gamit.<ref>{{cite news |last=Weisberger |first=Mindy |date=23 March 2024 |title=Why don't humans have tails? Scientists find answers in an unlikely place |language=en |trans-title=Bakit walang buntot ang mga tao? Nahanap ng mga siyentipiko ang sagot sa di-inaasahang lugar |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2024/03/23/world/humans-tails-genetic-mutation-junk-dna-scn/index.html |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20240324031927/https://www.cnn.com/2024/03/23/world/humans-tails-genetic-mutation-junk-dna-scn/index.html |archivedate=24 March 2024 |accessdate=}}</ref> Meron din silang [[apendiks]], nababanat na [[balikat]], [[Daliri sa kamay|daliring]] nakakahawak, at [[Hinlalaki|hinlalaking]] naigagalaw sa ibang daliri ({{Lang|en|opposable thumb}}).<ref>{{cite book |title=Human Biodiversity: Genes, Race, and History |vauthors=Marks JM |date=2001 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-0-202-36656-2 |page=16 |language=en |trans-title=Biodibersidad ng mga Tao: Hene, Lahi, at Kasaysayan}}</ref> Dahil sa paglalakad nang nakatayo, mala-balires ang kanilang dibdib kumpara sa ibang mga bakulaw na hugis imbudo.<ref>{{cite journal |last1=Gea |first1=J |year=2008 |title=The Evolution of the Human Species: A Long Journey for the Respiratory System |trans-title=Ang Ebolusyon ng Espesye ng Tao: Ang Mahabang Paglalakbay para sa Sistema ng Paghinga |journal=Archivos de Bronconeumología |language=en |volume=44 |issue=5 |pages=263–270 |doi=10.1016/S1579-2129(08)60042-7 |pmid=18448018}}</ref> Bukod sa [[laki ng utak]] at ang [[Bipedalismo|paglalakad gamit dalawang paa]], nag-iiba ang mga tao mula sa chimpanzee sa kanilang [[Sistemang pang-amoy|pang-amoy]], [[Pandinig na sistema|pandinig]], at mga [[protina]] sa [[Pagtunaw ng pagkain|pangtunaw ng pagkain]].<ref name="O'Neil">{{cite web |title=Humans |trans-title=Mga Tao |url=https://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111004211/https://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm |archive-date=11 January 2013 |access-date=6 January 2013 |work=Primates |publisher=Palomar College |language=en |vauthors=O'Neil D}}</ref> Bagamat maikukumpara ang kapal ng [[buhok]] ng mga tao sa ibang mga [[bakulaw]], napakaliit lamang ang mga ito at halos di makita.<ref>{{cite news |date=2017 |title=How to be Human: The reason we are so scarily hairy |language=en |trans-title=Pagiging Tao: Ang dahilan bakit tayo ay masyadong mabuhok |work=New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/mg23631460-700-why-are-humans-so-hairy/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225235006/https://www.newscientist.com/article/mg23631460-700-why-are-humans-so-hairy/ |archive-date=25 February 2021}}</ref> Tinatayang may dalawang milyong [[Pawis|glandula ng pawis]] ang mga tao, na nakakalat sa malaking bahagi ng katawan di tulad ng ibang mga primado na kaunti lamang ang glandula at makikita sa paa at kamay.<ref>{{cite web |date=2 February 2001 |title=The Biology of Skin Color: Black and White |trans-title=Ang Biolohiya ng Kulay ng Balát: Itim at Puti |url=https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130216070146/https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html |archive-date=16 February 2013 |access-date= |work=Evolution: Library |publisher=PBS |language=en |vauthors=Kirchweger G}}</ref> Tinatayang nasa {{convert|1.71|m|ft|abbr=on}} ang karaniwang [[Tangkad ng tao|tangkad]] ng taong lalaki na nasa hustong edad, at {{convert|1.59|m|ft|abbr=on}} naman sa mga taong babae.<ref>{{cite journal |author1=Roser M |author1-link=Max Roser |author2=Appel C |author3=Ritchie H |author3-link=Hannah Ritchie |date=8 October 2013 |title=Human Height |trans-title=Tangkad ng Tao |url=https://ourworldindata.org/human-height |url-status=live |journal=Our World in Data |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130203158/https://ourworldindata.org/human-height |archive-date=30 January 2021 |access-date=}}</ref> Maaari magsimula sa kalagitnaan ng buhay ng tao ang [[Pagkapandak|pagpandak]], bagamat nagiging normal ito pagsapit ng [[katandaan]].<ref>{{cite web |title=Senior Citizens Do Shrink – Just One of the Body Changes of Aging |trans-title=Pumapandak talaga ang mga Matatanda – Isa sa mga Pagbabago sa Katawan dahil sa Katandaan |url=https://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219004303/https://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm |archive-date=19 February 2013 |access-date= |work=News |publisher=Senior Journal |language=en}}</ref> Tumatangkad ang mga tao sa paglipas ng panahon bilang resulta ng maayos na [[nutrisyon]], [[kalusugan]], at pamumuhay.<ref>{{cite journal |vauthors=Bogin B, Rios L |date=September 2003 |title=Rapid morphological change in living humans: implications for modern human origins |trans-title=Mabilisang pagbabago sa morpolohiya ng mga nabubuhay na tao: mga implikasyon para sa pinagmulan ng modernong tao |journal=Comparative Biochemistry and Physiology. Part A, Molecular & Integrative Physiology |language=en |volume=136 |issue=1 |pages=71–84 |doi=10.1016/S1095-6433(02)00294-5 |pmid=14527631}}</ref> Tinatayang nasa {{convert|77|kg|lb|abbr=on}} ang karaniwang bigat ng taong lalaki at {{convert|59|kg|lb|abbr=on}} naman sa mga taong babae.<ref>{{cite web |date=2003 |title=Mass Of An Adult |trans-title=Bigat ng Taong nasa Hustong Edad |url=https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180101030223/https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml |archive-date=1 January 2018 |access-date= |publisher=The Physics Factbook: An Encyclopedia of Scientific Essays |language=en |vauthors=Schlessingerman A}}</ref> Nakadepende ang bigat at tangkad sa henetika at kapaligiran kung saan lumaki ang isang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Adams JP, Murphy PG |date=July 2000 |title=Obesity in anaesthesia and intensive care |trans-title=Katabaan sa pangangalagang naka-anesthesia at matindihan |journal=British Journal of Anaesthesia |language=en |volume=85 |issue=1 |pages=91–108 |doi=10.1093/bja/85.1.91 |pmid=10927998 |doi-access=free}}</ref> Mas mabilis at mas tumpak [[Paghagis|maghagis]] ang mga tao kesa sa ibang mga hayop.<ref>{{cite journal |vauthors=Lombardo MP, Deaner RO |date=March 2018 |title=Born to Throw: The Ecological Causes that Shaped the Evolution of Throwing In Humans |trans-title=Ipinanganak para Maghagis: Ang mga Ekolohikal na Dahilan na Humulma sa Ebolusyon ng Paghahagis ng mga Tao |journal=The Quarterly Review of Biology |language=en |volume=93 |issue=1 |pages=1–16 |doi=10.1086/696721 |issn=0033-5770 |s2cid=90757192}}</ref> Isa rin sila sa mga pinakamagagaling na [[pagtakbo|tumakbo]] nang malayuan kumpara sa ibang mga hayop, bagamat mabagal sila sa mga maiikling distansiya.<ref>{{cite news |author-link1=Tara Parker-Pope |date=27 October 2009 |title=The Human Body Is Built for Distance |language=en |trans-title=Ginawa ang Katawan ng Tao para sa Distansiya |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105211812/https://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html |archive-date=5 November 2015 |vauthors=Parker-Pope T}}</ref> Dahil sa matinding pagpapawis at manipis na buhok sa katawan kaya nagagawang maiwasan ng mga tao na [[Pagod dahil sa init|mapagod agad dahil sa init]].<ref>{{cite web |title=What is the role of sweating glands in balancing body temperature when running a marathon? |trans-title=Ano ang gampanin ng mga glandula ng pawis sa pagbabalanse sa temperatura ng katawan habang tumatakbo sa isang marathon? |url=https://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130131184339/https://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/ |archive-date=31 January 2013 |access-date= |publisher=Livestrong.com |language=en |vauthors=John B}}</ref> Kumpara sa ibang mga bakulaw, mas malalakas ang [[puso]] ng mga tao at mas malaki ang kanilang [[aorta]].<ref>{{cite journal |last1=Ríos |first1=L |last2=Sleeper |first2=M. M. |last3=Danforth |first3=M. D. |display-authors=etal |year=2023 |title=The aorta in humans and African great apes, and cardiac output and metabolic levels in human evolution |trans-title=Ang aorta ng mga tao at mga dambuhalang bakulaw ng Aprika at ang nilalabas ng puso at antas ng metabolismo sa ebolusyon ng tao |journal=Scientific Reports |language=en |volume=13 |issue=6841 |page=6841 |bibcode=2023NatSR..13.6841R |doi=10.1038/s41598-023-33675-1 |pmc=10133235 |pmid=37100851 |hdl-access=free |hdl=10261/309357}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Shave |first1=R. E. |last2=Lieberman |first2=D. E. |last3=Drane |first3=A. L. |display-authors=etal |year=2019 |title=Selection of endurance capabilities and the trade-off between pressure and volume in the evolution of the human heart |trans-title=Pagpili sa mga kakayahan sa patagalan at ang kapalit sa pagitan ng presyur at bolyum sa ebolusyon ng puso ng tao |journal=PNAS |language=en |volume=116 |issue=40 |pages=19905–19910 |bibcode=2019PNAS..11619905S |doi=10.1073/pnas.1906902116 |pmc=6778238 |pmid=31527253 |doi-access=free}}</ref> === Henetika === {{main|Henetika ng tao}} [[File:Karyotype.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Karyotype.png|thumb|Ang [[karyotipo]] ng tao, na nagpapakita sa 22 autosoma at ang kromosomang pangkasarian para sa babae (XX) at lalaki (XY).]] Tulad ng maraming buhay na nilalang, kabilang ang mga tao sa [[Eukaryota]]. Taglay ng bawat [[somatikong selula]] nila ang dalawang grupo ng tigda-23 [[kromosoma]] mula sa tatay at nanay. Samantala, taglay lang ng [[Gameto|gameta]] ang isang grupo ng mga kromosoma na resulta ng pinagsamang pares ng magulang. Sa 23 kromosomang ito, 22 sa mga ito ang [[autosoma]] at isang pares ng [[Sistema ng pantukoy ng kasarian|kromosomang pangkasarian]]. Tulad ng maraming [[mamalya]], ginagamit ng mga tao ang isang [[Sistemang pangkasarian na XY|sistema ng pantukoy]] sa kalalabasang kasarian ng anak, kung saan babae kung XX ang pares ng kromosomang pangkasarian, o lalaki kung XY naman.<ref>{{cite book |title=Human Chromosomes: Structure, Behavior, Effects |vauthors=Therman E |date=1980 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer US]] |isbn=978-1-4684-0109-7 |pages=112–124 |language=en |trans-title=Kromosoma ng Tao: Estraktura, Ugali, at Epekto |doi=10.1007/978-1-4684-0107-3 |s2cid=36686283}}</ref> Nakakaapekto ang [[Pagmamana ng katangian|namanang]] [[Hene (biyolohiya)|hene]] at kapaligiran ng tao sa magiging hitsurang pisikal nito, gayundin ang [[pisyolohiya]], pag-iisip, at tiyansa na makakuha ng ilang partikular na sakit. Gayunpaman, hindi pa rin lubos na nauunawaan ng mga siyentipiko ang relasyon nito sa katangian ng indibiduwal na tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Edwards JH, Dent T, Kahn J |date=June 1966 |title=Monozygotic twins of different sex |trans-title=Monosigotong kambal na magkaiba ng kasarian |journal=Journal of Medical Genetics |language=en |volume=3 |issue=2 |pages=117–123 |doi=10.1136/jmg.3.2.117 |pmc=1012913 |pmid=6007033}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Machin GA |date=January 1996 |title=Some causes of genotypic and phenotypic discordance in monozygotic twin pairs |trans-title=Ilang mga sanhi ng henotipo at penotipong pagkakaiba ng mga magkakambal na monosigoto |journal=American Journal of Medical Genetics |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=216–228 |doi=10.1002/(SICI)1096-8628(19960122)61:3<216::AID-AJMG5>3.0.CO;2-S |pmid=8741866}}</ref> Bagamat walang dalawang tao ang siyento porsiyentong magkatulad ng henetika, kahit maging mga [[kambal]] na [[Monosigotong kambal|nagmula sa iisang sigoto]],<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Jonsson H, Magnusdottir E, Eggertsson HP, Stefansson OA, Arnadottir GA, Eiriksson O, Zink F, Helgason EA, Jonsdottir I, Gylfason A, Jonasdottir A, Jonasdottir A, Beyter D, Steingrimsdottir T, Norddahl GL, Magnusson OT, Masson G, Halldorsson BV, Thorsteinsdottir U, Helgason A, Sulem P, Gudbjartsson DF, Stefansson K |date=January 2021 |title=Differences between germline genomes of monozygotic twins |trans-title=Pagkakaiba sa pagitan ng mga henomang germline ng mga monosigotong kambal |journal=Nature Genetics |language=en |volume=53 |issue=1 |pages=27–34 |doi=10.1038/s41588-020-00755-1 |pmid=33414551 |s2cid=230986741}}</ref> aabot pa rin nang 99.5% hanggang 99.9% na magkatulad sa henetika ang bawat dalawang tao.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Levy S, Sutton G, Ng PC, Feuk L, Halpern AL, Walenz BP, Axelrod N, Huang J, Kirkness EF, Denisov G, Lin Y, MacDonald JR, Pang AW, Shago M, Stockwell TB, Tsiamouri A, Bafna V, Bansal V, Kravitz SA, Busam DA, Beeson KY, McIntosh TC, Remington KA, Abril JF, Gill J, Borman J, Rogers YH, Frazier ME, Scherer SW, Strausberg RL, Venter JC |date=September 2007 |title=The diploid genome sequence of an individual human |trans-title=Ang sekuwensiya ng diploid na henoma ng isang indibiduwal na tao |journal=PLOS Biology |language=en |volume=5 |issue=10 |pages=e254 |doi=10.1371/journal.pbio.0050254 |pmc=1964779 |pmid=17803354 |doi-access=free}}</ref> Ibig sabihin, isa sila sa mga hayop na may pinakamagkatulad na henetika sa isa't-isa, lalo na sa mga kapwa [[bakulaw]].<ref>{{cite web |title=Chimps show much greater genetic diversity than humans |trans-title=Ipinapakita na mas matindi ang dibersidad sa henetika ng mga chimpanzee kesa sa mga tao |url=https://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218091207/https://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html |archive-date=18 December 2013 |access-date= |work= |publisher=University of Oxford |language=en}}</ref> Dahil dito, ipinagpapalagay ng mga siyentipiko na may naganap na sobra-sobrang pagkonti ng mga tao noong huling bahagi ng [[Pleistoseno|Panahong Pleistoseno]] bandang 100,000 taon ang nakalipas.<ref>{{cite journal |vauthors=Harpending HC, Batzer MA, Gurven M, Jorde LB, Rogers AR, Sherry ST |date=February 1998 |title=Genetic traces of ancient demography |trans-title=Mga bakas sa henetika ng sinaunang demograpiya |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=95 |issue=4 |pages=1961–1967 |bibcode=1998PNAS...95.1961H |doi=10.1073/pnas.95.4.1961 |pmc=19224 |pmid=9465125 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Jorde LB, Rogers AR, Bamshad M, Watkins WS, Krakowiak P, Sung S, Kere J, Harpending HC |date=April 1997 |title=Microsatellite diversity and the demographic history of modern humans |trans-title=Mikrosatelayt na dibersidad at ang kasaysayang pandemograpiya ng mga modernong tao |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=94 |issue=7 |pages=3100–3103 |bibcode=1997PNAS...94.3100J |doi=10.1073/pnas.94.7.3100 |pmc=20328 |pmid=9096352 |doi-access=free}}</ref> Patuloy pa rin nakakaapekto ang [[likas na pagpili]] sa mga tao, partikular na ang [[pagpiling direksiyonal]], na makikita sa kanilang [[henoma]] sa nakalipas na 15,000 taon.<ref>{{cite news |date=7 March 2007 |title=Still Evolving, Human Genes Tell New Story |language=en |trans-title=Patuloy na Nag-eebolb, Nagpapakita ng Bagong Kuwento ang mga Hene ng Tao |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/03/07/science/07evolve.html |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114232231/https://www.nytimes.com/2006/03/07/science/07evolve.html |archive-date=14 January 2012 |vauthors=Wade N}}</ref> Unang nasekuwensiya ang [[henoma ng tao]] noong 2001,<ref>{{cite journal |author-link=Elizabeth Pennisi |vauthors=Pennisi E |date=February 2001 |title=The human genome |url=https://archive.org/details/sim_science_2001-02-16_291_5507/page/1176 |trans-title=Ang henoma ng tao |journal=Science |language=en |volume=291 |issue=5507 |pages=1177–1180 |doi=10.1126/science.291.5507.1177 |pmid=11233420 |s2cid=38355565}}</ref> at pagsapit ng 2020, daan-daang libong henoma ng tao na ang nasekuwensiya.<ref>{{cite journal |vauthors=Rotimi CN, Adeyemo AA |date=February 2021 |title=From one human genome to a complex tapestry of ancestry |trans-title=Mula sa isang henoma ng tao patungo sa isang komplikadong tapestriya ng mga ninuno |journal=Nature |language=en |volume=590 |issue=7845 |pages=220–221 |bibcode=2021Natur.590..220R |doi=10.1038/d41586-021-00237-2 |pmid=33568827 |s2cid=231882262}}</ref> Noong 2012, kinumpara ng [[International HapMap Project]] ang henoma ng 1,184 na indibiduwal mula sa 11 populasyon at nakapagtukoy ng 1.6 milyong [[single-nucleotide polymorphism]].<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Altshuler DM, Gibbs RA, Peltonen L, Altshuler DM, Gibbs RA, Peltonen L, Dermitzakis E, Schaffner SF, Yu F, Peltonen L, Dermitzakis E, Bonnen PE, Altshuler DM, Gibbs RA, de Bakker PI, Deloukas P, Gabriel SB, Gwilliam R, Hunt S, Inouye M, Jia X, Palotie A, Parkin M, Whittaker P, Yu F, Chang K, Hawes A, Lewis LR, Ren Y, Wheeler D, Gibbs RA, Muzny DM, Barnes C, Darvishi K, Hurles M, Korn JM, Kristiansson K, Lee C, McCarrol SA, Nemesh J, Dermitzakis E, Keinan A, Montgomery SB, Pollack S, Price AL, Soranzo N, Bonnen PE, Gibbs RA, Gonzaga-Jauregui C, Keinan A, Price AL, Yu F, Anttila V, Brodeur W, Daly MJ, Leslie S, McVean G, Moutsianas L, Nguyen H, Schaffner SF, Zhang Q, Ghori MJ, McGinnis R, McLaren W, Pollack S, Price AL, Schaffner SF, Takeuchi F, Grossman SR, Shlyakhter I, Hostetter EB, Sabeti PC, Adebamowo CA, Foster MW, Gordon DR, Licinio J, Manca MC, Marshall PA, Matsuda I, Ngare D, Wang VO, Reddy D, Rotimi CN, Royal CD, Sharp RR, Zeng C, Brooks LD, McEwen JE |date=September 2010 |title=Integrating common and rare genetic variation in diverse human populations |trans-title=Pagsasama sa karaniwan at bihirang mga baryasyon sa henetika sa magkakaibang populasyon ng tao |journal=Nature |language=en |volume=467 |issue=7311 |pages=52–58 |bibcode=2010Natur.467...52T |doi=10.1038/nature09298 |pmc=3173859 |pmid=20811451}}</ref> Pinakamaraming pribadong baryasyon sa henetika ang mga populasyon sa Aprika. Bagamat nakikita rin sa Aprika ang mga karaniwang baryasyon sa henetika na makikita rin sa ibang mga kontinente, meron ding mga pribadong baryasyon ang ibang mga kontinente lalo na sa Oseaniya at Kaamerikahan.<ref name="Bergstrom2020">{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Bergström A, McCarthy SA, Hui R, Almarri MA, Ayub Q, Danecek P, Chen Y, Felkel S, Hallast P, Kamm J, Blanché H, Deleuze JF, Cann H, Mallick S, Reich D, Sandhu MS, Skoglund P, Scally A, Xue Y, Durbin R, Tyler-Smith C |date=March 2020 |title=Insights into human genetic variation and population history from 929 diverse genomes |trans-title=Mga nalaman sa baryasyon sa henetika ng tao at kasaysayan ng populasyon mula sa 929 na magkakaibang henoma |journal=Science |language=en |volume=367 |issue=6484 |pages= |doi=10.1126/science.aay5012 |pmc=7115999 |pmid=32193295 |quote=}}</ref> Ayon sa mga pagtatayang ginawa noong 2010, nasa 22,000 hene ang meron sa mga tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Pertea M, Salzberg SL |year=2010 |title=Between a chicken and a grape: estimating the number of human genes |trans-title=Sa pagitan ng manok at ubas: pagtataya sa bilang ng mga hene ng tao |journal=Genome Biology |language=en |volume=11 |issue=5 |page=206 |doi=10.1186/gb-2010-11-5-206 |pmc=2898077 |pmid=20441615 |doi-access=free}}</ref> Sa pamamagitan ng pagkumpara sa [[mitokondriang DNA]] na tanging ipinapasa lang ng nanay, ipinagpapalagay ng mga [[Henetika|henetista]] na tinatayang namuhay noong 90,000 hanggang 200,000 taon ang nakalipas ang pinakahuling karaniwang ninunong babae ng lahat ng mga buhay na tao ngayon, ang tinatawag na [[Mitochondrial Eve]].<ref>{{cite journal |vauthors=Cann RL, Stoneking M, Wilson AC |year=1987 |title=Mitochondrial DNA and human evolution |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1987-01-01_325_6099/page/30 |trans-title=Mitokondrial na DNA at ang ebolusyon ng tao |journal=Nature |language=en |volume=325 |issue=6099 |pages=31–36 |bibcode=1987Natur.325...31C |doi=10.1038/325031a0 |pmid=3025745 |s2cid=4285418}}</ref> === Buhay === {{main|Panganganak|Inaasahang haba ng buhay}} [[File:Tubal_Pregnancy_with_embryo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tubal_Pregnancy_with_embryo.jpg|thumb|Isang {{convert|10|mm|in|abbr=on|adj=on}} na [[bilig]] ng tao pagsapit ng ikalimang linggo.]] Nagaganap ang [[reproduksiyon ng tao]] sa [[Pagpupunlang panloob|loob ng katawan]] sa pamamagitan ng [[Siping (tao)|seksuwal na pagtatalik]], bagamat posible rin itong matulungan sa [[Pantulong na teknolohiya sa panganganak|pamamagitan ng teknolohiya]].<ref>{{cite book |url={{GBurl|id=-gSeCAAAQBAJ|p=406}} |title=The Wiley Blackwell Encyclopedia of Family Studies |vauthors=Shehan CL |date=2016 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-65845-1 |page=406 |language=en |trans-title=Ang Ensiklopedya ng Wiley Blackwell sa Araling Pampamilya |name-list-style=vanc}}</ref> Karaniwang umaabot nang 38 linggo ang [[Pagbubuntis na ektopiko|pagbubuntis]], bagamat maaaring umabot pa nang hanggang 37 araw bago ito [[Panganganak|iluwal]].<ref>{{cite journal |vauthors=Jukic AM, Baird DD, [[Clarice Weinberg|Weinberg CR]], McConnaughey DR, Wilcox AJ |date=October 2013 |title=Length of human pregnancy and contributors to its natural variation |trans-title=Haba ng pagkabuntis ng tao at mga may pakana sa likas nitong pagkakaiba |journal=Human Reproduction |language=en |volume=28 |issue=10 |pages=2848–2855 |doi=10.1093/humrep/det297 |pmc=3777570 |pmid=23922246}}</ref> Madedebelop ang [[bilig]] ng tao sa unang walong linggo sa [[Bahay-bata|sinapupunan]], at pagsapit ng ikasiyam, tinatawag na itong [[fetus]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=B47OVg25g-QC&q=fetal+stage+begins&pg=PA103 |title=Introductory Maternity Nursing |vauthors=Klossner NJ |date=2005 |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |isbn=978-0-7817-6237-3 |page=103 |language=en |trans-title=Panimula sa Pagnanars sa Buntis |quote= |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408103945/https://books.google.com/books?id=B47OVg25g-QC&q=fetal+stage+begins&pg=PA103 |archive-date=8 April 2022 |url-status=live}}</ref> Maaaring magsimula nang mas maaga ang panganganak o di kaya'y [[Sesaryan|manganak nang sesaryan]] kung kailanganin.<ref>{{cite web |author=[[World Health Organization]] |date=November 2014 |title=Preterm birth Fact sheet N°363 |trans-title=Fact sheet sa panganganak preterm N°363 |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150307050438/https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/ |archive-date=7 March 2015 |access-date= |work= |language=en}}</ref> Sa mga [[Bansang maunlad|mauunlad na bansa]], tipikal na tumitimbang ang mga bagong panganak na sanggol nang {{convert|3|-|4|kg|lb|abbr=on}} at may laki na {{convert|47|-|53|cm|in|abbr=on}}.<ref>{{cite journal |vauthors=Kiserud T, Benachi A, Hecher K, Perez RG, Carvalho J, Piaggio G, Platt LD |date=February 2018 |title=The World Health Organization fetal growth charts: concept, findings, interpretation, and application |trans-title=Ang mga tsart ng Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan ukol sa sa paglaki ng fetus: konsepto, nalaman, interpretasyon, at gamit |journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology |language=en |volume=218 |issue=2S |pages=S619–S629 |doi=10.1016/j.ajog.2017.12.010 |pmid=29422204 |doi-access=free |s2cid=46810955}}</ref> Gayunpaman, maaaring mas mababa kesa sa mga sukat na ito ang timbang ng mga sanggol na ipinanganak sa mga [[papaunlad na bansa]], na nagpapataas sa [[mortalidad ng mga sanggol]] sa mga bansang ito.<ref>{{cite journal |vauthors=Khor GL |date=December 2003 |title=Update on the prevalence of malnutrition among children in Asia |trans-title=Update sa paglaganap ng malnutrisyon sa mga bata ng Asya |journal=Nepal Medical College Journal |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=113–122 |pmid=15024783}}</ref> Kumpara sa ibang mga espesye, delikado ang panganganak sa mga tao kung saan mas mataas ang tiyansa ng komplikasyon at kamatayan.<ref>{{cite journal |vauthors=Rosenberg KR |date=1992 |title=The evolution of modern human childbirth |trans-title=Ang ebolusyon ng modernong panganganak ng tao |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |volume=35 |issue=S15 |pages=89–124 |bibcode=1992AJPA...35S..89R |doi=10.1002/ajpa.1330350605 |issn=1096-8644}}</ref> Mas sakto ang ulo ng sanggol sa [[bewang]] kumpara sa ibang mga [[Primates|primado]], na nagpapasakit sa panganganak na maaaring umabot nang 24 oras. Ang sitwasyong ito, na tinatawag na [[problema sa panganganak]], ay madalas na iniuugnay sa presyur ng [[Ebolusyon ng tao|ebolusyon]] dahil sa [[Bipedalismo|paglalakad nang nakatayo]] at [[paglaki ng utak]], ngunit hindi pa ito lubos na naiintindihan ng mga siyentipiko magpahanggang ngayon.<ref name="Pavlicev">{{cite journal |vauthors=Pavličev M, Romero R, Mitteroecker P |date=January 2020 |title=Evolution of the human pelvis and obstructed labor: new explanations of an old obstetrical dilemma |trans-title=Ebolusyon ng bewang ng tao at ang pagle-labor na may balakid: mga bagong paliwanag sa matagal na'ng problema sa panganganak |journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology |language=en |volume=222 |issue=1 |pages=3–16 |doi=10.1016/j.ajog.2019.06.043 |pmc=9069416 |pmid=31251927 |s2cid=195761874}}</ref> Gumanda ang tiyansa ng maayos na panganganak pagsapit ng ika-20 siglo sa mga mauunlad na bansa sa tulong ng teknolohiya. Gayunpaman, nananatili pa ring delikado sa nanay ang panganganak, kung saan tinatayang 100 beses na mas mataas ang tiyansang [[Mortalidad ng nanganganak|mamatay ang babae]] sa mga papaunlad na bansa dahil dito.<ref>{{cite journal |vauthors=Rush D |date=July 2000 |title=Nutrition and maternal mortality in the developing world |trans-title=Nutrisyon at mortalidad ng buntis sa mundong papaunlad |journal=The American Journal of Clinical Nutrition |language=en |volume=72 |issue=1 Suppl |pages=212S–240S |doi=10.1093/ajcn/72.1.212S |pmid=10871588 |doi-access=free}}</ref> Parehong inaalagaan ng tatay at nanay ang sanggol pagkapanganak, kumpara sa ibang mga primado na nanay madalas ang nag-aalaga.<ref>{{cite book |url={{GBurl|id=2KcbFVBSxWYC}} |title=Sense and Nonsense: Evolutionary Perspectives on Human Behaviour |vauthors=Laland KN, Brown G |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-958696-7 |page=7 |language=en |trans-title=Meron at Walang Katuturan: Mga Ebolusyonal na Pananaw sa Ugali ng Tao |access-date=}}</ref> [[Walang muwang]] pagkapanganak, lumalaki ang mga tao sa mga susunod na taon hanggang sa ika-15 hanggang ika-17 taon kung saan mararating nila ang [[Pagkahinog ng seksuwalidad|pagkahinog ng kanilang seksuwalidad]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=E-n5E7oyCgoC&pg=PA296 |title=Human Development: A Lifespan View |vauthors=Kail RV, Cavanaugh JC |publisher=[[Cengage Learning]] |year=2010 |isbn=978-0-495-60037-4 |edition=5 |page=296 |language=en |trans-title=Pagdebelop ng Tao: Pananaw sa Kabuuan ng Buhay |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003072150/https://books.google.com/books?id=E-n5E7oyCgoC |archive-date=3 October 2023 |url-status=live}}</ref> Madalas na hinahati sa mga yugtong aabot nang tatlo hanggang labindalawa ang buhay ng isang tao. Tipikal na yugto ang mga sumusunod: sanggol, [[pagkabata]], [[kabaguntauhan]], [[Adulto|hustong edad]], at [[katandaan]].<ref>{{cite book |title=Encyclopedia of American Social History |vauthors=Mintz S |date=1993 |volume=3 |pages=7–33 |language=en |trans-title=Ensiklopedya ng Kasaysayang Panlipunan ng Amerika |chapter=Life stages |trans-chapter=Mga yugto ng buhay}}</ref> Nakadepende sa kultura ang haba ng bawat yugtong ito ngunit pinakakaraniwan ang yugto kung saan nagaganap ang mabilis na paglaki sa kasagsagan ng kabaguntauhan.<ref>{{cite journal |vauthors=Soliman A, De Sanctis V, Elalaily R, Bedair S |date=November 2014 |title=Advances in pubertal growth and factors influencing it: Can we increase pubertal growth? |trans-title=Mga pag-abante sa paglaki sa kabaguntauhan at mga salik na nakaimpluwensiya rito: Kaya ba nating patindihin ang kabaguntauhan? |journal=Indian Journal of Endocrinology and Metabolism |language=en |volume=18 |issue=Suppl 1 |pages=S53-62 |doi=10.4103/2230-8210.145075 |pmc=4266869 |pmid=25538878 |doi-access=free}}</ref> [[Layog|Natatapos]] ang [[regla]] sa mga babaeng tao pagsapit nila ng 50 taon banda.<ref>{{cite journal |vauthors=Walker ML, Herndon JG |date=September 2008 |title=Menopause in nonhuman primates? |trans-title=Menopause sa mga primadong hindi tao? |journal=Biology of Reproduction |language=en |volume=79 |issue=3 |pages=398–406 |doi=10.1095/biolreprod.108.068536 |pmc=2553520 |pmid=18495681}}</ref> Ayon sa [[hinuhang lola]], pinagpapalagay ng mga siyentipiko na mas nagtatagumpay ang reproduksiyon ng mga babaeng tao dahil mas nakakatuon sila sa pangangalaga sa kanilang mga anak, at gayundin sa magiging mga apo nila, kesa manganak pa rin sila sa katandaan.<ref>{{cite journal |vauthors=Peccei JS |year=2001 |title=Menopause: Adaptation or epiphenomenon? |trans-title=Menopause: Adaptasyon o Epipenomena? |journal=Evolutionary Anthropology |language=en |volume=10 |issue=2 |pages=43–57 |doi=10.1002/evan.1013 |s2cid=1665503}}</ref> Nakadepende sa dalawang salik ang [[Inaasahang haba ng buhay|haba ng buhay ng isang tao]]: henetika at pamumuhay.<ref>{{cite news |date=7 December 2010 |title=Reaching Toward the Fountain of Youth |language=en |trans-title=Pagkamit tungo sa Bukal ng Pagkabata |work=USC Trojan Family Magazine |url=https://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html |url-status=dead |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213203112/https://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html |archive-date=13 December 2010 |vauthors=Marziali C}}</ref> Dahil sa samu't saring dahilan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kesa sa mga lalaking tao.<ref>{{cite web |year=2002 |title=Why Men Die Younger: Causes of Mortality Differences by Sex |trans-title=Bakit Mas Maagang Mamatay ang mga Lalaki: Mga Sanhi ng Pagkakaiba sa Mortalidad ng bawat Kasarian |url=https://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130701185241/https://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx |archive-date=1 July 2013 |publisher=Society of Actuaries |language=en |vauthors=Kalben BB}}</ref> Noong 2018, tinatayang nasa 74.9 na taon ang inaasahang buhay ng isang babaeng tao kumpara sa 70.4 na taon sa mga lalaki sa buong mundo.<ref>{{cite web |date=2018 |title=Life expectancy at birth, female (years) |trans-title=Inaasahang haba ng buhay, babae (taon) |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124203646/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN |archive-date=24 January 2021 |access-date= |website=[[World Bank]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=2018 |title=Life expectancy at birth, male (years) |trans-title=Inaasahang haba ng buhay, lalaki (taon) |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224133034/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN |archive-date=24 February 2021 |access-date= |website=[[World Bank]] |language=en}}</ref> Gayunpaman, nagkakaiba ang haba na ito depende sa lugar, madalas dahil sa gaano kaunlad ito. Halimbawa, sa [[Hong Kong]], nasa 87.6 na taon ang inaasahang buhay ng mga babae doon at 81.8 taon naman sa mga lalaki. Sa kabilang banda, sa [[Republika ng Gitnang Aprika]], 55.0 taon lamang ang inaasahang buhay ng mga babae at 50.6 naman sa mga lalaki.<ref>{{cite book |url=https://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |title=Human Development Report |vauthors=Conceição P, etal |date=2019 |publisher=United Nations Development Programme |isbn=978-92-1-126439-5 |language=en |trans-title=Ulat sa Pagdebelop ng Tao |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320094952/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |archive-date=20 March 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Human Development Report 2019 |trans-title=Ulat sa Pagdebelop ng Tao 2019 |url=https://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/MLT.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422102059/https://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/MLT.pdf |archive-date=22 April 2022 |access-date= |publisher=United Nations Development Programme |language=en}}</ref> Sa pangkalahatan, tumatanda nang tumatanda ang edad ng populasyon ng mga mauunlad na bansa, kung saan nasa 40 ang karaniwang edad ng mga tao roon. Sa mga papaunlad na bansa naman, nasa 15 hanggang 20 taon lamang ito. Sa bawat limang Europeo, isa sa kanila ay nasa lagpas 60 taon ang edad. Ikumpara ito sa mga Aprikano, kung saan tanging isa sa dalawampung tao roon ang nasa lagpas 60 taon ang edad.<ref>{{cite web |title=The World Factbook |trans-title=Ang Factbook nf Mundo |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090912045414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |archive-date=12 September 2009 |access-date= |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |language=en}}</ref> Noong 2012, tinatayang nasa 316,600 tao ang may edad na lagpas 100 taon (mga [[sentenaryo]]) sa buong mundo.<ref>{{cite web |year=2012 |title=Chapter 1: Setting the Scene |trans-title=Kabanata 1: Pag-setup sa Eksena |url=http://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2012/UNFPA-Report-Chapter1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130612052543/http://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2012/UNFPA-Report-Chapter1.pdf |archive-date=12 June 2013 |access-date= |publisher=UNFPA |language=en}}</ref> {| class="wikitable plain-column-headers" style="width: 80%; margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Talaksan:Baby_with_Aerobie_flying_ring.jpg|center|150x150px]] |[[Talaksan:Ромський_хлопчик_(Мукачево).jpg|center|138x138px]] |[[Talaksan:Boy_in_Dar_es_Salaam_(14453809622).jpg|center|151x151px]] |[[Talaksan:Pataxo001.jpg|center|148x148px]] |[[Talaksan:An_old_age.JPG|center|149x149px]] |- |[[Talaksan:Baby_playing_with_yellow_paint._Work_by_Dutch_artist_Peter_Klashorst_entitled_"Experimental".jpg|center|150x150px]] |[[Talaksan:Ethnie_dong_6511a.jpg|center|150x150px]] |[[Talaksan:Portrait_of_a_Persian_lady_in_Iran,_10-08-2006_(cropped).jpg|center|143x143px]] |[[Talaksan:Punjabi_woman_smile.jpg|center|146x146px]] |[[Talaksan:HappyPensioneer.jpg|center|132x132px]] |- ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" |[[Sanggol]] ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" |[[Pagkabata]] ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" |[[Kabaguntauhan]] ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" |[[Adulto|Hustong edad]] ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" |[[Katandaan]] |} === Pagkain === {{main|Nutrisyon ng tao}} [[File:Preparing_The_Feast.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Preparing_The_Feast.jpg|thumb|Mga tao sa [[Bali, Indonesia]], na naghahanda ng [[pagkain]].]] Mga [[omniboro]] ang mga tao, kayang kumain ng parehong [[karne]] at [[halaman]].<ref>{{cite book |title=Evolution of the human diet: the known, the unknown and the unknowable |vauthors=Cordain L |year=2007 |veditors=Ungar PS |pages=264–265 |language=en |trans-title=Ebolusyon ng diyeta ng tao: ang alam, hindi alam, at hindi malalaman |chapter=Implications of Plio-pleistocene diets for modern humans |trans-chapter=Mga implikasyon ng mga diyetang Pliopleistoseno sa mga modernong tao |quote=}}</ref> Iba-iba ang [[diyeta]] ng mga tao, mula sa pagiging [[Veganism|vegan]] hanggang sa pagiging [[karniboro]]. Sa ilang mga kaso, humahantong sa kakulangan sa nutrisyon ang mga restriksiyon sa mga kinakain; gayunpaman, sa pangkalahatan, [[Nutrisyon|balanse ang pagkain]] ng mga tao mula sa iba't-ibang mga kultura.<ref>{{cite journal |author1= |date=June 2003 |title=Position of the American Dietetic Association and Dietitians of Canada: Vegetarian diets |trans-title=Posisyon ng American Dietetic Association at Dietitians of Canada: mga diyetang vegetarian |journal=Journal of the American Dietetic Association |language=en |volume=103 |issue=6 |pages=748–765 |doi=10.1053/jada.2003.50142 |pmid=12778049}}</ref> Nakakabit sa kultura ang pagkain ng mga tao at humantong kalaunan sa pag-usbong ng [[agham pampagkain]].<ref name="Crittenden-2017">{{cite journal |vauthors=Crittenden AN, Schnorr SL |date=2017 |title=Current views on hunter-gatherer nutrition and the evolution of the human diet |trans-title=Mga kasalukuyang pananaw sa nutrisyon ng mga nangangaso at nangangalap at ang ebolusyon ng diyeta ng tao |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |volume=162 |issue=S63 |pages=84–109 |bibcode=2017AJPA..162S..84C |doi=10.1002/ajpa.23148 |pmid=28105723 |doi-access=free}}</ref> Bago ang pag-usbong ng [[agrikultura]], pawang mga nangangalap at nangangaso ang mga tao para sa kanilang kakainin.<ref name="Crittenden-2017" /> Madalas na kumokolekta sila ng mga nakapirmeng makakain tulad ng mga halaman, [[prutas]], at mga [[lamang-dagat]] sa dalampasigan, at nangangaso ng mga hayop na dapat hulihin muna bago makain.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |name-list-style=vanc |vauthors=Cordain L, Eaton SB, Sebastian A, Mann N, Lindeberg S, Watkins BA, O'Keefe JH, Brand-Miller J |date=February 2005 |title=Origins and evolution of the Western diet: health implications for the 21st century |trans-title=Mga pinagmulan at ebolusyon ng Kanluraning diyeta: mga implikasyon sa kalusugan sa ika-21 siglo |journal=The American Journal of Clinical Nutrition |language=en |volume=81 |issue=2 |pages=341–354 |doi=10.1093/ajcn.81.2.341 |pmid=15699220 |doi-access=free}}</ref> Ipinagpapalagay ng mga siyentipiko na natuklasan at nagamit na ng mga tao ang [[apoy]] sa [[Pagluluto|pagluto]] sa kanilang kakainin simula pa noong panahon ng mga [[Homo erectus|''Homo erectus'']].<ref>{{cite journal |vauthors=Ulijaszek SJ |date=November 2002 |title=Human eating behaviour in an evolutionary ecological context |trans-title=Kaugalian ng mga tao sa pagkain sa kontekstong ebolusyonal at ekolohikal |journal=The Proceedings of the Nutrition Society |language=en |volume=61 |issue=4 |pages=517–526 |doi=10.1079/PNS2002180 |pmid=12691181 |doi-access=free}}</ref> Nagsimula naman ang domestikasyon ng mga tao sa mga halaman bandang 11,700 taon ang nakalipas,<ref>{{cite journal |author=John Carey |date=2023 |title=Unearthing the origins of agriculture |trans-title=Paghuhukay sa pinagmulan ng agrikultura |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |language=en |volume=120 |issue=15 |pages=e2304407120 |bibcode=2023PNAS..12004407C |doi=10.1073/pnas.2304407120 |pmc=10104519 |pmid=37018195 |doi-access=free}}</ref> na kalauna'y humantong sa agrikultura at nagpasimula sa [[Rebolusyong Neolitiko]].<ref>{{cite journal |author1=Ayelet Shavit |author2=Gonen Sharon |date=2023 |title=Can models of evolutionary transition clarify the debates over the Neolithic Revolution? |trans-title=Malilinaw ba ng mga modelo sa transisyon ng ebolusyon ang mga debate ukol sa Rebolusyong Neolitiko? |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B]] |language=en |volume=378 |issue=1872 |doi=10.1098/rstb.2021.0413 |pmc=9869441 |pmid=36688395}}</ref> Ang pagbabagong ito ay ipinagpapalagay na nagpabago din sa biolohiya ng tao; halimbawa, dahil sa [[gatas]] at [[keso]] kaya nagawang [[Pagtunaw ng pagkain|matunaw sa tiyan]] ng mga tao ang [[laktasa]], bagamat [[Intoleransya sa laktosa|hindi lahat ng populasyon ng tao ay kayang gawin ito]] magpahanggang ngayon.<ref>{{cite journal |vauthors=Holden C, Mace R |date=October 1997 |title=Phylogenetic analysis of the evolution of lactose digestion in adults |url=https://archive.org/details/sim_human-biology_1997-10_69_5/page/604 |trans-title=Pagsusuring pilohenetiko sa ebolusyon ng pagtunaw sa laktasa sa mga nasa hustong edad |journal=Human Biology |language=en |volume=69 |issue=5 |pages=605–628 |pmid=9299882}}</ref> Nakadepende sa lugar, panahon, at kultura ang mga pagkaing madalas kainin ng mga tao, gayundin sa kung paano ito hinahanda.<ref>{{cite web |title=The Evolution of Diet |trans-title=Ang Ebolusyon ng Diyeta |url=https://www.nationalgeographic.com/foodfeatures/evolution-of-diet/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140818204010/https://www.nationalgeographic.com/foodfeatures/evolution-of-diet/ |archive-date=18 August 2014 |access-date= |website=[[National Geographic]] |language=en |vauthors=Gibbons A}}</ref> Sa pangkalahatan, maaaring magtagal nang walong linggo ang tao nang walang kinakain, depende sa [[Taba|taba ng katawan]].<ref>{{cite web |date=2004 |title=How Long Can a Person Survive without Food? |trans-title=Gaano Katagal Mabubuhay ang Tao nang Walang Pagkain? |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-long-can-a-person-survive-without-food/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214012729/https://www.scientificamerican.com/article/how-long-can-a-person-survive-without-food/ |archive-date=14 February 2019 |access-date= |website=Scientific American |language=en |vauthors=Lieberson AD}}</ref> Gayunpaman, aabot lamang ng tatlo hanggang apat na araw ang tao nang walang iniinom na [[tubig]], pinakamahaba na ang isang linggo.<ref>{{cite web |date=9 March 2018 |title=Here's how many days a person can survive without water |trans-title=Narito ang dami ng araw mabubuhay ang tao nang walang tubig |url=https://www.businessinsider.com/how-many-days-can-you-survive-without-water-2014-5 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140626030756/https://www.businessinsider.com.au/how-many-days-can-you-survive-without-water-2014-5 |archive-date=26 June 2014 |access-date= |website=Business Insider Australia |language=en |vauthors=Spector D}}</ref> Noong 2020, tinatayang nasa siyam na milyong katao ang namamatay araw-araw sa [[gutom]] mismo o dahil dito.<ref>{{cite web |date=2020 |title=U.N. Warns Number Of People Starving To Death Could Double Amid Pandemic |trans-title=Nagbabala ang UN na Maaaring Dumoble dahil sa Pandemya ang Bilang ng mga Taong Namamatay dahil sa Gutom |url=https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/05/850470436/u-n-warns-number-of-people-starving-to-death-could-double-amid-pandemic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628090826/https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/05/850470436/u-n-warns-number-of-people-starving-to-death-could-double-amid-pandemic |archive-date=28 June 2021 |access-date= |website=NPR |language=en |vauthors=Mai HJ}}</ref> Isa ang [[malnutrisyon]] sa mga pinakakaraniwang dahilan ng pagkasakit ng mga bata sa mundo.<ref>{{cite journal |vauthors=Murray CJ, Lopez AD |date=May 1997 |title=Global mortality, disability, and the contribution of risk factors: Global Burden of Disease Study |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1997-05-17_349_9063/page/1436 |trans-title=Pandaigdigang mortalidad, kapansanan, at ang kontribusyon ng mga salik sa peligro: Pag-aaral sa Pandaigdigang Pasanin ng Sakit |journal=Lancet |language=en |volume=349 |issue=9063 |pages=1436–1442 |doi=10.1016/S0140-6736(96)07495-8 |pmid=9164317 |s2cid=2569153}}</ref> Hindi pantay-pantay ang pagkakaroon ng pagkain sa bawat lugar, at problema sa ilang mga lugar ang [[labis na katabaan]], na maaaring humantong sa mga komplikasyon sa katawan at pagtaas ng mortalidad sa mga [[Bansang maunlad|mauunlad]] at ilang [[papaunlad na bansa]]. Tinatayang nasa lagpas isang bilyong tao ang labis na [[Katabaan|mataba]] sa buong mundo.<ref name="Haslam">{{cite journal |vauthors=Haslam DW, James WP |date=October 2005 |title=Obesity |trans-title=Labis na Katabaan |journal=Lancet |language=en |volume=366 |issue=9492 |pages=1197–1209 |doi=10.1016/S0140-6736(05)67483-1 |pmid=16198769 |s2cid=208791491}}</ref> Sa Estados Unidos, 35% ng populasyon ang kinokonsiderang labis na mataba, kaya inilalarawan ito bilang isang [[Epidemiyolohiya ng labis na katabaan|epidemya]].<ref>{{cite journal |vauthors=Catenacci VA, Hill JO, Wyatt HR |date=September 2009 |title=The obesity epidemic |url=https://archive.org/details/sim_clinics-in-chest-medicine_2009-09_30_3/page/n17 |trans-title=Ang epidemya ng katabaan |journal=Clinics in Chest Medicine |language=en |volume=30 |issue=3 |pages=415–444, vii |doi=10.1016/j.ccm.2009.05.001 |pmid=19700042}}</ref> Resulta ang katabaan ng pagkain ng sobra-sobrang [[Kaloriya|kalori]] kesa sa nasusunog ng katawan, na tipikal sa mga diyeta na mas nangangailangan ng [[enerhiya]].<ref name="Haslam" /> === Pagkakaibang biolohikal === {{main|Pagkakaiba sa henetika ng tao}}Nagkakaiba ang mga tao sa kanilang katangian kagaya ng [[tangkad]], [[Dugo|uri ng dugo]], hugis ng [[mukha]] at korte ng [[bungo]], kulay ng [[Balat (anatomiya)|balat]] at [[buhok]], at maging mga [[Pagmamana ng katangian|namamanang]] [[sakit]].<ref>{{cite web |title=Adapting to Climate Extremes |trans-title=Pag-adapt sa Tindi ng Klima |url=https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_2.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130106211840/https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_2.htm |archive-date=6 January 2013 |access-date= |work=Human Biological Adaptability |publisher=Palomar College |language=en |vauthors=O'Neil D}}</ref> Karaniwan na umaabot nang {{Convert|1.4|-|1.9|m|ft|abbr=on}} ang kanilang tangkad, na nakadepende sa [[kasarian]], pinanggalingan, at henetika. Nakadepende rin ang timbang sa henetika gayundin sa pamumuhay at pagkain.<ref>{{cite journal |vauthors=Rask-Andersen M, Karlsson T, Ek WE, Johansson Å |date=September 2017 |title=Gene-environment interaction study for BMI reveals interactions between genetic factors and physical activity, alcohol consumption and socioeconomic status |trans-title=Ipinakita sa pag-aaral sa interaksyon ng hene at kalikasan para sa BMI ang mga interaksyon sa pagitan ng mga salik sa henetika at pisikal na gawain, pagkonsumo ng alak, at estadng sosyoekonomiko |journal=PLOS Genetics |language=en |volume=13 |issue=9 |pages=e1006977 |doi=10.1371/journal.pgen.1006977 |pmc=5600404 |pmid=28873402 |doi-access=free}}</ref> May ebidensiya na nagpapatunay na nagbabago ang henetika ng mga tao depende sa kapaligiran nito. Halimbawa, dahil kasama sa karaniwang pagkain ng ilang grupo ng mga tao ang mga pagkaing gawa sa [[gatas]] ng [[baka]], nagawang umayon ang kanilang katawan upang [[Pagtunaw ng pagkain|matunaw]] ang [[laktasa]], na [[Intoleransya sa laktosa|hindi kaya ng maraming tao]].<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Beja-Pereira A, Luikart G, England PR, Bradley DG, Jann OC, Bertorelle G, Chamberlain AT, Nunes TP, Metodiev S, Ferrand N, Erhardt G |date=December 2003 |title=Gene-culture coevolution between cattle milk protein genes and human lactase genes |trans-title=Koebolusyon ng kultura at hene sa pagitan ng mga hene ng protina ng gatas ng baka at mga hene ng laktasa ng mga tao |journal=Nature Genetics |language=en |volume=35 |issue=4 |pages=311–313 |doi=10.1038/ng1263 |pmid=14634648 |s2cid=20415396}}</ref> Madalas ring may [[Sakit na sickle-cell|sickle cell anemia]] ang mga taong nakatira sa lugar kung saan talamak ang [[malaria]].<ref>{{cite journal |vauthors=Weatherall DJ |date=May 2008 |title=Genetic variation and susceptibility to infection: the red cell and malaria |trans-title=Pagkakaiba sa henetika at pagkakaroon ng impeksiyon: ang pulang selula at ang malaria |journal=British Journal of Haematology |language=en |volume=141 |issue=3 |pages=276–286 |doi=10.1111/j.1365-2141.2008.07085.x |pmid=18410566 |doi-access=free |s2cid=28191911}}</ref> Nadebelop ng mga populasyon ang mga pagbabagong kinakailangan sa paglipas ng panahon bunsod ng kanilang paninirahan sa isang partikular na lugar, kagaya halimbawa ng mas malalakas na [[Baga (anatomiya)|baga]] para sa mga taong nakatira sa mga matataas na lugar at sa [[pagsisid sa ilalim ng dagat]] nang mas matagal tulad ng [[Badjao|mga Badjao]] sa katimugang Pilipinas.<ref>{{cite journal |vauthors=Shelomi M, Zeuss D |date=5 April 2017 |title=Bergmann's and Allen's Rules in Native European and Mediterranean Phasmatodea |trans-title=Mga Tuntunin ni Bergmann at Allen sa Phasmatodea ng Katutubong Europeo at Mediteraneo |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |language=en |volume=5 |page=25 |bibcode=2017FrEEv...5...25S |doi=10.3389/fevo.2017.00025 |issn=2296-701X |doi-access=free |hdl-access=free |s2cid=34882477 |hdl=11858/00-001M-0000-002C-DD87-4}}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Ilardo MA, Moltke I, Korneliussen TS, Cheng J, Stern AJ, Racimo F, de Barros Damgaard P, Sikora M, Seguin-Orlando A, Rasmussen S, van den Munckhof IC, Ter Horst R, Joosten LA, Netea MG, Salingkat S, Nielsen R, Willerslev E |date=April 2018 |title=Physiological and Genetic Adaptations to Diving in Sea Nomads |trans-title=Pisyolohikal at Henetikal na Adaptasyon sa Pagsisid ng mga Sea Nomad |journal=Cell |language=en |volume=173 |issue=3 |pages=569–580.e15 |doi=10.1016/j.cell.2018.03.054 |pmid=29677510 |doi-access=free}}</ref> [[File:Hair_colors.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hair_colors.jpg|thumb|Mga kulay ng buhok ng tao, mula kaliwang taas paorasang ikot: itim, kayumanggi, olandes, puti, at pula.]] [[File:Coloured-family.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coloured-family.jpg|thumb|Taglay ng pamilyang ito ng mga tao mula sa [[Timog Aprika]] ang ibat-ibang kulay ng mga balat ng tao.]] Itim ang pinakakaraniwang [[kulay ng buhok]] ng mga tao, bagamat meron ding mga buhok na kulay kayumanggi, olandes, o pula.<ref>{{cite journal |vauthors=Rogers AR, Iltis D, Wooding S |year=2004 |title=Genetic variation at the MC1R locus and the time since loss of human body hair |url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_2004-02_45_1/page/104 |trans-title=Pagkakaiba sa henetika sa MC1R locus at ang panahon simula sa pagkalagas ng buhok ng tao |journal=Current Anthropology |language=en |volume=45 |issue=1 |pages=105–08 |doi=10.1086/381006 |s2cid=224795768}}</ref> Nakadepende sa dami ng [[melanin]] ang kulay ng buhok, na kalaunan ay kumokonti na nagiging dahilan ng pagputi nito. Samantala, maaaring maging maitim hanggang maputi ang [[kutis ng balat]] ng tao, at sa ilang mga kaso tulad ng mga taong [[anak-araw]], sobrang puti. Tipikal na nakadepende sa dami ng nakukuhang [[Ultrabiyoleta|UV]] sa balat ang magiging kulay nito, kaya sa mga rehiyon sa o malapit sa [[ekwador]] makikita ang karamihan sa mga taong maitim ang balat.<ref name=":1">{{cite journal |vauthors=Nina J |year=2004 |title=The evolution of human skin and skin color |trans-title=Ang ebolusyon ng balat ng tao at kutis |journal=Annual Review of Anthropology |language=en |volume=33 |pages=585–623 |doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> Pinaniniwalaang panangga laban sa sinag ng Araw ang pagkaitim ng balat ng mga tao sa mga rehiyong ito.<ref>{{cite journal |vauthors=Jablonski NG, Chaplin G |date=May 2010 |title=Colloquium paper: human skin pigmentation as an adaptation to UV radiation |trans-title=Colloquium paper: kulay ng balat ng tao bilang adaptasyon sa radyasyong UV |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=107 |issue=Supplement_2 |pages=8962–8968 |bibcode=2010PNAS..107.8962J |doi=10.1073/pnas.0914628107 |pmc=3024016 |pmid=20445093 |doi-access=free}}</ref> Samantala, sa mga rehiyong hindi masyadong naaarawan, puti ang balat ng mga tao rito upang mapanatili ang [[bitamina D]] na nagmumula sa sinag ng [[Araw (astronomiya)|Araw]].<ref>{{cite journal |vauthors=Jablonski NG, Chaplin G |date=July 2000 |title=The evolution of human skin coloration |trans-title=Ang ebolusyon ng kulay ng balat ng tao |url=https://www.bgsu.edu/departments/chem/faculty/leontis/chem447/PDF_files/Jablonski_skin_color_2000.pdf |journal=Journal of Human Evolution |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=57–106 |bibcode=2000JHumE..39...57J |doi=10.1006/jhev.2000.0403 |pmid=10896812 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114203210/https://www.bgsu.edu/departments/chem/faculty/leontis/chem447/PDF_files/Jablonski_skin_color_2000.pdf |archive-date=14 January 2012}}</ref> Kayang umitim ang balat ng mga tao bilang tugon sa [[Radiyasyon|radyasyong]] UV kung kailanganin.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Harding RM, Healy E, Ray AJ, Ellis NS, Flanagan N, Todd C, Dixon C, Sajantila A, Jackson IJ, Birch-Machin MA, Rees JL |date=April 2000 |title=Evidence for variable selective pressures at MC1R |trans-title=Ebidensiya para sa nagbabagong mga presyur sa pagpili sa MC1R |journal=American Journal of Human Genetics |language=en |volume=66 |issue=4 |pages=1351–1361 |doi=10.1086/302863 |pmc=1288200 |pmid=10733465}}</ref> Napakaliit lang ang pagkakaiba ng mga tao sa isa't-isa; karamihan sa mga pagkakaiba ay hanggang sa indibiduwal lamang.<ref>{{cite web |title=The Science Behind the Human Genome Project |trans-title=Ang Agham sa Likod ng Proyektong Henoma ng Tao |url=https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/project/info.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102065343/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/project/info.shtml |archive-date=2 January 2013 |access-date= |work=Human Genome Project |publisher=US Department of Energy |language=en |quote=}}</ref> Walang hangganan halos ang mga pagkakaibang ito,<ref>{{cite journal |vauthors=Keita SO, Kittles RA, Royal CD, Bonney GE, Furbert-Harris P, Dunston GM, Rotimi CN |date=November 2004 |title=Conceptualizing human variation |trans-title=Paglalarawan sa pagkakaiba ng mga tao |journal=Nature Genetics |language=en |volume=36 |issue=11 Suppl |pages=S17-20 |doi=10.1038/ng1455 |pmid=15507998 |doi-access=free}}</ref> at ayon sa mga datos sa henetika, mapaanuman ang gamiting basehan sa paggugrupo, ang tindi ng pagkakaiba ng dalawang tao mula sa parehong grupo ay walang pinagkaiba halos sa pagkakaiba ng dalawang tao mula sa magkaibang grupo.<ref>{{cite web |title=Genetic – Understanding Human Genetic Variation |trans-title=Henetika – Pag-unawa sa Pagkakaiba sa Henetika ng Tao |url=https://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825143543/https://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm |archive-date=25 August 2013 |access-date= |work=Human Genetic Variation |publisher=National Institute of Health (NIH) |language=en |quote=}}</ref> Hindi magkakaugnay sa isa't-isa ang mga maiitim na tao mula sa [[Aprika]], [[Australya|Australia]], at [[Timog Asya]].<ref name=":1" /> Ayon din sa mga pananaliksik sa henetika, pinakamayabong ang henetika ng mga tao mula sa Aprika, na mabilis na kumokonti habang palayo sa naturang kontinente,<ref>{{cite journal |vauthors=Jorde LB, Watkins WS, Bamshad MJ, Dixon ME, Ricker CE, Seielstad MT, Batzer MA |date=March 2000 |title=The distribution of human genetic diversity: a comparison of mitochondrial, autosomal, and Y-chromosome data |trans-title=Ang distribusyon ng dibersidad sa henetika ng tao: pagkukumpara sa mitokondrial, autosomal, at kromosomang Y na datos |journal=American Journal of Human Genetics |language=en |volume=66 |issue=3 |pages=979–988 |doi=10.1086/302825 |pmc=1288178 |pmid=10712212}}</ref> marahil dahil sa resulta ng pagkonti ng mga populasyon sa mga lugar na pinuntahan nila.<ref>{{cite journal |author-link3=Francois Balloux |vauthors=Manica A, Amos W, Balloux F, Hanihara T |date=July 2007 |title=The effect of ancient population bottlenecks on human phenotypic variation |trans-title=Ang epekto ng pagliit ng mga sinaunang populasyon sa baryasyon ng penotipo ng tao |journal=Nature |language=en |volume=448 |issue=7151 |pages=346–348 |bibcode=2007Natur.448..346M |doi=10.1038/nature05951 |pmc=1978547 |pmid=17637668}}</ref> Nahaluan ang mga taong lumabas sa kontinente ng mga hene ng ibang mga espesye ng tao, kagaya ng mga [[Neandertal]] at [[Denisova hominin|Denisovan]], bagamat maaari ring nahaluan ang mga tao sa Aprika ng mga ito.<ref name="Bergstrom2020" /><ref>{{cite journal |vauthors=Chen L, Wolf AB, Fu W, Li L, Akey JM |date=February 2020 |title=Identifying and Interpreting Apparent Neanderthal Ancestry in African Individuals |trans-title=Pagkilala at Paglalarawan sa Diumano'y Ninunong Neandertal sa mga Aprikano |journal=Cell |language=en |volume=180 |issue=4 |pages=677–687.e16 |doi=10.1016/j.cell.2020.01.012 |pmc= |pmid=32004458 |doi-access=free |s2cid=210955842}}</ref> Ayon din sa mga kamakailang pag-aaral, taglay ng mga tao sa Aprika, lalo na sa [[Kanlurang Aprika]], ang mga hene na wala sa mga taong nasa labas ng kontinente. Pinaniniwalaan na nagmula ito sa isang hindi pa tukoy na laos na espesye ng mga tao sa Aprika na unang humiwalay sa mga ''Homo sapiens'' bago pa ang mga Neandertal.<ref name="Bergstrom2020" /> [[Gonokorismo|Gonokorista]] ang mga tao; ibig sabihin, may dalawang [[kasarian]] sila.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=AKGsDwAAQBAJ&q=homo+sapiens+gonochoric&pg=PA304 |title=The Biology of Reproduction |vauthors=Fusco G, Minelli A |date=10 October 2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-49985-9 |page=304 |language=en |trans-title=Ang Biolohiya ng Reproduksiyon |access-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022071224/https://books.google.com/books?id=AKGsDwAAQBAJ&q=homo+sapiens+gonochoric&pg=PA304 |archive-date=22 October 2022 |url-status=live}}</ref> Pinakamatindi ang pagkakaiba ng mga tao base sa kanilang kasarian; bagamat nasa 0.5% lamang na magkaiba ang dalawang tao ng parehong kasarian, aabot nang 2% ang pagkakaiba ng dalawang tao ng magkaibang kasarian.<ref>{{cite journal |vauthors=Gustafsson A, Lindenfors P |date=October 2004 |title=Human size evolution: no evolutionary allometric relationship between male and female stature |trans-title=Ebolusyon ng laki ng tao: walang relasyong alometriko sa pagitan ng tindig ng lalaki at babae |journal=Journal of Human Evolution |language=en |volume=47 |issue=4 |pages=253–266 |bibcode=2004JHumE..47..253G |doi=10.1016/j.jhevol.2004.07.004 |pmid=15454336}}</ref> Tipikal na mas mabigat ang mga lalaking tao nang 15% at {{Convert|15|cm|in|abbr=on}} na mas matangkad kesa sa mga babaeng tao. 40–50% na mas malakas ang itaas na bahagi ng katawan at 20–30% na mas malakas ang mababang bahagi ng mga lalaki kesa mga babae dahil sa dami ng mga hibla ng [[Kalamnan|masel]] nila.<ref>{{cite journal |vauthors=Miller AE, MacDougall JD, Tarnopolsky MA, Sale DG |year=1993 |title=Gender differences in strength and muscle fiber characteristics |trans-title=Pagkakaiba ng kasarian sa lakas at katangian ng mga hibla ng masel |journal=European Journal of Applied Physiology and Occupational Physiology |language=en |volume=66 |issue=3 |pages=254–262 |doi=10.1007/BF00235103 |pmid=8477683 |hdl-access=free |s2cid=206772211 |hdl=11375/22586}}</ref> Samantala, karaniwang mas marami ang nakaimbak na [[Taba|taba sa katawan]] ang mga babae kesa sa mga lalaki, mas makikinis ang balat dahil sa pangangailangan ng bitamina D tuwing [[Pagdadalantao|nagdadalang-tao]] at [[Pagpapasuso|nagpapasuso]].<ref>{{Cite book |title=Sex and Gender Factors Affecting Metabolic Homeostasis, Diabetes and Obesity |vauthors=Bredella MA |date=2017 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-319-70177-6 |veditors=Mauvais-Jarvis F |series=Advances in Experimental Medicine and Biology |volume=1043 |place=Cham |pages=9–27 |language=en |trans-title=Mga Salik sa Kasarian na Nakakaapekto sa Metabolikong Homeostatis, Diyabetes, at Katabaan |chapter=Sex Differences in Body Composition |trans-chapter=Pagkakaiba ng Kasarian sa Komposisyon ng Katawan |doi=10.1007/978-3-319-70178-3_2 |pmid=29224088}}</ref> Dahil sa pagkakaiba sa [[kromosoma]], may ilang kondisyon na tanging nakakaapekto sa lalaki o sa babae.<ref>{{cite web |title=Sex Linked |trans-title=Nauugnay sa Kasarian |url=https://www.genome.gov/genetics-glossary/Sex-Linked |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220414183337/https://www.genome.gov/genetics-glossary/Sex-Linked |archive-date=14 April 2022 |access-date= |website=National Human Genome Research Institute |language=en |vauthors=Easter C}}</ref> Mas malalim nang isang [[oktaba]] ang boses ng mga lalaki kesa sa mga babae.<ref>{{cite journal |vauthors=Puts DA, Gaulin SJ, Verdolini K |date=July 2006 |title=Dominance and the evolution of sexual dimorphism in human voice pitch. |url=https://archive.org/details/sim_evolution-and-human-behavior_2006-07_27_4/page/282 |trans-title=Dominasyon at ebolusyon ng dimorpismong pangkasarian sa tinis ng boses ng tao |journal=Evolution and Human Behavior |language=en |volume=27 |issue=4 |pages=283–296 |bibcode=2006EHumB..27..283P |doi=10.1016/j.evolhumbehav.2005.11.003 |s2cid=32562654}}</ref> Mas mahaba ang buhay ng mga babae sa halos lahat ng panig ng mundo.<ref>{{cite web |title=Gender, women, and health |trans-title=Kasarian, kababaihan, at kalusugan |url=https://www.who.int/gender/documents/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625083240/https://www.who.int/gender/documents/en/ |archive-date=25 June 2013 |work= |publisher=[[World Health Organization]] |language=en}}</ref> May mga [[intersex]] din na tao, na nagtataglay ng parehong [[Titi|panlalaki]] at [[Kaluban|pambabaeng ari]], ngunit bihira lamang ito.<ref>{{Cite journal |last=Sax |first=Leonard |date=1 August 2002 |title=How common is lntersex? A response to Anne Fausto-Sterling |trans-title=Gaano Kakaraniwan ang mga Intersex? Tugon kay Anne Fausto-Sterling |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00224490209552139 |journal=The Journal of Sex Research |language=en |volume=39 |issue=3 |pages=174–178 |doi=10.1080/00224490209552139 |issn=0022-4499 |pmid=12476264 |s2cid=33795209}}</ref> == Sikolohiya == {{Pangunahin|Sikolohiya}} [[Talaksan:Human_brain_lateral_view_description.JPG|thumb|Ang panlabas na hitsura ng [[utak ng tao]]. Markado ang mga pangunahing lobo ng [[serebrum]]: [[Harapang lobo|harapan]] (1), [[Lobong parietal|parietal]] (2), [[Temporal na lobo|temporal]] (3), at [[Oksipital na lobo|oksipital]] (4). Tumutukoy ang ibang mga bilang sa mga mahahalagang pananda ng hangganan ng apat na lobo. Makikita naman ang [[Serebelyum|serebelum]] sa ibabang kanang sulok.]] Isa ang [[utak]] ng tao sa mga pinakamahahalagang bahagi ng katawan nito. Ito ang pangunahing [[Organo (anatomiya)|organo]] ng [[gitnang sistemang nerbiyos]], at kumokontrol sa [[periperong sistemang nerbiyos]]. Bukod sa pagkontrol sa mga "mabababang" gawaing kusang (otomatiko) ginagawa kagaya ng [[paghinga]] at [[pagtunaw ng pagkain]], ito rin ang may kontrol sa mga "matataas" na gawain tulad ng [[pag-iisip]], [[pagdadahilan]], at [[pagbabasal]].<ref>{{cite web |title=3-D Brain Anatomy |trans-title=Anatomiya ng Utak sa 3-D |url=https://www.pbs.org/wnet/brain/3d/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905064816/https://www.pbs.org/wnet/brain/3d/index.html |archive-date=5 September 2017 |access-date= |work=The Secret Life of the Brain |publisher=Public Broadcasting Service |language=en}}</ref> Ang mga ito ang kumakatawan sa [[isip]], na siyang pinag-aaralan sa larangan ng [[sikolohiya]]. May mga ilang katangian na bagamat hindi partikular na natatangi sa mga tao, ay nagtatangi sa mga tao mula sa ibang mga hayop.<ref>{{cite web |date=9 November 2016 |title=We've got human intelligence all wrong |trans-title=Nagkamali tayo sa katalinuhan ng tao |url=https://www.bbc.com/future/article/20161108-weve-got-human-intelligence-all-wrong |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131122837/https://www.bbc.com/future/article/20161108-weve-got-human-intelligence-all-wrong |archive-date=31 January 2021 |access-date= |website=BBC |language=en |vauthors=Robson D}}</ref> Maaaring sila lamang ang mga hayop na kayang magsagawa ng [[alaalang episodiko]] at [[Pag-iisip labas sa kasalukuyan|makapag-isip labas sa kasalukuyan]] ({{Lang|en|mental time travel}}).<ref>{{cite news |date=26 February 2015 |title=Many Animals{{snd}}Including Your Dog{{snd}}May Have Horrible Short-Term Memories |language=en |trans-title=Maraming mga Hayop{{snd}}Kabilang ang Iyong Aso{{snd}}Ang Napakamalimutin |work=National Geographic News |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/150225-dogs-memories-animals-chimpanzees-science-mind-psychology |url-status=dead |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419150625/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/150225-dogs-memories-animals-chimpanzees-science-mind-psychology |archive-date=19 April 2021 |vauthors=Owen J}}</ref> Kahit ikumpara sa ibang mga [[nakikihalubilong hayop]], napakarami ng mga ekspresyon sa [[mukha]] na kayang gawin ng mga tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Schmidt KL, Cohn JF |date=2001 |title=Human facial expressions as adaptations: Evolutionary questions in facial expression research |trans-title=Mga ekspresyon sa mukha ng tao bilang adaptasyon: Mga katanungan sa ebolusyon sa pananaliksik sa ekspresyon ng mukha |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |volume=116 |issue=S33 |pages=3–24 |bibcode=2001AJPA..116S...3S |doi=10.1002/ajpa.20001 |pmc=2238342 |pmid=11786989}}</ref> Sila lamang ang natatanging hayop sa kasalukuyan na kayang [[Pag-iyak|umiyak]] dahil sa emosyon.<ref>{{cite news |date=5 January 2011 |title=Tears in Her Eyes: A Turnoff for Guys? |language=en |trans-title=Mga Luha sa Kanyang Mata: Ayaw ng mga Lalaki? |work=ABC News |url=https://abcnews.go.com/Health/MindMoodNews/womens-tears-chemical-turnoff-men/story?id=12540975 |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130050944/https://abcnews.go.com/Health/MindMoodNews/womens-tears-chemical-turnoff-men/story?id=12540975 |archive-date=30 January 2021 |vauthors=Moisse K}}</ref> Isa sila sa mga hayop na kayang [[Pagsubok sa harap ng salamin|makilala ang kanilang sarili sa harap ng salamin]].<ref>{{cite news |date=2018 |title=The 'me' illusion: How your brain conjures up your sense of self |language=en |trans-title=Ang ilusyon ng 'ako': Paano ginagawa ng utak mo ang sarili mo |work=New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/mg23931940-100-the-me-illusion-how-your-brain-conjures-up-your-sense-of-self/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218175649/https://www.newscientist.com/article/mg23931940-100-the-me-illusion-how-your-brain-conjures-up-your-sense-of-self/ |archive-date=18 February 2021 |vauthors=Deleniv S}}</ref> Mas malalaki ang kanilang [[kortesang prepontal]], ang rehiyon ng utak na may kontrol sa [[kognisyon]], kumpara sa ibang mga primado, kaya naman itinuturing sila bilang isa sa, kundi ang pinakamatatalinong hayop.<ref>{{cite journal |vauthors=Stern P |date=22 June 2018 |title=The human prefrontal cortex is special |trans-title=Natatangi ang kortesang prepontal ng tao |journal=Science |language=en |volume=360 |issue=6395 |pages=1311–1312 |bibcode=2018Sci...360S1311S |doi=10.1126/science.360.6395.1311-g |issn=0036-8075 |doi-access=free |s2cid=149581944}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Erickson R |date=22 September 2014 |title=Are Humans the Most Intelligent Species? |trans-title=Mga Tao Nga Ba ang Pinakamatatalinong Espesye? |journal=Journal of Intelligence |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=119–121 |doi=10.3390/jintelligence2030119 |issn=2079-3200 |doi-access=free}}</ref> Gayunpaman, kasalukuyang pinagdedebatehan kung sila nga lang ba talaga ang mga hayop na pasok sa kahulugan ng [[teorya ng isip]].<ref>{{Cite journal |last1=Penn |first1=Derek C. |last2=Povinelli |first2=Daniel J. |date=2007-04-29 |title=On the lack of evidence that non-human animals possess anything remotely resembling a 'theory of mind' |trans-title=Ukol sa kawalan ng ebidensiya sa pagkakaroon ng kahit anong maituturing na 'teorya ng isip' sa mga hayop na hindi tao |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=362 |issue=1480 |pages=731–744 |doi=10.1098/rstb.2006.2023 |issn=0962-8436 |pmc=2346530 |pmid=17264056}}</ref><ref>{{cite web |title=Humans not smarter than animals, just different, experts say |trans-title=Hindi mas matalino ang mga tao kesa sa mga hayop, iba lang sila, ayon sa mga eksperto |url=https://phys.org/news/2013-12-humans-smarter-animals-experts.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130063650/https://phys.org/news/2013-12-humans-smarter-animals-experts.html |archive-date=30 January 2021 |access-date= |website=Phys.org |language=en}}</ref> === Tulog at panaginip === {{Main|Tulog|Panaginip}} Kadalasan, [[diurnal]] ang mga tao; ibig sabihin, aktibo sila tuwing [[Araw (panahon)|araw]] at natutulog tuwing [[Gabi (panahon)|gabi]]. [[Tulog|Natutulog]] ang mga batang tao nang siyam hanggang sampung oras, at pito hanggang siyam na oras naman sa mga matatanda. Gayunpaman, hindi ito madalas nasusunod, na nagiging dahilan ng [[Puyat|pagkapuyat]] na nakakaapekto sa katawan tulad ng [[pagkaantok]], [[pagod]], at [[agresyon]].<ref>{{cite journal |vauthors=Grandner MA, Patel NP, Gehrman PR, Perlis ML, Pack AI |date=August 2010 |title=Problems associated with short sleep: bridging the gap between laboratory and epidemiological studies |trans-title=Mga problemang nauugnay sa maikling tulog: pagtutulay sa pagitan ng mga pag-aaral sa laboratoryo at epidemyolohiya |journal=Sleep Medicine Reviews |language=en |volume=14 |issue=4 |pages=239–247 |doi=10.1016/j.smrv.2009.08.001 |pmc=2888649 |pmid=19896872}}</ref> [[Panaginip|Nananaginip]] ang mga tao tuwing natutulog, kung saan nakakaranas sila ng mga imaheng nakikita at mga tunog na naririnig dahil sa pagiging aktibo ng mga [[pons]] sa [[yugtong REM ng pagtulog]]. Iba-iba ng mga panagbawatp, mula sa ilang segundo lamang hanggang tatlumpung minuto.<ref>{{cite journal |vauthors=Hobson JA |date=November 2009 |title=REM sleep and dreaming: towards a theory of protoconsciousness |trans-title=Pagtulog na REM at panaginip: tungo sa teorya ng protokamalayan |journal=Nature Reviews. Neuroscience |language=en |volume=10 |issue=11 |pages=803–813 |doi=10.1038/nrn2716 |pmid=19794431 |s2cid=205505278}}</ref> Nagkakaroon ng tatlo hanggang limang panaginip ang mga tao kada gabi, pinakamarami na ang pito. Bagamat malilimutan agad ang mga panaginip pagkagising, mas mataas ang tiyansang maaalala ito ng indibiduwal kung nagising siya sa kalagitnaan ng yugtong REM ([[Alimpungat|naalimpungatan]]). Hindi nakokontrol ng mga nananaginip ang kanilang mga panaginip, maliban sa kaso ng mga [[namamalayang panaginip]], kung saan alam ng indibiduwal na nananaginip siya at nakokontrol ang mga pangyayari nito.<ref>{{cite web |date=29 July 2010 |title=How Can You Control Your Dreams? |trans-title=Paano Mo Makokontrol ang mga Panaginip Mo? |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-control-dreams/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150202070145/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-control-dreams/ |archive-date=2 February 2015 |website=Scientific America |language=en |vauthors=Lite J}}</ref> === Kamalayan at pag-iisip === {{Main|Kamalayan|Kognisyon}}Sa pinakasimpleng paliwanag, [[kamalayan]] ang [[pagkamulat]] o kaalaman sa [[pag-iral]] ng [[sarili]] sa loob at labas.<ref>{{cite encyclopedia |title=Consciousness |dictionary=Merriam-Webster |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/consciousness |access-date= |language=en |trans-title=Kamalayan |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907122314/https://www.merriam-webster.com/dictionary/consciousness |archive-date=7 September 2019 |url-status=live}}</ref> Bagamat sentro sa napakaraming debate at pag-aaral sa [[pilosopiya]] at [[agham]], nananatili pa rin itong enigmatiko at hindi lubos na maintindihan.<ref>{{cite encyclopedia |year=2004 |title=Consciousness |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/entries/consciousness/ |access-date= |language=en |trans-title=Kamalayan |archive-url=https://web.archive.org/web/20191014065308/https://plato.stanford.edu/entries/consciousness/ |archive-date=14 October 2019 |vauthors=van Gulick R |url-status=live}}</ref> Tanging nagkakasundo lamang ang mga eksperto sa ideya ng kamalayan bilang tunay na umiiral.<ref>{{cite book |author-link=John Searle |title=The Oxford companion to philosophy |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_f5n3 |vauthors=Searle J |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-926479-7 |veditors=Honderich T |language=en |trans-title=Ang gabay ng Oxford sa pilosopiya |chapter=Consciousness |trans-chapter=Kamalayan}}</ref> Tipikal itong hinahanay kasama ng [[isip]] bilang bahagi nito o ang mismong esensiya nito. Binigyang kahulugan ito sa kasaysayan bilang isang anyo ng [[introspeksiyon]], pansariling [[kaisipan]], [[imahinasyon]], at [[pagkukusa]].<ref>{{cite book |author-link=Julian Jaynes |url=https://s-f-walker.org.uk/pubsebooks/pdfs/Julian_Jaynes_The_Origin_of_Consciousness.pdf |title=The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind |vauthors=Jaynes J |publisher=Houghton Mifflin |year=2000 |isbn=0-618-05707-2 |language=en |trans-title=Ang Pinagmulan ng Kamalayan sa Pagsilip sa Bikameral na Isip |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807100304/https://s-f-walker.org.uk/pubsebooks/pdfs/Julian_Jaynes_The_Origin_of_Consciousness.pdf |archive-date=7 August 2019 |url-status=dead |orig-year=1976}}</ref> Ngayon, sinasama rin ang [[karanasan]], [[pakiramdam]], at [[Pananaw sa mundo|pananaw]] sa mga ito. Maaari may mga antas ang kamalayan, o di kaya'y ibang anyo nito na nagkakaiba sa isa't isa.<ref>{{cite web |date=15 August 2011 |title=Higher-Order Theories of Consciousness |trans-title=Mga Pangmataas na Antas na Teorya ng Kamalayan |url=https://plato.stanford.edu/entries/consciousness-higher/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413163246/https://plato.stanford.edu/entries/consciousness-higher/ |archive-date=13 April 2021 |access-date= |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |language=en |vauthors=Carruthers P}}</ref> [[Kognisyon]] naman ang tawag sa pagkalap at pag-unawa sa [[kaalaman]] sa pamamagitan ng [[sentido ng katawan]].<ref>{{cite web |title=Cognition |trans-title=Kognisyon |url=https://www.lexico.com/definition/cognition |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708041349/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/cognition |archive-date=8 July 2016 |access-date= |website=Lexico |publisher= |language=en}}</ref> Ang bawat tao ay may pansariling pananaw sa buhay bunsod ng kani-kanilang magkakaibang karanasan na resulta ng pagproseso ng [[utak ng tao]] sa mga impormasyong nagmula sa mga ito.<ref>{{cite book |title=Information—Consciousness—Reality |vauthors=Glattfelder JB |date=2019 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-030-03633-1 |veditors=Glattfelder JB |series=The Frontiers Collection |place=Cham |pages=515–595 |language=en |trans-title=Impormasyon—Kamalayan—Realidad |chapter=The Consciousness of Reality |trans-chapter=Ang Kamalayan ng Realidad |doi=10.1007/978-3-030-03633-1_14 |s2cid=189379814}}</ref> === Motibasyon at damdamin === {{Main|Pagganyak|Damdamin}} [[File:Plate_depicting_emotions_of_grief_from_Charles_Darwin's_book_The_Expression_of_the_Emotions.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Plate_depicting_emotions_of_grief_from_Charles_Darwin's_book_The_Expression_of_the_Emotions.jpg|thumb|Mga damdamin na ipinakita sa aklat ni [[Charles Darwin]] na ''[[Ang Mga Ekspresyon ng Damdamin sa mga Tao at Hayop]]'' (1872).]] Hindi pa lubos na naiintindihan ang [[motibasyon]] sa mga tao. Ayon sa [[modelo ng hirarkiya ng pangangailangan]], ang pangangailangan ng isang tao ay pakomplikado nang pakomplikado habang natutugunan ang mga pangunahing [[Panustos at pangangailangan|pangangailangan]] nito tulad ng pagkain at pamamahay.<ref>{{cite web |date=20 March 2020 |title=Maslow's Hierarchy of Needs |trans-title=Hirarkiya ng Pangangailangan ni Maslow |url=https://www.simplypsychology.org/maslow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108083314/https://www.simplypsychology.org/maslow.html |archive-date=8 November 2018 |access-date= |website=Simply Psychology |publisher=Simply Scholar Limited |language=en |quote= |vauthors=McLeod S}}</ref> Ayon sa pilosopiya, motibasyon ang pagpokus o pag-alis sa mga layunin na nangangailangan ng direktang aksyon mula sa indibiduwal. Ilan sa mga salik nito ang [[insentibo]] at [[Nais|kagustuhan]], gayundin sa pagpilit na magawa ang mga gustong gawin o mangyari.<ref>{{cite book |title=Motivation and Action |vauthors=Heckhausen J, Heckhausen H |date=28 March 2018 |publisher=Springer, Cham |isbn=978-3-319-65093-7 |location=Introduction and Overview |page=1 |language=en |trans-title=Motibasyon at Aksyon |chapter=Introduction and Overview |trans-chapter=Panimula at Buod |doi=10.1007/978-3-319-65094-4_1}}</ref> Mga estadong biolohikal ang mga [[damdamin]] na nagmumula sa [[sistemang nerbiyos]] dahil sa mga [[Neuropisyolohiya|neuropisyolohiyang]] pagbabago bunsod ng mga iniisip, pakiramdam, ugali, at antas ng pagkasaya o pagkalugmok.<ref>{{cite journal |vauthors=Damasio AR |date=May 1998 |title=Emotion in the perspective of an integrated nervous system |trans-title=Emosyon sa pananaw ng isang integradong sistemang nerbiyos |journal=Brain Research. Brain Research Reviews |language=en |volume=26 |issue=2–3 |pages=83–86 |doi=10.1016/s0165-0173(97)00064-7 |pmid=9651488 |s2cid=8504450}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Cabanac M |date=2002 |title=What is emotion? |trans-title=Ano ang damdamin? |journal=Behavioural Processes |language=en |volume=60 |issue=2 |pages=69–83 |doi=10.1016/S0376-6357(02)00078-5 |pmid=12426062 |quote= |s2cid=24365776}}</ref> Madalas silang nauugnay sa [[sumpong]], [[timpi]], [[pagkatao]], [[Kalagayan|katayuan]], [[pagkamalikhain]], at motibasyon.<ref>{{cite journal |vauthors=Averill JR |date=April 1999 |title=Individual differences in emotional creativity: structure and correlates |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality_1999-04_67_2/page/330 |trans-title=Indibiduwal na pagkakaiba sa madamdaming pagkamalikhain: estraktura at korelasyon |journal=Journal of Personality |language=en |volume=67 |issue=2 |pages=331–371 |doi=10.1111/1467-6494.00058 |pmid=10202807}}</ref> Malaki ang gampanin ng damdamin sa [[Pag-uugali ng tao|ugali ng tao]] at sa abilidad nitong [[Pagkatuto|matuto]].<ref>{{cite journal |vauthors=Tyng CM, Amin HU, Saad MN, Malik AS |date=2017 |title=The Influences of Emotion on Learning and Memory |trans-title=Ang Impluwensiya ng Damdamin sa Pagkatuto at Alaala |journal=Frontiers in Psychology |language=en |volume=8 |page=1454 |doi=10.3389/fpsyg.2017.01454 |pmc=5573739 |pmid=28883804 |doi-access=free}}</ref> Maaaring humantong sa pagtaliwas sa lipunan o [[krimen]] ang pagsunod nang lubos sa mga nadadama;<ref>{{cite book |url=https://www.researchgate.net/publication/317042659 |title=Oxford Bibliographies in Criminology |vauthors=Van Gelder JL |date=November 2016 |publisher=Oxford University Press |veditors=Wright R |language=en |trans-title=Bibliograpiya ng Oxford sa Kriminolohiya |chapter=Emotions in Criminal Decision Making |trans-chapter=Mga Damdamin sa Pagsasagawa ng Kriminal na Desisyon |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129211201/https://www.researchgate.net/publication/317042659 |archive-date=29 January 2021 |url-status=live}}</ref> ayon sa mga pag-aaral, mas mababa ang [[katalinuhang pandamdamin]] (EQ) ng mga kriminal kesa sa normal.<ref>{{cite journal |vauthors=Sharma N, Prakash O, Sengar KS, Chaudhury S, Singh AR |date=2015 |title=The relation between emotional intelligence and criminal behavior: A study among convicted criminals |trans-title=Ang relasyon sa pagitan ng katalinuhang pandamdamin st ugaling kriminal: Pag-aaral sa mga nasentensiyahang kriminal |journal=Industrial Psychiatry Journal |language=en |volume=24 |issue=1 |pages=54–58 |doi=10.4103/0972-6748.160934 |pmc=4525433 |pmid=26257484 |doi-access=free}}</ref> Nagkakaiba ang mga damdamin kung kaaya-aya ba ito, tulad ng [[ligaya]], [[Pagpapahalaga sa sarili|interes]], o [[pagkakuntento]], at kung hindi, tulad ng [[lungkot]], [[pagkabalisa]], [[galit]], at [[Pighati|dalamhati]].<ref>{{cite journal |vauthors=Fredrickson BL |date=March 2001 |title=The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions |trans-title=Ang gampanin ng mga positibong damdamin sa positibong sikolohiya: Ang teorya ng pagpalawak at pagtayo sa mga positibong damdamin |journal=The American Psychologist |language=en |volume=56 |issue=3 |pages=218–226 |doi=10.1037/0003-066X.56.3.218 |pmc=3122271 |pmid=11315248}}</ref> Sentro sa mga debate ang saklaw ng saya, na isang kondisyon kung saan nararanasan ng tao ang mga bagay na positibo para sa kanya,<ref>{{cite journal |vauthors=Haybron DM |date=August 2013 |title=The proper pursuit of happiness. |trans-title=Ang tamang paghabol sa saya |journal=Res Philosophica |language=en |volume=90 |issue=3 |pages=387–411 |doi=10.11612/resphil.2013.90.3.5}}</ref> bagamat may mga kamakailang pag-aaral na nagsasabing nakakamit din ito kahit na may mga malulungkot na pangyayari sa buhay kung titingnan ito ng indibiduwal bilang kailangan.<ref>{{cite web |date=14 August 2017 |title=Secret to happiness may include more unpleasant emotions: Research contradicts idea that people should always seek pleasure to be happy |trans-title=Maaaring may mga di kaaya-ayang damdamin ang sikreto sa saya: Tumataliwas ang isang pananaliksik sa ideya na dapat kaaya-aya ang habulin ng mga tao para maging masaya |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2017/08/170814092813.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111181025/https://www.sciencedaily.com/releases/2017/08/170814092813.htm |archive-date=11 November 2020 |access-date= |website=ScienceDaily |publisher=[[American Psychological Association]] |language=en}}</ref> === Seksuwalidad at pag-ibig === {{Main|Seksuwalidad|Pag-ibig}}Sa mga tao, [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]] ang pinagsamang pakiramdam na biolohikal, erotiko, pisikal, emosyonal, panlipunan, at espirituwal. Wala itong tiyak na kahulugan. Sa biolohikal at pisikal na pananaw, tumutukoy ang seksuwalidad sa [[Reproduksiyong seksuwal|reproduksiyon ng tao]], kabilang na ang [[Siklo ng pagtugong seksuwal ng tao|siklo ng pagtugon nito]]. Bukod dito, nakakaapekto at naaapektuhan din ng seksuwalidad ang iba't-ibang aspeto ng buhay tulad ng [[etika]], [[moralidad]], at [[relihiyon]].<ref name="Bolin">{{cite book |url={{GBurl|id=qrPHYok19v8C|p=32}} |title=Human Sexuality: Biological, Psychological, and Cultural Perspectives |vauthors=Bolin A, Whelehan P |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2009 |isbn=978-0-7890-2671-2 |pages=32–42 |language=en |trans-title=Seksuwalidad ng Tao: Mga Pananaw sa Biolohiya, Sikolohiya, at Kultura}}</ref> [[Libog]], kilala rin sa tawag na ''libido'', ang mental na estado sa simula ng pagnanasang seksuwal. Ayon sa mga pag-aaral, mas gustong [[Siping (tao)|makipagtalik]] at [[Pagsasalsal|magsalsal]] ng mga lalaking tao kesa sa mga babae.<ref>{{cite journal |vauthors=Younis I, Abdel-Rahman SH |date=2013 |title=Sex difference in libido |trans-title=Pagkakaiba ng kasarian sa libog |journal=Human Andrology |language=en-US |volume=3 |issue=4 |pages=85–89 |doi=10.1097/01.XHA.0000432482.01760.b0 |s2cid=147235090}}</ref> Walang tiyak na [[oryentasyong seksuwal]] ang lahat ng tao,<ref>{{cite web |title=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality |trans-title=Oryentasyong seksuwal, homoseksuwalidad, at biseksuwalidad |url=https://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20130808032050/https://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx |archive-date=8 August 2013 |access-date= |publisher=[[American Psychological Association]] |language=en}}</ref> bagamat malaking bahagi ng populasyon nila ay maituturing na [[Heteroseksuwalidad|heteroseksuwal]] (nagkakagusto sa kabilang kasarian). Hindi natatangi sa mga tao ang [[homoseksuwalidad]] (nagkakagusto sa parehong kasarian) dahil [[Homoseksuwalidad sa ibang hayop|nagaganap din ito sa ibang mga hayop]]. Gayunpaman, tanging tao at [[tupa]] lamang ang nagpapakita ng eksklusibong homoseksuwalidad (nagkakagusto ''lamang'' sa parehong kasarian). Suportado ng malaking ebidensiya sa pananaliksik ang [[Biolohiya at oryentasyong seksuwal|biolohikal na dahilan ng oryentasyong seksuwal]]; ayon sa mga pag-aaral, walang pinagkaiba sa dami ng mga homoseksuwal ang mga lipunang walang problema sa homoseksuwalidad sa mga lipunang may problema rito.<ref name="LeVay">{{cite book |url={{GBurl|id=HmQFFfa03nkC}} |title=Gay, Straight, and the Reason Why: The Science of Sexual Orientation |vauthors=LeVay S |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-975296-6 |pages=8, 19 |language=en |trans-title=Bakla, Straight, at ang Dahilan Bakit: Ang Agham ng Oryentasyong Seksuwal |access-date=}}</ref> Iminumungkahi ng mga pananaliksik sa [[neurosiyensiya]] at [[henetika]] na biolohikal din ang ugat ng iba pang salik ng seksuwalidad.<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/evolutionofdesir00buss |title=The Evolution of Desire: Strategies of Human Mating |vauthors=Buss DM |publisher=Basic Books |year=2003 |isbn=978-0-465-00802-5 |edition= |location=New York |language=en |trans-title=Ang Ebolusyon ng Pagnanasa: Mga Estratehiya ng Pagtatalik ng Tao}}</ref> Madalas na binibigyan ng kahulugan ang [[Pag-ibig|pag-ibig o pagmamahal]] bilang isang pakiramdam ng matinding [[Kabighaniang seksuwal|atraksyon]] o emosyonal na kaugnayan. Maaari itong impersonal (pagmamahal sa isang bagay o konsepto) o interpersonal (pagmamahal sa kapwa tao).<ref>{{cite book |title=The art of loving |vauthors=Fromm E |date=2000 |publisher=Harper Perennial |isbn=978-0-06-095828-2 |location=New York |language=en |trans-title=Ang sining ng pagmamahal}}</ref> Naglalabas ng [[Dopaminq|dopamina]], [[noradrenalina]], [[serotonin]], at iba pang kemikal na nauugnay sa kasiyahan ang utak kung inlab ang isang tao, na nagreresulta sa [[kilig]], pagbilis ng tibok ng [[Puso (anatomiya)|puso]], at kawalan ng ganang kumain o matulog.<ref>{{cite web |date=14 February 2017 |title=Love, Actually: The science behind lust, attraction, and companionship |trans-title=Pag-ibig Talaga: Ang agham sa likod ng libog, atraksyon, at pagsasama |url=https://sitn.hms.harvard.edu/flash/2017/love-actually-science-behind-lust-attraction-companionship/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028090542/http://sitn.hms.harvard.edu/flash/2017/love-actually-science-behind-lust-attraction-companionship/ |archive-date=28 October 2020 |access-date= |website=Science in the News |language=en-US}}</ref> == Kultura == {{Main|Kultura}} Isa sa mga itinuturong dahilan ng dominasyon ng mga tao sa [[biospera]] ay ang natatanging nilang kakayahang intelektuwal.<ref>{{cite book |title=The Precipice: Existential Risk and the Future of Humanity |url=https://archive.org/details/precipiceexisten0000ordt_b7k1 |vauthors=Ord T |date=2020 |publisher=Hachette Books |isbn=978-0-316-48489-3 |location=New York |language=en |trans-title=Ang Katarikan: Panganib sa Pag-iral at ang Hinaharap ng Sangkatauhan |quote=}}</ref> Maliban sa mga kamag-anak nitong [[hominid]] na wala na, sila lamang ang mga hayop na kayang magturo ng mga pangkalahatang impormasyon,<ref>{{cite news |date=2012 |title=Pay attention… time for lessons at animal school |language=en |trans-title=Makinig... oras na para sa klase sa paaralan ng hayop |work=BBC |url=https://www.bbc.com/future/article/20121005-pay-attention-its-animal-school |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130120957/https://www.bbc.com/future/article/20121005-pay-attention-its-animal-school |archive-date=30 January 2021 |vauthors=Goldman JG}}</ref> gumawa at ilarawan ang mga komplikadong konsepto,<ref>{{cite journal |vauthors=Winkler M, Mueller JL, Friederici AD, Männel C |date=November 2018 |title=Infant cognition includes the potentially human-unique ability to encode embedding |trans-title=Kasama sa kognisyon ng mga sanggol ang posibleng natatangi sa tao lang na kakayahang mai-encode ang embedding |journal=Science Advances |language=en |volume=4 |issue=11 |pages=eaar8334 |bibcode=2018SciA....4.8334W |doi=10.1126/sciadv.aar8334 |pmc=6248967 |pmid=30474053 |doi-access=free}}</ref> magsagawa ng [[pisikang katutubo]] upang makagawa ng mga [[kagamitan]],<ref>{{cite journal |vauthors=Johnson-Frey SH |date=July 2003 |title=What's so special about human tool use? |trans-title=Ano bang espesyal sa paggamit ng mga tao ng kagamitan? |journal=Neuron |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=201–204 |doi=10.1016/S0896-6273(03)00424-0 |pmid=12873378 |doi-access=free |s2cid=18437970}}</ref> o [[pagluluto|magluto]] ng pagkain.<ref>{{cite news |date=3 June 2015 |title=Chimps Can't Cook, But Maybe They'd Like To |language=en |trans-title=Di Kayang Magluto ng mga Matsing, Pero Baka Gusto Nila |work=National Geographic News |url=https://www.nationalgeographic.com/news/2015/06/150602-chimp-cooking-evolution-human-brain-science/ |url-status=dead |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131064840/https://www.nationalgeographic.com/news/2015/06/150602-chimp-cooking-evolution-human-brain-science/ |archive-date=31 January 2021 |vauthors=Lemonick MD}}</ref> Mahalaga sa mga lipunan ng tao ang pagpasa ng impormasyon sa pamamagitan ng [[pagturo]] at [[pagtuto]].<ref>{{cite journal |vauthors=Vakhitova T, Gadelshina L |date=2 June 2015 |title=The Role and Importance of the Study of Economic Subjects in the Implementation of the Educational Potential of Education |trans-title=Ang Gampanin at Kahalagahan ng Pag-aaral ng mga Paksang Pang-ekonomiya sa Implementasyon ng Potensyal sa Pagkatuto ng Edukasyon |journal=Procedia - Social and Behavioral Sciences |series=The Proceedings of 6th World Conference on educational Sciences |language=en |volume=191 |pages=2565–2567 |doi=10.1016/j.sbspro.2015.04.690 |issn=1877-0428 |doi-access=free}}</ref> Bukod sa mga ito, natatangi ang mga tao sa kanilang abilidad na makapagsimula ng [[apoy]],<ref>{{cite news |date=9 October 2018 |title=The Book of Humans by Adam Rutherford review – a pithy homage to our species |language=en |trans-title=Rebyu sa The Book of Humans ni Adam Rutherford – isang malarawang pagkilala sa ating espesye |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2018/oct/09/the-book-of-humans-adam-rutherford-review |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205084949/https://www.theguardian.com/books/2018/oct/09/the-book-of-humans-adam-rutherford-review |archive-date=5 February 2021 |vauthors=McKie R}}</ref> pagbigkas ng mga [[ponema]],<ref>{{cite news |date=29 June 2015 |title=Babblers speak to the origin of language |language=en |trans-title=Mula sa mga utal ng bibig patungo sa pinagmulan ng wika |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/science/animal-magic/2015/jun/29/babblers-birds-origin-evolution-language |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131120059/https://www.theguardian.com/science/animal-magic/2015/jun/29/babblers-birds-origin-evolution-language |archive-date=31 January 2021 |vauthors=Nicholls H}}</ref> at matuto sa pamamagitan ng [[pakikinig]].<ref>{{cite news |date=2015 |title=Can any animals talk and use language like humans? |language=en |trans-title=May mga hayop bang kayang makapagsalita na parang tao? |work=BBC |url=https://www.bbc.com/earth/story/20150216-can-any-animals-talk-like-humans |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502172910/http://www.bbc.com/earth/story/20150216-can-any-animals-talk-like-humans |archive-date=2 May 2020 |quote= |vauthors=Dasgupta S}}</ref> === Wika === {{main|Wika}}Bagamat maraming espesye ang kayang magsagawa ng [[komunikasyon]], natatangi sa mga tao ang [[wika]], na itinuturing bilang isa sa mga pangunahing katangian ng tao.<ref>{{cite web |date=18 September 2013 |title=Why is language unique to humans? |trans-title=Bakit natatangi lang sa mga tao ang wika? |url=https://royalsociety.org/news/2013/language-unique-humans/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118210915/https://royalsociety.org/news/2013/language-unique-humans/ |archive-date=18 January 2021 |access-date= |publisher=Royal Society |language=en-gb |vauthors=Scott-Phillips TC, Blythe RA}}</ref> Di tulad ng mga limitadong sistema ng komunikasyon ng ibang mga hayop, malaya ang mga wika ng tao, kung saan maaaring magkaroon ng sandamakmak na [[kahulugan]] mula sa limitadong simbolong magagawa.<ref>{{cite journal |vauthors=Fitch WT |date=4 December 2010 |title=Language evolution: How to hear words long silenced |trans-title=Ebolusyon ng wika: Paano maririnig ang mga salitang matagal na'ng di nasabi |journal=New Scientist |language=en |volume=208 |issue=2789 |pages=ii–iii |bibcode=2010NewSc.208D...2F |doi=10.1016/S0262-4079(10)62961-2 |issn=0262-4079}}</ref> Isa ang mga tao sa apat na espesye ng hayop na tukoy na [[Pag-alis (lingguwistika)|kayang umalis]] sa kasalukuyan upang maglarawan ng isang bagay na wala sa paligid ng usapan.<ref name="Revolution" /> Natatangi ang mga wika sa ibang mga anyo ng komunikasyon dahil ito ay malaya sa [[modalidad]]; magreresulta pa rin sa parehong kahulugan mapaanuman ang midyum ng pagsasagawa nito, tulad ng tunog para sa [[pagsasalita]], paningin para sa mga [[sistema ng pagsulat]] at [[Wikang pakumpas|wikang nakasenyas]], o nararamdaman tulad ng [[braille]].<ref>{{cite book |title=Language Evolution and Developmental Impairments |vauthors=Lian A |date=2016 |publisher=Palgrave Macmillan UK |isbn=978-1-137-58746-6 |veditors=Lian A |place=London |pages=229–255 |language=en |trans-title=Ebolusyon ng Wika at Kakulangan sa Paglaki |chapter=The Modality-Independent Capacity of Language: A Milestone of Evolution |trans-chapter=Ang Kapasidad ng Kawalang Modalidad ng Wika: Milestone ng Ebolusyon |doi=10.1057/978-1-137-58746-6_7}}</ref> Mahalaga ang mga wika sa mga [[lipunan]] ng tao dahil nagbibigay ito ng [[pagkakakilanlan]].<ref>{{cite web |date=5 June 2015 |title=Culture |trans-title=Kultura |url=https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/mandated-areas1/culture.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126163227/https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/mandated-areas1/culture.html |archive-date=26 November 2020 |access-date= |website=[[Mga Nagkakaisang Bansa]] |language=en}}</ref> Tinatayang nasa anim na libong wika ang kasalukuyang meron sa mundo, kabilang na ang mga wikang nakasenyas, at libo-libong wika na hindi na ginagamit.<ref>{{cite book |title=The Atlas of Languages: The Origin and Development of Languages Throughout the World |url=https://archive.org/details/atlasoflanguages0000unse |vauthors=Comrie B, Polinsky M, Matthews S |publisher=Facts on File |year=1996 |isbn=978-0-8160-3388-1 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/atlasoflanguages0000unse/page/12 13]–15 |language=en |trans-title=Ang Atlas ng mga Wika: Ang Pinagmulan at Pagdebelop ng mga Wika sa Iba't-ibang Panig ng Mundo}}</ref> === Sining === {{main|Sining}} Maraming anyo ang [[sining]] ng mga tao, kabilang na ang [[Biswal na sining|nakikita]], [[panitikan]], at [[Sining-pagganap|tinatanghal]]. Kabilang sa mga nakikitang sining ang [[Pinta|pagpinta]], [[paglilok]], [[pelikula]], [[Fashion designer|fashion design]], at [[arkitektura]]. Samantala, saklaw ng panitikan ang pagsulat ng [[sanaysay]], [[tula]], at [[drama]]. Tinatanghal na sining naman ang mga sining na ginaganapan, tulad ng [[Pagtatanghal|teatro]], [[musika]], at [[sayaw]]. Madalas na pinagsasama ng mga tao ang mga ito upang makagawa ng bagong sining, kagaya ng [[bidyong pangmusika]], [[larong bidyo]], [[paghahain ng pagkain]], at [[medisina]].<ref>{{Cite journal |vauthors=Brown S |date=24 October 2018 |title=Toward a Unification of the Arts |trans-title=Tungo sa Pagsasama ng mga Sining |journal=Frontiers in Psychology |language=en |volume=9 |page=1938 |doi=10.3389/fpsyg.2018.01938 |issn=1664-1078 |pmc=6207603 |pmid=30405470 |doi-access=free}}</ref> Bukod sa pagbibigay ng [[Libangan (gawain)|libangan]] at kaalaman, ginagamit rin ang mga sining sa mga kadahilanang pampolitika.<ref>{{Cite journal |vauthors=Bird G |date=7 June 2019 |title=Rethinking the role of the arts in politics: lessons from the Négritude movement |trans-title=Pagninilay muli sa gampanin ng mga sining sa politika: mga aral mula sa kilusang Négritude |journal=International Journal of Cultural Policy |language=en |volume=25 |issue=4 |pages=458–470 |doi=10.1080/10286632.2017.1311328 |issn=1028-6632 |s2cid=151443044}}</ref> Isa sa mga pangunahing katangian ng mga tao ang sining, at may mga ebidensiyang nakalap na nag-uugnay sa [[pagkamalikhain]] at [[wika]].<ref name="Morriss-Kay-2010">{{cite journal |vauthors=Morriss-Kay GM |date=February 2010 |title=The evolution of human artistic creativity |trans-title=Ang ebolusyon ng masining na pagkamalikhain ng mga tao |journal=Journal of Anatomy |language=en |volume=216 |issue=2 |pages=158–176 |doi=10.1111/j.1469-7580.2009.01160.x |pmc=2815939 |pmid=19900185}}</ref> Tinatayang nagsasagawa na ang mga [[Homo erectus|''Homo erectus'']] ng sining 300,000 taon bago umusbong ang mga [[anatomikal na modernong tao]], ayon sa mga nakalap na ebidensiya mula sa mga guhit sa mga [[kabibe]] sa [[Java (pulo)|Java]].<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Joordens JC, d'Errico F, Wesselingh FP, Munro S, de Vos J, Wallinga J, Ankjærgaard C, Reimann T, Wijbrans JR, Kuiper KF, Mücher HJ, Coqueugniot H, Prié V, Joosten I, van Os B, Schulp AS, Panuel M, van der Haas V, Lustenhouwer W, Reijmer JJ, Roebroeks W |date=February 2015 |title=Homo erectus at Trinil on Java used shells for tool production and engraving |trans-title=Gumamit ang mga Homo erectus sa Trinil sa Java ng mga kabine sa paggawa ng mga kagamitan at pagguhit |journal=Nature |language=en |volume=518 |issue=7538 |pages=228–231 |bibcode=2015Natur.518..228J |doi=10.1038/nature13962 |pmid=25470048 |s2cid=4461751}}</ref> Samantala, tinatayang ginawa 75,000 taon ang nakalipas ang mga pinakamatatandang ebidensiya ng sining na iniuugnay sa mga ''Homo sapiens'', mga [[alahas]] at pagguhit sa mga dingding sa mga kuweba sa [[Timog Aprika]].<ref>{{cite news |date=16 April 2004 |title=World's oldest jewellery found in cave |language=en-GB |trans-title=Nakita sa isang kuweba ang pinakamatandang alahas ng mundo |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2004/apr/16/artsandhumanities.arts |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212095737/https://www.theguardian.com/world/2004/apr/16/artsandhumanities.arts |archive-date=12 February 2021 |issn=0261-3077 |vauthors=Radford T}}</ref> Maraming mga hinuha ukol sa bakit natutong magsagawa ng mga tao ng sining, mula sa pagtulong sa paglutas ng mga problema, maimpluwensiyahan ang ibang mga tao, kooperasyon at kontribusyon ng bawat kasapi ng grupo, at maging paraan upang makahanap ng pares.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books/about/World_Art_Studies.html?id=po3rAAAAMAAJ |title=World Art Studies: Exploring Concepts and Approaches |vauthors=Dissanayake E |publisher=Valiz |year=2008 |isbn=9789078088226 |veditors=Zijlmans K, van Damme W |location=Amsterdam |pages=241–263 |language=en |trans-title=Aralin sa Sining ng Mundo: Paggalugad sa mga Konsepto at Pagtingin |chapter=The Arts after Darwin: Does Art have an Origin and Adaptive Function? |trans-chapter=Ang mga sining pagkatapos ni Darwin: May Pinagmulan at Adaptibong Kagamitan ang Sining? |via=[[Google Books]]}}</ref> Maaaring naging isang kalamangan ang paggamit ng imahinasyon dahil sining gayundin ng lohika sa ebolusyon ng mga sinaunang tao.<ref name="Morriss-Kay-2010" /> Ayon sa kasalukuyang ebidensiya, mas naunang magsagawa ang mga tao ng musika kesa sa mga guhit sa dingding ng kuweba, at isinasagawa ito ng lahat ng mga kultura ng mundo sa kasalukuyan. Maraming [[dyanra ng musika]] at [[etnikong musika]] ang nabuo sa paglipas ng panahon, kung saan nauugnay ang kakayahang ito ng mga tao sa mga mas komplikadong pag-uugali nila.<ref name="Morley-2014">{{cite journal |vauthors=Morley I |date=2014 |title=A multi-disciplinary approach to the origins of music: perspectives from anthropology, archaeology, cognition and behaviour |trans-title=Isang multidisiplinaryong pagtingin sa pinagmulan ng musika: mga pananaw mula sa antropolohiya, arkeolohiya, kognisyon, at pag-uugali |journal=Journal of Anthropological Sciences |language=en |volume=92 |issue=92 |pages=147–177 |doi=10.4436/JASS.92008 |doi-broken-date=1 July 2025 |pmid=25020016}}</ref> Nakita sa mga pag-aaral na tumutugon ang utak ng mga tao sa musika sa pamamagitan ng [[Pagsabay (neurosiyensiya)|pagsabay]] sa [[ritmo]] at [[kumpas]], kagaya ng paggalaw ng paa kasabay ng musika.<ref>{{cite journal |vauthors=Trost W, Frühholz S, Schön D, Labbé C, Pichon S, Grandjean D, Vuilleumier P |date=December 2014 |title=Getting the beat: entrainment of brain activity by musical rhythm and pleasantness |trans-title=Pagsabay sa kumpas: pagsabay ng aktibidad ng utak sa ritmo at kagandahan ng musika |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02446627/file/Trost2014_UncorrectedProof.pdf |journal=NeuroImage |language=en |volume=103 |pages=55–64 |doi=10.1016/j.neuroimage.2014.09.009 |pmid=25224999 |s2cid=4727529}}</ref> Nakikita rin sa lahat ng mga kultura ang sayaw, na maaaring nagmula bilang isang anyo ng komunikasyon ng mga sinaunang tao.<ref>{{cite web |date=22 March 2010 |title=Why Do Humans Dance? |trans-title=Bakit Sumasayaw ang mga Tao? |url=https://www.livescience.com/8132-humans-dance.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201180750/https://www.livescience.com/8132-humans-dance.html |archive-date=1 February 2021 |access-date= |website=LiveScience |language=en |vauthors=Chow D}}</ref> [[File:British_Museum_Flood_Tablet.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:British_Museum_Flood_Tablet.jpg|thumb|Ang tabletang naglalarawan sa [[Malaking Baha|delubyo ng pandaigdigang baha]], na bahagi ng [[Epiko ni Gilgamesh|''Epiko ni Gilgamesh'']].]] Di tulad ng [[pagsasalita]], hindi natural sa mga tao ang [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]] at [[pagsusulat]], at kailangan muna nila itong matutunan bago magamit nang maayos.<ref>{{cite web |date=21 June 2013 |title=How Reading Makes Us More Human |trans-title=Paano Ginagawa Tayong Mas Tao ng Pagbabasa |url=https://www.theatlantic.com/national/archive/2013/06/how-reading-makes-us-more-human/277079/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129222006/https://www.theatlantic.com/national/archive/2013/06/how-reading-makes-us-more-human/277079/ |archive-date=29 January 2021 |access-date= |website=The Atlantic |language=en-US |vauthors=Prior KS}}</ref> Gayunpaman, nagsimula pa rin ang panitikan bago pa man umusbong ang mga pinakaunang wika; may mga ebidensiya ng 30,000 taon na mga guhit sa kuweba na nagpapakita ng mga eksena ng isang kuwento.<ref name="Puchner">{{cite web |date=23 April 2018 |title=How stories have shaped the world |trans-title=Paano hinulma ng mga kuwento ang mundo |url=https://www.bbc.com/culture/article/20180423-how-stories-have-shaped-the-world |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105053111/https://www.bbc.com/culture/article/20180423-how-stories-have-shaped-the-world |archive-date=5 January 2021 |access-date= |website=[[BBC]] |language=en |vauthors=Puchner M}}</ref> Isa sa mga pinakamatatandang nakasulat na panitikan ang [[Epiko ni Gilgamesh|''Epiko ni Gilgamesh'']], na isinulat 4,000 taon ang nakalipas sa [[Babilonya]].<ref>{{cite book |title=Myths from Mesopotamia: Creation, the Flood, Gilgamesh, and Others |url=https://archive.org/details/mythsfrommesopot0000unse_o9l9 |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-283589-5 |editor-last=Dalley |editor-first=Stephanie |editor-link=Stephanie Dalley |edition= |page=[https://archive.org/details/mythsfrommesopot0000unse_o9l9/page/40 41] |language=en |trans-title=Mga Mito mula Mesopotamia: Paglikha, ang Baha, Gilgamesh, at Iba pa}}</ref> Bukod sa pagpasa ng kaalaman, maaaring nagamit ang [[kathang-isip]] sa pamamagitan ng mga kuwento bilang anyo ng komunikasyon at paraan upang makakuha rin ng pares.<ref>{{cite journal |vauthors=Hernadi P |date=2001 |title=Literature and Evolution |trans-title=Panitikan at Ebolusyon |url=https://www.jstor.org/stable/3685504 |url-status=live |journal=SubStance |language=en |volume=30 |issue= |pages=55–71 |doi=10.2307/3685504 |issn=0049-2426 |jstor=3685504 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130052249/https://www.jstor.org/stable/3685504 |archive-date=30 January 2021 |access-date=}}</ref> Maaari ring ginamit ang pagkukuwento bilang anyo ng kooperasyon at pagturo ng mga mahahalagang aralin.<ref name="Puchner" /> === Teknolohiya === {{main|Teknolohiya}} [[Talaksan:Campfire_Cooking_(Unsplash).jpg|thumb|Naging posible ang [[pagluluto]] dahil sa pagkontrol sa [[apoy]] ng mga sinaunang tao, na pinaniniwalaang isang napakahalagang kalamangan sa ebolusyon ng kalauna'y magiging modernong tao dahil sa paglawak ng posibleng makakain.]] Ginamit ng mga sinaunang tao ang mga kagamitang yari sa [[Bato (heolohiya)|bato]] simula noong bandang 2.5 milyong taon ang nakaraan.<ref>{{cite journal |author1=Clark JD |author1-link= |author2=de Heinzelin J |author2-link=Jean de Heinzelin de Braucourt |author3=Schick KD |author3-link=Kathy Schick |author4=Hart WK |author4-link= |author5=White TD |author5-link=Tim D. White |author6=WoldeGabriel G |author6-link= |author7=Walter RC |author7-link= |author8=Suwa G |author8-link=Gen Suwa |author9=Asfaw B |author9-link=Berhane Asfaw |author10=Vrba E |author11=H.-Selassie Y |date=June 1994 |title=African Homo erectus: old radiometric ages and young Oldowan assemblages in the Middle Awash Valley, Ethiopia |url=https://archive.org/details/sim_science_1994-06-24_264_5167/page/1906 |trans-title=Homo erectus ng Aprika: mga lumang pagpepetsang radiometriko at ang mga batang asemblaheng Oldowan sa Gitnang Lambak ng Awash, Etiopiya |journal=Science |language=en |volume=264 |issue=5167 |pages=1907–1910 |bibcode=1994Sci...264.1907C |doi=10.1126/science.8009220 |pmid=8009220 |author10-link=Elisabeth Vrba |author11-link=Yohannes Haile-Selassie}}</ref> Isa ang abilidad ng mga tao na gumawa at gumamit ng mga kagamitan sa mga itinuturing na pangunahing katangian nila, at isang napakalaking kalamangan sa ebolusyon kumpara sa ibang mga hayop. Nagsimula maging komplikado at sopistikado ang mga kagamitan ng mga tao bandang 1.8 milyong taon ang nakaraan, at pagsapit ng bandang isang milyong taon ang nakaraan, nagawa nilang [[Pagkontrol ng mga sinaunang tao sa apoy|makontrol]] ang [[apoy]].<ref name="Choi-2009">{{cite web |date=11 November 2009 |title=Human Evolution: The Origin of Tool Use |trans-title=Ebolusyon ng Tao: Ang Pinagmulan ng Paggamit sa Kagamitan |url=https://www.livescience.com/7968-human-evolution-origin-tool.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004144848/https://www.livescience.com/7968-human-evolution-origin-tool.html |archive-date=4 October 2020 |access-date= |website=LiveScience |language=en |vauthors=Choi CQ}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Gowlett JA |date=June 2016 |title=The discovery of fire by humans: a long and convoluted process |trans-title=Ang pagkatuklas ng apoy ng mga tao: isang mahaba at komplikadong proseso |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences |language=en |volume=371 |issue=1696 |page=20150164 |doi=10.1098/rstb.2015.0164 |pmc=4874402 |pmid=27216521}}</ref> Nagsimula namang magkahiwalay na naimbento ang [[gulong]] at mga [[Karong pandigma|sasakyang may gulong]] sa iba't-ibang panig ng mundo pagsapit ng {{BCE|ikaapat na milenyo|link=true}}.<ref name="Bodnár-2018">{{cite journal |vauthors=Bodnár M |date=2018 |title=Prehistoric innovations: Wheels and wheeled vehicles |trans-title=Mga prehistorikong inobasyon: Mga gulong at sasakyang de-gulong |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=714342 |url-status=live |journal=Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae |language=en |volume=69 |issue=2 |pages=271–298 |doi=10.1556/072.2018.69.2.3 |issn=0001-5210 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623152751/https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=714342 |archive-date=23 June 2021 |access-date= |s2cid=115685157}}</ref> Naging posible dahil sa mga komplikadong kagamitang ito na makapag-ani ng mga pagkain ang mga tao at makapagpaamo ng mga hayop, na kalauna'y naging hudyat ng pagsisimula ng [[Rebolusyong Neolitiko]].<ref>{{cite web |date=2018 |title=Neolithic Era Tools: Inventing a New Age |trans-title=Mga Kagamitan ng Panahong Neolitiko: Pag-imbento sa Bagong Panahon |url=https://www.magellantv.com/articles/tools-of-the-neolithic-era-inventing-a-new-age |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105053059/https://www.magellantv.com/articles/tools-of-the-neolithic-era-inventing-a-new-age |archive-date=5 January 2021 |access-date= |website=MagellanTV |language=en |vauthors=Damiano J}}</ref> Sa rehiyon ng [[Tsina]] unang nagawa ang mga [[papel]], [[Paglilimbag|palimbagan]], [[pulbura]], [[Aguhon (panturo)|aguhon]], at iba pa.<ref>{{Cite book |title=Ancient Chinese inventions |vauthors=Deng Y, Wang P |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=978-0-521-18692-6 |edition= |location=Cambridge, UK |pages=13–14 |language=en |trans-title=Mga sinaunang imbensiyong Tsino |oclc=671710733}}</ref> Dahil sa mga pag-abante ng teknolohiya sa pagluti kaya naging posible ang [[pagpapanday]] sa [[Tanso (elemento)|tanso]], [[bronse]], [[bakal]], at kalaunan [[asero]], isang mahalagang sangkap sa mga modernong kagamitan tulad ng [[riles]], [[Gusaling tukudlangit|skyscraper]], at iba pa.<ref>{{cite web |date=9 July 2018 |title=The Entire History of Steel |trans-title=Ang Kabuuang Kasaysayan ng Asero |url=https://www.popularmechanics.com/technology/infrastructure/a20722505/history-of-steel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505092218/https://www.popularmechanics.com/technology/infrastructure/a20722505/history-of-steel/ |archive-date=5 May 2021 |access-date= |website=Popular Mechanics |language=en-US |vauthors=Schifman J}}</ref> Isa ito sa mga nagpasimula sa [[Rebolusyong Industriyal]], na nagpabago sa buhay ng mga tao dahil sa pagbilis ng produksiyon dahil sa mga [[makina]].<ref>{{cite web |author-last=Wilkinson |author-first=Freddie |date=9 January 2020 |title=Industrial Revolution and Technology |trans-title=Rebolusyong Industriyal at Teknolohiya |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/industrial-revolution-and-technology/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930225816/https://www.nationalgeographic.org/article/industrial-revolution-and-technology/ |archive-date=30 September 2020 |access-date= |website=National Geographic Society |language=en}}</ref> Mabilis na umaabante ang teknolohiya sa modernong panahon,<ref>{{Cite journal |author1-link=Max Roser |date=11 May 2013 |title=Technological Progress |trans-title=Progreso ng Teknolohiya |url=https://ourworldindata.org/technological-progress |url-status=live |journal=Our World in Data |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910043042/https://ourworldindata.org/technological-progress |archive-date=10 September 2021 |access-date= |author1-last=Roser |author1-first=Max |author2-last=Ritchie |author2-first=Hannah}}</ref> kung saan nagawa sa loob ng ika-20 siglo ang mga imbensiyon ng mga mahahalagang kagamitan tulad ng [[kompyuter]], [[internet]], [[Daloy ng kuryente|kuryente]], [[penisilin]], [[semikonduktor]], [[kotse]], [[radyo]], [[telebisyon]], at iba pa.<ref>{{cite web |date=23 October 2013 |title=The 50 Greatest Breakthroughs Since the Wheel |trans-title=Ang 50 Pinakamatinding Breakthrough Simula sa Gulong |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2013/11/innovations-list/309536/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505064701/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2013/11/innovations-list/309536/ |archive-date=5 May 2021 |access-date= |website=The Atlantic |language=en |vauthors=Fallows J}}</ref> === Relihiyon at espirituwalidad === {{main|Relihiyon|Espirituwalidad}} [[Talaksan:Jacob_Herreyns_I_-_God_the_Father.jpg|thumb|Naniniwala ang malaking bahagdan ng populasyon ng mga tao sa kasalukuyan sa [[Kristiyanismo]], isang [[Monoteismo|monoteistikong relihiyon]].]] Walang tiyak na [[Kahulugan ng relihiyon|kahulugan]] ang [[relihiyon]];<ref name="Idinopulos-1998">{{cite journal |vauthors=Idinopulos TA |date=1998 |title=What Is Religion? |trans-title=Ano ang Relihiyon? |url=https://www.jstor.org/stable/24460821 |url-status=live |journal=CrossCurrents |language=en |volume=48 |issue=3 |pages=366–380 |issn=0011-1953 |jstor=24460821 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013014742/https://www.jstor.org/stable/24460821 |archive-date=13 October 2020 |access-date=}}</ref> ayon sa isang kahulugan, isa itong sistema ng paniniwala kung saan nakaugnay ang mga paniniwalang [[supernatural]], [[banal]], o [[sagrado]], [[ritwal]], institusyon, gawi, at kaugalian. May mga relihiyon din na may sinusunod na kodigo ng [[moralidad]]. Kasalukuyang pinag-aaralan sa agham ang [[Pinagmulan ng relihiyon|pinagmulan]] at ebolusyon ng mga pinakaunang relihiyon.<ref>{{cite journal |vauthors=Ball P |year=2015 |title=Complex societies evolved without belief in all-powerful deity |trans-title=Nag-ebolb ang mga komplikadong lipunan nang walang pinaniniwalaang makapangyarihang diyos |url=https://www.nature.com/articles/nature.2015.17040 |url-status=live |journal=Nature News |language=en |doi=10.1038/nature.2015.17040 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516165439/https://www.nature.com/news/complex-societies-evolved-without-belief-in-all-powerful-deity-1.17040 |archive-date=16 May 2021 |access-date= |s2cid=183474917}}</ref> Tinatayang umusbong ito noong kalagitnaan ng [[Paleolitiko|panahong Paleolitiko]] ayon sa mga mapagkakatiwalaang ebidensiya.<ref>{{cite journal |author-link=Barbara J. King |vauthors=Culotta E |date=November 2009 |title=Origins. On the origin of religion |url=https://archive.org/details/sim_science_2009-11-06_326_5954/page/784 |trans-title=Pinagmulan. Ukol sa pinagmulan ng relihiyon |journal=Science |language=en |volume=326 |issue=5954 |pages=784–787 |bibcode=2009Sci...326..784C |doi=10.1126/science.326_784 |pmid=19892955}}</ref> Maaari itong umusbong bilang paraan ng kooperasyon at pagsasama ng mga sinaunang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Atkinson QD, Bourrat P |year=2011 |title=Beliefs about God, the afterlife and morality support the role of supernatural policing in human cooperation |trans-title=Sinusuportahan ng mga paniniwala sa Diyos, sa kabilang-buhay, at moralidad ang gampanin ng patakarang supernatural sa kooperasyon ng mga tao |url=https://www.academia.edu/3430406 |url-status=live |journal=Evolution and Human Behavior |language=en |volume=32 |issue=1 |pages=41–49 |bibcode=2011EHumB..32...41A |doi=10.1016/j.evolhumbehav.2010.07.008 |issn=1090-5138 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201015031401/https://www.academia.edu/3430406/Beliefs_about_God_the_afterlife_and_morality_support_the_role_of_supernatural_policing_in_human_cooperation |archive-date=15 October 2020 |access-date=}}</ref> Iba-iba ang mga anyo ng relihiyon.<ref name="Idinopulos-1998" /> Maaaring magkaroon ng paniniwala sa [[Kabilang buhay|kabilang-buhay]] ang mga relihiyon, ang [[pinagmulan ng buhay]], ang kalikasan ng [[sansinukob]] gayundin ang [[Katapusan ng mundo|magiging kahihinatnan]] nito, at mga aral sa moralidad at [[etika]].<ref>{{cite journal |vauthors=McKay R, Whitehouse H |date=March 2015 |title=Religion and morality |trans-title=Relihiyon at moralidad |journal=Psychological Bulletin |language=en |volume=141 |issue=2 |pages=447–473 |doi=10.1037/a0038455 |pmc=4345965 |pmid=25528346}}</ref> Malaki rin ang pagkakaiba ng mga relihiyon sa pananaw ukol sa [[transendensiya]] at [[imanensiya]], gayundin sa anyo nito tulad ng [[monismo]], [[deismo]], [[panteismo]], at [[teismo]], na nahahati sa dalawa: [[monoteismo]] at [[politeismo]].<ref>{{cite book |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110698343/html |title=God or the Divine? Religious Transcendence Beyond Monism and Theism, Between Personality and Impersonality |date=2023 |publisher=[[De Gruyter]] |isbn=978-3-11-069834-3 |editor1=Bernhard Nitsche |language=en |trans-title=Diyos o ang Banal? Transendensiya ng Relihiyon Labas sa Monismo at Teismo, Sa Pagitan ng Personalidad ng Impersonalidad |doi=10.1515/9783110698343 |editor2=Marcus Schmücker}}</ref> Bagamat mahirap isukat ang antas ng [[pagkarelihiyoso]],<ref>{{cite journal |vauthors=Hall DE, Meador KG, Koenig HG |date=June 2008 |title=Measuring religiousness in health research: review and critique |trans-title=Pagsukat sa pagkarelihiyoso sa pananaliksik sa kalusugan: rebyu at kritik |url=https://zenodo.org/record/1232820 |url-status=live |journal=Journal of Religion and Health |type=Manuskrito |language=en |volume=47 |issue=2 |pages=134–163 |doi=10.1007/s10943-008-9165-2 |pmc=8823950 |pmid=19105008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130130503/https://zenodo.org/record/1232820 |archive-date=30 January 2021 |access-date= |s2cid=25349208}}</ref> naniniwala ang malaking bahagdan ng populasyon ng mga tao sa isang relihiyon na may magkakaibang antas ng pananalig.<ref>{{cite news |date=27 August 2018 |title=Religion: why faith is becoming more and more popular |language=en-GB |trans-title=Relihiyon: bakit sumisikat ang pananampalataya |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/news/2018/aug/27/religion-why-is-faith-growing-and-what-happens-next |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301113948/https://www.theguardian.com/news/2018/aug/27/religion-why-is-faith-growing-and-what-happens-next |archive-date=1 March 2021 |issn=0261-3077 |vauthors=Sherwood H}}</ref> Ayon sa mga datos noong 2015, pinakamarami sa kanila ay mga [[Kristiyanismo|Kristiyano]], na sinusundan ng mga [[Muslim]], [[Hinduismo|Hindu]], at [[Budismo|Budista]].<ref>{{cite web |date=2017 |title=Christians remain world's largest religious group, but they are declining in Europe |trans-title=Nananatiling pinakamalaking relihiyon pa rin ang mga Kristiyano, pero kumokonti sila sa Europa |url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/05/christians-remain-worlds-largest-religious-group-but-they-are-declining-in-europe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124021738/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/05/christians-remain-worlds-largest-religious-group-but-they-are-declining-in-europe/ |archive-date=24 November 2019 |access-date= |website=Pew Research Center |language=en-US |vauthors=Hackett C, McClendon D}}</ref> Tinatayang nasa 1.2 bilyong katao, na kumakatawan sa halos 16% ng populasyon ng mga tao noong taóng yon, ang [[Ateismo|walang relihiyon]] o di naniniwala sa konsepto ng relihiyon.<ref>{{cite web |date=5 April 2017 |title=The Changing Global Religious Landscape |trans-title=Ang Nagbabagong Tanawin ng Pandaigdigang Relihiyon |url=https://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218030628/https://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/ |archive-date=18 February 2022 |access-date= |website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project |language=en-US}}</ref> === Agham at pilosopiya === {{main|Agham|Pilosopiya}}Natatangi sa mga tao ang pagpapasa ng [[kaalaman]] mula sa isang henerasyon patungo sa susunod.<ref>{{cite web |last=Di Christina |first=Mariette |author-link=Mariette DiChristina |date=September 2018 |title=A Very Human Story: Why Our Species Is Special |trans-title=Makataong Kuwento: Bakit Espesyal ang Ating Espesye |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-very-human-story-why-our-species-is-special/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124160953/https://www.scientificamerican.com/article/a-very-human-story-why-our-species-is-special/ |archive-date=24 November 2020 |access-date= |website=Scientific American |language=en}}</ref> Unti-unti itong napupunan kalaunan hanggang sa magkaroon ng komprehensibong impormasyon ang mga tao ukol sa isang bagay.<ref>{{cite encyclopedia |title=Scientific Method |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2020/entries/scientific-method/ |access-date= |date=2020 |author1-link=Hanne Andersen (philosopher) |edition= |language=en |trans-title=Pamamaraang Makaagham |archive-url=https://web.archive.org/web/20210223174917/https://plato.stanford.edu/archives/win2020/entries/scientific-method/ |archive-date=23 February 2021 |last2=Hepburn |first2=Brian |last1=Andersen |first1=Hanne |veditors=Zalta EN |url-status=live}}</ref> Tinatawag na mga [[siyentipiko]] ang mga taong nasa larangan ng mga [[agham]]. Itinuturing si [[Aristoteles]] bilang ang unang siyentipiko, na namuhay sa [[sinaunang Gresya]].<ref>{{Cite journal |vauthors=Lo Presti R |date=2014 |title=History of science: The first scientist |trans-title=Kasaysayan ng agham: Ang unang siyentipiko |journal=Nature |language=en |volume=512 |issue=7514 |pages=250–251 |bibcode=2014Natur.512..250L |doi=10.1038/512250a |issn=1476-4687 |doi-access=free |s2cid=4394696}}</ref> Umusad din ang agham sa [[dinastiyang Han]] sa [[Tsina]] at sa [[Ginintuang Panahon ng Islam]]. Ang [[Rebolusyong Makaagham]], na resulta ng [[Renasimiyento]], ang nagpasimula sa [[modernong agham]].<ref>{{Cite book |title=The scientific revolution and the origins of modern science |url=https://archive.org/details/scientificrevolu0000henr |vauthors=Henry J |publisher=Palgrave Macmillan |year=2008 |isbn=978-1-137-07904-6 |edition=3 |location=Houndsmills, Basingstoke, Hampshire |language=en |trans-title=Ang rebolusyong makaagham at ang pinagmulan ng pamamaraang makaagham |chapter=Renaissance and Revolution |trans-chapter=Renasimiyento at Rebolusyon |oclc=615209781}}</ref> Nakodigo sa panahong ito ang [[pamamaraang makaagham]], isang proseso ng [[obserbasyon]] at [[eksperimento]] na naghihiwalay sa agham mula sa [[seudosiyensiya]].<ref>{{cite web |year=2017 |title=Science and Pseudo-Science |trans-title=Agham at Seudosiyensiya |url=https://plato.stanford.edu/entries/pseudo-science/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611061811/https://plato.stanford.edu/entries/pseudo-science/ |archive-date=11 June 2017 |access-date= |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |vauthors=Hansson SO |veditors=Zalta EN}}</ref> Natatangi din sa mga tao ang [[matematika]], bagamat may mga ilang hayop na nagpapakita ng antas ng [[kognisyon]] sa [[pagbibilang]].<ref>{{cite book |title=Comparative Cognition |url=https://archive.org/details/comparativecogni0000olms |vauthors=Olmstead MC, Kuhlmeier VA |date=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-01116-8 |pages=[https://archive.org/details/comparativecogni0000olms/page/208 209]–210 |language=en |trans-title=Komparatibong Kognisyon}}</ref> Mahahati sa tatlong pangunahing sangay ang agham: [[Pormal na agham|pormal]], [[Nalalapat na agham|nalalapat]], at [[Empirikal na pananaliksik|empirikal]], na nahahati naman sa [[Likas na agham|likas]] at [[Agham panlipunan|panlipunan]].<ref>{{cite web |title=Branches of Science |trans-title=Mga Sangay ng Agham |url=https://pmr.uchicago.edu/sites/pmr.uchicago.edu/files/uploads/BranchesofSciencePresentation.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170423062909/https://pmr.uchicago.edu/sites/pmr.uchicago.edu/files/uploads/BranchesofSciencePresentation.pdf |archive-date=23 April 2017 |access-date= |publisher=[[University of Chicago]] |language=en}}</ref> Samantala, [[pilosopiya]] ang pag-aaral na isinasagawa ng mga tao upang malaman at maintindihan ang mga pangunahing katotohanan sa mundo.<ref>{{cite web |title=What is Philosophy? |trans-title=Ano ang Pilosopiya? |url=https://philosophy.fsu.edu/undergraduate-study/why-philosophy/What-is-Philosophy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210223102725/https://philosophy.fsu.edu/undergraduate-study/why-philosophy/What-is-Philosophy |archive-date=23 February 2021 |access-date= |work=Department of Philosophy |publisher=Florida State University |language=en}}</ref> Isa sa mga sentrong katangian ng kasaysayan ng tao ang mga pilosopikal na katanungan ukol sa mga bagay-bagay.<ref>{{cite journal |vauthors=Kaufmann F, Russell B |date=1947 |title=A History of Western Philosophy and its Connection with Political and Social Circumstances from the Earliest Times to the Present Day. |trans-title=Kasaysayan ng Kanluraning Pilosopiya at ang Koneksyon nito sa Politikal at Panlipunang Sirkumstansiya mula sa Sinaunang Panahon tungo sa Kasalukuyan |url=https://www.jstor.org/stable/2102800 |url-status=live |journal=Philosophy and Phenomenological Research |language=en |volume=7 |issue=3 |page=461 |doi=10.2307/2102800 |jstor=2102800 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331234443/https://www.jstor.org/stable/2102800 |archive-date=31 March 2022 |access-date=}}</ref> Nahahati ito sa apat na pangunahing sangay: [[metapisika]], [[epistemolohiya]], [[lohika]], at [[Aksiolohiya|aksolohiya]], na kinabibilangan ng [[etika]] at [[estetika]].<ref>{{cite journal |vauthors=Hassan NR, Mingers J, Stahl B |date=4 May 2018 |title=Philosophy and information systems: where are we and where should we go? |trans-title=Pilosopiya at mga sistemang pang-impormasyon: saan na tayo at saan dapat tayo patungo? |journal=European Journal of Information Systems |language=en |volume=27 |issue=3 |pages=263–277 |doi=10.1080/0960085X.2018.1470776 |issn=0960-085X |doi-access=free |hdl-access=free |s2cid=64796132 |hdl=2086/16128}}</ref> == Lipunan == {{main|Lipunan}}[[Lipunan]] ang tawag sa mga organisasyon at institusyon na umusbong mula sa mga interaksyon ng mga tao. Nagkakaiba ang mga anyo nito depende sa lugar at panahon.<ref>{{cite web |title=Social Stratification |trans-title=Stratipikasyong Panlipunan |url=https://web.unitn.it/files/download/8481/srs_schizzerotto_social_stratification_2_as.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320150018/https://web.unitn.it/files/download/8481/srs_schizzerotto_social_stratification_2_as.pdf |archive-date=20 March 2018 |access-date= |publisher=[[University of Trento]] |language=en |vauthors=Schizzerotto A}}</ref> Nagbabago rin ang laki ng mga grupo ng tao, mula sa mga [[pamilya]] hanggang sa mga [[bansa]]. Ipinagpapalagay na unang umusbong ang mga lipunang nangangaso at nangangalap.<ref>{{cite book |title=The origins of political order: from prehuman times to the French Revolution |vauthors=Fukuyama F |date=2012 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-53322-9 |page=53 |language=en |trans-title=Ang pinagmulan ng ayos politikal: mula sa sinaunang panahon hanggang sa Rebolusyong Pranses |oclc=1082411117}}</ref> === Kasarian === {{main|Kasarian}}Tipikal na nagpapakita ang mga tao ng mga [[pagkakakilanlang seksuwal]] at [[gampaning pangkasarian]] na nagtatangi sa mga katangiang panlalaki at pambabae at naglalatag sa inaasahang ugali ng mga miyembro base sa kanilang [[Biyolohikal na kasarian|biolohikal na kasarian]].<ref>{{Cite book |title=The Developmental Social Psychology of Gender |date=2000 |publisher=Psychology Press |isbn=978-1-4106-0524-5 |pages=137–188 |language=en |trans-title=Ang Debelopmental na Sikolohiyang Panlipunan ng Kasarian |chapter=Social Role Theory of Sex Differences and Similarities : A Current Appraisal |trans-chapter=Teorya sa Gampaning Pangkasarian sa Pagkakaiba at Pagkakapareho ng Kasarian: Kasalukuyang Pananaw |doi=10.4324/9781410605245-12 |access-date= |chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781410605245-12/social-role-theory-sex-differences-similarities-current-appraisal |archive-url=https://web.archive.org/web/20210430212712/https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781410605245-12/social-role-theory-sex-differences-similarities-current-appraisal |archive-date=30 April 2021 |url-status=live}}</ref> Pinakakaraniwan sa mga lipunan ang dalawang kasarian, [[lalaki]] at [[babae]],<ref>{{cite book |last=Nadal |first=Kevin L. |title=The SAGE Encyclopedia of Psychology and Gender |publisher=SAGE Publications |year=2017 |isbn=978-1483384276 |page=401 |language=en |trans-title=Ang Ensiklopediya ng SAGE sa Kasarian |quote=}}</ref> bagamat meron ding mga lipunan na may [[ikatlong kasarian]] kagaya ng mga [[Mga bakla|bakla]] sa Pilipinas,<ref>{{Cite book |last=Herdt |first=Gilbert |url={{GBurl|id=8nf8DwAAQBAJ}} |title=Third Sex, Third Gender: Beyond Sexual Dimorphism in Culture and History |date= |publisher=Princeton University Press |year=2020 |isbn=978-1-942130-52-9 |location=Princeton, NJ |pages=21–83 |language=en |trans-title=Ikatlong Kasarian: Labas sa Dimorpismong Seksuwal sa Kultura at Kasaysayan |chapter=Third Sexes and Third Genders |trans-chapter=Mga Ikatlong Kasarian |access-date=}}</ref> at sa iba pang mga bihirang kaso, hanggang lima.<ref>{{cite web |last=Graham |first=Sharyn |date=April–June 2001 |title=Sulawesi's fifth gender |trans-title=Ikalimang kasarian ng Sulawesi |url=http://www.insideindonesia.org/weekly-articles/sulawesis-fifth-gender |archive-url=https://web.archive.org/web/20141126200244/http://www.insideindonesia.org/weekly-articles/sulawesis-fifth-gender |archive-date=26 November 2014 |website=[[Inside Indonesia]] |language=en}}</ref> Sa ilang mga lipunan, ginagamit ang [[Wikang Ingles|salitang Ingles]] na [[non-binary|{{Lang|en|non-binary|nocat=yes}}]] ({{Literal na pagsasalin|wala sa dalawa}}) o katumbas sa kanilang wika upang tukuyin ang mga pagkakakilanlang hindi ekslusibong lalaki o babae.<ref>{{Cite journal |last1=Richards |first1=Christina |last2=Bouman |first2=Walter Pierre |last3=Seal |first3=Leighton |last4=Barker |first4=Meg John |author4-link=Meg-John Barker |last5=Nieder |first5=Timo O. |last6=T'Sjoen |first6=Guy |date=2016 |title=Non-binary or genderqueer genders |trans-title=Mga kasariang non-binary o genderqueer |url=https://biblio.ugent.be/publication/7279758 |url-status=live |journal=International Review of Psychiatry |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=95–102 |doi=10.3109/09540261.2015.1106446 |pmid=26753630 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626224658/https://biblio.ugent.be/publication/7279758 |archive-date=26 June 2019 |access-date= |hdl-access=free |s2cid=29985722 |hdl=1854/LU-7279758}}</ref> Nakaugnay sa mga gampaning pangkasarian ang pagkakaiba sa inaasahang ugali, pananamit, karapatan, tungkulin, pribilehiyo, katayuan, at kapangyarihan, kung saan tipikal na mga lalaking tao ang may mas maraming karapatan at pribilehiyong natatamasa magpahanggang ngayon.<ref>{{Cite web |last1=Ananthaswamy |first1=Anil |last2=Douglas |first2=Kate |title=The origins of sexism: How men came to rule 12,000 years ago |trans-title=Ang pinagmulan ng seksimo: paano napasakamay ng kalalakihan ang kapangyarihan 12000 taon ang nakaraan |url=https://www.newscientist.com/article/mg23831740-400-the-origins-of-sexism-how-men-came-to-rule-12000-years-ago/ |access-date= |website=New Scientist |language=en-US}}</ref> Sa wikang Ingles, may dalawang salitang ginagamit bilang katumbas ng kasarian: {{Lang|en|gender}}, na tumutukoy sa panlipunang pananaw sa kasarian, at {{Lang|en|sex}}, na tumutukoy naman sa biolohikal na kasarian ng tao.<ref>{{Cite web |title=What do we mean by "sex" and "gender"? |trans-title=Ano ang ibig sabihin natin sa "sex" at "gender"? |url=https://apps.who.int/gender/whatisgender/en/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130022356/https://apps.who.int/gender/whatisgender/en/ |archive-date=30 January 2017 |access-date= |publisher=[[World Health Organization]] |language=en}}</ref> Bilang isang panlipunang gawa, nagbabago at nakadepende sa lipunan ang magiging gampanin ng bawat kasarian, at maraming beses na kinukuwestiyon ang mga gampaning ito sa kasaysayan. Gayunpaman, napakakonti ang alam sa ngayon ukol sa mga gampaning pangkasarian sa mga pinakaunang lipunan ng tao, bagamat ipinagpapalagay na pawang pareho lamang ito sa kasalukuyan simula pa noong [[Paleolitiko]], kumpara sa mga kamag-anak ng modernong tao na mga [[Neandertal]], na halos walang pinagkaiba sa pag-uugali ang dalawang kasarian.<ref>{{Cite book |last=Dobres |first=Marcia-Anne |author-link=Marcia-Anne Dobres |title=A Companion to Global Gender History |date=27 November 2020 |publisher=Wiley |isbn=978-1-119-53580-5 |editor-last=Meade |editor-first=Teresa A. |editor-link=Teresa Meade |edition= |pages=183–204 |language=en |trans-title=Katulong sa Pandaigdigang Kasaysayan ng Kasarian |chapter=Gender in the Earliest Human Societies |trans-chapter=Kasarian sa mga Pinakaunang Lipunan ng Tao |doi=10.1002/9781119535812.ch11 |access-date= |editor2-last=Wiesner-Hanks |editor2-first=Merry E. |editor2-link=Merry Wiesner-Hanks |chapter-url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9781119535812.ch11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220610113514/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9781119535812.ch11 |archive-date=10 June 2022 |url-status=live |s2cid=229399965}}</ref> === Kamag-anakan === {{main|Kamag-anakan}}Ginugrupo ng lahat ng mga lipunan ng tao ang mga uri ng relasyong panlipunan depende sa kanilang kaugnayan sa [[magulang]], [[anak]], at iba pang mga [[kadugo]], gayundin sa relasyon bunsod ng [[kasal]] ([[manugang]]). Meron ding ikatlong uri ng relasyon para sa mga [[ninong at ninang]] gayundin sa mga ampon ([[Relasyong piktibo|piktibo]]). Sa pangkalahatan, itinuturing ang mga ito bilang mga kamag-anak, na mahalaga sa mga lipunan dahil ito ang nagdidikta ng katayuan at [[pagmamana]].<ref>{{cite web |title=The Nature of Kinship: Overview |trans-title=Ang Kalikasan ng Kamag-anak: Buod |url=https://www2.palomar.edu/anthro/kinship/kinship_1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203230431/https://www2.palomar.edu/anthro/kinship/kinship_1.htm |archive-date=3 December 2020 |access-date= |website=www2.palomar.edu |language=en}}</ref> Lahat ng mga lipunan ay nagbabawal sa [[insesto]] sa pagitan ng mga kamag-anak hanggang sa isang partikular na antas; gayunpaman, meron ding mga lipunan na may preperensiya sa pag-aasawa sa isang kamag-anak.<ref>{{cite journal |vauthors=Itao K, Kaneko K |date=February 2020 |title=Evolution of kinship structures driven by marriage tie and competition |trans-title=Pinapatakbo ng kaugnayan sa kasal at kompetisyon ang ebolusyon ng mga estraktura ng kamag-anakan |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=117 |issue=5 |pages=2378–2384 |bibcode=2020PNAS..117.2378I |doi=10.1073/pnas.1917716117 |pmc=7007516 |pmid=31964846 |doi-access=free}}</ref> Madalas na nagpapares ang mga tao sa isa't-isa, mula sa [[monogamya]] (isang lalaki para sa isang babae), [[polihinya]] (isang lalaki para sa maraming babae), [[poliandriya]] (isang babae para sa maraming lalaki), at [[Poligamiya|poligamya]] (maraming lalaki para sa maraming babae).<ref>{{Cite journal |last1=Schacht |first1=Ryan |last2=Kramer |first2=Karen L. |date=17 July 2019 |title=Are We Monogamous? A Review of the Evolution of Pair-Bonding in Humans and Its Contemporary Variation Cross-Culturally |trans-title=Monogamous ba Tayo? Rebyu sa Ebolusyon ng Pagpapares sa mga Tao at sa mga Kontemporaryong Baryasyon Nito sa mga Kultura |journal=[[Frontiers in Ecology and Evolution]] |language=en |volume=7 |page=230 |bibcode=2019FrEEv...7..230S |doi=10.3389/fevo.2019.00230 |issn=2296-701X |doi-access=free}}</ref> Sa malaking bahagi ng kasaysayan, polihinya ang madalas na anyo ng pares ng mga tao hanggang sa sumapit ang Neolitiko, nang umusbong at unti-unting naging karaniwan ang monogamya bunsod ng pagpalit ng pamumuhay mula [[Taong pagala-gala|nomadiko]] tungo sa [[Sedentaryong buhay|sedentaryo]].<ref>{{Cite journal |last1=Dupanloup |first1=Isabelle |last2=Pereira |first2=Luisa |last3=Bertorelle |first3=Giorgio |last4=Calafell |first4=Francesc |last5=Prata |first5=Maria João |last6=Amorim |first6=Antonio |last7=Barbujani |first7=Guido |date=1 July 2003 |title=A Recent Shift from Polygyny to Monogamy in Humans Is Suggested by the Analysis of Worldwide Y-Chromosome Diversity |trans-title=Iminumungkahi ng Pagsusuri sa Pandaigdigang Dibersidad sa Kromosomang Y ang Kamakailang Paglipat mula Polihinya papuntang Monogamya sa mga Tao |url=http://link.springer.com/10.1007/s00239-003-2458-x |journal=[[Journal of Molecular Evolution]] |language=en |volume=57 |issue=1 |pages=85–97 |bibcode=2003JMolE..57...85D |doi=10.1007/s00239-003-2458-x |issn=0022-2844 |pmid=12962309 |access-date= |via=Springer Link}}</ref> Ayon sa mga pananaliksik sa henetika, polihinya ang pinakakaraniwang anyo ng pares hanggang sa [[Pleistoseno]].<ref>{{Cite journal |last1=Nelson |first1=Emma |last2=Rolian |first2=Campbell |last3=Cashmore |first3=Lisa |last4=Shultz |first4=Susanne |date=3 November 2010 |title=Digit ratios predict polygyny in early apes, Ardipithecus, Neanderthals and early modern humans but not in Australopithecus |trans-title=Prediksyon ng rásyong bilang ang polihinya sa mga sinaunang bakulaw, Ardipithecus, Neandertal, at sinaunang modernong tao pero hindi sa mga Australopithecus |journal=[[Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences]] |language=en |volume=278 |issue=1711 |pages=1556–1563 |doi=10.1098/rspb.2010.1740 |issn=0962-8452 |pmc=3081742 |pmid=21047863}}</ref> === Etnisidad === {{main|Pangkat etniko}}Isang panlipunang kategorya ang mga [[pangkat etniko]] ng mga tao, na siyang nagbibigay ng [[pagkakakilanlan]] sa mga taong may magkakaparehong katangian na nagtatangi sa kanila sa ibang mga grupo ng tao. Kabilang sa mga katangiang ito ang mga tradisyon, ninuno, wika, kasaysayan, lipunan, kultura, bansa, at relihiyon sa isang partikular na lugar.<ref>{{cite book |last=Chandra |first=Kanchan |author-link=Kanchan Chandra |title=Constructivist theories of ethnic politics |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-989315-7 |pages=69–70 |language=en |trans-title=Mga teoryang konstruktibista ng politikang etniko |oclc=829678440}}</ref> Hiwalay na konsepto ang pangkat etniko sa [[lahi]], na nakabase sa pisikal na katangian, bagamat pareho silang mga [[Gawaing panlipunan|panlipunang gawa]].<ref>{{cite web |date=22 February 2019 |title=Race and ethnicity: How are they different? |trans-title=Lahi at etnisidad: Paano sila nagkakaiba? |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/race-ethnicity/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022013516/https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/race-ethnicity/ |archive-date=22 October 2020 |access-date= |website=Culture |language=en |vauthors=Blackmore E}}</ref> Mahirap igrupo ang mga tao base sa etnisidad dahil sa dibersidad na maaaring magkaroon sa mga ito, gayundin sa kawalang katiyakan sa kahulugan ng pangkat etniko mismo.<ref>{{cite journal |vauthors=Chandra K |date=2006 |title=What is Ethnic Identity and Does It Matter? |trans-title=Ano ang Pagkakakilanlang Etniko at Mahalaga ba Ito? |journal=Annual Review of Political Science |language=en |volume=9 |issue=1 |pages=397–424 |doi=10.1146/annurev.polisci.9.062404.170715 |issn=1094-2939 |doi-access=free}}</ref> Gayunpaman, nananatili pa rin itong isang makapangyarihang kategorya na nagpausbong sa konsepto ng mga [[bansa]] pagsapit ng ika-19 na siglo.<ref>{{cite journal |vauthors=Banton M |year=2007 |title=Max Weber on 'ethnic communities': a critique |url=https://archive.org/details/sim_nations-and-nationalism_2007-01_13_1/page/18 |trans-title=Si Max Weber sa 'mga pamayanang etniko': kritik |journal=Nations and Nationalism |language=en |volume=13 |issue=1 |pages=19–35 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00271.x}}</ref> === Pamahalaan at politika === {{main|Pamahalaan|Politika}} [[Talaksan:Secretary_of_the_Interior_Deb_Haaland_traveled_to_New_York_City_to_represent_the_United_States_at_the_United_Nation’s_23rd_Permanent_Forum_on_Indigenous_Issues_on_15_April_2024_-_6.jpg|thumb|[[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang pinakamalaking pandaigdigang organisasyon ng mga tao.]] Habang lumalaki at kumakapal ang dami ng mga tao sa mga pamayanang nagsasaka, nagiging komplikado ang mga interaksyon ng mga tao sa isa't-isa. Humantong ito kalaunan sa pag-usbong ng [[pamamahala]] sa pamayanan at sa pagitan ng mga pamayanan.<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/mapsoftimeintrod00chri |title=Maps of Time |vauthors=Christian D |date=2004 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-24476-4 |language=en |trans-title=Mga Mapa ng Panahon |url-access=registration}}</ref> Nagbabago ang kaugnayan ng mga tao sa [[politika]] lalo na kung mas makakalamang sila sa paglipat.<ref>{{cite web |date=20 September 2017 |title=How Did Humans Get So Good at Politics? |trans-title=Paano Naging Napakagaling ng mga Tao sa Politika? |url=https://www.sapiens.org/evolution/human-evolution-politics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807003627/https://www.sapiens.org/evolution/human-evolution-politics/ |archive-date=7 August 2020 |access-date= |website=SAPIENS |language=en-US |vauthors=Cronk L, Leech BL}}</ref> Gumagawa ng mga [[batas]] at [[Patakarang pampubliko|patakaran]] ang mga pamahalaan para sa mga nasasakupan nito. Maraming anyo ng pamamahala sa kasaysayan, na nakasalalay sa antas ng kanilang kontrol sa mga nasasakupan at sa kapangyarihan.<ref>{{cite web |date=14 February 2011 |title=What Are the Different Types of Governments? |trans-title=Ano-ano ang mga Iba't-ibang Uri ng Pamahalaan? |url=https://www.livescience.com/33027-what-are-the-different-types-of-governments.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201203345/https://www.livescience.com/33027-what-are-the-different-types-of-governments.html |archive-date=1 February 2021 |access-date= |website=livescience.com |language=en |vauthors=Melina R}}</ref> Sa kasalukuyan, tinatayang nasa 47% ng mga tao ang naninirahan sa [[demokrasya]], 37% sa [[awtoritarismo]], at 17% naman sa magkahalong pamamahala.<ref>{{cite web |date=10 February 2022 |title=Democracy Index 2021: less than half the world lives in a democracy |trans-title=Democracy Index 2021: wala sa kalahati ng mundo ang naninirahan sa demokrasya |url=https://www.eiu.com/n/democracy-index-2021-less-than-half-the-world-lives-in-a-democracy/ |work=[[The Economist Democracy Index]] |publisher=[[Economist Intelligence Unit]] |language=en}}</ref> Marami sa mga bansa sa mundo sa kasalukuyan ang ksapi ng isang [[alyansa]] o [[organisasyon]], ang pinakamalaki ay ang [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na may 193 miyembrong estado.<ref>{{cite web |author=Jeannie Evers |date=23 December 2012 |title=international organization |trans-title=pandaigdigang organisasyon |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/international-organization/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170427195211/http://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/international-organization/ |archive-date=27 April 2017 |access-date= |website=National Geographic Society |language=en}}</ref> === Kalakalan at ekonomiya === {{main|Kalakalan|Ekonomiya}}Isa sa mga pangunahing katangian ng mga ''Homo sapiens'' ang [[kalakalan]], ang boluntaryong palitan ng [[yaman]] sa isa't-isa. Ayon sa mga pananaliksik, nagsasagawa ang mga sinaunang tao ng pangmalayuang kalakalan na nagbigay-daan naman sa palitan ng mga yaman, pagkain, at ideya, na wala sa mga [[Neandertal]].<ref>{{cite journal |vauthors=Horan RD, Bulte E, Shogren JF |date=1 September 2005 |title=How trade saved humanity from biological exclusion: an economic theory of Neanderthal extinction |trans-title=Paano sinalba ng kalakalan ang sangkatauhan mula sa biolohikal na pagbubukod: teoryang ekonomiko sa pagkawala ng mga Neandertal |journal=Journal of Economic Behavior & Organization |language=en |volume=58 |issue=1 |pages=1–29 |doi=10.1016/j.jebo.2004.03.009 |issn=0167-2681}}</ref> Ipinagpapalagay na nagpapalitan ang mga sinaunang tao ng mga materyales para makagawa ng mga bagay, tulad halimbawa ng [[obsidiyano]].<ref>{{cite web |date=15 March 2018 |title=Humans may have been trading with each for as long as 300,000 years |trans-title=Maaaring nakikipagkalakalan ang mga tao sa loob ng 300,000 taon na |url=https://inews.co.uk/news/science/early-humans-trading-300000-years-135655 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123015959/https://inews.co.uk/news/science/early-humans-trading-300000-years-135655 |archive-date=23 January 2021 |access-date= |website=inews.co.uk |language=en |vauthors=Polianskaya A}}</ref> Gayunpaman, ang unang pandaigdigang kalakalan sa mundo ay ang palitan ng [[Imperyong Romano|mga Romano]] at [[Dinastiyang Han|Tsino]] sa [[Daang Sutla]].<ref>{{cite news |title=How spices changed the ancient world |language=en |trans-title=Paano binago ng mga pampalasa ang sinaunang mundo |website=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/future/bespoke/made-on-earth/the-flavours-that-shaped-the-world/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125075428/https://www.bbc.com/future/bespoke/made-on-earth/the-flavours-that-shaped-the-world/ |archive-date=25 January 2021 |vauthors=Henriques M}}</ref> Ipinagpapalagay din na pawang mga [[bigayan ng regalo]] ang anyo ng ekonomiya ng mga sinaunang tao imbes na [[Palitan ng paninda|palitan]].<ref>{{cite web |date=26 February 2016 |title=The Myth of the Barter Economy |trans-title=Ang Mito ng Ekonomiya ng Palitan |url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2016/02/barter-society-myth/471051/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215153209/https://www.theatlantic.com/business/archive/2016/02/barter-society-myth/471051/ |archive-date=15 February 2021 |access-date= |website=The Atlantic |language=en-US |vauthors=Strauss IE}}</ref> Mga hayop at kabibe ang ilan sa mga pinakaunang anyo ng [[pera]]. Kalaunan, iniisyu na ito ng mga pamahalaan sa pamamagitan ng [[barya]], [[Salaping papel|perang papel]], at sa modernong panahon, [[elektronikong pera]].<ref name="www.pbs.org-1996">{{cite web |date=26 October 1996 |title=The History of Money |trans-title=Ang Kasaysayan ng Pera |url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/history-money/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129121807/https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/history-money/ |archive-date=29 November 2020 |access-date= |website=www.pbs.org |language=en-US}}</ref> [[Ekonomika]] ang tawag sa pag-aaral sa interaksyon ng mga tao ukol sa pamamahala sa [[kakulangan ng yaman]].<ref>{{cite web |date=July 2000 |title=Why do we need economists and the study of economics? |trans-title=Bakit kailangan ng mga ekonomista at pag-aaral ng ekonomika? |url=https://www.frbsf.org/education/publications/doctor-econ/2000/july/economics-economists/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112023941/https://www.frbsf.org/education/publications/doctor-econ/2000/july/economics-economists/ |archive-date=12 November 2020 |access-date= |website=Federal Reserve Bank of San Francisco |language=en}}</ref> Napakalaki ng [[Agwat ng yaman|agwat]] ng mga pinakamayayamang tao sa mga pinakamahihirap; katumbas ng kabuuang yaman ng walong pinakamayayamang tao sa kasalukuyan ang kabuuang yaman ng kalahati sa pinakamahihirap na tao sa mundo.<ref>{{cite web |title=The inequality delusion: Why we've got the wealth gap all wrong |trans-title=Ang delusyon ng di pagkakapantay-pantay: Bakit mali tayo sa ideya ng agwat ng yaman |url=https://www.newscientist.com/article/mg23731710-300-the-inequality-delusion-why-weve-got-the-wealth-gap-all-wrong/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203042931/https://www.newscientist.com/article/mg23731710-300-the-inequality-delusion-why-weve-got-the-wealth-gap-all-wrong/ |archive-date=3 February 2021 |access-date= |website=New Scientist |language=en-US |vauthors=Sheskin M}}</ref> === Karahasan === {{main|Karahasan}}Ang antas ng [[karahasan]] ng mga tao ay halos pareho lang sa ibang mga [[Hominoidea|bakulaw]], maliban lang sa preperensiya nila sa mga nasa hustong gulang kesa sa mga bata, na mas karaniwan sa ibang mga espesye ng bakulaw.<ref>{{cite web |date=28 September 2016 |title=Humans: Unusually Murderous Mammals, Typically Murderous Primates |trans-title=Mga Tao: Di Karaniwang Pumapatay na Mamalya, Madalas na Pumapatay na Primado |url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/09/humans-are-unusually-violent-mammals-but-averagely-violent-primates/501935/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121602/https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/09/humans-are-unusually-violent-mammals-but-averagely-violent-primates/501935/ |archive-date=7 May 2021 |access-date= |website=The Atlantic |language=en |vauthors=Yong E}}</ref> Ayon sa mga pananaliksik, nasa 2% ng mga ''Homo sapiens'' ang [[Pagpatay|pinatay]] sa sinaunang panahon, na tumaas sa 12% noong [[Gitnang Kapanahunan]], at bumaba pagsapit ng modernong panahon pabalik sa 2%.<ref>{{cite journal |vauthors=Gómez JM, Verdú M, González-Megías A, Méndez M |date=October 2016 |title=The phylogenetic roots of human lethal violence |trans-title=Ang pilohenetikong ugat ng nakakamatay na karahasan ng tao |journal=Nature |language=en |volume=538 |issue=7624 |pages=233–237 |bibcode=2016Natur.538..233G |doi=10.1038/nature19758 |pmid=27680701 |s2cid=4454927}}</ref> Iba-iba ang antas ng karahasan sa mga lipunan ng tao, kung saan nasa 0.01% ang nagaganap na karahasan sa mga lipunang may mga batas na nagbabawal sa naturang gawain.<ref>{{cite journal |vauthors=Pagel M |date=October 2016 |title=Animal behaviour: Lethal violence deep in the human lineage |trans-title=Ugali ng hayop: Nakaugat sa mga tao ang nakakamatay na karahasan |url=https://centaur.reading.ac.uk/67361/1/Pagel%20N%26V%20on%20Gomez%20et%20al.pdf |url-status=live |journal=Nature |language=en |volume=538 |issue=7624 |pages=180–181 |bibcode=2016Natur.538..180P |doi=10.1038/nature19474 |pmid=27680700 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520203015/https://centaur.reading.ac.uk/67361/1/Pagel%20N%26V%20on%20Gomez%20et%20al.pdf |archive-date=20 May 2022 |access-date= |s2cid=4459560}}</ref> Isang napakalaking paksa sa mga debate ang kagustuhan ng mga tao na magsagawa ng maramihang pagpatay kagaya ng mga [[digmaan]]. Ayon sa isang teorya, likas sa mga tao ang digmaan na ginagamit bilang pangbawas sa mga kakompetensiya. Ayon naman sa isang teorya, bago lamang umusbong ang digmaan na resulta ng pagpalit ng kondisyong panlipunan. Bagamat hindi pa tunay na napagkakasunduan, kasalukuyang itinuturo ng mga ebidensiya ang digmaan bilang naging karaniwan bandang 10,000 taon ang nakaraan, at sa ibang mga lugar, mas kamakailan pa.<ref name="Ferguson-2018">{{cite web |date=1 September 2018 |title=War Is Not Part of Human Nature |trans-title=Hindi Likaa sa mga Tao ang Digmaan |url=https://www.scientificamerican.com/article/war-is-not-part-of-human-nature/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130124940/https://www.scientificamerican.com/article/war-is-not-part-of-human-nature/ |archive-date=30 January 2021 |access-date= |website=Scientific American |language=en |vauthors=Ferguson RB}}</ref> Noong ika-20 siglo, naganap ang dalawang pandaigdigang digmaan na kumitil sa buhay ng tinatayang 167 hanggang 188 milyong katao.<ref>{{cite magazine |date=September–October 2006 |title=The Next War of the World |trans-title=Ang Susunod na Digmaan ng Mundo |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/middle-east/2006-09-01/next-war-world |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220425051203/https://www.foreignaffairs.com/articles/middle-east/2006-09-01/next-war-world |archive-date=25 April 2022 |access-date= |magazine=Foreign Affairs |language=en |vauthors=Ferguson N}}</ref> Bagamat mahirap makakuha ng mga mapagkakatiwalaang impormasyon ukol sa dami ng mga namatay dahil sa mga digmaan bago ang modernong panahon, ipinagpapalagay na kumonti ang mga namatay dahil sa digmaan sa nakalipas na 80 taon kumpara sa nakaraang 600 taon.<ref>{{Cite web |last=Beauchamp |first=Zack |date=23 June 2015 |title=600 years of war and peace, in one amazing chart |trans-title=600 taon ng digmaan at kapayapaan, sa isang kamangha-manghang tsart |url=https://www.vox.com/2015/6/23/8832311/war-casualties-600-years |website=Vox |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Lalaki|Lalaking tao]] * [[Babae (kasarian)|Babaeng tao]] * [[Pagkatao]] * [[Mga araling pantao]] == Talababa == {{Reflist|group=n}} == Sanggunian == {{reflist|2}} {{Human Evolution}} {{Hominidae nav}} {{Apes}} {{Taxonbar|from=Q15978631}} {{Authority control|state=expanded}} [[Kategorya:Tao|*]] [[Kategorya:Primates]] pwf02eu5q3i3i5cap6gno95dtv5rqmk 0 1197 2208541 2199641 2026-05-22T17:52:53Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208541 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit sa tuldik sa unang banggit ng paksa. --> [[Talaksan:CMAP_-_Centre_de_Mathématiques_Appliquées_de_l'Ecole_polytechnique_(25911635211).jpg|thumb|Isa ang matematika sa mga larangang itinuturo sa lahat ng antas ng edukasyon.]] '''Matemátiká'''<ref name=":0">{{Cite web |title=matematika - Diksiyonaryo |url=https://diksiyonaryo.ph/search/matematika |access-date=13 Hunyo 2024 |website=diksiyonaryo.ph}}</ref> o '''sipnayan'''<ref name="maugnayin"/> ang larangan ng [[kaalaman]] na pangunahing nakatuon sa mga bilang, komputasyon, pormula, estraktura, hugis, espasyo, kantidad, at ang mga pagbabago nito. Dahil sa lawak ng saklaw ng larangan, wala itong napagkakasunduang isang tiyak na kahulugan, bagamat may mga [[matematiko]] at akademikong nagsubok na bigyang-kahulugan ito sa kasaysayan. Ang modernong matematika ay nahahati sa mga pangunahing sangay na kinabibilangan ng [[teorya ng bilang]], [[alhebra]], [[heometriya]], at [[pagsusuring matematikal|pagsusuri]]. Itinuturing ito bilang isang napakahalagang larangan kung saan nakaangkla ang ibang mga larangan, tulad halimbawa ng [[likas na agham]], [[inhinyera]], [[medisina]], [[pananalapi]], [[agham pangkompyuter]], at [[agham panlipunan]]. Bagamat ginagamit ang larangan sa pagmomodelo sa mga penomena, hiwalay sa mga maagham na teorya at eksperimento ang mga pangunahing katotohanan ng matematika. May ilang sangay na nadebelop upang magamit sa ibang mga larangan, tulad ng [[estadistika]] at [[teorya ng laro]], at madalas na ginugrupo sa ilalim ng [[matematikang nalalapat]]. Samantala, may mga sangay naman na hiwalay na nadebelop nang walang gamit sa simula, at ginugrupo sa ilalim ng [[purong matematika]], bagamat kalauna'y nakahanap rin ang mga ito ng paggamit dahil sa samu't saring dahilan, tulad ng pag-usad ng [[teknolohiya]]. Sentro sa mga gawain sa matematika ang paghahanap sa mga katangian ng mga [[matematikal na bagay|basal na bagay]] ({{lang-en|abstract objects}}) gamit ang [[pagdadahilan]] upang [[matematikal na patunay|patunayan]] ang mga ito. Madalas ito ay isang likas na [[Kabasalan (matematika)|kabasalan]], o di kaya'y mga entidad na itinuturing na may mga partikular na katangian o mga [[aksoma]]. ''Patunay'' ang tawag sa mga resultang ginamitan ng sunod-sunod na paglalapat ng mga [[tuntuning imperensiyal|tuntunin]] sa [[imperensiya]] upang masabing totoo nga ito. Kasama sa mga resultang ito ay ang mga napatunayan na'ng [[teorema]], aksoma, at ilang mga panimulang katangian na kinilala bilang mga tunay na simulain sa paggawa ng teorya. [[Sinaunang Gresya|Mga Griyego]] ang nagpasimula sa paggamit ng mga patunay sa matematika. Pinakasikat sa mga patunay ng [[matematikang Griyego]] ang ''[[Mga Elemento ni Euclides|Mga Elemento]]'' ni [[Euclides]]. Simula pa noon, hinahati na ang matematika sa dalawang sangay: heometriya at [[aritmetika]]. Nagbago ito simula noong ika-16 na siglo, nang sinama ang [[alhebra]] at [[kalkulo]]. Mula sa puntong yon, naging madalas na ang paggamit ng matematika upang makagawa ng mga [[pagtuklas]] sa agham. Naging sentro ng debate noong ika-19 na siglo ang mga [[haligi ng matematika]], na nagbigay-daan upang mabuo ang [[sistemang aksomatiko]]. Sa modernong panahon, kasalukuyang kinilala ng [[Mathematics Subject Classification]] ang 60 larangan bilang mga pangunahing sangay ng matematika.<ref name=":1">{{cite journal |last1=Dunne |first1=Edward |last2=Hulek |first2=Klaus |author2-link=Klaus Hulek |date=March 2020 |title=Mathematics Subject Classification 2020 |url=https://www.ams.org/journals/notices/202003/rnoti-p410.pdf |url-status=live |journal=Notices of the American Mathematical Society |language=en |volume=67 |issue=3 |pages=410–411 |doi=10.1090/noti2052 |issn=0002-9920 |eissn=1088-9477 |lccn=sf77000404 |oclc=1480366 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803203928/https://www.ams.org/journals/notices/202003/rnoti-p410.pdf |archive-date=3 Agosto 2021 |access-date= |quote= |doi-access=free}}</ref> == Etimolohiya == Direktang [[salitang hiram|hiniram]] ang salitang "matematika" sa [[wikang Kastila]] na ''matemática,<ref name=":0" />'' na nagmula naman mula sa [[wikang Griyego]] na ''mathēmatiká'' ({{Lang-gr|μαθηματικά}}). Nagmula naman ito mula sa [[Sinaunang Gresya|sinaunang Griyegong]] ''máthēma'' ({{Lang-gr|μάθημα}}, {{Literal na pagsasalin|mga bagay na nalalaman}}), na nanganguhulugang "[[agham]]" o "[[Edukasyon|pag-aaral]]", bagamat nagkaroon ito ng mas makitid na kahulugan pagsapit ng [[panahong klasikal]] sa [[Gresya]].<ref name="EOD_n">{{cite encyclopedia |title=Mathematic (n.) |dictionary=[[Online Etymology Dictionary]] |url=https://www.etymonline.com/word/mathematic |access-date= |last=Harper |first=Douglas |date=28 Marso 2019 |language=en |trans-title=Matematika (png.) |archive-url=https://web.archive.org/web/20130307093926/http://etymonline.com/index.php?term=mathematic&allowed_in_frame=0 |archive-date=7 Marso 2013 |url-status=live}}</ref>{{efn|Halimbawa nito ang paggamit ni [[Platon]] sa ika-6 na aklat, bahagi 510c ng kanyang ''[[Republika (Platon)|Republika]]'', bagamat hindi niya itong direktang sinabi.<ref>{{cite book|author=Platon|year=1969|orig-date=375 BKP|author-link=Platon|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plat.+Rep.+6.510c&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0168 |title=Republic|trans-title=Republika|lang=en|translator=Paul Shorey|publisher=Harvard University Press|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224152747/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plat.+Rep.+6.510c&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0168 |archive-date=24 Pebrero 2024}}</ref>}} Ang [[pang-uri]] nito ay ''mathēmatikós'' ({{Lang-gr|μαθηματικός}}), na nangangahulugang "mahilig mag-aral"; dito nanggaling ang salitang "matematikal".<ref>{{cite encyclopedia |title=Mathematical (adj.) |dictionary=[[Online Etymology Dictionary]] |url=https://www.etymonline.com/word/mathematical |access-date= |last=Harper |first=Douglas |date=22 Disyembre 2018 |language=en |trans-title=Matematikal (pnu.) |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126170916/https://www.etymonline.com/word/mathematical |archive-date=26 Nobyembre 2022 |url-status=live}}</ref> ''Mathēmatikoi'' ({{Lang-gr|μαθηματικοί}}) ang tawag noon sa mga estudyante, bagamat dito nanggaling ang salitang "[[matematiko]]". Ang mga tagasunod ng [[Pitagorasismo]] ang nagpakitid sa kahulugan nito upang tukuyin lamang ang [[aritmetika]] at [[heometriya]]. Pagsapit ng kapanahunan ni [[Aristoteles]], ganito na ang kahulugan ng matematika.<ref>{{cite journal |last=Perisho |first=Margaret W. |date=Tagsibol 1965 |title=The Etymology of Mathematical Terms |url=https://archive.org/details/sim_pi-mu-epsilon-journal_spring-1965_4_2/page/62 |trans-title=Ang Etimolohiya ng mga Terminong Pangmatematika |journal=[[Pi Mu Epsilon Journal]] |language=en |volume=4 |issue=2 |pages=62–66 |issn=0031-952X |jstor=24338341 |lccn=58015848 |oclc=1762376}}</ref> [[Astrolohiya]] (o sa ibang kaso, [[astronomiya]]) ang karaniwang ibig sabihin ng matematika hanggang noong bago ang ika-16 na siglo. Nagbago ang kahulugan nito patungo sa modernong kahulugan nito pagsapit ng ika-19 na siglo. Nagresulta ang pagbabagong ito sa mga maling pagsasalin sa naturang salita; halimbawa, maling naisalin ang babala ni [[Agustin ng Hipona|San Agustin]] sa mga [[Kristiyanismo|Kristiyano]] sa kanyang kasulutan kontra sa mga ''mathematici''. Astrologo ang ibig sabihin nito nung panahong niya, hindi matematiko, bagamat ginagamit pa rin ang pagkakamaling ito ng mga panatiko upang ikondena ang mga matematiko.<ref name="Boas">{{cite book |last=Boas |first=Ralph P. |author-link=Ralph P. Boas Jr. |title=Lion Hunting and Other Mathematical Pursuits: A Collection of Mathematics, Verse, and Stories |url=https://archive.org/details/lionhuntingother0000boas |publisher=[[Mathematical Association of America]] |year=1995 |isbn=978-0-88385-323-8 |editor-last1=Alexanderson |editor-first1=Gerald L. |page=[https://archive.org/details/lionhuntingother0000boas/page/257 257] |language=en |trans-title=Pangangaso sa Leon at Ibang Mga Tunguhing Matematikal: Koleksyon ng Matematika, Berso, at Kuwento |chapter=What Augustine Didn't Say About Mathematicians |trans-chapter=Kung Anong Hindi Sinabi ni San Agustin Patungkol sa mga Matematiko |lccn=94078313 |oclc=633018890 |editor-last2=Mugler |editor-first2=Dale H.}}</ref> Sa wikang Kastila nagmula ang modernong salitang Tagalog na "matematika". Ang ''matemática'' ay isang [[Pangngalan|pangngalang]] isahan ({{Lang-en|singular noun}}); ang maramihan nito ay ''matemáticas'', na siyang opisyal na salin nito sa wikang Kastila.<ref name="GALL">{{Cite web |last=Gallardo |first=Susana |date=7 Agosto 2013 |title=Matemática o matemáticas ¿Una cuestión de número? |trans-title=''Matemática'' o ''matemáticas'' Tanong ng bilang? |url=https://nexciencia.exactas.uba.ar/matematica-matematicas-lexicografia |website=NEXciencia |publisher=[[Pamantasan ng Buenos Aires]] |language=es |access-date=13 Hunyo 2024 |archive-date=18 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518152406/https://nexciencia.exactas.uba.ar/matematica-matematicas-lexicografia |url-status=dead }}</ref> Ganito rin ang kaso sa ibang [[mga wikang Romanse]], lalo na sa [[wikang Ingles]] na ''mathematics''. May mga teorya na dahil ito sa pagsalin sa sinaunang Griyego na ''ta mathēmatiká'' ({{Lang-gr|τὰ μαθηματικά}}), na nangangahulugang "lahat ng mga may kinalaman sa matematika", bagamat posible rin na nagmula lang din ito sa pang-uri nito at ginaya ng mga mananalitang Ingles ang lohika ng mga salitang ''physics'' ([[pisika]]) at ''metaphysics'' ([[metapisika]]), na parehong nasa anyong maramihan kahit na isahan lang ito. Pinapaikli rin ang salita bilang ''math'', na popular na ginagamit din sa Pilipinas, o ''maths'' sa [[Wikang Ingles|Britanikong Ingles]].<ref>{{cite web |title=Maths (Noun) |url=https://www.oed.com/dictionary/maths_n |access-date= |website=[[Oxford English Dictionary]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Math (Noun³) |url=https://www.oed.com/dictionary/math_n3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200404201407/http://oed.com/view/Entry/114982 |archive-date=4 Abril 2020 |access-date= |website=[[Oxford English Dictionary]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en}}</ref> Samantala, isang [[neolohismo]] ang salitang "sipnayan". Nagmula ito sa diksiyonaryong ''[[Maugnaying Talasalitaan]]'' (1969) bilang bahagi ng mga mungkahi ng paggawa ng mga [[Wikang Filipino|salitang Pilipino]] na kombinasyon ng mga [[Mga wika sa Pilipinas|wikang rehiyon ng Pilipinas]]. Sa salitang ito, nabuo ito mula sa pinagsamang [[Mga wikang Bisaya|salitang Bisaya]] na ''isip'' ("matematika") at hanayan. Tulad ng marami sa mga mungkahi ng diksiyonaryo, hindi ito madalas gamitin sa karaniwang diskurso.<ref>{{Cite book|title=Tradisyon at wikang Filipino|url=https://books.google.com/books?id=9Y9kAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|publisher=Sentro ng Wikang Filipino, Sistemang Unibersidad ng Pilipinas|date=1997|isbn=978-971-8781-69-2|language=tl|first=Virgilio S.|last=Almario}}</ref><ref name="maugnayin">{{Maugnayin|salita=sipnayan|pahina=39}}</ref> == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng matematika}} === Sinaunang panahon === {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=280|direction=horizontal|image1=Euclid statue, Oxford University Museum of Natural History, UK - 20080315.jpg|image2=Domenico-Fetti Archimedes 1620.jpg|image3=Raffael 068.jpg|image4=Hipparchus by Raphael.jpg|footer=Taas pababa, kaliwa pakanan: [[Euclides]], [[Arkimedes]], [[Pitagoras]]. at [[Hiparco]].}}Tinatayang [[pagbibilang|nagbibilang]] na ang mga [[sinaunang tao]] simula pa noong {{BKP|44000|link=y}}.<ref>{{Cite web |title=Early Human Counting Tools |trans-title=Mga Sinaunang Kagamitang Pambilang ng mga Tao |url=https://mathtimeline.weebly.com/early-human-counting-tools.html |access-date= |website=Math Timeline |language=en}}</ref> Kaya nilang magbilang ng parehong mga pisikal at abstraktong bagay tulad ng araw, buwan, taon, at panahon.<ref>{{Cite book |last=Zaslavsky |first=Claudia |author-link=Claudia Zaslavsky |title=Africa Counts: Number and Pattern in African Culture. |date=1999 |publisher=Chicago Review Press |isbn=978-1-61374-115-3 |language=en |trans-title=Nagbibilang ang Aprika: Bilang at Terno sa Kulturang Aprikano. |oclc=843204342}}</ref> Ganito nagsimula ang matematika hanggang noong {{BKP|3000|link=}}, nang nagsimulang gamitin ng mga taga-[[Babylonia]] at [[sinaunang Ehipto|Ehipto]] ang mga panimulang elemento ng [[aritmetika]], [[heometriya]], at maging [[alhebra]] sa kanilang mga gawain, tulad ng [[pagbubuwis]], [[pera]], [[konstruksiyon]], at [[astronomiya]].{{sfn|Kline|1990|loc=Kabanata 1}} Tinatayang ginawa noong {{BKP|2000}} hanggang {{BKP|1800}} ang mga pinakalumang tekstong pangmatematika sa [[Mesopotamia]] at Ehipto. Marami sa mga ito ang nagpapahiwatig na alam na nila (o may ideya sila kahit papaano) ang konsepto ng [[teorema ni Pitagoras]], <math class="inline">a^2 + b^2 = c^2</math>. Sa [[matematika ng Babylonia]] unang lumitaw sa kasaysayan ang apat na pangunahing operasyon ng [[mababang aritmetika]]: [[pagdaragdag]], [[pagbabawas]], [[pagpaparami (matematika)|pagpaparami]], at [[paghahati]]. Gumamit din sila ng [[notasyong posisyonal]] na nakaayon sa [[seksahesimal]] na sistema ng bilang, na ginagamit pa rin sa modernong panahon para sa pagbibilang ng oras at [[anggulo]].{{sfn|Boyer|1991|loc="Mesopotamia" pp. 24–27}} Nagsimulang maging ganap na larangan ang [[Matematikang Griyego|matematika ng mga sinaunang Griyego]] pagsapit ng {{BKP|ika-6 na siglo|link=}}, at hinihiwalay na ito mula sa agham ng ilang mga Griyego tulad ng mga tagasunod ni [[Pitagoras]].<ref>{{cite book |last=Heath |first=Thomas Little |author-link=Thomas Heath (klasista) |url=https://archive.org/details/historyofgreekma0002heat/page/n14 |title=A History of Greek Mathematics: From Thales to Euclid |date=1981 |publisher=Dover Publications |isbn=978-0-486-24073-2 |location=New York |page=1 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Matematikang Griyego: Mula Tales hanggang Euclides |orig-date=1921 |url-access=registration}}</ref> Bandang {{BKP|300|link=}}, sinimulang kolektahin ni [[Euclides]] ang kaalaman ng mga Griyego sa matematika sa pamamagitan ng paggawa ng mga [[palagay]] at mga unang prinsipyo, na kalauna'y nagresulta upang mabuo ang [[kaparaanang aksomatiko]] na ginagamit sa matematika magpahanggang ngayon.<ref>{{Cite journal |last=Mueller |first=I. |date=1969 |title=Euclid's Elements and the Axiomatic Method |trans-title=''Mga Elemento'' ni Euclides at ang Kaparaanang Aksomatiko |journal=The British Journal for the Philosophy of Science |language=en |volume=20 |issue=4 |pages=289–309 |doi=10.1093/bjps/20.4.289 |issn=0007-0882 |jstor=686258}}</ref> Kinokonsidera ang kanyang aklat na [[Mga Elemento ni Euclides|''Mga Elemento'']] bilang isa sa mga pinakamatatagumpay na nalathalang aklat sa kasaysayan.{{sfn|Boyer|1991|loc="Euclid of Alexandria" p. 119}} Si [[Arkimedes]] ang itinuturing na pinakamahusay na matematiko ng sinaunang panahon dahil sa kanyang mga nagawa sa larangan,{{sfn|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 120}} kabilang na ang mga [[solido ng paglibot]] ({{lang-en|solid of revolution}}) at ang [[paraang sapilitan]] ({{lang-en|method of exhaustion}}) upang makompyut ang [[sukat]] ng isang [[parabola]] gamit ang [[serye (matematika)|sumasyon ng isang seryeng walang-hanggan]], paraang di nalalayo sa modernong konsepto ng [[kalkulo]].{{sfn|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 130}} Bukod dito, ilan sa mga natatanging ambag ng mga sinaunang Griyego ay ang pag-aaral sa mga [[Apa (matematika)|apa]] ({{lang-en|conic}}), [[trigonometriya]], at mga simulain ng [[alhebra]].{{sfn|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 180}}{{sfn|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 162}}{{sfn|Boyer|1991|loc="Apollonius of Perga" p. 145}} Ang pinakaginagamit na sistema ng bilang ngayon, [[Sistemang pambilang Hindu-Arabo|sistemang Hindu-Arabo]], ay [[Matematika ng India|nagsimula sa India]] noong {{KP|unang milenyo}} at naipasa sa [[Kanluraning Mundo]] sa pamamagitan ng [[matematikang Islam]].<ref>{{cite book |last=Ore |first=Øystein |author-link=Øystein Ore |url={{GBurl|id=Sl_6BPp7S0AC|pg=IA19}} |title=Number Theory and Its History |publisher=Courier Corporation |year=1988 |isbn=978-0-486-65620-5 |pages=19–24 |language=en |trans-title=Teorya ng bilang at ang Kasaysayan nito |access-date=}}</ref> Bukod dito, sa India rin nagsimula ang modernong kahulugan at pagtataya sa [[sine at cosine]], gayundin sa isang sinaunang anyo ng [[Serye (matematika)|seryeng walang-hanggan]].<ref>{{cite journal |last=Singh |first=A. N. |date=Enero 1936 |title=On the Use of Series in Hindu Mathematics |trans-title=Ukol sa Paggamit ng Serye sa Matematikang Hindu |journal=Osiris |language=en |volume=1 |pages=606–628 |doi=10.1086/368443 |jstor=301627 |s2cid=144760421 | issn = 0369-7827}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kolachana |first1=A. |title=Studies in Indian Mathematics and Astronomy |last2=Mahesh |first2=K. |last3=Ramasubramanian |first3=K. |publisher=Springer |year=2019 |isbn=978-981-13-7325-1 |series=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences |publication-place=Singapore |pages=438–461 |language=en |trans-title=Pag-aaral sa Matematika at Astronomiya ng India |chapter=Use of series in India |trans-chapter=Paggamit ng serye sa India |doi=10.1007/978-981-13-7326-8_20 |s2cid=190176726}}</ref> === Mula Gitnang Kapanahunan === {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=280|direction=horizontal|image1=Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|image2=Carl Friedrich Gauss.jpg|image3=Leonhard Euler - Jakob Emanuel Handmann (Kunstmuseum Basel).jpg|image4=Kurt Gödel.png|footer=Taas pababa, kaliwa pakanan: [[Rene Descartes]], [[Carl Friedrich Gauss]], [[Leonhard Euler]], at [[Kurt Gödel]].}}Noong [[Ginintuang Panahon ng Islam]], lalo na noong ika-9 at ika-10 siglo, nagkaroon ng mga mahahalagang pag-abante sa pag-aaral sa matematikang Griyego sa [[Gitnang Silangan]]. Pinakamahalaga sa mga ito ay ang pagdebelop sa [[alhebra]], gayundin sa [[trigonometriyang pang-ispero]] ({{lang-en|spherical trigonometry}}) at [[Panghiwalay ng desimal|tuldok pandesimal]] sa sistema ng bilang.<ref>{{Cite book |last=Saliba |first=George |author-link=George Saliba |title=A history of Arabic astronomy: planetary theories during the golden age of Islam |url=https://archive.org/details/historyofarabica0000sali |date=1994 |publisher=New York University Press |isbn=978-0-8147-7962-0 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng astronomiyang Arabo: mga teoryang pamplaneta noong ginintuang panahon ng Islam |oclc=28723059}}</ref> Nagmula sa Persia ang karamihan sa mga mahahalagang matematiko ng panahong ito, tulad nina [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī|Al-Khwarizmi]], [[Omar Khayyam]], at [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]].<ref>{{cite journal |last=Faruqi |first=Yasmeen M. |year=2006 |title=Contributions of Islamic scholars to the scientific enterprise |trans-title=Mga ambag ng mga iskolar na Muslim sa maagham na tunguhin |url=https://eric.ed.gov/?id=EJ854295 |url-status=live |journal=International Education Journal |language=en |publisher=Shannon Research Press |volume=7 |issue=4 |pages=391–399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114165547/https://eric.ed.gov/?id=EJ854295 |archive-date=14 Nobyembre 2022 |access-date=}}</ref> Sinalin ang mga gawa nila gayundin ang mga gawa ng mga Griyego at Arabo sa [[wikang Latin]], na kalauna'y nakarating sa Europa noong [[Gitnang Kapanahunan]].<ref>{{cite journal |last=Lorch |first=Richard |date=Hunyo 2001 |title=Greek-Arabic-Latin: The Transmission of Mathematical Texts in the Middle Ages |trans-title=Griyego-Arabo-Latin: Ang Paglipat ng mga Tekstong Matematikal sa Gitnang Kapanahunan |url=https://epub.ub.uni-muenchen.de/15929/1/greek-arabic-latin.pdf |url-status=live |format=PDF |journal=Science in Context |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=14 |issue=1–2 |pages=313–331 |doi=10.1017/S0269889701000114 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217160922/https://epub.ub.uni-muenchen.de/15929/1/greek-arabic-latin.pdf |archive-date=17 Disyembre 2022 |access-date= |s2cid=146539132}}</ref> Bumilis ang pag-usad ng matematika sa [[kanlurang Europa]] pagsapit ng [[maagang modernong panahon]]. Sa panahong ito lumitaw ang mga [[baryable]] at notasyong simboliko na unang ginamit ni [[François Viète]]. Ginawa naman ni [[John Napier]] ang konsepto ng [[logaritmo]], na nagpabilis sa mga kalkulasyon sa astronomiya at [[paglalayag]]. Si [[Rene Descartes]] ang nagpakilala sa konsepto ng [[Sistema ng koordinado|koordinado]], na nakatulong upang magamit ang alhebra sa [[heometriya]]. Samantala, magkahiwalay namang naimbento nang sabay ang [[kalkulo]] nina [[Isaac Newton]] at [[Gottfried Leibniz]]. Si [[Leonhard Euler]] naman ang kinokonsidera bilang ang pinakamahalagang matematiko ng ika-18 siglo dahil sa kanyang paggawa ng isang pamantayang terminolohiya para sa mga larangang ito gayundin sa mga pagkumpleto niya sa mga ito sa pamamagitan ng pagtuklas at pagpapatunay sa samu't-saring mga teorema.<ref>{{Cite book |last=Kent |first=Benjamin |url=http://rguir.inflibnet.ac.in/bitstream/123456789/16963/1/9781984668677.pdf |title=History of Science |publisher=Bibliotex Digital Library |year=2022 |isbn=9781984668677 |volume=2 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Agham |format=PDF |url-status=dead |access-date=16 Hunyo 2024 |archive-date=16 Hunyo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616032343/http://rguir.inflibnet.ac.in/bitstream/123456789/16963/1/9781984668677.pdf }}</ref> Si [[Carl Friedrich Gauss]] naman ang kinokonsiderang pinakamahalagang matematiko ng ika-19 na siglo dahil sa kanyang mga ambag sa alhebra, [[pagsusuring matematikal|pagsusuri]], [[heometriyang deribatibo]], [[matris (matematika)|matris]], [[teorya ng bilang]], at [[estadistika]].<ref>{{cite journal |last=Archibald |first=Raymond Clare |author-link=Raymond Clare Archibald |date=Enero 1949 |title=History of Mathematics After the Sixteenth Century |url=https://archive.org/details/sim_american-mathematical-monthly_1949-01_56_1/page/35 |trans-title=Kasaysayan ng Matematika Matapos ng Ika-16 na Siglo |journal=The American Mathematical Monthly |series=Part 2: Outline of the History of Mathematics |language=en |volume=56 |issue=1 |pages=35–56 |doi=10.2307/2304570 |jstor=2304570}}</ref> Samantala, nilathala naman ni [[Kurt Gödel]] ang kanyang [[Mga teorema ng di-pagkakumpleto ni Gödel|mga teorema ng di-pagkakumpleto]] ({{lang-en|incompleteness theorems}}) na nagpabago sa matematika dahil sa ideya na may mga totoong proposisyon na hindi kailanman mapapatunayan sa isang konsistent na sistemang aksomatiko na kayang ilarawan ang [[aritmetika]].<ref name="Raatikainen_2005">{{cite journal |last=Raatikainen |first=Panu |date=Oktubre 2005 |title=On the Philosophical Relevance of Gödel's Incompleteness Theorems |trans-title=Ukol sa Kahalagahang Pilosopikal ng mga Teorema ng Di-Pagkakumpleto ni Gödel |url=https://www.cairn.info/revue-internationale-de-philosophie-2005-4-page-513.htm |url-status=live |journal=Revue Internationale de Philosophie |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=513–534 |doi=10.3917/rip.234.0513 |jstor=23955909 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221112212555/https://www.cairn.info/revue-internationale-de-philosophie-2005-4-page-513.htm |archive-date=12 Nobyembre 2022 |access-date= |s2cid=52083793}}</ref> Mabilis ang pag-usad ng matematika sa ika-20 siglo at papasok sa ika-21 siglo, lalo na sa tulong ng mga makabagong teknolohiya tulad ng mga [[kompyuter]] at [[superkompyuter]]. Noong 2006 halimbawa, nasa database ng dyornal na ''[[Mathematical Reviews]]'' ang mahigit kumulang 1.9 milyong papeles at aklat simula noong unang isyu nito noong 1940, na nadadagdagan pa nang 75 libo kada taon, karamihan mga bagong teorema at ang kani-kanilang mga patunay.{{sfn|Sevryuk|2006|pp=101–109}} == Pagsulat at terminolohiya == {{Main|Notasyong matematikal|Wika ng matematika}} [[Talaksan:Sigma summation notation.svg|thumb|Pagsulat sa [[sumasyon]].]] Ginagamit ang [[notasyong pangmatematika]] sa [[agham]] at [[inhinyera]] para ipakita ang mga komplikadong konsepto at katangian sa paraang konsistent, tiyak, at tumpak. Gumagamit ang mga ito ng mga simbolo para sa mga [[Operasyon (matematika)|operasyon]], di-tiyak na bilang, [[Relasyon (matematika)|relasyon]], at ibang mga bagay sa matematika, kung saan pinagsasama sila sa isang ekspresyon o pormula. [[Baryable]] ang tawag sa mga simbolong ginagamit para sa mga bilang at ibang mga bagay, na kadalasan nakasulat sa [[sulat Latin]] o [[sulat Griyego|Griyego]], at minsan ay [[Subscript at superscript|nakaangat]] ({{lang-en|superscript}}). Ipinapakita ang mga operasyon at relasyon gamit ang mga partikular na simbolo o [[glipo]], such halimbawa ng + ([[Pagdaragdag|pagdagdag]]), <math display="inline">\int</math> ([[Kalkulong integral|integral]]), at = ([[Ekwasyon|katumbas]]). Nakabuo ang mga matematiko ng isang malawak na bokubularyo upang ilarawan nang tiyak at tumpak ang mga konsepto sa matematika. Nagdebelop rin sila ng mga pamantayang kahulugan upang magkaintindihan. [[Aksoma]] ({{lang-en|axiom}}) ang tawag sa mga pahayag na totoo at hindi na kailangan pang [[Pormal na patunay|patunayan]]. [[Konhetura]] ({{lang-en|conjecture}}) naman ang tawag sa mga pahayag na kailangan pa munang patunayan. Kung sakaling mapatunayan ito, magiging [[teorema]] ({{lang-en|theorem}}) ito. [[Lema]] ({{lang-en|lemma}}) ang tawag sa mga teoremang ginawa upang patunayan ang isa pang teorema. [[Korolaryo]] ({{lang-en|corrolary}}) naman ang tawag sa isang napatunayang bahagi ng mas malawak na teorema. [[Neolohismo]] ang marami sa mga salitang ginagamit sa matematika, tulad halimbawa ng [[polinomial]] at [[homeomorpismo]] (parehong mula sa [[wikang Kastila]]) o [[matris (matematika)|baskagan]] ({{lang-en|matrix}}). May ilan ding mga termino na iba nang bahagya ang kahulugan mula sa karaniwang paggamit.<ref>{{cite journal |last=Silver |first=Daniel S. |date=Nobyembre–Disyembre 2017 |title=The New Language of Mathematics |trans-title=Ang Bagong Wika ng Matematika |journal=The American Scientist |language=en |publisher=[[Sigma Xi]] |volume=105 |pages=364–371 |doi=10.1511/2017.105.6.364 |issn=0003-0996 |lccn=43020253 |oclc=1480717 |doi-access=free |number=6 |s2cid=125455764}}</ref> Minsan, ginagamit ang mga karaniwang salita sa isang teknikal na konteksto, na nagiging dahilan tuloy ng kalituhan sa mga wala sa larangan; halimbawa nito ay "lahat ng [[Parang (matematika)|parang]] ay [[Singsing (matematika)|singsing]]" ({{lang-en|all fields are ring}}), na isang totoong pahayag sa [[alhebra]]. == Sangay == Dalawa ang pangunahing sangay ng matematika sa maagang kasaysayan nito: [[aritmetika]] at [[heometriya]]. Bukod dito, kinonsidera din noon bilang mga sangay ng matematika ang [[numerolohiya]] at [[astrolohiya]], na ngayo'y itinuturing na'ng mga [[seudosiyensiya]].<ref>{{cite book |last=Tiwari |first=Sarju |title=Mathematics in History, Culture, Philosophy, and Science |url=https://archive.org/details/mathematicsinhis0000tiwa |publisher=Mittal Publications |year=1992 |isbn=978-81-7099-404-6 |edition=1 |publication-place=[[New Delhi]] |page=[https://archive.org/details/mathematicsinhis0000tiwa/page/n42 27] |language=en |trans-title=Matematika sa Kasaysayan, Kultura, Pilosopiya, at Agham |chapter=A Mirror of Civilization |trans-chapter=Salamin ng Sibilisasyon |lccn=92909575 |oclc=28115124 |quote=}}</ref> Pagsapit ng [[Renasimiyento]], nadagdagan ito ng dalawa: [[alhebra]] at [[kalkulo]]. Ganito ang pagsasangay sa larangan hanggang sa dulo ng ika-19 na siglo,<ref>{{cite book |last=Restivo |first=Sal |author-link=Sal Restivo |title=Mathematics in Society and History |publisher=[[Kluwer Academic Publishers]] |year=1992 |isbn=0-7923-1765-3 |editor-last=Bunge |editor-first=Mario |editor-link=Mario Bunge |series=Episteme |volume=20 |page=14 |language=en |trans-title=Matematika sa Lipunan at Kasaysayan |chapter=Mathematics from the Ground Up |trans-chapter=Matematika mula Simula |lccn=25709270 |oclc=92013695}}</ref> kung saan naging sangay din ang [[kombinatorika]] gayundin ang [[mekanika]], na ngayo'y bahagi na ng [[pisika]].<ref>{{cite book |last=Musielak |first=Dora |author-link=Dora Musielak |title=Leonhard Euler and the Foundations of Celestial Mechanics |publisher=[[Springer International Publishing]] |year=2022 |isbn=978-3-031-12321-4 |series=History of Physics |language=en |trans-title=Si Leonhard Euler at ang mga Haligi ng Mekanikang Pangkalawakan |doi=10.1007/978-3-031-12322-1 |eissn=2730-7557 |issn=2730-7549 |oclc=1332780664 |s2cid=253240718}}</ref><ref>{{cite journal |last=Biggs |first=N. L. |date=May 1979 |title=The roots of combinatorics |trans-title=Simulain ng kombinatorika |journal=Historia Mathematica |language=en |volume=6 |issue=2 |pages=109–136 |doi=10.1016/0315-0860(79)90074-0 |issn=0315-0860 |eissn=1090-249X |lccn=75642280 |oclc=2240703 |doi-access=free}}</ref> Sa ika-19 na siglo din unang pinagdebatehan ang [[mga haligi ng matematika]], na nagresulta sa isang pamantayang [[sistemang aksomatiko]] at ang paglitaw ng marami pang mga sangay.<ref name="Warner_2013">{{cite web |last=Warner |first=Evan |title=Splash Talk: The Foundational Crisis of Mathematics |trans-title=Mabilisang Usapan: Ang Krisis sa Haligi ng Matematika |url=https://www.math.columbia.edu/~warner/notes/SplashTalk.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322165544/https://www.math.columbia.edu/~warner/notes/SplashTalk.pdf |archive-date=22 Marso 2023 |access-date= |publisher=[[Columbia University]] |language=en |format=PDF}}</ref> Noong 2020, hindi bababa sa 60 pangunahing sangay ang kinilala ng [[Mathematics Subject Classification]].<ref name=":1" /> === Teorya ng bilang === {{main|Teorya ng bilang}} [[File:Spirale Ulam 150.jpg|thumb|Ang [[pilipit ni Ulam]], na nagpapakita sa distribusyon ng mga [[pangunahing bilang]]. Maraming mga palagay ang nilatag ng mga matematiko ukol sa pagkakaroon ng mga pahalang na linya nito simula noong una itong ginawa noong 1963, bagamat hindi pa ito malinaw na naipapaliwanag magpahanggang ngayon.]] [[Teorya ng bilang]] ang sangay ng matematika na nakatuon sa pagmamanipula ng mga [[bilang]]—[[likas na bilang|likas]] <math display="inline">(\N)</math>, [[buumbilang|buo]] <math display="inline">(\Z)</math>, at [[makatuwirang bilang|makatuwiran]] <math display="inline">(\Q)</math>. Kilala rin ito sa tawag na "mataas na aritmetika" lalo na noon, bagamat mas ginagamit na ang terminong ito para tumukoy sa [[pagsusuring matematikal|pagsusuri]].<ref>{{cite book |last=LeVeque |first=William J. |author-link=William J. LeVeque |title=Fundamentals of Number Theory |publisher=[[Addison-Wesley Publishing Company]] |year=1977 |isbn=0-201-04287-8 |pages=1–30 |language=en |trans-title=Mga Simulain sa Teorya ng Bilang |chapter=Introduction |trans-chapter=Simula |lccn=76055645 |oclc=3519779 |s2cid=118560854}}</ref> Unang lumitaw ang teorya ng bilang sa [[Babylonia]] at posibleng sa [[sinaunang Tsina|Tsina]] rin. Sina [[Euclides]] at [[Diofante]] ang ilan sa mga unang nag-aral sa larangan.<ref>{{cite book |last=Goldman |first=Jay R. |title=The Queen of Mathematics: A Historically Motivated Guide to Number Theory |url=https://archive.org/details/queenofmathemati0000gold |publisher=A K Peters |year=1998 |isbn=1-56881-006-7 |publication-place=[[Massachusetts]] |pages=[https://archive.org/details/queenofmathemati0000gold/page/2 2]–3 |language=en |trans-title=Ang Reyna ng Matematika: Isang Gabay Pangkasaysayan ukol sa Teorya ng Bilang |chapter=The Founding Fathers |trans-chapter=Mga Haliging Ama |doi=10.1201/9781439864623 |lccn=94020017 |oclc=30437959 |s2cid=118934517}}</ref> Ang modernong pag-aaral sa teorya ng bilang ay nagsimula kina [[Pierre de Fermat]] at [[Leonhard Euler]], at naging pormal itong sangay dahil sa mga ambag nina [[Carl Friedrich Gauss]] at [[Adrien-Marie Legendre]].<ref>{{cite book |last=Weil |first=André |author-link=André Weil |title=Number Theory: An Approach Through History From Hammurapi to Legendre |publisher=Birkhäuser Boston |year=1983 |isbn=0-8176-3141-0 |pages=2–3 |language=en |trans-title=Teorya ng Bilang: Pagtingin sa Kasaysayan mula kay [Hammurabi] hanggang Legendre |doi=10.1007/978-0-8176-4571-7 |lccn=83011857 |oclc=9576587 |s2cid=117789303}}</ref> Ilan sa mga sikat na mga halimbawa ng problema sa teorya ng bilang ay ang [[Huling Teorema ni Fermat]], na nagsasabing walang tatlong positibong [[buumbilang]] na <math display="inline">a, b, c</math> na magpapatotoo sa [[ekwasyon]]g <math display="inline">a^{n} + b^{n} = c^{n}</math> para sa <math display="inline">n > 2</math>. Una itong ipinahayag noong 1637, ngunit [[Patunay ni Wiles sa Huling Teorema ni Fermat|napatunayan lamang]] ito ni [[Andrew Wiles]] noong 1994 sa pamamagitan ng mga [[iskema (matematika)|iskema]] mula sa [[heometriyang alhebraiko]], gayundin sa [[teorya ng kategorya]] at [[alhebrang homolohikal]].<ref name=":3">{{Cite web |last=Hesselink |first=Wim H. |date=3 Abril 2008 |title=Computer verification of Wiles' proof of Fermat's Last Theorem |trans-title=Beripikasyon sa kompyuter ng patunay ni Wiles sa Huling Teorema ni Fermat |url=http://www.cs.rug.nl/~wim/fermat/wilesEnglish.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618020750/http://www.cs.rug.nl/~wim/fermat/wilesEnglish.html |archive-date=18 Hunyo 2008 |access-date= |website=www.cs.rug.nl |language=en}}</ref> Isa rin sa mga sikat na problema ay ang [[konhetura ni Goldbach]], na nagsasabing lahat ng mga [[tukol]] na buumbilang na higit sa 2 ay ang [[pagdaragdag|suma]] ng dalawang [[pangunahing bilang]]. Una itong ipinahayag noong 1742, at di tulad ng naunang halimbawa, wala pa rin itong malinaw na solusyon.<ref>{{cite book |last=Wang |first=Yuan |title=The Goldbach Conjecture |publisher=[[World Scientific]] |year=2002 |isbn=981-238-159-7 |edition=2 |series=Series in Pure Mathematics |volume=4 |pages=1–18 |language=en |trans-title=Ang Konhetura ni Goldbach |doi=10.1142/5096 |lccn=2003268597 |oclc=51533750 |s2cid=14555830}}</ref> === Heometriya === {{main|Heometriya}} [[File:Triangles (spherical geometry).jpg|thumb|Bagamat parehong [[tatsulok]], magkaiba ang mga [[anggulo]] ng dalawang halimbawa. Saklaw ito ng dalawang magkaibang larangan sa heometriya: [[heometriyang Euclides|Euclides]] at [[heometriyang esperiko|esperiko]].]] Isa sa mga pinakamatandang sangay ng matematika ang [[heometriya]], na nakatuon sa mga [[hugis]], [[linya]], [[bilog]], at [[anggulo]]. Nagmula ito sa pangangailangan sa [[agrimensura]] at [[inhinyera]].<ref name="Straume_2014">{{Cite arXiv|last=Straume|first=Eldar|date=4 Setyembre 2014|title=A Survey of the Development of Geometry up to 1870|class=math.HO|eprint=1409.1140|trans-title=Sarbey sa Pagdebelop ng Heometriya hanggang 1870|language=en}}</ref> Sa heometriya nagsimula ang konsepto ng [[pagpapatunay (matematika)|pagpapatunay]], nang ginamit ito ng mga [[sinaunang Gresya|sinaunang Griyegong]] matematiko upang tukuyin ang mga pahayag na [[Katotohanan|siguradong totoo]]. Sa sistemang ito, hindi sapat ang [[pagsukat]] sa isang bagay; dapat patunayan kung magkapareho sila sa pamamagitan ng paggamit sa mga pahayag na napatunayan na noon. Maaari ring gamitin ang mga likas na pahayag (hal. "walang sulok ang bilog") at mga napagkasunduang mga [[aksoma]]. Ang prosesong ito ay pormal na isinakodigo sa ''[[Mga Elemento ni Euclides|Mga Elemento]]'' ni [[Euclides]] noong {{BKP|300}}.<ref>{{cite book |last=Hartshorne |first=Robin |author-link=Robin Hartshorne |url={{GBurl|id=EJCSL9S6la0C|p=9}} |title=Geometry: Euclid and Beyond |publisher=[[Springer New York]] |year=2000 |isbn=0-387-98650-2 |pages=9–13 |language=en |trans-title=Heometriya: Mula kay Euclides |chapter=Euclid's Geometry |trans-chapter=Heometriya ni Euclides |lccn=99044789 |oclc=42290188 |access-date=}}</ref> Si Euclides din ang nagpasimula sa isang sangay ng heometriya na ipinangalan sa kanya, ang [[heometriyang Euclides]]. Nakatuon ito sa mga hugis na [[Konstruksiyon gamit aguhon|nabuo]] gamit ang mga linya at bilog na nasa [[kalapagang Euclides]] ({{lang-en|Euclidean plane}}) o, sa kaso ng [[tatlong dimensiyon]], sa isang [[espasyong Euclides]].<ref name="Straume_2014" /> Walang nagbago sa pag-aaral sa heometriya hanggang noong ipinakilala ni [[Ren Descartes]] ang sistema ng [[Koordinadong Cartesiano|koordinado]] sa larangan. Imbes na ituring na mga sukat sa isang [[linyang pambilang]] ang mga [[tunay na bilang]], ginawa na itong mga punto sa isang kalapagan sa anyong koordinado na <math display="inline">(x,y)</math>. Dahil rito, nagawang magamit ng mga matematiko ang [[alhebra]] sa pag-aaral, gayundin ang [[kalkulo]] at iba pang mga larangan kalaunan, na nagresulta sa paghati sa heometriya sa dalawang pangunahing sangay: [[heometriyang sintetiko|sintetiko]] o tradisyonal, at [[heometriyang pasuri|pasuri]] o koordinado.<ref>{{cite book |last=Boyer |first=Carl B. |author-link=Carl B. Boyer |title=History of Analytic Geometry |url=https://archive.org/details/historyofanalyti0000boye_v8x5 |publisher=[[Dover Publications]] |year=2004 |isbn=0-486-43832-5 |pages=[https://archive.org/details/historyofanalyti0000boye_v8x5/page/n87 74]–102 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Heometriyang Pasuri |chapter=Fermat and Descartes |trans-chapter=Si Fermat at Descartes |lccn=2004056235 |oclc=56317813 |orig-date=1956}}</ref> Sa heometriyang pasuri mapag-aaralan ang mga [[kurba]], na maipapakita sa isang [[grap ng punsiyon]], na kalauna'y magiging sentro ng pag-aaral ng [[heometriyang deribatibo]]. Mabibigyang-kahulugan din sila gamit ang mga [[ekwasyong pahiwatig]] ({{lang-en|implicit equation}}), madalas mga [[ekwasyong polinomial]]; ito ang pinag-aaralan sa [[heometriyang alhebraiko]]. Naging posible ring pag-aralan dahil sa heometriyang pasuri ang mga espasyong Euclides na higit sa tatlong dimensiyon.<ref name="Straume_2014" /> Nadiskubre ng mga matematiko ang mga [[heometriyang di-Euclides]], na hindi sumusunod sa [[palagay ng pagkaayon]] ({{lang-en|parallel postulate}}). Nagresulta ito sa [[kabalintunaan ni Russell]] at sa mas malawak na [[Mga haligi ng matematika|krisis sa haligi ng matematika]]. Naresolba ito sa pamamagitan ng pagsasagawa ng isang sistematikong kaparaanang aksomatiko, at ipahayag na hindi isang problema sa matematika ang katotohanan ng mga piling aksoma.<ref name="Kleiner_1991">{{cite journal |last=Kleiner |first=Israel |author-link=Israel Kleiner (matematiko) |date=Disyembre 1991 |title=Rigor and Proof in Mathematics: A Historical Perspective |url=https://archive.org/details/sim_mathematics-magazine_1991-12_64_5/page/291 |trans-title=Higpit at Patunay sa Matematika: Isang Pananaw sa Kasaysayan |journal=Mathematics Magazine |language=en |publisher=Taylor & Francis, Ltd. |volume=64 |issue=5 |pages=291–314 |doi=10.1080/0025570X.1991.11977625 |issn=0025-570X |eissn=1930-0980 |jstor=2690647 |lccn=47003192 |mr=1141557 |oclc=1756877 |s2cid=7787171}}</ref> Dahil dito, pinayagan ng kaparaanang aksomatiko na mapag-aralan ang mga heometriyang nagagawa sa pamamagitan ng pagbago sa mga aksoma o sa pagkonsidera sa mga katangian na [[Hindi nagbabago (matematika)|hindi nagbabago]] sa ilalim ng mga partikular na transpormasyon sa [[Espasyo (matematika)|espasyo]].<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=Pebrero 1996 |title=Non-Euclidean geometry |trans-title=Heometriyang di-Euclides |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Non-Euclidean_geometry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106142807/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Non-Euclidean_geometry/ |archive-date=6 Nobyembre 2022 |access-date= |website=MacTuror |publisher=[[University of St. Andrews]] |language=en |publication-place=[[Eskosya]]}}</ref> === Alhebra === {{main|Alhebra}} [[File:Quadratic_formula.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Quadratic_formula.svg|alt=refer to caption|thumb|Ang [[pormulang kwadratiko]], na ginagamit sa alhebra upang hanapin ang mga solusyon sa isang [[ekwasyong kwadratiko]].]] Sa pinakasimpleng kahulugan, [[alhebra]] ang sangay ng matematika na nakatuon sa pagmamanipula sa mga ekwasyon at pormula. Pinasimulan ito nina [[Diofante]] at [[al-Khwarizmi]].{{sfn|Kleiner|2007|loc="History of Classical Algebra" pp. 3–5}} Niresolba ni Diofante ang ilang mga ekwasyon na may mga likas na bilang na hindi tukoy sa pamamagitan ng paghahanap sa mga relasyon hanggang sa makita niya ang solusyon.<ref>{{Cite web |last=Shane |first=David |year=2022 |title=Figurate Numbers: A Historical Survey of an Ancient Mathematics |trans-title=Mga Bilang Pigura: Isang Sarbey sa Kasaysayan ng isang Sinaunang Matematika |url=https://www.methodist.edu/wp-content/uploads/2022/06/mr2018_shane.pdf |access-date= |website=[[Methodist University]] |page=20 |language=en |quote=}}</ref> Samantala, gumawa naman si al-Khwarizmi ng mga sistematikong kaparaanan para baguhin ang mga ekwasyon, tulad halimbawa ng paglipat ng isang bahagi nito papunta sa kabila.<ref>{{Cite web |last1=Overbay |first1=Shawn |last2=Schorer |first2=Jimmy |last3=Conger |first3=Heather |title=Al-Khwarizmi |url=https://www.ms.uky.edu/~carl/ma330/project2/al-khwa21.html |access-date= |website=[[University of Kentucky]]}}</ref> Ang salitang ''alhebra'' ay nagmula sa pamagat ng kanyang aklat, ''[[Al-Jabr]]'', isinulat noong bandang {{KP|820}} sa [[Baghdad]].<ref>{{cite encyclopedia |title=Algebra |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam|Encyclopaedia of Islam Online]] |url=https://referenceworks.brill.com/display/db/ei3o |access-date= |last=Berntjes |first=Sonja |author-link=Sonja Brentjes |edition=3 |language=en |trans-title=Alhebra |issn=1573-3912 |lccn=2007238847 |oclc=56713464}}</ref> Naging isang ganap na sangay ng matematika ang alhebra noong ipinakilala ni [[François Viète]] ang paggamit sa mga [[baryable]] upang kumatawan sa mga di-tukoy na mga halaga. Dahil dito, nagawang mailarawan ng mga matematiko ang mga operasyong gagawin sa mga bilang gamit ng mga [[Pormula (matematika)|pormula]].<ref>{{cite journal |last=Oaks |first=Jeffery A. |year=2018 |title=François Viète's revolution in algebra |trans-title=Ang rebolusyon ni François Viète sa alhebra |url=https://researchoutreach.org/wp-content/uploads/2019/02/Jeffrey-Oaks.pdf |url-status=live |journal=[[Archive for History of Exact Sciences]] |language=en |volume=72 |issue=3 |pages=245–302 |doi=10.1007/s00407-018-0208-0 |issn=0003-9519 |eissn=1432-0657 |lccn=63024699 |oclc=1482042 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108162134/https://researchoutreach.org/wp-content/uploads/2019/02/Jeffrey-Oaks.pdf |archive-date=9 Nobyembre 2022 |access-date= |s2cid=125704699}}</ref> Hanggang noong ika-19 na siglo, limitado lang ang alhebra sa pag-aaral sa mga [[ekwasyong linyar]] (ngayo'y bahagi ng [[alhebrang linyar]]) at polinomial na may [[Ekwasyon|nag-iisang hindi alam na halaga]] (tinatawag noon na mga ''ekwasyong alhebraiko'', bagamat hindi na ngayon ito ginagamit dahil sa pagiging malabo ng naturang salita). Pagsapit ng ika-19 na siglo, nagsimulang gumamit ang mga matematiko ng mga baryable upang kumatawan hindi lang sa mga bilang kundi sa ibang mga matematikal na bagay kagaya ng [[Matris (matematika)|matris]], kung saan madalas tama ang mga operasyon sa [[aritmetika]].{{sfn|Kleiner|2007|loc="History of Linear Algebra" pp. 79–101}} Dahil dito, ipinakilala sa alhebra ang konsepto ng estrakturang alhebraiko, na nagresulta kalaunan sa [[alhebrang basal]] sa pangunguna ni [[Emmy Noether]].<ref>{{cite book |last=Corry |first=Leo |author-link=Leo Corry |url={{GBurl|id=WdGbeyehoCoC|p=247}} |title=Modern Algebra and the Rise of Mathematical Structures |publisher=Birkhäuser Basel |year=2004 |isbn=3-7643-7002-5 |edition=2nd revised |publication-place=[[Alemanya]] |pages=247–252 |language=en |trans-title=Modernong Alhebra at ang Pag-angat ng mga Estrakturang Pangmatematika |chapter=Emmy Noether: Ideals and Structures |trans-chapter=Emmy Noether: Mga Ideya at Estraktura |lccn=2004556211 |oclc=51234417 |access-date=}}</ref> Pinag-aaralan sa [[alhebrang pangkalahatan]] at [[teorya ng kategorya]] ang mga estrakturang alhebraiko bilang mga bagay sa matematika.<ref>{{cite book |last=Riche |first=Jacques |url={{GBurl|id=ZoRN9T1GUVwC|p=3}} |title=Perspectives on Universal Logic |publisher=Polimetrica International Scientific Publisher |year=2007 |isbn=978-88-7699-077-9 |editor1-last=Beziau |editor1-first=J. Y. |publication-place=[[Milano]], [[Italya]] |pages=3–39 |language=en |trans-title=Mga Pananaw sa Pangkalahatang Lohika |chapter=From Universal Algebra to Universal Logic |trans-chapter=Mula Pangkalahatang Alhebra hanggang Pangkalahatang Lohika |oclc=647049731 |access-date= |editor2-last=Costa-Leite |editor2-first=Alexandre}}</ref> Hindi limitado ang teorya ng kategorya sa mga estraktura sa alhebra; magagamit ito sa lahat ng mga estraktura sa matematika. Una itong ipinakilala kasama ng [[alhebrang homolohikal]] upang mapag-aralan sa alhebra ang mga bagay na di-alhebraiko, tulad ng mga [[espasyong topolohikal]]. Nagresulta ito sa pag-aaral na [[topolohiyang alhebraiko]].<ref>{{cite book |last=Krömer |first=Ralph |url={{GBurl|id=41bHxtHxjUAC|pg=PR20}} |title=Tool and Object: A History and Philosophy of Category Theory |publisher=[[Springer Science & Business Media]] |year=2007 |isbn=978-3-7643-7523-2 |series=Science Networks - Historical Studies |volume=32 |publication-place=[[Alemanya]] |pages=xxi–xxv, 1–91 |language=en |trans-title=Kagamitan at Bagay: Kasaysayan at Pilosopiya ng Teorya ng Kategorya |lccn=2007920230 |oclc=85242858 |access-date=}}</ref> === Kalkulo at pagsusuri === {{main|Kalkulo|Pagsusuring matematikal}} [[File:Cauchy sequence illustration.svg|thumb|Ang [[sekwensiyang Cauchy]], na nagpapakita sa mga elemento (mga punto) na papalapit nang papalapit sa isa't-isa sa paglipas ng sekwensiya.]] [[Kalkulo]], sa pinakasimpleng paliwanag, ang pag-aaral sa relasyon ng mga [[baryable]]ng nakadepende sa isa't-isa. Magkahiwalay itong nadebelop noong ika-17 siglo nina [[Isaac Newton]] at [[Gottfried Leibniz]], na nagresulta sa isang [[Kontrobersiya nina Newton at Leibniz sa kalkulo|panandaliang kontrobersiya ukol sa sinong unang nakaimbento sa larangan]].<ref>{{cite book |last=Guicciardini |first=Niccolo |author-link=Niccolò Guicciardini |title=The Oxford Handbook of Newton |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2017 |isbn=978-0-19-993041-8 |editor1-last=Schliesser |editor1-first=Eric |series=Oxford Handbooks |language=en |trans-title=Handbook ng Oxford tungkol kay Newton |chapter=The Newton–Leibniz Calculus Controversy, 1708–1730 |trans-chapter=Ang Kontrobersiya nina Newton at Leibniz sa Kalkulo, 1708-1730 |doi=10.1093/oxfordhb/9780199930418.013.9 |oclc=975829354 |access-date= |editor2-last=Smeenk |editor2-first=Chris |chapter-url=https://core.ac.uk/download/pdf/187993169.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109163253/https://core.ac.uk/download/pdf/187993169.pdf |archive-date=9 Nobyembre 2022 |url-status=live}}</ref> Pinalawak pa ito nang husto sa sumunod na siglo ni [[Leonhard Euler]] na nagpakilala sa konsepto ng [[punsiyon (matematika)|punsiyon]] at sa marami pang iba.<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=Setyembre 1998 |title=Leonhard Euler |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Euler/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109164921/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Euler/ |archive-date=9 Nobyembre 2022 |access-date= |website=MacTutor |publisher=[[University of St Andrews]] |publication-place=[[Eskosya]]}}</ref> Sa kasalukuyan, itinuturing ang kalkulo bilang ang mababang antas ng pag-aaral at [[pagsusuring matematikal]] ang tawag sa mas mataas na pag-aaral sa larangan.<ref>{{Cite web |title=Calculus (Differential and Integral Calculus with Examples) |trans-title=Kalkulo (Kalkulong Deribatibo at Integral na may mga Halimbawa) |url=https://byjus.com/maths/calculus/ |access-date= |website=[[Byju's]] |language=en}}</ref> Nahahati rin ang pagsusuri sa dalawang sangay: [[pagsusuring tunay]], na nakatuon sa pagsusuri sa mga [[tunay na bilang]], at [[pagsusuring komplikado]], na nakatuon naman sa mga [[komplikadong bilang]]. Kaugnay rin sa pagsusuri ang [[pagsusuring pambilang]], na ginagamit madalas sa [[agham pangkompyuter]]. === Matematikang diskreto === {{Main|Matematikang diskreto}} [[File:Markovkate_01.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Markovkate_01.svg|thumb|Ang [[kadenang Markov]], na may dalawang estadong <math display="inline">A</math> at <math>E</math>. Kumakatawan ang mga bilang sa probabilidad ng pagbago ng estado.]] Sa pangkalahatang kahulugan, [[matematikang diskreto]] ang pag-aaral sa mga indibidwal at [[Mabibilang na pangkat|mabibilang]] na mga bagay sa matematika, kagaya ng [[Pangkat (matematika)|pangkat]] ng lahat ng mga [[buumbilang]].<ref>{{cite journal |last=Franklin |first=James |author-link=James Franklin (pilosopo) |date=Hulyo 2017 |title=Discrete and Continuous: A Fundamental Dichotomy in Mathematics |trans-title=Diskreto at Tuluyan: Pundamental na Dikotomiya sa Matematika |url=https://scholarship.claremont.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1334&context=jhm |journal=Journal of Humanistic Mathematics |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=355–378 |doi=10.5642/jhummath.201702.18 |issn=2159-8118 |lccn=2011202231 |oclc=700943261 |access-date= |doi-access=free |s2cid=6945363}}</ref> Dahil diskreto ang mga bagay na pinag-aaralan dito, hindi magagamit ang mga kaparaanan sa [[kalkulo]] at [[Pagsusuring matematikal|pagsusuri]].{{efn|Ginagamit din minsan ang ilang mga konsepto sa pagsusuri, tulad ng mga kaparaanan sa [[pagsusuring komplikado]] para sa paggawa ng [[serye (matematika)|serye]].}} Mahalaga sa sangay na ito ang mga [[algoritmo]], lalo na ang kanilang [[implementasyon]] at [[pagkakomplikado sa pagkompyut]].<ref>{{cite book |last=Maurer |first=Stephen B. |title=Discrete Mathematics in the Schools |publisher=[[American Mathematical Society]] |year=1997 |isbn=0-8218-0448-0 |editor1-last=Rosenstein |editor1-first=Joseph G. |series=DIMACS: Series in Discrete Mathematics and Theoretical Computer Science |volume=36 |pages=121–124 |language=en |trans-title=Matematikang Diskreto sa mga Paaralan |chapter=What is Discrete Mathematics? The Many Answers |trans-chapter=Ano ang Matematikang Diskreto? Mga Mararami Nitong Sagot |doi=10.1090/dimacs/036/13 |issn=1052-1798 |lccn=97023277 |oclc=37141146 |access-date= |editor2-last=Franzblau |editor2-first=Deborah S. |editor3-last=Roberts |editor3-first=Fred S. |editor3-link=Fred S. Roberts |chapter-url={{GBurl|id=EvuQdO3h-DQC|p=121}} |s2cid=67358543}}</ref> Ang [[teorema ng apat na kulay]] at ang [[Konhetura ni Kepler|optimal na pagpapakete sa espero]] ang dalawa sa mga problema sa matematikang diskreto na nalutas pagsapit ng ika-20 siglo.<ref>{{cite book |last=Hales |first=Thomas C. |author-link=Thomas Callister Hales |title=Turing's Legacy |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2014 |isbn=978-1-107-04348-0 |editor-last=Downey |editor-first=Rod |editor-link=Rod Downey |series=Lecture Notes in Logic |volume=42 |pages=260–261 |language=en |trans-title=Legasiya ni Turing |chapter=Turing's Legacy: Developments from Turing's Ideas in Logic |trans-chapter=Legasiya ni Turing: Mga Nadebelop mula sa mga Ideya ni Turing sa Lohika |doi=10.1017/CBO9781107338579.001 |lccn=2014000240 |oclc=867717052 |access-date= |chapter-url={{GBurl|id=fYgaBQAAQBAJ|p=260}} |s2cid=19315498}}</ref> Mahalaga din sa sangay ang [[problemang P o NP]], isa sa mga pinakamahahalagang problemang di pa nalulutas, dahil malaki ang implikasyon ng magiging solusyon nito sa mga problema itinuring na mga [[Pagsusuri sa algoritmo|mahirap makompyut]], na madalas basehan sa modernong [[kriptograpiya]].<ref>{{cite conference|last=Sipser|first=Michael|author-link=Michael Sipser|date=July 1992|title=The History and Status of the P versus NP Question|conference=STOC 1992|pages=603–618|doi=10.1145/129712.129771|s2cid=11678884|trans-title=Ang Kasaysayan at Estado ng Tanong na P o NP|lang=en}}</ref> === Lohika at teorya ng pangkat === {{Main|Lohikang matematikal|Teorya ng pangkat}} [[File:Venn_A_intersect_B.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Venn_A_intersect_B.svg|alt=A blue and pink circle and their intersection labeled|thumb|Ang [[diagramang Venn]], na madalas gamitin bilang representasyon sa mga [[Pangkat (matematika)|pangkat]]. Ipinapakita ng <math display="inline">A \cap B</math> ang [[Salubungan (matematika)|salubungan]] ng pangkat <math>A</math> at <math>B</math>. Sa madaling salita, ipinapakita nito ang lahat ng mga elemento na meron ang dalawang pangkat.]] Bagamat matagal na'ng pinag-aaralan ang [[Lohikang matematikal|lohika]] at [[teorya ng pangkat]], naging pormal itong bahagi ng matematika pagsapit ng dulo ng ika-19 na siglo.<ref>{{cite encyclopedia |title=The Emergence of First-Order Logic |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=https://plato.stanford.edu/entries/logic-firstorder-emergence/ |access-date= |last=Ewald |first=William |date=November 17, 2018 |language=en |trans-title=Ang Pag-usbong ng Lohika ng Unang Antas |issn=1095-5054 |lccn=sn97004494 |oclc=37550526}}</ref> Bago ito, hindi kinokonsiderang mga bagay sa matematika ang mga [[Pangkat (matematika)|pangkat]], at mas ginugrupo naman ang lohika sa [[pilosopiya]], bagamat ginagamit rin ito sa mga pagpapatunay sa matematika.<ref>{{Cite journal |last=Ferreirós |first=José |date=Disyembre 2001 |title=The Road to Modern Logic—An Interpretation |trans-title=Ang Daan patungong Modernong Lohika - Interpretasyon |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/11441/38373/1/The%20road%20to%20modern%20logic.pdf |format=PDF |journal=The Bulletin of Symbolic Logic |language=en |volume=7 |issue=4 |pages=441–484 |doi=10.2307/2687794 |issn=1079-8986 |eissn=1943-5894 |jstor=2687794 |lccn=95652899 |oclc=31616719 |access-date= |hdl=11441/38373 |s2cid=43258676 |archive-date=2 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202133703/https://idus.us.es/bitstream/handle/11441/38373/The%20road%20to%20modern%20logic.pdf?sequence=1 |url-status=dead }}</ref> Bago pag-aralan ni [[Georg Cantor]] ang mga [[walang-hanggang pangkat]], hindi tinatanggap ng mga matematiko ang ideya ng isang koleksyong [[tunay na walang-hanggan]], at mas kumikiling sa ideya ng [[Kawalang hangganan|kawalang-hangganan]] bilang resulta ng walang katapusang [[enumerasyon]]. [[Kontrobersiya sa teorya ni Cantor|Kontrobersiyal]] ang ideyang ito ni Cantor, dahil sa implikasyon na may iba't-ibang laki ang kawalang-hangganan na pinapatunayan ng [[argumentong pahalang ni Cantor]].<ref>{{cite web |date=26 Nobyembre 2013 |editor-last=Wolchover |editor-first=Natalie |editor-link=Natalie Wolchover |title=Dispute over Infinity Divides Mathematicians |trans-title=Hati ang mga Matematiko sa Problema ng Kawalang-Hanggan |url=https://www.quantamagazine.org/to-settle-infinity-question-a-new-law-of-mathematics-20131126/ |access-date= |website=[[Quanta Magazine]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Zhuang |first=Chaohui |title=Wittgenstein's analysis on Cantor's diagonal argument |trans-title=Pagsusuri ni Wittgenstein sa argumentong pahalang ni Cantor |url=https://philarchive.org/archive/ZHUWAO |access-date= |website=[[PhilArchive]] |language=en |format=DOC}}</ref> Sa panahon ding ito natukoy sa maraming sangay ng matematika na may mga bagay sa matematika na hindi sapat ang kahulugan upang masiguro ang [[Kahigpitang matematikal|kahigpitan]].<ref>{{cite book |last=Tanswell |first=Fenner Stanley |title=Mathematical Rigour and Informal Proof |date=2024 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-009-49438-0 |series=Cambridge Elements in the Philosophy of Mathematics |language=en |trans-title=Kahigpitan sa Matematika at Impormal na Patunay |doi=10.1017/9781009325110 |eissn=2399-2883 |issn=2514-3808 |oclc=1418750041}}</ref> Kalaunan, nagresulta ito sa isang krisis sa mga haligi ng matematika.<ref>{{cite web |last1=Avigad |first1=Jeremy |author1-link=Jeremy Avigad |last2=Reck |first2=Erich H. |date=11 Disyembre 2001 |title="Clarifying the nature of the infinite": the development of metamathematics and proof theory |trans-title="Paglilinaw sa kalikasan ng kawalang-hanggan": ang pagdebelop ng metamatematika at teorya ng patunay |url=https://www.andrew.cmu.edu/user/avigad/Papers/infinite.pdf |access-date= |website=[[Carnegie Mellon University]] |language=en}}</ref> Naresolba rin ito kalaunan sa matematika sa pamamagitan ng pagsasagawa sa isang sistematikong kaparaanan ng paggawa ng mga aksoma sa loob ng isang [[Teorya ng pangkat nina Zermelo at Fraenkel|pormalisadong teorya ng pangkat]]. Sa madaling salita, binibigyang-kahulugan ang bawat bagay sa matematika gamit ang pangkat ng lahat na magkakatulad na mga bagay at ang mga katangiang dapat meron ito.<ref name="Warner_2013" /> Halimbawa, sa [[aritmetika ni Peano]], binibigyang-kahulugan ang [[likas na bilang]] sa pahayag na "isang bilang ang [[0 (bilang)|sero]]", "may natatanging susunod ang bawat bilang", "may natatanging nauna ang bawat bilang maliban sa sero", at ibang mga tuntunin.<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Alan G. |url={{GBurl|id=OXfmTHXvRXMC|p=3}} |title=Numbers, Sets and Axioms: The Apparatus of Mathematics |publisher=Cambridge University Press |year=1982 |isbn=978-0-521-28761-6 |pages=3–4 |language=en |trans-title=Bilang, Pangkat, at Aksoma: Mga Aparato ng Matematika |access-date=}}</ref> Nakaayon sa pilosopiya ng [[Pormalismo (pilosopiya ng matematika)|pormalismo]] ni [[David Hilbert]] ang [[Kabasalan (matematika)|kabasalan sa matematika]] mula sa realidad.<ref name="Snapper">{{Cite journal |last=Snapper |first=Ernst |author-link=Ernst Snapper |date=Setyembre 1979 |title=The Three Crises in Mathematics: Logicism, Intuitionism, and Formalism |url=https://archive.org/details/sim_mathematics-magazine_1979-09_52_4/page/n15 |trans-title=Ang Tatlong Krisis sa Matematika: Lohisismo, Intuisiyonismo, at Pormalismo |journal=Mathematics Magazine |language=en |volume=52 |issue=4 |pages=207–216 |doi=10.2307/2689412 |jstor=2689412}}</ref> Nananatiling isang problema sa pilosopiya ang kalikasan ng matematika, bagamat may mga matematikong may opinyon patungkol rito. Dahil dito, kinonsidera ang mga lohika, pangkat, patunay, at iba pa bilang mga bagay sa matematika, upang mabigyan sila ng mga teorema magpapatunayan sa mga ito. Halimbawa, sa [[mga teorema ng di-pagkakumpleto ni Gödel]], sinasabi na sa bawat [[konsistent]] na [[pormalisadong sistema]] na naglalaman ng mga likas na bilang, may mga teorema na totoo (na mapapatunayan sa isang mas malakas na sistema) na hindi mapapatunayan sa sistemang yon.<ref name="Raatikainen_20052">{{cite journal |last=Raatikainen |first=Panu |date=Oktubre 2005 |title=On the Philosophical Relevance of Gödel's Incompleteness Theorems |trans-title=Ukol sa Kaugnayang Pilosopikal ng mga Teorema ng Di-Pagkakumpleto ni Gödel |url=https://www.cairn.info/revue-internationale-de-philosophie-2005-4-page-513.htm |url-status=live |journal=Revue Internationale de Philosophie |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=513–534 |doi=10.3917/rip.234.0513 |jstor=23955909 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221112212555/https://www.cairn.info/revue-internationale-de-philosophie-2005-4-page-513.htm |archive-date=12 Nobyembre 2022 |access-date= |s2cid=52083793}}</ref> === Estadistika at agham pandesisyon === {{Main|Estadistika|Probabilidad}} [[Talaksan:Standard deviation diagram.svg|thumb|[[Distribusyong normal]] na nagpapakita rin sa [[pamantayang paglihis]].]] [[Estadistika]] ang sangay ng matematika na nakatuon sa pagkolekta at pagproseso sa mga [[datos]], gamit ang mga kaparaanang hango sa matematika, lalo sa [[probabilidad]]. Gumagawa ng mga datos ang mga [[estadistiko]] gamit ang naka-random na [[sample]] o [[eksperimento]].<ref>{{cite book |last=Rao |first=C. Radhakrishna |author-link=C. R. Rao |title=Statistics and Truth: Putting Chance to Work |url=https://archive.org/details/statisticstruthp0000raoc |publisher=World Scientific |year=1997 |isbn=981-02-3111-3 |edition=2 |pages=[https://archive.org/details/statisticstruthp0000raoc/page/3 3]–17, 63–70 |language=en |trans-title=Estadistika at Katotohanan: Paglalagay ng Tiyansa sa Gawa |lccn=97010349 |mr=1474730 |oclc=36597731 |orig-date=1989}}</ref> Pinag-aaralan sa [[teorya ng estadistika]] ang [[teorya ng desisyon|mga problema sa pagdedesisyon]] tulad ng pagpapababa ng [[panganib]] ([[inaasahang pagkalugi]]) sa isang gawain. Gumagamit sila ng isang proseso para rito: [[teorya ng pagtataya|pagtatáya]], [[Pagsubok sa hinuhang pang-estadistika|pagsubok]], at [[algoritmo ng pagpili|pagpili sa pinakatama]]. Sa tradisyonal na sangay na ito ng [[estadistikang pangmatematika]], nagagawa ang isang problema sa pagdedesisyon sa pamamagitan ng pagpapababa sa [[punsiyon ng pagkalugi]] o gastos sa ilalim ng ilang partikular na balakid. Halimbawa, madalas na napapababa ng mga sarbey ang gastos sa pagtatáya sa [[medya (matematika)|medya]] ({{lang-en|mean}}) ng populasyon para sa isang partikular na antas ng pagkasigurado ({{lang-en|confidence level}}).<ref name="RaoOpt">{{cite book |last=Rao |first=C. Radhakrishna |author-link=C.R. Rao |title=Mathematical programming in statistics |url=https://archive.org/details/mathematicalprog0000arth |publisher=Wiley |year=1981 |isbn=978-0-471-08073-2 |editor1-last=Arthanari |editor1-first=T.S. |series=Wiley Series in Probability and Mathematical Statistics |location=New York |pages=vii–viii |language=en |trans-title=Pagpoprogramang matematikal sa estadistika |chapter=Foreword |trans-chapter=Panimula |lccn=80021637 |mr=607328 |oclc=6707805 |editor2-last=Dodge |editor2-first=Yadolah |editor2-link=Yadolah Dodge}}</ref> Dahil gamit nito sa [[optimisasyong matematikal|optimisasyon]], madalas na kasama rin ang estadistika sa ibang mga [[teorya ng desisyon|agham pandesisyon]], tulad ng [[pananaliksik pang-operasyon]], [[teorya ng kontrol]], at [[matematikang pang-ekonomika]].{{sfn|Whittle|1994|pp=10–11, 14–18}} === Matematikang komputasyonal === {{Main|Matematikang komputasyonal}} [[Talaksan:Four color world map.svg|thumb|Ang [[teorema ng apat na kulay]] ang unang teoremang [[Pagpapatunay sa tulong ng kompyuter|napatunayan sa tulong ng kompyuter]].<ref>{{Citation |last=Swart |first=Edward Reinier |title=The philosophical implications of the four-color problem |url=http://www.maa.org/programs/maa-awards/writing-awards/the-philosophical-implications-of-the-four-color-problem |periodical=American Mathematical Monthly |volume=87 |issue=9 |pages=697–702 |year=1980 |trans-title=Ang mga implikasyon sa pilosopiya ng problema ng apat na kulay |publisher=Mathematical Association of America |language=en |doi=10.2307/2321855 |jstor=2321855 |mr=0602826}}</ref> Ayon sa teoremang ito, apat na [[kulay]] lang ang kailangan upang kulayan ang [[mapa]] nang walang magkatabing magkaparehong kulay, na ipinapakita nitong [[mapa ng mundo]].]] [[Matematikang komputasyonal]] ang pag-aaral ng mga problema sa matematika na madalas malaki masyado para makompyut ng mga tao.<ref>{{cite conference|title=Grand Challenges, High Performance Computing, and Computational Science|last1=Johnson|first1=Gary M.|last2=Cavallini|first2=John S.|conference=Singapore Supercomputing Conference 1990|date=Setyembre 1991|page=28|lccn=91018998|publisher=World Scientific|editor1-first=Kang Hoh|editor1-last=Phua|editor2-first=Kia Fock|editor2-last=Loe|url={{GBurl|id=jYNIDwAAQBAJ|p=28}}|access-date=|trans-title=Mga Dakilang Hamon, Kompyuting na High Performance, at Agham Komputasyonal|lang=en}}</ref> Pinag-aaralan sa [[pagsusuring pambilang]] ang mga kaparaanang para sa mga problema sa [[Pagsusuring matematikal|pagsusuri]] gamit ang [[pagsusuring punsiyonal]] at [[teorya ng pagtatáya.|teorya ng pagtatáya]].<ref>{{cite book |last=Trefethen |first=Lloyd N. |author-link=Lloyd N. Trefethen |url=http://people.maths.ox.ac.uk/trefethen/NAessay.pdf |title=The Princeton Companion to Mathematics |publisher=[[Princeton University Press]] |year=2008 |isbn=978-0-691-11880-2 |editor1-last=Gowers |editor1-first=Timothy |editor1-link=Timothy Gowers |pages=604–615 |language=en |trans-title=Ang Katulong ng Princeton sa Matematika |chapter=Numerical Analysis |trans-chapter=Pagsusuring Pambilang |lccn=2008020450 |mr=2467561 |oclc=227205932 |access-date= |editor2-last=Barrow-Green |editor2-first=June |editor2-link=June Barrow-Green |editor3-last=Leader |editor3-first=Imre |editor3-link=Imre Leader |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307054158/http://people.maths.ox.ac.uk/trefethen/NAessay.pdf |archive-date=7 Marso 2023 |url-status=live}}</ref> Nakatuon ito sa [[pagtatáya]] at pagdidiskreto na may pokus sa mga [[Pagra-round|error sa pag-round]]. Ginagamitan madalas ang mga ito ng [[kompyuter]] o [[superkompyuter]] upang makagawa ng mga patunay. == Kaugnayan == === Sobra-sobrang pagkamabisa === {{Tingnan din|The Unreasonable Effectiveness of Mathematics in the Natural Sciences}} Ang sobra-sobrang pagkamabisa ng matematika sa ibang mga larangan, na unang napansin ni [[Eugene Wigner]], ay isang penomenang kung saan maraming teorya sa matematika, kahit maging mga teorya sa purong sangay nito, ay nakahanap ng gamit labas sa mga layunin nito.<ref name="wigner1960">{{cite journal |last=Wigner |first=Eugene |author-link=Eugene Wigner |year=1960 |title=The Unreasonable Effectiveness of Mathematics in the Natural Sciences |trans-title=Ang Sobra-sobrang Pagkamabisa ng Matematika sa mga Likas na Agham |url=https://math.dartmouth.edu/~matc/MathDrama/reading/Wigner.html |url-status=live |journal=[[Communications on Pure and Applied Mathematics]] |language=en |volume=13 |issue=1 |pages=1–14 |bibcode=1960CPAM...13....1W |doi=10.1002/cpa.3160130102 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110228152633/http://www.dartmouth.edu/~matc/MathDrama/reading/Wigner.html |archive-date=28 Pebrero 2011 |s2cid=6112252 |df=}}</ref> May mga teorya kasi na nagawa bago lumitaw ang teknolohiyang makakagamit nito.<ref>{{cite journal |last=Sarukkai |first=Sundar |date=10 Pebrero 2005 |title=Revisiting the 'unreasonable effectiveness' of mathematics |trans-title=Pagbisita muli sa 'sobra-sobrang pagkamabisa' ng matematika |journal=Current Science |language=en |volume=88 |issue=3 |pages=415–423 |jstor=24110208}}</ref> Halimbawa nito ang [[Pagsasalik sa buumbilang|pangunahing pagsasalik]] ({{lang-en|prime factorization}}) sa mga likas na bilang, na unang nadiskubre 2,000 taon na ang nakararaan at nagamit lang sa praktikal na paraan nang maimbento ang [[kriptosistemang RSA]] para sa seguridad sa [[internet]].<ref name=":2">{{cite book |last=Wagstaff |first=Samuel S. Jr. |title=Computational Cryptography, Algorithmic Aspects of Cryptography, A Tribute to AKL |publisher=Cambridge University Press |year=2021 |editor1-last=Bos |editor1-first=Joppe W. |series=London Mathematical Society Lecture Notes Series 469 |pages=41–77 |language=en |trans-title=Kriptograpiyang Komputasyonal, Mga Aspeto ng Algoritmo ng Kriptograpiya, isang Pagpupugay kay AKL |chapter=History of Integer Factoring |trans-chapter=Kasaysayan ng Pagsasalik sa Buumbilang |access-date= |editor2-last=Stam |editor2-first=Martijn |chapter-url=https://www.cs.purdue.edu/homes/ssw/chapter3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120155733/https://www.cs.purdue.edu/homes/ssw/chapter3.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2022 |url-status=live}}</ref> Noong ika-19 na siglo, dumating kalaunan ang heometriya sa punto na natuklasan ng mga matematiko ang mga [[heometriyang di-Euclides]], mga dimensiyon na higit sa tatlo, at mga [[manipoldo]]. Sa puntong ito ng kasaysayan, wala itong direktang gamit sa pisikal na realidad, hanggang noong nadebelop ni Albert Einstein ang kanyang teorya ng relatibidad na gumagamit sa tatlong konseptong ito; isang espasyong di-Euclides ang [[espasyo-panahon]] na inilarawan sa [[Teorya ng natatanging relatibidad|natatanging relatibidad]] na may apat na dimensiyon, at ang espasyo-panahon naman ng [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|pangkalahatang relatibidad]] ay isang nakakurbang manipoldo na may apat na dimensiyon.<ref>{{cite web |last=Mukunth |first=Vasudevan |date=10 Setyembre 2015 |title=Beyond the Surface of Einstein's Relativity Lay a Chimerical Geometry |trans-title=Lagpas sa Nakikita sa Relatibidad ni Einstein ay ang Mala-kimerang Heometriya |url=https://thewire.in/science/beyond-the-surface-of-einsteins-relativity-lay-a-chimerical-geometry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120191206/https://thewire.in/science/beyond-the-surface-of-einsteins-relativity-lay-a-chimerical-geometry |archive-date=20 Nobyembre 2022 |access-date= |website=The Wire |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wilson |first1=Edwin B. |last2=Lewis |first2=Gilbert N. |date=Nobyembre 1912 |title=The Space-Time Manifold of Relativity. The Non-Euclidean Geometry of Mechanics and Electromagnetics |trans-title=Ang Manipoldo ng Espasyo-panahon ng Relatibidad. Ang Heometriyang di-Euclides ng Mekanika at Elektromagnetika |journal=Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences |language=en |volume=48 |issue=11 |pages=389–507 |doi=10.2307/20022840 |jstor=20022840}}</ref> Sa [[pisika]] naman, ginagamit ang matematika upang makagawa ng mga hinuha ukol sa mga posibleng partikulo na meron sa kalikasan. Halimbawa nito ang pagkadiskubre sa [[positron]] at [[Omega baryon|baryon]], na unang nailarawan sa teoryang matematikal bago natuklasan ang mga ito sa mga sumunod na taon sa pamamagitan ng mga eksperimento.<ref>{{cite journal |last=Hanson |first=Norwood Russell |author-link=Norwood Russell Hanson |date=Nobyembre 1961 |title=Discovering the Positron (I) |trans-title=Pagtuklas sa Positron (I) |journal=The British Journal for the Philosophy of Science |language=en |publisher=The University of Chicago Press |volume=12 |issue=47 |pages=194–214 |doi=10.1093/bjps/xiii.49.54 |jstor=685207}}</ref><ref>{{cite journal |last=Ginammi |first=Michele |date=Pebrero 2016 |title=Avoiding reification: Heuristic effectiveness of mathematics and the prediction of the Ω^– particle |trans-title=Pag-iwas sa pagtatama: Heuristikong pagkamabisa ng matematika at ang prediskyon sa partikulong Ω^– |journal=Studies in History and Philosophy of Science Part B: Studies in History and Philosophy of Modern Physics |language=en |volume=53 |pages=20–27 |bibcode=2016SHPMP..53...20G |doi=10.1016/j.shpsb.2015.12.001}}</ref> === Mga agham === Ginagamit madalas ang matematika sa [[agham]] sa [[Modelong pangmatematika|pagmomodelo]] ng mga penomena upang makagawa ng mga prediksiyon base sa mga eksperimental na batas.<ref>{{cite book |last1=Bellomo |first1=Nicola |url={{GBurl|id=pJAvWaRYo3UC}} |title=Modelling Mathematical Methods and Scientific Computation |last2=Preziosi |first2=Luigi |date=22 Disyembre 1994 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-8493-8331-1 |series=Mathematical Modeling |volume=1 |page=1 |language=en |trans-title=Mga Kaparaanan sa Pagmomodelong Matematikal at Komputasyong Maagham |access-date=}}</ref> Matuturing na nakadepende lamang ang katumpakan ng mga prediksiyong ito sa kakayahan ng modelo dahil sa kalayaan ng katotohanan sa matematika mula sa kahit anong mga pag-eeksperimento.<ref>{{cite journal |last=Hennig |first=Christian |year=2010 |title=Mathematical Models and Reality: A Constructivist Perspective |trans-title=Mga Modelong Matematikal at Realidad: Isang Konstruktibismong Pananaw |url=https://www.researchgate.net/publication/225691477 |journal=Foundations of Science |language=en |volume=15 |pages=29–48 |doi=10.1007/s10699-009-9167-x |access-date= |s2cid=6229200}}</ref> Dahil dito, masasabing mali ang modelong ginagamit kung mali ang prediksiyon, imbes na mali ang mismong konseptong matematikal.<ref>{{cite journal |last1=Frigg |first1=Roman |author-link=Roman Frigg |last2=Hartmann |first2=Stephan |author2-link=Stephan Hartmann |date=4 Pebrero 2020 |title=Models in Science |trans-title=Mga Modelo sa Agham |url=https://seop.illc.uva.nl/entries/models-science/ |url-status=live |journal= |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117162412/https://seop.illc.uva.nl/entries/models-science/ |archive-date=17 Nobyembre 2022 |access-date= |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> Halimbawa, [[Pagkumpirma sa pangkalahatang relatibidad|maipapaliwanag]] lamang ang [[apside|perihelyon]] ng [[Merkuryo]] sa [[pangkalahatang relatibidad]] ni [[Albert Einstein]], na pumalit sa [[Batas ng unibersal na grabitasyon ni Newton|naunang batas]] sa [[grabidad]] ni [[Isaac Newton]].<ref>{{cite book |last=Stewart |first=Ian |author-link=Ian Stewart (matematiko) |title=The Map and the Territory: Exploring the Foundations of Science, Thought and Reality |publisher=Springer |year=2018 |isbn=978-3-319-72478-2 |editor1-last=Wuppuluri |editor1-first=Shyam |series=The Frontiers Collection |pages=345–356 |language=en |trans-title=Ang Mapa at ang Teritoryo: Paglalakbay sa mga Haligi ng Agham, Kaisipan, at Realidad |chapter=Mathematics, Maps, and Models |trans-chapter=Matematika, Mapa, at Modelo |doi=10.1007/978-3-319-72478-2_18 |access-date= |editor2-last=Doria |editor2-first=Francisco Antonio |chapter-url={{GBurl|id=mRBMDwAAQBAJ|p=345}}}}</ref> ==== Matematikang puro at nalalapat ==== {{Main|Matematikang puro|Matematikang nalalapat}} [[Talaksan:Euclid.jpg|thumb|Isang bahagi ng [[Paaralan ng Atenas|''Paaralan ng Atenas'']] ni [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]], na nagpapakita kay [[Euclides]] o [[Arkimedes]], na gumuguhit sa isang maliit na pisara.]] Hanggang noong ika-19 na siglo, nakaangkla ang pag-aaral sa matematika dahil sa pangangailangan ng [[teknolohiya]] at agham; walang malinaw na pagkakaiba ang [[matematikang puro]] at [[Matematikang nalalapat|nalalapat]].<ref name="Ferreirós_2007">{{cite book |last=Ferreirós |first=J. |title=The Shaping of Arithmetic after C.F. Gauss's Disquisitiones Arithmeticae |publisher=Springer Science & Business Media |year=2007 |isbn=978-3-540-34720-0 |editor1-last=Goldstein |editor1-first=Catherine |editor1-link=Catherine Goldstein |pages=235–268 |language=en |trans-title=Ang Paghuhulma sa Aritmetika matapos ang Disquisitiones ARithmeticae ni C.F. Gauss |chapter=Ό Θεὸς Άριθμητίζει: The Rise of Pure Mathematics as Arithmetic with Gauss |trans-chapter=Ό Θεὸς Άριθμητίζει: Ang Pag-angat ng Matematikang Puro bilang Aritmetika ni Gauss |editor2-last=Schappacher |editor2-first=Norbert |editor3-last=Schwermer |editor3-first=Joachim |chapter-url={{GBurl|id=IUFTcOsMTysC|p=235}}}}</ref> Halimbawa, ipinakilala ang mga [[likas na bilang]] at [[aritmetika]] dahil sa pangangailangan ng [[pagbibilang]], at [[heometriya]] naman ang resulta ng [[agrimensura]], [[arkitektura]], at [[astronomiya]]. Naipaliwanag ang paggalaw ng mga [[planeta]] pagsapit ng pag-usbong ng [[kalkulo]]. Sa panahong ito, tipikal na siyentipiko rin ang mga matematiko, at kabaligtaran.<ref>{{cite journal |last=Kuhn |first=Thomas S. |author-link=Thomas Kuhn |year=1976 |title=Mathematical vs. Experimental Traditions in the Development of Physical Science |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-interdisciplinary-history_summer-1976_7_1/page/1 |trans-title=Matematikal vs. Eksperimental na Tradisyon sa Pagdebelop ng Pisikal na Agham |journal=The Journal of Interdisciplinary History |language=en |publisher=The MIT Press |volume=7 |issue=1 |pages=1–31 |doi=10.2307/202372 |jstor=202372}}</ref> Gayunpaman, sa [[sinaunang Gresya]], may hiwalay na pag-aaral para sa matematikang puro.<ref>{{cite book |last=Asper |first=Markus |title=The Oxford Handbook of the History of Mathematics |publisher=OUP Oxford |year=2009 |isbn=978-0-19-921312-2 |editor1-last=Robson |editor1-first=Eleanor |series=Oxford Handbooks in Mathematics |pages=107–132 |language=en |trans-title=Ang Handbook ng Oxford sa Kasaysayn ng Matematika |chapter=The two cultures of mathematics in ancient Greece |trans-chapter=Ang dalawang kultura ng matematika sa sinaunang Gresya |access-date= |editor2-last=Stedall |editor2-first=Jacqueline |chapter-url={{GBurl|id=xZMSDAAAQBAJ|p=107}}}}</ref> Walang gamit labas sa matematika ang [[pagsasalik sa buumbilang]] ({{lang-en|integer factorization}}), na unang inimbestigahan ni [[Euclides]] noong {{BKP|300|link=y}}, hanggang noong naimbento ang [[RSA (kriptosistema)|kriptosistemang RSA]] na ginagamit ngayon sa mga [[network ng kompyuter]].<ref name=":2" /> Noong ika-19 na siglo, nagsimulang mag-imbestiga nang malaliman ang mga matematiko tulad nina [[Karl Weierstrass]] at [[Richard Dedekind]] sa mga problema ng matematika.<ref name="Ferreirós_2007" /> Nahati ang matematika bilang resulta nito, sa dalawang sangay na puro at nalalapat. Bagamat magkahiwalay, madalas na walang malinaw na hangganan ang dalawang sangay na ito. Matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], mabilis na umusad ang pagdebelop sa matematikang nalalapat sa [[Estados Unidos]] at ibang lugar. Marami sa mga teoryang nadebelop para magamit ay resulta ng interes ng mga matematikong purista, na kalaunan ay nakahanap din ng gamit labas sa matematika.<ref>{{cite book |last=Silver |first=Daniel S. |title=The Best Writing on Mathematics, 2016 |publisher=Princeton University Press |year=2017 |isbn=978-0-691-17529-4 |editor1-last=Pitici |editor1-first=Mircea |pages=17–26 |language=en |trans-title=Ang mga Pinakamagagandang Kasulatan sa Matematika, 2016 |chapter=In Defense of Pure Mathematics |trans-chapter=Depensa sa Matematikang Puro |access-date= |chapter-url={{GBurl|id=RXGYDwAAQBAJ|p=17}}}}</ref> ==== Pisika ==== {{main|Kaugnayan ng matematika at pisika}} [[File:PenduloTmg.gif|thumb|Mailalarawan gamit matematika ang paggalaw ng isang [[pendulo]]. Dito, makikita ang mga puwersang nakakaapekto sa galaw nito: ang [[tensyon (pisika)|tensyon]] (<math display="inline">T</math>) at ang puwersang dulot ng [[grabidad]] (<math display="inline">g</math>) at [[masa]] (<math display="inline">m</math>), gayundin ang [[anggulo]] mula sa [[ekwilibriyo]] (<math display="inline">\theta</math>).]] Itinuturing ang matematika bilang isang mahalagang kagamitan sa [[pisika]], at kabaligtaran.<ref>{{cite journal |last1=Uhden |first1=Olaf |last2=Karam |first2=Ricardo |last3=Pietrocola |first3=Maurício |last4=Pospiech |first4=Gesche |date=20 Oktubre 2011 |title=Modelling Mathematical Reasoning in Physics Education |trans-title=Pagmomodelo sa Pagdadahilang Matematikal sa Pagtuturo ng Pisika |journal=Science & Education |language=en |volume=21 |issue=4 |pages=485–506 |bibcode=2012Sc&Ed..21..485U |doi=10.1007/s11191-011-9396-6 |s2cid=122869677}}</ref> Sa ''[[Pisika (Aristoteles)|Pisika]]'', inilarawan ni [[Aristoteles]] ang pagkakaiba ng dalawang larangan.<ref>{{cite book |last1=Lear |first1=Jonathan |url=https://archive.org/details/aristotledesiret0000lear/page/232 |title=Aristotle: the desire to understand |date=1990 |publisher=Cambridge Univ. Press |isbn=9780521347624 |edition= |location=[[Cambridge]], [[Reyno Unido]] |page=232 |language=en |trans-title=Aristoteles: ang kagustuhang maintindihan}}</ref> Ang pananaw na wika ng [[kalikasan]] ang matematika ay unang ipinahayag ng [[Pitagorasismo]], na nagsasabing "lahat ay bilang" at "bilang ang hari ng mundo".<ref>{{cite web |last=Al-Rasasi |first=Ibrahim |date=21 Hunyo 2004 |title=All is number |trans-title=Lahat ay bilang |url=http://faculty.kfupm.edu.sa/math/irasasi/Allisnumber.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228132248/http://faculty.kfupm.edu.sa/math/irasasi/Allisnumber.pdf |archive-date=28 Disyembre 2014 |access-date= |publisher=King Fahd University of Petroleum and Minerals |language=en}}</ref> Sang-ayon si [[Galileo Galilei]] sa pananaw na ito, na nagsabi na isinulat sa wika ng matematika ang aklat ng kalikasan.<ref>{{cite book |author=Aharon Kantorovich |url=https://books.google.com/books?id=vMFc43w0FfEC&pg=PA59 |title=Scientific Discovery: Logic and Tinkering |date=1 July 1993 |publisher=SUNY Press |isbn=978-0-7914-1478-1 |pages=59 |language=en |trans-title=Maagham na Pagtuklas: Lohika at Pagbubutingting}}</ref> ==== Kompyuting ==== {{Tingnan din|Teoretikal na agham pangkompyuter|Matematikang komputasyonal}} [[File:Two-dimensional visualization of Hamming distance.jpg|thumb|Isang pagpapakita sa [[distansiyang Hamming]], isang mahalagang panukat sa [[teorya ng kodigo]].]] Malapit ang kaugnayan ng larangan ng kompyuting sa matematika. Kinokonsidera ang [[teoretikal na agham pangkompyuter]] bilang isang sangay ng matematika.<ref>{{Cite web |title=Theoretical Computer Science |trans-title=Teoretikal na Agham Pangkompyuter |url=https://math.mit.edu/research/applied/comp-science-theory.html |access-date= |website=math.mit.edu |language=en}}</ref> Ginagamit naman sa [[matematikang komputasyonal]] ang mga sangay ng matematika, kagaya ng aritmetika, sa [[kriptograpiya]] at [[teorya ng kodigo]]. Ginagamit din sa [[agham pangkompyuter]] ang [[matematikang diskreto]] para sa larangan nito tulad ng mga [[Teorya ng komputasyonal na komplehidad|teorya ng pagkakomplikado]], [[teorya ng impormasyon|impormasyon]], at [[teorya ng grap|grap]]. Sa pagsapit ng paggamit sa mga malalakas na [[kompyuter]] at [[superkompyuter]], nagsimula ring gamitin ng mga matematiko ang mga ito upang tulungan sila sa pagpapatunay sa mga teoryang mahirap patunayan nang mano-mano. Isa sa mga mahahalagang napatunayan na teorya gamit nito ay ang [[konhetura ni Kepler]] ukol sa [[pagpapakete sa isang espero]] ({{lang-en|sphere packing}}), na napatunayan noong 1998, at kalauna'y nakumpirma noong dekada 2010s.<ref>{{cite journal |last1=Hales |first1=Thomas |last2=Adams |first2=Mark |last3=Bauer |first3=Gertrud |last4=Dang |first4=Tat Dat |last5=Harrison |first5=John |last6=Hoang |first6=Le Truong |last7=Kaliszyk |first7=Cezary |last8=Magron |first8=Victor |last9=Mclaughlin |first9=Sean |last10=Nguyen |first10=Tat Thang |last11=Nguyen |first11=Quang Truong |date=2017 |title=A Formal Proof of the Kepler Conjecture |trans-title=Pormal na Patunay sa Konhetura ni Kepler |url=https://www.cambridge.org/core/journals/forum-of-mathematics-pi/article/formal-proof-of-the-kepler-conjecture/78FBD5E1A3D1BCCB8E0D5B0C463C9FBC |url-status=live |journal=Forum of Mathematics, Pi |language=en |volume=5 |page=e2 |doi=10.1017/fmp.2017.1 |issn=2050-5086 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204053232/https://www.cambridge.org/core/journals/forum-of-mathematics-pi/article/formal-proof-of-the-kepler-conjecture/78FBD5E1A3D1BCCB8E0D5B0C463C9FBC |archive-date=4 Disyembre 2020 |access-date= |hdl-access=free |last12=Nipkow |first12=Tobias |last13=Obua |first13=Steven |last14=Pleso |first14=Joseph |last15=Rute |first15=Jason |last16=Solovyev |first16=Alexey |last17=Ta |first17=Thi Hoai An |last18=Tran |first18=Nam Trung |last19=Trieu |first19=Thi Diep |last20=Urban |first20=Josef |last21=Vu |first21=Ky |last22=Zumkeller |first22=Roland |s2cid=216912822 |hdl=2066/176365}}</ref> ==== Biolohiya at kimika ==== {{main|Matematikang pangbiolohiya|Matematikang pangkimika}} [[File:Giant Pufferfish skin pattern detail.jpg|thumb|Maipapaliwanag sa matematika ang mga pattern sa balat ng mga hayop katulad nitong [[isdang globo]]; isa itong [[pattern na Turing]] na mamomodelo gamit ang isang [[sistemang reaksyon-dipyusyon]].]] Ginagamit sa [[biolohiya]] ang [[probabilidad]] sa mga larangan kagaya ng [[ekolohiya]] at [[neurosiyensiya]].<ref name=":22">{{Cite book |last=Millstein |first=Roberta |author-link=Roberta Millstein |title=The Oxford Handbook of Probability and Philosophy |date=8 Setyembre 2016 |editor-last=Hájek |editor-first=Alan |pages=601–622 |language=en |trans-title=Ang Handbook ng Oxford sa Probabilidad at Pilosopiya |chapter=Probability in Biology: The Case of Fitness |trans-chapter=Probabilidad sa Biolohiya: Ang Kaso sa Kakayahan |doi=10.1093/oxfordhb/9780199607617.013.27 |access-date= |editor-last2=Hitchcock |editor-first2=Christopher |chapter-url=http://philsci-archive.pitt.edu/10901/1/Millstein-fitness-v2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307054456/http://philsci-archive.pitt.edu/10901/1/Millstein-fitness-v2.pdf |archive-date=7 Marso 2023 |url-status=live}}</ref> Madalas rin itong ginagamit sa mga usapin ukol sa [[Kakayahan (biolohiya)|kakayahang ebolusyonal]] ({{lang-en|evolutionary fitness}}).<ref name=":22" /> Ginagamit sa ekolohiya ang pagmomodelo upang mailarawan ang [[dinamika ng populasyon]],<ref name=":22" /> pag-aralan ang mga [[ekosistema]] at ang sistema ng nakakain-kinakain ({{lang-en|predator-prey}}), pagsukat sa [[polusyon]],{{Sfn|Bouleau|1999|pp=282–283}} at makakuhang datos ukol sa [[pagbabago ng klima]].{{Sfn|Bouleau|1999|p=285}} Mailalarawan sa matematika ang dinamika ng populasyon gamit ang ilang mga ekwasyong deribatibo, kagaya ng [[mga ekwasyong Lotka-Volterra]].<ref>{{Cite web |date=5 Enero 2022 |title=1.4: The Lotka-Volterra Predator-Prey Model |trans-title=1.4: Ang Modelo ng Kumakain-Kinakain ni Lotka-Volterra |url=https://math.libretexts.org/Bookshelves/Applied_Mathematics/Mathematical_Biology_(Chasnov)/01%3A_Population_Dynamics/1.04%3A_The_Lotka-Volterra_Predator-Prey_Model |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229204111/https://math.libretexts.org/Bookshelves/Applied_Mathematics/Mathematical_Biology_(Chasnov)/01:_Population_Dynamics/1.04:_The_Lotka-Volterra_Predator-Prey_Model |archive-date=29 Disyembre 2022 |access-date= |website=Mathematics LibreTexts |language=en}}</ref> Ginagamit naman sa [[pagsubok sa hinuhang pang-estadistika]] ang mga datos na nakukuha mula sa mga [[pagsubok klinikal]] upang malaman kung epektibo ba ang mga bagong [[Medisina|gamot]].<ref>{{Cite journal |last=Salsburg |first=David |date=17 Agosto 1992 |title=Commentary |trans-title=Komentaryo |url=https://www.dfcm.utoronto.ca/sites/default/files/inline-files/salsburg_1.pdf |journal=The Use of Statistical Methods in the Analysis of Clinical Studies |language=en |volume=46 |pages=17}}</ref> Simula noong ika-20 siglo, nagsimulang gamitin sa [[kimika]] ang mga [[kompyuter]] upang imodelo ang mga [[molekula]] sa [[tatlong dimensiyon]].<ref>{{Cite book |author=National Research Council |author-link= |url=https://nap.nationalacademies.org/read/10633/chapter/8 |title=Beyond the Molecular Frontier: Challenges for Chemistry and Chemical Engineering |publisher=NAP.edu |year=2003 |isbn=978-0-309-16839-7 |pages=71–73 |language=en |trans-title=Lagpas sa Hinaharap ng Molekula: Mga Hamon sa Kimika at Inhinyerang Pangkimika |chapter=8 |doi=10.17226/10633 |pmid=25032300}}</ref> ==== Agham pandaigdig ==== {{main|Heomatematika}} [[Image:Earth gravity.png|thumb|Ang tindi ng paglihis sa pamantayang [[grabidad]] ng [[Daigdig]]; mas matindi ang mas pula. Sobra-sobra ang pagpapakita sa halimbawang ito upang makita ang pagkakaiba; sa katunayan, masyadong itong maliit upang maramdaman ng mga tao ang epekto.]] Ginagamit ang matematika sa [[heograpiya]] at [[heolohiya]], lalo na sa mga larangan ng [[heolohiyang estraktural]] at [[klimatolohiya]] upang makagawa ng mga modelong ginagamit sa prediksyon sa mga [[sakuna]] sa hinaharap kagaya ng mga [[bagyo]]. Ganito rin ang kaso sa mga larangan ng [[meteorolohiya]], [[oseanograpiya]], at [[agham pamplaneta]].<ref>{{Cite web |title=Using Mathematical Models to Investigate Planetary Habitability |trans-title=Paggamit sa mga Modelong Matematikal upang Maimbestigahan ang Antas ng Pagiging Tirahan ng mga Planeta |url=https://icp.giss.nasa.gov/education/modules/eccm/eccm_student_3.pdf |access-date= |website=[[NASA]] |language=en}}</ref> ==== Agham panlipunan ==== {{Main|Matematikang pang-ekonomika|Dinamikang pangkasaysayan}} [[File:Supply-demand-equilibrium.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Supply-demand-equilibrium.svg|thumb|Isang grap na nagpapakita sa interaksyon sa pagitan ng [[suplay at kailangan]].]] Malawak ang paggamit sa [[estadistika]] at [[probabilidad]], gayunin sa mga ekwasyong deribatibo, sa mga [[agham panlipunan]], kagaya ng sa [[lingguwistika]], [[ekonomika]], [[sosyolohiya]], at [[sikolohiya]]. Mahalagang konsepto sa [[matematikang pang-ekonomika]] ang ideya ng isang rasyonal na indibidwal na aktor, ang ''[[homo economicus]]'' ({{Literal na pagsasalin|tao ng ekonomiya}}).<ref name=":32">{{Cite book |last=Zak |first=Paul J. |url={{GBurl|id=6QrvmNo2qD4C|p=158}} |title=Moral Markets: The Critical Role of Values in the Economy |date=2010 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-3736-6 |page=158 |language=en |trans-title=Mga Merkadong Moral: Ang Kritikal na Gampanin ng mga Halaga sa Ekonomiya |access-date=}}</ref> Sa modelong ito, palaging susundin ng indibidwal [[Teorya ng rasyonal na pagpili|ang kanyang interes]] at isesentro ang lahat ng mga gagawin niyang pagpili gamit ang [[perpektong impormasyon]].<ref>{{cite book |last1=Levin |first1=Jonathan |url=https://web.stanford.edu/~jdlevin/Econ%20202/Choice%20Theory.pdf |title=Introduction to Choice Theory |last2=Milgrom |first2=Paul |date=Setyembre 2004 |language=en |trans-title=Panimula sa Teorya ng Pagpili}}</ref> Sa ganitong pananaw napapadali ang paggamit ng matematika sa ekonomika. Maaaring mamodelo sa tulong nito ang mga mekanismong nagpapaandar sa ekonomiya. Hindi lahat ng mga ekonomista ay sang-ayon sa ideya ng ''homo economicus''. Simula noong ika-20 siglo, nagkaroon ng mga adhikain sa larangan upang mailarawan ang mga kilusan sa [[kasaysayan]] sa anyong matematikal. Noong 1922, ipinahayag ni [[Nikolai Kondratiev]] ang kanyang konsepto ng mga [[Alon ni Kondratiev|siklong ipinangalan sa kanya]], na nagpapaliwanag sa mga panahon ng pag-usad ng ekonomiya at ang mga krisis.<ref>{{Cite web |title=Kondratiev, Nikolai Dmitrievich {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/kondratiev-nikolai-dmitrievich |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160701224009/http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3404100667.html |archive-date=1 Hulyo 2016 |access-date= |website=www.encyclopedia.com |language=en}}</ref> Sa pagtatapos ng nakaraang siglo, nagsimulang gamitin ng mga matematiko ang matematika sa [[heopolitika]]. Noong dekada 1990s, dinebelop ni [[Peter Turchin]] ang [[kliodinamika]].<ref name=":4">{{Cite web |title=Cliodynamics: a science for predicting the future |trans-title=Kliodinamika: ang agham para sa prediksyon sa hinaharap |url=https://www.zdnet.com/article/cliodynamics-a-science-for-predicting-the-future/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229204104/https://www.zdnet.com/article/cliodynamics-a-science-for-predicting-the-future/ |archive-date=29 Disyembre 2022 |access-date= |website=ZDNET |language=en}}</ref> Hindi sa lahat ng pagkakataon ay magagamit ang matematika sa larangan. Sa kanilang kontrobersyal na aklat na ''[[Fashionable Nonsense]]'' (1997), kumontra sina [[Alan Sokal]] at [[Jean Bricmont]] sa abusadong paggamit ng mga terminolohiya sa agham, lalo na sa matematika at pisika, sa agham panlipunan.<ref>{{cite book |last=Sokal |first=Alan |author-link=Alan Sokal |url=https://archive.org/details/fashionablenonse00soka |title=Fashionable Nonsense |author2=Jean Bricmont |author2-link=Jean Bricmont |publisher=Picador |year=1998 |isbn=978-0-312-19545-8 |location=New York |language=en |trans-title=Marangyang Kalokohan |oclc=39605994}}</ref> Gumagamit ng matematika ang pag-aaral sa mga sistemang komplikado. Gayunpaman, nananatili pa ring kontrobersyal ang paggamit nito para sa ilang mga kriteryon, kagaya ng sa [[Kawalang trabaho|kawalang-trabaho]].<ref>{{Cite web |title=Modern Macroeconomic Models as Tools for Economic Policy |trans-title=Makroekonomiko bilang mga Kagamitan sa Patakarang Pang-ekonomiya |url=https://www.minneapolisfed.org/article/2010/modern-macroeconomic-models-as-tools-for-economic-policy |website=Federal Reserve Bank of Minneapolis |language=en}}</ref> === Astrolohiya at esoterismo === {{Main|Astrolohiya|Numerolohiya}} Mga [[astrologo]] din ang ilang mga matematiko, kagaya nina [[Ptolomeo|Ptolemeo]] at [[Johannes Kepler]]. Noong [[Gitnang Kapanahunan]], kinokonsidera bilang isang agham ang astrolohiya, na kinabibilangan ng matematika. Sa [[Ensiklopedya|ensiklopedyang]] isinulat ni [[Theodor Zwinger]], [[astrolohiya]] ang "agham pangmatematika na nag-aaral sa aktibong paggalaw ng bawat bagay sa langit", at matematika naman ang "ginagamit upang makalkula ang probabilidad ng mga impluwensiya ng mga [[bituin]] upang malaman agad ang kanilang pagsalubong at paghihiwalay".<ref>{{Cite book |last=Beaujouan |first=Guy |url={{GBurl|id=92n7ZE8Iww8C|p=130}} |title=Comprendre et maîtriser la nature au Moyen Age: mélanges d'histoire des sciences offerts à Guy Beaujouan |date=1994 |publisher=Librairie Droz |isbn=978-2-600-00040-6 |page=130 |language=fr |trans-title=Pag-unawa at pag-master ng kalikasan sa Middle Ages: mga pinaghalong kasaysayan ng agham na inaalok kay Guy |access-date=}}</ref> Hindi na itinuturing na agham ang astrolohiya sa modernong panahon, at karaniwan na itong ginugrupo sa mga [[seudosiyensiya]].<ref>{{Cite web |title=L'astrologie à l'épreuve : ça ne marche pas, ça n'a jamais marché ! |trans-title=Sinubukan ang astrolohiya: hindi ito gumagana, hindi ito gumana! |url=https://www.afis.org/L-astrologie-a-l-epreuve-ca-ne-marche-pas-ca-n-a-jamais-marche |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129204349/https://www.afis.org/L-astrologie-a-l-epreuve-ca-ne-marche-pas-ca-n-a-jamais-marche |archive-date=29 Enero 2023 |access-date= |website=Afis Science – Association française pour l’information scientifique |language=fr}}</ref> == Pilosopiya == {{Main|Pilosopiya ng matematika}} === Realidad === Paksa na sa mga debate sa [[pilosopiya]] ang [[Pilosopiya ng matematika|koneksyon ng matematika at ang materyal na realidad]] simula pa noong panahon ni [[Pitagoras]]. Ayon kay [[Platon]], may mga sari-sariling realidad ang mga kabasalan na nagpapakita sa materyal na realidad na labas sa espasyo at panahon; ito ang pundasyon ng [[Platonismong matematikal]].<ref name="SEP-Platonism">{{cite encyclopedia |year=2016 |title=Platonism in Metaphysics |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/platonism |access-date= |last=Balaguer |first=Mark |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition= |language=en |trans-title=Platonismo sa Metapisika |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130174043/https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/platonism/ |archive-date=30 Enero 2022 |url-status=live}}</ref> Ibinuod ni [[Armand Borel]] ang ganitong pananaw sa matematika. Ayon sa kanya:<ref name="borel">{{Cite journal |last=Borel |first=Armand |author-link=Armand Borel |year=1983 |title=Mathematics: Art and Science |trans-title=Matematika: Sining at Agham |journal=The Mathematical Intelligencer |language=en |publisher=Springer |volume=5 |issue=4 |pages=9–17 |doi=10.4171/news/103/8 |issn=1027-488X |doi-access=free}}</ref>{{blockquote|Magiging obhetibo (imbes na "subhetibo") ang isang bagay kung tayo ay kumbinsido na may ganito sa kaisipan ng iba sa anyong kapareho ng sa atin at kung maiisip ba natin ito at madidiskurso. Dahil sobrang tiyak ng wika ng matematika, sakto ito para sa pagbibigay-kahulugan sa mga konseptong napagkasunduang umiiral. Sa aking opinyon, sapat na yon upang mabigyan tayo ng {{em|pakiramdam}} na obhetibong umiiral ito, sa realidad ng matematika...{{efn|{{lang-en|Something becomes objective (as opposed to "subjective") as soon as we are convinced that it exists in the minds of others in the same form as it does in ours and that we can think about it and discuss it together. Because the language of mathematics is so precise, it is ideally suited to defining concepts for which such a consensus exists. In my opinion, that is sufficient to provide us with a {{em|feeling}} of an objective existence, of a reality of mathematics ...}}}}}}Gayunpaman, taliwas ito sa [[The Unreasonable Effectiveness of Mathematics in the Natural Sciences|pagiging sobra-sobrang pagkamabisa]] ng matematika sa ibang mga larangan.<ref name=":4" /> === Mungkahing kahulugan === {{Main|Kahulugan ng matematika}} Walang napagkakasunduang kahulugan para sa matematika, gayundin sa estado nito sa [[epistemolohiya]].<ref name="Runge">{{cite book |last1=Tobies |first1=Renate |author1-link=Renate Tobies |url={{GBurl|id=EDm0eQqFUQ4C|p=9}} |title=Iris Runge: A Life at the Crossroads of Mathematics, Science, and Industry |last2=Neunzert |first2=Helmut |publisher=Springer |year=2012 |isbn=978-3-0348-0229-1 |page=9 |language=en |trans-title=Iris Runge: Buhay sa Salubungan ng Matematika, Agham, at Industriya |quote= |access-date=}}</ref><ref name="Mura">{{cite journal |last=Mura |first=Roberta |date=Disyembre 1993 |title=Images of Mathematics Held by University Teachers of Mathematical Sciences |trans-title=Mga Imahe ng Matematika na Pinanghahawakan ng mga Guro ng mga Agham Pangmatematika sa mga Pamantasan |journal=Educational Studies in Mathematics |language=en |volume=25 |issue=4 |pages=375–85 |doi=10.1007/BF01273907 |jstor=3482762 |s2cid=122351146}}</ref> Walang pake kadalasan ang mga matematiko sa kahulugan nito, o di kaya'y sinasabi na lang na wala itong kahulugan.<ref name="Mura" /> Hindi rin malinaw kung sining o agham ba ang matematika.<ref name="Runge" /> Madalas sabihin sa karaniwang diskurso ang katagang "matematika ang ginagawa ng mga matematiko", na bagamat isang [[pagdadahilang pabilog]] ({{lang-en|circular reasoning}}) ay maiintindihan pa rin, dahil madalas napapagkakasunduan kung alin ang itinuturing na matematika sa hindi.<ref name="Mura" /> Marami sa mga mungkahing kahulugan ay kahulugan batay sa pinag-aaralan nito.<ref>{{cite conference|title="What is Mathematics?" and why we should ask, where one should experience and learn that, and how to teach it|first1=Günter M.|last1=Ziegler|author1-link=Günter M. Ziegler|first2=Andreas|last2=Loos|editor-last=Kaiser|editor-first=G.|conference=Proceedings of the 13th International Congress on Mathematical Education|series=ICME-13 Monographs|date=2 Nobyembre 2017|pages=63–77|publisher=Springer|doi=10.1007/978-3-319-62597-3_5|isbn=978-3-319-62596-6|lang=en|trans-title="Ano ang Matematika?" at bakit natin dapat tanungin yon, saan mararanasan at matutunan ng isa tungkol rito, at paano ito ituturo}}</ref> Ayon kay [[Aristoteles]], matematika ang "agham ng [[kantidad]]". Ang pananaw na ito ang nanatiling kahulugan ng matematika hanggang noong ika-18 siglo. Gayunpaman, binigyang-pansin din niya na hindi sapat ang kantidad upang maihiwalay ang matematika mula sa mga agham tulad ng pisika; ayon sa kanya, ang natatanging naghihiwalay sa matematika ay ang kabasalan at ang pag-aaral sa kantidad bilang katangian na hinihiwalay ng kaisipan mula sa realidad.<ref name="Franklin">{{Cite book |last=Franklin |first=James |author-link=James Franklin (philosopher) |url={{GBurl|id=mbn35b2ghgkC|p=104}} |title=Philosophy of Mathematics |date=2009 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-093058-9 |pages=104–106 |language=en |trans-title=Pilosopiya ng Matematika |access-date=}}</ref> Simula noong ika-19 na siglo, nang nagsimulang pag-aralan ng mga matematiko ang mga [[walang-hanggang pangkat]], na hindi makikita sa realidad, nagsimulang lumitaw ang mga bagong kahulugan sa larangan.<ref name="Cajori">{{cite book |last=Cajori |first=Florian |author-link=Florian Cajori |url={{GBurl|id=mGJRjIC9fZgC|p=285}} |title=A History of Mathematics |publisher=American Mathematical Society |year=1991 |isbn=978-0-8218-2102-2 |pages=285–286 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Matematika |access-date= |orig-date=1893}}</ref> Pagsapit ng ika-20 siglo, ang mabilis na pagdami ng mga bagong larangan ang naging dahilan upang ituring ng ilang mga matematiko na mahirap bigyang-kahulugan ang matematika. Ginagamit ding kahulugan ang ideya na matematika na'ng maituturing ang isang larangan kung ginagamit nito ang mga kaparaanan sa matematika. Halimbawa nito ay ang pagpapatunay sa mga teorema, na nangangailangan ng [[lohika]] sa pagdadahilan.<ref>{{cite journal |last1=Brown |first1=Ronald |author1-link=Ronald Brown (matematiko) |last2=Porter |first2=Timothy |date=Enero 2000 |title=The Methodology of Mathematics |trans-title=Ang Metodolohiya ng Matematika |url=https://cds.cern.ch/record/280311 |url-status=live |journal=The Mathematical Gazette |language=en |volume=79 |issue=485 |pages=321–334 |doi=10.2307/3618304 |jstor=3618304 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323164159/https://cds.cern.ch/record/280311 |archive-date=23 Marso 2023 |access-date= |s2cid=178923299}}</ref> Isa ring ginagamit na kahulugan ay ang [[teorya ng aksomatikong pangkat]] ({{lang-en|axiomatic set theory}}), ang teoryang kinokonsidera na ngayon bilang haligi ng modernong pag-aaral sa matematika.<ref>{{cite journal |last=Strauss |first=Danie |year=2011 |title=Defining mathematics |trans-title=Pagbibigay-kahulugan sa matematika |url=https://www.researchgate.net/publication/290955899 |journal=Acta Academica |language=en |volume=43 |issue=4 |pages=1–28 |access-date=}}</ref> === Kahigpitan === {{Main|Kahigpitang pangmatematika}} Kinakailangan ang [[kahigpitang pangmatematika|kahigpitan]] sa matematika. Ibig sabihin, dapat malinaw ang mga kahulugan at maisusulat ang mga [[patunay]] sa isang serye ng paggamit sa mga [[tuntunin sa imperensiya]] nang di agad gumagamit ng mga ebidensiyang empirikal o [[kutob]].<ref>{{cite journal |last=Hamami |first=Yacin |date=Hunyo 2022 |title=Mathematical Rigor and Proof |trans-title=Kahigpitang Pangmatematika at Patunay |url=https://www.yacinhamami.com/wp-content/uploads/2019/12/Hamami-2019-Mathematical-Rigor-and-Proof.pdf |url-status=live |journal=The Review of Symbolic Logic |language=en |volume=15 |issue=2 |pages=409–449 |doi=10.1017/S1755020319000443 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205114343/https://www.yacinhamami.com/wp-content/uploads/2019/12/Hamami-2019-Mathematical-Rigor-and-Proof.pdf |archive-date=5 Disyembre 2022 |access-date= |s2cid=209980693}}</ref> Bagamat hindi lamang sa matematika isinasagawa ang kahigpitan, mataas ang antas ng pagkahigpit sa larangan. Kahit na may mga tiyak na kahulugan sa matematika, kadalasang umaabot ng daan-daang pahina upang maisulat ang mga patunay. Mas lalo pa itong pinalawak pagsapit ng pag-usbong ng mga [[katulong na kompyuter sa pagpapatunay]].<ref>{{harvnb|Peterson|1988|p=4}}</ref> Nagresulta ito sa pilosopiyang [[kwasi-empirisismo sa matematika|kwasi-empirisismo]] ({{lang-en|quasi-empiricism}}), na nagsasabing di kailanman masasabing tama ang isang patunay dahil may probabilidad na kaakibat ang mga ito.<ref name="Kleiner_1991" /> Sa dulo ng ika-19 na siglo, humantong ang matematika sa puntong may mga kahulugan na hindi masyadong tiyak para maiwasan ang mga [[kabalintunaan]] ({{lang-en|paradox}}) at [[kontradiksiyon]]. Naresolba ito sa pamamagitan ng pagsama sa mga aksoma na may mga [[Apodiktiko|apodiktikong]] tuntunin ng imperensiya sa mga teoremang matematikal.<ref name="Kleiner_1991" /> Tanging sa pamamagitan ng pagtanggap ng marami sa patunay bilang tama sa paglipas ng panahon ay maituturing ang teoremang ito bilang mapagkakatiwalaan. Dahil dito, ang tradisyonal na konsepto ng kahigpitan ay nawala,<ref>{{cite journal |last=Perminov |first=V. Ya. |year=1988 |title=On the Reliability of Mathematical Proofs |trans-title=Ukol sa Pagtitiwala sa mga Patunay Pangmatematika |journal=Philosophy of Mathematics |language=en |publisher=Revue Internationale de Philosophie |volume=42 |issue=167 (4) |pages=500–508}}</ref> bagamat ginagamit pa rin ito para sa pagtuturo sa mga baguhan ukol sa pagpapatunay sa matematika.<ref>{{cite journal |last1=Davis |first1=Jon D. |last2=McDuffie |first2=Amy Roth |last3=Drake |first3=Corey |last4=Seiwell |first4=Amanda L. |year=2019 |title=Teachers' perceptions of the official curriculum: Problem solving and rigor |trans-title=Mga pananaw ng mga guro sa opisyal na kurikulum: Pagreresolba sa mga problema at kahigpitan |journal=International Journal of Educational Research |language=en |volume=93 |pages=91–100 |doi=10.1016/j.ijer.2018.10.002 |s2cid=149753721}}</ref> == Pagtuturo == {{Main|Pagtuturo ng matematika}}Ayon sa arkeolohiya, itinuturo na ang matematika simula pa noong {{BKP|ikalawang milenyo|link=y}} sa [[Babilonya]].<ref>{{cite book |last=Robson |first=Eleanor |author-link=Eleanor Robson |title=The Oxford Handbook of the History of Mathematics |publisher=OUP Oxford |year=2009 |isbn=978-0-19-921312-2 |editor1-last=Robson |editor1-first=Eleanor |language=en |trans-title=Ang Handbook ng Oxford sa Kasaysayan ng Matematika |chapter=Mathematics education in an Old Babylonian scribal school |trans-chapter=Pagtuturo sa matematika sa isang matandang paaralang pang-eskriba sa Babilonya |access-date= |editor2-last=Stedall |editor2-first=Jacqueline |editor2-link=Jackie Stedall |chapter-url={{GBurl|id=xZMSDAAAQBAJ|p=199}}}}</ref> May mga nakita ring ebidensiya ng pagtuturo sa [[sinaunang Malapit na Silangan]] at sa [[mundong Greko-Romano]] mula noong {{BKP|300|link=}}.<ref>{{cite book |last1=Bernard |first1=Alain |title=Handbook on the History of Mathematics Education |last2=Proust |first2=Christine |author2-link=Christine Proust |last3=Ross |first3=Micah |publisher=Springer |year=2014 |isbn=978-1-4614-9154-5 |editor1-last=Karp |editor1-first=A. |publication-place=New York |pages=27–53 |language=en |trans-title=Handbook sa Kasaysayan ng Pagtuturo sa Matematika |chapter=Mathematics Education in Antiquity |trans-chapter=Pagtuturo sa Matematika noong Sinaunang Panahon |doi=10.1007/978-1-4614-9155-2_3 |editor2-last=Schubring |editor2-first=G.}}</ref> Ang pinakamatandang aklat ng matematika ay ang [[papiro ni Rhind]], na tinatayang ginawa noong {{BKP|1650|link=}} sa [[Ehipto]].<ref>{{cite journal |last=Dudley |first=Underwood |date=Abril 2002 |title=The World's First Mathematics Textbook |trans-title=Ang Unang Aklat ng Matematika sa Mundo |journal=Math Horizons |language=en |publisher=Taylor & Francis, Ltd. |volume=9 |issue=4 |pages=8–11 |doi=10.1080/10724117.2002.11975154 |jstor=25678363 |s2cid=126067145}}</ref> Dahil sa kakulangan ng mga aklat, pinagpasa-pasahan ng mga matematiko sa sinaunang India ang kaalaman sa matematika sa pamamagitan ng pagkakabisado sa mga [[tradisyong pasalita]] simula noong [[Panahong Vediko|panahon ng mga Veda]].<ref>{{cite conference|title=Indian pedagogy and problem solving in ancient Thamizhakam|last=Subramarian|first=F.|conference=History and Pedagogy of Mathematics conference|url=http://hpm2012.onpcs.com/Proceeding/OT2/T2-10.pdf|access-date=|archive-date=28 Nobyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128082654/http://hpm2012.onpcs.com/Proceeding/OT2/T2-10.pdf|url-status=live|format=PDF|trans-title=Pedagohiya ng India at pagreresolba ng problema sa sinaunang Thamizhakam|lang=en}}</ref> Noong [[dinastiyang Tang]] naman sa [[Tsina]], isinama ang matematika sa kurikulum para sa [[imperyal na pagsusulit]] upang makasama sa burokrasya ng estado.<ref>{{cite book |last=Siu |first=Man Keung |url=https://scholar.archive.org/work/3fb5lb2qsfg35gf2cv6viaydny/access/wayback/http://hkumath.hku.hk:80/~mks/Chapter%206-Siu.pdf |title=How Chinese Learn Mathematics |year=2004 |isbn=978-981-256-014-8 |series=Series on Mathematics Education |volume=1 |pages=157–185 |language=en |trans-title=Paano Natututo ang mga Tsino ng Matematika |chapter=Official Curriculum in Mathematics in Ancient China: How did Candidates Study for the Examination? |trans-chapter=Opisyal na Kurikulum sa Matematika ng Sinaunang Tsina: Paano Nag-aaral ang mga Kandidato para sa Pagsusulit? |doi=10.1142/9789812562241_0006 |access-date=}}</ref> Matapos ang [[Mga Madilim na Panahon|Madilim na Panahon]] sa Europa, itinuro ang matematika sa mga paaralang panrehiliyon bilang bahagi ng ''[[quadrivium]]''. Nagsimula naman ang pormal na pagtuturo sa pedagohiya sa mga paaralan ng [[Kapisanan ni Hesus|mga Heswita]] noong ika-16 at ika-17 siglo. Praktikal ang kurikulum ng matematika hanggang noong ika-19 na siglo, nang nagsimula itong seryosohin sa [[Alemanya]] at [[Pransiya]], kung saan itinatag ang unang [[akademikong dyornal]] para sa pagtuturo ng matematika, ang ''[[L'Enseignement Mathématique]]'', na nagsimula noong 1899.<ref>{{cite journal |last1=Jones |first1=Phillip S. |year=1967 |title=The History of Mathematical Education |url=https://archive.org/details/sim_american-mathematical-monthly_1967-01_74_1/page/38 |trans-title=Ang Kasaysayan ng Pagtuturo sa Matematika |journal=The American Mathematical Monthly |language=en |publisher=Taylor & Francis, Ltd. |volume=74 |issue=1 |pages=38–55 |doi=10.2307/2314867 |jstor=2314867}}</ref> Ang pag-usad ng agham at teknolohiya sa [[Kanluraning Mundo]] ang nagpahantong sa pagtatatag sa mga sentralisadong sistema ng pagtuturo sa maraming mga bansa, kung saan kabilang ang matematika sa mga mahahalagang asignatura, dahil sa pangangailangan ng militar nung una.<ref>{{cite journal |last1=Schubring |first1=Gert |last2=Furinghetti |first2=Fulvia |last3=Siu |first3=Man Keung |date=Agosto 2012 |title=Introduction: the history of mathematics teaching. Indicators for modernization processes in societies |trans-title=Panimula: ang kasaysayan ng pagtuturo sa matematika. Mga pantukoy para sa mga proseso ng modernisasyon sa mga lipunan |journal=ZDM Mathematics Education |language=en |volume=44 |issue=4 |pages=457–459 |doi=10.1007/s11858-012-0445-7 |doi-access=free |s2cid=145507519}}</ref> Bagamat iba-iba ang nilalaman ng kurikulum at kalidad ng pagtuturo, itinuturo ang matematika sa lahat ng mga bansa sa mundo sa kasalukuyang panahon.<ref>{{Cite book |last1=von Davier |first1=Matthias |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED610099.pdf |title=TIMSS 2019 International Results in Mathematics and Science |last2=Foy |first2=Pierre |last3=Martin |first3=Michael O. |last4=Mullis |first4=Ina V.S. |publisher=[[TIMSS]] & [[PIRLS]] International Study Center, [[Lynch School of Education and Human Development]], at [[International Association for the Evaluation of Educational Achievement]] |year=2020 |isbn=978-1-889938-54-7 |page=13.1 |language=en |trans-title=Mga Pandaigdigang Resulta sa Matematika at Agham ng TIMSS 2019 |chapter=Examining eTIMSS Country Differences Between eTIMSS Data and Bridge Data: A Look at Country-Level Mode of Administration Effects |trans-chapter=Pagsisiyasat sa mga Pagkakaibang Pambansa ng eTIMSS sa pagitan ng Datos ng eTIMSS at Datos ng Tulay: Pagtingin sa mga Epekto sa Administrasyon sa Antas ng Bansa |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129163908/https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED610099.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2022 |url-status=live}}</ref> Habang nag-aaral, may korelasyon ang kakayahan ng isang bata sa matematika sa magiging karera niya sa hinaharap. Nakakaimpluwensiya sa interes ng bata sa matematika ang mga panlabas na salik tulad ng motibasyon ng mga guro, magulang, at kaklase.<ref>{{cite journal |last1=Rowan-Kenyon |first1=Heather T. |last2=Swan |first2=Amy K. |last3=Creager |first3=Marie F. |date=Marso 2012 |title=Social Cognitive Factors, Support, and Engagement: Early Adolescents' Math Interests as Precursors to Choice of Career |trans-title=Mga Salik Kognitibong Panlipunan, Suporta, at Pakikiayon: Mga Interes sa Matematika ng mga Baguntao bilang mga Panimula sa Pagpili sa Tatahaking Karera |url=https://www.academia.edu/download/45974312/j.2161-0045.2012.00001.x20160526-3995-67kydl.pdf |url-status=live |journal=The Career Development Quarterly |language=en |volume=60 |issue=1 |pages=2–15 |doi=10.1002/j.2161-0045.2012.00001.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122212933/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/45974312/j.2161-0045.2012.00001.x20160526-3995-67kydl-libre.pdf?1464293840=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DSocial_Cognitive_Factors_Support_and_Eng.pdf&Expires=1700692172&Signature=cs9KfTPxoPh859wY~ExtJyAl9NpYb3X-2P4rDel1Z3z7DwehsHLRggoZtgi1pMsamxYobu9dVK4G7OsqfvNxcuwz3uKh1pnCMZQEz~ahVtPb4kvN-4dmwExJplzoxWu31o3SJOfuBt0GGE-0Hl8eLfPBg5agmtkjSwAWQwlqGrjp3YgYZGjbNxOEAM4t1l4qvoWXidWvSHHcEUNvlKYwCDvG0~QhGTmA6ldxmfS1ovf0adog-qqvjGxxJuSjtP6O8zCTwkPXYwi2e8giI0H6b5fNarHc-2q~-NRnVVtYKhvSBcwC22kNZoA7s8sp8ix9KIdM3uxiUIBRBRC-4aaVoQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |archive-date=22 Nobyembre 2023 |access-date=}}</ref> Gayunpaman, maaari ring humantong ang ilan sa pagkatakot sa naturang asignatura, kilala sa tawag na [[pagkabalisa sa matematika]], na kinokonsidera bilang isa sa mga pinakanakakaapekto sa kahusayan sa klase ng isang mag-aaral. Maaaring madebelop ang pagkabalisa sa maraming paraan, partikular na ang ugali ng magulang o guro sa pagturo sa matematika, mga maling akala sa lipunan, at maging mga personal na dahilan. Upang maiwasan o maagapan ito, marami sa mga paaralan sa mundo ang nagbabago sa paraan ng pagtuturo sa matematika.<ref>{{cite journal |last1=Luttenberger |first1=Silke |last2=Wimmer |first2=Sigrid |last3=Paechter |first3=Manuela |year=2018 |title=Spotlight on math anxiety |trans-title=Pagtutok sa pagkabalisa sa matematika |journal=Psychology Research and Behavior Management |language=en |volume=11 |pages=311–322 |doi=10.2147/PRBM.S141421 |pmc=6087017 |pmid=30123014 |doi-access=free}}</ref> == Epekto sa kultura == === Sining === {{Main|Matematika at sining}} [[Talaksan:Mandelbrot sequence new.gif|thumb|Isang [[animasyon]] sa [[pangkat na Mandelbrot]], isang [[praktal]] na nagpapakita sa [[pagkakamukha]] habang lumalapit.]] Nakasulat sa simpleng [[rasyo]] ang mga [[nota]] na kinokonsiderang magandang pakinggan sa Kanluraning musika. Nirerepresenta nito ang mga tiyak na dalasan, kagaya ng pagdoble nito sa kada pagpalit ng [[oktaba]] ({{lang-en|octave}}), at ang [[perpektong sangkalima]] ({{lang-en|perfect fifth}}) na nangyayari sa kada <math display="inline">\frac{3}{2}</math> bahagi.<ref>{{cite journal |last=Cazden |first=Norman |date=Oktubre 1959 |title=Musical intervals and simple number ratios |trans-title=Mga pagitang pangmusika at mga simpleng rasyo ng bilang |journal=Journal of Research in Music Education |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=197–220 |doi=10.1177/002242945900700205 |jstor=3344215 |s2cid=220636812}}</ref><ref>{{cite journal |last=Budden |first=F. J. |date=Oktubre 1967 |title=Modern mathematics and music |url=https://archive.org/details/sim_mathematical-gazette_1967-10_51_377/page/204 |trans-title=Modernong matematika at musika |journal=The Mathematical Gazette |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=51 |issue=377 |pages=204–215 |doi=10.2307/3613237 |jstor=3613237 |s2cid=126119711}}</ref> Kinokonsiderang maganda rin ng mga tao ang pagkakapantay-pantay o [[simetriya]].<ref>{{Cite journal |last1=Enquist |first1=Magnus |last2=Arak |first2=Anthony |date=Nobyembre 1994 |title=Symmetry, beauty and evolution |trans-title=Simetriya, kagandahan, at ebolusyon |url=https://www.nature.com/articles/372169a0 |url-status=live |journal=Nature |language=en |volume=372 |issue=6502 |pages=169–172 |bibcode=1994Natur.372..169E |doi=10.1038/372169a0 |issn=1476-4687 |pmid=7969448 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228052049/https://www.nature.com/articles/372169a0 |archive-date=28 Disyembre 2022 |access-date= |s2cid=4310147}}</ref> Sa matematika, bumubuo ng [[Grupong simetrikal|isang grupo]] ang mga simetriya ng isang bagay.<ref>{{Cite web |last=Hestenes |first=David |date=1999 |title=Symmetry Groups |trans-title=Mga Grupong Simetrikal |url=http://geocalc.clas.asu.edu/pdf-preAdobe8/SymmetryGroups.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101210124/http://geocalc.clas.asu.edu/pdf-preAdobe8/SymmetryGroups.pdf |archive-date=1 Enero 2023 |access-date= |website=geocalc.clas.asu.edu |language=en}}</ref> Halimbawa, ang grupo na may simetriyang nakasalamin (baligtaran) ay isang [[grupong sikliko]] ng dalawang elemento, <math display="inline">\frac{\mathbb{Z}}{2\mathbb{Z}}</math>. Ang [[pagsubok na Rorschach]] ay isang pigurang di nababago ng simetriya.<ref>{{cite encyclopedia |title=The Rorschach Test |encyclopedia=The Wiley Encyclopedia of Personality and Individual Differences: Measurement and Assessment |publisher=Wiley |last=Bender |first=Sara |date=Setyembre 2020 |editor1-last=Carducci |editor1-first=Bernardo J. |pages=367–376 |language=en |trans-title=Ang Pagsubok na Rorschach |doi=10.1002/9781119547167.ch131 |isbn=978-1-119-05751-2 |editor2-last=Nave |editor2-first=Christopher S. |editor3-last=Mio |editor3-first=Jeffrey S. |editor4-last=Riggio |editor4-first=Ronald E.}}</ref> [[Pagkakamukha|Magkakamukha naman]] ang mga detalye ng isang [[praktal]] ({{lang-en|fractal}}).<ref>{{Cite web |last=Bradley |first=Larry |date=2010 |title=Fractals – Chaos & Fractals |trans-title=Mga Praktal - Kaguluhan & Praktal |url=https://www.stsci.edu/~lbradley/seminar/fractals.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307054609/https://www.stsci.edu/~lbradley/seminar/fractals.html |archive-date=7 Marso 2023 |access-date= |website=www.stsci.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Self-similarity |trans-title=Pagkakamukha |url=https://math.bu.edu/DYSYS/chaos-game/node5.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302132911/http://math.bu.edu/DYSYS/chaos-game/node5.html |archive-date=2 Marso 2023 |access-date= |website=math.bu.edu |language=en}}</ref> === Popularisasyon === {{Main|Matematikang popular}} [[Matematikang popular]] ang sangay ng matematika na nakatuon sa pagpapaliwanag sa mga konsepto sa matematika sa anyong maiintindihan ng marami.<ref>{{Cite conference|last=Kissane|first=Barry|date=Hulyo 2009|title=Popular mathematics|url=https://researchrepository.murdoch.edu.au/id/eprint/6242/|conference=Ika-22 Bienyal na Kumperensiya ng The Australian Association of Mathematics Teachers|location=[[Fremantle]], [[Kanlurang Australia]]|publisher=Australian Association of Mathematics Teachers|pages=125–126|access-date=|archive-date=7 Marso 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307054610/https://researchrepository.murdoch.edu.au/id/eprint/6242/|url-status=live|lang=en|trans-title=Matematikang popular}}</ref> Dahil madalas ay malayo sa realidad ang marami sa mga konsepto sa matematika, madalas ding nahihirapan ang mga taong hindi aral sa paksa.<ref>{{Cite book |last=Steen |first=L. A. |url={{GBurl|id=-d3TBwAAQBAJ|dq="popular mathematics" analogies|p=2}} |title=Mathematics Today Twelve Informal Essays |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4613-9435-8 |page=2 |language=en |trans-title=Labindalawang Impormal na Sanaysay ng Mathematics Today |access-date=}}</ref> Ipinapaliwanag ang mga ito kadalasan sa anyong nagagamit o nalalapat sa pang-araw-araw na buhay.<ref>{{Cite book |last=Pitici |first=Mircea |url={{GBurl|id=9nGQDQAAQBAJ|dq="popular mathematics" analogies|p=331}} |title=The Best Writing on Mathematics 2016 |date=2017 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-8560-2 |language=en |trans-title=Ang mga Pinakamagagandang Sulatin sa Matematika ng 2016 |access-date=}}</ref> == Parangal at paligsahan == [[File:FieldsMedalFront.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:FieldsMedalFront.jpg|thumb|Ang harapang bahagi ng [[Medalyang Fields]], na nagpapakita kay [[Arkimedes]].]] Ang pinakamataas na parangal sa matematika ay ang [[Medalyang Fields]],{{sfn|Monastyrsky|2001|p=1|ps=: "The Fields Medal is now indisputably the best known and most influential award in mathematics."}}{{sfn|Riehm|2002|pp=778–782}} na unang ibinigay noong 1936 at binibigay kada apat na taon (maliban noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]) sa hanggang apat na tao.<ref name="StAndrews-Fields">{{Cite web |title=Fields Medal |trans-title=Medalyang Fields |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Honours/FieldsMedal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322134417/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Honours/FieldsMedal.html |archive-date=22 Marso 2019 |access-date= |website=Maths History |language=en}}</ref> Ito ang kinokonsiderang katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]] sa matematika.<ref name="StAndrews-Fields" /> Pinagsama ni [[David Hilbert]] ang sikat na ngayo'y na 23 di pa nalulutas na problemang kilala ngayon sa tawag na [[mga problema ni Hilbert]].<ref name=":02">{{Cite web |date=6 Mayo 2020 |title=Hilbert's Problems: 23 and Math |trans-title=Mga Problema ni Hilbert: 23 at Matematika |url=https://www.simonsfoundation.org/2020/05/06/hilberts-problems-23-and-math/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123011430/https://www.simonsfoundation.org/2020/05/06/hilberts-problems-23-and-math/ |archive-date=23 Enero 2022 |access-date= |website=Simons Foundation |language=en-US}}</ref> Sa kasalukuyang, depende sa interpretasyon, labintatlo sa mga ito ay nalutas na.<ref name=":02" /> Samantala, inilathala naman noong 2000 ang pitong mahahalagang problema na kilala sa tawag na [[Mga Problema ng Premyo ng Milenyo]]. Isa lamang sa mga ito, ang [[hinuhang Riemann]], ang nasa listahan din ni Hilbert. May kaakibat na premyong aabot ng {{USD|1 milyon}} ({{PHP|58.5 milyon}} sa 2024).<ref name=":5">{{Cite web |title=The Millennium Prize Problems |trans-title=Ang mga Problema ng Premyo ng Milenyo |url=http://www.claymath.org/millennium-problems/millennium-prize-problems |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703184941/http://www.claymath.org/millennium-problems/millennium-prize-problems |archive-date=3 Hulyo 2015 |access-date= |publisher=Clay Mathematics Institute |language=eb}}</ref> Sa ngayon, isa pa lang sa mga ito ang nalutas na, ang [[konhetura ni Poincaré]].<ref name=":5" /> == Tingnan din ==<!-- PAALALA: Kung magsisingit ng wikilink dito, dapat may pahina po ito dito sa tlwiki, kundi ano pang punto ng bahaging ito, diba? --> * [[Pilosopiya ng matematika]] ==Sanggunian== === Sipi === {{reflist}} === Pinagkunan === {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Bouleau |first=Nicolas |title=Philosophie des mathématiques et de la modélisation: Du chercheur à l'ingénieur |publisher=L'Harmattan |year=1999 |isbn=978-2-7384-8125-2 |language=fr |trans-title=Pilosopiya ng matematika at pagmomolde: Mula sa mananaliksik hanggang sa inhinyero}} * {{cite book |last1=Boyer |first1=Carl Benjamin |author1-link=Carl Benjamin Boyer |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye/page/n3/mode/2up |title=A History of Mathematics |date=1991 |publisher=[[Wiley (limbagan)|Wiley]] |isbn=978-0-471-54397-8 |edition=2 |location=New York |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Matematika |chapter= |url-access=registration}} * {{cite book |last=Eves |first=Howard |author-link=Howard Eves |title=An Introduction to the History of Mathematics |url=https://archive.org/details/introductiontohi0000eves |publisher=Saunders |year=1990 |isbn=978-0-03-029558-4 |edition=6 |language=en |trans-title=Panimula sa Kasaysayan ng Matematika |ref=none}} * {{cite book |last=Kleiner |first=Israel |author-link=Israel Kleiner (matematiko) |url={{GBurl|id=RTLRBK-wj6wC}} |title=A History of Abstract Algebra |publisher=Springer Science & Business Media |year=2007 |isbn=978-0-8176-4684-4 |editor-last1=Kleiner |editor-first1=Israel |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Alhebrang Basal |doi=10.1007/978-0-8176-4685-1 |lccn=2007932362 |oclc=76935733 |access-date= |s2cid=117392219}} * {{cite book |last=Kline |first=Morris |author-link=Morris Kline |url=https://archive.org/details/mathematicalthou00klin |title=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times |publisher=Oxford University Press |year=1990 |isbn=978-0-19-506135-2 |edition= |location=New York |language=en |trans-title=Kaisipang Matematikal mula sa Sinauna hanggang Modernong Panahon |url-access=registration}} * {{cite journal |last=Monastyrsky |first=Michael |year=2001 |title=Some Trends in Modern Mathematics and the Fields Medal |trans-title=Ilang mga Trend sa Modernong Matematika at ang Medalyang Fields |url=http://www.fields.utoronto.ca/aboutus/FieldsMedal_Monastyrsky.pdf |url-status=live |journal=CMS – Notes – de la SMC |language=en |publisher=Canadian Mathematical Society |volume=33 |issue=2–3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060813224844/http://www.fields.utoronto.ca/aboutus/FieldsMedal_Monastyrsky.pdf |archive-date=13 Agosto 2006 |access-date=}} * {{cite book |last=Oakley |first=Barbara |author-link=Barbara Oakley |url=https://archive.org/details/isbn_9780399165245 |title=A Mind For Numbers: How to Excel at Math and Science (Even If You Flunked Algebra) |date=2014 |publisher=Penguin Random House |isbn=978-0-399-16524-5 |location=New York |language=en |trans-title=Isip sa mga Bilang: Paano Humusay sa Matematika at Agham (Kahit na Bumagsak ka sa Alhebra) |quote= |ref=none |url-access=registration}} * {{cite journal |last=Peirce |first=Benjamin |author-link=Benjamin Peirce |year=1881 |editor-last=Peirce |editor-first=Charles&nbsp;Sanders |editor-link=Charles Sanders Peirce |title=Linear associative algebra |trans-title=Alhebrang asosyatibong linyar |url={{GBurl|id=De0GAAAAYAAJ|q=Peirce Benjamin Linear Associative Algebra|p=1}} |journal=American Journal of Mathematics |language=en |edition= |volume=4 |issue=1–4 |pages=97–229 |doi=10.2307/2369153 |jstor=2369153 |id= |access-date= |ref=none |hdl-access=free |hdl=2027/hvd.32044030622997}}. * {{cite book |last=Peterson |first=Ivars |title=The Mathematical Tourist: Snapshots of Modern Mathematics |url=https://archive.org/details/bwb_P9-AOR-819 |publisher=W. H. Freeman and Company |year=1988 |isbn=0-7167-1953-3 |language=en |trans-title=Ang Turista ng Matematika: Mga Snapshot sa Modernong Matematika |lccn=87033078 |oclc=17202382}} * {{cite book |last=Popper |first=Karl R. |author-link=Karl Popper |url=https://archive.org/details/insearchofbetter00karl |title=In Search of a Better World: Lectures and Essays from Thirty Years |publisher=Routledge |year=1995 |isbn=978-0-415-13548-1 |location=New York |language=en |trans-title=Sa Paghahanap sa Mas Magandang Mundo: Mga Turo at Sanaysay mula sa Tatlumpung Taon |chapter=On knowledge |trans-chapter=Ukol sa kaalaman |bibcode=1992sbwl.book.....P |ref=none |url-access=registration}} * {{cite journal |last=Riehm |first=Carl |date=Agosto 2002 |title=The Early History of the Fields Medal |trans-title=Ang Maagang Kasaysayan ng Medalyang Fields |url=https://www.ams.org/notices/200207/comm-riehm.pdf |url-status=live |journal=Notices of the AMS |language=en |volume=49 |issue=7 |pages=778–782 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061026000014/http://www.ams.org/notices/200207/comm-riehm.pdf |archive-date=26 Oktubre 2006 |access-date=}} * {{cite journal |last=Sevryuk |first=Mikhail B. |date=Enero 2006 |title=Book Reviews |trans-title=Mga Rebyu sa Aklat |url=https://www.ams.org/bull/2006-43-01/S0273-0979-05-01069-4/S0273-0979-05-01069-4.pdf |url-status=live |journal=[[Bulletin of the American Mathematical Society]] |language=en |volume=43 |issue=1 |pages=101–109 |doi=10.1090/S0273-0979-05-01069-4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723082901/http://www.ams.org/bull/2006-43-01/S0273-0979-05-01069-4/S0273-0979-05-01069-4.pdf |archive-date=23 Hulyo 2006 |access-date= |doi-access=free}} * {{cite book |last=Whittle |first=Peter |author-link=Peter Whittle (mathematician) |title=Probability, statistics and optimisation: A Tribute to Peter Whittle |publisher=John Wiley |year=1994 |isbn=978-0-471-94829-2 |editor-last=Kelly |editor-first=F.P. |editor-link=Frank Kelly (matematiko) |edition= |location=[[Chichester]], [[Inglatera]] |pages=1–28 |language=en |trans-title=Probabilidad, estadistika, at optimisasyon: Pagpupugay kay Peter Whittle |chapter=Almost home |trans-chapter=Malapit na'ng makauwi |chapter-url=http://www.statslab.cam.ac.uk/History/2history.html#6._1966--72:_The_Churchill_Chair |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219080017/http://www.statslab.cam.ac.uk/History/2history.html#6._1966--72:_The_Churchill_Chair |archive-date=19 Disyembre 2013 |url-status=live}} {{refend}} == Magbasa pa == <!-- TODO: Isalin ang mga sanggunian na ito (ie. lagyan ng lang=en, trans-title, at naka-Tagalog na petsa.) -->{{refbegin}} * {{cite book |last=Benson |first=Donald C. |url=https://archive.org/details/momentofproofmat00bens/page/n5/mode/2up |title=The Moment of Proof: Mathematical Epiphanies |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=978-0-19-513919-8 |language=en |trans-title=Ang Sandali ng Patunay: Mga Epipanya sa Matematika |ref=none |url-access=registration}} * {{cite book |last1=Davis |first1=Philip J. |author1-link=Philip J. Davis |title=The Mathematical Experience |title-link=The Mathematical Experience |last2=Hersh |first2=Reuben |author2-link=Reuben Hersh |publisher=Mariner Books |year=1999 |isbn=978-0-395-92968-1 |edition= |location= |language=en |trans-title=Ang Karanasang Matematikal |ref=none}} Available [https://archive.org/details/mathematicalexpe0000davi/page/n5/mode/2up online] (registration required). * {{cite book |last1=Courant |first1=Richard |author-link1=Richard Courant |url=https://archive.org/details/whatismathematic0000cour/page/n5/mode/2up |title=What Is Mathematics?: An Elementary Approach to Ideas and Methods |last2=Robbins |first2=Herbert |author-link2=Herbert Robbins |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0-19-510519-3 |edition=2 |location=New York |language=en |trans-title=Ano ang Matematika?: Isang Elementaryong Pagtingin sa mga Ideya at Kaparaanan |ref=none |url-access=registration}} * {{cite book |last=Gullberg |first=Jan |author-link=Jan Gullberg |url=https://archive.org/details/mathematicsfromb1997gull/page/n5/mode/2up |title=Mathematics: From the Birth of Numbers |publisher=W.W. Norton & Company |year=1997 |isbn=978-0-393-04002-9 |edition= |language=en |trans-title=Matematika: Mula Pagkasilang ng mga Bilang |ref=none |url-access=registration}} * {{cite book |url=http://www.encyclopediaofmath.org/ |title=Encyclopaedia of Mathematics |title-link=Encyclopaedia of Mathematics |publisher=Kluwer Academic Publishers |year=2000 |editor-last=Hazewinkel |editor-first=Michiel |editor-link=Michiel Hazewinkel |language=en |trans-title=Ensiklopedya ng Matematika |ref=none |archive-url=https://archive.today/20121220135247/http://www.encyclopediaofmath.org/ |archive-date=20 Disyembre 2012}}. * {{cite book |last=Hodgkin |first=Luke Howard |title=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity |url=https://archive.org/details/historyofmathema0000hodg_p8m0 |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-152383-0 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Matematika: Mula Mesopotamia hanggang Modernidad}} * {{cite book |last=Jourdain |first=Philip E. B. |author-link=Philip Jourdain |title=The World of Mathematics |publisher=Dover Publications |year=2003 |isbn=978-0-486-43268-7 |editor=James R. Newman |language=en |trans-title=Ang Mundo ng Matematika |chapter=The Nature of Mathematics |trans-chapter=Ang Kalikasan ng Matematika |ref=none}} <!-- * {{cite book |last=Maier |first=Annaliese |author-link=Anneliese Maier |title=At the Threshold of Exact Science: Selected Writings of Annaliese Maier on Late Medieval Natural Philosophy |url=https://archive.org/details/onthresholdofexa0000maie |editor=Steven Sargent |location=Philadelphia |publisher=University of Pennsylvania Press |year=1982 |ref=none}} --> * {{cite book |last1=Pappas |first1=Theoni |author1-link=Theoni Pappas |url=https://archive.org/details/joyofmathematics0000papp_t0z1/page/n3/mode/2up |title=The Joy Of Mathematics |date=1986 |publisher=Wide World Publishing |isbn=978-0-933174-65-8 |location=[[San Carlos, California|San Carlos]], [[California]] |language=en |trans-title=Ang Saya ng Matematika |ref=none |url-access=registration}} * {{cite book |last=Waltershausen |first=Wolfgang Sartorius von |author-link=Wolfgang Sartorius von Waltershausen |title=Gauss zum Gedächtniss |publisher=Sändig Reprint Verlag H. R. Wohlwend |year=1965 |isbn=978-3-253-01702-5 |language=de |trans-title=Gauss ng Alaala |ref=no |orig-date=1856}} {{refend}} == Link sa labas == {{Library resources box|by=no|onlinebooks=yes|others=yes|about=yes|label=Matematika}} * [https://mathworld.wolfram.com/ MathWorld] - isang website para sa mga paksa ng matematika (sa wikang Ingles). * "[https://www.britannica.com/science/mathematics Mathematics]" (Matematika) sa website ng [[Encyclopædia Britannica|''Encyclopædia Britannica'']] (sa wikang Ingles). {{Matematika}} {{Authority control}}{{Subject bar|portal1=|portal2=|portal3=|portal4=|b=y|commons=y|d=y|n=y|q=y|s=y|v=y|wikt=y}} [[Kategorya:Matematika|*]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] [[Kategorya:Pormal na agham]] 44tazcke0hkgn5j5f4hhkimvnj3sn3e 3 1202 2208643 2208415 2026-05-23T02:29:35Z Jojit fb 38 /* Patulong sa paglipat */ 2208643 wikitext text/x-wiki {{Hidden title}} <div style="float: right; position: absolute; left: 0px; top: -75px; padding-top: 0px; padding-left: 0px;"><div style="background:white; font-size: 150%; padding-top: 0px; padding-bottom: 0; position:relative; left:0; ">'''Kausapin si Jojit'''</div></div> <div id="talkpageheader-override" class="topicon" style="float: left; position: absolute; left: -1px; top: 20px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display:none"> {{Usertalksuper|user=Jojit}} </div> <div id="talk" class="plainlinks" style="border: 2px solid #800000; margin: 0em 1em 0em 1em; text-align: center; padding:5px; clear: both; background-color: #FFFFFF"> Hindi tulad ng mga ibang Wikipedista, '''hindi ako gumagawa ng mga arkibo ng mga Usapang Pahina''' yayamang awtomatikong naarkibo ang mga lumang pagbabago, na makikita gamit ang "[https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_tagagamit:Jojit_fb&action=history pahina ng kasaysayan]". Ngunit tinatala ko [[User talk:Jojit fb/Mga kumentong tinanggal|'''ang mga kumentong tinanggal ko''']]. Tinatala ko rin ang mga [[User talk:Jojit fb/Mga arkibo ng ABN|arkibo ng mga artikulong ginawa at pinalawig ko]] na naging "Alam ba ninyo?" Ganoon din ang [[User talk:Jojit fb/Mga pasasalamat, pagbati at parangal|mga pasasalamat, pagbati at parangal]] na pinapanatili ko dito upang kilalanin ang mga taong nagkaloob nito at ibalik sa kanila ang pasasalamat at di upang ipagmalaki ko ang parangal na natamo ko.</div> {{TOC right}} == A barnstar for you! == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Bästa nyskrivna.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''100,000 edits''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |Awarded to Jojit fb up 100,000 edits to Tagalog Wikipedia! Your edits are much appreciated! Well done! - [[Natatangi:Mga ambag/112.202.96.78|112.202.96.78]] 02:13, 30 Mayo 2024 (UTC) |} :''Thanks.'' Maraming salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:59, 30 Mayo 2024 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang gabi. Gusto ko po sanang ilipat yung pahina ng [[lingguwistika]] papunta sa [[lingwistika]] (mas ginagamit sa mga naka-Tagalog na pahina sa internet, ayon sa research ko), pero nagkakaproblema po ako dito. Hindi ako sigurado kung paano ko ito ililipat, since may "lingwistika" na pahina kaya nagkaproblema. Sinubukan kong tanggalin yung redirect doon, pero ganon pa rin. Salamat po sa tulong. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 13:00, 1 Hunyo 2024 (UTC) :Paumanhin {{ping|GinawaSaHapon}}, subalit mas tama ang "lingguwistika" kasi sa ortograpiyang Tagalog/Filipino "kung ano ang bigkas ay siyang baybay". Wala pa din akong nakikitang diksyunaryo na ang baybay ay "lingwistika". At sa tingin ko na mas popular ang "lingguwistika" at ito ang ginamit mismo ng [http://wika.pbworks.com/f/ORTOPDF.pdf dokumento] ng [[Komisyon sa Wikang Pilipino]] tungkol sa [[Palabaybayan ng Filipino|Ortograpiyang Filipino]]. Gayon din ng sa isang [https://phlconnect.ched.gov.ph/admin/uploads/eae27d77ca20db309e056e3d2dcd7d69/Batayang-Kaalaman-sa-Wika-at-Lingguwistika-LOPEZ-MARIA-ELIZA-S.pdf dokumentong] naka-''upload'' sa [[Kagawaran ng Edukasyon]]. Kung tingin mo na karaniwan pa rin ang "lingwistika", ihain mo na lamang sa [[WP:KAPE|Kapihan]] para magkaroon ng konsenso. Kung anuman ang mapagkasunduan, susunod ako at ililipat ang dapat na ilipat. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:40, 1 Hunyo 2024 (UTC) ::Sige, hindi ko na masyadong iaargumento pa ito. Okey naman ako sa kahit ano e. ::[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:46, 2 Hunyo 2024 (UTC) == Tinatanggal [[Tagagamit:SahilgKhan3]] == Kamusta, Sir @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]..... Mangyaring tanggalin ang mga pahina sa pag-redirect [[Tagagamit:SahilgKhan3]] kasi nilalaman ay. Maraming salamat...... [[Natatangi:Mga ambag/2001:448A:1021:28B1:4935:FF5:CDF9:2764|2001:448A:1021:28B1:4935:FF5:CDF9:2764]] 09:44, 4 Hunyo 2024 (UTC) :{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:32, 4 Hunyo 2024 (UTC) == Edit warring si 49.144.10.114 == *{{pagelinks|Vicarius Filii Dei}} *[[special:contribs/49.144.10.114]] Pakiharang po ng IP address 49.144.10.114 dahil binababoy yung mga pahina nina [[Vicarius Filii Dei]]. Hindi po sila pasok sa notability ng Wikipedia. Rinerevert ni 49.144.10.114 yung paglagay ko ng nilalaman. Base na rin po sa ambag, mukhang may [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] rin po ito. Maraming salamat po. - [[Natatangi:Mga ambag/124.217.58.254|124.217.58.254]] 01:00, 30 Hunyo 2024 (UTC) :{{done}} Nakaprotekta na rin ang pahina. Salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:29, 30 Hunyo 2024 (UTC) == Palikha ng bagong kategorya == * [[:Kategorya:Mga file format pang-kompyuter]] * [[:Kategorya:Mga file sa kompyuter]] Sinubukan na magdagdag ng dalawang kategorya dahil ito ay [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Talaan_ng_pang-aabuso&wpSearchUser=124.217.51.239 hindi pinayagan] gawa ng ''edit filter''. Gusto ko po sanang palikha yung kategorya ng tungkol sa kompyuter. Maraming salamat. - [[Natatangi:Mga ambag/124.217.51.239|124.217.51.239]] 03:51, 5 Hulyo 2024 (UTC) :Subukan mo uli. Puwede ka nang maglikha ng kategorya pero 'yung isa mong kategorya (Kategorya:Mga file sa kompyuter) ay walang laman. Kung hindi mo agad malagyan ang kategoryang iyan, mabubura iyan. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:28, 6 Hulyo 2024 (UTC) ::Tapos na po ako mag-edit sa nasabing palikha ng bagong kategorya. Salamat po. - [[Natatangi:Mga ambag/124.217.51.239|124.217.51.239]] 03:58, 7 Hulyo 2024 (UTC) == Bandalismo == Magandang araw po, [[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Paharang po si ‎[[Natatangi:Mga ambag/112.198.121.161|<bdi>112.198.121.161</bdi>]] dahil sa bandalismo at pang-ii-spam sa mga pahina. Kayo na po ang bahala kung gaano katagal. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 07:03, 5 Hulyo 2024 (UTC) :Pabago-bago pala IP po nila. Kamakailan po ay nanira sila sa mga pahina ng [[Meta Platforms]] at [[WhatsApp]]. Ito po yung isa niyang IP: ‎[[Natatangi:Mga ambag/112.198.113.21|<bdi>112.198.113.21</bdi>]]. Pare-pareho po ang edit message niya. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 07:07, 5 Hulyo 2024 (UTC) ::Prinotekta ko na lamang ang mga pahinang binandalo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:31, 6 Hulyo 2024 (UTC) :::Pabago-bago pala IP po nila. Paharang po si 112.198.64.0/18 dahil sa bandalismo at pang-ii-spam sa mga pahina. [[Natatangi:Mga ambag/112.202.102.174|112.202.102.174]] 11:10, 14 Hulyo 2024 (UTC) ::::Prinotekta ko na lamang ang artikulong [[Microsoft Windows]]. Tapos, may ginawa na lamang akong ibang paraan para hindi na siya makapagbandalo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:29, 15 Hulyo 2024 (UTC) == Paki-update po ng Padron:Ibang gamit == Magandang araw po, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], paki-update po sana ng [[Padron:Ibang gamit]] upang umayon ito sa hitsura ng ibang mga hatnote dito sa tlwiki. Kasalukuyan po kasi itong gumagamit ng karaniwang text na hindi katulad ng ibang katulad na hatnote dito at sa enwiki. Nakaharang kasi po ito sa ngayon. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 08:15, 14 Hulyo 2024 (UTC) :Medyo madami ang gagawin dito. Ipila ko lang sa gagawin ko. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:45, 15 Hulyo 2024 (UTC) ::Sige lang po. Di naman kinakailangan agad-agad to. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 06:27, 16 Hulyo 2024 (UTC) :::{{ping|GinawaSaHapon}} Mukhang okay na ito. Pa-tsek na lang kung may isyu pa. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:51, 23 Hulyo 2024 (UTC) ::::Nakumpirma ko na po. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 04:20, 23 Hulyo 2024 (UTC) == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:28, 21 Hulyo 2024 (UTC) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> :''Thank you. Done filling out the form.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 12:42, 21 Hulyo 2024 (UTC) == Baybayin Script == Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Matanong ko lang po kung maaari ba akong "magtransliterate" ng ilang mga pahina sa sulat "Baybayin"? Alam kong hindi praktikal ang gawain na ito dahil marami ang hindi marunong makabasa sa Baybayin, ngunit nais kong gawin ito upang mavisualize ng mga mambabasa kung ano ang itsura ng isang pahina ng Wikipedia na nakasulat sa Baybayin. Nalaman ko na maaari itong gawin dahil nakita ko ang isang pahina na pinamagatang "Pulo", at maaaring "multiscript" ang isang pahina. Ngunit nang tinignan ko ang kasaysayan ng pagbabago, napansin kong natanggal na pala ito, at dito ko natagpuan ang iyong account. Hindi po ba pinapayagan ang pagtransliterate ng Tagalog na wikipedia sa sulat Baybayin? Maraming salamat po. [[Tagagamit:Mirusan44|Mirusan44]] ([[Usapang tagagamit:Mirusan44|kausapin]]) 13:44, 21 Hulyo 2024 (UTC) :Hindi pinapayagan ang mga artikulong Baybayin dito sa Wikipediang Tagalog. Para sa dahilan, pakitingin na lamang itong usapan namin tungkol dito: [[Usapang_tagagamit:Jossisad#Paglikha ng mga artikulo sa Baybayin]]. Kung nais nilang makita ang itsura ng baybayin, mayroon namang mga ibang websayt na maaring gawin ito. Sana'y maunawaan mo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:58, 21 Hulyo 2024 (UTC) ::Maraming salamat po sa iyong tugon. Nauunawaan ko naman ito at maraming salamat rin po sa lahat ng iyong ginawa para sa Wikipediang Tagalog. [[Tagagamit:Mirusan44|Mirusan44]] ([[Usapang tagagamit:Mirusan44|kausapin]]) 10:41, 22 Hulyo 2024 (UTC) == Benedict Cua == Hello Jojit, i am an administrator of wiki it: i ask for the protection of [[Benedict Cua]]. I noticed a lot of vandalism in the page. Thank you [[Tagagamit:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Usapang tagagamit:Quinlan83|kausapin]]) 17:22, 21 Hulyo 2024 (UTC) :''Thanks for reporting. I already protected it but the article didn't establish notability for a long time, so, it was redirected to a related article. This is a standard practice here in Tagalog Wikipedia for those cases. Normally, if there is no related article, it would have been deleted.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:43, 22 Hulyo 2024 (UTC) :::That's fine. Thank you very much!--[[Tagagamit:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Usapang tagagamit:Quinlan83|kausapin]]) 07:22, 22 Hulyo 2024 (UTC) == Palipat po ng pahina == Magandang araw po uli, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Pwede po bang palipat po ng [[pagtitistis]] papunta sa [[pag-oopera]]. Mas karaniwang ginagamit (sa karaniwang diskurso, lalo na sa modernong Tagalog) kasi yung ''pag-oopera'' kesa sa ''pagtitistis'', sang-ayon sa [[:en:WP:COMMONNAME|WP:COMMONNAME]]. Alam kong mas pormal na Tagalog ang nauna, pero mukhang mas makakabuti sa tlwiki kung gagamitin natin yung ''pag-oopera'' bilang pangunahing pamagat. Sinubukan kong ilipat ito, pero mukhang kailangan palang burahin muna yung pahinang paglilipatan bago magawa yon. Hindi sapat ang user rights ko para doon. Salamat po, at pasensiya po sa abala. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 05:33, 23 Hulyo 2024 (UTC) :{{Done}} Walang problema, {{ping|GinawaSaHapon}}, gawain naman iyan ng isang tagapangasiwa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:41, 23 Hulyo 2024 (UTC) ::Salamat po sa napakabilis na tugon. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 05:44, 23 Hulyo 2024 (UTC) == Pagbura sa artikulong Brenda Mage == Komusta, naway mabuti ang iyong lagay. Nais ko lamang ipaalam sayo ang pagbura sa artikulong [[Brenda Mage]] sa kadahilanang wala itong sapat na sanggunian at impormasyon at napakaaikli ng artikulo na di naaayon sa pamantayan ng Wikipedyang Filipino. Maraming salamat [[Tagagamit:Rc ramz|Rc ramz]] ([[Usapang tagagamit:Rc ramz|kausapin]]) 04:27, 20 Setyembre 2024 (UTC) :Salamat sa abiso. Ni-redirect na lamang sa [[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10]]. Sa alternatibong paraan, maaaring mo i-tag ang isang artikulo para burahin sa paglalagay ng <nowiki>{{delete}}</nowiki> sa itaas nito. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:40, 21 Setyembre 2024 (UTC) == Translation request == Hello, Jojit. Can you translate and upload the article [[:en:Azerbaijan Time]] in Tagalog Wikipedia? Yours sincerely, [[Tagagamit:Oirattas|Oirattas]] ([[Usapang tagagamit:Oirattas|kausapin]]) 07:29, 8 Oktubre 2024 (UTC) :I have other priorities in this wiki but I will try to put this on my queue. Thanks. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:04, 8 Oktubre 2024 (UTC) == Question regarding vandalism == Hello! I wanted to ask how to deal with vandals here. Specifically: how do I report them? Background: nearly every wiki which got opted out of global-sysops wikis list has some kind of a "administrator noticeboard" or "vandalism report page", but I wasn't able to find anything like that here. Best regards, [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Usapang tagagamit:TenWhile6|kausapin]]) 17:19, 14 Oktubre 2024 (UTC) :Hi {{ping|TenWhile6}} ''There is no central noticeboard reporting vandalism in this wiki. Folks usually report them at [[Usapang_Wikipedia:Kapihan|the Kapihan]]. They also directly message or ping administrators to report vandalism. User:WayKurat and I often receive vandalism reports as we are the most active admins. We don't have a centralized notice for vandalism because we have few volunteers in this wiki. Thus, creating such a page will eventually become inactive, and no one will notice someone reported vandalism. Thanks for your message.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:33, 16 Oktubre 2024 (UTC) ::Thanks for your answer :) ::Then I'll implement [[meta:XReport]] here, reporting to the page [[Usapang_Wikipedia:Kapihan]]. [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Usapang tagagamit:TenWhile6|kausapin]]) 09:11, 16 Oktubre 2024 (UTC) ::{{done}} Test: [[Natatangi:Diff/2133044]] ::Tell me if you want me to change the report text in any way (maybe translate it?) [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Usapang tagagamit:TenWhile6|kausapin]]) 09:44, 16 Oktubre 2024 (UTC) ''Here's the translation:'' <pre> "tl": { "button": "Ulat", "process": "Nag-uulat...", "local-button": "Ulat lokal", "global-button": "Ulat global", "type": "Uri ng ulat", "title": "Iulat ang tagagamit", "description": "Iulat ang tagagamit sa mga Tagapangasiwa\" sa Kapihan", "Ptitle": "Pahina ng ulat", "Pdescription": "Hiling iprotekta ang pahina", "SDtitle": "Mabilisang pagbura", "SDdescription": "Hiling para sa mabilisang pagbura ng pahinang ito", "SDgsr": "Hiling sa mabilisang pagbura sa Global sysops/Requests", "SDprocess": "Hinihiling ang mabilisang pagbura...", "reason": "Dahilan", "c-reason": "Ibang dahilan", "error-reason": "Kailangan mong magbigay ng dahilan!", "error-page": "Kailangan mong magbigay ng pahina!", "error-user": "Kailangan mong magbigay ng tagagamit!", "error-requested": "Naiulat na.", "error-SDrequested": "Nahiling na ang mabilisang pagbura.", "error-api": "May nangyaring kamalian habang inuulat ang $1.", "error-activated": "Hindi pinapagana ang $1 sa wiki na ito.", "error-specialpage": "Hindi maaaring iulat ang mga natatanging pahina.", "success": "Matagumpay ang hiling", "close": "Isara", "username": "Pangalan ng tagagamit", "hide-username": "Itago ang pangalan ng tagagamit", "pagename": "Pangalan ng pahina" } </pre> --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:17, 17 Oktubre 2024 (UTC) :Thanks for your help! I added it, the XReport interface is now translated. If you want to translate [[Natatangi:Diff/2133044]] too ("report concerning [Username]"), you can do so too, otherwise I can just leave it in english. Best regards, [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] 14:42, 17 Oktubre 2024 (UTC) == Join the Wikipedia Asian Month Campaign 2024 == <div lang="en" dir="ltr"> Dear 2022 & 2023 WAM Organizers, Greetings from Wikipedia Asian Month User Group! The [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024|Wikipedia Asian Month Campaign 2024]] is just around the corner. We invite you to register your language for the event on the "[[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Join_an_Event|Join an event]]" page and once again become an organizer for your language's Wikipedia. Additionally, this year we have selected [[m:Wikipedia_Asian_Month_User_Group/Ambassadors|ambassadors]] for various regions in Asia. If you encounter any issues and need support, feel free to reach out to the ambassador responsible for your area or contact me for further communication. We look forward to seeing you again this year. Thank you! [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|100px|right]] [[m:User:Betty2407|Betty2407]] ([[m:User talk:Betty2407|talk]]) 11:00, 20 October 2024 (UTC) on behalf of [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Team|Wikipedia Asian Month 2024 Team]] <small>You received this message because you was an organizer in the previous campaigns. - [[m:User:Betty2407/WAMMassMessagelist|Unsubscribe]]</small> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=27632678 --> :''Tagalog Wikipedia already registered last week. The project page is [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2024]]. Thanks for the invite.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:21, 21 Oktubre 2024 (UTC) == Aking mga artikulo == Ang lahat ng aking mga artikulo ay na-update, ngunit ang template na nagsasaad na ang artikulo ay maikli ay nakabitin pa rin. Hindi lahat ng artikulo ay may sapat na impormasyon upang magsulat ng higit sa 300 salita, kaya maraming mga artikulo ang mas maikli ngunit kapaki-pakinabang. Aalisin ba ang template? [[Tagagamit:VictoriaCulpechina|VictoriaCulpechina]] ([[Usapang tagagamit:VictoriaCulpechina|kausapin]]) 11:00, 21 Oktubre 2024 (UTC) :Hindi ko pa natingnan lahat ng mga binago mo subalit yung [[Myotragus balearicus]], marami pa ring mali-mali ang balarila (o ''grammar''). At saka, baka hindi mo ako naintindihan sa sinabi ko tungkol sa ''template'' (o padron). Hindi ko naman pinatatangal iyon. Sinasabi ko lamang na ang bilang ng salita sa isang artikulo ay hindi kasama ang mga salita nasa loob ng ''template''. Irepaso o i-''review'' ko yung iba mong binago. Balikan kita. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:30, 22 Oktubre 2024 (UTC) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Bandalismo: 112.205.89.181 == Magandang gabi po, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Patuloy pong gumagawa ng bandalismo ang IP address na [https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_ambag/112.205.89.181 112.205.89.181], at mukhang palagi niyang tinatarget yung mga pahina ng bangko simula pa po kagabi. Paharang po nito. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 15:19, 26 Oktubre 2024 (UTC) :Paumanhin {{ping|GinawaSaHapon}}, ngayon ko lang napansin ito. Hindi ko siguro napansin agad dahil may mensahe ang tagapag-organisa ng Feminism at Folklore bago ang mensahe mo. ''Anyway'', may pandaigdigang tagapangasiwa ang nagharang ng tatlong araw sa IP na iyan tapos hindi naman siya nag-bandalo pagkatapos nun. Maraming salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:22, 8 Nobyembre 2024 (UTC) == Notabilidad ng pamagat == Magandang araw po May batayang notabilidad po ba pagdating sa pamagat ng isang artikulo? Halimbawa po kung napatunayang obsoleto na ang isang salita at iba na ang ginagamit sa kasalukuyang panahon, alin ang pipiliing salita? May mga nag-aadbokasiya po kasi na "Sugbuhanin" (dating tawag sa mga taga-Cebu noong unang panahon) na lang daw ang gamitin kaysa sa "Sebwano" o "Cebuano". Ang kaso nga lang po talaga, “Cebuano” o “Sebwano” ang mas kilala at mas ginagamit sa kasalukuyan, kaya’t sa tingin ko po ay mas praktikal itong gamitin sa mga pamagat at laman ng artikulo upang mas madaling maunawaan ng mga mambabasa. Salamat po. [[Tagagamit:Kali Igba|Kali Igba]] ([[Usapang tagagamit:Kali Igba|kausapin]]) 07:33, 9 Nobyembre 2024 (UTC) :{{ping|Kali Igba}} Oo, may batayang notabilidad dapat ang pagpamagat ng artikulo dito sa Wikipediang Tagalog lalo na kung kaduda-duda ang salitang gagawing pamagat. Hindi pa naisulat ang patakaran na iyan subalit sa karamihan ng mga usapang naganap sa usapang pahina (halimbawa [[Usapan:Antartika|dito]]) at maging sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan|Kapihan]], ang konsensus o pangkahalatang kasunduan ay kailangang may sanggunian ang pamagat na gagamitin lalo na kung hindi ito pangkaraniwan. Mailalapat lamang ito kung walang ibang karaniwang katutubong salita na magagamit. Kung may karaniwang katutubong salita magagamit bilang pamagat, iyon ang gagamitin. Hango ang patakaran na ito sa [[:en:WP:COMMONNAME]] o ang paggamit ng karaniwang salita bilang pamagat para mas maintidihan ng nakakarami. Bigyang diin ko lamang na "karaniwang katutubong salita" ang gagamitan at hindi ang karaniwang banyagang salita. Kasi, maaring ikatuwiran na mas karaniwan ang salitang banyaga kasya katutubong salita. Nawa'y nasagot ko ang tanong mo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:24, 10 Nobyembre 2024 (UTC) ::Sige po. Pakilipat na nga lang po nung pamagat ng artikulo. Di ko po kasi alam kung paano ibalik sa dating pamagat. Salamat po uli. [[Tagagamit:Kali Igba|Kali Igba]] ([[Usapang tagagamit:Kali Igba|kausapin]]) 10:26, 11 Nobyembre 2024 (UTC) :::Naibalik ko na. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:14, 12 Nobyembre 2024 (UTC) == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> :{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:40, 5 Enero 2025 (UTC) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> :{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:10, 6 Enero 2025 (UTC) == Miss Universe Philippines 2025 == Magandang araw po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! Nagagambala po ako sa artikulong [[Miss Universe Philippines 2025]] dahil may isang IP user na pilit pinapalitan ang "Lungsod ng Iloilo" sa "Iloilo" bagamat ang Miss Iloilo pageant ay para sa Lungsod ng Iloilo. Maaari mo bang gawan ng paraan para maiayos ito? Maraming salamat. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 02:23, 16 Enero 2025 (UTC) :Hi {{ping|Allyriana000}}, nakaprotekta na ang pahina sa mga tagagamit na walang akawnt (o IP user). Tanging mga may rehistradong akawnt lamang ang makakapagpabago ng pahina. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:49, 16 Enero 2025 (UTC) ::Maraming salamat @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 02:54, 16 Enero 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:23, 26 Enero 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == I have sent you an e-mail == @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Hi Jojit fb! I have sent you an e-mail. Can you review it and accomplish my request there? Thanks [[Tagagamit:AngeloFlavio93|AngeloFlavio93]] ([[Usapang tagagamit:AngeloFlavio93|kausapin]]) 15:55, 11 Pebrero 2025 (UTC) :''Thank you for reaching out again. I appreciate your efforts with the Tagalog Wikipedia articles. I am here to guide and assist contributors like you. However, it is best for the original author to edit and improve the articles since we have limited editors on Tagalog Wikipedia. Please expand the draft and make corrections based on Wikipedia’s guidelines. If you have any questions about translation or formatting, I am happy to help. Once you have made the necessary corrections, I can move the articles to the main space as soon as they meet the standards. If you cannot translate the article, consider posting on the [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], the community's message board, to seek assistance from other editors willing to help you. Regarding the template, I will review it and attempt to move it to the main namespace, but I may wait until you have translated the article, as it seems that only your article would be using the template. Please let me know if you have any specific questions!'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:43, 12 Pebrero 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] I have already translated these articles: ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Kinakailangang bisa para sa may pasaporte ng Albanya|https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:FlavioAngelo/Kinakailangang_bisa_para_sa_may_pasaporte_ng_Albanya]] ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Pasaporte ng Albanya]] ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Patakaran sa bisa ng Albanya|https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:FlavioAngelo/Patakaran_sa_bisa_ng_Albanya]] ::and the translation of the template which was made by my friend: ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Padron:Timatic Visa Policy|https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:FlavioAngelo/Padron:Timatic_Visa_Policy]] ::So you can move the drafts to the article space now. ::Please move them. ::Thanks [[Tagagamit:AngeloFlavio93|AngeloFlavio93]] ([[Usapang tagagamit:AngeloFlavio93|kausapin]]) 07:39, 12 Pebrero 2025 (UTC) :::''Thank you for expanding the article. I will do my best to assist you. However, your draft requires further improvement. I cannot help you now due to my other priorities on this wiki. Additionally, your draft cannot be moved to the main namespace yet, as it still needs work. There are foreign words that require translation, and there are also some grammar errors and issues with the "Manual of Style" that need addressing.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:37, 12 Pebrero 2025 (UTC) ::::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] You told me months ago when I contacted you for the first time, that you will take a look at the draft articles and correct them when you will have time. You tell me now the same thing. It doesn't cost you anything to review the draft articles and correct them. Please correct them now and make the drafts articles. Thanks [[Tagagamit:AngeloFlavio93|AngeloFlavio93]] ([[Usapang tagagamit:AngeloFlavio93|kausapin]]) 09:41, 13 Pebrero 2025 (UTC) :::::''I apologize if there was any misunderstanding. When I mentioned that I could not assist at the time, I did not mean that I would personally edit the articles but rather that I could potentially provide guidance when available. Additionally, as a reviewer, my role is to assess the draft, not to edit it directly. As I previously said, your draft still requires further improvement. There are foreign words that need translation (for example, "Arab League" and "boycott," among others), as well as grammar errors and issues needing alignment with the Manual of Style. These issues need fixing before moving the draft to the main namespace. I still have other priorities, but if you need guidance on specific points, I may be able to provide advice when time permits. Otherwise, I recommend seeking feedback from other editors or relevant [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new noticeboards] for assistance. Thank you!'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:05, 13 Pebrero 2025 (UTC) == Miss Universe Philippines 2025, ulit == Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! Nagagambala po ako sa artikulong [[Miss Universe Philippines 2025]] dahil may isang user sa pangalang @[[Tagagamit:Hunneybunch|Hunneybunch]] na bigla na lamang binura ang karamihan ng nakalagay sa artikulo, partikular na ang Tala ng mga kandidata, na may sapat naman na sanggunian. Maaari mo bang gawan ng paraan para maiayos ito? Maraming salamat. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 09:12, 15 Pebrero 2025 (UTC) :{{ping|Allyriana000}} Salamat sa mensahe mo. Nagmensahe na ako sa usapang pahina niya. Hinihimok ko muna na magkasundo kayo kung ano ang dapat nilalaman ng artikulo, at ilahad ito sa [[Usapan:Miss Universe Philippines 2025|usapang pahina ng artikulo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:43, 15 Pebrero 2025 (UTC) == Padron para sa television season == Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! Hindi ko alam kung maitatanggi mo itong request ko o hindi pero, maaari mo bang gawin ang padron ng Infobox television season para sa Tagalog Wikipedia? Dalawang television seasons na ang nagawa ko para sa Pinoy Big Brother (Gen 11 at Celebrity Edition Collab), at hindi talaga akma ang padrong Infobox television para sa mga artikulong ito. Salamat! [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 06:23, 9 Marso 2025 (UTC) :Pasensya na, medyo abala ako sa ibang bagay. at may persooal a prayoridad sa wiking ito. Kaya, hinihimok ko na ikaw na lamang ang gumawa. Tingin ko naman na kaya mong gumawa ng Padron, batay sa nakaraan mong mga pagbabago. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:06, 9 Marso 2025 (UTC) == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> :''Thanks for the invitation. Sorry, I wasn't able to attend. I saw this just now.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 22:51, 15 Marso 2025 (UTC) == Ikalawang Digmaang Pandaigdig == Magandang araw po @[[user:Jojit fb|Jojit fb]]! Nagagambala po ako sa artikulong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] dahil may isang IP user na pilit nang binaboy ang pahina sa paraan ng paglalagay ng nilalaman. Kadalasang mga IP o new user ang mga nagbabandalismo ng pahina. Delikado po yon lalo na't isa ang pahinang ito sa mga madalas puntahn ng mga Pilipino, lalo na yung mga researcher at estudyante (umaabot na po sa 30,000 ang pageviews nito as of my editing here). Maaari mo bang gawan ng paraan para maiwasan ito? Maraming salamat. - [[Natatangi:Mga ambag/112.202.112.199|112.202.112.199]] 14:05, 27 Marso 2025 (UTC) :{{done}} Nakaprotekta na ang pahina sa mga hindi nakarehistrong tagagamit para medyo maiwasan ang bandalismo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:41, 28 Marso 2025 (UTC) == [[Batas ng Pilipinas sa karapatang-sipi]] == Hello. Tama po ba yung ginamit kong pamagat para sa "copyright law of the Philippines"? ([https://www.ipophil.gov.ph/glosaryo-ng-yamang-isip/glossary-of-terms-copyright/ Ayon sa IPOPHL], "karapatang-sipi" ang Tagalog ng copyright) O di kaya po, "[[Batas sa karapatang-sipi sa Pilipinas]]", "[[Batas sa karapatang-sipi ng Pilipinas]]", o [[Batas karapatang-sipi ng Pilipinas]]? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 08:58, 9 Abril 2025 (UTC) :{{ping|JWilz12345}} Salamat sa mensahee mo. Tama naman 'yung Batas ng Pilipinas sa karapatang-sipi. Sa pansariling pananaw, mas gusto ko 'yung [[Batas sa karapatang-sipi ng Pilipinas]] dahil nabibigyan-diin 'yung ''copyright law'' kaysa ''Philippine law'' (batas ng Pilipinas). Sa akin lamang 'yun at nasa iyo ang pasya kung ano ang pipiliin mo sa pagitan ng [[Batas ng Pilipinas sa karapatang-sipi]] at [[Batas sa karapatang-sipi ng Pilipinas]]. 'Yung iba sa pagpipilian ay hindi wasto ng balarila. Nawa'y nakatulong ako sa pagpapasya mo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:46, 11 Abril 2025 (UTC) ::Salamat po. Ililipat ko na lang sa pamagat na ayon sa mungkahi mo. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:20, 12 Abril 2025 (UTC) == [[Padron:Free media]] == Hi! Can you perhaps add a category to this template like on English Wikipedia? So all the free files end up in [[:Category:All free media]]? It will make it easier to locate files without a license etc. It's like [[Padron:Non-free media]] only for free files. [[Tagagamit:MGA73|MGA73]] ([[Usapang tagagamit:MGA73|kausapin]]) 17:49, 19 Abril 2025 (UTC) :Also non-free files should be deleted if they are not used in an article. Perhaps you could have a look at [[Special:UnusedFiles]] or ask your fellow admins to have a look? If you would like to batch delete those files there is a script for that or Global Sysops can help. Also I'm working on a list of files without a license ([[User:MGA73/NoLicense]]). Right now it also includes the free files but if you add a category as requested above I can remove the free files from the list. --[[Tagagamit:MGA73|MGA73]] ([[Usapang tagagamit:MGA73|kausapin]]) 18:05, 19 Abril 2025 (UTC) ::I had help to fix [[Padron:Free media]]. But it would still be good if you can help with the unused files. :::{{ping|MGA73}} ''Sorry for the late reply. I have been busy lately in real life. I will help in deleting those unused files. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:02, 22 Abril 2025 (UTC) ::::Hi! Thank you. And don't worry about the late reply. Real life is important! --[[Tagagamit:MGA73|MGA73]] ([[Usapang tagagamit:MGA73|kausapin]]) 09:07, 22 Abril 2025 (UTC) == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28585917 --> :''Thanks''! --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:29, 23 Abril 2025 (UTC) == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Talaan ng mga album ng Candid Records (UK) == Hello, Jojit. I started this article about Candid Records as part of my 100wikidays challenge. Technically, I could have just authored stubs and made my life easier, but I wanted to contribute quality articles. Furthermore, I wished to provide articles relevant to our Philippine culture and achievements, both heritage and contemporary. Who else could be better equipped to write accurately about Candid than someone who was there, albeit it was twenty years in the past? I disavow any conflict of interest on this subject, especially now that the widely respected British producer Alan Bates died in 2023 and the company is no longer, since 2019. The list, in my view, is a justifiable vehicle to mention that Filipinos found respect on the international stage, particularly in the very exclusive genre of jazz. I remain hopeful for your kind understanding and tolerance for the article. Respectfully, [[Tagagamit:Buszmail|Buszmail]] ([[Usapang tagagamit:Buszmail|kausapin]]) 11:42, 26 Abril 2025 (UTC) :Pakibasa na lamang ang [[Wikipedia:Salungat na interes]] o para sa mas detalydong impormasyon sa bersyong Ingles nito sa [[Wikipedia:Conflict of interest]]. Ito kasi ang pangunahing isyu ng talaang sinulat mo bukod pa sa isyu sa kayarian at pagkakasulat ng artikulo na kailangang linisin. Pinapayo ko na hayaan mo ang ibang tao na walang kaugnayan sa paksa ang magbago ng talaan para matanggal ang hatnote. At matatanggal din ang ibang isyu kung malilinis ito at makakapagbibigay ng maaasahang sanggunian. Salamat sa pang-unawa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:18, 27 Abril 2025 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang araw po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Pakilipat po sana ng [[pagsakop sa lagusan ng ihi]] patungo sa mas angkop na [[impeksiyon sa lagusan ng ihi]]. Mas akma yung katawagan na "impeksiyon" kesa sa pagsakop. May problema po kasi sa paglilipat. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 04:50, 10 Mayo 2025 (UTC) == Block Vandal == Hi @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], have a nice day. Could you please block user [[Tagagamit:MarioMill324]] permanently? He has deleted and changed templates arbitrarily on several articles (see his contributions for more). And he has also been banned on enwiki for vandalism and on wikidata for account abuse (also he was banned by me on cebwiki). Thanks! [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 22:49, 10 Mayo 2025 (UTC) :{{ping|Như Gây Mê}} {{done}} (''Done!'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:56, 13 Mayo 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] ''Btw:'' I give you [[:ceb:MediaWiki:Gadget-masstool.js|MassTool]] (for sysop) and [[:ceb:MediaWiki:Gadget-TodoList.js|ToDoList]] (for all users) toolkit scripts for you to add gadget at [[MediaWiki:Gadgets-definition]] to create utilities that make it easier for you to work with the sysop toolset, hope it's useful to you and to tlwiki :) hehe. [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 05:10, 13 Mayo 2025 (UTC) :::{{ping|Như Gây Mê}} Paumanhin sa huli nang sagot. Sa aking pagrepaso sa mga nirerekomenda mong gadyet, mukhang hindi siya pamantayang gadyet na nilalagay sa mga ibang wikang bersyon ng Wikipedia, at nag-aalangan akong ilagay siya. Kung nais mo pang isulong na ilagay siya dito sa Wikipediang Tagalog, minumungkahi ko na hingin ang payo ng ibang tagagamit sa pamamagitan ng paglalagay ng paskil sa [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], ang pampamayang usapan dito Wikipedia Tagalog. Maraming salamat. (''Sorry for the late reply. Upon reviewing the gadgets you recommended, it doesn't seem like they are standard gadgets included in other Wikipedia language versions, and I'm hesitant to include them. If you still want to pursue including them here on the Tagalog Wikipedia, I suggest you ask for other users' advice by posting in [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], the community discussion forum here on Wikipedia Tagalog. Thank you very much.) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:20, 19 Mayo 2025 (UTC) == [[Talaan ng mga laro sa Game Boy Advance]] == Pakibura ang ''redirect'' na ito para malipat ko po ang [[Listahan ng mga Game Boy Advance game]] sa nabanggit na pamagat. Salamat po ''in advance''. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:12, 3 Hunyo 2025 (UTC) :Ako na lamang ang naglipat. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:16, 3 Hunyo 2025 (UTC) == Kailangan ko ng mungkahi == Kumusta @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Kailangan ko ng iyong tulong, o magmungkahi kung sino ang maaari kong kontakin. Isinulat ko ang draft ng isang artikulo, tungkol sa isang sikat na artistang Italyano. https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:PamelaBertaccini/burador Sa aking palagay ay handa na itong gawing opisyal, ngunit nais ko muna ang iyong opinyon. Hinihintay ko ang iyong mabait na tugon, maraming salamat. (Gayundin, sa palagay ko ay hindi ako awtorisadong ilipat ang pahina, dahil kamakailan lamang ako ay sumali sa Wikipedia ng Pilipinas). [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:110%; color:#01b30e">'''PamelaBertaccini'''</span>]] 10:57, 11 Hunyo 2025 (UTC) :Hi {{ping|PamelaBertaccini}}, maraming salamat sa mensahe mo. May mga ilang isyu sa ''manual of style'' tulad ng kailangang naka-italiko ang gawang sining at hindi na kadalasang sinasalin kung wala namang opisyal na salin sa Tagalog. Halimbawa, Manifesto ng Neo-Cave Art -> ''Manifesto of Neo-Cave Art''. Kailangan din isalin ang mga banyaga (o Ingles) na salita tulad ng "Prehistory" na maaaring isalin bilang "prehistorya" o "bago ang kasaysayan" na mas katutubo. Marami pang mga banyagang salita sa arikulo mo, pakisalin na lamang. Tingnan ang [[Wikipedia:Pagsasalinwika]] at baka makatulong sa iyo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:39, 12 Hunyo 2025 (UTC) ::Maraming salamat @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] ::Nagawa ko na ang lahat ng iminungkahi mo at sana ay maayos na ang page ngayon. ::https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:PamelaBertaccini/burador ::Maaari mo bang tingnan kung handa na itong ilipat? Salamat muli sa iyong kabaitan. [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:110%; color:#01b30e">'''PamelaBertaccini'''</span>]] 09:00, 12 Hunyo 2025 (UTC) :::May mga salitang Ingles pa rin na hindi nakasalin. Marami ito. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:54, 12 Hunyo 2025 (UTC) ::::Hi @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Oo, dahil maraming pamagat ng mga gawa at eksibisyon (halos kalahati) ang may orihinal na pamagat sa Ingles (at hindi sa Italyano) at dahil mga pamagat ang mga ito, iniwan ko ang mga ito sa kanilang orihinal na wika. ::::Kaya paano ko ito dapat gawin? Isasalin ko ba? Pero sa pangkalahatan, hindi isinasalin ang mga pamagat ng mga eksibisyon at mga gawa. Sabihin mo sa akin, salamat. [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:108%; color:#01b30e">'''Pamela Bertaccini'''</span>]] 16:43, 12 Hunyo 2025 (UTC) :::::Oo, hindi nga sinasalin ang mga pamagat ng eksibisyon. Sinabi ko na sa 'yo na di na kailangang isalin 'yun. Ang sinasabi ko ay 'yung mga salita tulad ng "Prehistory", "zoomorphic" at "anthropomorphic" na maaring isalin bilang "bago ang kasaysayan", "soomorpiko", at "antromorpiko". Marami pang ibang Ingles na salita, paki-tingin na lamang. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:07, 13 Hunyo 2025 (UTC) ::::::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Tama ka — marami pa ring maling salita sa teksto noon. May ilang salita na nanatili sa Ingles o isinalin nang hindi tama (hindi sa pinakamahusay na paraan). Ngayon, dapat ay maayos na talaga ang teksto. Maaari mo bang tingnan kung ayos na ito? At kung ayos na nga, ikaw ba ang naglilipat ng pahina, o ako ang dapat gumawa nito? [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:105%; color:#01b30e">'''Pamela Bertaccini'''</span>]] 14:28, 13 Hunyo 2025 (UTC) :::::::Mayroon pa rin pero kaunti na lamang. Ito pa ang dapat isalin: ::::::::nag-explore -> sumubok ::::::::53rd -> ika-53 ::::::::Castellana Caves -> mga Yungib ng Castellana ::::::Kapag okay na, ako na ang maglilipat. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:59, 15 Hunyo 2025 (UTC) :::::::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Salamat muli sa iyong suporta. Sinunod ko ang iyong mungkahi at binago ang mga salitang kailangang baguhin. Mananatili akong available kung mayroon ka pang mapansin na kailangang baguhin. Salamat. [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:105%; color:#01b30e">'''Pamela Bertaccini'''</span>]] 09:33, 15 Hunyo 2025 (UTC) == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> :''Thanks for the invite! It’s midnight in my time zone, and I have an early commitment the next day, so I won’t be able to attend. I hope it goes well!'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:00, 18 Hunyo 2025 (UTC) == Feminism and Folklore 2025 - Local prize winners == [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, Congratulations on your outstanding achievement in winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2025''' writing competition! We truly appreciate your dedication and the valuable contribution you’ve made in documenting local folk culture and highlighting women’s representation on your local Wikipedia. To claim your prize, please complete the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdONlpmv1iTrvXnXbHPlfFzUcuF71obJKtPGkycgjGObQ4ShA/viewform?usp=dialog prize form] by July 5th, 2025. Kindly note that after this date, the form will be closed and submissions will no longer be accepted. Please also note that all prizes will be awarded in the form of [https://www.tremendous.com/ Tremendous Vouchers] only. If you have any questions or need assistance, feel free to contact us via your talk page or email. We're happy to help. Warm regards, [[:m:Feminism and Folklore 2025|FNF 2025 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 10:20, 21 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=28891702 --> :{{Done}}. ''I already finished filling out the form. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:42, 23 Hunyo 2025 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang araw po Jojit. Pakilipat po ng [[pananalig ng sari]] patungo sa mas ginagamit na salin nito na [[teorya ng kategorya]]. Sa kasalukuyan, isang redirect ang teorya ng kategorya doon sa pananalig ng sari. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:05, 23 Hunyo 2025 (UTC) :{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:09, 23 Hunyo 2025 (UTC) ::Magandang araw ulit po. ::Palipat rin po pala ng [[pagsakop sa lagusan ng ihi]] patungong [[impeksiyon sa daanan ng ihi]]. Per sa mga sanggunian na nakita ko sa net, ito ang ginagamit na salin para sa UTI (sources: [https://www.kidneyeducation.com/Filipino/Impeksiyon-sa-Daanan-ng-Ihi/997 Kidney Education], [https://www.chcrr.org/tl/patient-education/what-is-a-urinary-tract-infection-uti/ CHCRR], at maging [https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/6/24/tv-patrol-mulberry-picking-patok-sa-arayat-pampanga-2029 ABS-CBN]). Salamat po ulit. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 06:09, 25 Hunyo 2025 (UTC) :::{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:20, 25 Hunyo 2025 (UTC) == Abuse filter == Hi Jojit fb, can I ask if the [[Natatangi:Talaan_ng_pansala/8]] is currently including blocking edits with the word "larendo valdez" in the edit summary? As I still see LTA can still cause vandalism without being blocked by this filter. [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 10:29, 23 Hunyo 2025 (UTC) : Btw, if your filter doesn't already have this LTA blocking syntax, I can send you this one:<syntaxhighlight lang="css"> ccnorm("larendo Valdez") in ccnorm(SUMMARY) </syntaxhighlight> [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 12:36, 23 Hunyo 2025 (UTC) ::{{ping|Như Gây Mê}} Maraming salamat sa pag-abiso! Maaari bang magbigay ka ng mga halimbawa ng kamakailang bandalismong "larendo valdez" na nalusutan ng pansalang ito? (''Thanks for the heads up! Can you provide examples to the recent "larendo valdez" vandalism that bypassed this filter?'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:16, 24 Hunyo 2025 (UTC) ::: @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] [https://tl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Google_Play_Music&curid=324213&diff=2165898&oldid=2165897 recent example here] [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 00:21, 24 Hunyo 2025 (UTC) ::::Salamat {{ping|Như Gây Mê}}! Naaayos ko na ang pansala. (''Thanks Như Gây Mê! Fixed the filter.'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:34, 24 Hunyo 2025 (UTC) == [[Natatangi:Mga ambag/240B:253:3460:9300:71D0:A8FD:629:EF5B|240B:253:3460:9300:71D0:A8FD:629:EF5B]] == Hi Jojit, can you block this IP. The IP above continuously copying and pasting template content of another article into unrelated articles. [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 11:45, 28 Hunyo 2025 (UTC) :{{done}} (''Done.'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:53, 29 Hunyo 2025 (UTC) == Patulong po sa isyu ng isang artikulo == Magandang araw po may mga isyu po ang artikulong "[[Katutubong relihiyong Tagalog]]. May ipinasok po na nilalaman partikular na po dun sa "'''Mga Makabagong Diwata at mga mitolohikal na bathala."''' Kwestyunable po ang mga nilagay na mga makabagong bathala dahil walang malinaw na batayan na bahagi sa kasaysayan ito ng paniniwalang Tagalog. Kahit sa konteksto ng mitolohiya, hindi po ito pasok kung hindi ito naging bahagi ng pananampalataya nila. Tinanong ko na rin po kung anong katibayan— kagaya ng tala sa kasaysayan at antopolohikal na katibayan sa mga nilagay na pigura, ngunit wala pong nailatag na maayos na pagpapatibay. Halimbawa: '''*Dumangan-''' yung sanggunian po ay walang kinalaman dahil tungkol sa '''Capital House Investment Management Ltd,''' '''*Mayari-''' ito po ay kwestiyonable dahil wala pong katibayan na naging bahagi ito ng paniniwalang Tagalog bilang Diyos ng buwan. Ang akda po ni Jocano ay di-mapagkakatiwalaan dahil wala itong nailatag na katibayan kung bahagi talaga ito ng paniniwalang Tagalog. Iba po ang sinasabi ng mga ibang tala sa kasaysayan kagaya ng Vocabulario de lengua Tagala at Boxer Codex '''*Lakapati-''' ito po ay hindi makabago, parte talaga ito kasaysayan ng paniniwalang Tagalog, samakatuwid mali pong sabihin na makabago ito, dahil bahagi talaga ito ng katutubong paniniwala. '''*Apolaki-''' ito po ay sa Pangasinan. Walang malinaw na tala sa kasaysayan kung bahagi ito ng paniniwalang Tagalog. Sa tingin ko po, mas maigi pong burahin na lang ito dahil sa kawalan ng katiyakan at pagpapatibay. At saka, ang paksa po ng artikulo ay Katutubong relihiyong Tagalog. Yung mga makabagong Diyos po ay mas bagay na tituluhan na "Mga Kamakailang Literaryong Imbensyon” o “Kalituhan sa Modernong Panahon". Nakaka-mislead po kasi ang nilalaman na iyon kung ihahalo sa katutubong buhay-relihiyon ng Tagalog, lalo na po kung walang malinaw na katibayan. Salamat po. [[Tagagamit:MysticWizard|MysticWizard]] ([[Usapang tagagamit:MysticWizard|kausapin]]) 23:07, 8 Agosto 2025 (UTC) :Binabandalismo nya yung pahina. Una Binura nya yung Mga Sinaunang mga bathala, pagtapos binura mo yung mga maka "Mga Makabagong Diwata at mga mitolohikal na bathala. parehong tama ang mga lumang diyos at mga bagong diyos, kaya kita ni re reklamo badalismo ginagawa mo eh. Ang linaw linaw magkaiba yung mga Sinaunang bathala at diwata ng mga Tagalog, saka yung mga Makabagong mitolohikal. pareho mo binura sa magkaibang pagkakataon. Binandalismp mo yung pahina. Tignan nyo pa eh [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 23:44, 8 Agosto 2025 (UTC) == Badalismo pa Block po ng Vandal == Magandang Araw po, paki double check and block po si [[Tagagamit:MysticWizard]] yung mga edit po nya vandalismo. Sinilip ko yung mga edit nya mali mali yung nilalagay nya tas marami siyang binubura. Tignan nyo po yung editing history nya mula [[Katutubong relihiyong Tagalog]] hangang sa [[Babaylan]] pati narin sa [[Kasariang sariling pagpapakilanlan]] at marami pang iba, gumagamit siya ng chatgpt para ibahin yaong artikulo at malakas ang POV at homophobikong pananaw sa mga artikulo. paki sundan po yung mga edit nya. makikita ninyo puro sya bandalismo at POV pagdating sa mga artikulong may kasarian. Patuloy pong gumagawa ng bandalismo at mukhang palagi niyang tinatarget yung mga pahina ng pag tungkol sa kasarian at sekswalidad. Paharang po nito. double check po ninyo Salamat po.[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 13:32, 9 Agosto 2025 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang gabi po, {{ping|Jojit fb}} Palipat po sana ng [[Kapuluan ng Kaláyaan]] (na may tuldik sa ikalawang ''a'') patungo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (walang tuldik). Hindi po kasi ginagamit sa karaniwang diskurso yung may tuldik, at mukhang nagawa po yata ito ng naglipat kanina bilang pang-iwas sa error sa paglipat dulot ng teknikal na restriksiyon. Sana po ay maaksyunan agad sa libreng oras niyo. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 13:34, 9 Agosto 2025 (UTC) :{{ping|GinawaSaHapon}} {{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 07:37, 11 Agosto 2025 (UTC) == Vandalism == * {{pagelinks|Saging}} Hi @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], have a nice day. Could you please check the page history of [[Saging]] and protect this page to prevent vandalism. It has added blatant arbitrarily and unsourced content (see his contributions here: [[special:contribs/136.158.79.146|136.158.79.146]] and [[special:contribs/112.206.250.216|112.206.250.216]]). Thanks! - [[Natatangi:Mga ambag/131.226.106.29|131.226.106.29]] 10:05, 10 Agosto 2025 (UTC) :Hinarang muna ang mga di nakarehistrong tagagamit. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 07:43, 11 Agosto 2025 (UTC) == Block vandalism == Hi Jojit, can you please block [[Tagagamit:Holobungasixgorillion]]. This account is only for vandalism. Thanks! [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 11:02, 11 Agosto 2025 (UTC) :+ [[Tagagamit:MNSQPC]] [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 11:04, 11 Agosto 2025 (UTC) :{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:27, 12 Agosto 2025 (UTC) == Palipat po ulit == Magandang gabi, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Palipat po ng [[Suwesya(Sweden)]] patungo sa [[Suwesya]]. May nagkamali na naman po kasi sa paglipat. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 13:45, 15 Agosto 2025 (UTC) :Ok na po pala. Nailipat na po ng isang admin. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:58, 16 Agosto 2025 (UTC) ::Binura ko na lamang 'yung [[Suwesya(Sweden)]] dahil hindi balido. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:28, 17 Agosto 2025 (UTC) == Pagbubura == Bakit binubura ng mga artikulo na ginagawa ko ulit para sa astronomiya? [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:08, 26 Agosto 2025 (UTC) :Wala namang naburang ginawa mo. Tingnan ito [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Naburang_mga_ambag/XiAndromedae], salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:11, 26 Agosto 2025 (UTC) ::Pasensya na pero pag may ginagawa akong artikulo may nakikita ako "binura ni Jojit FB" at pumupunta sa Tagagamit artikulo mo. [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:17, 26 Agosto 2025 (UTC) :::Wala din napuntang artikulo sa Tagagamit namespace ko. Tingan ito [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Talatuntunan_ng_unlapi?prefix=Jojit+fb%2F&namespace=2], salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:20, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::Pakitukoy na lang 'yung pangalan ng artikulo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:22, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::Pag ginagawa ko si Titania, nakikita ko na pag umulit kay sa pag-aalis ko sa app May nakikita ako bago pumunta sa editing ::::Pasensya kung hindi, nakikita ko lang ito sa lahat na artikulo na nagawa ko pag pupunta doon ulit. [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:23, 26 Agosto 2025 (UTC) :::::''Sorry'', medyo hindi ko naintindihan 'yung sinabi mo. Pero kung ang tinutukoy mo na [[Titania]], wala pa ang artikulong ito at di naman ito nabura kailanman. Tingnan ito [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala/delete&page=Titania], salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:34, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::::kaya nga, ang <nowiki>[[Titania (buwan)]]</nowiki> ay ginagawa ko habang inilagay ko ang comment, pasensya pero nakikita lang ang pangalan mo doon sa artikulo habang ginagawa siya kanina. [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:48, 26 Agosto 2025 (UTC) :::::::Ah ok, nakuha ko na. 'Yung [[Titania (buwan)]], nabura ko 'yan noong 2019 pa. At binura ko 'yung nakaraang bersyon niyan bago ang 2019. Ang dahilan ay dahil walang sapat na impormasyon sa matagal na panahon, ayon sa [[WP:BURA]] B1. ''Actually'', 'yang bagong likha mo dapat sa [[Titania]] dapat dahil wala namang ibang artikulo dito sa Wikipediang Tagalog na Titania. Teka, ilipat ko. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:14, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::::::Paano mo inilipat ang pangalan ng Artikulo? [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 05:26, 26 Agosto 2025 (UTC) :::::::::Mayroong link na "Ilipat" sa "Mga kagamitan" na matatagpuan sa kanang bahagi kung nasa desktop/computer/laptop ka. Para sa dokumentasyon, tingnan ito [[:en:Wikipedia:Moving a page]]. Wala pang katumbas 'yan sa Tagalog, pero 'yung konsepto, pareho lang. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:38, 26 Agosto 2025 (UTC) == Posibleng kaso ng bandalismo == Magandang hapon po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Ngayong hapon po, sunod-sunod na nag-edit si [[Tagagamit:Derk29]] ng mga walang katuturang edit (puro mga espasyo) mula 11:35 ng umaga hanggang 17:18 ng hapon. Hindi ako sigurado kung isang kaso ito ng bandalismo, pero pasok ito sa spamming. Baka kagagawan ng isang automated script lalo na't halos magkakasunod-sunod ang pasok ng edit. Sana magawan agad ng paraan, napo-pollute ang Recent changes dahil dito e. Espekulasyon ko lang, pero nagpapadami yata ng edit count. Salamat. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 09:39, 2 Setyembre 2025 (UTC) :Binigyan ko na siya ng babala sa kanyang usapang pahinang tagagamit. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:10, 3 Setyembre 2025 (UTC) == [[:en:WP:EDITWAR|Digmaan ng pag-edit]] == May nangyayaring [[:en:WP:EDITWAR|digmaan sa pag-edit]] (WP:EDITWAR) sa mga artikulong ito: [[Kara David]], [[Kyla]], [[Katrina Velarde]], [[Golden Cañedo]], [[Connie Sison]], at [[Allona]]. Ang anonymous user na ito ay blinock ng isang global sysop [https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_ambag/~2025-27236-37] at ni Waykurat [https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_ambag/~2025-26682-35] dahil sa pagbabandalismo o mga kwestyonableng edit. Hinihiling ko po sana na '''taasan ang proteksyon ng mga pahinang nabanggit''' dahil ito po ang palaging binibisita ng "offending" user. Kahit ilang beses na po siyang nasabihan sa talk page at na-block, gumagamit pa rin siya ng isang di-malinaw na edit summary tulad ng "Oo Nga" at tila nakakatakas po sa mga restriksyon. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 23:45, 1 Oktubre 2025 (UTC) :Ang offending user ay patuloy pa ring nakikipagdigma ng edit (WP:EDITWAR) sa nabanggit na mga artikulo [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 00:42, 3 Oktubre 2025 (UTC) ::Naprotekta ko na ang mga pahinang nabanggit mo at gumawa rin ako ng restriksyon sa paglalagay sa ''edit summary''. Salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:14, 3 Oktubre 2025 (UTC) :::Pabago-bago pala tagagamit po nila. Kamakailan po ay nanira sila sa mga pahina ng [[Regine Angeles]] at [[Rachelle Ann Go]]. Ito po yung isa niyang tagagamit: ‎[[Natatangi:Mga ambag/~2026-19445-27|<bdi>~2026-19445-27</bdi>]]. Ka-iba po ang gumagamit pa rin siya ng isang di-malinaw na edit summary tulad ng "Ayos" niya. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-19686-31|&#126;2026-19686-31]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-19686-31|talk]]) 11:20, 30 Marso 2026 (UTC) ::::Nakaprotekta na ang mga pahinang nabanggit. Di ko mailalagay sa ''abuse filter'' 'yang "Ayos" dahil karaniwang salita 'yan. Magbantay na lamang tayo sa mga pahina. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 12:58, 30 Marso 2026 (UTC) == Tinatanggal [[:Tagagamit:Tina wavv]] == Kamusta, sir @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]].... Mangyaring tanggalin ang mga pahina sa pag-redirect [[:Tagagamit:Tina wavv]] dahil mayroong pag-redirect sa mga hindi umiiral na pahina. Maraming salamat.... [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2025-29684-31|&#126;2025-29684-31]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2025-29684-31|talk]]) 16:07, 22 Oktubre 2025 (UTC) :ang Wavv ay tinatag noong nakaraang taon at naging parte ng live stream ng NASA para sa Solar Eclipse. Ang Wavv AI Music ay ginamit din sa Noke Mall, games at mga events lalo na sa tech week ng San Francisco, California. Ang Wavv AI Music ay may mga sponsorship din para sa darating na taon at kasalukuyang kausap ang Netflix, Roblox at Youtube para sa partnership program. [[Tagagamit:Tina wavv|Tina wavv]] ([[Usapang tagagamit:Tina wavv|kausapin]]) 20:21, 22 Oktubre 2025 (UTC) ::Replying in English: No independent media coverage from a quick Google search, failing [[:en:WP:NOTABILITY|Wikipedia's notability guideline]]. Basing from the [[Wavv]] article itself, it is moreso promotional than an encyclopedic one. Some of the sources used were down such as this one [https://globalleadersinstitute.org/arts-prize-2025] and this one [https://www.benzinga.com/pressreleases/25/09/n39104435/wavv-ai-music-innovation]. I'm not even sure if the article is overall AI generated and spewing "hallucinations". [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 00:30, 23 Oktubre 2025 (UTC) :Salamat sa pag-ulat ''anon user'' at sa pagtugon mo [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]]. Nabura ko na ang parehong pahinang tagagamit at 'yung artikulo mismo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:49, 23 Oktubre 2025 (UTC) ::Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. ::Bumalik na naman yung Tina wavv at ginawa muli yung artikulo, sa ilalim ng pangalang [[Wavv AI]]. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:59, 24 Oktubre 2025 (UTC) :::Salamat sa pag-ulat. {{done}} Nabura na. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:02, 24 Oktubre 2025 (UTC) == Request == Hello, Jojit fb. Can you translate and rename the English title [[Jerusalem Light Rail]] into Tagalog? Israel is not an English-speaking country and English is not an official language in Israel. Yours sincerely, [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2025-34052-15|&#126;2025-34052-15]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2025-34052-15|talk]]) 14:59, 17 Nobyembre 2025 (UTC) :''Thanks for your message. Somebody already renamed it.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:08, 18 Nobyembre 2025 (UTC) == Translation request == Hello, Jojit fb. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Tagalog Wikipedia? It does not need to be long. Yours sincerely, [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 21:12, 18 Nobyembre 2025 (UTC) :''Sorry, I have other priorities in this wiki, and most likely I can't fulfill your request. You may request it to the [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Community Notice Board]. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:28, 19 Nobyembre 2025 (UTC) ::Hello, Jojit fb. ::I understand. Thank you for the advice. ::Yours sincerely, [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 07:20, 19 Nobyembre 2025 (UTC) == Bakit maraming bandalismo == Bakit maraming bandalismo sa Wikipedia [[Tagagamit:TFFA-4460|TFFA-4460]] ([[Usapang tagagamit:TFFA-4460|kausapin]]) 07:21, 3 Disyembre 2025 (UTC) :Maraming dahilan ang bandalismo sa Wikipedia. Pangunahin dito ang pagiging bukas nito at maaaring baguhin ninuman ang ilang mga pahina. Pangalawa, kakaunti lamang ang mga boluntaryong patnugot o ''editor'' na nagbabantay sa mga artikulo, at hindi sa lahat na oras, may magpapanumbalik ng mga binandalong pahina. Ang iba pang dahilan ay pagsubok (o ''testing'') lamang, nagpapansin, hindi sinasadyang pagkakamali, at magkaroon ng disrupsyon sa Wikipedia bukod sa iba pang dahilan. Salamat sa tanong mo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:02, 3 Disyembre 2025 (UTC) == Maikling deskripsyon == Maligayang Pasko Jojit! Kahit paPasko na nag-aambag parin tayo dito sa Tagalog Wikipedia! Napakadakila ng ginagawa natin para sa sarili nating wika! May hiling ako; maari ba na malagay rin sa PC bersyon ng Wikipedia Tagalog ang mga maikling deskripsyon kahit pa nabuksan na ang akda? Dahil sa kasalukuyan, nasa hanapan lang ng Wikipedia Tagalog sa PC ang mga maikling deskripsyon, di tulad sa mobile bersyon at sa Wikipedia Ingles na sa pareho mayron. Pinapangako kong lubhang makakatulong tong pagbabagong to sa pagsasalamuha ng mga tao sa Wikipedia Tagalog. Salamat Jojit! [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 12:10, 24 Disyembre 2025 (UTC) :Maligayang Pasko din sa iyo {{ping|Cloverangel237}} Dinagdag ko na 'yung gadget para sa maikling deskripsyon. Maaari mo siyang paganahin sa pagpunta sa [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_nais#mw-prefsection-gadgets Mga nais mo > Mga gadyet (kasangkapan)] at i-tsek ang Shortdesc helper at I-''save'' ang iyong kagustuhan. Kapag nagawa mo na iyon, makikita mo na ang mga maikling deskripsyon sa mga artikulo, at kung wala pa, puwede kang magdagdag. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 07:53, 25 Disyembre 2025 (UTC) ::Salamat sa pagtupad ng hiling ko, Jojit! Pagpalain ka sana ngayong bagong taon! [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 10:05, 28 Disyembre 2025 (UTC) :::Walang anuman. Pagpalain ka din ngayong bagong taon! :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 22:54, 28 Disyembre 2025 (UTC) == Pagkonekta sa isang artikulo == Malapit na ang 2026 sapagkat wala pa akong magawa na artikulo dahil ang [[Bunganga (heolohiya)]] ay wala pa ring translation button dahil hindi ko kaya ma-edit ang [[wikidata:Q55818|impact crater sa Wikidata]] kasi naprotektahan. Sana maikonekta mo ang artikulo na iyon dahil kaya mo iyata ikonekta sila. '''{{font color|#00C080|Maligayang bagong taon!}} ''' [[Tagagamit:XiAndromedae|{{font color|#0080FF|XiAndromedae}}]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 00:43, 31 Disyembre 2025 (UTC) :Salamat sa mensahe mo. Pinalawig ko muna ang artikulo mo at ikonekta sa [[wikidata:Q3240715|crater]] imbis sa [[wikidata:Q55818|impact crater]] dahil "bunganga" (''crater'') lamang ang ginawa mong pamagat at hindi "bunganga dulot ng banggaan" (''impact crater''). Manigong bagong taon din sa iyo! :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:22, 31 Disyembre 2025 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear {{BASEPAGENAME}}, We are pleased to invite you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and women. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support *For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. * Join the office hours on 23 January 2026 and connect with the international Team. ([[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|sign up now]]) If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp;[[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 16:31, 18 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29949330 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 05:17, 16 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can you help me improve it? You said I know English. [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 17:15, 22 Pebrero 2026 (UTC) :''I will try to make improvements, but this is not my priority at the moment. You may want to ask someone from the [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], the community notice board, where someone may be willing to help you. Thank you.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:55, 23 Pebrero 2026 (UTC) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 11:57, 11 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 Abril 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Maaari kang bumoto sa U4C election == <section begin="announcement-content" /> Kinoktak kita dahil bumoto ka dati sa eleksiyon ng [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Maaari kang bumoto sa kasalukuyang U4C election, na bukás ngayon at magsasara sa 2 Hunyo 2026. Basahin pa patungkol sa mga kandidato at ang eleksiyon dito sa [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|pahinang pang-eleksiyon sa Meta]], at doon ka rin makakapagboto. Importante ang pakikilahok dito sa pamamahala ng mga komunidad ng Wikimedia, at nakagagalak na iyong mapag-aralan ang mga kandidato at ang pagboto. -- Sa kooperasyon ng U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:16, 20 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569826 --> == Patulong sa paglipat == Magandang araw po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. May naglipat kamakailan sa pahina ng Singapura papunta sa anyo na may diacritics ([[ Síngapúra]]). Pa-revert po sana pabalik sa Singapura o Singapore. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:17, 22 Mayo 2026 (UTC) :Update po. Nilipat po ulit ng user yung pahina patungong [[Singgapúr]]. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 02:21, 22 Mayo 2026 (UTC) :{{ping|GinawaSaHapon}} Ok na 'yung pahina. Nakaprotekta na rin ang paglipat. Salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:29, 23 Mayo 2026 (UTC) 7ml2hrfk51yc1xq1iy9uohu25o0zwpz 0 2606 2208487 2208373 2026-05-22T12:48:29Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208487 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208623 2208487 2026-05-23T02:19:43Z Jojit fb 38 double redirect 2208623 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 3057 2208545 2206266 2026-05-22T18:00:21Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 3 books for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208545 wikitext text/x-wiki Ang '''alyansa''' ay isang ugnayan sa pagitan ng mga tao, pangkat, o mga [[estado]] na nagsama-sama para sa kapwa pakinabang o upang makamit ang isang magkasanib na layunin, maging may malinaw mang kasunduan o wala.<ref name="Definition of &quot;Alliance&quot;">{{cite web |title=Define Alliance |url=http://www.dictionary.com/browse/alliance |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> Ang mga kasapi ng isang alyansa ay tinatawag na mga '''alyado'''. Nabubuo ang mga alyansa sa iba't ibang larangan, kabilang ang mga alyansang pampolitika, alyansang militar, at alyansang pangnegosyo. == Mga halimbawa == Kapag isinusulat nang may malaking titik ang "Allies", karaniwan itong tumutukoy sa mga bansang nagsanib-puwersa laban sa Mga Kapangyarihang Sentral noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (ang [[Kapangyarihang Alyados (Unang Digmaang Pandaigdig)|Alyados ng Unang Digmaang Pandaigdig]]), o yaong lumaban sa [[Kapangyarihang Aksis]] noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] (ang [[Kapangyarihang Alyados (Ikalawang Digmaang Pandaigdig)|Alyados ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]).<ref>{{Cite web |date=2025-07-16 |title=Definition of THE ALLIES |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/the+Allies |access-date=2025-07-19 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> Sa ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, ang [[Digmaang Malamig]] ay kinilala sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga alyansang militar ng [[NATO]] at [[Warsaw Pact|Pakto ng Varsovia]], kung saan bawat panig ay nagsikap palawakin at panatilihin ang kani-kanilang mga sona ng impluwensiya.<ref>{{Cite web |date=2025-07-09 |title=Cold War {{!}} Dates, Definition, Timeline, Summary, Era, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Cold-War |access-date=2025-07-19 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Sa mas kamakailang panahon, ang terminong "puwersang Alyados" ay ginamit din upang ilarawan ang koalisyon noong [[Digmaan sa Golpo|Digmaang Golpo]], bilang kabaligtaran ng mga puwersang Multinasyunal na Puwersa sa [[Iraq]] na karaniwang tinutukoy bilang "mga puwersang Koalisyon" o, ayon sa administrasyon ni [[George W. Bush]], "''the coalition of the willing''" o "ang koalisyon ng mga bansang boluntaryong nakikilahok". Sa pagsisimula ng ika-21 dantaon, ang mga pagbabago sa pandaigdigang kaayusan ay nagbunsod sa pagbuo ng mga bagong alyansa na nakabatay sa ideolohikal at historikal na mga saligan, tulad ng [[Brasil]], [[Rusya]], [[Indiya]], [[Tsina]], at [[Timog Aprika]] (BRICS). Ang alyansang ito ay may malawak at hindi gaanong malinaw na adyenda, at ang mga kasapi nito ay nagpapakita ng iba't ibang antas ng dedikasyon at motibasyon sa pakikilahok.<ref>{{Cite journal |last=do Vale |first=Helder Ferreira |title=Member Countries' Level of Commitment to BRICS: Measurements and Propositions |date=2024-12-11 |url=https://services.igi-global.com/resolvedoi/resolve.aspx?doi=10.4018/979-8-3693-7393-4.ch002 |work=Advances in Finance, Accounting, and Economics |pages=49–92 |editor-last=Gedikli |editor-first=Ayfer |publisher=IGI Global |language=en |doi=10.4018/979-8-3693-7393-4.ch002 |isbn=979-8-3693-7393-4 |access-date=2026-04-06 |last2=de Ana da Silva |first2=Laurisabel Maria |last3=Soto |first3=Raianna Morais |editor2-last=Erdogan |editor2-first=Seyfettin |editor3-last=Çalışkan Terzioğlu |editor3-first=Hande }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang unang pagpupulong ng BRICS ay ginanap noong 2006. Noong 2023, pinalawak ang alyansa sa pag-imbita ng anim na bagong kasapi—[[Arhentina]], [[Ehipto]], [[Etiyopiya]], [[Iran]], [[Saudi Arabia]], at [[Emiratos Arabes Unidos]]—at tinawag itong BRICS Plus. == Mga epekto == Nahati ang mga iskolar hinggil sa epekto ng mga alyansa. Ipinapakita ng ilang pag-aaral na ang mga alyansang depensibo ay nakapipigil sa paglitaw ng tunggalian.<ref>{{Cite journal |last1=Fang |first1=Songying |last2=Johnson |first2=Jesse C. |last3=Leeds |first3=Brett Ashley |date=2014-10-01 |title=To Concede or to Resist? The Restraining Effect of Military Alliances |journal=International Organization |language=en |volume=68 |issue=4 |pages=775–809 |doi=10.1017/S0020818314000137 |issn=0020-8183 |s2cid=49250140}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Johnson |first1=Jesse C. |last2=Leeds |first2=Brett Ashley |date=2011-01-01 |title=Defense Pacts: A Prescription for Peace?1 |journal=Foreign Policy Analysis |language=en |volume=7 |issue=1 |pages=45–65 |doi=10.1111/j.1743-8594.2010.00122.x |issn=1743-8594}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Leeds |first1=Brett Ashley |last2=Johnson |first2=Jesse C. |date=2016-11-10 |title=Theory, Data, and Deterrence: A Response to Kenwick, Vasquez, and Powers |url=https://uknowledge.uky.edu/polsci_facpub/7 |journal=The Journal of Politics |language=en |volume=79 |pages=335–340 |doi=10.1086/687285 |issn=0022-3816 |url-access=subscription |s2cid=55385304}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Leeds |first=Brett Ashley |date=2003-07-01 |title=Do Alliances Deter Aggression? The Influence of Military Alliances on the Initiation of Militarized Interstate Disputes |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-political-science_2003-07_47_3/page/426 |journal=American Journal of Political Science |language=en |volume=47 |issue=3 |pages=427–439 |doi=10.1111/1540-5907.00031 |issn=1540-5907}}</ref> Gayunman, may isang pag-aaral na kumukuwestiyon dito, na nagsasabing ang mga pangako sa alyansa ay nakapagpigil ng tunggalian sa panahong bago ang [[Sandatang nukleyar|nukleyar]], subalit walang makabuluhang epekto sa digmaan sa panahong pagkatapos ng nukleyar.<ref>{{Cite journal |last1=Kenwick |first1=Michael R. |last2=Vasquez |first2=John A. |last3=Powers |first3=Matthew A. |date=2015-10-01 |title=Do Alliances Really Deter? |journal=The Journal of Politics |language=en |volume=77 |issue=4 |pages=943–954 |doi=10.1086/681958 |issn=0022-3816 |s2cid=9921552}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Kenwick |first1=Michael R. |last2=Vasquez |first2=John A. |date=2016-11-10 |title=Defense Pacts and Deterrence: Caveat Emptor |journal=The Journal of Politics |language=en |volume=79 |pages=329–334 |doi=10.1086/686700 |issn=0022-3816 |s2cid=157263860}} </ref> Isa pang pag-aaral ang nagsasabing habang nakapipigil ang mga alyansa sa pagitan ng mga panig na may kamakailang kasaysayan ng tunggalian, maaari rin nilang pasiglahin ang alitan sa pagitan ng mga estadong walang ganitong kasaysayan.<ref>{{Cite journal |last=Morrow |first=James D. |date=2016-11-10 |title=When Do Defensive Alliances Provoke Rather than Deter? |journal=The Journal of Politics |language=en |volume=79 |pages=341–345 |doi=10.1086/686973 |issn=0022-3816 |s2cid=157788422}}</ref> Isang pag-aaral noong 2000 sa ''Journal of Conflict Resolution'' ang nagpakita na tinutupad ng mga alyado ang kanilang mga pangako sa alyansa sa humigit-kumulang 75% ng mga pagkakataon.<ref>{{Cite journal |last=Leeds |first=Brett Ashley |date=2003-01-01 |title=Alliance Reliability in Times of War: Explaining State Decisions to Violate Treaties |journal=International Organization |language=en |volume=57 |issue=4 |pages=801–827 |doi=10.1017/s0020818303574057 |jstor=3594847 |s2cid=154260997}}</ref> Ipinahihiwatig ng karamihan sa [[pananaliksik]] na ang mga [[demokrasya]] ay mas maaasahang alyado kaysa sa mga hindi demokratiko.<ref>{{Cite news |title=Analysis {{!}} Allies can't rely on America like they used to. And not just because of Trump. |language=en |newspaper=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2017/05/31/allies-cant-rely-on-america-like-they-used-to-and-not-just-because-of-trump/ |access-date=2017-05-31}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Gaubatz |first=Kurt Taylor |date=1996-01-01 |title=Democratic states and commitment in international relations |journal=International Organization |language=en |volume=50 |issue=1 |pages=109–139 |doi=10.1017/S0020818300001685 |issn=1531-5088 |s2cid=154562172}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Leeds |first1=Brett Ashley |last2=Mattes |first2=Michaela |last3=Vogel |first3=Jeremy S. |date=2009-04-01 |title=Interests, Institutions, and the Reliability of International Commitments |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-political-science_2009-04_53_2/page/460 |journal=American Journal of Political Science |language=en |volume=53 |issue=2 |pages=461–476 |doi=10.1111/j.1540-5907.2009.00381.x |issn=1540-5907}}</ref> Gayunman, kinuwestiyon ng isang pag-aaral noong 2004 kung mas matibay nga ba ang mga pangako ng mga demokrasya.<ref>{{Cite journal |last1=Gartzke |first1=Erik |last2=Gleditsch |first2=Kristian Skrede |date=2004-10-01 |title=Why Democracies May Actually Be Less Reliable Allies |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-political-science_2004-10_48_4/page/774 |journal=American Journal of Political Science |language=en |volume=48 |issue=4 |pages=775–795 |doi=10.1111/j.0092-5853.2004.00101.x |issn=1540-5907}}</ref> Isang pag-aaral noong 2018 ang nagbago at nagpalawak sa [[datos]] mula sa pag-aaral noong 2000 at natuklasan na tinutupad lamang ng mga alyado ang kanilang mga pangako sa humigit-kumulang 50% ng mga pagkakataon mula 1816 hanggang 2003.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Berkemeier |first1=Molly |last2=Fuhrmann |first2=Matthew |date=2018 |title=Reassessing the fulfillment of alliance commitments in war |journal=Research & Politics |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=205316801877969 |doi=10.1177/2053168018779697 |doi-access=free}}</ref> Ayon sa pag-aaral, "Tinupad ng mga estado ang kanilang mga pangako sa alyansa sa 66% ng mga pagkakataon bago ang 1945 subalit bumaba ito sa 22% mula 1945 hanggang 2003. Bukod dito, ang mga antas ng pagtupad sa mga kasunduang [[depensa]] (41%) at mga kasunduang hindi [[agresyon]] (37%) ay mas mababa kumpara sa mga alyansang opensibo (74%) at mga kasunduang neutralidad (78%)."<ref name=":0" /> Isa sa pinakamahalagang epekto ng mga alyansa ay makikita sa inobasyong teknolohikal, dahil sa daloy ng kaalaman na bukas sa pagitan ng mga alyado ngunit sarado sa mga karibal.<ref>{{Cite journal |last1=Schmid |first1=Jon |last2=Brummer |first2=Matthew |last3=Taylor |first3=Mark Zachary |date=2017 |title=Innovation and Alliances |journal=Review of Policy Research |language=en |volume=34 |issue=5 |pages=588–616 |doi=10.1111/ropr.12244 |issn=1541-1338}}</ref> == Pandaigdigang opinyon == Ayon sa isang survey noong 2017 ng WIN/GIA, ang [[Estados Unidos]] ang pinakapinipiling alyado sa buong mundo. Ang Rusya, Iran, [[Hilagang Korea]], at Tsina (CRINK), na mas pinipili ang isa't isa, ay mas mababa ang ranggo kumpara sa Amerika sa pandaigdigang antas. Apat na bansa—[[Bulgarya]], [[Gresya]], [[Eslobenya]], at [[Turkiya]]—ang mas pinili ang Rusya kahit sila ay mga kasapi ng NATO.<ref name="Bloomberg">{{cite web |date=17 Pebrero 2017 |title=Four NATO Nations Would Pick Russia to Defend Them If Threatened |url=https://www.bloomberg.com/politics/articles/2017-02-17/melania-trump-s-slovenia-would-pick-russian-over-u-s-protection |url-access=registration |website=Bloomberg.com |language=en}}</ref> Sa [[Pakistan]], 72% ng mga sumagot ang mas pinili ang ugnayan sa Tsina, ang pinakamataas na bahagdan sa lahat ng bansang sinuri, samantalang 46% ng [[Bangladesh]] ang mas pinili ang Indiya. May kabuuang 22 bansa ang nagpahayag ng kagustuhan sa Reyno Unido sa antas na 10% o higit pa, subalit ang Estados Unidos lamang ang bansang mas pinili ang Britanya kaysa sa iba pang bansa, sa antas na 43%. Limang bansa ang mas pinili ang [[Pransiya|Pransya]] sa antas na 10% o higit pa, na pinangungunahan ng [[Belhika]] sa 25%. Isang bansa lamang, ang Iraq, ang walang ipinakitang kagustuhan, samantalang tatlong iba pang bansa—[[Lebanon]], [[Estado ng Palestina|Palestina]], at Eslobenya—ang nagpahayag ng kawalan ng kagustuhan sa antas na 11% o higit pa, bagaman mas mababa ito kaysa sa kanilang kagustuhan sa Rusya (para sa Lebanon at Eslobenya) at Tsina (para sa Palestina). Iniulat ng [[Kosovo]] ang pinakapinagkaisang opinyon, na pumipili sa Estados Unidos sa antas na 92%, habang ang mga pinakamalakas na tagasuporta ng Rusya ay ang [[Mongolya]] (71%), [[Armenya]] (67%), at [[Serbiya|Serbya]] (56%). Pinili naman ng 67% sa [[Pilipinas]] ang Estados Unidos na may Kasunduan sa Pagdedepensa ng Isa’t Isa, samantala, pinili ng 16% sa Pilipinas ang Tsina na nakikipagkalakalan na ang dalawang bansa [[Pananakop ng mga Kastila sa Pilipinas|bago pa dumating ang mga mananakop na Kastila]]. Sa kabuuan, 21 bansa ang nagpahayag ng kagustuhan sa Amerika sa antas na 50% o higit pa.<ref name="Bloomberg" /> {{clear}} <div style="font-size: 90%"> {| class="wikitable sortable" style="border:1px black; float:center; margin-left:1em;" |+ style="background:#f99;" |Mga resulta ng sarbey noong 2017 ng WIN/GIA<br/>Pinakapinipiling alyado sa kaso ng banta militar<ref name="Bloomberg"/><ref>{{cite web|title=42% от българите искат Русия да ги защитава, 17% - САЩ|url=https://www.24chasa.bg/novini/article/6069110|website=www.24chasa.bg|language=ru}}</ref><br>mga bilang para sa Estados Unidos na mas mababa sa ''30%, Rusya (<14%), Reyno Unido (<10%), Pransiya (<6%), wala (<12%) at Tsina (<10%) ay maaaring hindi ipinakita'' !Bansang nasurbey !! <small>Rusya</small> !! <small>Estados Unidos</small> !! <small>Reyno Unido</small> !! <small>Tsina</small> !! <small>Indiya</small>!! <small>Pransiya</small> !! <small>wala</small> |- | {{flagcountry|Mongolia}} || {{Percentage bar|71 |c=purple|width=50}} || || || || || || |- | {{flagcountry|Armenia}} || {{Percentage bar|67 |c=purple|width=50}} || || || || || || |- | {{flagcountry|Serbia}} || {{Percentage bar|56 |c=purple|width=50}} || || || {{Percentage bar|16 |c=blue|width=50}} || || || |- | {{flagcountry|Greece}} || {{Percentage bar|48 |c=purple|width=50}} || || || || || || |- | {{flagcountry|China}} || {{Percentage bar|47 |c=purple|width=50}} || || || || || || |- | {{flagcountry|Bulgaria}} || {{Percentage bar|42 |c=purple|width=50}} || {{Percentage bar|17 |c=orange|width=50}} || || || || {{Percentage bar|4 |c=pink|width=50}} || |- | {{flagcountry|Ukraine}} || {{Percentage bar|33 |c=purple|width=50}} || {{Percentage bar|35 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar| 11|c=red|width=50}} || || || || |- | {{flagcountry|Slovenia}} || {{Percentage bar|30 |c=purple|width=50}} || || || || || {{Percentage bar|8 |c=pink|width=50}} || {{Percentage bar|15 |c=gray|width=50}} |- | {{flagcountry|Latvia}} || || {{Percentage bar| 27|c=orange|width=50}} || {{Percentage bar|11 |c=red|width=50}} || || || || {{Percentage bar|14 |c=gray|width=50}} |- | {{flagcountry|Lebanon}} || {{Percentage bar|25 |c=purple|width=50}} || || || || || {{Percentage bar| 15|c=pink|width=50}} || {{Percentage bar|23 |c=gray|width=50}} |- | {{flagcountry|Turkey}} || {{Percentage bar| 23|c=purple|width=50}} || || || || {{Percentage bar|9 |c=green|width=50}} || || {{Percentage bar| 31|c=gray|width=50}} |- | {{flagcountry|North Macedonia}} || {{Percentage bar|23 |c=purple|width=50}} || {{Percentage bar|33 |c=orange|width=50}} || || || || || {{Percentage bar|17 |c=gray|width=50}} |- | {{flagcountry|Mexico}} || {{Percentage bar|22 |c=purple|width=50}} || {{Percentage bar|42 |c=orange|width=50}} || || {{Percentage bar|11 |c=blue|width=50}} || || {{Percentage bar|9 |c=pink|width=50}} || |- | {{flagcountry|Peru}} || {{Percentage bar|21 |c=purple|width=50}} || {{Percentage bar|44 |c=orange|width=50}} || || {{Percentage bar|14 |c=blue|width=50}} || || || |- | {{flagcountry|Iran}} || {{Percentage bar|20 |c=purple|width=50}} || || || || || || {{Percentage bar| 30|c=gray|width=50}} |- | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} || {{Percentage bar| 19|c=purple|width=50}} || || {{Percentage bar| 12|c=red|width=50}} || || || || {{Percentage bar|43 |c=gray|width=50}} |- | {{flagcountry|Vietnam}} || {{Percentage bar|18 |c=purple|width=50}} || || || || || || |- | {{flagcountry|India}} || {{Percentage bar|16 |c=purple|width=50}} || {{Percentage bar|50 |c=orange|width=50}} || || || || || |- | {{flagcountry|Finland}} || {{Percentage bar| 15|c=purple|width=50}} || {{Percentage bar|37 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar|16 |c=red|width=50}} || || || || |- | {{flagcountry|Romania}} || {{Percentage bar|15 |c=purple|width=50}} || {{Percentage bar| 51|c=orange|width=50}} || || || || {{Percentage bar| 7|c=pink|width=50}} || |- | {{flagcountry|South Africa}} || {{Percentage bar|15 |c=purple|width=50}} || {{Percentage bar|45 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar|21 |c=red|width=50}} || || || || |- | {{flagcountry|Albania}} || {{Percentage bar|14 |c=purple|width=50}} || {{Percentage bar| 66|c=orange|width=50}} || || {{Percentage bar|10 |c=blue|width=50}} || || || |- | {{flagcountry|Kosovo}} || || {{Percentage bar|92 |c=orange|width=50}} || || || || || |- | {{flagcountry|South Korea}} || || {{Percentage bar|49 |c=orange|width=50}} || || || {{Percentage bar|10 |c=green|width=50}} || {{Percentage bar|32 |c=pink|width=50}} || |- | {{flagcountry|Papua New Guinea}} || || {{Percentage bar|70 |c=orange|width=50}} || || {{Percentage bar| 13|c=blue|width=50}} || || || |- | {{flagcountry|Israel}} || || {{Percentage bar|68 |c=orange|width=50}} || || || {{Percentage bar|10 |c=green|width=50}} || || |- | {{flagcountry|Philippines}} || || {{Percentage bar|67 |c=orange|width=50}} || || {{Percentage bar|16 |c=blue|width=50}} || || || |- | {{flagcountry|Japan}} || || {{Percentage bar|64 |c=orange|width=50}} || || || || || |- | {{flagcountry|Canada}} || || {{Percentage bar|62 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar| 12|c=red|width=50}} || || || || |- | {{flagcountry|Ghana}} || || {{Percentage bar|62 |c=orange|width=50}} || || {{Percentage bar|10 |c=blue|width=50}} || || || |- | {{flagcountry|United Kingdom}} || || {{Percentage bar|58 |c=orange|width=50}} || || || || {{Percentage bar|8 |c=pink|width=50}} || |- | {{flagcountry|Ecuador}} || || {{Percentage bar| 58|c=orange|width=50}} || || || || || |- | {{flagcountry|Lithuania}} || || {{Percentage bar|58 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar|10 |c=red|width=50}} || || || || |- | {{flagcountry|Paraguay}} || || {{Percentage bar|57 |c=orange|width=50}} || || || || || |- | {{flagcountry|Brazil}} || || {{Percentage bar|55 |c=orange|width=50}} || || {{Percentage bar|10 |c=blue|width=50}} || || || |- | {{flagcountry|France}} || || {{Percentage bar| 54|c=orange|width=50}} || {{Percentage bar|13 |c=red|width=50}} || || || || |- | {{flagcountry|Spain}} || || {{Percentage bar| 52|c=orange|width=50}} || || || || {{Percentage bar|12 |c=pink|width=50}} || |- | {{flagcountry|Denmark}} || || {{Percentage bar|52 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar| 23|c=red|width=50}} || || || || |- | {{flagcountry|Fiji}} || || {{Percentage bar|52 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar|15 |c=red|width=50}} || || {{Percentage bar|12 |c=green|width=50}} || || |- | {{flagcountry|Norway}} || || {{Percentage bar|51 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar| 23|c=red|width=50}} || || || || |- | {{flagcountry|Australia}} || || {{Percentage bar| 49|c=orange|width=50}} || {{Percentage bar| 16|c=red|width=50}} || || || || |- | {{flagcountry|Poland}} || || {{Percentage bar|49 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar|10 |c=red|width=50}} || || || || |- | {{flagcountry|Germany}} || || {{Percentage bar|41 |c=orange|width=50}} || || || || {{Percentage bar|19 |c=pink|width=50}} || |- | {{flagcountry|Italy}} || || {{Percentage bar|41 |c=orange|width=50}} || || {{Percentage bar|11 |c=blue|width=50}} || || || |- | {{flagcountry|Nigeria}} || || {{Percentage bar| 41|c=orange|width=50}} || || || || || |- | {{flagcountry|Portugal}} || || {{Percentage bar|40 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar|21 |c=red|width=50}} || || || || |- | {{flagcountry|Afghanistan}} || || {{Percentage bar|39 |c=orange|width=50}} || || {{Percentage bar| 22|c=blue|width=50}} || {{Percentage bar| 17|c=green|width=50}} || || |- | {{flagcountry|Iceland}} || || {{Percentage bar|38 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar| 27|c=red|width=50}} || || || || |- | {{flagcountry|Thailand}} || || {{Percentage bar|38 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar|11 |c=red|width=50}} || {{Percentage bar|29 |c=blue|width=50}} || || || |- | {{flagcountry|Argentina}} || || {{Percentage bar|36 |c=orange|width=50}} || || {{Percentage bar| 13|c=blue|width=50}} || || || {{Percentage bar| 22|c=gray|width=50}} |- | {{flagcountry|Ireland}} || || {{Percentage bar|34 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar| 25|c=red|width=50}} || || || || |- | {{flagcountry|Indonesia}} || || {{Percentage bar|32 |c=orange|width=50}} || || {{Percentage bar|10 |c=blue|width=50}} || || || {{Percentage bar|21 |c=gray|width=50}} |- | {{flagcountry|Czech Republic}} || || {{Percentage bar| 32|c=orange|width=50}} || {{Percentage bar|15 |c=red|width=50}} || || || {{Percentage bar|6 |c=pink|width=50}} || |- | {{flagcountry|Sweden}} || || {{Percentage bar|31 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar|29 |c=red|width=50}} || || || {{Percentage bar|6 |c=pink|width=50}} || |- | {{flagcountry|Estonia}} || || {{Percentage bar|31 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar| 16|c=red|width=50}} || || || || |- | {{flagcountry|Belgium}} || || {{Percentage bar|30 |c=orange|width=50}} || {{Percentage bar| 12|c=red|width=50}} || || || {{Percentage bar| 25|c=pink|width=50}} || |- | {{flagcountry|Austria}} || || || || || || {{Percentage bar| 16|c=pink|width=50}} || |- | {{flagcountry|Congo DR}} || || || || {{Percentage bar|16 |c=blue|width=50}} || || {{Percentage bar| 8|c=pink|width=50}} || |- | {{flagcountry|Palestine}} || || || || {{Percentage bar|17 |c=blue|width=50}} || || {{Percentage bar| 8|c=pink|width=50}} || {{Percentage bar| 12|c=gray|width=50}} |- | {{flagcountry|United States}} || || || {{Percentage bar|43 |c=red|width=50}} || || || {{Percentage bar|7 |c=pink|width=50}} || |- | {{flagcountry|Iraq}} || || || || || || {{Percentage bar| 6|c=pink|width=50}} || {{Percentage bar| 27|c=gray|width=50}} |- | {{flagcountry|Pakistan}} || || || || {{Percentage bar|72 |c=blue|width=50}} || || || |- | {{flagcountry|Bangladesh}} || || || || {{Percentage bar| 16|c=blue|width=50}} || {{Percentage bar| 46|c=green|width=50}} || || |- | {{flagcountry|Russia}} || || || || {{Percentage bar| 44|c=blue|width=50}} || {{Percentage bar|4 |c=green|width=50}} || || |} </div style> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Diplomasya]] [[Kategorya:Politika]] 8hbide7todrrpui9cihrerpd2ppmyyz 0 5342 2208490 2208460 2026-05-22T13:18:50Z ~2026-29651-10 161938 +[[Kategorya:Namatay noong 2026]] 2208490 wikitext text/x-wiki {{update|date=Mayo 2026}} [[Talaksan:TSM - Kyle Busch - 2015 - Stierch - 07.jpg|thumb|Kyle Busch]] Si '''Kyle Thomas Busch''' (ipinanganak noong ika-2&nbsp;ng Mayo, 1985. sa [[Las Vegas, Nevada]], namatay noong Mayo 21 sa [[Charlotte, North Carolina|Charlotte]] may edad na 41) ay isang Amerikanong karerista. Sa kasalukuyan, minamaneho niya ang #5 Kellogg's/CARQUEST Chevrolet para sa Hendrick Motorsports sa [[NASCAR]] [[NEXTEL Cup]] Series at ang #5 Chevrolet sa NASCAR [[Busch Series]]. Lumaki siyang nagkakarera sa Bullring sa [[Las Vegas Motor Speedway]]. Madalas siyang mabansagan bilang '''Shrub''', dahil siya ang nakababatang kapatid ni [[Kurt Busch]] na isa ring NASCAR driver.(Ang isang maliit ni "bush" ay tinatawag ding "shrub.")<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.sportsline.com/autoracing/story/10224492 |access-date=2007-09-24 |archive-date=2007-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070910160740/http://www.sportsline.com/autoracing/story/10224492 |url-status=dead }}</ref> == NASCAR career == === NASCAR Craftsman Truck Series === Sa edad na 16, lunahok na si Busch sa [[NASCAR]] [[Craftsman Truck Series]] para sa [[Roush Racing]] bilang isang tagahalili matapos pakawalan ang dalawang driver sa kalagitnaan ng 2001 season, at nakuha niya ang dalawang top-10 finishes niya sa six starts at na-schedule para sa full-season campaign ng 2002.(Noong 2000, pinayagan ng pamantayan ng NASCAR na ang isang driver na lumahok sa pitong starts—na tumaas mula sa lima—sa isang season bago maging isang full-time na driver mulas a rookie status.) Si Busch ang pinakamabilis sa practice para sa 2001 Craftsman Truck Series race sa [[California Speedway]] sa Fontana, CA, bago siya ma-eject sa track ng [[Champ Car|CART]] officials dahil ang [[American Racing Wheels 200]] ay parte ng CART weekend kung saan featured ang [[Marlboro (cigarette)|Marlboro]] 500 CART FedEx Championship Series event. Si Busch ay na-eject dahil nakasaad sa [[Master Settlement Agreement]] ng 1998 na hindi papayagang lumahok ang isang driver na mas bata sa edad na 18 kung saan ang sponsor ay isang kompanya ng tobacco. Anim na linggo matapos ang insidente, ipinatupad ng NASCAR ang minimum age na 18 taong gulang na simula 2002 upang iwasan na muling maulit ang mga katulad na insidente sa hinaharap, dahil ang [[Winston (cigarette)|Winston]] ay isa sa mga sponsor ng series. (Muling nabago ang nasabing patakaran noong 2007, ng babaan ang age limit sa 16.) Nang maipatupad ang age requirements, lumipat si Busch mula sa NASCAR papuntang [[American Speed Association]] (ASA) series, isang Midwest based na kompanya na naging daan din para sa kanyang tagumpay; noong 2002 season, natapos si Susch sa ikawalong pwesto sa puntos para sa ASA series. Lumahok si Busch sa isang karera noong 2004 para sa [[Morgan-Dollar Motorsports]] sakay ng #47 [[Acxiom]] [[Chevrolet Silverado]]. Bumalik si Busch sa Craftsman Truck Series noong 2005 para sa limitadong bilang ng karera sakay ng [[Billy Ballew Motorsports]]'s Chevrolet, at nanalo sa [[Lowe's Motor Speedway]], [[Dover International Speedway]], at sa fall race sa [[Atlanta Motor Speedway]], at lahat ng mga nasabing kumpetisyon ay 200-mile races. Si Busch ang naging pinakabatang driver na nanalo sa Truck Series race, sa edad na 20 taon at 19 na araw. Inulit ni Busch ang kanyang tagumpay sa Lowe's Motor Speedway noong 2006 sakay ng isang truck na kawangis ng [[Rowdy Burns]] mula sa [[Days of Thunder]], bilang parangal kay [[Bobby Hamilton]] (na stunt driuver ng nasabing character), na nakikipagbuno noong nga panahon na iyon sa sakit ng kanser (na sa kalaunan ay naging dahilan ng kanyang pagpanaw). === NASCAR Busch Series === Sa pagtungtong ni Busch sa edad na 18, naging partner siya ng Hendrick Motorsports upang lumahok sa set ng anim na NASCAR Busch series raced sa ilang piling tracks, sakay ng #87 [[Ditech.com]] [[Chevrolet Monte Carlo]] para sa [[NEMCO Motorsports]]. Sa kanyang oras sa nasabing sasakyan, naitala ni Busch ang kanyang second career-high sa Busch Series sa kanyang unang [[Busch Series]] race sa Lowe's Motor Speedway noong Mayo, 2003. Kumampi din siya kay Hendrick upang lumahok sa piling karera sa [[ARCA RE/MAX Series]], kung saan nanalo siya sa mga karera sa [[Kentucky Speedway]] at [[Nashville Superspeedway]], kung saan siya ay nagsimula sa pole position, Ang kanyang unang full-time position ay nagsimula noong 2004, nang lumahok siya sakay ng naiwang kotse ni [[Brian Vickers]], na umangat naman sa NEXTEL Cup series. Madaling nakuha ni Busch ang [[Rookie of the Year]] honors ng nasabing series. Si Busch ay nagtagumpay sa limang karera noong 2004, at nagtapos sa ikalawang pwesto overall sa puntos. Nanalo din si Kyle Busch sa [[Carquest Auto Parts 300]] sa [[Lowe's Motor Speedway]] noong 2005. nagwagi naman siya sa [[Sharpie Mini 300]] sa [[Bristol Motor Speedway]] noong 2006. Naging intereseanteng taon para kay Busch ang 2007. Dalawang tagumpay sana ang maaring mapasakamay ni Busch sa ([[Nicorette 300]] sa [[Atlanta Motor Speedway|Altanta]], at [[Sam's Town 300]] sa [[Las Vegas Motor Speedway|LVMS]]) subalit may mga pagkakamali na naging dahilan upang malabas sa contention si Busch. Noong ika-7&nbsp;ng Hulyo, 2007, napanalunan ni Busch ang kanyang unang karera sa [[Daytona International Speedway|Daytona]] matapos magtagumpay sa [[Winn-Dixie 250]]. Siya ay pumanaw noong gabi ng ika-21 ng Mayo matapos na ma-ospital nang maaga noong araw na iyon dahil sa hindi kilalang sakit. Siya ay may asawa at nagkaroon ng dalawang anak.<ref>{{Cite web |last=Albert |first=Zack |date=2026-05-21 |title=Kyle Busch, two-time NASCAR Cup Series champion, dies at age 41 |url=https://www.nascar.com/news-media/2026/05/21/kyle-busch-two-time-nascar-cup-series-champion-dies-at-age-41/ |access-date=2026-05-22 |website=Official Site Of NASCAR |language=en-US}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} == External links == * [http://www.kylebusch.com Kyle Busch's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070604134425/http://www.kylebusch.com/ |date=2007-06-04 }} * [http://www.racing-reference.info/driver?id=buschky01 Drivers statistics at racing-reference.info] * [http://www.nascar.com/drivers/dps/kbusch01/bg/index.html Kyle Busch at NASCAR.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011090105/http://www.nascar.com/drivers/dps/kbusch01/bg/index.html |date=2007-10-11 }} * [http://www.hendrickmotorsports.com/Kyle-Busch-Kelloggs-Racing-Team-5.asp?team=1&bhcp=1 Official team website at hendrickmotorsports.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927120944/http://www.hendrickmotorsports.com/Kyle-Busch-Kelloggs-Racing-Team-5.asp?team=1&bhcp=1 |date=2007-09-27 }} * [http://www.joegibbsracing.com Joe Gibbs Racing] {{start box}} {{succession box | before= [[Kasey Kahne]] | title= [[NASCAR Rookie of the Year|NASCAR Raybestos Rookie of the Year]] | years= [[2005 in NASCAR|2005]]| after= [[Denny Hamlin]] | }} {{end box}} {{DEFAULTSORT:Busch, Kyle}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1985]] [[Kategorya:Namatay noong 2026]] [[Kategorya:Mga Amerikano]] [[Kategorya:Mga karerista]] [[Kategorya:Drayber ng NASCAR]] lptyu5l3vywadwlpo8ru8wxne487ioa 0 5724 2208491 2189392 2026-05-22T13:24:08Z ~2026-29651-10 161938 added {{reflist}} and 2 categories 2208491 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:GregBiffle.jpg|right|200px|thumb|Greg Biffle]] Si '''Greg Biffle''' (Ipinanganak 23 Disyembre 1969 sa [[Vancouver, Washington|Vancouver]], [[Washington (estado)|Washington]], [[Estados Unidos]], namatay noong Disyembre 18, 2025), ay isang kasulukuyang drayber ng [[NASCAR]] Nextel Cup Series na may sponsor ng Ameriquest at 3M sa kanyang No. 16 na kotse, na may ari ng [[Roush Fenway Racing]], na si [[Jack Roush]]. Si Biffle ay nagwagi ng kampeon sa [[NASCAR Craftsman Truck Series]] noong [[2000]] at ang [[NASCAR Busch Series]] noong [[2002]]. Noong Disyembre 18, siya, ang kanyang asawa, at dalawang anak ay nasangkot sa isang pagbagsak ng eroplano sa kanyang estadong pinagmulan sa North Carolina. Makalipas ang ilang oras, nakumpirma ang kanyang pagkamatay. <ref>{{Cite web |date=2025-12-18 |title=Plane Owned By NASCAR Driver Greg Biffle Crashes in North Carolina [Updated] |url=https://ca.news.yahoo.com/plane-owned-nascar-driver-greg-172200056.html |access-date=2025-12-18 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Biffle, Greg]}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1969]] [[Kategorya:Namatay noong 2025]] [[Kaurian:Drayber ng NASCAR|Biffle, Greg]] {{stub|Tao|Estados Unidos}} aei1v6elf9yx1q5q8vtm2l2mfk7rkmf 2208492 2208491 2026-05-22T13:25:37Z ~2026-29651-10 161938 cleanup formatting 2208492 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:GregBiffle.jpg|right|200px|thumb|Greg Biffle]] Si '''Greg Biffle''' (Ipinanganak 23 Disyembre 1969 sa [[Vancouver, Washington|Vancouver]], [[Washington (estado)|Washington]], [[Estados Unidos]], namatay noong Disyembre 18, 2025), ay isang kasulukuyang drayber ng [[NASCAR]] Nextel Cup Series na may sponsor ng Ameriquest at 3M sa kanyang No. 16 na kotse, na may ari ng [[Roush Fenway Racing]], na si [[Jack Roush]]. Si Biffle ay nagwagi ng kampeon sa [[NASCAR Craftsman Truck Series]] noong [[2000]] at ang [[NASCAR Busch Series]] noong [[2002]]. Noong Disyembre 18, siya, ang kanyang asawa, at dalawang anak ay nasangkot sa isang pagbagsak ng eroplano sa kanyang estadong pinagmulan sa North Carolina. Makalipas ang ilang oras, nakumpirma ang kanyang pagkamatay.<ref>{{Cite web |date=2025-12-18 |title=Plane Owned By NASCAR Driver Greg Biffle Crashes in North Carolina [Updated] |url=https://ca.news.yahoo.com/plane-owned-nascar-driver-greg-172200056.html |access-date=2025-12-18 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Biffle, Greg}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1969]] [[Kategorya:Namatay noong 2025]] [[Kaurian:Drayber ng NASCAR|Biffle, Greg]] {{stub|Tao|Estados Unidos}} fzzoizxmzj803kwrrbb9ub3bgv3w0xm 0 6793 2208534 2200904 2026-05-22T17:45:20Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 3 books for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208534 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = Burkina Faso |common_name = Burkina Faso |image_flag = Flag of Burkina Faso.svg |image_coat = Burkina Faso COA.png |national_motto = "Unité, Progrès, Justice"{{spaces|2}}<small>([[Wikang Pranses|Pranses]])<br />"Unity, Progress, Justice"</small> |image_map = LocationBurkinaFaso.svg |national_anthem = ''[[Une Seule Nuit]]''{{spaces|2}}<small>([[French language|French]])<br />"One Single Night"</small> |official_languages = [[Wikang Pranses|Pranses]] |capital = [[Ouagadougou]] |largest_city = capital |government_type = [[:en:Semi-presidential system|Semi-presidential]] [[Republika|republic]] |leader_title1 = [[:en:President of Burkina Faso|Pangulo]] |leader_name1 = {{#statements:P35}} |leader_title2 = [[:en:Prime Minister of Burkina Faso|Punong Ministro]] |leader_name2 = {{#statements:P6}} |area_km2 = 274000 |area_sq_mi = 105792 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = ika-74 |percent_water = 0.1% |population_estimate = {{formatnum:{{Infobox settlement/Wikidata/population_total}}}} |population_estimate_year = {{Infobox settlement/Wikidata/population_as_of}} |population_estimate_rank = |population_census = 10,312,669 |population_census_year = 1996 |population_density_km2 = 48 |population_density_sq_mi = 124 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = ika-145 |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $16.845 bilyon¹ |GDP_PPP_rank = ika-117 |GDP_PPP_per_capita = $1,284 |GDP_PPP_per_capita_rank = ika-163 |HDI_year = 2004 |HDI = 0.342 |HDI_rank = ika-174 |sovereignty_type = [[Kalayaan]] |sovereignty_note = mula sa [[Pransiya]] |established_event1 = Petsa |established_date1 = 5 Agosto 1960 |currency = [[:en:CFA franc|CFA franc]] |currency_code = XOF |time_zone = [[:en:Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = |time_zone_DST = ''-'' |utc_offset_DST = |cctld = [[.bf]] |calling_code = 226 |footnotes = ¹ Ang data dito ay isang pagtataya para sa taong 2005 na ginawa ng International Monetary Fund noong Abril 2005. }} Ang '''Burkina Faso''' ay isang [[bansang looban]] sa [[Kanlurang Aprika]] na napapaligiran ng anim na mga bansa — [[Mali]] sa hilaga, [[Niger]] sa silangan, [[Benin]] sa timog-silangan, [[Togo]] at [[Ghana]] sa timog, at [[Côte d'Ivoire]] sa timog-kanluran. Dating [[Upper Volta|Republika ng Upper Volta]], binago ang pangalan noong 4 Agosto 1984 ni Pangulong [[Thomas Sankara]] upang ikahulugang "ang lupain ng mga matutuwid na tao" (o "matuwid na lupain") sa [[Mossi]] at [[Dioula]], ang pangunahing mga wika sa bansa. Naging malaya sila sa [[Pransiya]] noong 1960. Nagkaroon ng halalang may maramihang partido noong dekada [[dekada 1970|1970]] at [[dekada 1980|1980]] dahil sa hindi pagiging matatag ng [[pamahalaan]]. May mga ilang daang libong manggagawa sa mga kabukiran ang nangibang-pook bawat taon sa [[Côte d'Ivoire]] at [[Ghana]] upang maghanap ng trabaho. Tinatawag na [[Burkinabé]] ang mga nakatira sa Burkina Faso. Ang Burkina Faso ay isa sa mga hindi gaanong maunlad na bansa sa mundo, na may GDP na $16.226 bilyon. Humigit-kumulang 63.8 porsiyento ng populasyon nito ang nagsasagawa ng [[Islam]], habang 26.3 porsiyento ang nagsasagawa ng [[Kristiyanismo]].<ref name=":1">{{cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina: 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB – Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326030716/https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |archive-date=2023-03-26}}</ref> Ang opisyal na wika ng pamahalaan at negosyo ng bansa dati ay ang [[wikang Pranses]]; ang katayuan nito ay ibinaba sa pamamagitan ng pag-amyenda sa konstitusyon na niratipikahan noong Enero 2024, na ginawang "wika ng trabaho" ng bansa ang Pranses, kasama ng [[wikang Ingles|Ingles]].<ref>{{Cite web |last=Toe |first=Olivier |date=2024-01-26 |title=Burkina Faso: Captain Ibrahim Traoré formalises constitutional amendment in line with national realities |url=https://afriktimes.info/burkina-faso-captain-ibrahim-traore-formalises-constitutional-amendment-in-line-with-national-realities/ |access-date=2024-02-11 |website=AfrikTimes |language=en-GB |archive-date=2024-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215235549/https://afriktimes.info/burkina-faso-captain-ibrahim-traore-formalises-constitutional-amendment-in-line-with-national-realities/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=2024-01-22 |title=Decret Promulguant La Loi Constitutionnelle N° 045-2023/ALT |trans-title=Decree Promulgating Constitutional Law No. 045-2023/ALT |url=https://www.wakatsera.com/wp-content/uploads/2024/01/Decret-Promulguant-la-loi-constitutionnelle-n045-2023-ALT-du-30-12-2023-portant-revision-de-la-Constitution.pdf |language=fr |access-date=2024-06-01 |archive-date=2024-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240801113654/https://www.wakatsera.com/wp-content/uploads/2024/01/Decret-Promulguant-la-loi-constitutionnelle-n045-2023-ALT-du-30-12-2023-portant-revision-de-la-Constitution.pdf |url-status=dead }}</ref> Mayroong 60 katutubong wika na opisyal na kinikilala ng gobyerno ng Burkinabè, na may pinakakaraniwang wika, ang Mooré, na sinasalita ng mahigit kalahati ng populasyon. Ang bansa ay may malakas na kultura at heograpikal na biodiverse, na may maraming reserbang [[ginto]], [[mangganeso]], [[tanso]], at [[limestone]]. Ang sining ng Burkinabè ay may mayaman at mahabang kasaysayan, at kilala sa buong mundo para sa istilong orthodox nito.<ref>Roy, Christopher D. "Countries of Africa: Burkina Faso," Art and Life in Africa, {{cite web |title=Countries Resources |url=http://www.uiowa.edu/~africart/toc/countries.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140115211048/http://www.uiowa.edu/~africart/toc/countries.html |archive-date=2014-01-15 |access-date=2014-04-14}}</ref> Ang bansa ay pinamamahalaan bilang isang semi-presidential na republika na may executive, legislative at judicial na kapangyarihan. Ang Burkina Faso ay miyembro ng United Nations, La Francophonie at Organization of Islamic Cooperation. Kasalukuyan itong sinuspinde mula sa [[ECOWAS]] at [[African Union]]. ==Heograpiya== [[Talaksan:Burkina sat.png|thumb]] [[Talaksan:Burkina Faso Map.jpg|thumb|Mapa ng Burkina Faso]] Ang Burkina Faso ay kadalasang nasa pagitan ng mga latitud na 9° at 15° H (isang maliit na lugar ang nasa hilaga ng 15°), at mga longhitud na 6° K at 3° S. Ito ay binubuo ng dalawang pangunahing uri ng kanayunan. Ang mas malaking bahagi ng bansa ay natatakpan ng isang peneplain, na bumubuo ng isang banayad na alun-alon na tanawin na may, sa ilang mga lugar, ilang nakahiwalay na burol, ang mga huling labi ng isang Precambrian massif. Ang timog-kanluran ng bansa, sa kabilang banda, ay bumubuo ng [[Precambrian|isang sandstone]] [[massif]], kung saan ang pinakamataas na tuktok, ang [[Ténakourou]], ay matatagpuan sa taas na 749 metro (2,457 talampakan). Ang massif ay napapaligiran ng matatalim na bangin na hanggang 150 m (492 talampakan) ang taas. Ang average na altitude ng Burkina Faso ay 400 m (1,312 talampakan) at ang pagkakaiba sa pagitan ng pinakamataas at pinakamababang lupain ay hindi hihigit sa 600 m (1,969 talampakan). Utang ng bansa ang dating pangalan nito na Upper Volta sa tatlong ilog na tumatawid dito: ang [[Black Volta]] (o ''Mouhoun''), ang [[White Volta]] (''Nakambé'') at ang [[Red Volta]] (''Nazinon''). Ang Black Volta ay isa sa dalawang ilog lamang ng bansa na dumadaloy sa buong taon, ang isa pa ay ang [[Komoé]], na dumadaloy patungong timog-kanluran. Ang basin ng [[Ilog Niger]] ay umaagos din ng 27% ng ibabaw ng bansa. Ang mga sanga ng Niger – ang Béli, Gorouol, Goudébo, at Dargol – ay mga pana-panahong sapa at umaagos lamang sa loob ng apat hanggang anim na buwan sa isang taon. Gayunpaman, maaari pa rin silang umapaw at umapaw. Ang bansa ay mayroon ding maraming lawa – ang mga pangunahin ay ang Tingrela, Bam, at Dem. Ang bansa ay mayroon ding malalaking lawa, tulad ng Oursi, Béli, Yomboli, at Markoye. Ang [[kakulangan ng tubig]] ay kadalasang isang problema, lalo na sa hilaga ng bansa. [[Talaksan:WP 35, SDr9776.JPG|thumb|Savannah malapit sa [[Departamento ng Gbomblora]], sa kalsada mula [[Gaoua]] patungong [[Batié]]]] Ang Burkina Faso ay nasa loob ng dalawang terrestrial ecoregion: ang [[Sahelian Acacia savanna]] at ang [[West Sudanian savanna]].<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287|doi-access=free}}</ref> Sa Burkina Faso, ang sakop ng kagubatan ay nasa humigit-kumulang 23% ng kabuuang lawak ng lupain, katumbas ng 6,216,400 ektarya (ha) ng kagubatan noong 2020, mas mababa mula sa 7,716,600 ektarya (ha) noong 1990. Noong 2020, ang natural na nagbabagong-buhay na kagubatan ay sumasaklaw sa 6,039,300 ektarya (ha) at ang nakatanim na kagubatan ay sumasaklaw sa 177,100 ektarya (ha). Sa natural na nagbabagong-buhay na kagubatan, 0% ang naiulat na pangunahing kagubatan (binubuo ng mga katutubong uri ng puno na walang malinaw na nakikitang indikasyon ng aktibidad ng tao) at humigit-kumulang 16% ng lawak ng kagubatan ay matatagpuan sa loob ng mga protektadong lugar. Para sa taong 2015, 100% ng lawak ng kagubatan ay naiulat na nasa ilalim ng pagmamay-ari ng publiko.<ref>{{Cite book |url=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |title=Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |year=2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Global Forest Resources Assessment 2020, Burkina Faso |url=https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/BFA/home/overview |website=Food Agriculture Organization of the United Nations}}</ref> ===Klima=== [[File:Koppen-Geiger Map BFA present.svg|thumb|Mapa ng [[klasipikasyon ng klima ng Köppen]]]] Ang Burkina Faso ay may pangunahing tropikal na klima na may dalawang magkaibang panahon. Sa tag-ulan, ang bansa ay tumatanggap ng nasa pagitan ng 600 at 900 mm (24 at 35 in) ng ulan; sa tag-araw, ang harmattan – isang mainit at tuyong hangin mula sa Sahara – ay umiihip. Ang tag-ulan ay tumatagal ng humigit-kumulang apat na buwan, Mayo/Hunyo hanggang Setyembre, ngunit mas maikli sa hilaga ng bansa. Tatlong sona ng klima ang maaaring tukuyin: ang Sahel, ang Sudan-Sahel, at ang Sudan-Guinea. Ang Sahel sa hilaga ay karaniwang tumatanggap ng mas mababa sa 600 mm (24 in)<ref name=relationship>{{cite web|url=http://www.sim.org/country.asp?fun=1&CID=18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309142111/http://www.sim.org/country.asp?CID=18&fun=1|archive-date=9 March 2008|title=SIM Country Profile: Burkina Faso|access-date=5 August 2006}}</ref> ng ulan bawat taon at may mataas na temperatura, 5–47 °C (41–117 °F). Isang medyo tuyong tropikal na savanna, ang Sahel ay umaabot lampas sa mga hangganan ng Burkina Faso, mula sa Horn of Africa hanggang sa Karagatang Atlantiko, at nasa hangganan ng Sahara sa hilaga nito at ng matabang rehiyon ng Sudan sa timog. Matatagpuan sa pagitan ng 11° 3′ at 13° 5′ hilagang latitud, ang rehiyon ng Sudan-Sahel ay isang transisyonal na sona pagdating sa ulan at temperatura. Sa timog naman, ang sona ng Sudan-Guinea ay tumatanggap ng mahigit 900 mm (35 in)<ref name=relationship/> ng ulan bawat taon at may mas malamig na karaniwang temperatura. [[File:Wreckage of a dam (Dourtenga, 2008).jpg|thumb|Pinsalang dulot ng mga pagbaha sa Dourtenga noong 2007]] Ang heograpiya at kapaligiran ay nakadaragdag sa kawalan ng seguridad sa pagkain ng Burkina Faso.<ref>{{Cite journal|title = Agroclimatic Shock, Income Inequality, and Poverty: Evidence from Burkina Faso|url = https://archive.org/details/sim_world-development_1996-05_24_5/page/900|last = Reardon|first = Thomas|year = 1996|journal = World Development|doi = 10.1016/0305-750x(96)00009-5|volume=24|issue = 5|pages=901–914 | bibcode=1996WoDev..24..901R }}</ref> Dahil ang bansa ay matatagpuan sa rehiyon ng [[Sahel]], mayroon itong ilan sa mga pinaka-radikal na pagkakaiba-iba ng klima sa mundo, mula sa matinding pagbaha hanggang sa matinding tagtuyot.<ref>{{Cite journal|title = Cultural barriers to climate change adaptation: A case study from Northern Burkina Faso|last = Ostergaard Nielsen|first = Jonas|date = February 2010|journal = Global Environmental Change|doi = 10.1016/j.gloenvcha.2009.10.002|volume=20| issue=1 |pages=142–152| bibcode=2010GEC....20..142N }}</ref> Ang hindi mahuhulaan na mga pagyanig sa klima ay maaaring magpahirap sa mga mamamayan ng Burkina Faso na umasa at umunlad mula sa agrikultura.<ref>{{Cite journal|title = Human Vulnerability to Climate Variability in the Sahel: Farmers' Adaptation Strategies in Northern Burkina Faso|url = https://archive.org/details/sim_environmental-management_2009-05_43_5/page/790|author = Barbier|year = 2009|journal = Environmental Management|doi = 10.1007/s00267-008-9237-9|pmid = 19037691|display-authors=etal|volume=43|issue = 5|pages=790–803|bibcode = 2009EnMan..43..790B|s2cid = 9634833}}</ref> Ang klima ng Burkina Faso ay nagpapahina rin sa mga pananim nito sa mga pag-atake ng insekto, kabilang ang mga pag-atake mula sa mga balang at kuliglig, na sumisira sa mga pananim at lalong pumipigil sa produksyon ng pagkain.<ref>{{cite journal|last1 = Groten|first1 = S. M. E.|year = 1993|title = NDVI—crop monitoring and early yield assessment of Burkina Faso|url = https://archive.org/details/sim_international-journal-of-remote-sensing_1993-05-20_14_8/page/1494|journal = International Journal of Remote Sensing|volume = 14|issue = 8|pages = 1495–1515|doi=10.1080/01431169308953983|bibcode = 1993IJRS...14.1495G }}</ref> Hindi lamang ang karamihan sa populasyon ng Burkina Faso ay umaasa sa agrikultura bilang pinagkukunan ng kita, kundi umaasa rin sila sa sektor ng agrikultura para sa pagkain na direktang magpapakain sa sambahayan.<ref name="Coping"/> Dahil sa kahinaan ng agrikultura, parami nang paraming pamilya ang kailangang maghanap ng iba pang pinagkukunan ng kita na hindi mula sa bukid, at kadalasang kailangang maglakbay palabas ng kanilang rehiyonal na sona upang makahanap ng trabaho.<ref name="Coping">{{Cite journal|title = Coping with household-level food insecurity in drought-affected areas of Burkina Faso|issue = 9|pages = 1065–1074|journal = World Development|volume = 16|doi = 10.1016/0305-750X(88)90109-X|date = September 1988|last1 = Reardon|first1 = Thomas|last2 = Matlon|first2 = Peter|last3 = Delgado|first3 = Christopher|bibcode = 1988WoDev..16.1065R|url = https://oar.icrisat.org/7395/1/WorldDev_16_9_1065-1074_1988.pdf}}</ref> ===Mga likas na yaman=== Kabilang sa [[mga likas na yaman ng Burkina Faso]] ang [[ginto]], [[manganese]], [[limestone]], [[marmol]], [[phosphates]], [[pumice]], at [[asin]]. ===Mga hayop=== Mas maraming [[elepante]] ang matatagpuan sa Burkina Faso kaysa sa maraming bansa sa Kanlurang Aprika. Makikita rin dito ang mga leon, leopardo, at kalabaw, kabilang ang duwende o pulang kalabaw, isang mas maliit na mapula-pula-kayumangging hayop na mukhang mabangis na uri ng baka na maikli ang paa. May iba pang malalaking mandaragit na naninirahan sa Burkina Faso, tulad ng cheetah, caracal o African lynx, spotted hyena, at African painted dog, isa sa mga pinakananganganib na uri ng hayop sa kontinente.<ref>{{cite web |url=http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf |title=Geography & Wildlife |work=www.our-africa.org |access-date=15 October 2014 |archive-date=3 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903210757/http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf }}. our-africa.org</ref> Ang mga hayop at halaman ng Burkina Faso ay protektado sa apat na pambansang parke: * Ang [[W National Park]] sa silangan, ang iba pang mga bahagi nito ay matatagpuan sa [[Benin]] at [[Niger]] * Ang Arly Wildlife Reserve ([[Arly National Park]] sa silangan) * Ang Léraba-Comoé Classified Forest at Partial Reserve of Wildlife sa kanluran * Ang [[Mare aux Hippopotames]] sa kanluran ==Mga dibisyong administratibo== Ang bansa ay nahahati sa [[Mga Rehiyon sa Burkina Faso|13 rehiyong administratibo]]. Ang mga rehiyong ito ay sumasaklaw sa [[Mga Lalawigan sa Burkina Faso|45 lalawigan]] at [[Mga Departamento sa Burkina Faso|301 departamento]]. Ang bawat rehiyon ay pinangangasiwaan ng isang gobernador. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Africa}} {{authority control}} [[Kategorya:Mga bansa sa Aprika]] qbjdqq0uui1u0x181u8jig5sayuvkt5 0 7831 2208483 2208374 2026-05-22T12:47:29Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208483 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208624 2208483 2026-05-23T02:19:59Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208624 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 8041 2208502 2204547 2026-05-22T14:42:48Z ~2026-29651-10 161938 Section, added {{reflist}} and changed {{refimprove}} tag 2208502 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=Mayo 2026}} {{Infobox Person |name = Imperator Gaius '''Julius Caesar''' Divus<br /><small>[[Diktador]] ng [[Republikang Romano]]</small> |image = Julius Caesar Coustou Louvre MR1798.jpg |image_size = 120px |caption = Rebulto ni Julius Caesar o Caesar sa [[Museo ng Louvre]] sa [[Paris]] |birth_name = Gaius Julius |birth_date = 12 Hulyo 100 BC o 102 BC |birth_place = [[Subura]], [[Roma]] |death_date = 15 Marso 44 BC |death_place = [[Curia ni Pompey]], [[Roma]] |nationality = Romano |spouse = [[Cornelia Cinna minor]] (84–68 BK)<br />[[Pompeia]] (68–63 BK)<br />[[Calpurnia Pisonis]] (59–44 BK) |children = [[Julia Caesaris]] (85/84-54 BK)<br />[[Caesarion]] (47-30 BK)<br />[[Augustus]] (63 BK-AD 14) (apo sa pamangkin, inampon ni Caesar bilang anak at tagapagmana pagkatapos niyang mamatay noong 44BK) |parents = [[Gaius Julius Caesar]]<br />[[Aurelia Cotta]] }} Si '''Imperador Gaius Julius Caesar Divus''' ('''CAIVS IVLIVS CAESAR''' o '''GAIVS IVLIVS CAESAR''' sa Klasikong [[Wikang Latin|Latin]]) (Hulyo 12, ca. [[100 BCE]]–Marso 15, [[44 BCE]]) ay isang [[Sinaunang Roma|Romanong]] politiko, heneral, at dakilang manunulat ng prosang Latin<ref>{{Cite web |title=BBC - History - Julius Caesar |url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/caesar_julius.shtml |access-date=2026-04-23 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref>. Susi siya sa pagbagsak ng [[Republikang Romano]] tungo sa pag-usbong ng [[Imperyong Romano]]. Ipinalawak ng kaniyang pagsakop ng [[Gallia]] ang daigdig Romano hanggang sa [[Dagat Atlantiko]] at nagbigay-daan ito sa pagpapakilala ng mga impluwensiyang Romano sa ang ngayon ay [[Pransiya]], kung saan ang mga bunga nito ay kapuna-puna. Nagdulot din ito sa pagkalipol ng [[mga wikang Seltiko]] sa Gallia. Noong [[55 BCE]] inilunsad ng Caesar ang kauna-unahang paglusob ng mga Romano sa [[Dakilang Britanya|Britanya]]. Nakipaglaban at nanalo ang Caesar sa isang digmaang sibil na nag-iwan sa kaniya bilang tunay at kaisa-isang puno ng daigdig Romano. Nagsimula siya ng malawakang pagbabago ng lipunan at pamahalaang Romano. Iprinoklama siyang panghabambuhay na [[diktador]], at lubos niyang isinentralisa, o isinaisa, ang humihina at nagwawatak-watak nang pamahalaan ng Republika. Nakipagsabwatan ang kaibigan ng Caesar na si [[Marcus Junius Brutus|Marcus Brutus]] upang patayin siya nang pataksil sa pag-asang mailigtas ang Republika. Siya ay pinatay sa loob ng senado ng kaniyang kaibígan na si Brutus, pagpatay nang pataksil noong ''[[Ides of March]]'' ay nagsiklab ng panibagong digmaang sibil sa pagitan ng ''Caesarians''—[[Caesar Augustus|Octavianus]], Mark Antony ([[Marcus Antonius]]), at Marcus [[Marcus Aemilius Lepidus (triumvirate)|Lepidus]]—at ng mga Republikano—Brutus, [[Gajus Cassius Longinus|Cassius]], at [[Cicero]], kasáma ng mga iba. Nagtapos ang alitang ito sa pagtagumpay ng Caesarians sa [[Labanan sa Fílippoi]], at sa pormal na pagtatatag ng [[Ikalawang Triumviratus]] nang sa pamamagitan ay kinontrol nina Octavianus, Antonius, at Lepidus ang Roma. Napatubog na naman ang Roma sa isa pang digmaang sibil dahil sa tensiyon sa pagitan nina Octavianus at Antonius na nauwi sa pagkatalo ng pangalawa sa [[Labanan sa Actium]] at ang pag-iwan kay Octavianus bílang tunay at kaisa-isang pinuno ng daigdig Romano. Nagdulot ang panahong ito ng mga digmaang sibil sa pagpalit-anyo ng Roma mula Republika patungong Imperyo kung saan ang pamangkin ng Caesar sa tuhod at inampon niyang anak na si Octavian ang naging unang Emperor nito sa pangalang Caesar Augustus. Ang mga namúnò sa mga unang panahon ng [[Imperyong Romano]] ay ang kaniyang angkan na tinawag na [[Dinastiyang Hulio-Claudian]]. Kilalá nang detalyado ang mga kilusang militar ng Caesar mula sa kaniyang sariling sinulat na [[Mga akdang pampanitikan ni Julius Caesar|''Commentarii'']] (''Mga Pagpupuna'') at maraming bahagi ng kaniyang búhay ay itinalâ ng mga mananalaysay tulad nina [[Suetonius]], [[Ploútarchos]], at [[Dio Cassius]]. == Unang bahagi ng buhay == Si Caesar ay isinilang sa isang pamilyang ''patrician'', ang ''[[:en:Gens|gens]] ay [[:en:Julia_(gens)|Julia]]'', na nag-aangkin ng kaangkanan mula kay [[Ascanio|Iulus]], anak ng maalamat na prinsipeng [[Troya|Troyang]] si [[Aineias]], sinasabi ring anak daw ni [[Venus (diyosa)|Venus]].^{[[:en:Julius_Caesar#cite_note-7|[5]]]} Ang ''[[Cognomen|cognomeng]]'' "Caesar" ay nagmula, according to [[Pliny_the_Elder|Pliny the Elder]], sa isang ninuno na isinilang sa paraan ng [[caesarean section]] (mula sa pandiwang Latin na "gupitin", ''caedere'', ''caes-'').^{[[:en:Julius_Caesar#cite_note-8|[6]]]} Ang ''[[:en:Augustan_History|Historia Augusta]]'' ay nagbibigay ng tatlong [[:en:Etymology_of_the_name_of_Julius_Caesar|alternatibong paliwanag]]: na ang kauna-unahang Caesar ay may sobrang makapal na buhok (Latin ''caesaries''); na mayroon siyang makislap na abung mata (Latin ''oculis caesiis''); o na siya ay napatay ng isang elepante (''caesai'' in Moorish) sa isang labanán .^{[[:en:Julius_Caesar#cite_note-9|[7]]]} Si Caesar ay nag-issue ng mga barya na may imahen ng mga elepante, na maaaring nagsasabi na gusto niya ang hulíng interpretasyon na ito ng kaniyang pangalan. == Pagpapalitan == {{empty section|date=Mayo 2026}} == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} == Panlabas na kawing == {{commons|Julius Caesar}} {{start box}} {{s-off}} {{succession box|title=[[:en:List of Roman consuls|Consul]] ng [[Republikang Romano]] |before=[[Lucius Afranius (consul)|Lucius Afranius]] at <br />[[Quintus Caecilius Metellus Celer]]||after=[[Lucius Calpurnius Piso Caesoninus]] at [[Aulus Gabinius]]|years=''kasáma si [[Marcus Calpurnius Bibulus]]''<br />59 BK }} <!-- End of 8th up/ 1st counting down---> {{succession box |title=[[:en:Roman dictator|Diktador]] |before=''wala''<br /><small>puwesto hulíng hawak ni [[Lucius Cornelius Sulla|Sulla]] noong 81 BK</small>||after=''none''<br /><small>puwesto hawak parin niya noong 48 BK</small>|years=49 BK<br />(eleven days) }} {{succession box|title=[[:en:List of Roman consuls|Consul]] ng [[Republikang Romano]]|before=[[Lucius Cornelius Lentulus Crus]] at<br />[[Gaius Claudius Marcellus Maior]]||after=[[Quintus Fufius Calenus]] and<br />[[Publius Vatinius]]|years=''kasáma si [[Publius Servilius Vatia Isauricus (consul 48 BCE)|Publius Servilius Vatia Isauricus]]''<br />48 BK }} <!-- End of 7th up/ 2nd down---> {{succession box |title=[[:en:Roman dictator|Diktador]] |before=''none''<br /><small>puwesto hulíng hawak niya noong 49 BK</small>||after=''wala''<br /><small>puwesto magiging hawak niya sa 46 BC</small>|years=48 - 47 BK }} {{succession box|title=[[:en:List of Roman consuls|Consul]] ng [[Republikang Romano]]|before=[[Quintus Fufius Calenus]] at<br />[[Publius Vatinius]]||after=Gaius Julius Caesar <br /><b>''alone without colleague<b/>''|years=''kasáma si [[Marcus Aemilius Lepidus (triumvir)|Marcus Aemilius Lepidus]]''<br />46 BK }} <!-- End of 6th up/ 3rd down---> {{succession box |title=[[:en:Roman dictator|Diktador ng Sampung Taon]] |before=''none''<br /><small>puwesto hulíng hawak niya noong 47 BK</small>||after=''siya parin''<br />as Diktador sa perpetuwidad|years=46-44 BK }} {{succession box|title=[[:en:List of Roman consuls|Consul]] ng [[Republikang Romano]]|before=Gaius Julius Caesar and<br />[[Marcus Aemilius Lepidus]]||after=Gaius Julius Caesar and<br />[[Mark Antony|Marcus Antonius]]|years=''alone without colleague''<br />45 BK }} <!-- 5th up/ 4th down---> {{succession box|title=[[:en:List of Roman consuls|Consul]] ng [[Republikang Romano]]|before=Gaius Julius Caesar <br />'''''nag-iisa (walang kasáma)''''' ||after= [[Publius Cornelius Dolabella]]<br /> (''with [[Mark Antony|Marcus Antonius]]'')|years=''with [[Mark Antony|Marcus Antonius]]''<br />44 BK }}<!--End of 4th up/ 5th down---> {{succession box |title=[[:en:Dictator perpetuo|Diktador sa perpetuwidad]] |before=''sarili''<br /><small>bílang Dictator nang sampung taon</small>||after=wala, binuwag ang puwesto|years=44 BK }} {{s-rel}} {{succession box|title=[[Pontifex Maximus#Incomplete list of Pontifices maximi|Pontifex Maximus]] |before=[[Quintus Caecilius Metellus Pius]]|after=[[Marcus Aemilius Lepidus (triumvir)|Marcus Aemilius Lepidus]] |years=63-44 BC}} {{end box}} {{Mga Emperador ng Roma}} [[Kategorya:Mga politiko ng Sinaunang Roma]] [[Kategorya:Militar]] [[Kategorya:Mga emperador ng Imperyong Romano]] [[Kategorya:Tao]] [[Kategorya:Mga maharlika]] 7imw697j9mvbvdly9gy6fyvdp7jddu5 0 11387 2208494 1901681 2026-05-22T13:38:56Z ~2026-29651-10 161938 +infobox 2208494 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Paella | image = 01 Paella Valenciana original.jpg | caption = Paelyang [[Pamayanang Balensyano|Balensyano]] | place_of_origin = {{flag|Spain}} | region = {{flag|Valencian Community}} | creator = | course = [[Main course]] | served = Warm | main_ingredient = [[White rice|Short-grain rice]], meats ([[Chicken as food|chicken]], [[Rabbit meat|rabbit]]) or seafood, vegetables, green beans, lima beans, [[saffron]] | calories = | other = | associated_cuisine = [[Valencian cuisine]], [[Spanish cuisine]] | similar_dish = Paelya <small>(in the [[Philippines]])</small>, [[Fideuà]] }} [[Talaksan:SeafoodPaellawPeas2000-11-25.jpg|thumb|Paelyang-dagat na may gisantes]] Ang '''paelya''' ([[Wikang Katalan|Balensyano]]/[[Wikang Kastila|Kastila]]: paella) ay isang lutuing kanin na orihinal na nagmula sa [[Pamayanang Valenciano|València]], kung saan madalas itong kinakain partikular na tuwing [[Linggo (araw)|Linggo]] at tuwing les [[falles]]. May maraming uri ng paelya at may iba-iba itong mga kasangkapan. Ang salitang ''paella'' ang katawagan sa Balensyano para sa “kawali”. Gayumpaman, naging napakapopular ng pagkaing paelya sa Kastila na ang salitang ''paellera'' na ang ginagamit para sa kawaling nilulutuan ang paelya at ''paella'' halos para sa pagkain lamang. Sa València gayumpaman ginagamit pa rin ang ''paella'' para sa kawali gayundin sa pagkain. Madalas pinamamalutian ang paelya ng gulay at ng karne o pagkaing-dagat. Ang tatlong pangunahing kasangkapan ay [[kanin]], [[kasubha]], at [[mantika ng oliba]]. [[Talaksan:Paella_hirviendo.jpg|thumb|Paelyang niluluto at kinakain sa gitna ng kalye habang les [[falles]]]] Noong pagdating ng mga [[Espanya|Kastila]] sa [[Pilipinas]], ipinamana nila ang kanilang lutuin sa mga Pilipino. Dahil sa kadalian ng paghuli ng pagkaing-dagat sa Pilipinas dulot ng [[kapuluan|pagkakapuluan]] ng bansa, naglalaman ang paelyang [[Lutuing Pilipino|Pilipino]] ng higit na nakararaming húling-dagat. Maaaring gamitin sa paelyang Pilipino ang [[alimango]], ''[[orejas de mar]]'', [[toyo]], [[atswete]] (para pangkulay), [[kabya]], at iba pa. == Mga kaugnay na pagkain == * [[Fideuà]] * [[Arròs negre]] * [[Risotto]] * [[Jambalaya]] == Mga panlabas na kawing == {{Commons|Paella|Paelya}} {{wikibooks|Paella}} * [http://www.balconmicrobio.com/news.php?news=47 Balconmicrobio.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323100138/http://www.balconmicrobio.com/news.php?news=47 |date=2009-03-23 }} How to do a Paella. Video Included! (Spanish) * [http://www.lapaella.net/paella.html LaPaella.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060516172647/http://www.lapaella.net/paella.html |date=2006-05-16 }}, isang mahusay na ''website'' tungkol sa paelya * [http://www.gastronomiade.com/valencia Gastronomía de València] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070708065130/http://www.gastronomiade.com/valencia/ |date=2007-07-08 }} * [http://www.smart-spanish-recipes.com/paella-recipes.html Mga mapananaligang resipi ng paelya mula sa Espanya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061107103431/http://www.smart-spanish-recipes.com/paella-recipes.html |date=2006-11-07 }} * [http://www.alicante-spain.com/spain-tips/paella.html Isang orihinal na resipi ng paelya] * [http://www.recipelibrary.net/content/view/108/5/ Resipi ng paelya] [[Kaurian:Lutuing Pilipino]] [[Kaurian:Lutuing Kastila]] [[Kaurian:Kanin]] qf09a5etuqwki7q9ln2zys2i5x2dojk 0 19170 2208712 2208186 2026-05-23T08:14:21Z ~2026-30961-28 162127 /* Kasaysayan */ Italics 2208712 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image =24 Oras 2023 logo.svg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = [[:en:News|Balita]] | creator = Mike Enriquez | based_on = | inspired_by = | developer = [[GMA Integrated News]] | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = | starring = '' Emil Sumangil<br />'''Weekend anchor'''<br>Pia Arcangel<br />Ivan Mayrina | judges = | voices = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>Al Torres (since 2023)<b>Emil Sumangil (since 2023) | narrated = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>[[Mike Enriquez]] (2014–2023)<br>[[Mel Tiangco]] (since 2022)<br>Emil Sumangil (since 2023) | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Pilipinas]] | language = | num_seasons = | num_episodes = n/a (Araw-araw) | list_episodes = | executive_producer = | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 1 oras at 30 minuto (Lunes-Biyernes)<br>1 oras (Sabado-Linggo) | company = | distributor = | budget = | network = [[GMA Network]] | picture_format = [[480i]] [[SDTV]]<br>[[1080i]] [[HDTV]] | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = Feb 21, 2011 | last_aired = kasalukuyan | preceded_by = [[Frontpage: Ulat ni Mel Tiangco]] | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''24 Oras''' ''(Bente Kwatro Oras)'' ay ang kasalukuyang pangunahing palabas pambalita sa [[telebisyon]] ng [[GMA Network]] sa [[Pilipinas]] at naisasahimpapawid sa buong mundo sa [[GMA Pinoy TV]]. Napapakinggan din ang ''24 Oras'' sa pamamagitan ng Super Radyo DZBB at ng mga himpilan nito sa buong bansa at napapanood din sa Facebook at YouTube account ng GMA News. Simulcast din sa [[DWDB-TV|GTV]] Channel 27 (DWDB-TV). Kasalukuyan itong pinapangunahan nina [[Mel Tiangco]], [[Vicky Morales]] at Emil Sumangil tuwing Lunes hanggang Biyernes at nina [[Pia Arcangel]] at Ivan Mayrina tuwing Sabado at Linggo. Napapanood din ito oras-oras sa pamamagitan ng ''24 Oras News Alert/ Breaking News'' bulletins na pinapangunahan ng iba't ibang mga tagapagbalita ng GMA News. ==Kasaysayan== '''2004''' Nagsimula ang 24 Oras, sa ideya ni Felipe L. Gozon, chairman ng GMA, na pagtambalin sina Mel Tiangco ng Frontpage, at Mike Enriquez ng Saksi. Ganap na nagsimula ang 24 Oras noong Marso 15, 2004, halos 2 buwan bago ang Pambansang halalan noong 2004. Sumali din sa Newscast si Pia Guanio para sa Showbiz segment nito. '''2010 - 24 ORAS WEEKEND''' Noong Pebrero 21, 2010, nagsimula ang 24 Oras Weekend, ang mga naging tagapagbalita nito ay sina Jiggy Manicad at Pia Arcangel. '''2014''' Noong 2014, sumali si Vicky Morales sa 24 Oras, kasabay nito ay Nagrebrand ang nasabing newscast noong Nobyembre 10, 2014. '''2020 - 2023''' Noong 2020, umalis pansamantala ang mga orihinal na tagapagbalita ng 24 Oras, dahil sa COVID-19. Noong August 12, 2022, umalis si Mike Enriquez sa newscast, Upang tutukan ang kaniyang kalusugan. Subalit, siya ay namatay noong Agosto 29, 2023. Noong December 18, 2023, Nagrebrand ito patungo sa GMA Integrated News graphics, na ang nasa OBB ay sina Mel Tiangco, Vicky Morales, at Emil Sumangil. '''2024 - IKA-20 TAON''' Noong Marso 15, 2024, Ipinagdiwang ang ika-20 Anibersaryo ng 24 Oras, at Ibinalita ang mga mahahalagang Kaganapan sa pilot broadcast nito. ==Mga balitang pangrehiyon== * ''24 Oras Ilokano'' (formerly ''Balitang Ilokano'') * ''24 Oras Northern Luzon'' (formerly ''Balitang Hilagang Luzon'') * ''24 Oras North Central Luzon'' (formerly ''Balitang Amianan'') * ''24 Oras Cagayan Valley'' (formerly ''Balitang Ibanag'') * ''24 Oras Pampanga'' (formerly ''Balitang Kapampangan'') * ''24 Oras Southern Tagalog'' (formerly ''Balitang Southern Tagalog'') * ''24 Oras Palawan'' (formerly ''Balitang Palawan'') * ''24 Oras Bikol'' (formerly ''Baretang Bikol'') * ''24 Oras Western Visayas'' (formerly ''Ratsada'') * ''24 Oras Negros'' (formerly ''Ratsada Negros'') * ''24 Oras Central Visayas'' (formerly ''Balitang Bisdak'') * ''24 Oras Eastern Visayas'' (formerly ''Balitang Waraynon'') * ''24 Oras Chavacano'' (formerly ''Balitang Chavacano'') * ''24 Oras Northern Mindanao'' (formerly ''Testigo Northern Mindanao'') * ''24 Oras Southern Mindanao'' (formerly ''Testigo'') * ''24 Oras Socsksargen'' (formerly ''Testigo Socsksargen'') * ''24 Oras Caraga'' (formerly ''Testigo Caraga'') * ''24 Oras Central Mindanao'' (formerly ''Testigo Central Mindanao'') ==Mga tagapagbalita== ===Weekday edition=== * [[Mel Tiangco]] (2011-kasalukuyan) * [[Vicky Morales]] (2014-kasalukuyan) * [[Emil Sumangil]] (2023-kasalukuyan) * Atom Araullo (humahalili para kay Morales) * [[Jessica Soho]] (pansamantalang humahalili para kay Tiangco at Morales) * Iya Villania-Arellano <small>(Chika Minute anchor) </small> * Kim Atienza <small>(Resident Meterologist at #KuyaKimAnoNa anchor)</small> === Weekend edition === * [[Pia Arcangel]] * Ivan Mayrina * Kim Atienza <small>(#KuyaKimAnoNa anchor)</small> * Nelson Canlas <small>(Chika Minute anchor)</small> === Mga dating tagapagbalita=== ''Weekdays'' * [[Mike Enriquez]] (2004–2023) * [[Pia Guanio]] (Chika Minute anchor) * Atom Araullo (Atomic Sports segment host) * Love Añover (Love Everyday segment reporter) ''Weekends'' * [[Jiggy Manicad]] (2011-2018) * Grace Lee (Chika Minute anchor, 2011-2012) * Luane Dy (Chika Minute anchor, 2012-2013) *Cata Tibayan (Chika Minute anchor, 2013-2015) ==Mga Parangal at Pagkilala== ===Asian Television Awards=== * 2005 Highly Commended, Best News Program - Camp Bagong Diwa Siege ===ENPRESS Golden Screen Awards for Television=== * 2011 Winner, Outstanding News Program ===PMPC Star Awards for Television=== * 2011 Winner, Best News Program * 2007 Winner, Best Female Newscaster (Mel Tiangco)<ref>[http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 Star Awards for TV winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310095653/http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 |date=2012-03-10 }}, Journal Online, November 20, 2007</ref> * 2006 Winner, Best News Program <small>(tied w/ TV Patrol World)</small> ===Catholic Mass Media Awards (CMMA)=== * 2011 Winner, Best News Program * 2010 Special Citation for Best News Program (Ondoy and Maguindanao Massacre Coverage) * 2007 Winner, Best News Program * 2004 Winner, Best News Program ===New York Festivals=== * 2009 Winner, Gold World Medal for Coverage of an Ongoing Story<ref name="philstar.com">[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=437863&publicationSubCategoryId=51]{{Dead link|date=Agosto 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, The Philippine Star, February 6, 2009</ref> * 2009 Winner, Silver World Medal for Best Newscast<ref name="philstar.com"/> ===USTv Student Choice Awards=== * 2011 Winner, Best Local News and Public Affairs Program * 2009 Winner, Best News Program ===Gawad Tanglaw=== * 2012 Winner, Best News Program * 2009 Winner, Best News Program ===Guillermo Mendoza Memorial Foundation Awards=== * 2011 Winner, Most Popular News Program ===Northwest Samar State University Annual Awards=== * 2012 Winner, Best News and Public Affairs Program * 2012 Winner, Mike Enriquez: Best News and Public Affairs Male Program Anchor * 2012 Winner, Mel Tiangco: Best News and Public Affairs Female Program Anchor == Kaugnay na artikulo == * [[GMA Network]] * [[Tala ng mga palabas ng GMA Network]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{GMA News and Public Affairs}} [[Kategorya:GMA Network]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] mr1m91drqsjv39n23c8gaebwcteab1p 2208713 2208712 2026-05-23T08:37:03Z ~2026-30843-21 162128 /* Ang 24 Oras sa GMA Regional TV */ recategorizing change using AWB 2208713 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image =24 Oras 2023 logo.svg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = [[:en:News|Balita]] | creator = Mike Enriquez | based_on = | inspired_by = | developer = [[GMA Integrated News]] | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = | starring = '' Emil Sumangil<br />'''Weekend anchor'''<br>Pia Arcangel<br />Ivan Mayrina | judges = | voices = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>Al Torres (since 2023)<b>Emil Sumangil (since 2023) | narrated = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>[[Mike Enriquez]] (2014–2023)<br>[[Mel Tiangco]] (since 2022)<br>Emil Sumangil (since 2023) | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Pilipinas]] | language = | num_seasons = | num_episodes = n/a (Araw-araw) | list_episodes = | executive_producer = | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 1 oras at 30 minuto (Lunes-Biyernes)<br>1 oras (Sabado-Linggo) | company = | distributor = | budget = | network = [[GMA Network]] | picture_format = [[480i]] [[SDTV]]<br>[[1080i]] [[HDTV]] | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = Feb 21, 2011 | last_aired = kasalukuyan | preceded_by = [[Frontpage: Ulat ni Mel Tiangco]] | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''24 Oras''' ''(Bente Kwatro Oras)'' ay ang kasalukuyang pangunahing palabas pambalita sa [[telebisyon]] ng [[GMA Network]] sa [[Pilipinas]] at naisasahimpapawid sa buong mundo sa [[GMA Pinoy TV]]. Napapakinggan din ang ''24 Oras'' sa pamamagitan ng Super Radyo DZBB at ng mga himpilan nito sa buong bansa at napapanood din sa Facebook at YouTube account ng GMA News. Simulcast din sa [[DWDB-TV|GTV]] Channel 27 (DWDB-TV). Kasalukuyan itong pinapangunahan nina [[Mel Tiangco]], [[Vicky Morales]] at Emil Sumangil tuwing Lunes hanggang Biyernes at nina [[Pia Arcangel]] at Ivan Mayrina tuwing Sabado at Linggo. Napapanood din ito oras-oras sa pamamagitan ng ''24 Oras News Alert/ Breaking News'' bulletins na pinapangunahan ng iba't ibang mga tagapagbalita ng GMA News. ==Kasaysayan== '''2004''' Nagsimula ang 24 Oras, sa ideya ni Felipe L. Gozon, chairman ng GMA, na pagtambalin sina Mel Tiangco ng Frontpage, at Mike Enriquez ng Saksi. Ganap na nagsimula ang 24 Oras noong Marso 15, 2004, halos 2 buwan bago ang Pambansang halalan noong 2004. Sumali din sa Newscast si Pia Guanio para sa Showbiz segment nito. '''2010 - 24 ORAS WEEKEND''' Noong Pebrero 21, 2010, nagsimula ang 24 Oras Weekend, ang mga naging tagapagbalita nito ay sina Jiggy Manicad at Pia Arcangel. '''2014''' Noong 2014, sumali si Vicky Morales sa 24 Oras, kasabay nito ay Nagrebrand ang nasabing newscast noong Nobyembre 10, 2014. '''2020 - 2023''' Noong 2020, umalis pansamantala ang mga orihinal na tagapagbalita ng 24 Oras, dahil sa COVID-19. Noong August 12, 2022, umalis si Mike Enriquez sa newscast, Upang tutukan ang kaniyang kalusugan. Subalit, siya ay namatay noong Agosto 29, 2023. Noong December 18, 2023, Nagrebrand ito patungo sa GMA Integrated News graphics, na ang nasa OBB ay sina Mel Tiangco, Vicky Morales, at Emil Sumangil. '''2024 - IKA-20 TAON''' Noong Marso 15, 2024, Ipinagdiwang ang ika-20 Anibersaryo ng 24 Oras, at Ibinalita ang mga mahahalagang Kaganapan sa pilot broadcast nito. ==Ang ''24 Oras'' sa GMA Regional TV== Tuwing mapapanood ng ''24 Oras'' mula sa rehiyon sa [[Pilipinas]] sa RGMA ay mapapanood mula Lunes hanggang Biyernes mula 5:20 PM hanggang 6:30 PM bago mag ''24 Oras'' sa [[GMA Network|GMA]]. ===Luzon=== * ''24 Oras Ilokano'' (formerly ''Balitang Ilokano'') * ''24 Oras Northern Luzon'' (formerly ''Balitang Hilagang Luzon'') * ''24 Oras North Central Luzon'' (formerly ''Balitang Amianan'') * ''24 Oras Cagayan Valley'' (formerly ''Balitang Ibanag'') * ''24 Oras Pampanga'' (formerly ''Balitang Kapampangan'') * ''24 Oras Southern Tagalog'' (formerly ''Balitang Southern Tagalog'') * ''24 Oras Palawan'' (formerly ''Balitang Palawan'') * ''24 Oras Bikol'' (formerly ''Baretang Bikol'') ===Visayas=== * ''24 Oras Western Visayas'' (formerly ''Ratsada'') * ''24 Oras Negros'' (formerly ''Ratsada Negros'') * ''24 Oras Central Visayas'' (formerly ''Balitang Bisdak'') * ''24 Oras Eastern Visayas'' (formerly ''Balitang Waraynon'') * ''24 Oras Chavacano'' (formerly ''Balitang Chavacano'') ===Mindanao=== * ''24 Oras Northern Mindanao'' (formerly ''Testigo Northern Mindanao'') * ''24 Oras Southern Mindanao'' (formerly ''Testigo'') * ''24 Oras Socsksargen'' (formerly ''Testigo Socsksargen'') * ''24 Oras Caraga'' (formerly ''Testigo Caraga'') * ''24 Oras Central Mindanao'' (formerly ''Testigo Central Mindanao'') ==Mga tagapagbalita== ===Weekday edition=== * [[Mel Tiangco]] (2011-kasalukuyan) * [[Vicky Morales]] (2014-kasalukuyan) * [[Emil Sumangil]] (2023-kasalukuyan) * Atom Araullo (humahalili para kay Morales) * [[Jessica Soho]] (pansamantalang humahalili para kay Tiangco at Morales) * Iya Villania-Arellano <small>(Chika Minute anchor) </small> * Kim Atienza <small>(Resident Meterologist at #KuyaKimAnoNa anchor)</small> === Weekend edition === * [[Pia Arcangel]] * Ivan Mayrina * Kim Atienza <small>(#KuyaKimAnoNa anchor)</small> * Nelson Canlas <small>(Chika Minute anchor)</small> === Mga dating tagapagbalita=== ''Weekdays'' * [[Mike Enriquez]] (2004–2023) * [[Pia Guanio]] (Chika Minute anchor) * Atom Araullo (Atomic Sports segment host) * Love Añover (Love Everyday segment reporter) ''Weekends'' * [[Jiggy Manicad]] (2011-2018) * Grace Lee (Chika Minute anchor, 2011-2012) * Luane Dy (Chika Minute anchor, 2012-2013) *Cata Tibayan (Chika Minute anchor, 2013-2015) ==Mga Parangal at Pagkilala== ===Asian Television Awards=== * 2005 Highly Commended, Best News Program - Camp Bagong Diwa Siege ===ENPRESS Golden Screen Awards for Television=== * 2011 Winner, Outstanding News Program ===PMPC Star Awards for Television=== * 2011 Winner, Best News Program * 2007 Winner, Best Female Newscaster (Mel Tiangco)<ref>[http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 Star Awards for TV winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310095653/http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 |date=2012-03-10 }}, Journal Online, November 20, 2007</ref> * 2006 Winner, Best News Program <small>(tied w/ TV Patrol World)</small> ===Catholic Mass Media Awards (CMMA)=== * 2011 Winner, Best News Program * 2010 Special Citation for Best News Program (Ondoy and Maguindanao Massacre Coverage) * 2007 Winner, Best News Program * 2004 Winner, Best News Program ===New York Festivals=== * 2009 Winner, Gold World Medal for Coverage of an Ongoing Story<ref name="philstar.com">[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=437863&publicationSubCategoryId=51]{{Dead link|date=Agosto 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, The Philippine Star, February 6, 2009</ref> * 2009 Winner, Silver World Medal for Best Newscast<ref name="philstar.com"/> ===USTv Student Choice Awards=== * 2011 Winner, Best Local News and Public Affairs Program * 2009 Winner, Best News Program ===Gawad Tanglaw=== * 2012 Winner, Best News Program * 2009 Winner, Best News Program ===Guillermo Mendoza Memorial Foundation Awards=== * 2011 Winner, Most Popular News Program ===Northwest Samar State University Annual Awards=== * 2012 Winner, Best News and Public Affairs Program * 2012 Winner, Mike Enriquez: Best News and Public Affairs Male Program Anchor * 2012 Winner, Mel Tiangco: Best News and Public Affairs Female Program Anchor == Kaugnay na artikulo == * [[GMA Network]] * [[Tala ng mga palabas ng GMA Network]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{GMA News and Public Affairs}} [[Kategorya:GMA Network]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] 0dsali0m7yj10kdh107l898ltj9xpii 2208714 2208713 2026-05-23T08:38:49Z ~2026-30843-21 162128 /* Ang 24 Oras sa GMA Regional TV */ re updating article using AWB 2208714 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image =24 Oras 2023 logo.svg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = [[:en:News|Balita]] | creator = Mike Enriquez | based_on = | inspired_by = | developer = [[GMA Integrated News]] | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = | starring = '' Emil Sumangil<br />'''Weekend anchor'''<br>Pia Arcangel<br />Ivan Mayrina | judges = | voices = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>Al Torres (since 2023)<b>Emil Sumangil (since 2023) | narrated = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>[[Mike Enriquez]] (2014–2023)<br>[[Mel Tiangco]] (since 2022)<br>Emil Sumangil (since 2023) | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Pilipinas]] | language = | num_seasons = | num_episodes = n/a (Araw-araw) | list_episodes = | executive_producer = | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 1 oras at 30 minuto (Lunes-Biyernes)<br>1 oras (Sabado-Linggo) | company = | distributor = | budget = | network = [[GMA Network]] | picture_format = [[480i]] [[SDTV]]<br>[[1080i]] [[HDTV]] | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = Feb 21, 2011 | last_aired = kasalukuyan | preceded_by = [[Frontpage: Ulat ni Mel Tiangco]] | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''24 Oras''' ''(Bente Kwatro Oras)'' ay ang kasalukuyang pangunahing palabas pambalita sa [[telebisyon]] ng [[GMA Network]] sa [[Pilipinas]] at naisasahimpapawid sa buong mundo sa [[GMA Pinoy TV]]. Napapakinggan din ang ''24 Oras'' sa pamamagitan ng Super Radyo DZBB at ng mga himpilan nito sa buong bansa at napapanood din sa Facebook at YouTube account ng GMA News. Simulcast din sa [[DWDB-TV|GTV]] Channel 27 (DWDB-TV). Kasalukuyan itong pinapangunahan nina [[Mel Tiangco]], [[Vicky Morales]] at Emil Sumangil tuwing Lunes hanggang Biyernes at nina [[Pia Arcangel]] at Ivan Mayrina tuwing Sabado at Linggo. Napapanood din ito oras-oras sa pamamagitan ng ''24 Oras News Alert/ Breaking News'' bulletins na pinapangunahan ng iba't ibang mga tagapagbalita ng GMA News. ==Kasaysayan== '''2004''' Nagsimula ang 24 Oras, sa ideya ni Felipe L. Gozon, chairman ng GMA, na pagtambalin sina Mel Tiangco ng Frontpage, at Mike Enriquez ng Saksi. Ganap na nagsimula ang 24 Oras noong Marso 15, 2004, halos 2 buwan bago ang Pambansang halalan noong 2004. Sumali din sa Newscast si Pia Guanio para sa Showbiz segment nito. '''2010 - 24 ORAS WEEKEND''' Noong Pebrero 21, 2010, nagsimula ang 24 Oras Weekend, ang mga naging tagapagbalita nito ay sina Jiggy Manicad at Pia Arcangel. '''2014''' Noong 2014, sumali si Vicky Morales sa 24 Oras, kasabay nito ay Nagrebrand ang nasabing newscast noong Nobyembre 10, 2014. '''2020 - 2023''' Noong 2020, umalis pansamantala ang mga orihinal na tagapagbalita ng 24 Oras, dahil sa COVID-19. Noong August 12, 2022, umalis si Mike Enriquez sa newscast, Upang tutukan ang kaniyang kalusugan. Subalit, siya ay namatay noong Agosto 29, 2023. Noong December 18, 2023, Nagrebrand ito patungo sa GMA Integrated News graphics, na ang nasa OBB ay sina Mel Tiangco, Vicky Morales, at Emil Sumangil. '''2024 - IKA-20 TAON''' Noong Marso 15, 2024, Ipinagdiwang ang ika-20 Anibersaryo ng 24 Oras, at Ibinalita ang mga mahahalagang Kaganapan sa pilot broadcast nito. ==Ang ''24 Oras'' sa GMA Regional TV== Tuwing mapapanood ang ''24 Oras'' mula sa rehiyon sa [[Pilipinas]] sa Luzon, Visayas at Mindanao sa GMA Regional TV ay mapapanood simula Lunes hanggang Biyernes 5:20 PM hanggang 6:30 PM bago mag ''24 Oras'' sa [[GMA Network|GMA]]. ===Luzon=== * ''24 Oras Ilokano'' (formerly ''Balitang Ilokano'') * ''24 Oras Northern Luzon'' (formerly ''Balitang Hilagang Luzon'') * ''24 Oras North Central Luzon'' (formerly ''Balitang Amianan'') * ''24 Oras Cagayan Valley'' (formerly ''Balitang Ibanag'') * ''24 Oras Pampanga'' (formerly ''Balitang Kapampangan'') * ''24 Oras Southern Tagalog'' (formerly ''Balitang Southern Tagalog'') * ''24 Oras Palawan'' (formerly ''Balitang Palawan'') * ''24 Oras Bikol'' (formerly ''Baretang Bikol'') ===Visayas=== * ''24 Oras Western Visayas'' (formerly ''Ratsada'') * ''24 Oras Negros'' (formerly ''Ratsada Negros'') * ''24 Oras Central Visayas'' (formerly ''Balitang Bisdak'') * ''24 Oras Eastern Visayas'' (formerly ''Balitang Waraynon'') * ''24 Oras Chavacano'' (formerly ''Balitang Chavacano'') ===Mindanao=== * ''24 Oras Northern Mindanao'' (formerly ''Testigo Northern Mindanao'') * ''24 Oras Southern Mindanao'' (formerly ''Testigo'') * ''24 Oras Socsksargen'' (formerly ''Testigo Socsksargen'') * ''24 Oras Caraga'' (formerly ''Testigo Caraga'') * ''24 Oras Central Mindanao'' (formerly ''Testigo Central Mindanao'') ==Mga tagapagbalita== ===Weekday edition=== * [[Mel Tiangco]] (2011-kasalukuyan) * [[Vicky Morales]] (2014-kasalukuyan) * [[Emil Sumangil]] (2023-kasalukuyan) * Atom Araullo (humahalili para kay Morales) * [[Jessica Soho]] (pansamantalang humahalili para kay Tiangco at Morales) * Iya Villania-Arellano <small>(Chika Minute anchor) </small> * Kim Atienza <small>(Resident Meterologist at #KuyaKimAnoNa anchor)</small> === Weekend edition === * [[Pia Arcangel]] * Ivan Mayrina * Kim Atienza <small>(#KuyaKimAnoNa anchor)</small> * Nelson Canlas <small>(Chika Minute anchor)</small> === Mga dating tagapagbalita=== ''Weekdays'' * [[Mike Enriquez]] (2004–2023) * [[Pia Guanio]] (Chika Minute anchor) * Atom Araullo (Atomic Sports segment host) * Love Añover (Love Everyday segment reporter) ''Weekends'' * [[Jiggy Manicad]] (2011-2018) * Grace Lee (Chika Minute anchor, 2011-2012) * Luane Dy (Chika Minute anchor, 2012-2013) *Cata Tibayan (Chika Minute anchor, 2013-2015) ==Mga Parangal at Pagkilala== ===Asian Television Awards=== * 2005 Highly Commended, Best News Program - Camp Bagong Diwa Siege ===ENPRESS Golden Screen Awards for Television=== * 2011 Winner, Outstanding News Program ===PMPC Star Awards for Television=== * 2011 Winner, Best News Program * 2007 Winner, Best Female Newscaster (Mel Tiangco)<ref>[http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 Star Awards for TV winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310095653/http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 |date=2012-03-10 }}, Journal Online, November 20, 2007</ref> * 2006 Winner, Best News Program <small>(tied w/ TV Patrol World)</small> ===Catholic Mass Media Awards (CMMA)=== * 2011 Winner, Best News Program * 2010 Special Citation for Best News Program (Ondoy and Maguindanao Massacre Coverage) * 2007 Winner, Best News Program * 2004 Winner, Best News Program ===New York Festivals=== * 2009 Winner, Gold World Medal for Coverage of an Ongoing Story<ref name="philstar.com">[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=437863&publicationSubCategoryId=51]{{Dead link|date=Agosto 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, The Philippine Star, February 6, 2009</ref> * 2009 Winner, Silver World Medal for Best Newscast<ref name="philstar.com"/> ===USTv Student Choice Awards=== * 2011 Winner, Best Local News and Public Affairs Program * 2009 Winner, Best News Program ===Gawad Tanglaw=== * 2012 Winner, Best News Program * 2009 Winner, Best News Program ===Guillermo Mendoza Memorial Foundation Awards=== * 2011 Winner, Most Popular News Program ===Northwest Samar State University Annual Awards=== * 2012 Winner, Best News and Public Affairs Program * 2012 Winner, Mike Enriquez: Best News and Public Affairs Male Program Anchor * 2012 Winner, Mel Tiangco: Best News and Public Affairs Female Program Anchor == Kaugnay na artikulo == * [[GMA Network]] * [[Tala ng mga palabas ng GMA Network]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{GMA News and Public Affairs}} [[Kategorya:GMA Network]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] aijamhs6hdntl6fzgeciobmngdm1r13 2208716 2208714 2026-05-23T08:44:45Z ~2026-30843-21 162128 /* Ang 24 Oras sa GMA Regional TV */ recategorizing added hoax using AWB 2208716 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image =24 Oras 2023 logo.svg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = [[:en:News|Balita]] | creator = Mike Enriquez | based_on = | inspired_by = | developer = [[GMA Integrated News]] | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = | starring = '' Emil Sumangil<br />'''Weekend anchor'''<br>Pia Arcangel<br />Ivan Mayrina | judges = | voices = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>Al Torres (since 2023)<b>Emil Sumangil (since 2023) | narrated = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>[[Mike Enriquez]] (2014–2023)<br>[[Mel Tiangco]] (since 2022)<br>Emil Sumangil (since 2023) | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Pilipinas]] | language = | num_seasons = | num_episodes = n/a (Araw-araw) | list_episodes = | executive_producer = | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 1 oras at 30 minuto (Lunes-Biyernes)<br>1 oras (Sabado-Linggo) | company = | distributor = | budget = | network = [[GMA Network]] | picture_format = [[480i]] [[SDTV]]<br>[[1080i]] [[HDTV]] | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = Feb 21, 2011 | last_aired = kasalukuyan | preceded_by = [[Frontpage: Ulat ni Mel Tiangco]] | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''24 Oras''' ''(Bente Kwatro Oras)'' ay ang kasalukuyang pangunahing palabas pambalita sa [[telebisyon]] ng [[GMA Network]] sa [[Pilipinas]] at naisasahimpapawid sa buong mundo sa [[GMA Pinoy TV]]. Napapakinggan din ang ''24 Oras'' sa pamamagitan ng Super Radyo DZBB at ng mga himpilan nito sa buong bansa at napapanood din sa Facebook at YouTube account ng GMA News. Simulcast din sa [[DWDB-TV|GTV]] Channel 27 (DWDB-TV). Kasalukuyan itong pinapangunahan nina [[Mel Tiangco]], [[Vicky Morales]] at Emil Sumangil tuwing Lunes hanggang Biyernes at nina [[Pia Arcangel]] at Ivan Mayrina tuwing Sabado at Linggo. Napapanood din ito oras-oras sa pamamagitan ng ''24 Oras News Alert/ Breaking News'' bulletins na pinapangunahan ng iba't ibang mga tagapagbalita ng GMA News. ==Kasaysayan== '''2004''' Nagsimula ang 24 Oras, sa ideya ni Felipe L. Gozon, chairman ng GMA, na pagtambalin sina Mel Tiangco ng Frontpage, at Mike Enriquez ng Saksi. Ganap na nagsimula ang 24 Oras noong Marso 15, 2004, halos 2 buwan bago ang Pambansang halalan noong 2004. Sumali din sa Newscast si Pia Guanio para sa Showbiz segment nito. '''2010 - 24 ORAS WEEKEND''' Noong Pebrero 21, 2010, nagsimula ang 24 Oras Weekend, ang mga naging tagapagbalita nito ay sina Jiggy Manicad at Pia Arcangel. '''2014''' Noong 2014, sumali si Vicky Morales sa 24 Oras, kasabay nito ay Nagrebrand ang nasabing newscast noong Nobyembre 10, 2014. '''2020 - 2023''' Noong 2020, umalis pansamantala ang mga orihinal na tagapagbalita ng 24 Oras, dahil sa COVID-19. Noong August 12, 2022, umalis si Mike Enriquez sa newscast, Upang tutukan ang kaniyang kalusugan. Subalit, siya ay namatay noong Agosto 29, 2023. Noong December 18, 2023, Nagrebrand ito patungo sa GMA Integrated News graphics, na ang nasa OBB ay sina Mel Tiangco, Vicky Morales, at Emil Sumangil. '''2024 - IKA-20 TAON''' Noong Marso 15, 2024, Ipinagdiwang ang ika-20 Anibersaryo ng 24 Oras, at Ibinalita ang mga mahahalagang Kaganapan sa pilot broadcast nito. ==Ang ''24 Oras'' sa GMA Regional TV== Tuwing mapapanood ang ''24 Oras'' mula sa rehiyon sa [[Pilipinas]] sa Luzon, Visayas at Mindanao sa GMA Regional TV ay mapapanood simula Lunes hanggang Biyernes 5:20 PM hanggang 6:30 PM bago mag ''24 Oras'' sa [[GMA Network|GMA]]. ===Luzon=== * ''24 Oras Ilokano'' (formerly ''Balitang Ilokano'') (GMA 5 Ilocos Norte, GMA 48 Ilocos Sur and GMA 7 Abra) * ''24 Oras Northern Luzon'' (formerly ''Balitang Hilagang Luzon'') (GMA 10 Baguio, GMA 10 Benguet and GMA 5 Mountain Province) * ''24 Oras North Central Luzon'' (formerly ''Balitang Amianan'') (GMA 10 Dagupan, GMA 10 Olongapo and GMA 5 Baler) * ''24 Oras Cagayan Valley'' (formerly ''Balitang Ibanag'') (GMA 7 Isabela, GMA 7 Tuguegarao and GMA 13 Aparri) * ''24 Oras Pampanga'' (formerly ''Balitang Kapampangan'') (GMA 10 Pampanga) * ''24 Oras Southern Tagalog'' (formerly ''Balitang Southern Tagalog'') (GMA 12 Batangas) * ''24 Oras Palawan'' (formerly ''Balitang Palawan'') (GMA 12 Palawan) * ''24 Oras Bikol'' (formerly ''Baretang Bikol'') (GMA 7 Naga, GMA 12 Legazpi, GMA 8 Daet, GMA 13 Catanduanes and GMA Sorsogon) ===Visayas=== * ''24 Oras Western Visayas'' (formerly ''Ratsada'') (GMA 6 Iloilo, GMA 5 Roxas and GMA 2 Kalibo) * ''24 Oras Negros'' (formerly ''Ratsada Negros'') (GMA 13 Bacolod, GMA 30 Murcia, Negros Occidental and GMA 10 Sipalay) * ''24 Oras Central Visayas'' (formerly ''Balitang Bisdak'') (GMA 7 Cebu, GMA 11 Bohol and GMA 5 Dumaguete) * ''24 Oras Eastern Visayas'' (formerly ''Balitang Waraynon'') (GMA 10 Tacloban) ===Mindanao=== * ''24 Oras Chavacano'' (formerly ''Balitang Chavacano'') (GMA 9 Zamboanga) * ''24 Oras Northern Mindanao'' (formerly ''Testigo Northern Mindanao'') (GMA 35 Cagayan de Oro) * ''24 Oras Southern Mindanao'' (formerly ''Testigo'') (GMA 5 Davao) * ''24 Oras Socsksargen'' (formerly ''Testigo Socsksargen'') (GMA 8 General Santos) * ''24 Oras Caraga'' (formerly ''Testigo Caraga'') * ''24 Oras Central Mindanao'' (formerly ''Testigo Central Mindanao'') (GMA 12 Cotabato) ==Mga tagapagbalita== ===Weekday edition=== * [[Mel Tiangco]] (2011-kasalukuyan) * [[Vicky Morales]] (2014-kasalukuyan) * [[Emil Sumangil]] (2023-kasalukuyan) * Atom Araullo (humahalili para kay Morales) * [[Jessica Soho]] (pansamantalang humahalili para kay Tiangco at Morales) * Iya Villania-Arellano <small>(Chika Minute anchor) </small> * Kim Atienza <small>(Resident Meterologist at #KuyaKimAnoNa anchor)</small> === Weekend edition === * [[Pia Arcangel]] * Ivan Mayrina * Kim Atienza <small>(#KuyaKimAnoNa anchor)</small> * Nelson Canlas <small>(Chika Minute anchor)</small> === Mga dating tagapagbalita=== ''Weekdays'' * [[Mike Enriquez]] (2004–2023) * [[Pia Guanio]] (Chika Minute anchor) * Atom Araullo (Atomic Sports segment host) * Love Añover (Love Everyday segment reporter) ''Weekends'' * [[Jiggy Manicad]] (2011-2018) * Grace Lee (Chika Minute anchor, 2011-2012) * Luane Dy (Chika Minute anchor, 2012-2013) *Cata Tibayan (Chika Minute anchor, 2013-2015) ==Mga Parangal at Pagkilala== ===Asian Television Awards=== * 2005 Highly Commended, Best News Program - Camp Bagong Diwa Siege ===ENPRESS Golden Screen Awards for Television=== * 2011 Winner, Outstanding News Program ===PMPC Star Awards for Television=== * 2011 Winner, Best News Program * 2007 Winner, Best Female Newscaster (Mel Tiangco)<ref>[http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 Star Awards for TV winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310095653/http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 |date=2012-03-10 }}, Journal Online, November 20, 2007</ref> * 2006 Winner, Best News Program <small>(tied w/ TV Patrol World)</small> ===Catholic Mass Media Awards (CMMA)=== * 2011 Winner, Best News Program * 2010 Special Citation for Best News Program (Ondoy and Maguindanao Massacre Coverage) * 2007 Winner, Best News Program * 2004 Winner, Best News Program ===New York Festivals=== * 2009 Winner, Gold World Medal for Coverage of an Ongoing Story<ref name="philstar.com">[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=437863&publicationSubCategoryId=51]{{Dead link|date=Agosto 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, The Philippine Star, February 6, 2009</ref> * 2009 Winner, Silver World Medal for Best Newscast<ref name="philstar.com"/> ===USTv Student Choice Awards=== * 2011 Winner, Best Local News and Public Affairs Program * 2009 Winner, Best News Program ===Gawad Tanglaw=== * 2012 Winner, Best News Program * 2009 Winner, Best News Program ===Guillermo Mendoza Memorial Foundation Awards=== * 2011 Winner, Most Popular News Program ===Northwest Samar State University Annual Awards=== * 2012 Winner, Best News and Public Affairs Program * 2012 Winner, Mike Enriquez: Best News and Public Affairs Male Program Anchor * 2012 Winner, Mel Tiangco: Best News and Public Affairs Female Program Anchor == Kaugnay na artikulo == * [[GMA Network]] * [[Tala ng mga palabas ng GMA Network]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{GMA News and Public Affairs}} [[Kategorya:GMA Network]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] c3y9hluupt9qsgvqzmaoy7jecgd1maf 2208717 2208716 2026-05-23T08:46:33Z ~2026-30843-21 162128 /* Ang 24 Oras sa GMA Regional TV */ recategorizing update using AWB 2208717 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image =24 Oras 2023 logo.svg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = [[:en:News|Balita]] | creator = Mike Enriquez | based_on = | inspired_by = | developer = [[GMA Integrated News]] | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = | starring = '' Emil Sumangil<br />'''Weekend anchor'''<br>Pia Arcangel<br />Ivan Mayrina | judges = | voices = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>Al Torres (since 2023)<b>Emil Sumangil (since 2023) | narrated = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>[[Mike Enriquez]] (2014–2023)<br>[[Mel Tiangco]] (since 2022)<br>Emil Sumangil (since 2023) | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Pilipinas]] | language = | num_seasons = | num_episodes = n/a (Araw-araw) | list_episodes = | executive_producer = | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 1 oras at 30 minuto (Lunes-Biyernes)<br>1 oras (Sabado-Linggo) | company = | distributor = | budget = | network = [[GMA Network]] | picture_format = [[480i]] [[SDTV]]<br>[[1080i]] [[HDTV]] | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = Feb 21, 2011 | last_aired = kasalukuyan | preceded_by = [[Frontpage: Ulat ni Mel Tiangco]] | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''24 Oras''' ''(Bente Kwatro Oras)'' ay ang kasalukuyang pangunahing palabas pambalita sa [[telebisyon]] ng [[GMA Network]] sa [[Pilipinas]] at naisasahimpapawid sa buong mundo sa [[GMA Pinoy TV]]. Napapakinggan din ang ''24 Oras'' sa pamamagitan ng Super Radyo DZBB at ng mga himpilan nito sa buong bansa at napapanood din sa Facebook at YouTube account ng GMA News. Simulcast din sa [[DWDB-TV|GTV]] Channel 27 (DWDB-TV). Kasalukuyan itong pinapangunahan nina [[Mel Tiangco]], [[Vicky Morales]] at Emil Sumangil tuwing Lunes hanggang Biyernes at nina [[Pia Arcangel]] at Ivan Mayrina tuwing Sabado at Linggo. Napapanood din ito oras-oras sa pamamagitan ng ''24 Oras News Alert/ Breaking News'' bulletins na pinapangunahan ng iba't ibang mga tagapagbalita ng GMA News. ==Kasaysayan== '''2004''' Nagsimula ang 24 Oras, sa ideya ni Felipe L. Gozon, chairman ng GMA, na pagtambalin sina Mel Tiangco ng Frontpage, at Mike Enriquez ng Saksi. Ganap na nagsimula ang 24 Oras noong Marso 15, 2004, halos 2 buwan bago ang Pambansang halalan noong 2004. Sumali din sa Newscast si Pia Guanio para sa Showbiz segment nito. '''2010 - 24 ORAS WEEKEND''' Noong Pebrero 21, 2010, nagsimula ang 24 Oras Weekend, ang mga naging tagapagbalita nito ay sina Jiggy Manicad at Pia Arcangel. '''2014''' Noong 2014, sumali si Vicky Morales sa 24 Oras, kasabay nito ay Nagrebrand ang nasabing newscast noong Nobyembre 10, 2014. '''2020 - 2023''' Noong 2020, umalis pansamantala ang mga orihinal na tagapagbalita ng 24 Oras, dahil sa COVID-19. Noong August 12, 2022, umalis si Mike Enriquez sa newscast, Upang tutukan ang kaniyang kalusugan. Subalit, siya ay namatay noong Agosto 29, 2023. Noong December 18, 2023, Nagrebrand ito patungo sa GMA Integrated News graphics, na ang nasa OBB ay sina Mel Tiangco, Vicky Morales, at Emil Sumangil. '''2024 - IKA-20 TAON''' Noong Marso 15, 2024, Ipinagdiwang ang ika-20 Anibersaryo ng 24 Oras, at Ibinalita ang mga mahahalagang Kaganapan sa pilot broadcast nito. ==Ang ''24 Oras'' sa GMA Regional TV== Tuwing mapapanood ang ''24 Oras'' mula sa rehiyon sa [[Pilipinas]] sa Luzon, Visayas at Mindanao sa GMA Regional TV ay mapapanood simula Lunes hanggang Biyernes 5:20 PM hanggang 6:30 PM bago mag ''24 Oras'' sa [[GMA Network|GMA]]. ===Luzon=== * ''24 Oras Ilokano'' (formerly ''Balitang Ilokano'') (GMA 5 Ilocos Norte, GMA 48 Ilocos Sur and GMA 7 Abra) * ''24 Oras Northern Luzon'' (formerly ''Balitang Hilagang Luzon'') (GMA 10 Baguio, GMA 10 Benguet and GMA 5 Mountain Province) * ''24 Oras North Central Luzon'' (formerly ''Balitang Amianan'') (GMA 10 Dagupan, GMA 10 Olongapo and GMA 5 Baler) * ''24 Oras Cagayan Valley'' (formerly ''Balitang Ibanag'') (GMA 7 Isabela, GMA 7 Tuguegarao and GMA 13 Aparri) * ''24 Oras Pampanga'' (formerly ''Balitang Kapampangan'') (GMA 10 Pampanga) * ''24 Oras Southern Tagalog'' (formerly ''Balitang Southern Tagalog'') (GMA 12 Batangas) * ''24 Oras Palawan'' (formerly ''Balitang Palawan'') (GMA 12 Palawan, GMA 6 Brooke's Point, Palawan and GMA 8 Coron, Palawan) * ''24 Oras Bikol'' (formerly ''Baretang Bikol'') (GMA 7 Naga, GMA 12 Legazpi, GMA 8 Daet, GMA 13 Catanduanes and GMA Sorsogon) ===Visayas=== * ''24 Oras Western Visayas'' (formerly ''Ratsada'') (GMA 6 Iloilo, GMA 5 Roxas and GMA 2 Kalibo) * ''24 Oras Negros'' (formerly ''Ratsada Negros'') (GMA 13 Bacolod, GMA 30 Murcia, Negros Occidental and GMA 10 Sipalay) * ''24 Oras Central Visayas'' (formerly ''Balitang Bisdak'') (GMA 7 Cebu, GMA 11 Bohol and GMA 5 Dumaguete) * ''24 Oras Eastern Visayas'' (formerly ''Balitang Waraynon'') (GMA 10 Tacloban) ===Mindanao=== * ''24 Oras Chavacano'' (formerly ''Balitang Chavacano'') (GMA 9 Zamboanga) * ''24 Oras Northern Mindanao'' (formerly ''Testigo Northern Mindanao'') (GMA 35 Cagayan de Oro) * ''24 Oras Southern Mindanao'' (formerly ''Testigo'') (GMA 5 Davao) * ''24 Oras Socsksargen'' (formerly ''Testigo Socsksargen'') (GMA 8 General Santos) * ''24 Oras Caraga'' (formerly ''Testigo Caraga'') * ''24 Oras Central Mindanao'' (formerly ''Testigo Central Mindanao'') (GMA 12 Cotabato) ==Mga tagapagbalita== ===Weekday edition=== * [[Mel Tiangco]] (2011-kasalukuyan) * [[Vicky Morales]] (2014-kasalukuyan) * [[Emil Sumangil]] (2023-kasalukuyan) * Atom Araullo (humahalili para kay Morales) * [[Jessica Soho]] (pansamantalang humahalili para kay Tiangco at Morales) * Iya Villania-Arellano <small>(Chika Minute anchor) </small> * Kim Atienza <small>(Resident Meterologist at #KuyaKimAnoNa anchor)</small> === Weekend edition === * [[Pia Arcangel]] * Ivan Mayrina * Kim Atienza <small>(#KuyaKimAnoNa anchor)</small> * Nelson Canlas <small>(Chika Minute anchor)</small> === Mga dating tagapagbalita=== ''Weekdays'' * [[Mike Enriquez]] (2004–2023) * [[Pia Guanio]] (Chika Minute anchor) * Atom Araullo (Atomic Sports segment host) * Love Añover (Love Everyday segment reporter) ''Weekends'' * [[Jiggy Manicad]] (2011-2018) * Grace Lee (Chika Minute anchor, 2011-2012) * Luane Dy (Chika Minute anchor, 2012-2013) *Cata Tibayan (Chika Minute anchor, 2013-2015) ==Mga Parangal at Pagkilala== ===Asian Television Awards=== * 2005 Highly Commended, Best News Program - Camp Bagong Diwa Siege ===ENPRESS Golden Screen Awards for Television=== * 2011 Winner, Outstanding News Program ===PMPC Star Awards for Television=== * 2011 Winner, Best News Program * 2007 Winner, Best Female Newscaster (Mel Tiangco)<ref>[http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 Star Awards for TV winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310095653/http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 |date=2012-03-10 }}, Journal Online, November 20, 2007</ref> * 2006 Winner, Best News Program <small>(tied w/ TV Patrol World)</small> ===Catholic Mass Media Awards (CMMA)=== * 2011 Winner, Best News Program * 2010 Special Citation for Best News Program (Ondoy and Maguindanao Massacre Coverage) * 2007 Winner, Best News Program * 2004 Winner, Best News Program ===New York Festivals=== * 2009 Winner, Gold World Medal for Coverage of an Ongoing Story<ref name="philstar.com">[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=437863&publicationSubCategoryId=51]{{Dead link|date=Agosto 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, The Philippine Star, February 6, 2009</ref> * 2009 Winner, Silver World Medal for Best Newscast<ref name="philstar.com"/> ===USTv Student Choice Awards=== * 2011 Winner, Best Local News and Public Affairs Program * 2009 Winner, Best News Program ===Gawad Tanglaw=== * 2012 Winner, Best News Program * 2009 Winner, Best News Program ===Guillermo Mendoza Memorial Foundation Awards=== * 2011 Winner, Most Popular News Program ===Northwest Samar State University Annual Awards=== * 2012 Winner, Best News and Public Affairs Program * 2012 Winner, Mike Enriquez: Best News and Public Affairs Male Program Anchor * 2012 Winner, Mel Tiangco: Best News and Public Affairs Female Program Anchor == Kaugnay na artikulo == * [[GMA Network]] * [[Tala ng mga palabas ng GMA Network]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{GMA News and Public Affairs}} [[Kategorya:GMA Network]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] rl7ndug9ynrxb6t7kg57c7413mpfu58 2208718 2208717 2026-05-23T08:47:34Z ~2026-30843-21 162128 /* Visayas */ Clean-up 2208718 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image =24 Oras 2023 logo.svg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = [[:en:News|Balita]] | creator = Mike Enriquez | based_on = | inspired_by = | developer = [[GMA Integrated News]] | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = | starring = '' Emil Sumangil<br />'''Weekend anchor'''<br>Pia Arcangel<br />Ivan Mayrina | judges = | voices = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>Al Torres (since 2023)<b>Emil Sumangil (since 2023) | narrated = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>[[Mike Enriquez]] (2014–2023)<br>[[Mel Tiangco]] (since 2022)<br>Emil Sumangil (since 2023) | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Pilipinas]] | language = | num_seasons = | num_episodes = n/a (Araw-araw) | list_episodes = | executive_producer = | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 1 oras at 30 minuto (Lunes-Biyernes)<br>1 oras (Sabado-Linggo) | company = | distributor = | budget = | network = [[GMA Network]] | picture_format = [[480i]] [[SDTV]]<br>[[1080i]] [[HDTV]] | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = Feb 21, 2011 | last_aired = kasalukuyan | preceded_by = [[Frontpage: Ulat ni Mel Tiangco]] | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''24 Oras''' ''(Bente Kwatro Oras)'' ay ang kasalukuyang pangunahing palabas pambalita sa [[telebisyon]] ng [[GMA Network]] sa [[Pilipinas]] at naisasahimpapawid sa buong mundo sa [[GMA Pinoy TV]]. Napapakinggan din ang ''24 Oras'' sa pamamagitan ng Super Radyo DZBB at ng mga himpilan nito sa buong bansa at napapanood din sa Facebook at YouTube account ng GMA News. Simulcast din sa [[DWDB-TV|GTV]] Channel 27 (DWDB-TV). Kasalukuyan itong pinapangunahan nina [[Mel Tiangco]], [[Vicky Morales]] at Emil Sumangil tuwing Lunes hanggang Biyernes at nina [[Pia Arcangel]] at Ivan Mayrina tuwing Sabado at Linggo. Napapanood din ito oras-oras sa pamamagitan ng ''24 Oras News Alert/ Breaking News'' bulletins na pinapangunahan ng iba't ibang mga tagapagbalita ng GMA News. ==Kasaysayan== '''2004''' Nagsimula ang 24 Oras, sa ideya ni Felipe L. Gozon, chairman ng GMA, na pagtambalin sina Mel Tiangco ng Frontpage, at Mike Enriquez ng Saksi. Ganap na nagsimula ang 24 Oras noong Marso 15, 2004, halos 2 buwan bago ang Pambansang halalan noong 2004. Sumali din sa Newscast si Pia Guanio para sa Showbiz segment nito. '''2010 - 24 ORAS WEEKEND''' Noong Pebrero 21, 2010, nagsimula ang 24 Oras Weekend, ang mga naging tagapagbalita nito ay sina Jiggy Manicad at Pia Arcangel. '''2014''' Noong 2014, sumali si Vicky Morales sa 24 Oras, kasabay nito ay Nagrebrand ang nasabing newscast noong Nobyembre 10, 2014. '''2020 - 2023''' Noong 2020, umalis pansamantala ang mga orihinal na tagapagbalita ng 24 Oras, dahil sa COVID-19. Noong August 12, 2022, umalis si Mike Enriquez sa newscast, Upang tutukan ang kaniyang kalusugan. Subalit, siya ay namatay noong Agosto 29, 2023. Noong December 18, 2023, Nagrebrand ito patungo sa GMA Integrated News graphics, na ang nasa OBB ay sina Mel Tiangco, Vicky Morales, at Emil Sumangil. '''2024 - IKA-20 TAON''' Noong Marso 15, 2024, Ipinagdiwang ang ika-20 Anibersaryo ng 24 Oras, at Ibinalita ang mga mahahalagang Kaganapan sa pilot broadcast nito. ==Ang ''24 Oras'' sa GMA Regional TV== Tuwing mapapanood ang ''24 Oras'' mula sa rehiyon sa [[Pilipinas]] sa Luzon, Visayas at Mindanao sa GMA Regional TV ay mapapanood simula Lunes hanggang Biyernes 5:20 PM hanggang 6:30 PM bago mag ''24 Oras'' sa [[GMA Network|GMA]]. ===Luzon=== * ''24 Oras Ilokano'' (formerly ''Balitang Ilokano'') (GMA 5 Ilocos Norte, GMA 48 Ilocos Sur and GMA 7 Abra) * ''24 Oras Northern Luzon'' (formerly ''Balitang Hilagang Luzon'') (GMA 10 Baguio, GMA 10 Benguet and GMA 5 Mountain Province) * ''24 Oras North Central Luzon'' (formerly ''Balitang Amianan'') (GMA 10 Dagupan, GMA 10 Olongapo and GMA 5 Baler) * ''24 Oras Cagayan Valley'' (formerly ''Balitang Ibanag'') (GMA 7 Isabela, GMA 7 Tuguegarao and GMA 13 Aparri) * ''24 Oras Pampanga'' (formerly ''Balitang Kapampangan'') (GMA 10 Pampanga) * ''24 Oras Southern Tagalog'' (formerly ''Balitang Southern Tagalog'') (GMA 12 Batangas) * ''24 Oras Palawan'' (formerly ''Balitang Palawan'') (GMA 12 Palawan, GMA 6 Brooke's Point, Palawan and GMA 8 Coron, Palawan) * ''24 Oras Bikol'' (formerly ''Baretang Bikol'') (GMA 7 Naga, GMA 12 Legazpi, GMA 8 Daet, GMA 13 Catanduanes and GMA Sorsogon) ===Visayas=== * ''24 Oras Western Visayas'' (formerly ''Ratsada'') (GMA 6 Iloilo, GMA 5 Roxas and GMA 2 Kalibo) * ''24 Oras Negros'' (formerly ''Ratsada Negros'') (GMA 13 Bacolod, GMA 30 Murcia, Negros Occidental and GMA 10 Sipalay) * ''24 Oras Central Visayas'' (formerly ''Balitang Bisdak'') (GMA 7 Cebu, GMA 11 Bohol and GMA 5 Dumaguete) * ''24 Oras Eastern Visayas'' (formerly ''Balitang Waraynon'') (GMA 10 Tacloban, GMA 5 Calbayog and GMA 8 Borongan) ===Mindanao=== * ''24 Oras Chavacano'' (formerly ''Balitang Chavacano'') (GMA 9 Zamboanga) * ''24 Oras Northern Mindanao'' (formerly ''Testigo Northern Mindanao'') (GMA 35 Cagayan de Oro) * ''24 Oras Southern Mindanao'' (formerly ''Testigo'') (GMA 5 Davao) * ''24 Oras Socsksargen'' (formerly ''Testigo Socsksargen'') (GMA 8 General Santos) * ''24 Oras Caraga'' (formerly ''Testigo Caraga'') * ''24 Oras Central Mindanao'' (formerly ''Testigo Central Mindanao'') (GMA 12 Cotabato) ==Mga tagapagbalita== ===Weekday edition=== * [[Mel Tiangco]] (2011-kasalukuyan) * [[Vicky Morales]] (2014-kasalukuyan) * [[Emil Sumangil]] (2023-kasalukuyan) * Atom Araullo (humahalili para kay Morales) * [[Jessica Soho]] (pansamantalang humahalili para kay Tiangco at Morales) * Iya Villania-Arellano <small>(Chika Minute anchor) </small> * Kim Atienza <small>(Resident Meterologist at #KuyaKimAnoNa anchor)</small> === Weekend edition === * [[Pia Arcangel]] * Ivan Mayrina * Kim Atienza <small>(#KuyaKimAnoNa anchor)</small> * Nelson Canlas <small>(Chika Minute anchor)</small> === Mga dating tagapagbalita=== ''Weekdays'' * [[Mike Enriquez]] (2004–2023) * [[Pia Guanio]] (Chika Minute anchor) * Atom Araullo (Atomic Sports segment host) * Love Añover (Love Everyday segment reporter) ''Weekends'' * [[Jiggy Manicad]] (2011-2018) * Grace Lee (Chika Minute anchor, 2011-2012) * Luane Dy (Chika Minute anchor, 2012-2013) *Cata Tibayan (Chika Minute anchor, 2013-2015) ==Mga Parangal at Pagkilala== ===Asian Television Awards=== * 2005 Highly Commended, Best News Program - Camp Bagong Diwa Siege ===ENPRESS Golden Screen Awards for Television=== * 2011 Winner, Outstanding News Program ===PMPC Star Awards for Television=== * 2011 Winner, Best News Program * 2007 Winner, Best Female Newscaster (Mel Tiangco)<ref>[http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 Star Awards for TV winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310095653/http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 |date=2012-03-10 }}, Journal Online, November 20, 2007</ref> * 2006 Winner, Best News Program <small>(tied w/ TV Patrol World)</small> ===Catholic Mass Media Awards (CMMA)=== * 2011 Winner, Best News Program * 2010 Special Citation for Best News Program (Ondoy and Maguindanao Massacre Coverage) * 2007 Winner, Best News Program * 2004 Winner, Best News Program ===New York Festivals=== * 2009 Winner, Gold World Medal for Coverage of an Ongoing Story<ref name="philstar.com">[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=437863&publicationSubCategoryId=51]{{Dead link|date=Agosto 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, The Philippine Star, February 6, 2009</ref> * 2009 Winner, Silver World Medal for Best Newscast<ref name="philstar.com"/> ===USTv Student Choice Awards=== * 2011 Winner, Best Local News and Public Affairs Program * 2009 Winner, Best News Program ===Gawad Tanglaw=== * 2012 Winner, Best News Program * 2009 Winner, Best News Program ===Guillermo Mendoza Memorial Foundation Awards=== * 2011 Winner, Most Popular News Program ===Northwest Samar State University Annual Awards=== * 2012 Winner, Best News and Public Affairs Program * 2012 Winner, Mike Enriquez: Best News and Public Affairs Male Program Anchor * 2012 Winner, Mel Tiangco: Best News and Public Affairs Female Program Anchor == Kaugnay na artikulo == * [[GMA Network]] * [[Tala ng mga palabas ng GMA Network]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{GMA News and Public Affairs}} [[Kategorya:GMA Network]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] 4cce81qvn8qy4y3drhwufm9341jqu85 2208720 2208718 2026-05-23T08:49:33Z ~2026-30843-21 162128 /* Mindanao */ recat and clean up using AWB 2208720 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image =24 Oras 2023 logo.svg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = [[:en:News|Balita]] | creator = Mike Enriquez | based_on = | inspired_by = | developer = [[GMA Integrated News]] | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = | starring = '' Emil Sumangil<br />'''Weekend anchor'''<br>Pia Arcangel<br />Ivan Mayrina | judges = | voices = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>Al Torres (since 2023)<b>Emil Sumangil (since 2023) | narrated = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>[[Mike Enriquez]] (2014–2023)<br>[[Mel Tiangco]] (since 2022)<br>Emil Sumangil (since 2023) | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Pilipinas]] | language = | num_seasons = | num_episodes = n/a (Araw-araw) | list_episodes = | executive_producer = | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 1 oras at 30 minuto (Lunes-Biyernes)<br>1 oras (Sabado-Linggo) | company = | distributor = | budget = | network = [[GMA Network]] | picture_format = [[480i]] [[SDTV]]<br>[[1080i]] [[HDTV]] | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = Feb 21, 2011 | last_aired = kasalukuyan | preceded_by = [[Frontpage: Ulat ni Mel Tiangco]] | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''24 Oras''' ''(Bente Kwatro Oras)'' ay ang kasalukuyang pangunahing palabas pambalita sa [[telebisyon]] ng [[GMA Network]] sa [[Pilipinas]] at naisasahimpapawid sa buong mundo sa [[GMA Pinoy TV]]. Napapakinggan din ang ''24 Oras'' sa pamamagitan ng Super Radyo DZBB at ng mga himpilan nito sa buong bansa at napapanood din sa Facebook at YouTube account ng GMA News. Simulcast din sa [[DWDB-TV|GTV]] Channel 27 (DWDB-TV). Kasalukuyan itong pinapangunahan nina [[Mel Tiangco]], [[Vicky Morales]] at Emil Sumangil tuwing Lunes hanggang Biyernes at nina [[Pia Arcangel]] at Ivan Mayrina tuwing Sabado at Linggo. Napapanood din ito oras-oras sa pamamagitan ng ''24 Oras News Alert/ Breaking News'' bulletins na pinapangunahan ng iba't ibang mga tagapagbalita ng GMA News. ==Kasaysayan== '''2004''' Nagsimula ang 24 Oras, sa ideya ni Felipe L. Gozon, chairman ng GMA, na pagtambalin sina Mel Tiangco ng Frontpage, at Mike Enriquez ng Saksi. Ganap na nagsimula ang 24 Oras noong Marso 15, 2004, halos 2 buwan bago ang Pambansang halalan noong 2004. Sumali din sa Newscast si Pia Guanio para sa Showbiz segment nito. '''2010 - 24 ORAS WEEKEND''' Noong Pebrero 21, 2010, nagsimula ang 24 Oras Weekend, ang mga naging tagapagbalita nito ay sina Jiggy Manicad at Pia Arcangel. '''2014''' Noong 2014, sumali si Vicky Morales sa 24 Oras, kasabay nito ay Nagrebrand ang nasabing newscast noong Nobyembre 10, 2014. '''2020 - 2023''' Noong 2020, umalis pansamantala ang mga orihinal na tagapagbalita ng 24 Oras, dahil sa COVID-19. Noong August 12, 2022, umalis si Mike Enriquez sa newscast, Upang tutukan ang kaniyang kalusugan. Subalit, siya ay namatay noong Agosto 29, 2023. Noong December 18, 2023, Nagrebrand ito patungo sa GMA Integrated News graphics, na ang nasa OBB ay sina Mel Tiangco, Vicky Morales, at Emil Sumangil. '''2024 - IKA-20 TAON''' Noong Marso 15, 2024, Ipinagdiwang ang ika-20 Anibersaryo ng 24 Oras, at Ibinalita ang mga mahahalagang Kaganapan sa pilot broadcast nito. ==Ang ''24 Oras'' sa GMA Regional TV== Tuwing mapapanood ang ''24 Oras'' mula sa rehiyon sa [[Pilipinas]] sa Luzon, Visayas at Mindanao sa GMA Regional TV ay mapapanood simula Lunes hanggang Biyernes 5:20 PM hanggang 6:30 PM bago mag ''24 Oras'' sa [[GMA Network|GMA]]. ===Luzon=== * ''24 Oras Ilokano'' (formerly ''Balitang Ilokano'') (GMA 5 Ilocos Norte, GMA 48 Ilocos Sur and GMA 7 Abra) * ''24 Oras Northern Luzon'' (formerly ''Balitang Hilagang Luzon'') (GMA 10 Baguio, GMA 10 Benguet and GMA 5 Mountain Province) * ''24 Oras North Central Luzon'' (formerly ''Balitang Amianan'') (GMA 10 Dagupan, GMA 10 Olongapo and GMA 5 Baler) * ''24 Oras Cagayan Valley'' (formerly ''Balitang Ibanag'') (GMA 7 Isabela, GMA 7 Tuguegarao and GMA 13 Aparri) * ''24 Oras Pampanga'' (formerly ''Balitang Kapampangan'') (GMA 10 Pampanga) * ''24 Oras Southern Tagalog'' (formerly ''Balitang Southern Tagalog'') (GMA 12 Batangas) * ''24 Oras Palawan'' (formerly ''Balitang Palawan'') (GMA 12 Palawan, GMA 6 Brooke's Point, Palawan and GMA 8 Coron, Palawan) * ''24 Oras Bikol'' (formerly ''Baretang Bikol'') (GMA 7 Naga, GMA 12 Legazpi, GMA 8 Daet, GMA 13 Catanduanes and GMA Sorsogon) ===Visayas=== * ''24 Oras Western Visayas'' (formerly ''Ratsada'') (GMA 6 Iloilo, GMA 5 Roxas and GMA 2 Kalibo) * ''24 Oras Negros'' (formerly ''Ratsada Negros'') (GMA 13 Bacolod, GMA 30 Murcia, Negros Occidental and GMA 10 Sipalay) * ''24 Oras Central Visayas'' (formerly ''Balitang Bisdak'') (GMA 7 Cebu, GMA 11 Bohol and GMA 5 Dumaguete) * ''24 Oras Eastern Visayas'' (formerly ''Balitang Waraynon'') (GMA 10 Tacloban, GMA 5 Calbayog and GMA 8 Borongan) ===Mindanao=== * ''24 Oras Chavacano'' (formerly ''Balitang Chavacano'') (GMA 9 Zamboanga) * ''24 Oras Northern Mindanao'' (formerly ''Testigo Northern Mindanao'') (GMA 35 Cagayan de Oro, GMA 12 Bukidnon, GMA 4 Dipolog, GMA 3 Pagadian, GMA 11 Iligan) * ''24 Oras Southern Mindanao'' (formerly ''Testigo'') (GMA 5 Davao) * ''24 Oras Socsksargen'' (formerly ''Testigo Socsksargen'') (GMA 8 General Santos) * ''24 Oras Caraga'' (formerly ''Testigo Caraga'') (GMA 26 Butuan, GMA 10 Surigao and GMA 2 Tandag) * ''24 Oras Central Mindanao'' (formerly ''Testigo Central Mindanao'') (GMA 12 Cotabato) ==Mga tagapagbalita== ===Weekday edition=== * [[Mel Tiangco]] (2011-kasalukuyan) * [[Vicky Morales]] (2014-kasalukuyan) * [[Emil Sumangil]] (2023-kasalukuyan) * Atom Araullo (humahalili para kay Morales) * [[Jessica Soho]] (pansamantalang humahalili para kay Tiangco at Morales) * Iya Villania-Arellano <small>(Chika Minute anchor) </small> * Kim Atienza <small>(Resident Meterologist at #KuyaKimAnoNa anchor)</small> === Weekend edition === * [[Pia Arcangel]] * Ivan Mayrina * Kim Atienza <small>(#KuyaKimAnoNa anchor)</small> * Nelson Canlas <small>(Chika Minute anchor)</small> === Mga dating tagapagbalita=== ''Weekdays'' * [[Mike Enriquez]] (2004–2023) * [[Pia Guanio]] (Chika Minute anchor) * Atom Araullo (Atomic Sports segment host) * Love Añover (Love Everyday segment reporter) ''Weekends'' * [[Jiggy Manicad]] (2011-2018) * Grace Lee (Chika Minute anchor, 2011-2012) * Luane Dy (Chika Minute anchor, 2012-2013) *Cata Tibayan (Chika Minute anchor, 2013-2015) ==Mga Parangal at Pagkilala== ===Asian Television Awards=== * 2005 Highly Commended, Best News Program - Camp Bagong Diwa Siege ===ENPRESS Golden Screen Awards for Television=== * 2011 Winner, Outstanding News Program ===PMPC Star Awards for Television=== * 2011 Winner, Best News Program * 2007 Winner, Best Female Newscaster (Mel Tiangco)<ref>[http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 Star Awards for TV winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310095653/http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 |date=2012-03-10 }}, Journal Online, November 20, 2007</ref> * 2006 Winner, Best News Program <small>(tied w/ TV Patrol World)</small> ===Catholic Mass Media Awards (CMMA)=== * 2011 Winner, Best News Program * 2010 Special Citation for Best News Program (Ondoy and Maguindanao Massacre Coverage) * 2007 Winner, Best News Program * 2004 Winner, Best News Program ===New York Festivals=== * 2009 Winner, Gold World Medal for Coverage of an Ongoing Story<ref name="philstar.com">[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=437863&publicationSubCategoryId=51]{{Dead link|date=Agosto 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, The Philippine Star, February 6, 2009</ref> * 2009 Winner, Silver World Medal for Best Newscast<ref name="philstar.com"/> ===USTv Student Choice Awards=== * 2011 Winner, Best Local News and Public Affairs Program * 2009 Winner, Best News Program ===Gawad Tanglaw=== * 2012 Winner, Best News Program * 2009 Winner, Best News Program ===Guillermo Mendoza Memorial Foundation Awards=== * 2011 Winner, Most Popular News Program ===Northwest Samar State University Annual Awards=== * 2012 Winner, Best News and Public Affairs Program * 2012 Winner, Mike Enriquez: Best News and Public Affairs Male Program Anchor * 2012 Winner, Mel Tiangco: Best News and Public Affairs Female Program Anchor == Kaugnay na artikulo == * [[GMA Network]] * [[Tala ng mga palabas ng GMA Network]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{GMA News and Public Affairs}} [[Kategorya:GMA Network]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] ae42n69y60ytj2maeydxjfr1o2ijhql 2208721 2208720 2026-05-23T08:50:55Z ~2026-30843-21 162128 /* Ang 24 Oras sa GMA Regional TV */ recategorizing fanmade update using AWB 2208721 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image =24 Oras 2023 logo.svg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = [[:en:News|Balita]] | creator = Mike Enriquez | based_on = | inspired_by = | developer = [[GMA Integrated News]] | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = | starring = '' Emil Sumangil<br />'''Weekend anchor'''<br>Pia Arcangel<br />Ivan Mayrina | judges = | voices = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>Al Torres (since 2023)<b>Emil Sumangil (since 2023) | narrated = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>[[Mike Enriquez]] (2014–2023)<br>[[Mel Tiangco]] (since 2022)<br>Emil Sumangil (since 2023) | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Pilipinas]] | language = | num_seasons = | num_episodes = n/a (Araw-araw) | list_episodes = | executive_producer = | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 1 oras at 30 minuto (Lunes-Biyernes)<br>1 oras (Sabado-Linggo) | company = | distributor = | budget = | network = [[GMA Network]] | picture_format = [[480i]] [[SDTV]]<br>[[1080i]] [[HDTV]] | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = Feb 21, 2011 | last_aired = kasalukuyan | preceded_by = [[Frontpage: Ulat ni Mel Tiangco]] | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''24 Oras''' ''(Bente Kwatro Oras)'' ay ang kasalukuyang pangunahing palabas pambalita sa [[telebisyon]] ng [[GMA Network]] sa [[Pilipinas]] at naisasahimpapawid sa buong mundo sa [[GMA Pinoy TV]]. Napapakinggan din ang ''24 Oras'' sa pamamagitan ng Super Radyo DZBB at ng mga himpilan nito sa buong bansa at napapanood din sa Facebook at YouTube account ng GMA News. Simulcast din sa [[DWDB-TV|GTV]] Channel 27 (DWDB-TV). Kasalukuyan itong pinapangunahan nina [[Mel Tiangco]], [[Vicky Morales]] at Emil Sumangil tuwing Lunes hanggang Biyernes at nina [[Pia Arcangel]] at Ivan Mayrina tuwing Sabado at Linggo. Napapanood din ito oras-oras sa pamamagitan ng ''24 Oras News Alert/ Breaking News'' bulletins na pinapangunahan ng iba't ibang mga tagapagbalita ng GMA News. ==Kasaysayan== '''2004''' Nagsimula ang 24 Oras, sa ideya ni Felipe L. Gozon, chairman ng GMA, na pagtambalin sina Mel Tiangco ng Frontpage, at Mike Enriquez ng Saksi. Ganap na nagsimula ang 24 Oras noong Marso 15, 2004, halos 2 buwan bago ang Pambansang halalan noong 2004. Sumali din sa Newscast si Pia Guanio para sa Showbiz segment nito. '''2010 - 24 ORAS WEEKEND''' Noong Pebrero 21, 2010, nagsimula ang 24 Oras Weekend, ang mga naging tagapagbalita nito ay sina Jiggy Manicad at Pia Arcangel. '''2014''' Noong 2014, sumali si Vicky Morales sa 24 Oras, kasabay nito ay Nagrebrand ang nasabing newscast noong Nobyembre 10, 2014. '''2020 - 2023''' Noong 2020, umalis pansamantala ang mga orihinal na tagapagbalita ng 24 Oras, dahil sa COVID-19. Noong August 12, 2022, umalis si Mike Enriquez sa newscast, Upang tutukan ang kaniyang kalusugan. Subalit, siya ay namatay noong Agosto 29, 2023. Noong December 18, 2023, Nagrebrand ito patungo sa GMA Integrated News graphics, na ang nasa OBB ay sina Mel Tiangco, Vicky Morales, at Emil Sumangil. '''2024 - IKA-20 TAON''' Noong Marso 15, 2024, Ipinagdiwang ang ika-20 Anibersaryo ng 24 Oras, at Ibinalita ang mga mahahalagang Kaganapan sa pilot broadcast nito. ==Ang ''24 Oras'' sa GMA Regional TV== Tuwing mapapanood ang ''24 Oras'' mula sa rehiyon sa [[Pilipinas]] sa Luzon, Visayas at Mindanao sa GMA Regional TV ay mapapanood simula Lunes hanggang Biyernes, 5:20 PM hanggang 6:30 PM bago mag ''24 Oras'' sa [[GMA Network|GMA]]. ===Luzon=== * ''24 Oras Ilokano'' (formerly ''Balitang Ilokano'') (GMA 5 Ilocos Norte, GMA 48 Ilocos Sur and GMA 7 Abra) * ''24 Oras Northern Luzon'' (formerly ''Balitang Hilagang Luzon'') (GMA 10 Baguio, GMA 10 Benguet and GMA 5 Mountain Province) * ''24 Oras North Central Luzon'' (formerly ''Balitang Amianan'') (GMA 10 Dagupan, GMA 10 Olongapo and GMA 5 Baler) * ''24 Oras Cagayan Valley'' (formerly ''Balitang Ibanag'') (GMA 7 Isabela, GMA 7 Tuguegarao and GMA 13 Aparri) * ''24 Oras Pampanga'' (formerly ''Balitang Kapampangan'') (GMA 10 Pampanga) * ''24 Oras Southern Tagalog'' (formerly ''Balitang Southern Tagalog'') (GMA 12 Batangas) * ''24 Oras Palawan'' (formerly ''Balitang Palawan'') (GMA 12 Palawan, GMA 6 Brooke's Point, Palawan and GMA 8 Coron, Palawan) * ''24 Oras Bikol'' (formerly ''Baretang Bikol'') (GMA 7 Naga, GMA 12 Legazpi, GMA 8 Daet, GMA 13 Catanduanes and GMA 2 Sorsogon) ===Visayas=== * ''24 Oras Western Visayas'' (formerly ''Ratsada'') (GMA 6 Iloilo, GMA 5 Roxas and GMA 2 Kalibo) * ''24 Oras Negros'' (formerly ''Ratsada Negros'') (GMA 13 Bacolod, GMA 30 Murcia, Negros Occidental and GMA 10 Sipalay) * ''24 Oras Central Visayas'' (formerly ''Balitang Bisdak'') (GMA 7 Cebu, GMA 11 Bohol and GMA 5 Dumaguete) * ''24 Oras Eastern Visayas'' (formerly ''Balitang Waraynon'') (GMA 10 Tacloban, GMA 5 Calbayog and GMA 8 Borongan) ===Mindanao=== * ''24 Oras Chavacano'' (formerly ''Balitang Chavacano'') (GMA 9 Zamboanga) * ''24 Oras Northern Mindanao'' (formerly ''Testigo Northern Mindanao'') (GMA 35 Cagayan de Oro, GMA 12 Bukidnon, GMA 4 Dipolog, GMA 3 Pagadian, GMA 11 Iligan) * ''24 Oras Southern Mindanao'' (formerly ''Testigo'') (GMA 5 Davao) * ''24 Oras Socsksargen'' (formerly ''Testigo Socsksargen'') (GMA 8 General Santos) * ''24 Oras Caraga'' (formerly ''Testigo Caraga'') (GMA 26 Butuan, GMA 10 Surigao and GMA 2 Tandag) * ''24 Oras Central Mindanao'' (formerly ''Testigo Central Mindanao'') (GMA 12 Cotabato) ==Mga tagapagbalita== ===Weekday edition=== * [[Mel Tiangco]] (2011-kasalukuyan) * [[Vicky Morales]] (2014-kasalukuyan) * [[Emil Sumangil]] (2023-kasalukuyan) * Atom Araullo (humahalili para kay Morales) * [[Jessica Soho]] (pansamantalang humahalili para kay Tiangco at Morales) * Iya Villania-Arellano <small>(Chika Minute anchor) </small> * Kim Atienza <small>(Resident Meterologist at #KuyaKimAnoNa anchor)</small> === Weekend edition === * [[Pia Arcangel]] * Ivan Mayrina * Kim Atienza <small>(#KuyaKimAnoNa anchor)</small> * Nelson Canlas <small>(Chika Minute anchor)</small> === Mga dating tagapagbalita=== ''Weekdays'' * [[Mike Enriquez]] (2004–2023) * [[Pia Guanio]] (Chika Minute anchor) * Atom Araullo (Atomic Sports segment host) * Love Añover (Love Everyday segment reporter) ''Weekends'' * [[Jiggy Manicad]] (2011-2018) * Grace Lee (Chika Minute anchor, 2011-2012) * Luane Dy (Chika Minute anchor, 2012-2013) *Cata Tibayan (Chika Minute anchor, 2013-2015) ==Mga Parangal at Pagkilala== ===Asian Television Awards=== * 2005 Highly Commended, Best News Program - Camp Bagong Diwa Siege ===ENPRESS Golden Screen Awards for Television=== * 2011 Winner, Outstanding News Program ===PMPC Star Awards for Television=== * 2011 Winner, Best News Program * 2007 Winner, Best Female Newscaster (Mel Tiangco)<ref>[http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 Star Awards for TV winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310095653/http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 |date=2012-03-10 }}, Journal Online, November 20, 2007</ref> * 2006 Winner, Best News Program <small>(tied w/ TV Patrol World)</small> ===Catholic Mass Media Awards (CMMA)=== * 2011 Winner, Best News Program * 2010 Special Citation for Best News Program (Ondoy and Maguindanao Massacre Coverage) * 2007 Winner, Best News Program * 2004 Winner, Best News Program ===New York Festivals=== * 2009 Winner, Gold World Medal for Coverage of an Ongoing Story<ref name="philstar.com">[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=437863&publicationSubCategoryId=51]{{Dead link|date=Agosto 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, The Philippine Star, February 6, 2009</ref> * 2009 Winner, Silver World Medal for Best Newscast<ref name="philstar.com"/> ===USTv Student Choice Awards=== * 2011 Winner, Best Local News and Public Affairs Program * 2009 Winner, Best News Program ===Gawad Tanglaw=== * 2012 Winner, Best News Program * 2009 Winner, Best News Program ===Guillermo Mendoza Memorial Foundation Awards=== * 2011 Winner, Most Popular News Program ===Northwest Samar State University Annual Awards=== * 2012 Winner, Best News and Public Affairs Program * 2012 Winner, Mike Enriquez: Best News and Public Affairs Male Program Anchor * 2012 Winner, Mel Tiangco: Best News and Public Affairs Female Program Anchor == Kaugnay na artikulo == * [[GMA Network]] * [[Tala ng mga palabas ng GMA Network]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{GMA News and Public Affairs}} [[Kategorya:GMA Network]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] 5z9cerixqf7x6qf326j31r6xyh0ktkm 2208722 2208721 2026-05-23T08:52:46Z ~2026-30843-21 162128 /* Mindanao */ Change subcategory used from AWB 2208722 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image =24 Oras 2023 logo.svg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = [[:en:News|Balita]] | creator = Mike Enriquez | based_on = | inspired_by = | developer = [[GMA Integrated News]] | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = | starring = '' Emil Sumangil<br />'''Weekend anchor'''<br>Pia Arcangel<br />Ivan Mayrina | judges = | voices = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>Al Torres (since 2023)<b>Emil Sumangil (since 2023) | narrated = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>[[Mike Enriquez]] (2014–2023)<br>[[Mel Tiangco]] (since 2022)<br>Emil Sumangil (since 2023) | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Pilipinas]] | language = | num_seasons = | num_episodes = n/a (Araw-araw) | list_episodes = | executive_producer = | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 1 oras at 30 minuto (Lunes-Biyernes)<br>1 oras (Sabado-Linggo) | company = | distributor = | budget = | network = [[GMA Network]] | picture_format = [[480i]] [[SDTV]]<br>[[1080i]] [[HDTV]] | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = Feb 21, 2011 | last_aired = kasalukuyan | preceded_by = [[Frontpage: Ulat ni Mel Tiangco]] | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''24 Oras''' ''(Bente Kwatro Oras)'' ay ang kasalukuyang pangunahing palabas pambalita sa [[telebisyon]] ng [[GMA Network]] sa [[Pilipinas]] at naisasahimpapawid sa buong mundo sa [[GMA Pinoy TV]]. Napapakinggan din ang ''24 Oras'' sa pamamagitan ng Super Radyo DZBB at ng mga himpilan nito sa buong bansa at napapanood din sa Facebook at YouTube account ng GMA News. Simulcast din sa [[DWDB-TV|GTV]] Channel 27 (DWDB-TV). Kasalukuyan itong pinapangunahan nina [[Mel Tiangco]], [[Vicky Morales]] at Emil Sumangil tuwing Lunes hanggang Biyernes at nina [[Pia Arcangel]] at Ivan Mayrina tuwing Sabado at Linggo. Napapanood din ito oras-oras sa pamamagitan ng ''24 Oras News Alert/ Breaking News'' bulletins na pinapangunahan ng iba't ibang mga tagapagbalita ng GMA News. ==Kasaysayan== '''2004''' Nagsimula ang 24 Oras, sa ideya ni Felipe L. Gozon, chairman ng GMA, na pagtambalin sina Mel Tiangco ng Frontpage, at Mike Enriquez ng Saksi. Ganap na nagsimula ang 24 Oras noong Marso 15, 2004, halos 2 buwan bago ang Pambansang halalan noong 2004. Sumali din sa Newscast si Pia Guanio para sa Showbiz segment nito. '''2010 - 24 ORAS WEEKEND''' Noong Pebrero 21, 2010, nagsimula ang 24 Oras Weekend, ang mga naging tagapagbalita nito ay sina Jiggy Manicad at Pia Arcangel. '''2014''' Noong 2014, sumali si Vicky Morales sa 24 Oras, kasabay nito ay Nagrebrand ang nasabing newscast noong Nobyembre 10, 2014. '''2020 - 2023''' Noong 2020, umalis pansamantala ang mga orihinal na tagapagbalita ng 24 Oras, dahil sa COVID-19. Noong August 12, 2022, umalis si Mike Enriquez sa newscast, Upang tutukan ang kaniyang kalusugan. Subalit, siya ay namatay noong Agosto 29, 2023. Noong December 18, 2023, Nagrebrand ito patungo sa GMA Integrated News graphics, na ang nasa OBB ay sina Mel Tiangco, Vicky Morales, at Emil Sumangil. '''2024 - IKA-20 TAON''' Noong Marso 15, 2024, Ipinagdiwang ang ika-20 Anibersaryo ng 24 Oras, at Ibinalita ang mga mahahalagang Kaganapan sa pilot broadcast nito. ==Ang ''24 Oras'' sa GMA Regional TV== Tuwing mapapanood ang ''24 Oras'' mula sa rehiyon sa [[Pilipinas]] sa Luzon, Visayas at Mindanao sa GMA Regional TV ay mapapanood simula Lunes hanggang Biyernes, 5:20 PM hanggang 6:30 PM bago mag ''24 Oras'' sa [[GMA Network|GMA]]. ===Luzon=== * ''24 Oras Ilokano'' (formerly ''Balitang Ilokano'') (GMA 5 Ilocos Norte, GMA 48 Ilocos Sur and GMA 7 Abra) * ''24 Oras Northern Luzon'' (formerly ''Balitang Hilagang Luzon'') (GMA 10 Baguio, GMA 10 Benguet and GMA 5 Mountain Province) * ''24 Oras North Central Luzon'' (formerly ''Balitang Amianan'') (GMA 10 Dagupan, GMA 10 Olongapo and GMA 5 Baler) * ''24 Oras Cagayan Valley'' (formerly ''Balitang Ibanag'') (GMA 7 Isabela, GMA 7 Tuguegarao and GMA 13 Aparri) * ''24 Oras Pampanga'' (formerly ''Balitang Kapampangan'') (GMA 10 Pampanga) * ''24 Oras Southern Tagalog'' (formerly ''Balitang Southern Tagalog'') (GMA 12 Batangas) * ''24 Oras Palawan'' (formerly ''Balitang Palawan'') (GMA 12 Palawan, GMA 6 Brooke's Point, Palawan and GMA 8 Coron, Palawan) * ''24 Oras Bikol'' (formerly ''Baretang Bikol'') (GMA 7 Naga, GMA 12 Legazpi, GMA 8 Daet, GMA 13 Catanduanes and GMA 2 Sorsogon) ===Visayas=== * ''24 Oras Western Visayas'' (formerly ''Ratsada'') (GMA 6 Iloilo, GMA 5 Roxas and GMA 2 Kalibo) * ''24 Oras Negros'' (formerly ''Ratsada Negros'') (GMA 13 Bacolod, GMA 30 Murcia, Negros Occidental and GMA 10 Sipalay) * ''24 Oras Central Visayas'' (formerly ''Balitang Bisdak'') (GMA 7 Cebu, GMA 11 Bohol and GMA 5 Dumaguete) * ''24 Oras Eastern Visayas'' (formerly ''Balitang Waraynon'') (GMA 10 Tacloban, GMA 5 Calbayog and GMA 8 Borongan) ===Mindanao=== * ''24 Oras Chavacano'' (formerly ''Balitang Chavacano'') (GMA 9 Zamboanga) * ''24 Oras Northern Mindanao'' (formerly ''Testigo Northern Mindanao'') (GMA 35 Cagayan de Oro, GMA 12 Bukidnon, GMA 4 Dipolog, GMA 3 Pagadian and GMA 11 Iligan) * ''24 Oras Southern Mindanao'' (formerly ''Testigo'') (GMA 5 Davao) * ''24 Oras Socsksargen'' (formerly ''Testigo Socsksargen'') (GMA 8 General Santos) * ''24 Oras Caraga'' (formerly ''Testigo Caraga'') (GMA 26 Butuan, GMA 10 Surigao and GMA 2 Tandag) * ''24 Oras Central Mindanao'' (formerly ''Testigo Central Mindanao'') (GMA 12 Cotabato) ==Mga tagapagbalita== ===Weekday edition=== * [[Mel Tiangco]] (2011-kasalukuyan) * [[Vicky Morales]] (2014-kasalukuyan) * [[Emil Sumangil]] (2023-kasalukuyan) * Atom Araullo (humahalili para kay Morales) * [[Jessica Soho]] (pansamantalang humahalili para kay Tiangco at Morales) * Iya Villania-Arellano <small>(Chika Minute anchor) </small> * Kim Atienza <small>(Resident Meterologist at #KuyaKimAnoNa anchor)</small> === Weekend edition === * [[Pia Arcangel]] * Ivan Mayrina * Kim Atienza <small>(#KuyaKimAnoNa anchor)</small> * Nelson Canlas <small>(Chika Minute anchor)</small> === Mga dating tagapagbalita=== ''Weekdays'' * [[Mike Enriquez]] (2004–2023) * [[Pia Guanio]] (Chika Minute anchor) * Atom Araullo (Atomic Sports segment host) * Love Añover (Love Everyday segment reporter) ''Weekends'' * [[Jiggy Manicad]] (2011-2018) * Grace Lee (Chika Minute anchor, 2011-2012) * Luane Dy (Chika Minute anchor, 2012-2013) *Cata Tibayan (Chika Minute anchor, 2013-2015) ==Mga Parangal at Pagkilala== ===Asian Television Awards=== * 2005 Highly Commended, Best News Program - Camp Bagong Diwa Siege ===ENPRESS Golden Screen Awards for Television=== * 2011 Winner, Outstanding News Program ===PMPC Star Awards for Television=== * 2011 Winner, Best News Program * 2007 Winner, Best Female Newscaster (Mel Tiangco)<ref>[http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 Star Awards for TV winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310095653/http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 |date=2012-03-10 }}, Journal Online, November 20, 2007</ref> * 2006 Winner, Best News Program <small>(tied w/ TV Patrol World)</small> ===Catholic Mass Media Awards (CMMA)=== * 2011 Winner, Best News Program * 2010 Special Citation for Best News Program (Ondoy and Maguindanao Massacre Coverage) * 2007 Winner, Best News Program * 2004 Winner, Best News Program ===New York Festivals=== * 2009 Winner, Gold World Medal for Coverage of an Ongoing Story<ref name="philstar.com">[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=437863&publicationSubCategoryId=51]{{Dead link|date=Agosto 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, The Philippine Star, February 6, 2009</ref> * 2009 Winner, Silver World Medal for Best Newscast<ref name="philstar.com"/> ===USTv Student Choice Awards=== * 2011 Winner, Best Local News and Public Affairs Program * 2009 Winner, Best News Program ===Gawad Tanglaw=== * 2012 Winner, Best News Program * 2009 Winner, Best News Program ===Guillermo Mendoza Memorial Foundation Awards=== * 2011 Winner, Most Popular News Program ===Northwest Samar State University Annual Awards=== * 2012 Winner, Best News and Public Affairs Program * 2012 Winner, Mike Enriquez: Best News and Public Affairs Male Program Anchor * 2012 Winner, Mel Tiangco: Best News and Public Affairs Female Program Anchor == Kaugnay na artikulo == * [[GMA Network]] * [[Tala ng mga palabas ng GMA Network]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{GMA News and Public Affairs}} [[Kategorya:GMA Network]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] 2ta410k2wbmrvgjoucq76hk4e118kdd 2208723 2208722 2026-05-23T08:59:54Z ~2026-30843-21 162128 /* Kasaysayan */ recategorizing history using AWB 2208723 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image =24 Oras 2023 logo.svg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = [[:en:News|Balita]] | creator = Mike Enriquez | based_on = | inspired_by = | developer = [[GMA Integrated News]] | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = | starring = '' Emil Sumangil<br />'''Weekend anchor'''<br>Pia Arcangel<br />Ivan Mayrina | judges = | voices = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>Al Torres (since 2023)<b>Emil Sumangil (since 2023) | narrated = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>[[Mike Enriquez]] (2014–2023)<br>[[Mel Tiangco]] (since 2022)<br>Emil Sumangil (since 2023) | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Pilipinas]] | language = | num_seasons = | num_episodes = n/a (Araw-araw) | list_episodes = | executive_producer = | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 1 oras at 30 minuto (Lunes-Biyernes)<br>1 oras (Sabado-Linggo) | company = | distributor = | budget = | network = [[GMA Network]] | picture_format = [[480i]] [[SDTV]]<br>[[1080i]] [[HDTV]] | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = Feb 21, 2011 | last_aired = kasalukuyan | preceded_by = [[Frontpage: Ulat ni Mel Tiangco]] | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''24 Oras''' ''(Bente Kwatro Oras)'' ay ang kasalukuyang pangunahing palabas pambalita sa [[telebisyon]] ng [[GMA Network]] sa [[Pilipinas]] at naisasahimpapawid sa buong mundo sa [[GMA Pinoy TV]]. Napapakinggan din ang ''24 Oras'' sa pamamagitan ng Super Radyo DZBB at ng mga himpilan nito sa buong bansa at napapanood din sa Facebook at YouTube account ng GMA News. Simulcast din sa [[DWDB-TV|GTV]] Channel 27 (DWDB-TV). Kasalukuyan itong pinapangunahan nina [[Mel Tiangco]], [[Vicky Morales]] at Emil Sumangil tuwing Lunes hanggang Biyernes at nina [[Pia Arcangel]] at Ivan Mayrina tuwing Sabado at Linggo. Napapanood din ito oras-oras sa pamamagitan ng ''24 Oras News Alert/ Breaking News'' bulletins na pinapangunahan ng iba't ibang mga tagapagbalita ng GMA News. ==Kasaysayan== '''2004''' Nagsimula ang 24 Oras, sa ideya ni Felipe L. Gozon, chairman ng GMA, na pagtambalin sina Mel Tiangco ng Frontpage, at Mike Enriquez ng Saksi. Ganap na nagsimula ang 24 Oras noong Marso 15, 2004, halos 2 buwan bago ang Pambansang halalan noong 2004. Sumali din sa Newscast si Pia Guanio para sa Showbiz segment nito. '''2010 - 24 ORAS WEEKEND''' Noong Pebrero 21, 2010, nagsimula ang 24 Oras Weekend, ang mga naging tagapagbalita nito ay sina Jiggy Manicad at Pia Arcangel. '''2014''' Noong 2014, sumali si Vicky Morales sa 24 Oras, kasabay nito ay Nagrebrand ang nasabing newscast noong Nobyembre 10, 2014. Gayundin, ginamit ng mga GMA Regional newscast para sa Bicol, Isabela, Pampanga, Batangas, Palawan, Cebu, Bacolod, Tacloban, Zamboanga, Davao, Northern Mindanao, General Santos, Butuan, Cotabato, Iloilo, Dagupan, Baguio at Ilocos ang branding na 24 Oras. '''2020 - 2023''' Noong 2020, umalis pansamantala ang mga orihinal na tagapagbalita ng 24 Oras, dahil sa COVID-19. Noong August 12, 2022, umalis si Mike Enriquez sa newscast, Upang tutukan ang kaniyang kalusugan. Subalit, siya ay namatay noong Agosto 29, 2023. Noong December 18, 2023, Nagrebrand ito patungo sa GMA Integrated News graphics, na ang nasa OBB ay sina Mel Tiangco, Vicky Morales, at Emil Sumangil. '''2024 - IKA-20 TAON''' Noong Marso 15, 2024, Ipinagdiwang ang ika-20 Anibersaryo ng 24 Oras, at Ibinalita ang mga mahahalagang Kaganapan sa pilot broadcast nito. ==Ang ''24 Oras'' sa GMA Regional TV== Tuwing mapapanood ang ''24 Oras'' mula sa rehiyon sa [[Pilipinas]] sa Luzon, Visayas at Mindanao sa GMA Regional TV ay mapapanood simula Lunes hanggang Biyernes, 5:20 PM hanggang 6:30 PM bago mag ''24 Oras'' sa [[GMA Network|GMA]]. ===Luzon=== * ''24 Oras Ilokano'' (formerly ''Balitang Ilokano'') (GMA 5 Ilocos Norte, GMA 48 Ilocos Sur and GMA 7 Abra) * ''24 Oras Northern Luzon'' (formerly ''Balitang Hilagang Luzon'') (GMA 10 Baguio, GMA 10 Benguet and GMA 5 Mountain Province) * ''24 Oras North Central Luzon'' (formerly ''Balitang Amianan'') (GMA 10 Dagupan, GMA 10 Olongapo and GMA 5 Baler) * ''24 Oras Cagayan Valley'' (formerly ''Balitang Ibanag'') (GMA 7 Isabela, GMA 7 Tuguegarao and GMA 13 Aparri) * ''24 Oras Pampanga'' (formerly ''Balitang Kapampangan'') (GMA 10 Pampanga) * ''24 Oras Southern Tagalog'' (formerly ''Balitang Southern Tagalog'') (GMA 12 Batangas) * ''24 Oras Palawan'' (formerly ''Balitang Palawan'') (GMA 12 Palawan, GMA 6 Brooke's Point, Palawan and GMA 8 Coron, Palawan) * ''24 Oras Bikol'' (formerly ''Baretang Bikol'') (GMA 7 Naga, GMA 12 Legazpi, GMA 8 Daet, GMA 13 Catanduanes and GMA 2 Sorsogon) ===Visayas=== * ''24 Oras Western Visayas'' (formerly ''Ratsada'') (GMA 6 Iloilo, GMA 5 Roxas and GMA 2 Kalibo) * ''24 Oras Negros'' (formerly ''Ratsada Negros'') (GMA 13 Bacolod, GMA 30 Murcia, Negros Occidental and GMA 10 Sipalay) * ''24 Oras Central Visayas'' (formerly ''Balitang Bisdak'') (GMA 7 Cebu, GMA 11 Bohol and GMA 5 Dumaguete) * ''24 Oras Eastern Visayas'' (formerly ''Balitang Waraynon'') (GMA 10 Tacloban, GMA 5 Calbayog and GMA 8 Borongan) ===Mindanao=== * ''24 Oras Chavacano'' (formerly ''Balitang Chavacano'') (GMA 9 Zamboanga) * ''24 Oras Northern Mindanao'' (formerly ''Testigo Northern Mindanao'') (GMA 35 Cagayan de Oro, GMA 12 Bukidnon, GMA 4 Dipolog, GMA 3 Pagadian and GMA 11 Iligan) * ''24 Oras Southern Mindanao'' (formerly ''Testigo'') (GMA 5 Davao) * ''24 Oras Socsksargen'' (formerly ''Testigo Socsksargen'') (GMA 8 General Santos) * ''24 Oras Caraga'' (formerly ''Testigo Caraga'') (GMA 26 Butuan, GMA 10 Surigao and GMA 2 Tandag) * ''24 Oras Central Mindanao'' (formerly ''Testigo Central Mindanao'') (GMA 12 Cotabato) ==Mga tagapagbalita== ===Weekday edition=== * [[Mel Tiangco]] (2011-kasalukuyan) * [[Vicky Morales]] (2014-kasalukuyan) * [[Emil Sumangil]] (2023-kasalukuyan) * Atom Araullo (humahalili para kay Morales) * [[Jessica Soho]] (pansamantalang humahalili para kay Tiangco at Morales) * Iya Villania-Arellano <small>(Chika Minute anchor) </small> * Kim Atienza <small>(Resident Meterologist at #KuyaKimAnoNa anchor)</small> === Weekend edition === * [[Pia Arcangel]] * Ivan Mayrina * Kim Atienza <small>(#KuyaKimAnoNa anchor)</small> * Nelson Canlas <small>(Chika Minute anchor)</small> === Mga dating tagapagbalita=== ''Weekdays'' * [[Mike Enriquez]] (2004–2023) * [[Pia Guanio]] (Chika Minute anchor) * Atom Araullo (Atomic Sports segment host) * Love Añover (Love Everyday segment reporter) ''Weekends'' * [[Jiggy Manicad]] (2011-2018) * Grace Lee (Chika Minute anchor, 2011-2012) * Luane Dy (Chika Minute anchor, 2012-2013) *Cata Tibayan (Chika Minute anchor, 2013-2015) ==Mga Parangal at Pagkilala== ===Asian Television Awards=== * 2005 Highly Commended, Best News Program - Camp Bagong Diwa Siege ===ENPRESS Golden Screen Awards for Television=== * 2011 Winner, Outstanding News Program ===PMPC Star Awards for Television=== * 2011 Winner, Best News Program * 2007 Winner, Best Female Newscaster (Mel Tiangco)<ref>[http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 Star Awards for TV winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310095653/http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 |date=2012-03-10 }}, Journal Online, November 20, 2007</ref> * 2006 Winner, Best News Program <small>(tied w/ TV Patrol World)</small> ===Catholic Mass Media Awards (CMMA)=== * 2011 Winner, Best News Program * 2010 Special Citation for Best News Program (Ondoy and Maguindanao Massacre Coverage) * 2007 Winner, Best News Program * 2004 Winner, Best News Program ===New York Festivals=== * 2009 Winner, Gold World Medal for Coverage of an Ongoing Story<ref name="philstar.com">[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=437863&publicationSubCategoryId=51]{{Dead link|date=Agosto 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, The Philippine Star, February 6, 2009</ref> * 2009 Winner, Silver World Medal for Best Newscast<ref name="philstar.com"/> ===USTv Student Choice Awards=== * 2011 Winner, Best Local News and Public Affairs Program * 2009 Winner, Best News Program ===Gawad Tanglaw=== * 2012 Winner, Best News Program * 2009 Winner, Best News Program ===Guillermo Mendoza Memorial Foundation Awards=== * 2011 Winner, Most Popular News Program ===Northwest Samar State University Annual Awards=== * 2012 Winner, Best News and Public Affairs Program * 2012 Winner, Mike Enriquez: Best News and Public Affairs Male Program Anchor * 2012 Winner, Mel Tiangco: Best News and Public Affairs Female Program Anchor == Kaugnay na artikulo == * [[GMA Network]] * [[Tala ng mga palabas ng GMA Network]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{GMA News and Public Affairs}} [[Kategorya:GMA Network]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] 954twidzv94y7rzvhswbd4pogkzxh3t 2208724 2208723 2026-05-23T09:03:14Z ~2026-30843-21 162128 /* Kasaysayan */ recategorizing update history using AWB 2208724 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image =24 Oras 2023 logo.svg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = [[:en:News|Balita]] | creator = Mike Enriquez | based_on = | inspired_by = | developer = [[GMA Integrated News]] | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = | starring = '' Emil Sumangil<br />'''Weekend anchor'''<br>Pia Arcangel<br />Ivan Mayrina | judges = | voices = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>Al Torres (since 2023)<b>Emil Sumangil (since 2023) | narrated = Joel Reyes Zobel (2011–2013)<br>[[Mike Enriquez]] (2014–2023)<br>[[Mel Tiangco]] (since 2022)<br>Emil Sumangil (since 2023) | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = [[Pilipinas]] | language = | num_seasons = | num_episodes = n/a (Araw-araw) | list_episodes = | executive_producer = | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 1 oras at 30 minuto (Lunes-Biyernes)<br>1 oras (Sabado-Linggo) | company = | distributor = | budget = | network = [[GMA Network]] | picture_format = [[480i]] [[SDTV]]<br>[[1080i]] [[HDTV]] | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = Feb 21, 2011 | last_aired = kasalukuyan | preceded_by = [[Frontpage: Ulat ni Mel Tiangco]] | followed_by = | related = | website = | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''24 Oras''' ''(Bente Kwatro Oras)'' ay ang kasalukuyang pangunahing palabas pambalita sa [[telebisyon]] ng [[GMA Network]] sa [[Pilipinas]] at naisasahimpapawid sa buong mundo sa [[GMA Pinoy TV]]. Napapakinggan din ang ''24 Oras'' sa pamamagitan ng Super Radyo DZBB at ng mga himpilan nito sa buong bansa at napapanood din sa Facebook at YouTube account ng GMA News. Simulcast din sa [[DWDB-TV|GTV]] Channel 27 (DWDB-TV). Kasalukuyan itong pinapangunahan nina [[Mel Tiangco]], [[Vicky Morales]] at Emil Sumangil tuwing Lunes hanggang Biyernes at nina [[Pia Arcangel]] at Ivan Mayrina tuwing Sabado at Linggo. Napapanood din ito oras-oras sa pamamagitan ng ''24 Oras News Alert/ Breaking News'' bulletins na pinapangunahan ng iba't ibang mga tagapagbalita ng GMA News. ==Kasaysayan== ===2004=== Nagsimula ang 24 Oras, sa ideya ni Felipe L. Gozon, chairman ng GMA, na pagtambalin sina Mel Tiangco ng Frontpage, at Mike Enriquez ng Saksi. Ganap na nagsimula ang 24 Oras noong Marso 15, 2004, halos 2 buwan bago ang Pambansang halalan noong 2004. Sumali din sa Newscast si Pia Guanio para sa Showbiz segment nito. ===2010 - 24 ORAS WEEKEND=== Noong Pebrero 21, 2010, nagsimula ang 24 Oras Weekend, ang mga naging tagapagbalita nito ay sina Jiggy Manicad at Pia Arcangel. ===2014=== Noong 2014, sumali si Vicky Morales sa 24 Oras, kasabay nito ay Nagrebrand ang nasabing newscast noong Nobyembre 10, 2014. Gayundin, ginamit ng mga GMA Regional newscast para sa Bicol, Isabela, Pampanga, Batangas, Palawan, Cebu, Bacolod, Tacloban, Zamboanga, Davao, Northern Mindanao, General Santos, Butuan, Cotabato, Iloilo, Dagupan, Baguio at Ilocos ang branding na 24 Oras. ===2020 - 2023=== Noong 2020, umalis pansamantala ang mga orihinal na tagapagbalita ng 24 Oras, dahil sa COVID-19. Noong August 12, 2022, umalis si Mike Enriquez sa newscast, Upang tutukan ang kaniyang kalusugan. Subalit, siya ay namatay noong Agosto 29, 2023. Noong December 18, 2023, Nagrebrand ito patungo sa GMA Integrated News graphics, na ang nasa OBB ay sina Mel Tiangco, Vicky Morales, at Emil Sumangil. ===2024 - IKA-20 TAON=== Noong Marso 15, 2024, Ipinagdiwang ang ika-20 Anibersaryo ng 24 Oras, at Ibinalita ang mga mahahalagang Kaganapan sa pilot broadcast nito. ==Ang ''24 Oras'' sa GMA Regional TV== Tuwing mapapanood ang ''24 Oras'' mula sa rehiyon sa [[Pilipinas]] sa Luzon, Visayas at Mindanao sa GMA Regional TV ay mapapanood simula Lunes hanggang Biyernes, 5:20 PM hanggang 6:30 PM bago mag ''24 Oras'' sa [[GMA Network|GMA]]. ===Luzon=== * ''24 Oras Ilokano'' (formerly ''Balitang Ilokano'') (GMA 5 Ilocos Norte, GMA 48 Ilocos Sur and GMA 7 Abra) * ''24 Oras Northern Luzon'' (formerly ''Balitang Hilagang Luzon'') (GMA 10 Baguio, GMA 10 Benguet and GMA 5 Mountain Province) * ''24 Oras North Central Luzon'' (formerly ''Balitang Amianan'') (GMA 10 Dagupan, GMA 10 Olongapo and GMA 5 Baler) * ''24 Oras Cagayan Valley'' (formerly ''Balitang Ibanag'') (GMA 7 Isabela, GMA 7 Tuguegarao and GMA 13 Aparri) * ''24 Oras Pampanga'' (formerly ''Balitang Kapampangan'') (GMA 10 Pampanga) * ''24 Oras Southern Tagalog'' (formerly ''Balitang Southern Tagalog'') (GMA 12 Batangas) * ''24 Oras Palawan'' (formerly ''Balitang Palawan'') (GMA 12 Palawan, GMA 6 Brooke's Point, Palawan and GMA 8 Coron, Palawan) * ''24 Oras Bikol'' (formerly ''Baretang Bikol'') (GMA 7 Naga, GMA 12 Legazpi, GMA 8 Daet, GMA 13 Catanduanes and GMA 2 Sorsogon) ===Visayas=== * ''24 Oras Western Visayas'' (formerly ''Ratsada'') (GMA 6 Iloilo, GMA 5 Roxas and GMA 2 Kalibo) * ''24 Oras Negros'' (formerly ''Ratsada Negros'') (GMA 13 Bacolod, GMA 30 Murcia, Negros Occidental and GMA 10 Sipalay) * ''24 Oras Central Visayas'' (formerly ''Balitang Bisdak'') (GMA 7 Cebu, GMA 11 Bohol and GMA 5 Dumaguete) * ''24 Oras Eastern Visayas'' (formerly ''Balitang Waraynon'') (GMA 10 Tacloban, GMA 5 Calbayog and GMA 8 Borongan) ===Mindanao=== * ''24 Oras Chavacano'' (formerly ''Balitang Chavacano'') (GMA 9 Zamboanga) * ''24 Oras Northern Mindanao'' (formerly ''Testigo Northern Mindanao'') (GMA 35 Cagayan de Oro, GMA 12 Bukidnon, GMA 4 Dipolog, GMA 3 Pagadian and GMA 11 Iligan) * ''24 Oras Southern Mindanao'' (formerly ''Testigo'') (GMA 5 Davao) * ''24 Oras Socsksargen'' (formerly ''Testigo Socsksargen'') (GMA 8 General Santos) * ''24 Oras Caraga'' (formerly ''Testigo Caraga'') (GMA 26 Butuan, GMA 10 Surigao and GMA 2 Tandag) * ''24 Oras Central Mindanao'' (formerly ''Testigo Central Mindanao'') (GMA 12 Cotabato) ==Mga tagapagbalita== ===Weekday edition=== * [[Mel Tiangco]] (2011-kasalukuyan) * [[Vicky Morales]] (2014-kasalukuyan) * [[Emil Sumangil]] (2023-kasalukuyan) * Atom Araullo (humahalili para kay Morales) * [[Jessica Soho]] (pansamantalang humahalili para kay Tiangco at Morales) * Iya Villania-Arellano <small>(Chika Minute anchor) </small> * Kim Atienza <small>(Resident Meterologist at #KuyaKimAnoNa anchor)</small> === Weekend edition === * [[Pia Arcangel]] * Ivan Mayrina * Kim Atienza <small>(#KuyaKimAnoNa anchor)</small> * Nelson Canlas <small>(Chika Minute anchor)</small> === Mga dating tagapagbalita=== ''Weekdays'' * [[Mike Enriquez]] (2004–2023) * [[Pia Guanio]] (Chika Minute anchor) * Atom Araullo (Atomic Sports segment host) * Love Añover (Love Everyday segment reporter) ''Weekends'' * [[Jiggy Manicad]] (2011-2018) * Grace Lee (Chika Minute anchor, 2011-2012) * Luane Dy (Chika Minute anchor, 2012-2013) *Cata Tibayan (Chika Minute anchor, 2013-2015) ==Mga Parangal at Pagkilala== ===Asian Television Awards=== * 2005 Highly Commended, Best News Program - Camp Bagong Diwa Siege ===ENPRESS Golden Screen Awards for Television=== * 2011 Winner, Outstanding News Program ===PMPC Star Awards for Television=== * 2011 Winner, Best News Program * 2007 Winner, Best Female Newscaster (Mel Tiangco)<ref>[http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 Star Awards for TV winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310095653/http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&sec=3&aid=39584 |date=2012-03-10 }}, Journal Online, November 20, 2007</ref> * 2006 Winner, Best News Program <small>(tied w/ TV Patrol World)</small> ===Catholic Mass Media Awards (CMMA)=== * 2011 Winner, Best News Program * 2010 Special Citation for Best News Program (Ondoy and Maguindanao Massacre Coverage) * 2007 Winner, Best News Program * 2004 Winner, Best News Program ===New York Festivals=== * 2009 Winner, Gold World Medal for Coverage of an Ongoing Story<ref name="philstar.com">[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=437863&publicationSubCategoryId=51]{{Dead link|date=Agosto 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, The Philippine Star, February 6, 2009</ref> * 2009 Winner, Silver World Medal for Best Newscast<ref name="philstar.com"/> ===USTv Student Choice Awards=== * 2011 Winner, Best Local News and Public Affairs Program * 2009 Winner, Best News Program ===Gawad Tanglaw=== * 2012 Winner, Best News Program * 2009 Winner, Best News Program ===Guillermo Mendoza Memorial Foundation Awards=== * 2011 Winner, Most Popular News Program ===Northwest Samar State University Annual Awards=== * 2012 Winner, Best News and Public Affairs Program * 2012 Winner, Mike Enriquez: Best News and Public Affairs Male Program Anchor * 2012 Winner, Mel Tiangco: Best News and Public Affairs Female Program Anchor == Kaugnay na artikulo == * [[GMA Network]] * [[Tala ng mga palabas ng GMA Network]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{GMA News and Public Affairs}} [[Kategorya:GMA Network]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] osza5hoi8a9dutjo64h2vog8ws4t91r 0 19852 2208516 2182038 2026-05-22T17:11:03Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208516 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Domestikong aso | fossil_range = {{Fossil range|0.015|0}}<small>[[Pleistoseno]]&nbsp;– [[Kamakailan]]</small> | status = DOM | image = Coat types 3.jpg | image_width = 260px | image_caption = | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Mammal]]ia | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Canidae]] | genus = ''[[Canis]]'' | species = ''[[Gray Wolf|C. lupus]]'' | subspecies = '''''C. l. familiaris'''''<ref name = "MSW3 Canis lupus familiaris">{{cite web|url=http://www.bucknell.edu/MSW3/browse.asp?id=14000752|title=Mammal Species of the World – Browse: Canis lupus familiaris|publisher=Bucknell.edu|year=2005|accessdate=12 Marso 2012|archive-date=23 Disyembre 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121223024510/http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=14000752|url-status=dead}}</ref> | trinomial = ''Canis lupus familiaris''<ref name = "MSW3 Lupus">{{cite web |url=http://www.bucknell.edu/MSW3/browse.asp?id=14000738 |title=Mammal Species of the World – Browse: lupus |publisher=Bucknell.edu |accessdate=10 Agosto 2010 |archive-date=1 Abril 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401032037/http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=14000738 |url-status=dead }}</ref> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |title=<small>Species synonymy</small> |''aegyptius'' Linnaeus, 1758 |''alco'' C. E. H. Smith, 1839 |''americanus'' Gmelin, 1792 |''anglicus'' Gmelin, 1792 |''antarcticus'' Gmelin, 1792 |''aprinus'' Gmelin, 1792 |''aquaticus'' Linnaeus, 1758 |''aquatilis'' Gmelin, 1792 |''avicularis'' Gmelin, 1792 |''borealis'' C. E. H. Smith, 1839 |''brevipilis'' Gmelin, 1792 |''cursorius'' Gmelin, 1792 |''domesticus'' Linnaeus, 1758 |''extrarius'' Gmelin, 1792 |''ferus'' C. E. H. Smith, 1839 |''fricator'' Gmelin, 1792 |''fricatrix'' Linnaeus, 1758 |''fuillus'' Gmelin, 1792 |''gallicus'' Gmelin, 1792 |''glaucus'' C. E. H. Smith, 1839 |''graius'' Linnaeus, 1758 |''grajus'' Gmelin, 1792 |''hagenbecki'' Krumbiegel, 1950 |''haitensis'' C. E. H. Smith, 1839 |''hibernicus'' Gmelin, 1792 |''hirsutus'' Gmelin, 1792 |''hybridus'' Gmelin, 1792 |''islandicus'' Gmelin, 1792 |''italicus'' Gmelin, 1792 |''laniarius'' Gmelin, 1792 |''leoninus'' Gmelin, 1792 |''leporarius'' C. E. H. Smith, 1839 |''major'' Gmelin, 1792 |''mastinus'' Linnaeus, 1758 |''melitacus'' Gmelin, 1792 |''melitaeus'' Linnaeus, 1758 |''minor'' Gmelin, 1792 |''molossus'' Gmelin, 1792 |''mustelinus'' Linnaeus, 1758 |''obesus'' Gmelin, 1792 |''orientalis'' Gmelin, 1792 |''pacificus'' C. E. H. Smith, 1839 |''plancus'' Gmelin, 1792 |''pomeranus'' Gmelin, 1792 |''sagaces'' C. E. H. Smith, 1839 |''sanguinarius'' C. E. H. Smith, 1839 |''sagax'' Linnaeus, 1758 |''scoticus'' Gmelin, 1792 |''sibiricus'' Gmelin, 1792 |''suillus'' C. E. H. Smith, 1839 |''terraenovae'' C. E. H. Smith, 1839 |''terrarius'' C. E. H. Smith, 1839 |''turcicus'' Gmelin, 1792 |''urcani'' C. E. H. Smith, 1839 |''variegatus'' Gmelin, 1792 |''venaticus'' Gmelin, 1792 |''vertegus'' Gmelin, 1792 }} }} Ang '''aso''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Dog'' ; ''Canis lupus familiaris'') ay isang uri ng [[wangis-aso]] (''[[canine]]''), isang uri ng [[mamalya]] sa orden ng [[Carnivora]]. Ang salitang ito ay nabibilangan ng parehong mga lagalag (''feral'') at mga domestikadong uri, ngunit kadalasang hindi sinasama ang canids tulad ng mga lobo. Ang mga demostikong aso ay isa sa mga pinakamaraming hayop na inaalagaan sa kasaysayan ng tao. Naging kontrobersiyal ang mga aso dahil ito ay isa ring pinagkukunan ng pagkain ng ilang kultura na kinokontra ng mga aktibistang pang-hayop. Maraming naitutulong ang mga aso sa mga tao. Ginagamit ng mga pulis at ng mga gwardya ang aso dahil matalas ang pang-amoy nito at pwede itong makaamoy ng mga bomba, mga pinagbabawal na droga at iba pa. Ginagamit din ang mga aso sa pangangaso at sa pagbabantay. Ang aso ay isa ring popular at sikat na alaga at pwede rin itong gamitin para magpasaya ng mga tao sa telebisyon at sa mga palabas, sa perya at sa mga sirkus at sa iba pa. Tinutulungan din ng mga aso ang mga taong may kapansanan lalo na ang mga bulag. Ang asong Dalmatian ay sikat na sikat dahil nakakatulong ito sa mga bumbero at marami ding mga lahi ng aso ang sikat katulad ng [[Golden Retriever]], [[German Shepherd]], [[Belgian Malinois]], [[Doberman Pinscher]], [[Chihuahua (aso)|Chihuahua]] at [[Labrador Retriever]]. Mayroong tinatayang mga lagpas 800 na milyong mga aso sa mundo.<ref>{{Cite book|date=2013|author=Matthew Gompper|title=The dog-human-wildlife interface: assessing the scope of the problem|isbn=978-0191810183|page=9-54}}</ref> == Pinagmulan ng aso == [[Talaksan:Scandinavian grey wolf Canis lupus (cropped).jpg|thumb|right|Isang [[lobong gray]] na ninuno ng mga domestikadong aso.]] Ang kasalukuyang lipi ng mga aso ay [[domestikasyon|dinomestika]] mula sa mga [[lobong gray]] (''gray wolf'').<ref name="science2002">{{Cite journal|author=Savolainen P |author2= Zhang YP |author3= Luo J |author4= Lundeberg J |author5= Leitner T |title=Genetic evidence for an East Asian origin of domestic dogs |url=https://archive.org/details/sim_science_2002-11-22_298_5598/page/1610 |journal=Science |volume=298 |issue=5598 |pages=1610–3 |date = November 2002 |pmid=12446907 |doi=10.1126/science.1073906 |bibcode=2002Sci...298.1610S}}</ref> Ayon kay Carles Vilà na nagsagawa ng pinaka-malawak na pag-aaral sa kasalukuyan, ang ebidensiya ng [[DNA]] ay nagpapakita na walang ibang ninuno ang mga aso maliban sa mga lobo. Sinuri ng pangkat ni Vilà ang 162 iba ibang mga halimbawa ng DNA ng lobo mula sa 27 populasyon sa Europa, Asya at Hilagang Amerika. Ang mga resultang ito ay kinumpara sa DNA mula sa 140 indibidwal na aso mula sa 67 breed na tinipon sa buong mundo. Gamit ang mga sampol ng dugo o buhok, ang DNA ay kinuha at ang distansiyang henetika para sa [[mitokondriyal na DNA]] ay tinantiya sa pagitan ng mga indibidwal.<ref name=vila97>{{cite journal |author=Vila, C. |author2=Peter Savolainen |author3=Jesus E. Maldonado |author4=Isabel R. Amorim |author5=John E. Rice |author6=Rodney L. Honeycutt |author7=Keith A. Crandall |author8=Joakim Lundeberg |author9=Robert K. Wayne |date=13 Hunyo 1997 |title=Multiple and ancient origins of the domestic dog |journal=Science |volume=276 |pages=1687 |doi=10.1126/science.276.5319.1687 |pmid=9180076 |issue=5319 |url=http://www.idir.net/~wolf2dog/wayne1.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926223204/http://www.idir.net/~wolf2dog/wayne1.htm |archivedate=2007-09-26 |access-date=2012-10-03 |url-status=dead }}</ref> Ang mga [[lobong gray]] ang pinakamalapit na kamag-anak ng mga aso. Ang [[diberhensiyang henetika]] sa pagitan ng mga lobong gray at aso ay 1.8% lamang salungat sa higit sa 4% sa pagitan ng mga lobong gray, mga [[lobong Etiopiyano]] at mga [[coyote]].<ref name="m225">{{Harvnb|Mech|Boitani|2003|p=225}}</ref> Ang mga paghahambing na pag-aaral sa anatomiya at pag-aasal ng mga aso at lobo ay nagpapakita na ang pisiolohiya at karamihan ng pag-aasal ng aso ay katulad ng mga batang lobo na isang halimbawa ng [[neoteniya]] at [[pedomorpismo]].<ref name="h83">{{Harvnb|Hemmer|1990|p=83}}</ref> Bagaman ang mga labi ng mga domestikadong aso ay natagpuan sa [[Siberia]] at [[Belgium]] mula sa mga 33,000 taon ang nakalilipas, wala sa mga liping ito ay nakapagpatuloy sa [[huling pang-yelong maksimum]]. Ang pagsubok na [[DNA na mitokondriyal]] ay nagmumungkahing ng isang paghihiwalay na [[ebolusyon]]aryo sa pagitan ng mga aso at mga [[lobo]] mga 100,000 taon ang nakalilipas. Bagaman ang ebidensiya ng fossil para sa mga aso ay malaking nabawasan ng higit sa 14,000 taon ang nakalilipas at nagwawakas ng 33,000 taon ang nakalilipas, may mga fossil ng mga buto ng lobo na nauugnay sa mga sinaunang tao ng higit sa 100,000 taon ang nakalilipas.<ref name="abc020326">{{cite web | url = http://www.abc.net.au/science/articles/2002/03/26/513072.htm | title = Humans live a dog's life | accessdate = 2007-04-07 | date = 26 Marso 2002 | publisher = ABC Science}}</ref> <ref>{{cite journal|title=Fossil dogs and wolves from Palaeolithic sites in Belgium, the Ukraine and Russia: osteometry, ancient DNA and stable isotopes|doi=10.1016/j.jas.2008.09.033|year=2009|last1=Germonpré|first1=Mietje|last2=Sablin|first2=Mikhail V.|last3=Stevens|first3=Rhiannon E.|last4=Hedges|first4=Robert E.M.|last5=Hofreiter|first5=Michael|last6=Stiller|first6=Mathias|last7=Després|first7=Viviane R.|journal=Journal of Archaeological Science|volume=36|issue=2|pages=473}}</ref><ref name="IncipientDog">{{cite journal |last1= Ovodov |first1= Nikolai D. |last2= Crockford |first2= Susan J. |last3= Kuzmin |first3= Yaroslav V. |last4= Higham |first4= Thomas F. G. |last5= Hodgins |first5= Gregory W. L. |last6= van der Plicht |first6= Johannes |year=2012 |title=A 33,000-year-old incipient dog from the Altai Mountains of Siberia: Evidence of the earliest domestication disrupted by the Last Glacial Maximum |journal= PLoS ONE |volume=6 |issue=7 |doi= 10.1371/journal.pone.0022821 |pages= e22821 |pmid= 21829526 |pmc= 3145761}}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1016/j.jas.2011.02.028|author=Pionnier-Capitan M |author2= Bemilli C |author3= Bodu P |author4= Célérier G |author5= Ferrié J-G |author6= Fosse P |author7= Garcià M |author8= Vigne J-D|title=New evidence for Upper Palaeolithic small domestic dogs in South-Western Europe|year=2011|journal=Journal of Archaeological Science|volume=38|issue=9|pages=2123}}</ref> Ang mga pinakaunang mga fossil ng mga karnibora na maiiuugnay ng may ilang katiyakan sa mga [[canid]] (na kinabibilangan ng mga [[lobo]], [[fox]], at mga aso) ang mga hayop na [[Miacid]] na lumitaw sa panahong [[Eoseno]] mga 56 hanggang 38 milyong taon ang nakalilipas. Mula sa mga [[miacid]] ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] ang mga karniborang tulad ng [[pusa]] ([[Feloidea]]) at tulad ng aso ([[Canoidea]]). Ang linyang canoid ay tumungo mula sa hayop na may sukat ng [[coyote]] na tinatawag na ''[[Mesocyon]]'' na lumitaw sa panahong [[Oligoseno]] 38 hanggang 24 milyong taon ang nakalilipas tungo sa tulad ng [[fox]] na hayop na ''[[Leptocyon]]'' at tulad ng [[lobong gray|lobo]] hayop na ''[[Tomarctus]]'' na gumala sa [[Hilagang Amerika]] mga 10 milyong taon ang nakalilipas. <ref name="Brewer2002">{{cite book | author = Douglas J. Brewer | author2 = Terence, Sir Clark | author3 = Adrian Phillips | title = DOGS IN ANTIQUITY Anubis to Cerberus: The Origins of the Domestic Dog | url = http://www.arisandphillips.com/ap/Anubis.html | date = March 2002 | publisher = Aris & Phillips (Marso 2002) | isbn = 978-0-85668-704-4 | access-date = 2012-10-03 | archive-date = 2009-05-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090517084638/http://www.arisandphillips.com/ap/Anubis.html | url-status = dead }}</ref> Ang hayop na ''[[Canis lepophagus]]'' na isang may makitid na bungo na canid sa [[Hilagang Amerika]] na lumitaw sa panahong [[Mioseno]] ay tumungo sa mga unang tunay na [[lobo (hayop)|lobo]] sa wakas ng [[Blancan|Yugtong Hilagang Amerikano na Blancan]] gaya ng ''Canis priscolatrans'' na nag-[[ebolusyon|ebolb]] sa ''Canis etruscus'' at pagkatapos ay sa ''Canis mosbachensis''<ref name="m239">{{Harvnb|Mech|Boitani|2003|pp=239–45}}</ref>. Ang ''Canis mosbachensis'' ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] naman sa mga [[lobong gray]](''Canis lupus'') na nauna sa mga domestikadong aso. Mula sa [[lobong gray]] na ito ay [[domestikasyon|dinomestika]] ang mga domestikadong aso. == Katangian == === Pandama === [[File:Coco and anika.jpg|thumb|Magkaibigang tao at aso]] [[File:Zombie zoya.jpg|thumb|Isang asong masigla]] Nakikita ng mga aso ang kulay na dilaw, bughaw, at gray. Ang kulay pula na nakikita ng tao ay dilaw sa persepsyon ng aso at ang kulay luntian na nakikita ng tao ay kulay white.<ref>{{Cite web|date=1998|author=Jennifer Davis|title=Dr. P's Dog Training:Vision in Dogs and People|url=http://www.uwsp.edu/psych/dog/LA/davis2.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20150209224340/http://www4.uwsp.edu/psych/dog/LA/davis2.htm|archive-date=2015}}</ref> Naririnig ng mga aso ang mga tunog na nasa loob ng 16Hz-40Hz hanggang 45000-60000Hz na higit pa sa kakayanan ng mga tao.<ref>{{Cite web|date=2003|author=Timothy Condon, Glenn Elert|title=Frequency Range of Dog Hearing|url=http://hypertextbook.com/facts/2003/TimCondon.shtml}}</ref> Mas malayo nang 4 beses kaysa sa tao ang kayang marinig ng mga aso.<ref>{{Cite web|title=Dog sense of hearing|url=http://www.seefido.com/html/dog_sense_of_hearing.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090501071117/http://www.seefido.com/html/dog_sense_of_hearing.htm|archive-date=2009}}</ref> Mas marami nang 40 beses kaysa sa tao ang reseptor pang-amoy ng aso.<ref>{{Cite book|date=2004|author=Stanley Coren|title=How Dogs Think| url=https://archive.org/details/howdogsthinkunde00core| isbn=0-7432-2232-6}}</ref> === Inaasahang hangganan ng buhay === [[File:Jack Russell terrier.jpg|thumb|Isang ordinaryong tuta]] Ang iba't ibang ''breed'' ng aso ay may iba't ibang karaniwang haba ng buhay. 10-14 na taon ang madalas na tagal ng buhay ng isang aso.<ref>{{cite journal |author=Michell AR |title=Longevity of British breeds of dog and its relationships with sex, size, cardiovascular variables and disease |url=https://archive.org/details/sim_veterinary-record_1999-11-27_145_22/page/n9 |journal=Vet. Rec. |volume=145 |issue=22 |pages=625–9 |date=November 1999 |pmid=10619607 |doi=10.1136/vr.145.22.625|s2cid=34557345 }}</ref> {| {{Table|sort}} ! Breed !! Tagal |- ! Chichuahua | 15 |- ! Siberian Husky | 13.5 |- ! Shih Tzu | 13.4 |- ! Labrador Retriever | 12.6 |- ! German Shepherd | 10.3 |} == Tingnan din == * [[Wolfdog]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Aso]] [[Kategorya:Mga domestikadong hayop]] si17p5b5zic30dp4v2e97wp3cfxfmfp 0 20049 2208551 2204782 2026-05-22T18:09:08Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 3 books for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208551 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Mayo 2024}} {{cleanup|date=Mayo 2024|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}} }} {{Evolutionary biology}} Ang '''Kasunlaran''', '''pag-unlad''', o '''ebolusyon''' ay ang pagbabago sa mga [[pagmamana ng mga katangian|namamanang katangian]] ng mga [[populasyon|tipon]] ng organismo sa loob ng mga sunod-sunod na henerasyon sa paglipas ng mahabang panahon. Ang '''kasunlaran''' ang paliwanag na tinatanggap sa [[agham]] ng paglitaw ng mga magkakaiba ngunit magkakaugnay na mga anyo ng buhay sa mundo.<ref>{{cite journal | url = http://nihrecord.od.nih.gov/newsletters/2006/07_28_2006/story03.htm | last = Delgado | first = Cynthia | title = Finding evolution in medicine | journal = NIH Record | volume = 58 | issue = 15 | accessdate = 2007-10-22 | date = 2006-07-28 | format = hmtl | ref = harv | archive-date = 2008-11-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081122022815/http://nihrecord.od.nih.gov/newsletters/2006/07_28_2006/story03.htm | url-status = dead }}</ref><ref name="dover_pg83">[[Wikisource:Kitzmiller v. Dover Area School District/4:Whether ID Is Science#Page 83 of 139|Ruling, Kitzmiller v. Dover page 83]]</ref> Ang sentral na ideya ng kasunlarang biyolohikal ay ang lahat ng mga anyo ng buhay sa mundo ay nagsasalo ng isang pinagmulang [[karaniwang ninuno]]. Ito ay nangangahulugang ang mga organismo mula sa mga tao, ibon, mga [[balyena]] at hanggang sa mga halaman ay mga magkakamag-anak. Ang karaniwang ninuno na ito ay nagsanga o naghiwalay sa iba't ibang mga [[species]](espesye) sa pangyayaring tinatawag na [[speciation]]. Sa paglipas ng mahabang panahon, ang kasunlaran ay lumikha at kasalukuyan pa ring lumilikha ng mga pagbabago at mga iba't ibang espesye sanhi ng mga pagbabagong pangkasunlaran na [[natural na seleksiyon]], [[mutasyon]], [[daloy ng gene]], at [[genetic drift]].<ref>{{cite web |url=http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/VSpeciation.shtml |title=Speciation |access-date=2013-06-20 |archive-date=2014-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140606045646/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/VSpeciation.shtml |url-status=dead }}</ref> Si [[Charles Darwin]] ang unang bumuo ng argumentong siyentipiko para sa teoriya ng kasunlaran sa pamamagitan ng [[natural na seleksiyon]].<ref name="Lewontin70">{{cite journal |last1 = Lewontin |first1 = R. C. |title = The units of selection |journal = Annual Review of Ecology and Systematics |year = 1970 |volume = 1 |pages = 1–18 |jstor = 2096764 |doi = 10.1146/annurev.es.01.110170.000245 }}</ref><ref name="On The Origin of Species">{{cite book |last1 = Darwin |first1 = Charles |title = On The Origin of Species |chapter = XIV |year = 1859 |page = 503 |url = http://en.wikisource.org/wiki/On_the_Origin_of_Species_(1859)/Chapter_XIV |isbn = 0-8014-1319-2 }}</ref> Ang kasunlaran sa pamamagitan ng natural na seleksiyon ay hinahango mula sa tatlong mga katotohanan tungkol sa mga populasyon: # ang mas maraming supling ng organismo ay malilikha kesa sa posibleng makapagpatuloy na mabuhay, # may pagkakaiba iba sa mga katangian sa pagitan ng mga indibidwal sa isang populasyon. Ang ilan sa mga pagkakaibang ito ay maaaring gumawa sa isang organismo na mas mahusay na makapagpapatuloy at makapagpaparami kesa sa ibang organismo na walang katangian nito sa isang partikular na kapaligiran # ang mga iba ibang katangiang ito ay namamana. Dahil dito, kapag ang mga kasapi ng isang populasyon ay namatay, ang mga ito ay pinapalitan ng mga supling o inapo na mas mahusay na nakaangkop na makapagpatuloy at makapagparami sa kapaligirang pinangyarihan ng natural na seleksiyon. Ang [[natural na seleksiyon]] ang tanging alam na sanhi ng [[pag-aangkop]](''adaptation'') ngunit hindi ang tanging sanhi ng kasunlaran. Ang iba pang mga hindi-pag-aangkop na sanhi ng kasunlarn ay kinabibilangan ng [[mutasyon]] at [[genetic drift]].<ref name="Kimura M 1991 367–86">{{cite journal |author = Kimura M |title = The neutral theory of molecular evolution: a review of recent evidence |url = http://www.jstage.jst.go.jp/article/jjg/66/4/66_367/_article |journal = Jpn. J. Genet. |volume = 66 |issue = 4 |pages = 367–86 |year = 1991 |pmid = 1954033 |doi = 10.1266/jjg.66.367 |ref = harv |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2008-12-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081211132302/http://www.jstage.jst.go.jp/article/jjg/66/4/66_367/_article |url-status = dead }}</ref> Ang buhay sa [[daigdig]] ay [[abiohenesis|nagsimula]] at pagkatapos ay nagsunlad mula sa [[huling pangkalahatang ninuno|pangkalahatang karaniwang ninuno]] sa tinatayang 3.7 bilyong mga taon ang nakalilipas. Ang paulit ulit na [[espesiasyon]] at [[anahenesis|diberhensiya]] ng buhay ay maaaring mahango mula sa magkasalong mga hanay ng mga katangiang [[biokemika]]l at [[morpolohiya|morpolohikal]] o sa pamamagitan ng pinagsasaluhang mga sekwensiya ng [[DNA]]. Ang mga katangiang [[homolohiya (biolohiya)|homolohosong]] ito at mga sekwensiya ng [[DNA]] ay mas magkatulad sa mga espesyeng nagsasalo ng isang mas kamakailang karaniwang ninuno at maaaring gamitin upang magsagawa ng [[pilohenetika|rekonstruksiyon]] ng [[puno ng buhay (biolohiya)|mga kasaysayang ebolusyonaryo]] gamit ang parehong mga umiiral na espesye at ang [[fossil record]].<ref name="Cracraft05">{{cite book | editor1-last=Cracraft | editor1-first=J. | editor2-last=Donoghue | editor2-first=M. J. |title = Assembling the tree of life |publisher = Oxford University Press |year = 2005 |page = |isbn = 0-19-517234-5 |url = http://books.google.ca/books?id=6lXTP0YU6_kC&printsec=frontcover&dq=Assembling+the+tree+of+life#v=onepage&q&f=false | pages=576}}</ref> Isinasaad din sa teoriyang ito na ang [[huling karaniwang ninuno ng tao at chimpanzee|isang espesye ng mga Aprikanong Ape]] ang pinagsasaluhang ninuno ng mga [[tao]], [[chimpanzee]] at [[bonobo]].<ref name="pmid9847414">{{cite journal |author=Arnason U, Gullberg A, Janke A |title=Molecular timing of primate divergences as estimated by two nonprimate calibration points |journal=J. Mol. Evol. |volume=47 |issue=6 |pages=718–27 |year=1998 |month=December |pmid=9847414 |doi= 10.1007/PL00006431|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1998-12_47_6/page/718}}</ref> Sa simula nang ika-20 siglo, ang [[henetika]] [[modernong ebolusyonaryong sintesis|ay isinama]] sa teoriyang ebolusyon ni Darwin sa pamamagitan ng [[natural na seleksiyon]] sa pamamagitan ng displinang [[henetikang populasyon]]. Ang ebolusyon ay sinusuportahan ng mga ebidensiya at mga obserbasyon sa mga larangan ng [[biyolohiya]] na [[biyolohiyang molekular]], [[henetika]] gayundin sa [[paleontolohiya]], [[antropolohiya]] at iba pa.<ref>{{Cite web |title=IAP Statement on the Teaching of Evolution |url=http://www.interacademies.net/10878/13901.aspx |access-date=2011-11-04 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717190031/http://www.interacademies.net/10878/13901.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.paleosoc.org/evolutioncomplete.htm |title=The Paleontological Society Position Statement: Evolution |access-date=2013-06-19 |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513045709/http://paleosoc.org/evolutioncomplete.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nabt.org/websites/institution/?p=92 |title=National Association of Biology Teachers Position Statement on Teaching Evolution |access-date=2013-06-19 |archive-date=2015-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150916020337/http://www.nabt.org/websites/institution/?p=92 |url-status=dead }}</ref> Ang kasunlaran ay nilalapat sa iba't ibang mga larangan ng agham kabilang ang [[henetika]], [[neurosiyensiya]], [[ekonomika]], [[bioimpormatika]], [[medisina]], [[agrikultura]], [[agham pangkompyuter]], [[sikolohiya]], [[antropolohiya]] at iba pa. == Charles Darwin == Ang mungkahing ang isang uri ng hayop ay maaaring magmula sa isang hayop ng iba pang uri ay bumabalik sa unang mga pilosopong Griyego gaya nina [[Anaximander]] at [[Empedocles]].<ref name="Kirk1">{{cite book |last1 = Kirk |first1 = Geoffrey |last2 = Raven |first2 = John |last3 = Schofield |first3 = John |title = The Presocratic Philosophers: A Critical History with a Selection of Texts |edition=3rd |publisher = The University of Chicago Press |location = Chicago |year = 1984a |isbn = 0-521-27455-9 |pages=100–142}}</ref><ref name="Kirk2">{{cite book |last1 = Kirk |first1 = Geoffrey |last2 = Raven |first2 = John |last3 = Schofield |first3 = John |title = The Presocratic Philosophers: A Critical History with a Selection of Texts |edition=3rd |publisher = The University of Chicago Press |location = Chicago |year = 1984b |isbn = 0-521-27455-9 |pages=280–321}}</ref> Salungat sa mga pananaw na [[materyalismo|materyalistikong]] ito, naunawaan ni [[Aristoteles]] na ang lahat ng mga natural na bagay hindi lamang ng mga nabubuhay na bagay bilang hindi perpektong mga [[aktuwalidad|aktuwalisasyon]] ng iba't ibang uri ng mga nakatakdang natural na posibilidad na kilala bilang [[teoriya ng mga anyo]], [[idealismo|mga ideya]] at "species".<ref name="Torrey37">{{cite journal | last1 = Torrey | first1 = Harry Beal | last2 = Felin | first2 = Frances | title = Was Aristotle an evolutionist? | url = https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1937-03_12_1/page/1 | journal = The Quarterly Review of Biology | year = 1937 | month = March | volume = 12 | issue = 1 | pages = 1–18 | jstor = 2808399 | doi = 10.1086/394520 }}</ref><ref name="Hull67">{{cite journal | last1=Hull | first1=D. L. | year=1967 | title=The metaphysics of evolution | journal=The British Journal for the History of Science | volume=3 | issue=4 | pages=309–337 | jstor=4024958 | doi=10.1017/S0007087400002892}}</ref> Ito ay bahagi ng pagkaunawang [[teleohikal]] ni Aristoteles na ang lahat ng mga bagay ay may nilalayong papel na ginagamitan sa isang kaayusang kosmiko ng [[diyos]]. Ang manunula at pilosopong Romano na si [[Lucretius]] ay nagmungkahi ng posibilidad ng mga pagbabagong pagkakasunlad ng mga organismo.<ref name=Carus2011>Carus TL (2011) ''De Rerum Natura''. New York, NY: Nabu Press.</ref> Ang mga iba ibang uri ng ideyang ito ay naging pamantayang pagkaunawa sa mga [[Gitnang Panahon]] at isinama sa pag-aaral ng mga [[Kristiyano]] ngunit hindi hiningi ni Aristoteles na ang lahat ng mga tunay na uri ng hayop ay tumutugon ng isa-sa-isa na may eksaktong mga anyong [[metapisikal]] at spesipikong nagbigay ng mga halimbawa kung paanong ang mga bagong uri ng mga nabubuhay na bagay ay umiiral.<ref>Mason, ''A History of the Sciences'' pp 43–44</ref> Noong ika-17 siglo, ang pakikitungo ni Aristoteles ay itinakwil ng bagong ''[[pamamaraang siyentipiko]]'' ng modernong agham at naghanap ng mga paliwanag ng natural na phenomena sa mga termino ng mga batas ng kalikasan na pareho para sa lahat ng mga nakikitang bagay at hindi nangangailangang magpalagay ng anumang itinakdang mga kategoryal natural o anumang mga kaayusang kosmiko ng diyos. Gayunpaman, ang pakikitungong ito ay mabagal na maitatag sa mga agham biolohiko at naging huling matibay na posisyon ng konsepto ng mga nakatakdang uring natural. Ginamit ni [[Johan Ray]] ang isa sa nakaraang mas pangkalahatang termino para sa mga nakatakdang uring natural na "species" upang ilapat sa mga uring hayop at halaman ngunit hindi tulad ni Aristoteles, kanyang striktong tinukoy ang bawat uri ng mga nabubuhay na bagay bilang espesye at nagmungkahing ang bawat espesye ay maaaring mailarawan ng mga katangian na nagpaparami sa sarili nito sa bawat henerasyon.<ref>Mayr ''Growth of biological thought'' p256; original was Ray, ''History of Plants''. 1686, trans E. Silk.</ref> Ang mga espesyeng ito ay inangking dinisenyo ng [[Diyos]] ngunit nagpapakita ng mga pagkakaiba na sanhi ng mga lokal na kondisyon. Nakita rin ng biolohikong klasipikasyon na ipinakilala ni [[Carolus Linnaeus]] noong 1735 ang espesye bilang nakatakda ayon sa mga plano ng diyos.<ref>{{cite web|url=http://www.ucmp.berkeley.edu/history/linnaeus.html|title=Carl Linnaeus - berkeley.edu|accessdate=11 Pebrero 2012}}</ref> [[Talaksan:Charles Darwin aged 51.jpg|220px|thumb|Noong 1842, isinulat ni [[Charles Darwin]] ang unang guhit ng naging ''[[On the Origin of Species]]''.<ref name="Darwin09">{{cite book |last1 = Darwin |first1 = F. |title = The foundations of the origin of species, a sketch written in 1942 by Charles Darwin |year = 1909 |publisher = Cambridge University Press |page = 53 |url = http://darwin-online.org.uk/pdf/1909_Foundations_F1555.pdf |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2012-05-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120516200017/http://darwin-online.org.uk/pdf/1909_Foundations_F1555.pdf |url-status = dead }}</ref>]] Ang mga ibang naturalista sa panahong ito ay nagpalagay ng pagbabagong pangkasunlad ng espesye sa paglipas ng panahon ayon sa mga natural na batas. Isinulat ni [[Maupertius]] noong 1751 ang mga natural na pagbabago na nagyayari sa reproduksiyon at nagtitipon sa loob ng maraming mga henerasyon upang lumikha ng bagong espesye.<ref>Bowler, Peter J. 2003. ''Evolution: the history of an idea''. Berkeley, CA. p73–75</ref> Iminungkahi ni [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon|Buffon]] ang espesye ay maaaring mag-[[dehenerasyon|dehenera]] sa iba't ibang mga organismo at iminungkahi ni [[Erasmus Darwin]] na ang lahat ng may mainit na dugong mga hayop ay nagmula sa isang mikro-organismo o ("filament").<ref>{{cite web|url=http://www.ucmp.berkeley.edu/history/Edarwin.html|title=Erasmus Darwin - berkeley.edu|accessdate=11 Pebrero 2012}}</ref> Ang unang buong umunlad na skema ng kasunlaran ang teoriyang [[transmutasyon]] ni [[Lamarck]] noong 1809 <ref name=Lamarck1809>Lamarck (1809) Philosophie Zoologique</ref> na nakakita ng kusang loob na paglikha ng patuloy na paglilikha ng mga simpleng anyo ng buhay na umunlad sa may mas malaking pagiging komplikado na kahilera ng mga lipi na may likas na kagawiang pagpapatuloy at sa isang lokal na lebel, ang mga liping ito ay umangkop sa kapaligiran sa pamamagitan ng pagmamana ng mga pagbabago na sanhi ng paggamit o hindi paggamit sa mga magulang.<ref name="Margulis91" /><ref name="Gould02">{{cite book | last = Gould | first = S.J. | authorlink = Stephen Jay Gould | title = [[The Structure of Evolutionary Theory]] | publisher = Belknap Press ([[Harvard University Press]]) | location = Cambridge | year = 2002 | isbn = 978-0-674-00613-3 | ref = harv }}</ref> (Ang huling proseso ay kalaunang tinawag na [[Lamarckismo]]).<ref name="Margulis91">{{cite book | last1 = Margulis | first1 = Lynn | last2 = Fester | first2 = René | title = Symbiosis as a source of evolutionary innovation: Speciation and morphogenesis | publisher = The MIT Press | year = 1991 | page = 470 | isbn = 0-262-13269-9 | url = http://books.google.ca/books?id=3sKzeiHUIUQC&pg=PA162&dq=inauthor:%22Lynn+Margulis%22+lamarck#v=onepage&q=inauthor%3A%22Lynn%20Margulis%22%20lamarck&f=false }}</ref><ref name="ImaginaryLamarck">{{cite book |last = Ghiselin |first = Michael T. |authorlink = Michael Ghiselin|publication-date = September/Oktubre 1994 |contribution = Nonsense in schoolbooks: 'The Imaginary Lamarck'|contribution-url =http://www.textbookleague.org/54marck.htm |title = The Textbook Letter |publisher = The Textbook League |url = http://www.textbookleague.org/ |accessdate = 23 Enero 2008 }}</ref><ref>{{cite book |last = Magner |first = Lois N. |title = A History of the Life Sciences |edition = Third |publisher = [[Marcel Dekker]], [[CRC Press]] |year = 2002 |isbn = 978-0-203-91100-6 |url = http://books.google.com/?id=YKJ6gVYbrGwC&printsec=frontcover#v=onepage&q }}</ref><ref name="Jablonka07">{{cite journal |last1 = Jablonka |first1 = E. |last2 = Lamb |first2 = M. J. |year = 2007 |title = Précis of evolution in four dimensions |journal = Behavioural and Brain Sciences |volume = 30 |pages = 353–392 |doi = 10.1017/S0140525X07002221 |url = http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2FBBS%2FBBS30_04%2FS0140525X07002361a.pdf&code=eb63ecba4b606e8e388169c5ae3c5095 |issue = 4 |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2013-05-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130527003141/http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2FBBS%2FBBS30_04%2FS0140525X07002361a.pdf&code=eb63ecba4b606e8e388169c5ae3c5095 |url-status = dead }}</ref> Ang mga ideyang ito ay kindonena ng establisyimentong mga naturalista bilang haka haka na walang mga suportang [[empirikal]]. Sa partikular, iginiit ni [[Georges Cuvier]] na ang espesye ay hindi magkaugnay at nakatakda na ang mga pagkakatulad nito ay nagpapakita ng disenyo ng diyos para sa mga pangangailangang pang-tungkulin. Samantala, ang mga ideya ni Raye ng isang mabuting disenyo ay pinaunlad ni [[William Paley]] sa isang [[natural na teolohiya]] na nagmungkahi ng mga komplikadong pag-aangkop bilang ebidensiya ng disenyo ng diyos at ito ay hinanggan ni Charles Darwin.<ref name="Darwin91">{{cite book | editor1-last=Burkhardt | editor1-first=F. | editor2-last=Smith | editor2-first=S. |year = 1991 |title = The correspondence of Charles Darwin |volume = 7 |pages = 1858–1859 |publisher = Cambridge University Press |place = Cambridge }}</ref><ref name="Sulloway09">{{cite journal |last1 = Sulloway |first1 = F. J. |year = 2009 |title = Why Darwin rejected intelligent design |journal = Journal of Biosciences |volume = 34 |issue = 2 |pages = 173–183 |doi = 10.1007/s12038-009-0020-8 |pmid = 19550032 }}</ref><ref name="Dawkins90">{{cite book |last1 = Dawkins |first1 = R. |title = Blind Watchmaker |year = 1990 |publisher = Penguin Books |isbn = 0-14-014481-1 |page = 368 }}</ref> Ang mahalagang pagkalas mula sa konsepto ng nakatakdang espesye sa biolohiya ay nagsimula sa teoriya ng kasunlaran sa pamamagitan ng [[natural na seleksiyon]] na pinormula ni [[Charles Darwin]]. Ito ay sa isang bahaging naimpluwensiyahan ng ''[[An Essay on the Principle of Population]]'' ni [[Thomas Robert Malthus]]. Isinaad ni Darwin na ang paglago ng populasyon ay tutungo sa isang "pakikibaka para sa pag-iral" kung saan ang mga mapapaburang bariasyon ay mananaig habang ang iba ay mapapahamak. Sa bawat henerasyon, maraming mga supling ay nabibigong makapagpatuloy sa edad ng reproduksiyon dahil sa mga limitadong mapagkukunan. Ito ay maaaring magpaliwanag sa dibersidad ng mga hayop at halaman mula sa isang karaniwang ninuno sa pamamagitan ng paggawa ng mga natural na batas na gumagawa ng pareho para sa lahat ng mga uri ng bagay.<ref name="Sober09">{{cite journal |last1 = Sober |first1 = E. |year = 2009 |title = Did Darwin write the origin backwards? |journal = Proceedings of the National Academy of Sciences |volume = 106 |issue = S1 |pages = 10048–10055 |doi = 10.1073/pnas.0901109106 |url = http://www.pnas.org/content/106/suppl.1/10048.full.pdf+html |bibcode = 2009PNAS..10610048S |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2012-11-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20121124020127/http://www.pnas.org/content/106/suppl.1/10048.full.pdf+html |url-status = dead }}</ref><ref>Mayr, Ernst (2001) ''What evolution is''. Weidenfeld & Nicolson, London. p165</ref><ref>{{cite book |author = Bowler, Peter J. |title = Evolution: the history of an idea |url = https://archive.org/details/evolutionhistory0000bowl_n7y8 |publisher = University of California Press |location = Berkeley |year = 2003 |pages = [https://archive.org/details/evolutionhistory0000bowl_n7y8/page/145 145]–146 |isbn = 0-520-23693-9 |oclc = |doi = }} page 147"</ref><ref>{{cite journal |doi = 10.1086/282646 |author = Sokal RR, Crovello TJ |title = The biological species concept: A critical evaluation |journal = The American Naturalist |volume = 104 |issue = 936 |pages = 127–153 |year = 1970 |pmid = |url = http://hymenoptera.tamu.edu/courses/ento601/pdf/Sokal_Crovello_1970.pdf |format = PDF |jstor = 2459191 |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2011-07-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110715111243/http://hymenoptera.tamu.edu/courses/ento601/pdf/Sokal_Crovello_1970.pdf |url-status = dead }}</ref> Pinapaunlad ni Darwin ang kanyang teoriya ng [[natural na seleksiyon]] mula 1838 hanggang sa pinadalhan siya ni [[Alfred Russel Wallace]] ng isang kaparehong teoriya noong 1858. Parehong ipinrisinta nina Darwin at Wallace ang kanilang mga magkahiwalay na papel sa [[Linnean Society of London]].<ref>{{cite journal | last1 = Darwin | first1 = Charles | last2 = Wallace | first2 = Alfred | url = http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F350&viewtype=text&pageseq=1 | title = On the Tendency of Species to form Varieties and on the Perpetuation of Varieties and Species by Natural Means of Selection | journal = Journal of the Proceedings of the Linnean Society of London. Zoology | volume = 3 | issue = 2 | year = 1858 | month = August | pages = 45–62 | accessdate = 13 Mayo 2007 | doi = 10.1111/j.1096-3642.1858.tb02500.x | ref = harv }}</ref> [[Talaksan:Huxley - Mans Place in Nature.jpg|thumb|400px|Si [[Thomas Henry Huxley]] ay gumamit ng mga ilustrasyon upang ipakita na ang mga [[tao]] at [[ape]] ay may parehong pundamental na mga istraktura ng kalansay.<ref>{{harvnb|Bowler|2003|p=208}}</ref>]] Sa huli nang 1859, ang paglilimbag ng [[On the Origin of Species]](''Tungkol sa Pinagmulan ng Espesye'') ay detalyadong nagpaliwanag ng [[natural na seleksiyon]] at sa isang paraan ay tumungo sa isang papataas na malawak na pagtanggap sa [[Darwinismo|ebolusyong Darwinian]]. Inilapat ni [[Thomas Henry Huxley]] ang mga ideya ni Darwin sa mga tao gamit ang [[paleontolohiya]] at [[anatomiyang paghahambing]] upang magbigay ng malakas na ebidensiya na ang mga tao at [[ape]] ay nagsasalo ng isang karaniwang ninuno. Ang ilan ay nabalisa dito dahil ito ay nagpapahiwatig na ang mga tao ay walang espesyal na lugar sa [[uniberso]].<ref>{{cite web |url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/277746/T-H-Huxley |title = Encyclopædia Britannica Online |publisher = Britannica.com |date = |accessdate = 11 Enero 2012 }}</ref> Noong mga 1920 at 1930, ang isang [[modernong ebolusyonaryong sintesis]] ay nag-ugnay ng [[natural na seleksiyon]], teoriya ng [[mutasyon]] at [[pagmamanang Mendelian]] sa isang pinag-isang teoriya na pangkalahatang lumalapat sa anumang sangay ng [[biolohiya]]. Nagawang maipaliwanag ng modernong sintesis ang mga paternong napagmasdan sa buong mga espesye sa mga populasyon sa pamamagitan ng mga [[transisyonal na fossil]] sa [[paleontolohiya]] at kahit sa mga komplikadong mekanismong [[selula]]r sa [[biolohiyang pag-unlad]].<ref name="Gould02" /><ref>{{cite book |last = Bowler |first = Peter J. |authorlink = Peter J. Bowler |year = 1989 |title = The Mendelian Revolution: The Emergence of Hereditarian Concepts in Modern Science and Society |url = https://archive.org/details/mendelianrevolut0000bowl |publisher = Johns Hopkins University Press |location = Baltimore |isbn = 978-0-8018-3888-0 }}</ref> Ang publikasyon ng istraktura ng [[DNA]] nina [[James D. Watson|James Watson]] at [[Francis Crick]] noong 1953 ay nagpakita ng isang basehang pisikal para sa pagmamana.<ref name="Watson53">{{cite journal |last1 = Watson |first1 = J. D. |last2 = Crick |first2 = F. H. C. |title = Molecular structure of nucleic acids: A structure for deoxyribose nucleic acid |journal = Nature |volume = 171 |pages = 737–738 |doi = 10.1038/171737a0 |url = http://profiles.nlm.nih.gov/SC/B/B/Y/W/_/scbbyw.pdf |bibcode = 1953Natur.171..737W |issue = 4356 |pmid = 13054692 |year = 1953 }}</ref> Napabuti rin ng [[biolohiyang molekular]] ang ating pagkaunawa sa relasyon sa pagitan ng [[henotipo]] at [[penotipo]]. Ang mga pagsulong ay nagawa sa sistematikang [[pilohenetika|pilohenetiko]] na nagmamapa ng transisiyon ng mga katangian sa isang maihahambing at masusubok na balangkas sa pamamagitan ng publikasyon at paggamit ng [[punong pilohenetiko|mga punong ebolusyonaryo]].<ref name="Hennig99">{{cite book |last1 = Hennig |first1 = W. |last2 = Lieberman |first2 = B. S. |title = Phylogenetic systematics |page = 280 |publisher = University of Illinois Press |edition = New edition (Mar 1, 1999) |isbn = 0-252-06814-9 |year = 1999 |url = http://books.google.ca/books?id=xsi6QcQPJGkC&printsec=frontcover&dq=phylogenetic+systematics#v=onepage&q&f=false }}</ref><ref name="Wiley11">{{cite book |title = Phylogenetics: Theory and practice of phylogenetic systematics |year = 2011 |edition = 2nd |publisher = Wiley-Blackwell |page = 390 |doi = 10.1002/9781118017883.fmatter }}</ref> Noong 1973, isinulat ng biologong ebolusyonaryo na si [[Theodosius Dobzhansky]] na "nothing in biology makes sense except in the light of evolution"(wala sa biolohiya ang may saysay malibang sa liwanag ng ebolusyon) dahil ito ay nagbigay liwanag sa mga relasyon ng unang tila hindi magkakaugnay na mga katotohanan sa natural na kasaysayan sa isang magkaayon na nagpapaliwanag na katawan ng kaalaman na naglalarawan at humuhula ng maraming mga mapagmamasdang katotohanan tungkol sa buhay sa planetang ito.<ref name="Dobzhansky73">{{cite journal |last1 = Dobzhansky |first1 = T. |year = 1973 |title = Nothing in biology makes sense except in the light of evolution |journal = The American Biology Teacher |volume = 35 |issue = 3 |pages = 125–129 |url = http://img.signaly.cz/upload/1/0/9a462eb6be1ed7828f57a184cde3c0/Dobzhansky.pdf |doi = 10.2307/4444260 |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2018-10-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181004065506/http://img.signaly.cz/upload/1/0/9a462eb6be1ed7828f57a184cde3c0/Dobzhansky.pdf |url-status = dead }}</ref> Simula nito, ang modernong ebolusyonaryong sintesis ay karagdagan pang pinalawig upang ipaliwanag ang mga phenomenang biolohiko sa buo at nagsasamang iskala ng hierarkang biolohiko mula sa mga gene hanggang sa espesye. Ang pagpapalawig na ito ay tinawag na "[[Evolutionary developmental biology|eco-evo-devo]]".<ref name=Kutschera>{{cite journal |author = Kutschera U, Niklas K |title = The modern theory of biological evolution: an expanded synthesis |journal = Naturwissenschaften |volume = 91 |issue = 6 |pages = 255–76 |year = 2004 |pmid = 15241603 |doi = 10.1007/s00114-004-0515-y |ref = harv |bibcode = 2004NW.....91..255K }}</ref><ref name=Kutschera/><ref name="Cracraft04">{{cite book |editor1-last = Cracraft |editor1-first = J. |editor2-last = Bybee |editor2-first = R. W. |title = Evolutionary science and society: Educating a new generation |year = 2004 |place = Chicago, IL |series = Revised Proceedings of the BSCS, AIBS Symposium |url = http://www.bscs.org/curriculumdevelopment/highschool/evolution/pdf.html |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2011-07-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110720001405/http://www.bscs.org/curriculumdevelopment/highschool/evolution/pdf.html |url-status = dead }}</ref><ref name="Avise10">{{cite journal |last1 = Avise |first1 = J. C. |last2 = Ayala |first2 = F. J. |title = In the Light of Evolution IV. The Human Condition (introduction) |year = 2010 |journal = Proceedings of the National Academy of Sciences USA |volume = 107 |issue = S2 |pages = 8897–8901 |url = http://faculty.sites.uci.edu/johncavise/files/2011/03/311-intro-to-ILE-IV.pdf |doi = 10.1073/pnas.100321410 }}</ref> == Pagmamana == [[Talaksan:ADN static.png|thumb|upright|Istruktura ng [[DNA]]]] Ang ebolusyon sa mga organismo ay nangyayari sa pamamagitan ng mga pagbabago sa mga katangiang mamamana. Halimbawa, sa mga tao, ang [[kulay ng mata]] ay isang namamanang katangian at ang isang indibidwal ay makapagmamana ng katangiang kulay kayumangging mata mula sa isa nitong magulang.<ref>{{cite journal |author = Sturm RA, Frudakis TN |title = Eye colour: portals into pigmentation genes and ancestry |url = https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_2004-08_20_8/page/n5 |journal = Trends Genet. |volume = 20 |issue = 8 |pages = 327–32 |year = 2004 |pmid = 15262401 |doi = 10.1016/j.tig.2004.06.010 |ref = harv }}</ref> Ang mga namamanang mga katangian ay kinokontrol ng mga [[gene]] at ang kumpletong hanay ng mga gene sa loob ng isang organismo ay tinatawag na [[genotype]] nito.<ref name=Pearson_2006>{{cite journal |author = Pearson H |title = Genetics: what is a gene? |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-05-25_441_7092/page/398 |journal = Nature |volume = 441 |issue = 7092 |pages = 398–401 |year = 2006 |pmid = 16724031 |doi = 10.1038/441398a |ref = harv |bibcode = 2006Natur.441..398P }}</ref> Ang kumpletong hanay ng mga mapagmamasdang mga katangian na bumubuo ng istruktura at pag-aasal ng isang organismo ay tinatawag na [[phenotype]] nito. Ang mga katangiang ito ay nagmumula mula sa interaksiyon ng genotype nito sa kapaligiran.<ref>{{cite journal |author = Visscher PM, Hill WG, Wray NR |title = Heritability in the genomics era—concepts and misconceptions |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 9 |issue = 4 |pages = 255–66 |year = 2008 |pmid = 18319743 |doi = 10.1038/nrg2322 |ref = harv }}</ref> Dahil dito, maraming mga aspeto ng phenotype ay hindi namamana. Halimbawa, ang balat na [[sun tanning|na-suntan]] ay nagmumula sa interaksiyon sa pagitan ng genotype ng isang tao at sa sikat ng araw at kaya ang mga suntan ay hindi naipapasa sa mga anak ng mga tao. Gayunpaman, ang ilang mga tao ay mas madaling magka-tan dahil sa mga pagkakaiba ng kanilang genotype, halimbawa may mga taong may namamanang katangian na [[albinismo]] na hindi nag-tatan at napakasensitibo sa [[paso ng araw]].<ref>{{cite journal |author = Oetting WS, Brilliant MH, King RA |title = The clinical spectrum of albinism in humans |journal = Molecular medicine today |volume = 2 |issue = 8 |pages = 330–5 |year = 1996 |pmid = 8796918 |doi = 10.1016/1357-4310(96)81798-9 |ref = harv }}</ref> Ang mga mamamanang katangian ay naipapasa mula sa isang henerasyon tungo sa isa pang henerasyon sa pamamagitan ng [[DNA]] na molekulang nagkokodigo ng impormasyong henetiko. Bago naghahati ang isang selula, ang DNA ay kinokopya upang ang bawat nagreresultang mga dalawang selula ay magmamana ng sekwensiyang DNA. Ang mga bahagi ng molekulang DNA na tumutukoy sa unit na pangtungkulin ay tinatawag na mga gene. Ang mga magkakaibang gene ay may iba ibang mga sekwensiya ng mga base. Sa loob ng mga selula, ang mga mahahabang strand ng DNA ay bumubuo ng kondensadong mga istrukturang tinatawag na mga [[kromosoma]]. Ang spesipikong lokasyon ng sekwensiyang DNA sa loob ng isang kromosoma ay kilala bilang [[locus]]. Kung ang sekwensiyang DNA sa isang locus ay iba iba sa pagitan ng mga indibidwal, ang mga iba ibang anyo ng sekwensiyang ito ay tinatawag na mga [[allele]]. Ang mga sekwensiyang DNA ay mababago sa pamamagitan ng mga [[mutasyon]] na lumilikha ng mga bagong allele. Kung isang mutasyon ay nangyayari sa loob ng isang gene, ang bagong allele ay makakaapekto sa katangian na kinokontrol ng gene na nagbabago ng phenotype ng organismo.<ref name=Futuyma>{{cite book |last = Futuyma |first = Douglas J. |authorlink = Douglas J. Futuyma |year = 2005 |title = Evolution |url = https://archive.org/details/evolution0000futu |publisher = Sinauer Associates, Inc |location = Sunderland, Massachusetts |isbn = 0-87893-187-2 }}</ref> Ang karamihan ng mga katangian ay mas masalimuot at kinokontrol ng mga maraming nag-uugnayan mga gene.<ref>{{cite journal |author = Phillips PC |title = Epistasis—the essential role of gene interactions in the structure and evolution of genetic systems |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 9 |issue = 11 |pages = 855–67 |year = 2008 |pmid = 18852697 |doi = 10.1038/nrg2452 |pmc = 2689140 |ref = harv }}</ref><ref name=Lin>{{cite journal |author = Wu R, Lin M |title = Functional mapping&nbsp;– how to map and study the genetic architecture of dynamic complex traits |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 7 |issue = 3 |pages = 229–37 |year = 2006 |pmid = 16485021 |doi = 10.1038/nrg1804 |ref = harv }}</ref> Nakumpirma ng mga kamakailang pag-aaral ang mga mahahalagang mga halimbawa ng mga mamamanang mga pagbabago na hindi maipapaliwanag ng mga pagbabago sa sekwensiya ng mga nucleotide sa DNA. Ang mga ito ay tinatawag na mga sistemang pagmamanang epihenetiko.<ref name="Jablonk09">{{cite journal |last1 = Jablonka |first1 = E. |last2 = Raz |first2 = G. |title = Transgenerational epigenetic inheritance: Prevalence, mechanisms and implications for the study of heredity and evolution |journal = The Quarterly Review of Biology |volume = 84 |issue = 2 |pages = 131–176 |year = 2009 |url = http://compgen.unc.edu/wiki/images/d/df/JablonkaQtrRevBio2009.pdf |pmid = 19606595 |doi = 10.1086/598822 |access-date = 2013-06-16 |archive-date = 2011-07-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110715111243/http://compgen.unc.edu/wiki/images/d/df/JablonkaQtrRevBio2009.pdf |url-status = dead }}</ref> == Bariasyon == [[Talaksan:Portulaca grandiflora mutant1.jpg|thumb|right|Ang isang [[mutasyon]] ay nagsanhi sa [[moss rose]] na ito na lumikha ng mga bulaklak na may magkaibang mga kulay.]] Ang lahat ng nabubuhay na organismo ay nagpapakita ng bariasyon o pagkakaiba sa loob ng isang populasyon at sa pagitan ng mga populasyon. Ang bariasyong henetiko ay mahalaga dahil nagbibigay ito ng materyal na henetiko para sa [[natural na seleksiyon]]. Ang pagkakaibang henetiko ay matutukoy sa iba't ibang mga lebel. Posibleng matukoy ang pagkakaibang henetiko mula sa mga pagmamasid ng mga pagkakaiba sa [[phenotype]] gayundin sa pagsisiyasat ng mga pagkakaiba sa lebel ng mga ensaym at gayundin sa pagkakaiba sa pagkakaayos ng mga base ng mga nucleotide sa mga [[gene]]. Inilalarawan ng [[modern evolutionary synthesis]] ang ebolusyon bilang ang pagbabago sa paglipas ng panahon ng bariasyong henetikong ito. Ang prekwensiya ng isang partikular na [[allele]] ay magiging higit kumulang na nananaig nang relatibo sa ibang mga anyo ng gene na ito. Ang bariasyon ay naglalaho kapag ang isang allele ay umaabot sa punto ng [[fixation (population genetics)|fixation]]&nbsp;— kapag ito ay naglalaho mula sa populasyon o pumapalit nang buo sa allele ng ninuno nito.<ref name=Amos>{{cite journal |author = Harwood AJ |title = Factors affecting levels of genetic diversity in natural populations |journal = Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci. |volume = 353 |issue = 1366 |pages = 177–86 |year = 1998 |pmid = 9533122 |pmc = 1692205 |doi = 10.1098/rstb.1998.0200 |last2 = Harwood |first2 = J |ref = harv }}</ref> Ang [[natural na seleksiyon]] ay nagsasanhi lamang ng ebolusyon kapag may sapat na bariasyon o pagkakaibang henetiko sa isang populasyon. Ang ''[[prinsipyong Hardy-Weinberg]]'' ay nagbibigay ng solusyon sa kung paanong ang bariasyon ay napapanatili sa isang populasyon sa [[pagmamanang Mendelian]]. Ang mga prekwensiya ng mga [[allele]] ay nananatiling hindi nagbabago sa kawalan ng natural na seleksiyon, mutasyon, migrasyon at genetic drift.<ref name="Ewens W.J. 2004">{{cite book |author = Ewens W.J. |year = 2004 |title = Mathematical Population Genetics (2nd Edition) |url = https://archive.org/details/mathematicalpopu0000ewen_u3t1 |publisher = Springer-Verlag, New York |isbn = 0-387-20191-2 }}</ref> Ang mga pagkakaibang henetiko sa loob ng populasyon ay sanhi ng mga sumusunod: ang [[mutasyon]] na mga pagbabago sa [[DNA]], ang pagdaloy ng gene na anumang pagkilos ng mga gene mula sa isang populasyon sa isa pang populasyon at ang [[reproduksiyong seksuwal]] na makakalikha ng bagong kombinasyon ng gene mula sa mga magulang sa isang populasyon. === Mutasyon === [[Talaksan:Gene-duplication.png|thumb|right|[[Duplikasyon ng gene]]]] Ang mga henetikong bariasyon ay napapadami sa pamamagitan ng [[mutasyon]]. Ang mga mutasyon ang mga pagbabago sa sekwensiya ng DNA ng [[genome]] ng isang selula. Kapag nangyari ang mga mutasyon, ito ay maaaring walang epekto, magbago ng produkto ng gene o magpigil sa gene na gumana. Ang karamihan sa mga pagbabago sa [[DNA]] ay nagdudulot ng panganib ngunit ang ilan sa mga ito ay neutral o isang kapakinabangan sa isang organismo. Ang mutasyon ay maaaring mangyari sanhi ng mga pagkakamali kung ang [[meiosis]] ay lumilikha ng mga [[selulang gamete]]([[ovum|itlog]] at [[sperm]]) gayundin ng [[radiasyon]] o ng ilang mga kemikal ngunit ang mga mutasyon ay minsan nangyayari ng random. Ang ilang pangunahing uri ng mga mutasyon sa DNA ay: [[Pagbura (henetika)|Henetikong pagbura]] kung saan ang isa o maraming mga base ng [[DNA]] ay nabura, [[Pagpasok (henetika)|Henetikong pagpasok]] kung saan ang isa o maraming mga base ng DNA ay nadagdag, [[Paghalili (henetika)|Henetikong paghalili]] kung saan ang isa o maraming mga base ng DNA ay humalili(substituted) para sa ibang mga base sa sekwensiya, [[Duplikasyon ng gene]] kung saan ang buong [[gene]] ay kinopya. Ang duplikasyon ay may malaking papel na ginampanan sa ebolusyon. Ito ay nagpapakilala ng karagdagang mga kopya ng [[gene]] sa isang [[genome]]. Ang karagdagang(extra) mga kopya ng gene ang pangunahing pinagmumulan ng hilaw na bagay(raw material) para ang mga bagong gene ay mag-ebolb. Ito ay mahalaga dahil ang karamihan sa mga bagong gene ay nag-ebolb sa loob ng mga pamilya ng gene mula sa naunang umiiral na mga gene na may pinagsaluhang mga ninuno. Halimbawa, ang [[mata]] ng isang tao ay gumagamit ng apat na [[gene]] upang lumikha ng mga estruktura na nakakadama ng liwanag. Ang tatlo ay para sa pagtingin ng kulay(color vision) at ang isa ay para sa paningin na pang-gabi(night vision). Ang lahat ng apat na gene na ito ay nagmula sa isang sinaunang gene. Ang mga bagong gene ay maaaring malikha mula sa isang ancestral o sinaunang gene kapag ang duplikadong kopya ay nag-mutate at nagkamit ng panibagong silbi o tungkulin. Ang prosesong ito ay mas madali pag ang gene ay na-duplicate dahil ito ay nagdadagdag ng pagdami nito sa sistema. Ang isang gene sa pares ay maaaring magkamit ng panibagong silbi o tungkulin samantalang ang ibang mga kopya ay patuloy na nagsasagawa ng orihinal nitong tungkulin. Kahit ang ibang mga uri ng mutasyon ay maaaring kabuuang makalikha ng panibagong mga gene mula sa mga nakaraang noncoding na DNA. Ang henerasyon ng mga bagong gene ay maaari ring sumangkot sa mga maliit na bahagi ng ilang mga gene na dinuduplicate at sa mga pragmentong ito ay naghahalong muli upang bumuo ng mga bagong kombinasyon na may mga bagong mga tungkulin. Kung ang mga gene ay nabuo mula sa paghahalo ng mga naunang umiiral na mga bahagi, ang domains ay umaasal bilang mga module na may simpleng independyenteng tungkulin na maaaring pagsaluhin upang lumikha ng mga bagong kombinasyon na may bago at komplikadong mga tungkulin. Bilang karagdagan sa pagiging pangunahing pinagmulan ng bariasyon, ang mutasyon ay maaari ring magsilbing mekanismo ng kasunlaran kung may mga iba't ibang [[probabilidad]] sa molecular level para ang iba't ibang mga mutasyon ay mangyari. Ang prosesong ito ay tinatawag na "pagkiling na mutasyon". Halimbawa, kung ang dalawang [[genotype]] na ang isa sa mga ito ay may [[nukleyotida]] na G at ang isa ay may nucleotide na A sa parehong posisyon at may parehong fitness(kaangkupan) ngunit ang mutasyon mulsa sa G patungo sa A ay kadalasang nangyayari kesa sa mutasyon mula sa A patungo sa G, ang mga genotype na may A ay magagawing mag-ebolb. Ang iba't ibang insertion laban sa deletion na mga mutation bias sa iba't ibang [[taksa]] ay maaring magdulot ng kasunlaran ng iba't ibang mga sukat ng genome. Ang developmental o mutational biases ay napagmasdan din sa [[ebolusyong morpolohikal]]. Halimbawa, ayon sa phenotype-first teoriya ng kasunlaran, ang mga mutasyon ay kalaunang magdudulot ng henetikong asimilasyon o pagsasama ng mga katangian(trait) na sa nakaraan ay hinimok ng kapaligiran. Ang mga epekto ng mutation bias ay ipinapatong sa ibang mga proseso. Kung ang seleksiyon ay papabor sa isa sa dalawang mga mutasyon ngunit walang karagdagang benepisyo sa pagkakaroon ng dalawang mutasyong ito, ang mutasyon nangyayari ng madalas ang siyang malamang na matatakda(fixed) sa isang populasyon. Ang mga mutasyon na nagdudulot ng paglaho ng silbi o tungkulin ng isang gene ay mas karaniwang kesa sa mga mutasyong bumubuo ng bago at buong may silbing gene. Ang karamihan sa mga mutasyon ng paglaho ng tungkulin ay umaapekto sa kasunlaran. Halimbawa, ang mga pigment(kulay) ay hindi na magagamit ng mga hayop na nakatira sa mga kweba at karaniwang naglalaho. Ang uring ito ng paglaho ng tungkulin ay nangyayari dahil sa mutation bias at/o ang tungkulin ay magastos. Ang pagkawala ng kakayang sporulation(proseso ng paglikha ng spore) sa isang [[bacteria]] sa isang kasunlaran sa laboratoryo ay lumilitaw na sanhi ng mutation bias kesa sa natural selection laban sa gastos ng pagpapanatili ng kakayahang ito. Kung walang seleksiyon para sa paglaho ng tungkulin, ang bilis kung saan ang paglaho ay nag-eebolb ay mas lalong dumidepende sa rate(bilis) ng mutasyon kesa sa epektibong sukat ng populasyon na nagpapakitang ito ay mas itinutulak ng mutation bias kesa sa genetic drift. === Reproduksiyong seksuwal at rekombinasyon === Sa mga organismong [[aseksuwal]], ang lahat ng mga gene ay namamana lamang sa isang magulang dahil hindi ito makapaghahalo ng mga gene ng ibang mga organismo tuwing [[reproduksiyong aseksuwal]]. Taliwas dito, ang supling ng mga organismo sa [[reproduksiyong seksuwal]] ay naglalaman ng mga paghahalo ng mga [[kromosoma]] ng kanilang mga magulang. Sa isang nauugnay na prosesong tinatawag na homologosong rekombinasyon, ang mga organismong seksuwal ay nagpapalit ng DNA sa pagitan ng dalawang magkatugmang mga kromosoma. Ang rekombinasyon ay hindi nagbabago ng mga prekwensiya ng allele ngunit sa halip ay nagbabago kung aling mga allele ang nauugnay sa bawat isa na lumilikha ng supling na may mga bagong paghahalo ng mga allele. === Daloy ng gene === Ang daloy ng [[gene]] ang pagpapalitan ng mga gene sa pagitan ng mga populasyon gayundin pagitan ng mga espesye. Ang presensiya o kawalan ng daloy ng gene ay pundamental na nagpapabago ng kurso ng kasunralan. Dahil sa kompleksidad ng mga organismo, anumang dalawang kumpletong magkahiwalay na populasyon ay kalaunang mag-eebolb ng mga inkompatibilidad na henetiko sa pamamagitan ng mga neutral na proseso gaya ng sa modelong Bateson-Dobzhansky-Muller kahit pa ang parehong mga populasyon ay mananatiling magkatulad sa kanilang pag-aangkop sa kapaligiran. Kung ang pagkakaibang henetiko sa pagitan ng mga populasyon ay nabuo, ang daloy ng gene sa pagitan ng mga populasyon ay maaaring magpakilala ng mga katangian o allele na hindi mapapakinabangan sa lokal na populasyon at ito ay maaaring magdulot sa organismo sa loob ng mga populasyong ito na mag ebolb ng mga mekanismo na pipigil sa pagtatalik ng mga magkakalayo sa henetikong mga organismo(o mga organismong malayo ang pagkakatulad ng gene) na kalaunan ay magreresulta sa paglitaw ng mga bagong [[species]]. Ang paglipat ng gene sa pagitan ng mga species ay kinabibilangan ng mga pagbuo ng mga organismong [[hybrid]] at [[horizontal gene transfer]]. Ang [[Horizontal gene transfer]] ang paglilipat ng materyal na henetiko mula sa isa organismo tungo sa isa pa na hindi nito supling. Ito ay karaniwan sa mga [[bakterya]].<ref>{{cite journal |author = Boucher Y, Douady CJ, Papke RT, Walsh DA, Boudreau ME, Nesbo CL, Case RJ, Doolittle WF |title = Lateral gene transfer and the origins of prokaryotic groups |doi = 10.1146/annurev.genet.37.050503.084247 |journal = Annu Rev Genet |volume = 37 |issue = 1 |pages = 283–328 |year = 2003 |pmid = 14616063 |ref = harv }}</ref> Sa [[medisina]], ito ay nag-aambag sa pagkalat ng [[hindi pagtalab ng antibiyotiko]] o resistansiya gaya nang kapag ang bakterya ay nagkakamit ng resistansiyang mga gene na mabilis nitong maililipat sa ibang species.<ref name=GeneticEvolution>{{cite journal |author = Walsh T |title = Combinatorial genetic evolution of multiresistance |journal = Curr. Opin. Microbiol. |volume = 9 |issue = 5 |pages = 476–82 |year = 2006 |pmid = 16942901 |doi = 10.1016/j.mib.2006.08.009 |ref = harv }}</ref> Ang Horizontal gene transfer mula sa bakterya tungo sa mga [[eukaryote]] gaya yeast ''[[Saccharomyces cerevisiae]]'' at adzuki bean beetle ''Callosobruchus chinensis'' ay nangyari.<ref>{{cite journal |author = Kondo N, Nikoh N, Ijichi N, Shimada M, Fukatsu T |title = Genome fragment of Wolbachia endosymbiont transferred to X chromosome of host insect |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 99 |issue = 22 |pages = 14280–5 |year = 2002 |pmid = 12386340 |doi = 10.1073/pnas.222228199 |pmc = 137875 |ref = harv |bibcode = 2002PNAS...9914280K }}</ref><ref>{{cite journal |author = Sprague G |title = Genetic exchange between kingdoms |journal = Curr. Opin. Genet. Dev. |volume = 1 |issue = 4 |pages = 530–3 |year = 1991 |pmid = 1822285 |doi = 10.1016/S0959-437X(05)80203-5 |ref = harv }}</ref> Ang isang mas malaking iskalang paglipat ng mga gene ang mga eukaryotikong [[Bdelloidea|bdelloid rotifers]] na nakatanggap ng isang saklaw ng mga gene mula sa bakterya, fungi at mga halaman.<ref>{{cite journal |author = Gladyshev EA, Meselson M, Arkhipova IR |title = Massive horizontal gene transfer in bdelloid rotifers |journal = Science |volume = 320 |issue = 5880 |pages = 1210–3 |year = 2008 |pmid = 18511688 |doi = 10.1126/science.1156407 |ref = harv |bibcode = 2008Sci...320.1210G }}</ref> Ang mga [[Virus]] ay nagdadala rin ng DNA sa pagitan ng mga organismo na pumapayag sa paglilipat ng mga gene sa ibayong mga [[dominyo]].<ref>{{cite journal |author = Baldo A, McClure M |title = Evolution and horizontal transfer of dUTPase-encoding genes in viruses and their hosts |journal = J. Virol. |volume = 73 |issue = 9 |pages = 7710–21 |date = 1 Setyembre 1999 |pmid = 10438861 |pmc = 104298 |ref = harv }}</ref> Ang mga malaking iskalang paglipat ng gene ay nangyari rin sa pagitan ng mga ninuno ng mga selulang eukaryotiko at bakterya noong pagkakamit ng mga [[chloroplast]] at mga [[Mitochondrion|mitochondria]]. Posibleng ang mga mismong eukaryote ay nagmula mula sa mga horizontal gene transfer sa pagitan ng bakterya at [[archaea]].<ref>{{cite journal |author = River, M. C. and Lake, J. A. |title = The ring of life provides evidence for a genome fusion origin of eukaryotes |journal = Nature |volume = 431 |issue = 9 |pages = 152–5 |year = 2004 |pmid = 15356622 |doi = 10.1038/nature02848 |ref = harv |bibcode = 2004Natur.431..152R }}</ref> == Mga mekanismo ng ebolusyon == === Natural na seleksiyon === [[Talaksan:Lichte en zwarte versie berkenspanner.jpg|thumb|Ang Morpha ''typica'' at morpha ''carbonaria'' na mga [[Morph (zoology)|morph]] ng [[peppered moth]] na nakahimlay sa parehong puno. Ang ''typica'' na may kulay maliwanag(sa ilalim ng sugat ng bark) ay mahirap makita sa punong ito kesa sa ''carbonaria''(kulay madilim) at kaya ay nakakapagtago sa predator nito gaya ng mga [[Great Tit]]. Ito ay gumagawa sa mga ''typica'' na patuloy na mabuhay at makapagparami ng mga supling na kulay maliwanag.]] Ang [[natural na seleksiyon]] ang proseso kung saan ang organismong may kanais nais na katangian ay mas malamang na dumami. Sa paggawa nito, ipinapasa ng mga ito ang mga katangiang ito sa susunod na henerasyon. Sa paglipas ng panahon, ito ay gumagawa sa mga organismo na umangkop sa kapaligiran nito. Ang dahilan nito ay ang dami ng [[gene]] para sa mga kanais nais na katangian ay dumadami sa populasyon. Ito ay kadalasang tinatawag na mekanismong "ebidente sa sarili" dahil ito ay kinakailangang sumunod sa tatlong mga simpleng katotohanan: # Ang mamamanang bariasyon ay umiiral sa loob ng mga populasyon ng mga organismo # Ang mga organismo ay lumilikha ng mas maraming mga supling kesa sa makapagpapatuloy # Ang mga supling na ito ay nag-iiba sa kakayahan ng mga ito na makapagpatuloy at makagparami. Ang sentral na konsepto ng natural na seleksiyon ang [[pagiging akma]] ng organismo.<ref name=Orr>{{cite journal |author = Orr HA |title = Fitness and its role in evolutionary genetics |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 10 |issue = 8 |pages = 531–9 |year = 2009 |pmid = 19546856 |doi = 10.1038/nrg2603 |pmc = 2753274 |ref = harv }}</ref> Ang pagiging akma ay nasusukat ng kakayahan ng organismo na makapagpatuloy at makapagparami na tumutukoy sa sukat ng kontribusyong henetiko nito sa susunod na henerasyon.<ref name=Orr/> Gayunpaman, ang pagiging akma ay hindi katumbas ng kabuuang bilang ng supling nito. Bagkus, ang pagiging akma ay tinutukoy ng proporsiyon ng mga kalaunang henerasyon na nagdadala ng mga [[gene]] ng organismo.<ref name=Haldane>{{cite journal |author = Haldane J |title = The theory of natural selection today |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1959-03-14_183_4663/page/710 |journal = Nature |volume = 183 |issue = 4663 |pages = 710–3 |year = 1959 |pmid = 13644170 |doi = 10.1038/183710a0 |ref = harv |bibcode = 1959Natur.183..710H }}</ref> Halimbawa, kung ang organismo ay mahusay na makapagpapatuloy ngunit ang supling nito ay labis na maliit at mahina upang makapagpatuloy, ang organismong ito ay makagagawa ng kaunting kontribusyon sa mga hinaharap na henerasyon ay mayroong isang mababang pagiging akma.<ref name=Orr/> Kung ang allele ay nagpapataas ng pagiging akma nang higit sa ibang mga allele ng gene na ito, sa bawat henerasyon, ang allele na ito ay magiging mas karaniwan sa loob ng populasyon. Ang mga katangiang ito ay sinasabing "pinili para". Kapag ang mas mababang pagiging hindi akma ay sinanhi ng pagkakaroon ng kaunting mapapakinabangan o nakapipinsala na nagreresulta sa allele na ito na maging bihira, ito ay sinasabing "pinili laban".<ref name="Lande">{{cite journal |author = Lande R, Arnold SJ |year = 1983 |title = The measurement of selection on correlated characters |url = https://archive.org/details/sim_evolution_1983-11_37_6/page/1210 |journal = Evolution |volume = 37 |pages = 1210–26 |doi = 10.2307/2408842 |issue = 6 |ref = harv |jstor = 2408842 }}</ref> Ang pagiging akma ng isang allele ay hindi isang nakatakdang katangian. Kapag ang kapaligiran ay nagbabago, ang mga nakaraang neutral o nakapipinsalang mga katangian ay maaaring maging mapapakinabangan at ang nakaraang mga mapapakinabangang mga katangian ay maaaring maging mapanganib.<ref name="Futuyma" /> Gayunpaman, kahit pa ang direksiyon ng pagpili ay bumaliktad sa paraang ito, ang mga katangiang nawala sa nakaraan ay maaaring hindi na muling mag-ebolb sa isang katulad na anyo([[batas ni Dollo]]).<ref>{{cite journal |doi = 10.1111/j.1558-5646.2008.00505.x |pmid = 18764918 |volume = 62 |issue = 11 |pages = 2727–2741 |last = Goldberg |first = Emma E |title = On phylogenetic tests of irreversible evolution |url = https://archive.org/details/sim_evolution_2008-11_62_11/page/n15 |journal = Evolution |year = 2008 |last2 = Igić |first2 = B |ref = harv }}</ref><ref>{{cite journal |doi = 10.1016/j.tree.2008.06.013 |pmid = 18814933 |volume = 23 |issue = 11 |pages = 602–609 |last = Collin |first = Rachel |title = Reversing opinions on Dollo's Law |journal = Trends in Ecology & Evolution |year = 2008 |last2 = Miglietta |first2 = MP |ref = harv }}</ref> [[File:Selection Types Chart.png|thumb|left|Isang chart na nagpapakita ng tatlong mga uri ng seleksiyon o pagpili. 1. [[Disruptibong seleksiyon]] 2. [[Nagpapatatag na seleksiyon]] 3. [[Direksiyonal na seleksiyon]]]] Ang natural na seleksiyon sa loob ng isang populasyon para sa isang katangian na maaring iba iba sa ibayo ng isang saklaw ng mga halaga gaya ng taas ay mauuri sa tatlong mga magkakaibang uri. Ang una ang [[direksiyonal na seleksiyon]] na isang paglipat sa halagang aberahe ng isang katangian sa paglipas ng panahon, halimbawa, ang mga organismo na unti unting nagiging mas matangkad.<ref>{{cite journal |author = Hoekstra H, Hoekstra J, Berrigan D, Vignieri S, Hoang A, Hill C, Beerli P, Kingsolver J |title = Strength and tempo of directional selection in the wild |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 98 |issue = 16 |pages = 9157–60 |year = 2001 |pmid = 11470913 |pmc = 55389 |doi = 10.1073/pnas.161281098 |ref = harv |bibcode = 2001PNAS...98.9157H }}</ref> Ang ikalawa, ang [[disruptibong seleksiyon]] na pagpili ng mga sukdulang katangiang halaga at kadalasang nagreresulta sa [[distribusyong bimodal|dalawang magkaibang mga halaga]] na maging mas karaniwan na may pagili laban sa halagang aberahe. Ito ay kapag ang mga organismong maliit o matangkad ay may kapakinabangan ngunit hindi ang mga may taas na midyum. Ang huli ang [[nagpapatatag na seleksiyon]] na may pagpili laban sa mga sukdulang halagang katangian sa parehong mga dulo na nagsasanhi ng pagbabawas ng isang [[variance]] sa palibot ng halagang aberahe at kaunting pagkakaiba.<ref name=Hurst>{{cite journal |author = Hurst LD |title = Fundamental concepts in genetics: genetics and the understanding of selection |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 10 |issue = 2 |pages = 83–93 |year = 2009 |pmid = 19119264 |doi = 10.1038/nrg2506 |ref = harv }}</ref> <ref>{{cite journal |author = Felsenstein |title = Excursions along the Interface between Disruptive and Stabilizing Selection |journal = Genetics |volume = 93 |issue = 3 |pages = 773–95 |date = 1 Nobyembre 1979 |pmid = 17248980 |pmc = 1214112 |ref = harv }}</ref> Ito ay halimbawang magsasanhi sa mga organismo na unti unting maging lahat na may parehong taas. Ang isang espesyal na kaso ng natural na seleksiyon ang [[seksuwal na seleksiyon]] na pagpili para sa anumang katangiang nagpapataas ng tagumpay sa pakikipagtalik sa pamamagitan ng pagpapataas ng pagiging kaakit-akit ng isang organismo sa mga potensiyal na mga makakatalik nito.<ref>{{cite journal |author = Andersson M, Simmons L |title = Sexual selection and mate choice |journal = Trends Ecol. Evol. (Amst.) |volume = 21 |issue = 6 |pages = 296–302 |year = 2006 |pmid = 16769428 |doi = 10.1016/j.tree.2006.03.015 |ref = harv }}</ref> Ang mga katangiang nagebolb sa pamamagitan ng seksuwal na seleksiyon ay partikular na prominente sa mga lalake sa ilang mga species ng hayop sa kabila ng mga katangiang gaya ng mga mahirap na mga antler, mga pagtawag ng pagtatalik o mga maningning na mga kulay na nakakaakit ng mga maninila na nagpapaliit ng pagpapatuloy ng mga indbidwal na lalake.<ref>{{cite journal |author = Kokko H, Brooks R, McNamara J, Houston A |title = The sexual selection continuum |pmc = 1691039 |journal = Proc. Biol. Sci. |volume = 269 |issue = 1498 |pages = 1331–40 |year = 2002 |pmid = 12079655 |doi = 10.1098/rspb.2002.2020 |ref = harv }}</ref> Ang hindi kapakinabangang ito sa pagpapatuloy ay nababalanse ng mga tagumpay sa pagpaparami ng mga lalake na nagpapakita ng [[prinsipyong kapansanan|mahirap na dayain]] na mga napapiling seksuwal na katangian.<ref>{{cite journal |author = Hunt J, Brooks R, Jennions M, Smith M, Bentsen C, Bussière L |title = High-quality male field crickets invest heavily in sexual display but die young |journal = Nature |volume = 432 |issue = 7020 |pages = 1024–7 |year = 2004 |pmid = 15616562 |doi = 10.1038/nature03084 |ref = harv |bibcode = 2004Natur.432.1024H }}</ref> Ang henetikong bariasyon sa loob ng isang populasyon ng mga organismo ay maaaring magdulot sa ilang mga indibidwal na makapagpatuloy o mas matagumpay na makapagparami kesa sa iba. Ang natural seleksiyon ay kumikilos sa mga [[phenotype]] o mga mapagmamasdang mga katangian ng isang organismo ngunit ang henetiko o namamanang basehan ng anumang phenotype na nagbibigay ng kalamangang reproduktibo ay mas magiging karaniwan sa isang populasyon. Sa paglipas ng panahon, ang prosesong ito ay magreresulta ng pagiging angkop sa kapaligiran na gumagawa sa mga populasyong ito na espesyal para sa mga partikular na kapaligirang ekolohikal at kalaunan ay maaaring magresulta ng paglitaw ng mga bagong espesye. Sa ibang salita, ang natural na seleksiyon ay isang mahalagang proseso(ngunit hindi lamang ang proseso) kung saan ang ebolusyon ay nangyayari sa loob ng isang populasyon ng mga organismo. Bilang kabaligtaran, ang [[artipisyal na seleksiyon]] ang prosesong isinasagawa ng tao upang ipagpatuloy ang mga kanais nais na katangian ng isang organismo samantalang ang [[natural na seleksiyon]] ay isinasagawa ng kalikasan sa paglipas ng mahabang panahon. Ang natural na seleksiyon ay maaaring umasal sa iba't ibang mga lebel ng organisasyon gaya ng mga [[gene]], [[selula]], mga indibidwal na organismo at espesye.<ref name="Okasha07">{{cite book |last1 = Okasha |first1 = S. |year = 2007 |title = Evolution and the Levels of Selection |url = https://archive.org/details/evolutionlevelso0000okas |publisher = Oxford University Press |isbn = 0-19-926797-9 }}</ref><ref name=Gould>{{cite journal |author = Gould SJ |title = Gulliver's further travels: the necessity and difficulty of a hierarchical theory of selection |journal = Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci. |volume = 353 |issue = 1366 |pages = 307–14 |year = 1998 |pmid = 9533127 |pmc = 1692213 |doi = 10.1098/rstb.1998.0211 |ref = harv }}</ref><ref name=Mayr1997>{{cite journal |author = Mayr E |title = The objects of selection |doi = 10.1073/pnas.94.6.2091 |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 94 |issue = 6 |pages = 2091–4 |year = 1997 |pmid = 9122151 |pmc = 33654 |ref = harv |bibcode = 1997PNAS...94.2091M }}</ref> Ang seleksiyon ay maaaring umasal sa maraming mga lebel ng sabay sabay.<ref>{{cite journal |author = Maynard Smith J |title = The units of selection |journal = Novartis Found. Symp. |volume = 213 |pages = 203–11; discussion 211–7 |year = 1998 |pmid = 9653725 |ref = harv }}</ref> Ang isang halimbawa ng seleksiyon na nangyayari sa ilalim ng lebel ng indibidwal ang mga gene na tinatawag na mga [[transposon]] na maaaring mag-replika at kumalat sa buong [[genome]].<ref>{{cite journal |author = Hickey DA |title = Evolutionary dynamics of transposable elements in prokaryotes and eukaryotes |journal = Genetica |volume = 86 |issue = 1–3 |pages = 269–74 |year = 1992 |pmid = 1334911 |doi = 10.1007/BF00133725 |ref = harv }}</ref> === Genetic drift === Ang [[genetic drift]] ang pagbabago sa prekwensiya ng anyo ng isang [[gene]] ([[allele]]) sa isang populasyon na sanhi ng random(nangyayari na lamang) na mga pagsasampol. Ang mga allele sa supling ang mga sampol ng mga magulang at ang tsansa o kapalaran ay may papel sa pagtukoy kung ang isang inidibidwal ay makakapagpatuloy o makakagpaparami. Ang prekwensiya ng allele ng populasyon ang praksiyon ng mga kopya ng gene na nagsasalo ng partikular na anyo. Ang genetic drift ay maaaring magsanhi ng kumpletong paglaho ng mga variant ng gene at sa gayon ay magbabawas ng bariasyong henetiko. Halimbawa, sa isang henerasyon, ang dalawang kayumangging [[beetle]] ay nagkataong nagkaroon ng apat na supling na nabuhay upang magparami. Ang ilang mga berdeng beetle ay namatay nang ang mga ito ay maapakan ng isang tao at hindi nagkaroon ng supling. Ang susunod na henerasyon ay mag-aangkin ng mas marami ng kayumangging beetle kesa sa nakaraang henerasyon ngunit ito ay nangyari dahil sa kapalaran. Ang mga pagbabagong ito sa bawat henerasyon ay tinatawag na genetic drift. Kung ang mga selektibong pwersa ay hindi umiiral o mahina, ang prekwensiya ng allele ay tumatakbo ng pataas o pababa ng random. Ang paglipat na ito ay humihinto kung ang isang allele ay kalauang naging pirme na maaaring resulta ng paglaho sa populasyon o kabuuang pagpapalit ng mga ibang allele. Sa gayon, ang henetikong pagtakbo ay maaaring magtanggal ng ilang mga allele mula sa populasyon sanhi ng kapalaran lamang. Kahit sa kawalan ng mga selektibong pwersa, ang henetikong pagtakbo ay maaaring magsanhi ng dalawang magkahiwalay na mga populasyon na nagmula sa parehong strakturang henetiko upang tumakbo ng magkahiwalay sa dalawang magkaibang populasyon na may magkaibang hanay ng mga allele. === Henetikong pagsakay === Ang rekombinasyon ng gene ay pumapayag sa mga allele sa parehong hibla ng [[DNA]] na humiwalay. Gayunpaman, ang bilis ng rekombinasyon ay mababa o mga dalawang pangyayari kada [[kromosoma]] sa bawat henerasyon. Ang nagiging resulta ay ang mga gene na magkalapit sa kromosoma ay maaaring hindi palaging malilipat ng magkalayo sa bawat isa at ang mga gene na magkakalapit ay maaring mamana ng sabay na isang penomenon na tinatawag na linkage. Ang pagtungong ito ay masusukat sa pamamagitan ng paghahanap kung gaanon ang dalawang allele ay sabay na nangyayari kumpara sa mga ekspektasyon na tinatawag na linkage disequilibrium nito. Ito ay maaaring mahalaga kung ang isang allele sa isang partikular na haplotype ay malakas na mapakikinabangan. Ang natural na seleksiyon ay maaaring magpatakbo ng pinipiling paglilinis na magsasanhi rin sa ibang mga allele sa haplotype na maging mas karaniwan sa populasyon. Ang epektong ito tinatawag na genetic hitchhiking o genetic draft. Ang genetic draft na sanhi ng katotohanang ang ilang mga neutral na gene ay magkakaugnay na henetiko sa iba na nasa ilalim ng pagpipili ay maaaring sa isang bahagi mabihag ng angkop na epektibong sukat ng populasyon. == Mga kinalalabasan == Ang ebolusyon ay nakakaimpluwensiya sa bawat aspeto ng anyo at pag-aasal ng mga organismo. Ang pinakakilala ang spesipikong [[pag-aangkop]] na pang-pag-aasal at mga pisikal na na resulta ng [[natural na seleksiyon]]. Ang mga pag-aangkop na ito ay nagpapataas ng pagiging angkop sa pamamagitan ng pagtulong ng mga gawain gaya ng paghahanap ng pagkain, pag-iwas sa mga maninila o sa pag-akit ng mga makakatalik. Ang mga organismo ay maaari ring tumugon sa seleksiyon sa pamamagitan ng [[pakikipagtulungan (ebolusyon)|pakikipagtulungan]] sa bawat isa na karaniwan ay sa pamamagitan ng pagtulong sa mga kamag-anak nito o sa pakikilahok sa parehong mapakikinabangang [[symbiosis]]. Sa mas matagal, ang ebolusyon ay lumilikha ng bagong espesye sa pamamagitan ng paghahati ng mga populasyon ng ninuno ng organismo sa mga bagong pangkat na hindi maaari o hindi makakapagtalik. Ang mga kinalalabasan ng ebolusyong ito ay minsang hinahati sa [[makroebolusyon]] na ebolusyong nangyayari sa o sa itaas ng lebel ng species gaya ng [[ekstinksiyon]] at [[espesiasyon]] at ang [[mikroebolusyon]] na tumutukoy sa mas maliliit na mga pagbabagong ebolusyon sa loob ng isang species o populasyon.<ref name=ScottEC>{{cite journal |author = Scott EC, Matzke NJ |title = Biological design in science classrooms |volume = 104 |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |issue = suppl_1 |pages = 8669–76 |year = 2007 |pmid = 17494747 |pmc = 1876445 |doi = 10.1073/pnas.0701505104 |ref = harv |bibcode = 2007PNAS..104.8669S }}</ref> Sa pangkalahatan, ang makroebolusyon ay itinuturing na kinalalabasan ng mahahabang panahon ng mikroebolusyon.<ref>{{cite journal |author = Hendry AP, Kinnison MT |title = An introduction to microevolution: rate, pattern, process |journal = Genetica |volume = 112–113 |pages = 1–8 |year = 2001 |pmid = 11838760 |doi = 10.1023/A:1013368628607 |ref = harv }}</ref> Kaya ang distinksiyon sa pagitan ng mikroebolusyon at makroebolusyon ay isang pundamental. Ang pagkakaiba ay simpleng ang panahong nasasangkot.<ref>{{cite journal |author = Leroi AM |title = The scale independence of evolution |journal = Evol. Dev. |volume = 2 |issue = 2 |pages = 67–77 |year = 2000 |pmid = 11258392 |doi = 10.1046/j.1525-142x.2000.00044.x |ref = harv }}</ref> Gayunpaman, sa makroebolusyon, ang mga katangian ng buong espesye ay maaaring mahalaga. Halimbawa, ang isang malaking halaga ng bariasyon sa mga indibidwal ay pumapayag sa espesye na mabilis na makaangkop sa mga bagong habitat na nagpapabawas sa tsansa na maging ekstinto ito samantalang ang isang malawakang saklaw na heograpiko ay nagpapataas ng tsansa ng [[espesiasyon]] na gumagawang malamang na ang bahagi ng populasyon ay nagiging hiwalay. Sa kahulugang ito, ang [[makroebolusyon]] at [[mikroebolusyon]] ay maaaring kasangkutan ng seleksiyon sa iba't ibang mga lebel na ang mikroebolusyon ay umaasal sa mga gene at organismo laban sa mga prosesong makroebolusyonaryo gaya ng [[seleksiyon ng espesye]] na umaasal sa buong espesye at umaapekto sa mga rate nito ng [[espesiasyon]] at [[ekstinsiyon]]. {{sfn|Gould|2002|pp=657–658}}<ref>{{cite journal |author = Gould SJ |title = Tempo and mode in the macroevolutionary reconstruction of Darwinism |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 91 |issue = 15 |pages = 6764–71 |year = 1994 |pmid = 8041695 |pmc = 44281 |doi = 10.1073/pnas.91.15.6764 |ref = harv |bibcode = 1994PNAS...91.6764G }}</ref><ref name=Jablonski2000>{{cite journal |author = Jablonski, D. |year = 2000 |title = Micro- and macroevolution: scale and hierarchy in evolutionary biology and paleobiology |journal = Paleobiology |volume = 26 |issue = sp4 |pages = 15–52 |doi = 10.1666/0094-8373(2000)26[15:MAMSAH]2.0.CO;2 |ref = harv }}</ref> Ang isang karaniwang maling paniniwala ay ang ebolusyon ay may mga layunin o mga pangmatagalang plano. Gayunpaman, sa katotohanan, ang ebolusyon ay walang pangmatagalang layunin at hindi nangangailangang lumikha ng mas malaking kompleksidad.<ref name=sciam>Michael J. Dougherty. [http://www.sciam.com/article.cfm?id=is-the-human-race-evolvin Is the human race evolving or devolving?] ''[[Scientific American]]'' 20 Hulyo 1998.</ref><ref>[[TalkOrigins Archive]] response to [[Creationist]] claims&nbsp;– [http://www.talkorigins.org/indexcc/CB/CB932.html Claim CB932: Evolution of degenerate forms]</ref> Bagaman ang mga [[ebolusyon ng pagiging komplikado|komplikadong espesye]] ay nag-ebolb, ang mga ito ay pangalawang epekto ng kabuuang bilang ng mga organismo na dumadami at ang mga simpleng anyo ng buhay ay karaniwan pa rin sa biospero.<ref name=Carroll>{{cite journal |author = Carroll SB |title = Chance and necessity: the evolution of morphological complexity and diversity |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-02-22_409_6823/page/1101 |journal = Nature |volume = 409 |issue = 6823 |pages = 1102–9 |year = 2001 |pmid = 11234024 |doi = 10.1038/35059227 |ref = harv }}</ref> Halimbawa, ang labis na karamihan ng mga espesye ay mikroskopikong [[prokaryote]] na bumubuo ng mga kalahatan ng [[biomasa]] ng daigdig kabilang ng maliliit na sukat ng mga ito<ref>{{cite journal |author = Whitman W, Coleman D, Wiebe W |title = Prokaryotes: the unseen majority |doi = 10.1073/pnas.95.12.6578 |journal = Proc Natl Acad Sci U S A |volume = 95 |issue = 12 |pages = 6578–83 |year = 1998 |pmid = 9618454 |pmc = 33863 |ref = harv |bibcode = 1998PNAS...95.6578W }}</ref> at bumubuo sa malawak na karamihan ng mga biodibersidad sa daigdig.<ref name=Schloss>{{cite journal |author = Schloss P, Handelsman J |title = Status of the microbial census |journal = Microbiol Mol Biol Rev |volume = 68 |issue = 4 |pages = 686–91 |year = 2004 |pmid = 15590780 |pmc = 539005 |doi = 10.1128/MMBR.68.4.686-691.2004 |ref = harv }}</ref> Kaya ang mga simpleng organismo ang nananaig na anyo ng buhay sa daigdig sa buong kasaysayan nito at patuloy na nagiging pangunahing anyo ng buhay hanggang sa kasalukuyan at ang komplikadong buhay ay lumilitaw lamang dahil ito ay [[may kinikilingang sampol|mas mapapansin]].<ref>{{cite journal |author = Nealson K |title = Post-Viking microbiology: new approaches, new data, new insights |journal = Orig Life Evol Biosph |volume = 29 |issue = 1 |pages = 73–93 |year = 1999 |pmid = 11536899 |doi = 10.1023/A:1006515817767 |ref = harv }}</ref> Ang katunayan, ang ebolusyon ng mga mikroorganismo ay partikular na mahalaga sa modernong pagsasaliksik na ebolusyonaryo dahil ang mabilis na pagdami ng mga ito ay pumapayag sa pag-aaral ng [[ebolusyong eksperimental]] at ang obserbasyon ng ebolusyon at pag-aangkop sa nangyayring panahon.<ref name=Buckling>{{cite journal |author = Buckling A, Craig Maclean R, Brockhurst MA, Colegrave N |title = The Beagle in a bottle |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-02-12_457_7231/page/824 |journal = Nature |volume = 457 |issue = 7231 |pages = 824–9 |year = 2009 |pmid = 19212400 |doi = 10.1038/nature07892 |ref = harv |bibcode = 2009Natur.457..824B }}</ref><ref>{{cite journal |author = Elena SF, Lenski RE |title = Evolution experiments with microorganisms: the dynamics and genetic bases of adaptation |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 4 |issue = 6 |pages = 457–69 |year = 2003 |pmid = 12776215 |doi = 10.1038/nrg1088 |ref = harv }}</ref> === Pag-aangkop === Ang pag-aangkop ang proseso na gumagawa sa mga organismo mas angkop sa [[habitat]] ng mga ito.<ref>Mayr, Ernst 1982. ''The growth of biological thought''. Harvard. p483: "Adaptation... could no longer be considered a static condition, a product of a creative past and became instead a continuing dynamic process."</ref><ref>The ''Oxford Dictionary of Science'' defines ''adaptation'' as "Any change in the structure or functioning of an organism that makes it better suited to its environment".</ref> Gayundin, ang terminong pag-aangkop ay maaari ring tumukoy sa katangian na mahalaga sa pagpapatuloy ng isang organismo. Halimbawa nito ang pag-aangkop ng mga ngipin ng [[kabayo]] sa pagdurog ng mga damo. Sa paggamit ng terminong pag-aangkop para sa prosesong ebolusyonaryo at pag-aangkop na katangian para sa produkto(ang bahaging pang-katawan o tungkulin), ang dalawang mga kahulugan ay maitatangi. Ang mga pag-aangkop ay nalilikha ng [[natural na seleksiyon]].<ref>{{cite journal |author = Orr H |title = The genetic theory of adaptation: a brief history |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 6 |issue = 2 |pages = 119–27 |year = 2005 |pmid = 15716908 |doi = 10.1038/nrg1523 |ref = harv }}</ref> Ang mga sumusunod na kahulugan ay mula kay [[Theodosius Dobzhansky]]. # Ang pag-aangkop ang prosesong ebolusyonaryo kung saan ang organismo ay nagiging mas may kakayahan na mamuhay sa habitat o kapaligiran nito.<ref>{{cite book |last1 = Dobzhansky |first1 = T. |last2 = Hecht |first2 = MK |last3 = Steere |first3 = WC |year = 1968 |chapter = On some fundamental concepts of evolutionary biology |title = Evolutionary biology volume 2 |pages = 1–34 |publisher = Appleton-Century-Crofts |location = New York |edition = 1st }}</ref> # Ang pagiging umangkop ang katayuan ng naging angkop kung saan ang isang organismo ay patuloy na nabubuhay at nakakapagparami sa isang ibinigay na hanay ng mga habitat o kapaligiran.<ref>{{cite book |last1 = Dobzhansky |first1 = T. |year = 1970 |title = Genetics of the evolutionary process |publisher = Columbia |location = N.Y. |pages = 4–6, 79–82, 84–87 |isbn = 0-231-02837-7 }}</ref> # Ang umaangkop na katangian ay isang aspeto ng pattern na pang-pag-unlad ng organismo na pumapayag o nagpapalakas sa probabilidad ng organismong ito na makapagpatuloy at makapagparami.<ref>{{cite journal |doi = 10.2307/2406099 |last1 = Dobzhansky |first1 = T. |year = 1956 |title = Genetics of natural populations XXV. Genetic changes in populations of ''Drosophila pseudoobscura'' and ''Drosphila persimilis'' in some locations in California |url = https://archive.org/details/sim_evolution_1956-03_10_1/page/82 |journal = Evolution |volume = 10 |issue = 1 |pages = 82–92 |jstor = 2406099 }}</ref> Ang pag-aangkop ay maaaring magsanhi ng pakinabang sa isang bagong katangian o pagkawala ng katangian ng ninuno nito. Ang halimbawa na napapakita ng parehong mga uri ng pagbabago ang pag-aangkop ng [[bakterya]] sa seleksiyon ng [[antibiotiko]] kung saan ang mga pagbabagong henetiko ay nagsasanhi ng [[resistansiya sa antibiotiko]] sa parehong pagbabago ng pinupuntiryang gamot o sa pagpapataas ng gawain ng mga tagadala na nag-aalis ng gamot sa selula.<ref>{{cite journal |author = Nakajima A, Sugimoto Y, Yoneyama H, Nakae T |title = High-level fluoroquinolone resistance in Pseudomonas aeruginosa due to interplay of the MexAB-OprM efflux pump and the DNA gyrase mutation |journal = Microbiol. Immunol. |volume = 46 |issue = 6 |pages = 391–5 |year = 2002 |pmid = 12153116 |ref = harv }}</ref> Ang ibang mga halimbawa ang bakteryang ''[[Escherichia coli]]'' na nag-ebolb ng kakayahang gumamit ng [[asidong sitriko]] bilang nutriento sa pangmatagalang eksperimento sa laboratoryo,<ref>{{cite journal |author = Blount ZD, Borland CZ, Lenski RE |title = Inaugural Article: Historical contingency and the evolution of a key innovation in an experimental population of Escherichia coli |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 105 |issue = 23 |pages = 7899–906 |year = 2008 |pmid = 18524956 |doi = 10.1073/pnas.0803151105 |pmc = 2430337 |ref = harv |bibcode = 2008PNAS..105.7899B }}</ref> ang ''[[Flavobacterium]]'' na nag-ebolb ng [[ensima]] na pumapayag sa bakteryang ito na makakapagdigest ng ilang mga byproduct ng manupakturang [[nylon 6]],<ref>{{cite journal |author = Okada H, Negoro S, Kimura H, Nakamura S |title = Evolutionary adaptation of plasmid-encoded enzymes for degrading nylon oligomers |journal = Nature |volume = 306 |issue = 5939 |pages = 203–6 |year = 1983 |pmid = 6646204 |doi = 10.1038/306203a0 |ref = harv |bibcode = 1983Natur.306..203O }}</ref><ref>{{cite journal |author = Ohno S |title = Birth of a unique enzyme from an alternative reading frame of the preexisted, internally repetitious coding sequence |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 81 |issue = 8 |pages = 2421–5 |year = 1984 |pmid = 6585807 |pmc = 345072 |doi = 10.1073/pnas.81.8.2421 |ref = harv |bibcode = 1984PNAS...81.2421O }}</ref> at ang bakterya sa lupa na ''[[Sphingobium]]'' na nag-ebolb ng isan gbuong bagong [[landas na metaboliko]] na sumisira sa sintetikong [[pestisidyo]]ng [[pentachlorophenol]].<ref>{{cite journal |author = Copley SD |title = Evolution of a metabolic pathway for degradation of a toxic xenobiotic: the patchwork approach |journal = Trends Biochem. Sci. |volume = 25 |issue = 6 |pages = 261–5 |year = 2000 |pmid = 10838562 |doi = 10.1016/S0968-0004(00)01562-0 |ref = harv }}</ref><ref>{{cite journal |author = Crawford RL, Jung CM, Strap JL |title = The recent evolution of pentachlorophenol (PCP)-4-monooxygenase (PcpB) and associated pathways for bacterial degradation of PCP |journal = Biodegradation |volume = 18 |issue = 5 |pages = 525–39 |year = 2007 |pmid = 17123025 |doi = 10.1007/s10532-006-9090-6 |ref = harv }}</ref> [[Talaksan:Whale skeleton.png|350px|thumb|Ang isang kalansay ng [[balyenang baleen]], ang ''a'' at ''b'' ang mga butong flipper na umangkop mula sa harapang mga buto ng hita samantalang ang ''c'' ay nagpapakita ng mga [[bestihiyal]] na buto ng likurang hita na nagpapakita ng pag-aangkop mula sa lupain tungo sa dagat.<ref name="transformation445">{{cite journal |author = Bejder L, Hall BK |title = Limbs in whales and limblessness in other vertebrates: mechanisms of evolutionary and developmental transformation and loss |journal = Evol. Dev. |volume = 4 |issue = 6 |pages = 445–58 |year = 2002 |pmid = 12492145 |doi = 10.1046/j.1525-142X.2002.02033.x |ref = harv }}</ref>]] Ang pag-aangkop ay nangyayri sa pamamagitan ng unti unting pagbabago ng mga umiiral na istruktura. Dahil dito, ang mga istruktura na may parehong panloob na organisasyon ay maaaring may iba't ibang mga tungkulin sa mga nauugnay na organismo. Ito ang resulta ng isang istrukturang pang-ninuno na inangkop sa tungkulin sa iba't ibang mga paraan. Halimbawa, ang mga buto sa loob ng pakpak ng mga [[paniki]] ay labis na katulad ng mga paa ng [[daga]] at mga kamay ng mga [[primado]] sanhi ng pinagmulan ng lahat ng istrukturang ito mula sa isang karaniwang ninunong [[mamalya]].<ref>{{cite journal |doi = 10.1554/05-233.1 |pmid = 16526515 |volume = 59 |issue = 12 |pages = 2691–704 |last = Young |first = Nathan M. |title = Serial homology and the evolution of mammalian limb covariation structure |journal = Evolution |accessdate = 24 Setyembre 2009 |year = 2005 |url = http://www.bioone.org/doi/abs/10.1554/05-233.1 |last2 = Hallgrímsson |first2 = B |ref = harv }}</ref> Gayunpaman, dahil ang lahat ng mga buhay na organismo ay magkakaugnay sa isang paraan,<ref name=Penny1999>{{cite journal |author = Penny D, Poole A |title = The nature of the last universal common ancestor |journal = Curr. Opin. Genet. Dev. |volume = 9 |issue = 6 |pages = 672–77 |year = 1999 |pmid = 10607605 |doi = 10.1016/S0959-437X(99)00020-9 |ref = harv }}</ref> kahit ang mga organo na lumilitaw na may kaunting pagkakatulad sa istuktura gaya ng [[arthropoda]], [[pusit]] at mga mata ng [[bertebrata]] ay maaaring nakasalalay sa isang karaniwang hanay ng mga gene na homolohoso na kumokontrol sa pagtitipon at tungkulin nito. Ito ay tinatawag na [[malalim na homolohiya]].<ref>{{cite journal |doi = 10.1017/S1464793102006097 |pmid = 14558591 |volume = 78 |issue = 3 |pages = 409–433 |last = Hall |first = Brian K |title = Descent with modification: the unity underlying homology and homoplasy as seen through an analysis of development and evolution |journal = Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society |year = 2003 |ref = harv }}</ref><ref>{{cite journal |doi = 10.1038/nature07891 |pmid = 19212399 |volume = 457 |issue = 7231 |pages = 818–823 |last = Shubin |first = Neil |title = Deep homology and the origins of evolutionary novelty |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-02-12_457_7231/page/818 |journal = Nature |year = 2009 |last2 = Tabin |first2 = C |last3 = Carroll |first3 = S |ref = harv |bibcode = 2009Natur.457..818S }}</ref> Sa ebolusyon, ang ilang mga istruktura ay maaaring mawalan ng orihinal na tungkulin nito at maging [[bestihiyalidad|istrukturang bestihiyal]].<ref name=Fong>{{cite journal |author = Fong D, Kane T, Culver D |title = Vestigialization and Loss of Nonfunctional Characters |journal = Ann. Rev. Ecol. Syst. |volume = 26 |issue = 4 |pages = 249–68 |year = 1995 |doi = 10.1146/annurev.es.26.110195.001341 |ref = harv |pmid = }}</ref> Ang gayong mga istruktura ay may kaunti o walang tungkulin sa kasalukuyang espesye ngunit may maliwanag na tungkulin sa ninuno nito o ibang mga kaugnay na espesye. Ang mga halimbawa ay kinabibilangan ng mga [[pseudogene]],<ref>{{cite journal |author = Zhang Z, Gerstein M |title = Large-scale analysis of pseudogenes in the human genome |journal = Curr. Opin. Genet. Dev. |volume = 14 |issue = 4 |pages = 328–35 |year = 2004 |pmid = 15261647 |doi = 10.1016/j.gde.2004.06.003 |ref = harv }}</ref> ang hindi gumaganang mga labi ng mga mata sa naninirahan sa kwebang bulag na isda,<ref>{{cite journal |author = Jeffery WR |title = Adaptive evolution of eye degeneration in the Mexican blind cavefish |doi = 10.1093/jhered/esi028 |journal = J. Hered. |volume = 96 |issue = 3 |pages = 185–96 |year = 2005 |pmid = 15653557 |ref = harv }}</ref> mga pakpak sa mga hindi makalipad na ibon gaya ng [[ostrich]] at [[emu]],<ref>{{cite journal |author = Maxwell EE, Larsson HC |title = Osteology and myology of the wing of the Emu (Dromaius novaehollandiae) and its bearing on the evolution of vestigial structures |journal = J. Morphol. |volume = 268 |issue = 5 |pages = 423–41 |year = 2007 |pmid = 17390336 |doi = 10.1002/jmor.10527 |ref = harv }}</ref> at ang pag-iral ng mga butong balakang sa mga balyena at ahas.<ref name="transformation445" /> Ang mga halimbawa ng [[bestihiyalidad|istrukturang bestihiyal]] sa mga tao ang [[wisdom teeth]],<ref>{{cite journal |author = Silvestri AR, Singh I |title = The unresolved problem of the third molar: would people be better off without it? |url = http://jada.ada.org/cgi/content/full/134/4/450 |journal = Journal of the American Dental Association (1939) |volume = 134 |issue = 4 |pages = 450–5 |year = 2003 |pmid = 12733778 |doi = |ref = harv |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2014-08-23 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140823063158/http://jada.ada.org/content/134/4/450.full |url-status = dead }}</ref> ang [[coccyx]],<ref name=Fong/> ang [[vermiform appendix]],<ref name=Fong/> at iba pang mga pang-pag-aasal na mga [[bestihiyalidad|bestihiyal]] gaya ng mga [[goose bump]](pagtayo ng balahibo)<ref>{{cite book |last = Coyne |first = Jerry A. |authorlink = Jerry A. Coyne |title = Why Evolution is True |url = https://archive.org/details/whyevolutionistr0000coyn_o0w9 |publisher = Penguin Group |year = 2009 |isbn = 978-0-670-02053-9 |page = [https://archive.org/details/whyevolutionistr0000coyn_o0w9/page/62 62] }}</ref><ref>Darwin, Charles. (1872) ''[[The Expression of the Emotions in Man and Animals]]'' John Murray, London.</ref> at mga [[primitibong repleks]].<ref>{{cite book |title = Psychology |url = https://archive.org/details/psychology0000gray |edition = fifth |author = Peter Gray |year = 2007 |page = [https://archive.org/details/psychology0000gray/page/66 66] |publisher = Worth Publishers |isbn = 0-7167-0617-2 }}</ref><ref>{{cite book |title = Why Evolution Is True |url = https://archive.org/details/whyevolutionistr0000coyn_o0w9 |last = Coyne |first = Jerry A. |year = 2009 |pages = [https://archive.org/details/whyevolutionistr0000coyn_o0w9/page/84 85]–86 |publisher = Penguin Group |isbn = 978-0-670-02053-9 }}</ref><ref>{{cite book |title = Archetype: A Natural History of the Self |author = Anthony Stevens |year = 1982 |page = 87 |publisher = Routledge & Kegan Paul |isbn = 0-7100-0980-1 }}</ref> Gayunpaman, ang maraming mga katangian na lumilitaw sa mga simpleng pag-aangkop ay katunayang mga [[eksaptasyon]] na mga istrakturang orihinal na inangkop para sa isang tungkulin ngunit sabay na naging magagamit para sa ibang tungkulin sa proseso. {{sfn|Gould|2002|pp=1235–1236}} Ang isang halimbawa ang butiking Aprikano na ''[[Holaspis guentheri]]'' na nagpaunlad ng labis na patag ng ulo para sa pagtatago sa mga siwang gaya ng makikita sa pagtingin sa mga malalapit na kamag-anak nito. Gayunpaman, sa espesyeng ito, ang ulo ay naging labis na patag na nakatutulong dito sa paglipat mula sa puno sa puno na isang eksaptasyon. {{sfn|Gould|2002|pp=1235–1236}} Sa loob ng mga [[selula]], ang [[makinang molekular]] gaya ng bakteryal na [[flagella]]<ref>{{cite journal |doi = 10.1038/nrmicro1493 |pmid = 16953248 |volume = 4 |issue = 10 |pages = 784–790 |last = Pallen |first = Mark J. |title = From The Origin of Species to the origin of bacterial flagella |journal = Nat Rev Micro |accessdate = 18 Setyembre 2009 |date = 2006-10 |url = http://home.planet.nl/~gkorthof/pdf/Pallen_Matzke.pdf |last2 = Matzke |first2 = NJ |ref = harv }}</ref> at [[translocase ng panloob na membrano|makineryang nagsasaayos ng protina]] <ref>{{cite journal |doi = 10.1073/pnas.0908264106 |pmid = 19717453 |volume = 106 |issue = 37 |pages = 15791–15795 |last = Clements |first = Abigail |title = The reducible complexity of a mitochondrial molecular machine |journal = Proceedings of the National Academy of Sciences |year = 2009 |last2 = Bursac |first2 = D |last3 = Gatsos |first3 = X |last4 = Perry |first4 = AJ |last5 = Civciristov |first5 = S |last6 = Celik |first6 = N |last7 = Likic |first7 = VA |last8 = Poggio |first8 = S |last9 = Jacobs-Wagner |first9 = C |pmc = 2747197 |ref = harv |bibcode = 2009PNAS..10615791C }}</ref> ay nag-ebolb sa pagkalap ng mga ensaym mula sa [[glycolosis]] at [[metabolismong xenobiotic]] upang magsilbing mga protinang istruktura na tinatawag na mga [[crystallin]] sa loob ng mga lente ng mga mata ng organismo.<ref>{{cite journal |author = Piatigorsky J, Kantorow M, Gopal-Srivastava R, Tomarev SI |title = Recruitment of enzymes and stress proteins as lens crystallins |journal = EXS |volume = 71 |pages = 241–50 |year = 1994 |pmid = 8032155 |ref = harv }}</ref><ref>{{cite journal |author = Wistow G |title = Lens crystallins: gene recruitment and evolutionary dynamism |journal = Trends Biochem. Sci. |volume = 18 |issue = 8 |pages = 301–6 |year = 1993 |pmid = 8236445 |doi = 10.1016/0968-0004(93)90041-K |ref = harv }}</ref> Ang isang mahalagang halimbawa ng [[ekolohiya]] ay ng [[kompetetibong eksklusyon]] na walang mga dalawang espesye na maaaring sumakop sa parehong niche sa parehong kapaligiran sa loob ng mahabang panahon.<ref>{{cite journal |author = Hardin G |authorlink = Garrett Hardin |title = The competitive exclusion principle |url = https://archive.org/details/sim_science_1960-04-29_131_3409/page/n18 |journal = Science |volume = 131 |issue = 3409 |pages = 1292–7 |year = 1960 |pmid = 14399717 |doi = 10.1126/science.131.3409.1292 |ref = harv |bibcode = 1960Sci...131.1292H }}</ref> Dahil dito, ang natural na seleksiyon ay magagawing pumilit sa espesye na umangkop sa ibang mga niche na ekolohikal. Ito ay maaaring mangahulugan na halimbawa, ang dalawang espesye ng isdang [[cichlid]] ay umangkop na mamuhay sa magkaibang habitat na magpapaliit ng kompetisyon para sa pagkain sa pagitan ng mga ito.<ref>{{cite journal |author = Kocher TD |title = Adaptive evolution and explosive speciation: the cichlid fish model |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 5 |issue = 4 |pages = 288–98 |year = 2004 |pmid = 15131652 |doi = 10.1038/nrg1316 |url = http://hcgs.unh.edu/staff/kocher/pdfs/Kocher2004.pdf |ref = harv |access-date = 2012-09-27 |archive-date = 2011-07-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110720092925/http://hcgs.unh.edu/staff/kocher/pdfs/Kocher2004.pdf |url-status = dead }}</ref> === Kapwa ebolusyon === [[Talaksan:Thamnophis sirtalis sirtalis Wooster.jpg|thumb|Ang [[Common Garter Snake]] (''Thamnophis sirtalis sirtalis'') na nag-ebolb ng resistansiya o pagiging hindi tinatalaban sa [[tetrodoxin]] sa sinisilang ampibyan nito.]] Ang mga interaksiyon sa pagitan ng mga organismo ay maaaring lumikha ng tunggalian at pakikipagtulungan. Kapag ang interaksiyon ay sa pagitan ng mga pares ng espesye, gaya ng isang [[patoheno]] at isang [[hosto (biolohiya)|hosto]], o isang isang [[maninila]](predator) at [[sinisila]](prey), ang mga espesyeng ito ay maaaring magpaunlad ng mga hanay ng mga pag-aangkop. Dito, ang ebolusyon ng isang espesye ay nagsasanhi ng mga pag-aangkop sa unang espesye. Ang siklong ito ng seleksiyon at tugon ay tinatawag na [[kapwa-ebolusyon]].<ref>{{cite journal |author = Wade MJ |title = The co-evolutionary genetics of ecological communities |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 8 |issue = 3 |pages = 185–95 |year = 2007 |pmid = 17279094 |doi = 10.1038/nrg2031 |ref = harv }}</ref> Ang isang halimbawa ang produksiyon ng [[tetradoxin]] sa [[may magaspang na balat na newt]] at ang ebolusyon ng resistansiya sa maninila nito na [[Common Garter Snake|common garter snake]]. Sa pares na maninila-sinisilang ito, ang [[ebolusyonasyonaryong takbuhan sa armas]] ay lumikha ng mga matataas na lebel ng lason sa newt at tumutugong matataas na mga lebel ng resistansiya sa lason sa ahas.<ref>{{cite journal |author = Geffeney S, Brodie ED, Ruben PC, Brodie ED |title = Mechanisms of adaptation in a predator-prey arms race: TTX-resistant sodium channels |url = https://archive.org/details/sim_science_2002-08-23_297_5585/page/1336 |journal = Science |volume = 297 |issue = 5585 |pages = 1336–9 |year = 2002 |pmid = 12193784 |doi = 10.1126/science.1074310 |ref = harv |bibcode = 2002Sci...297.1336G }}<br />*{{cite journal |author = Brodie ED, Ridenhour BJ, Brodie ED |title = The evolutionary response of predators to dangerous prey: hotspots and coldspots in the geographic mosaic of coevolution between garter snakes and newts |url = https://archive.org/details/sim_evolution_2002-10_56_10/page/2067 |journal = Evolution |volume = 56 |issue = 10 |pages = 2067–82 |year = 2002 |pmid = 12449493 |ref = harv }}<br />*{{cite news |url = http://www.nytimes.com/2009/12/22/science/22creature.html?hpw |title = Remarkable Creatures&nbsp;– Clues to Toxins in Deadly Delicacies of the Animal Kingdom |publisher = New York Times |author = Sean B. Carroll |date = 21 Disyembre 2009 }}</ref> === Pakikipagtulungan === Hindi lahat ng kapwa nag-ebolb na mga interaksiyon sa pagitan ng espesye ay kinasasangkutan ng alitan.<ref>{{cite journal |author = Sachs J |title = Cooperation within and among species |journal = J. Evol. Biol. |volume = 19 |issue = 5 |pages = 1415–8; discussion 1426–36 |year = 2006 |pmid = 16910971 |doi = 10.1111/j.1420-9101.2006.01152.x |ref = harv }}<br />*{{cite journal |author = Nowak M |title = Five rules for the evolution of cooperation |journal = Science |volume = 314 |issue = 5805 |pages = 1560–3 |year = 2006 |pmid = 17158317 |doi = 10.1126/science.1133755 |ref = harv |bibcode = 2006Sci...314.1560N |pmc=3279745}}</ref> Ang maraming mga kaso ng parehong mga interaksiyong mapapakinabangan ay nag-ebolb. Halimbawa, ang sukdulang pakikipatulungan ay umiiral sa pagitan ng mga halaman at ang [[Mycorrhiza|mycorrhizal fungi]] na lumalago sa mga ugat at tumutulong sa halaman sa pagsisipsip ng mga nutriento mula sa lupa.<ref>{{cite journal |author = Paszkowski U |title = Mutualism and parasitism: the yin and yang of plant symbioses |journal = Curr. Opin. Plant Biol. |volume = 9 |issue = 4 |pages = 364–70 |year = 2006 |pmid = 16713732 |doi = 10.1016/j.pbi.2006.05.008 |ref = harv }}</ref> Ito ay isang [[resiprosidad (ebolusyon)|resiprokal]] na relasyon dahil ang mga halaman ay nagbibigay ng fungi na may mga asukal mula sa photosynthesis. Dito, ang fungi ay aktuwal na lumalago sa loob ng mga selula ng halaman na pumapayag sa mga ito na makipagpalitan ng mga nutriento sa mga hosto nito samantalang nagpapadala ng mga [[tranduksiyong signal]] na sumusupil sa [[sistemang immuno]] ng halaman.<ref>{{cite journal |author = Hause B, Fester T |title = Molecular and cell biology of arbuscular mycorrhizal symbiosis |journal = Planta |volume = 221 |issue = 2 |pages = 184–96 |year = 2005 |pmid = 15871030 |doi = 10.1007/s00425-004-1436-x |ref = harv }}</ref> Ang mga koalisyon sa pagitan ng mga organismo ng parehong espesye ay nag-ebolb rin. Ang isang sukdulang kaso ang [[eusosyalidad]] na matatagpuan sa mga insektong nakikisalamuha gaya ng mga [[bubuyog]], mga [[anay]] at mga [[langgam]] kung saan ang mga baog na insekto ay nagpapakain at nagbabantay sa maliit na bilang ng mga organismo sa [[koloniya]] na makapagpaparami. Sa kahit mas maliit na iskala, ang mga [[selulang somatiko]] na bumubuo sa katawan ng hayop ay naglilimita sa reproduksiyon ng mga ito upang mapanitili nito ang isang matatag na organismo na sumusumporta naman sa isang maliit na bilang ng mga [[selulang germ]] upang lumikha ng supling. Dito, ang mga selulang somatiko ay tumutugon sa spesipikong mga signal at hindi angkop na nagpaparami at ang hindi nakontrol na paglago nito ay nagsasanhi ng [[kanser]].<ref name=Bertram>{{cite journal |author = Bertram J |title = The molecular biology of cancer |journal = Mol. Aspects Med. |volume = 21 |issue = 6 |pages = 167–223 |year = 2000 |pmid = 11173079 |doi = 10.1016/S0098-2997(00)00007-8 |ref = harv }}</ref> Ang gayong pagkikipagtulungan sa loob ng espesye ay maaaring nag-ebolb sa pamamagitan ng isang proseso ng [[pagpili ng kamag-anak]] kung saan ang organismo ay tumutulong sa pagpapalaki ng supling ng kamag-anak nito.<ref>{{cite journal |author = Reeve HK, Hölldobler B |title = The emergence of a superorganism through intergroup competition |doi = 10.1073/pnas.0703466104 |journal = Proc Natl Acad Sci U S A. |volume = 104 |issue = 23 |pages = 9736–40 |year = 2007 |pmid = 17517608 |pmc = 1887545 |ref = harv |bibcode = 2007PNAS..104.9736R }}</ref> Ang gawaing ito ay napili dahil kung ang pagtulong sa mga indibidwal ay naglalaman ng mga allele na nagtataguyod ng gawaing pagtulong, malamang na ang kamag-anak nito ay naglalaman rin ng mga allele na ito at kaya ang mga allele na ito ay maipapasa.<ref>{{cite journal |author = Axelrod R, Hamilton W |title = The evolution of cooperation |journal = Science |volume = 211 |issue = 4489 |pages = 1390–6 |year = 2005 |pmid = 7466396 |doi = 10.1126/science.7466396 |ref = harv |bibcode = 1981Sci...211.1390A }}</ref> Ang ibang mga proseso na nagtataguyod ng pakikipagtulungan ay kinabibilangan ng [[seleksiyon ng pangkat]] kung saan ang pakikipagtulungan ay nagbibigay ng mga pakinaban sa isang pangkat ng mga organismo.<ref>{{cite journal |author = Wilson EO, Hölldobler B |title = Eusociality: origin and consequences |doi = 10.1073/pnas.0505858102 |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 102 |issue = 38 |pages = 13367–71 |year = 2005 |pmid = 16157878 |pmc = 1224642 |ref = harv |bibcode = 2005PNAS..10213367W }}</ref> === Espesiyasyon === [[Talaksan:Speciation modes edit.svg|left|thumb|350px|Ang apat na mekanismo ng [[espesiasyon]].]] Ang [[espesiasyon]](''speciation'') ang proseso kung saan ang isang ninunong espesye ay [[diberhenteng ebolusyon|nagpapalitaw]] sa dalawa o higit pang mga inapong espesye na iba at natatangi mula sa ninuno nito.<ref name=Gavrilets>{{cite journal |author = Gavrilets S |title = Perspective: models of speciation: what have we learned in 40 years? |url = https://archive.org/details/sim_evolution_2003-10_57_10/page/n1 |journal = Evolution |volume = 57 |issue = 10 |pages = 2197–215 |year = 2003 |pmid = 14628909 |doi = 10.1554/02-727 |ref = harv }}</ref> May maraming mga paraan upang ilarawan ang konsepto ng espesye. Ang pagpipilian ng depinisyon ay nakasalalay sa mga partikularidad ng isinasaalang alang na espesye.<ref name=Queiroz>{{cite journal |author = de Queiroz K |title = Ernst Mayr and the modern concept of species |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 102 |issue = Suppl 1 |pages = 6600–7 |year = 2005 |pmid = 15851674 |pmc = 1131873 |doi = 10.1073/pnas.0502030102 |ref = harv |bibcode = 2005PNAS..102.6600D }}</ref> Halimbawa, ang ilang mga konseptong espesye ay lumalapat ng mas handa tungo sa mga organismong seksuwal na nagpaparami samantalang ang iba ay mahusay na nag-aangkop ng kanilang sarili tungo sa mga organismong [[aseksuwal]]. Sa kabila ng dibersidad ng iba't ibang mga konsepto ng espesye, ang mga iba't ibang konseptong ito ay maaaring ilagay sa isa sa tatlong mga malawak na pakikitungong pilosopikal: pagtatalik, ekolohikal at pilohenetiko.<ref name="Ereshsefsky92">{{cite journal |doi = 10.1086/289701 |last = Ereshefsky |first = M. |title = Eliminative pluralism |url = https://archive.org/details/sim_philosophy-of-science_1992-12_59_4/page/671 |journal = Philosophy of Science |volume = 59 |issue = 4 |pages = 671–690 |year = 1992 |jstor = 188136 }}</ref> Ang biological species concept (BSC) ay isang klasikong halimbawa ng pakikitungong pakikipagtalik. Ito ay inilarawan ni Ernst Mayr noong 1942 at nagsasaad na ang "espesye ay mga pangkat na aktuwal o potensiyal na nakikipagtalik na mga natural na populasyon na reproduktibong nahiwalay mula sa ibang mga pangkat".<ref name="Mayr42">{{cite book |author = Mayr, E. |title = Systematics and the Origin of Species |url = https://archive.org/details/systematicsorigi0000erne |year = 1942 |publisher = Columbia Univ. Press |place = New York |isbn = 978-0-231-05449-2 | page = [https://archive.org/details/systematicsorigi0000erne/page/120 120] }}</ref> Sa kabila ng malawakan at pang-matagalang gamit nito, ang BSC tulad ng iba pa ay hindi walang kontrobersiya. Halimbawa dahil ang mga konseptong ito ay hindi mailalapat sa mga [[prokaryote]]<ref>{{cite journal |author = Fraser C, Alm EJ, Polz MF, Spratt BG, Hanage WP |title = The bacterial species challenge: making sense of genetic and ecological diversity |journal = Science |volume = 323 |issue = 5915 |pages = 741–6 |year = 2009 |pmid = 19197054 |doi = 10.1126/science.1159388 |ref = harv |bibcode = 2009Sci...323..741F }}</ref> at ito ay tinawag na [[problema ng espesye]].<ref name=Queiroz /> Tinangka ng ilang mga mananaliksik ang isang nagkakaisang monistikong depinisyon ng espesye samantalang ang iba ay gumamit ng isang plurastikong pakikitungo at nagmumungkahing maaaaring may iba't ibang mga paraan na lohikong mapakahulugan ang depinisyon ng espesye.<ref name=Queiroz /><ref name="Ereshsefsky92" /> " Ang [[isolasyong reproduktibo|mga harang sa reproduksiyon]] sa pagitan ng naghihiwalay na mga populasyong seksuwal ay kailangan para sa mga populasyon na [[espesiasyon|maging bagong espesye]]. Ang daloy ng gene ay maaaring magpabagal ng prosesong ito sa pamamagitan ng pagkakalat rin ng bagong mga henetikong variant sa ibang mga populasyon. Depende sa kung gaano kalayo ang dalawang espesye ay nag-iba at humiwalay simula nang [[pinaka-kamakailang karaniwang ninuno]] ng mga ito, maaaring posible pa rin na para sa mga ito na lumikha ng supling gaya ng mga nagtatalik na [[kabayo]] at [[asno]] upang lumikha ng mga [[hybrid]] na [[mule]].<ref>{{cite journal |author = Short RV |title = The contribution of the mule to scientific thought |journal = J. Reprod. Fertil. Suppl. |issue = 23 |pages = 359–64 |year = 1975 |pmid = 1107543 |ref = harv }}</ref> Ang gayong mga [[hybrid (biolohiya)|hybrid]] ay karamihang baog. Sa kasong ito, ang mga malapit na magkakaugnay na mga espesye ay maaaring regular na magtalik ngunit ang mga hybrid ay mapipili ng laban at ang espesye ay mananatiling natatangi. Gayunpaman, ang mga magagawang hybrid ay minsang nabubuo at ang mga espesyeng ito ay maaaring mag-angking ng mga katangian na isang pagitan(intermediate) sa pagitan ng mga magulang na espesye o mag-angkin ng isang buong bagong [[phenotype]].<ref>{{cite journal |author = Gross B, Rieseberg L |title = The ecological genetics of homoploid hybrid speciation |doi = 10.1093/jhered/esi026 |journal = J. Hered. |volume = 96 |issue = 3 |pages = 241–52 |year = 2005 |pmid = 15618301 |pmc = 2517139 |ref = harv }}</ref> Ang kahalagahan ng [[hybridisasyon]] sa paglikha ng [[espesiasyong hybrid|bagong espesye]] ng mga hayop ay hindi maliwanag bagaman ang mga kaso ay nakita sa maraming mga uri ng hayop <ref>{{cite journal |author = Burke JM, Arnold ML |title = Genetics and the fitness of hybrids |journal = Annu. Rev. Genet. |volume = 35 |issue = 1 |pages = 31–52 |year = 2001 |pmid = 11700276 |doi = 10.1146/annurev.genet.35.102401.085719 |ref = harv }}</ref> na ang [[gray na punong palaka]] ang isang partikular na mahusay na napag-aralang halimbawa.<ref>{{cite journal |author = Vrijenhoek RC |title = Polyploid hybrids: multiple origins of a treefrog species |journal = Curr. Biol. |volume = 16 |issue = 7 |year = 2006 |pmid = 16581499 |doi = 10.1016/j.cub.2006.03.005 |ref = harv |pages = R245–7 }}</ref> Ang espesiasyon ay napagmasdan ng maraming mga beses sa ilalim ng kontroladong mga kondisyong laboratoryo at sa kalikasan.<ref>{{cite journal |author = Rice, W.R. |year = 1993 |title = Laboratory experiments on speciation: what have we learned in 40 years |url = https://archive.org/details/sim_evolution_1993-12_47_6/page/1637 |journal = Evolution |volume = 47 |issue = 6 |pages = 1637–1653 |doi = 10.2307/2410209 |author2 = Hostert |ref = harv }}<br />*{{cite journal |author = Jiggins CD, Bridle JR |title = Speciation in the apple maggot fly: a blend of vintages? |journal = Trends Ecol. Evol. (Amst.) |volume = 19 |issue = 3 |pages = 111–4 |year = 2004 |pmid = 16701238 |doi = 10.1016/j.tree.2003.12.008 |ref = harv }}<br />*{{cite web |author = Boxhorn, J |year = 1995 |url = http://www.talkorigins.org/faqs/faq-speciation.html |title = Observed Instances of Speciation |publisher = [[TalkOrigins Archive]] |accessdate = 26 Disyembre 2008 }}<br />*{{cite journal |author = Weinberg JR, Starczak VR, Jorg, D |title = Evidence for Rapid Speciation Following a Founder Event in the Laboratory |url = https://archive.org/details/sim_evolution_1992-08_46_4/page/1214 |journal = Evolution |volume = 46 |issue = 4 |pages = 1214–20 |year = 1992 |doi = 10.2307/2409766 |ref = harv |jstor = 2409766 }}</ref> Sa mga lumikha ng seksuwal na mga organismo, ang espesiasyon ay nagreresulta mula sa reproduktibong paghihiwalay na sinundan ng paghihiwalay sa angkan. May apat na mga mekanismo para sa espesiasyon. Ang pinaka-karaniwan sa mga hayop ang [[espesiasyong allopatriko]] na nangyayari sa mga populasyon na simulang nahiwalay ng heograpiko gaya ng [[pragmentasyon ng habitat]] o [[migrasyon]]. Ang seleksiyon sa ilalim ng mga kondisyong ito ay lumilikha ng napakabilis na mga pagbabago sa hitsura at pag-aasal ng mga organismo.<ref>{{cite journal |year = 2008 |title = Rapid large-scale evolutionary divergence in morphology and performance associated with exploitation of a different dietary resource |journal = Proceedings of the National Academy of Sciences |volume = 105 |issue = 12 |pages = 4792–5 |pmid = 18344323 |doi = 10.1073/pnas.0711998105 |author = Herrel, A.; Huyghe, K.; Vanhooydonck, B.; Backeljau, T.; Breugelmans, K.; Grbac, I.; Van Damme, R.; Irschick, D.J. |pmc = 2290806 |ref = harv |bibcode = 2008PNAS..105.4792H }}</ref><ref name=Losos1997>{{cite journal |year = 1997 |title = Adaptive differentiation following experimental island colonization in Anolis lizards |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1997-05-01_387_6628/page/70 |journal = Nature |volume = 387 |issue = 6628 |pages = 70–3 |doi = 10.1038/387070a0 |author = Losos, J.B. Warhelt, K.I. Schoener, T.W. |ref = harv |bibcode = 1997Natur.387...70L }}</ref> Habang ang seleksiyon at genetic drift ay umaaasal ng independiyente sa mga populasyong nahiwalay mula sa ibang mga espesye nito, ang paghihiwalay ay maaaring lumikha ng mga organismo na hindi na makakapagparami.<ref>{{cite journal |author = Hoskin CJ, Higgle M, McDonald KR, Moritz C |year = 2005 |title = Reinforcement drives rapid allopatric speciation |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-10-27_437_7063/page/1352 |journal = Nature |pmid = 16251964 |volume = 437 |issue = 7063 |pages = 1353–356 |doi = 10.1038/nature04004 |ref = harv |bibcode = 2005Natur.437.1353H }}</ref> Ang ikalawang mekanismo ng espesiasyon ang [[espesiasyong peripatriko]] na nangyayari kapag ang maliliit na mga populasyon ng organismo ay nahiwalay sa isang bagong kapaligiran. Ito ay iba sa epesiasyong allopatriko dahil ang mga hiwalay na populasyon ay mas maliit sa bilang kesa sa populasyon ng magulang. Dito, ang [[epektong tagapagtatag]] ay nagsasanhi ng mabilisang espesiasyon pagkatapos na ang isang pagtaas sa [[loob na pagtatalik]] ay nagpapataas ng seleksiyon sa mga [[homozygote]] na tumutungo sa mabilis na pagbabagong henetiko.<ref>{{cite journal |author = Templeton AR |title = The theory of speciation via the founder principle |url = http://www.genetics.org/cgi/reprint/94/4/1011 |journal = Genetics |volume = 94 |issue = 4 |pages = 1011–38 |date = 1 Abril 1980 |pmid = 6777243 |pmc = 1214177 |ref = harv |access-date = 28 Septiyembre 2012 |archive-date = 4 Hunyo 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090604204506/http://www.genetics.org/cgi/reprint/94/4/1011 |url-status = dead }}</ref> Ang ikatlong mekanismo ng espesiasyon ang [[espesiasyong parapatriko]]. Ito ay katulad ng espesiasyong peripatriko dahil ang isang maliit na populasyon ay pumapasok sa isang bagong habitat ngunit nag-iiba dito dahil walang pisikal na paghihiwalay sa pagitan ng dalawang mga populasyong ito. Bagkus, ang espesiasyon ay nagreresulta mula sa ebolusyon ng mga mekanismo na nagpapaliit ng daloy ng gene sa pagitan ng dalawang populasyon.<ref name=Gavrilets/> Sa pangkalahatan, ito ay nangyayari dahil may isang drastikong pagbabago sa kapaligiran sa loob ng habitat ng mga espesyeng magulang. Ang isang halimbawa ang damong ''[[Anthoxanthum|Anthoxanthum odoratum]]'' na maaaring sumailalim sa parapatrikong espesiasyon bilang tugon sa lokalisadong metal na polusyon mula sa mga mina.<ref>{{cite journal |author = Antonovics J |title = Evolution in closely adjacent plant populations X: long-term persistence of prereproductive isolation at a mine boundary |journal = Heredity |volume = 97 |issue = 1 |pages = 33–7 |year = 2006 |pmid = 16639420 |url = http://www.nature.com/hdy/journal/v97/n1/full/6800835a.html |doi = 10.1038/sj.hdy.6800835 |ref = harv }}</ref> Dito, ang mga halaman ay nag-eebolb na may resistansiya sa mga matataas na lebel ng metal sa lupa. Ang seleksiyon laban sa pagtatalik sa sensitibo sa metal na populasyong magulang ay lumikha ng isang unti unting pagbabago sa panahong ng pagbubulaklak ng hindi tinatablan ng metal na mga halaman na kalaunang lumilikha ng kumpletong reproduktibong isolasyon. Ang seleksiyon laban sa mga hybrid sa pagitan ng dalawang mga populasyon ay maaaring magsanhi ng pagpapalakas na ebolusyon ng mga katangian na nagtataguyod ng pagtatalik sa loob ng isang espesye gayundin ang pagpapalis ng katangian na nangyayari kapag ang dalawang espesye ay naging mas natatangi sa hitsura.<ref>{{cite journal |author = Nosil P, Crespi B, Gries R, Gries G |title = Natural selection and divergence in mate preference during speciation |url = https://archive.org/details/sim_genetica_2007-03_129_3/page/309 |journal = Genetica |volume = 129 |issue = 3 |pages = 309–27 |year = 2007 |pmid = 16900317 |doi = 10.1007/s10709-006-0013-6 |ref = harv }}</ref> [[Talaksan:Darwin's finches.jpeg|frame|Ang pagiging hiwalay sa heograpiya ng [[mga finch ni Darwin]] sa [[Islang Galápagos]] ay lumikha ng higit sa isang dosenang mga bagong espesye.]] Sa ikaapat na mekanismo na [[espesiasyong sympatriko]], ang espesye ay naghihiwalay nang walang isolasyon sa heograpiya o mga pagbabago sa habitat. Ang anyong ito ay bihira dahil kahit ang isang maliit na halaga ng [[daloy ng gene]] ay maaaring mag-alis ng mga pagkakaibang henetiko sa pagitan ng mga bahagi ng isang populasyon.<ref>{{cite journal |author = Savolainen V, Anstett M-C, Lexer C, Hutton I, Clarkson JJ, Norup MV, Powell MP, Springate D, Salamin N, Baker WJr |year = 2006 |title = Sympatric speciation in palms on an oceanic island |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-05-11_441_7090/page/210 |journal = Nature |volume = 441 |pages = 210–3 |pmid = 16467788 |doi = 10.1038/nature04566 |issue = 7090 |ref = harv |bibcode = 2006Natur.441..210S }}<br />*{{cite journal |author = Barluenga M, Stölting KN, Salzburger W, Muschick M, Meyer A |year = 2006 |title = Sympatric speciation in Nicaraguan crater lake cichlid fish |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-02-09_439_7077/page/718 |journal = Nature |volume = 439 |pages = 719–23 |pmid = 16467837 |doi = 10.1038/nature04325 |issue = 7077 |ref = harv |bibcode = 2006Natur.439..719B }}</ref> Sa pangkalahatan, ang espesiasyong sympatriko sa mga hayop ay nangangailangan ng ebolusyon ng parehong [[polimorpismo (biolohiya)|polimorpismo]] at [[nagsasaayos na pagtatalik|hindi random na pagtatalik]] upang pumayag sa reproduksiyong isolasyon na mag-ebolb. G<ref>{{cite journal |author = Gavrilets S |title = The Maynard Smith model of sympatric speciation |journal = J. Theor. Biol. |volume = 239 |issue = 2 |pages = 172–82 |year = 2006 |pmid = 16242727 |doi = 10.1016/j.jtbi.2005.08.041 |ref = harv }}</ref> Ang isang uri ng espesiasyong sympatriko ay kinasasangkutan ng pagtatalik ng magkaibang uri ng dalawang mga magkaugnay na espesye upang lumikha ng bagong espesyeng [[hybrid]]. Ito ay hindi karaniwan sa mga hayop dahil ang mga hybrid na hayop ay karamihang karaniwang baog. Ito ay dahil sa [[meiosis]], ang mga [[kromosomang homolohoso]] mula sa bawat magulang ay mula sa magkaibang espesye at hindi maaaring matagumpay na magpares. Gayunpaman, ito ay mas karaniwan sa mga halaman dahil ang mga halaman ay kadalasang nagdodoble ng kanilang ng mga [[kromosoma]] upang bumuo ng [[polyploidy|mga polyploid]].<ref>{{cite journal |author = Wood TE, Takebayashi N, Barker MS, Mayrose I, Greenspoon PB, Rieseberg LH |title = The frequency of polyploid speciation in vascular plants |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 106 |issue = 33 |pages = 13875–9 |year = 2009 |pmid = 19667210 |doi = 10.1073/pnas.0811575106 |pmc = 2728988 |ref = harv |bibcode = 2009PNAS..10613875W }}</ref> Ito ay pumapayag sa mga kromosoma mula sa bawat magulang na espesye na bumuo ng magkatugmang mga pares sa meiosis dahil ang mga kromosoma ng bawat magulang ay kinatawan na ng isang pares.<ref>{{cite journal |author = Hegarty Mf, Hiscock SJ |title = Genomic clues to the evolutionary success of polyploid plants |journal = Current Biology |volume = 18 |issue = 10 |pages = 435–44 |year = 2008 |pmid = 18492478 |doi = 10.1016/j.cub.2008.03.043 |ref = harv }}</ref> Ang isang halimbawa ng gayong pangyayaring espesiasyon ay kapag ang espesye ng halamang ''[[Arabidopsis thaliana]]'' at ''Arabidopsis arenosa'' na nagtatalik upang bumuo ng bagong espesye na ''Arabidopsis suecica''.<ref>{{cite journal |author = Jakobsson M, Hagenblad J, Tavaré S |title = A unique recent origin of the allotetraploid species Arabidopsis suecica: Evidence from nuclear DNA markers |url = https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2006-06_23_6/page/1217 |journal = Mol. Biol. Evol. |volume = 23 |issue = 6 |pages = 1217–31 |year = 2006 |pmid = 16549398 |doi = 10.1093/molbev/msk006 |ref = harv }}</ref> Ito ay nangyari noong mga 20,000 taon ang nakalilipas <ref>{{cite journal |author = Säll T, Jakobsson M, Lind-Halldén C, Halldén C |title = Chloroplast DNA indicates a single origin of the allotetraploid Arabidopsis suecica |journal = J. Evol. Biol. |volume = 16 |issue = 5 |pages = 1019–29 |year = 2003 |pmid = 14635917 |doi = 10.1046/j.1420-9101.2003.00554.x |ref = harv }}</ref> at ang prosesong espesiasyong ito ay naulit sa laboratoryo na pumapayag sa pag-aaral ng mga mekanismong henetiko na nasasangkot sa prosesong ito.<ref>{{cite journal |author = Bomblies K, Weigel D |title = Arabidopsis-a model genus for speciation |journal = Curr Opin Genet Dev |volume = 17 |issue = 6 |pages = 500–4 |year = 2007 |pmid = 18006296 |doi = 10.1016/j.gde.2007.09.006 |ref = harv }}</ref> Ang katunayan, ang kromosomang dumodoble sa loob ng isang espesye ay maaaring isang karaniwang sanhi ng reproduktibong isolasyon dahil ang kalahati ng dumobleng mga kromosoma ay magiging hindi natugmaan kapag nagtatalik sa mga hindi nadobleng organismo.<ref name=Semon>{{cite journal |author = Sémon M, Wolfe KH |title = Consequences of genome duplication |journal = Curr Opin Genet Dev |volume = 17 |issue = 6 |pages = 505–12 |year = 2007 |pmid = 18006297 |doi = 10.1016/j.gde.2007.09.007 |ref = harv }}</ref> Ang mga pangyayaring espesiasyon ay mahalaga sa teoriya ng [[punctuated equilibrium]] na nagpapaliwanag ng pattern sa fossil rekord ng maiikling mga ebolusyon na pinasukan ng relatibong mahahabang mga yugto ng stasis kung saan ang espesye ay nananatiling relatibong hindi nabago.<ref name=pe1972>Niles Eldredge and Stephen Jay Gould, 1972. [http://www.blackwellpublishing.com/ridley/classictexts/eldredge.asp "Punctuated equilibria: an alternative to phyletic gradualism"] In T.J.M. Schopf, ed., ''Models in Paleobiology''. San Francisco: Freeman Cooper. pp. 82–115. Reprinted in N. Eldredge ''Time frames''. Princeton: Princeton Univ. Press. 1985</ref> Sa teoriyang ito, ang espesiasyon at mabilis na ebolusyon ay magkaugnay at ang [[natural na seleksiyon]] at genetic drift ay umaasal ng pinakamalakas sa mga organismong sumasailalim sa espesiasyon sa mga nobelang habitat o maliliit na mga populasyon. Bilang resulta, ang mga yugto ng stasis sa fossil rekord ay tumutugon sa populasyong pang-magulang at ang mga organismong sumasailalim sa espesiasyon at mabilis na ebolusyon ay natatagpuan sa maliliit na mga populasyon o sa limitado sa heograpikong mga habitat at kaya ay bihirang maingatan sa mga fossil.<ref>{{cite journal |author = Gould SJ |title = Tempo and mode in the macroevolutionary reconstruction of Darwinism |doi = 10.1073/pnas.91.15.6764 |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 91 |issue = 15 |pages = 6764–71 |year = 1994 |pmid = 8041695 |pmc = 44281 |ref = harv |bibcode = 1994PNAS...91.6764G }}</ref> == Kasaysayang ebolusyonaryo ng mundo == {{PhylomapA|size=320px|align=right|caption=Isang [[Punong pilohenetiko|puno ng ebolusyon]] na nagpapakita ng pagsasanga ng mga modernong species mula sa isang [[karaniwang ninuno]] sa gitna.<ref name=Ciccarelli>{{cite journal |author = Ciccarelli FD, Doerks T, von Mering C, Creevey CJ, Snel B, Bork P |title = Toward automatic reconstruction of a highly resolved tree of life |url = https://archive.org/details/sim_science_2006-03-03_311_5765/page/1282 |journal = Science |volume = 311 |issue = 5765 |pages = 1283–87 |year = 2006 |pmid = 16513982 |doi = 10.1126/science.1123061 |ref = harv |bibcode = 2006Sci...311.1283C }}</ref> Ang tatlong [[dominyo (biyolohiya)|dominyo]] ay may kulay na asul([[bakterya]]), berde([[archaea]]) at pula([[eukaryote]]).}} Ang mga [[Prokaryote]] ay unang lumitaw sa mundo noong mga tinatayang 3–4 bilyong taong nakakaraan.<ref name=Cavalier-Smith>{{cite journal |author = Cavalier-Smith T |title = Cell evolution and Earth history: stasis and revolution |journal = Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci |volume = 361 |issue = 1470 |pages = 969–1006 |year = 2006 |pmid = 16754610 |doi = 10.1098/rstb.2006.1842 |pmc = 1578732 |ref = harv }}</ref><ref>{{cite journal |author = Schopf J |title = Fossil evidence of Archaean life |journal = Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci |volume = 361 |issue = 1470 |pages = 869–85 |year = 2006 |pmid = 16754604 |doi = 10.1098/rstb.2006.1834 |pmc = 1578735 |ref = harv }}<br />*{{cite journal |author = Altermann W, Kazmierczak J |title = Archean microfossils: a reappraisal of early life on Earth |journal = Res Microbiol |volume = 154 |issue = 9 |pages = 611–17 |year = 2003 |pmid = 14596897 |doi = 10.1016/j.resmic.2003.08.006 |ref = harv }}</ref> Walang mga pagbabago sa [[morpolohiya]] o organisasyong pang-[[selula]] na nangyari sa mga organismong ito sa mga sumunod na bilyong taon.<ref>{{cite journal |author = Schopf J |title = Disparate rates, differing fates: tempo and mode of evolution changed from the Precambrian to the Phanerozoic |doi = 10.1073/pnas.91.15.6735 |journal = Proc Natl Acad Sci U S A |volume = 91 |issue = 15 |pages = 6735–42 |year = 1994 |pmid = 8041691 |pmc = 44277 |ref = harv |bibcode = 1994PNAS...91.6735S }}</ref> Noong mga 3.5 bilyong taong nakakaraan, ang bakterya at archea ay naghiwalay mula sa isang karaniwang ninuno. Ang bakterya ay nagpaunlad ng primitibong anyo ng photosynthesis na hindi lumilikha ng oksiheno dahil hindi sila gumagamit ng tubig bilang electron donor kundi hydrogen, suflur o iba pang mga molekulang organiko. Noong mga 3 bilyong taong nakakaraan ay lumitaw ang cyanobacteria na gumagamit ng photosynthesis na naglalabas ng itinatapong produktong [[oksiheno]] na [[pangyayaring malaking oksihenasyon|sukdulang nagpabago sa atmospero ng mundo]] noong mga 2.4 bilyong taong nakakaraan at malamang na nagsanhi ng pagunlad ng mga bagong anyo ng buhay sa mundo. Ang mga [[eukaryote]] ay unang lumitaw sa pagitan ng 1.6&nbsp;– 2.7 bilyong taong nakakaraan. Ang sumunod na malaking pagbabago sa istruktura ng selula ay nangyari nang ang [[bakterya]] ay lumamon sa mga selulang eukaryotiko sa isang ugnayang pagtutulungang tinatawag na [[endosymbiont|endosymbiosis]].<ref name = "rgruqh">{{cite journal |author = Poole A, Penny D |title = Evaluating hypotheses for the origin of eukaryotes |journal = BioEssays |volume = 29 |issue = 1 |pages = 74–84 |year = 2007 |pmid = 17187354 |doi = 10.1002/bies.20516 |ref = harv }}</ref><ref name=Dyall>{{cite journal |author = Dyall S, Brown M, Johnson P |title = Ancient invasions: from endosymbionts to organelles |url = https://archive.org/details/sim_science_2004-04-09_304_5668/page/252 |journal = Science |volume = 304 |issue = 5668 |pages = 253–57 |year = 2004 |pmid = 15073369 |doi = 10.1126/science.1094884 |ref = harv |bibcode = 2004Sci...304..253D }}</ref> Pagkatapos nito, ang nilamong bakterya at ang selulang host ay sumailalim sa kapwa-ebolusyon na ang bakterya ay nagebolb tungo sa [[mitochondrion|mitochondria]] o mga [[hydrogenosome]].<ref>{{cite journal |author = Martin W |title = The missing link between hydrogenosomes and mitochondria |url = https://archive.org/details/sim_trends-in-microbiology_2005-10_13_10/page/457 |journal = Trends Microbiol. |volume = 13 |issue = 10 |pages = 457–59 |year = 2005 |pmid = 16109488 |doi = 10.1016/j.tim.2005.08.005 |ref = harv }}</ref> Ang isa pang paglamon ng mga tulad ng [[cyanobacteria]] na organismo ay humantong sa pagkakabuo ng mga [[chloroplast]] sa mga algae at mga halaman.<ref>{{cite journal |author = Lang B, Gray M, Burger G |title = Mitochondrial genome evolution and the origin of eukaryotes |journal = Annu Rev Genet |volume = 33 |issue = 1 |pages = 351–97 |year = 1999 |pmid = 10690412 |doi = 10.1146/annurev.genet.33.1.351 |ref = harv }}<br />*{{cite journal |author = McFadden G |title = Endosymbiosis and evolution of the plant cell |journal = Curr Opin Plant Biol |volume = 2 |issue = 6 |pages = 513–19 |year = 1999 |pmid = 10607659 |doi = 10.1016/S1369-5266(99)00025-4 |ref = harv }}</ref> Ang mga anyo ng buhay na umiiral hanggang noong mga 610 milyong taong nakakaraan ay mga [[uniselular]] na mga eukaryote, mga [[prokaryote]] at [[archaea]]. Pagkatapos nito, ang mga organismong [[multiselular]] ay nagsimulang lumitaw sa mga karagatan sa panahong [[Ediacara biota|Ediacaran]] .<ref name=Cavalier-Smith/><ref>{{cite journal |author = DeLong E, Pace N |title = Environmental diversity of bacteria and archaea |journal = Syst Biol |volume = 50 |issue = 4 |pages = 470–8 |year = 2001 |pmid = 12116647 |doi = 10.1080/106351501750435040 |ref = harv }}</ref> Ang ebolusyong ng pagiging [[multiselular]] ay nangyari sa maraming mga independiyenteng mga pangyayari sa mga organismo gaya ng mga [[sponge]], kayumangging lumot, [[cyanobacteria]], [[slime mold|slime mould]] at [[myxobacteria]].<ref>{{cite journal |author = Kaiser D |title = Building a multicellular organism |journal = Annu. Rev. Genet. |volume = 35 |issue = 1 |pages = 103–23 |year = 2001 |pmid = 11700279 |doi = 10.1146/annurev.genet.35.102401.090145 |ref = harv }}</ref> Pagkatapos ng paglitaw ng mga organismong multiselular, ang isang malaking halaga ng dibersidad ay lumitaw sa isang pangyayaring tinatawag na [[pagsabog na Cambrian]] kung saan ang marami sa mga [[phylum]] ay lumitaw sa fossil record na kalaunang naging [[ekstinto]].<ref name=Valentine>{{cite journal |author = Valentine JW, Jablonski D, Erwin DH |title = Fossils, molecules and embryos: new perspectives on the Cambrian explosion |url = https://journals.biologists.com/dev/article/126/5/851/40578/Fossils-molecules-and-embryos-new-perspectives-on |journal = Development |volume = 126 |issue = 5 |pages = 851–9 |date = 1 Marso 1999 |pmid = 9927587 |ref = harv }}</ref> Ang iba't ibang mga dahilan para sa pangyayaring ito ay iminungkahi gaya ng pagtitipon ng [[oksiheno]] sa atmospero mula sa [[photosynthesis]].<ref>{{cite journal |author = Ohno S |title = The reason for as well as the consequence of the Cambrian explosion in animal evolution |series = 44 |journal = J. Mol. Evol. |volume = 1 |issue = S1 |pages = S23–7 |year = 1997 |pmid = 9071008 |doi = 10.1007/PL00000055 |ref = harv }}<br />*{{cite journal |author = Valentine J, Jablonski D |title = Morphological and developmental macroevolution: a paleontological perspective |url = http://www.ijdb.ehu.es/web/paper.php?doi=14756327 |journal = Int. J. Dev. Biol. |volume = 47 |issue = 7–8 |pages = 517–22 |year = 2003 |pmid = 14756327 |ref = harv }}</ref> Noong mga 500 milyong taong nakakaraan, sinakop ng mga halaman at mga [[fungus]] ang lupain at sinundan ng mga [[arthropod]] at ibang mga hayop.<ref>{{cite journal |author = Waters ER |title = Molecular adaptation and the origin of land plants |journal = Mol. Phylogenet. Evol. |volume = 29 |issue = 3 |pages = 456–63 |year = 2003 |pmid = 14615186 |doi = 10.1016/j.ympev.2003.07.018 |ref = harv }}</ref> Ang mga halamang panglupain ay unang lumitaw sa fossil record noong mga 450 milyong taong nakakaraan. Ang mga [[tetrapod]] ay unang lumitaw sa fossil record noong mga 390 milyong taong nakakaraan na nagebolb mula sa mga isdang Rhipidistia. Ang mga [[Amphibian]] ay unang lumitaw sa fossil record noong mga 364 milyong taong nakakalipas na nagebolb mula sa isda. Ito ay sinundan ng paglitaw ng mga [[amniota]] na nagebolb mula sa mga ampibyan. Ang mga basal amniota ay nagsanga sa mga pangkat na synapsid(mga mammal) at sauropsid(mga reptile). Ang mga therapsid ay lumitaw na nag-ebolb mula sa mga synapsid. Noong mga 310 milyong taong nakakaraan, ang mga [[reptile]] ay unang lumitaw sa fossil record na nagebolb sa mga mukhang reptile na mga [[amphibian]]. Ang mga [[dinosaur]] ay unang lumitaw sa fossil record noong mga 230 milyong taong nakakaraan na nagebolb mula sa mga archosaur. Noong mga 220 milyong taong nakakaraan, ang mga [[mamalya]] ay unang lumitaw sa fossil record na nagebolb mula sa therapsid. Noong mga 150 milyong taong nakakaran, ang mga [[ibon]] ay unang lumitaw sa fossil record na nagebolb mula sa mga dinosaur. Noong mga 130 milyong taong nakakaraan, ang mga halamang namumulaklak ay unang lumitaw sa fossil record na malamang na nakatulong sa kapwa-ebolusyon sa mga insektong nagpopollinate. Noong mga 85-65 milyong taon, ang mga primado ay humilaway mula sa ibang mga [[mamalya]]. Noong mga 65 milyong taong nakakaraan, ang mga hindi-ibong dinosaur ay naging [[ekstinto]] sa fossil record. Noong mga 40 milyong taong nakakaraan, ang primado ay nagsanga sa dalawang pangkat: Strepsirrhini at Haplorrhini (na kinabibilangan ng mga [[bakulaw]]). Noong mga 15 milyong taong nakakaraan, ang mga [[gibbon]] ay humilaway mula sa mga primadong [[bakulaw]] at noong mga 12-15 milyong taong nakakalipas, ang [[Ponginae]](mga orangutan) ay humiwalay mula sa mga [[bakulaw]]. Pagkatapos nito, ang mga gorilya ay humiwalay sa linya na tumutungo sa [[Pan (hayop)|Pan]](chimpanzee at bonobo) at tao noong mga 10 milyong taong nakakalipas at noong mga 6 hanggang 7 milyong taong nakakalipas ang linyang Pan(chimpanzee at bonobo) ay humiwalay sa linya na tumutungo sa tao. Pagkatapos nito, ang chimpanzee at bonobo ay naghiwalay noong kaunti sa 1 milyong taong nakakalipas. Pagkatapos ng paghihiwalay ng mga linyang Pan at tao, ang linyang tumutungo sa tao ay nag-ebolb tungo sa henus na [[Australopithecus]] noong mga 4 milyong taong nakakalipas na posibleng mula sa [[Ardipithecus]]. Noong mga 2 milyong taong nakakalipas, ang Australopithecus ay nag-ebolb tungo sa henus na [[Homo]] na nagpalitaw naman sa iba't ibang mga species gaya ng mga [[neanderthal]] noong mga 400,000 taong nakakaran at mga [[tao]] noong mga 200,000 taong nakakaraan. == Mga ebidensiya ng ebolusyon == === Ebidensiya mula sa paleontolohiya === ==== Mga fossil ==== {{multiple image|direction=vertical|width=250 | image1 =Horseevolution.svg | image2 = Equine evolution.jpg | footer = Ang [[ebolusyon ng kabayo]] na nagpapakita ng rekonstruksiyon ng mga espesyeng fossil na nakuha mula sa magkakasunod na mga [[strata]] ng bato. }} Ang mga [[fossil]] ang mga labi ng mga organismong nabuhay sa nakaraang panahon na naingatan .<ref name=Bowler>Bowler, Peter H. 2003. ''Evolution: the history of an idea''. 3rd ed, University of California Press, p108.</ref> Ang kabuuan ng mga fossil na natuklasan at hindi natuklasan at ang kanilang pagkakalagay sa mga bato at patong na sedimentaryo o [[strata]] ay kilala bilang fossil record. Posibleng malaman kung paanong ang mga partikular na pangkat ng organismo ay nag-ebolb sa pamamagitan ng pagsasaayos ng mga fossil record sa isang kronolohikal na pagkakasunod nito. Ang gayong pagkakasunod ay matutukoy dahil ang mga fossil ay pangunahing matatagpuan sa mga [[batong sedimentaryo]]. Ang batong sedimentaryo ay nabubuo sa pamamagitan ng mga patong ng silt o putik sa ibabaw ng bawat iba pa. Dahil dito, ang nagreresultang bato ay naglalaman ng mga magkakapatong na patong o [[strata]]. Ang mga edad ng bato at mga fossil ay tumpak na mapepetsahan ng mga heologo sa pamamagfitan ng pagsukat ng mga proporsiyon ng mga [[elementong kimikal]] na matatag at [[radyoaktibo]] sa isang ibinigay na patong na tinatawag na [[radiometric dating]]. Ang pinakailalim na strata ay naglalaman ng pinakamatandang bato gayundin ng mga pinakamaagang mga fossil ng organismo samantalang ang pinakaibabaw na strata ay naglalaman ng pinakabatang bato gayundin ng mas kamakailang lumitaw na mga fossil ng organismo.<ref name=mjs>Rudwick M.J.S. 1972. ''The meaning of fossils: episodes in the history of palaeontology''. Chicago University Press.</ref><ref>Whewell, William 1837. ''History of the inductive sciences, from the earliest to the present time''. vol III, Parker, London. Book XVII The palaeotiological sciences. Chapter 1 Descriptive geology, section 2. Early collections and descriptions of fossils, p405.</ref> Natuklasan ng mga siyentipiko na ang mga batong mas matanda ay naglalaman ng mas kaunting mga uri ng mga fossil na may mas simpleng mga istruktura samantalang ang mas batang mga bato ay naglalaman ng mas malaking pagkakaiba iba ng mga fossil na kadalasang nagpapakita ng mas komplikadong mga istruktura.<ref>{{cite book|author=Coyne, Jerry A. |title=Why Evolution is True|url=https://archive.org/details/whyevolutionistr00coyn |publisher=Viking|year=2009 |pages=[https://archive.org/details/whyevolutionistr00coyn/page/26 26]–28|isbn=978-0-670-02053-9}}</ref> Halimbawa, walang fossil ng tao na natagpuan sa bato sa panahong unang lumitaw ang mas simpleng organismo gaya ng mga insekto o [[ampibya]] at sa mga panahon bago nito <ref>The most convincing evidence for the occurrence of evolution is the discovery of extinct organisms in older geological strata... The older the [[strata]] are...the more different the fossil will be from living representatives... that is to be expected if the [[fauna]] and [[flora]] of the earlier strata had gradually evolved into their descendents.|''[[Ernst Mayr]]'', Mayr, Ernst. 2001. What evolution is. Weidenfeld & Nicolson, London. ISBN 0297807413</ref> Ayon kay [[Richard Dawkins]], "kung may isang [[hippopotamus]] o [[kuneho]] na natagpuan sa panahong [[Cambrian]], ito ay kumpletong tatalo sa ebolusyon. Walang ganito ang kailanman natagpuan sa fossil record.<ref>{{Cite web |title=Time Magazine, 15 Agosto 2005, page 32 |url=http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,1090909,00.html |access-date=23 Hunyo 2013 |archive-date=13 Hunyo 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613211455/http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,1090909,00.html |url-status=dead }}</ref> Nakita rin sa fossil rekord ang mga ''[[:Kategorya:Mga fossil na transisyonal|fossil na transisyonal]]'' na mga labi ng fossiladong organismo na nagpapakita ng mga katangian na karaniwan sa parehong mga organismong mas naunang lumitaw sa fossil rekord(ninuno) at sa mga organismong kalaunang lumitaw sa fossil rekord(inapo).<ref name=Herron>{{cite book|last=Herron|first=Scott Freeman, Jon C.|title=Evolutionary analysis|url=https://archive.org/details/evolutionaryanal00free|year=2004|publisher=Pearson Education|location=Upper Saddle River, NJ|isbn=978-0-13-101859-4|page=816|edition=3rd}}</ref> Noong 1859, nang unang ilimbag ang ''[[On the Origin of Species]]'' ni [[Charles Darwin]], ang fossil rekord ay hindi mahusay na alam. Inilarawan ni Darwin ang nakita sa panahong ito na kakulangan sa fossil na transisyonal sa fossil rekord bilang "''ang pinakahalata at pinamatinding pagtutol na mahihimok laban sa teoriya ko''" ngunit kanyang ipinaliwanag ito sa pag-uugnay nito sa sukdulang imperpeksiyon sa rekord na heolohikal.<ref>{{harvnb|Darwin|1859|pp = [http://darwin-online.org.uk/content/frameset?viewtype=text&itemID=F373&pageseq=297 279–280]}}</ref><ref>{{harvnb|Darwin|1859|pp = [http://darwin-online.org.uk/content/frameset?viewtype=text&itemID=F373&pageseq=359 341–343]}}</ref> Ang isa sa mga fossil na ''[[Archaeopteryx]]'' ay natuklasan mga dalawang taon lamang pagkatapos ng publikasyon ng akda ni Darwin noong 1861 at kumakatawan sa isang anyong transisyonal sa pagitan ng mga [[dinosauro]] at [[ibon]]. Mula nito, mas maraming mga [[:Kategorya:Mga fossil na transisyonal|fossil na transisyonal]] ang natuklasan at mayroon na ngayong itinuturing na saganang mga ebidensiya kung paanong ang mga klase ng mga bertebrata ay magkakaugnay at ang karamihan sa mga ito ay sa anyo ng mga fossil na transisyonal.<ref name = "NS2645">{{Cite journal|publisher = [[New Scientist]]|date = 2008-02-27|issue = 2645|pages = 35–40|url = http://www.newscientist.com/article/mg19726451.700-evolution-what-missing-link.html?full=true|title = Evolution: What missing link?|first = D|last = Prothero|ref = harv}}</ref> Sa kabila ng relatibong pagiging bihira ng mga angkop na kondisyon para sa fossilisasyon, ang tinatayang mga 250,000 mga espesyeng fossil ay alam sa kasalukuyan.<ref>[http://facstaff.gpc.edu/~pgore/geology/historical_lab/2010Preservation.pdf Laboratory 11 – Fossil Preservation], by Pamela J. W. Gore, Georgia Perimeter College</ref> Ang bilang ng mga indibidwal na fossil na kinakatawan nito ay malaking iba iba mula espesye hanggang espesye ngunit maraming mga milyong fossil ang nakuha. Halimbawa, ang higit sa tatlong milyong mga fossil mula sa huling [[Panahong Yelo]] ay nakuha mula sa [[La Brea Tar Pits]] sa Los Angeles.<ref>{{cite web |url=http://www.tarpits.org/info/faq/faqfossil.html |title=Frequently Asked Questions |accessdate=2011-02-21 |publisher=The Natural History Museum of Los Angeles County Foundation |archive-date=2011-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311233346/http://www.tarpits.org/info/faq/faqfossil.html |url-status=dead }}</ref> Marami pang mga fossil ang nasa ilalim ng lupa sa iba't iba mga [[pagkakabuo (stratigrapiya)|pagkakabuong heolohiko]] na alam na naglalaman ng isang mataas na densidad ng [[fossil]]. Ito ay pumapayag sa pagtatantiya ng kabuuang nilalamang fossil ng mga pagkakabuong ito. Ang isang halimbawa ang [[Pagkakabuong Beaufort]] sa [[Timog Aprika]] na mayaman sa mga fossil ng bertebrata kabilang ang mga [[therapsida]] na mga anyong transisyonal sa pagitan ng mga [[reptilya]] at [[mamalya]].<ref>{{cite book | title=The Karoo: Ecological Patterns and Processes| url=https://archive.org/details/isbn_9780521554503| author=William Richard John Dean and Suzanne Jane Milton| year=1999| page=[https://archive.org/details/isbn_9780521554503/page/31 31]| publisher=Cambridge University Press| isbn=0-521-55450-0}}</ref> Tinatayang ang pagkakabuong ito ay naglalaman ng mga 800 bilyong fossil ng bertebrata.<ref>{{cite journal| title=Six "Flood" Arguments Creationists Can't Answer| author=Robert J. Schadewald| journal=Creation Evolution Journal| year=1982| volume=3| pages=12–17| url=http://ncseprojects.org/cej/3/3/six-flood-arguments-creationists-cant-answer| access-date=2012-10-06| archive-date=2015-09-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150919190944/http://ncseprojects.org/cej/3/3/six-flood-arguments-creationists-cant-answer| url-status=dead}}</ref> === Ebidensiya mula sa distribusyong heograpikal === [[File:Snider-Pellegrini Wegener fossil map.svg|right|thumb|upright=1.5|Mga pattern ng [[fossil]] sa buong mundo ([[Gondwana]]). ]] Ang lahat ng mga organismo ay umangkop sa kanilang kapiligiran. Ang [[pag-aangkop]] ay paraan ng organismo na makaligtas o mabuhay sa isang kapiligiran, halimbawa ang mga [[polar bear]] sa mga magiginaw na lugar at mga [[Kangaroo rat]] sa mga tuyo at maiinit na lugar. Kung ang bagong [[species]] ay lumilitaw na karaniwan ay sa pakikipaghiwalay sa mga mas matandang species, ito ay nangyayari sa isang lugar sa mundo. Pagkatapos nito, ang mga bagong species ay maaari ng kumalat sa ibang mga lugar at hindi sa ibang mga lugar. Ang [[Australasia]] ay nawalay sa ibang mga kontinente sa loob ng mga milyong taon. Sa pinakapangunahing bahagi ng kontinente na [[Australia]], 83% ng mga [[mammal]], 89% ng mga [[reptile]], 90% ng mga [[isda]] at [[insekto]] at 93% ng mga [[amphibia]]n ay tanging matatagpuan sa mga lugar na ito. Ang mga katutubong mammal nito ay mga [[marsupial]] gaya ng [[kangaroo]], [[bandicoot]] at [[quoll]]. Sa kabaligtaran nito, ang mga marsupial ay hindi matatagpuan sa kasalukuyan sa [[Aprika]] at bumubuo ng maliit na bahagi sa mammalian [[fauna]] sa [[Timog Amerika]] gaya ng [[opossum]], [[shrew opossum]] at [[monito del monte]]. Ang tanging representatibo lamang ng mga primitibong naglalabas ng itlog na [[mammal]] na tinatawag na [[monotreme]] ang [[echidna]] at [[platypus]]. Ang mga ito ay tanging matatagpuan sa Australasia kabilang ang [[Tasmania]] at [[New Guinea]] at [[Kangaroo Island]]. Ang mga monotreme na ito ay lubos na hindi makikita sa ibang panig ng munod. Sa kabaligtaran, ang Australia ay hindi kinakikitaan ng maraming mga grupo ng mga placental na mammal na karaniwang sa ibang mga kontinente (carnivora, artiodactyls, shrews, squirrels, lagomorphs) bagaman ito ay may mga indigenuous na mga paniki at rodent na kalaunang dumating dito. Ayon sa kasaysayang ebolusyonaryo, ang mga placental mammal ay nag-ebolb sa [[Eurasia]]. Ang mga [[marsupial]], [[placental mammal]] at consentitual mammal ay humiwalay mula sa [[monotreme]] noong [[Kretaseyoso|Panahong Kretaseyoso]]. Ang mga marsupial ay nakarating sa Australia sa pamamagitan ng [[Antarctica]] mga 50 milyong taon ang nakakalipas pagkatapos humiwalay ang Australia sa Antarctica. ==== Singsing na espesye==== {{main|Espesyeng singsing}} Sa biolohiya, ang isang singsing na species o ''ring species'' ay isang magkakadugtong na serye na mga magkakapitbahay na populasyon na ang bawat isa ay makapagtatalik at makapagpaparami ngunit may umiiral na hindi bababa sa dalawang mga "dulong" populasyon sa serye na labis na malayong magkaugnay para makapagparami bagaman may isang potensiyal na pagdaloy ng gene sa pagitan ng "magkakaugnay" na species. Ang gayong hindi pwedeng pagpaparami na bagaman magkaugnay ng henetiko na mga dulong populasyon ay maaaring kapwa umiral sa parehong rehiyon at kaya ay nagsasara ng singsing. Ang singsing na species ay nagbibigay ng isang mahalagang ebidensiya sa ebolusyon sa dahilang ito ay nagpapakita kung anong mangyayari sa paglipas ng panahon habang ang mga populasyon ay henetikong nagsasanga o naghihiwalay. Ito ay espesyal dahil ang mga ito ay kumakatawan sa mga nabubuhay na populasyon kung anong normal na nangyayari sa pagitan ng matagal nang namatay na mga populasyong ninuno at mga nabubuhay na populasyon kung saan ang mga pagitan ay naging ekstinto. Ayon kay Richard Dawkins , ang ring species ay "nagpapakita lamang sa atin sa dimensiyong pang-espasyo ng isang bagay na palaging mangyayari sa panahong dimensiyon. Sa pormal, ang isyu ay ang interfertile na kakayahang makapagparami sa iba ay hindi isang ugnayang transitibo. Kung ang A ay makapagpaparami sa B at ang B ay makapagpaparami sa C, hindi sumusunod na ang A ay makapagpaparami sa C at kaya ay hindi naglalarawan ng ugnayang pagkakatumbas. Ang isang singsing na species ay isang species na nagpapakita ng isang kontra-halimbawa sa transitibidad. [[Talaksan:Ring species seagull.svg|thumb|right|Ang mga ''Larus'' gull ay makapagtatalik at makapagpaparami sa isang singsing sa palibot ng arktiko. 1: [[European Herring Gull|''L. argentatus argentatus'']], 2: [[Lesser Black-backed Gull|''L. fuscus'']], 3: [[Heuglin's Gull|''L. heuglini'']], 4: [[Birula's Gull|''L. vegae birulai'']], 5: [[East Siberian Herring Gull|''L. vegae'']], 6: [[American Herring Gull|''L. smithsonianus'']], 7: [[European Herring Gull#Subspecies|''L. argentatus argenteus'']].]] [[Talaksan:PT05 ubt.jpeg|thumb|left|Herring Gull (''Larus argentatus'') (harap) at Lesser Black-backed Gull (''Larus fuscus'') (likuran) in Norway: dalawang mga [[phenotype]] na may maliwanag na mga pagkakaiba]] Ang isang klasikong halimbawa ng isang singsing na species ang sirkumpolar na singsing na species na mga ''[[Larus]]'' gull. Ang saklaw ng mga gull na ito ay bumubuo ng isang singsing sa palibot ng [[Hilagang Polo]] na hindi normal na dinadaanan ng mga gull. Ang [[European Herring Gull]] (''L. argentatus argenteus'') na pangunahing nakatira sa Gran Britanya at Ireland ay pwedeng magparami o bumuo ng supling upang lumikha ng [[hybrid]] sa [[American Herring Gull]] (''L. smithsonianus''), (na nakatira sa Hilagang Amerika) na makapagpaparami rin sa Vega o [[East Siberian Herring Gull]] (''L. vegae'') na kanluraning subspecies na ang [[Birula's Gull]] (''L. vegae birulai'') ay makapagpaparami sa [[Heuglin's gull]] (''L. heuglini'') na makapagpaparami naman sa Siberian [[Lesser Black-backed Gull]] (''L. fuscus''). Ang lahat na apat ng mga ito ay nakatira sa ibayo ng hilaga ng [[Siberia]]. Ang huli ang silanganing kinatawan ng mga T Lesser Black-backed Gull sa hilagang kanlurang Europa kabilang ang Gran Britanya. Ang mga Lesser Black-backed Gull at mga Herring Gull ay sapat na magkaiba na ang mga ito ay hindi normal na makapagpaparami o makakabuo ng supling. Kaya ang pangkat ng mga gull ay bumubuo ng isang continuum maliban kung saan ang dalanwang angkan ay nagtatagpo sa Europa. === Ebidensiya mula sa komparatibong anatomiya === Ang komparatibo o paghahambing ng [[anatomiya]] ng mga pangkat ng mga organismo ay naghahayag ng mga katangian sa istrukura na pundamental na magkatulad. ==== Mga istrukturang magkakatulad ==== [[Talaksan:Evolution pl.png|thumb|400px|Paghahambing ng mga pendactyl limb ng mga hayop na pundamental na magkakatulad.]] Ang basikong istruktura ng lahat ng mga bulaklak ay binubuo ng mga sepal, petal, stigma, style at obaryo ngunit ang mga hugis, kulay, at mga spesipikong istruktura ay iba iba sa bawat species nito. Ang mga insekto ay magkaka-ugnay. Ang mga ito ay nagsasalo ng parehong hitsura ng katawan na kinokontrol ng master regulatory gene. Ang mga ito ay may anim na hita, mga matigas na bahagi sa laban ng katawan o exoskeleton at mga matang binubuo ng maraming magkakahiwalay na lalagyan at iba pa. Ito ay maipapaliwanag ng ebolusyon. Ang lahat ng mga insekto ay inapo(descendant) ng isang grupo ng mga hayop na nabuhay na matagal na panahon na ang nakakalipas. Ang mga insekto ngayon ay meron pa rin ng mga pangunahing bahaging ito ngunit ang mga detalye ay nagbago. Ang mga insekto na nabubuhay ngayon ay iba na sa insekto noong sinaunang panahon dahil sa ebolusyon. Ang ebidensiya sa [[molekular na biolohiya]] ay sumusuporta sa pananaw na ito. Ang [[pentadactyl limb]] ay isang halimbawa ng mga istrukturang homologoso. Ito ay matatagpuan sa lahat ng mga klase ng mga [[tetrapod]] (''i.e.'' mula sa mga [[amphibian]] tungo sa mga [[mammal]]). Ito ay mababakas kahit sa mga [[palikpik]] ng ilang mga [[isdang fossil]] na ninuno ng mga unang amphibian. Ang limb ay isang butong proximal ([[humerus]]), dalawang butong ([[Radius (bone)|radius]] at [[ulna]]), at isang serye ng mga [[carpal]] (mga buto ng [[wrist]]) na sinundan ng limang serye ng mga metacarpal(mga butong [[palm]]) at mga [[phalange]](mga dailiri). Sa buong mga tetrapod, ang pundamental na istruktura ng mga pendactyl limb ay pareho na nagpapaktia ng karaniwang ninuno. Sa paglipas ng ebolusyon, ang mga pundamental na istrukturang ito ay nagbago. Ang mga ito ay nagkaroon ng iba't ibang mga silbi upang umangkop sa iba't ibang mga kapaligiran. Halimbawa, sa mga [[unggoy]], ang mga harapang limb ay mas mahaba upang bumuo ng humahawak na kamay para sa pag-akyat at pagduyan sa mga puno, sa [[baboy]], ang unang daliri ay nawala at ang ikalawa at ikalimang mga daliri ay lumiit. Ang dalawang mga natitirang daliri ay mas mahaba at mas malapad kesa sa iba pa. Ito ay may hoof para suportahan ang katawan. Sa kabayo, ang mga harapang limb ay umangkop para sa suporta at pagtakbo sa pamamagitan ng malaking paghaba ng ikatlong daliri na may hoof. Ang mga mole ay may isang pares ng maiikli na tulad ng spade na mga harapang limb para sa paglulungga, ang mga [[anteater]] ay may mahabang ikatlong daliri para sa gibain ang mga burol ng langgam at mga pugad ng mga anay, sa [[balyena]], ang mga harapang limb ay naging mga [[flipper]] para maglayag at magpanatili ng ekwilbriyum tuwing lumalangoy, sa paniki, ang mga harapang limb ay naging mga pakpak para sa paglipad sa pamamagitan ng pagpapahaba ng apat na daliri samantalang ang tulad ng kalawit na unang daliri ay nananatiling malaya para makabitin sa mga puno. ==== Mga atabismo ==== {{Main|Atavismo}} [[Talaksan:HindlegsOfHumpbackWhale.jpg|thumb|right|150px|Mga likurang hita ng [[balyena]]ng humpback na iniulat noong 1921 ng ]] Ang [[atavismo]] ang kagawian ng isang organismo na bumalik sa anyo ng ninuno nito. Ito ang pagbabalik o muling paglitaw sa organismo ng mga naglahong mga katangian nito.<ref name="talkorigins">{{cite web|url=http://www.talkorigins.org/faqs/comdesc/section2.html#atavisms|title=29+ Evidences for Macroevolution: Part 2|author=TalkOrigins Archive|authorlink=TalkOrigins Archive|accessdate=2006-11-08}}</ref> Ang mga atavismo ay nangyayari sa ilang paraan. Ang isang paraan ay kapag ang mga [[gene]] para sa nakaraang umiiral na mga katangian ay naingatan sa DNA at ang mga ito ay nahayag sa pamamagitan ng isang [[mutasyon]] na nag-alis ng nangingibabaw ng mga gene para sa bagong katangian o ang mga nakaraang katangian ay nangibabaw sa bagong katangian.<ref>Lambert, Katie. (2007-10-29) [http://animals.howstuffworks.com/animal-facts/atavism.htm HowStuffWorks "How Atavisms Work"]. Animals.howstuffworks.com. Retrieved on 2011-12-06.</ref> Ang ilang mga halimbawa nito ang mga [[ahas]] na may likurang hita,<ref name="universe-review.ca" >[http://universe-review.ca/I10-10-snake.jpg JPG image]</ref>, mga [[balyena]]ng may likurang hita<ref>[http://www.edwardtbabinski.us/whales/atavisms.html Evolutionary Atavisms]. Edwardtbabinski.us. Retrieved on 2011-12-06.</ref><ref>{{cite journal|title=A REMARKABLE CASE OF EXTERNAL HIND LIMBS IN A HUMPBACK WHALE|first=Roy Chapman|last=Andrews|date=3 Hunyo 1921|journal=American Museum Novitates|url=http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/4849/1/N0009.pdf|ref=harv|access-date=20 Hunyo 2013|archive-date=13 Hunyo 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613050024/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/4849/1/N0009.pdf|url-status=dead}}</ref>, mga ekstrang daliri ng paa ng mga [[ungulate]] na hindi sumasayad sa lupa,<ref>{{Cite journal |title=Skeletal Atavism in a Miniature Horse |journal=Veterinary Radiology & Ultrasound |volume=45 |issue=4 |date=Hulyo 2004 |pages=315–317 |last1=Tyson |first1=Reid |last2=Graham |first2=John P. |last3=Colahan |first3=Patrick T. |last4=Berry |first4=Clifford R. |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. --> |doi=10.1111/j.1740-8261.2004.04060.x |ref=harv}}</ref> mga ngipin ng [[manok]],<ref>{{Cite journal |url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=mutant-chicken-grows-alli |title=Mutant Chicken Grows Alligatorlike Teeth |first=David |last=Biello |date=2006-02-22 |journal=[[Scientific American]] |accessdate=2009-03-08 |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. --> |ref=harv}}</ref> muling paglitaw ng [[reproduksiyong seksuwal]] sa ''[[Hieracium pilosella]]'' at [[Crotoniidae]];<ref>{{Cite journal |title=Reevolution of sexuality breaks Dollo's law |first1=Katja |last1=Domes |first2=Roy A. |last2=Norton |first3=Mark |last3=Maraun |first4=Stefan |last4=Scheu |journal=[[PNAS]] |url=http://www.pnas.org/content/104/17/7139 |date=2007-04-24 |volume=104 |issue=17 |pages=7139–7144 |accessdate=2009-04-08 |pmid=17438282 |doi=10.1073/pnas.0700034104 |pmc=1855408 |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. --> |bibcode=2007PNAS..104.7139D |ref=harv |archive-date=2019-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404042127/https://www.pnas.org/content/104/17/7139 |url-status=dead }}</ref> [[buntot sa tao]],<ref name="talkorigins" /> mga ekstrang [[utong]],<ref name="universe-review.ca" /> at malalaking ngiping [[canine tooth|canine]]. .<ref name="universe-review.ca" /> ==== Embriyolohiya ==== Mula ika-18 siglo, alam na ang mga [[embryo]] ng iba't ibang espesye ay pare pareho kesa sa mga matandang organismo ng mga ito. Sa partikular, ang ilang mga bahagi ng embryo ay nagpapakita ng ebolusyonaryong nakaraan. Halimbawa, ang embryo ng [[bertebrata]]ng pang-lupain ay lumilikha ng mga [[gill slit]] tulad ng mga embryo ng isda. Ang mga proto-gill slit ay bahagi ng mas komplikadong sistema ng pagbuo kaya ang mga ito ay nagpatuloy. Ang isa pang halimbawa ang mga ngiping embryonic ng mga [[baleen whale]]. Ang mga ito ay kalaunang nawala. Ang baleen filter ay nabubuo mula sa ibang tissue na tinatawag na keratin. Ang sinaunang [[fossil]] ng baleen whale ay may ngipin gayon din ang baleen. Ang isa pang halimbawa ang [[barnacle]]. Umabot sa napakaraming mga siglo bago natuklasan ng mga historian na ang barnacle ay mga [[crustacea]]. Ang mga matandang barnacle ay sobrang iba sa iba pang mga crustacea ngunit ang larvae(bata) ay labis na katulad ng ibang mga crustacea. ==== Mga istrukturang bestihiyal ==== Ang isang malakas na ebidensiya para sa karaniwang pinagmulan ang mga istrakturang [[bestihiyal]]. Ang mga walang silbing pakpak ng mga hindi lumilipad na [[beetle]] ay nakasara sa ilalim ng pinagsamang mga takip na pakpak. Ito ay maipapaliwanag na ang mga beetle ngayon ay nagmula sa mga sinaunang beetle na may pakpak na gumagana. Ang mga rudimentaryong bahagi ng katawan o mga bahaging mas maliit at mas simple sa katulad na bahagi sa mga sinaunang species ay tinatawag na mga istrakturang [[bestihiyal]]. Ang mga istrakturang ito ay may silbi sa sinaunang espesye ngunit ang mga ito ay wala ng silbi sa kasalukuyan o may bago ng silbi. Ang mga halimbawa nito ang mga pelvic girdle ng mga [[whale]], halteres(likod na pakpak) ng mga langaw, pakpak ng mga hindi lumilipad na ibon gaya ng [[ostrich]] at mga halaman ng ilang [[xerophyte]] gaya ng [[cactus]] at parasitikong mga halaman gaya ng [[dodder]]. Gayunpaman, maaring napalitan na ang kanilang orihinal na silbi ng mga istrakturang [[bestihiyal]] sa isang bagong silbi. Halimbawa ang mga halteres sa langaw ay nakakatulong sa pagbalanse ng mga insektong habang lumilipad at ang mga pakpak ng ostrich ay ginagamit sa mga ritual ng pakikipagtalik at pagpapakitang agresibo. Sa mga tao, ang mga istrakturang [[bestihiyal]] ay kinabibilangan ng [[appendix]] at [[wisdom teeth]]. Ang wisdom teeth ay wala ng silbi sa tao kaya ito ay karaniwang binubunot upang maibsan ang sakit na dulot nito sa isang tao. Ang mga istrakturang bestihiyal na ito ay minsan may seleksiyon laban sa mga ito. Ang mga orihinal na istraktura ay gumagamit ng napalaking pinagkukunan. Kung ang mga ito ay wala ng silbi, ang pagpapaliit ng mga sukat nito ay nagpapaigi ng paggamit nito. Ang ilan sa mga direktang ebidensiya nito ang ilang mga [[crustacean]] ma may mas maliit na mga mata ay tagumpay na nakakapagparami kesa sa mga may malalaking mata. Ito ay dahil ang [[tisyus]] ng [[sistemang nerbiyos]] na hinggil sa pagtingin ay mas naging magagamit para sa ibang mga sensory input. === Henetika === {{PhylomapB|caption=Isang [[punong pilohenetiko]] ng lahat ng mga nabubuhay na bagay batay sa datos ng kanilang [[rRNA]] [[gene]]. Ito ay nagpapakita ng paghihiwalay ng mga tatlong sakop na [[bacterium|bacteria]], [[archaea]], at [[eukaryote]]. Ang mga puno na nilikha gamit ang ibang mga gene ay pangkalahatang pareho bagaman ang mga ito ay maaaring maglagay ng isang mas maagang mga pangkat na sumanga nang napakaiba na pinagpapalagay na dahil sa mabilis na ebolusyon ng [[rRNA]].}} Ang isa pinakamatibay na ebidensiya ng ebolusyon mula sa karaniwang pinagmulan o common descent ang pag-aaral ng mga gene sequences. Ang pagsasaliksik na pagkukumpara ng mga sequence sa pagitan ng [[DNA]] ng iba't ibang mga species ay nagbigay ng sobrang tibay na ebidensiya para sa karaniwang pinagmulan common descent na iminungkahi ni [[Charles Darwin]]. Ito ay makikita sa pamamagitan ng pagmamana ng DNA sa ninuno ng mga inapo(descendant) nitong organismo. Ang mas malapit na magkakaugnay na mga species ay may mas malaking praksiyon ng magkatulad na sequence ng DNA at mayroong magkasalong substitusyon kesa sa mas malayong magkakaugnay na mga species. Ang pinakasimple at pinakamakapangyarihan ay ibinibigay ng rekonstruksiyong [[pilohenetika|pilohenetiko]]. Ang rekonstruksiyong ito kung isasagawa gamit ang mabagal na nag-eebolb na sekwensiyang protina ay maaaring gamitin upang muling likhain ang kasaysayang ebolusyonaryo ng mga modernong organismo at kahit ng mga ekstinto o hindi na umiiral na organismo gaya ng [[mammoth]], [[neandertal]], [[T.rex]] at iba pa. Ipinapakita ng mga muling nilikhang phylogenies ang relasyon na napatunayan sa mga morpolohikal at biokemikal na mga pag-aaral ng mga organismo. Ang pinakadetalyadong mga rekonstruksiyon ay isinagawa sa basehan ng mga mitochondrial genome na pinagsasaluhan ng lahat ng mga organismong [[eukaryote|eukaryotiko]] na mas maikli at mas madaling i-sekwensiya. Ang pinakamalawak na rekonstruksiyon ay isinagawa gamit ang mga sekwensiya ng ilang sinaunang mga protina o gamit ang ribosomal na sekwenisyang [[RNA]]. Ang mga relasyong pilohenetiko ay lumalapat din sa sobrang lawak na uri ng mga walang silbing elementong sekwensiya kabilang ang repeats, [[transposons]], [[pseudogene]], at mutasyon sa nakokodigo ng protinang mga sekwensiya na hindi nagreresulta sa sekwensiyang [[asidong amino]]. Bagamang ang maliit na mga elementong ito ay kalaunang natagpuang nagiingat ng silbi o tungkulin, sa pinagsama, ito ay nagpapakita ng identity na produkto ng common descent(karaniwang pinagmulan) kesa sa karaniwang tungkulin. ==== Unibersal na biokemikal na organisasyon ==== Lahat ng kilalang umiiral na mga organismo ay nakasalig sa isang parehong pundamental o pangunahing mga biokemikal na organisasyon. Ang mga ito ang henetikong impormasyon na nakokodigo sa [[asidong nukleyiko]]([[DNA]], o [[RNA]] para sa mga [[virus]]), naka-transkriba sa [[RNA]], at isinalin sa mga protina(mga polimero ng [[asidong amino]]) sa pamamagitan ng labis na naingatang [[ribosoma]]. Ang kodigong henetiko(ang tablang salin) sa pagitan ng DNA at asidong amino ay pareho sa halos lahat ng mga organismo na ang ibig sabihin ay ang piraso ng DNA sa isang [[bakterya]] ay nagkokodigo para sa parehong asidong amino na nasa tao(human). Ang [[ATP]] ay ginagamit bilang kurensiya ng enerhiya ng lahat ng mga nabubuhay na organismo. Ang isang malalim na pagkaunawa ng biolohiya ng pag-unlad ay nagpapakitang ang karaniwang [[morpolohiya]] ay produkto ng pinagsaluhang elementong henetiko. Halimbawa, ang isang sekwensiya ng DNA na nagkokodigo para sa [[insulin]] sa mga tao ay nagkokodigo rin ng insulin kapag ipinasok sa ibang mga organismo gaya ng mga halaman.<ref>[http://www.businessweek.com/magazine/content/07_33/b4046083.htm From SemBiosys, A New Kind Of Insulin] INSIDE WALL STREET By Gene G. Marcial(AUGUST 13, 2007)</ref> Bagaman ang mga matang tulad ng [[camera]] ay pinaniniwalaang nag-ebolb ng independyente sa maraming mga hiwalay na okasyon, ang mga ito ay nagsasalo ng isang karaniwang hanay ng mga nakakadama ng liwanag na mga protina (opsins) na nagpapakita ng karaniwang pinagmulan ng lahat ng mga may matang organismo. Ang isa pang halimbawa ang planong katawan ng [[bertebrata]] na ang istruktura ay kinokontrol ng pamilyang homeobox (Hox) ng mga [[gene]]. ==== Pagsisekwensiya ng DNA ==== Ang komparison ng sekwensiyang [[DNA]] ay nagbibigay ng kakayahan upang ang mga organismo ay mai-grupo sa pagkakatulad ng sekensiya at ang nagreresultang mga punong pilohenetiko ay tipikal na umaayon sa tradisyonal na [[taksonomiya]] at karaniwang ginagamit upang i-tama o palakasin ang mga klasipikasyong taksonomiko. Ang paghahambing ng sekwensiya ay tinuturing na sukat na sapat na mayaman upang i-tama ang mga maling asumpsiyon sa mga punong pilohenetiko sa mga instansiyang ang ibang mga ebidensiya ay kulang. Halimbawa, ang neutral na sekwensiyang DNA ng tao(human) ay tinatayang 1.2% na [[ebolusyong diberhente|diberhente]] o iba batay sa substitusyon mula sa pinakamalapit ng kamag-anak ng tao na [[chimpanzee]], 1.6% mula sa [[gorilla]], at 6.6% mula sa [[baboon]]. Sa ibang salita, ang [[tao]] at [[chimpanzee]] ay mayroong 98.8% na magkatulad na DNA, kumpara sa tao at gorilla na may 98.4% na magkatulad na DNA at sa pagitan ng tao at baboon na mayroong 93.4 % na magkatulad na DNA.<ref>http://www.livescience.com/1411-monkey-dna-points-common-human-ancestor.html</ref> Kaya ang ebidensiya ng sekwensiyang DNA ay pumapayag sa paghinuha at relasyong henetiko sa pagitan ng tao at ibang mga [[ape]]. Ang sequence ng 16S ribosomal RNA gene na isang mahalagang [[gene]] sa pagko-code ng isang bahagi ng [[ribosoma]] ay ginamit upang hanapin ang malawak ng relasyong phylogenetic sa pagitan ng mga nabubuhay na organismo. Ang analisis na orihinal na ginawa ni Carl Woese ay nagresulta sa sistemang tatlong sakop na naghihinuha para sa dalawang pangmalakihang paghihiwalay sa sinaunang ebolusyon ng buhay. Ang unang paghihiwalay ay nagdulot ng modernong bakterya at ang kalaunang paghihiwalay ay nagdulot ng modernong [[Arkeya]] at [[Eukaryote]]. ==== Mga endogenous retrovirus ==== Ang mga [[Endogenous retrovirus]] (ERV) ang mga labing sekwensiya ng [[genome]] na naiwan mula sa mga sinaunang impeksiyong pang-virus sa isang organismo. Ang mga retrovirus o virogene ay palaging naipapasa sa sumunod na henerasyon ng organismong na nakatanggap ng impeksiyon. Ito ay nag-iiwan sa virogene na maiwan sa genome. Dahil ang pangyayaring ito ay bihira at random, ang paghahanp ng mga magkatulad na mga posisyong kromosomal ng isang virogene sa dalawang magkaibang species ay nagmumungkahi ng karaniwang ninuno.<ref>{{cite web |url=http://www.talkorigins.org/faqs/comdesc/ |title=29+ Evidences for Macroevolution: The Scientific Case for Common Descent |accessdate=2011-03-10 |publisher= Theobald, Douglas }}</ref> === Mga protina === Ang ebidensiyang [[proteome|proteomiko]] ay sumusuporta sa pangkalahatang pinagmulang ninuno ng mga anyo ng buhay. Ang mga mahahalagang protina gaya ng [[ribosome]], [[DNA polymerase]], at [[RNA polymerase]] ay matatagpuan sa lahat ng mga organismo na may parehong mga tungkulin mula sa pinakasinaunang mga bakterya hanggang sa mga pinakamasalimuot na mga hayop. Ang mga mas maunlad na mga organismo ay nag-ebolb ng mga karagdagang mga [[protein subunit]] na malaking umaapketo sa regulasyon ng [[interaksiyong protina-sa-protina]] ng mga mahahalagang protina. Ang [[DNA]], [[RNA]], amino acids, at [[lipid bilayer]] na matatagpuan sa lahat ng mga umiiral na organismo ay sumusuporta sa karaniwang pinagmulang ninuno ng mga ito. Ang pagsisiyasat na pilohenetiko ng mga sekwensiya ng protina ay lumilikha ng mga parehong puno ng mga ugnayan sa pagitan ng lahat ng mga organismo.<ref>[http://phylointelligence.org/combined.html "Converging Evidence for Evolution."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727173947/http://phylointelligence.org/combined.html |date=2011-07-27 }} Phylointelligence: Evolution for Everyone. Web. 26 Nov. 2010.</ref> Ang [[chirality (chemistry)|chirality]] ng DNA, RNA, at mga amino acid ay naingatan sa lahat ng mga alam na buhay. Dahil walang kapakinabangang pantungkulin sa kaliwa o kanang panig na molecular chriality, ang pinakasimpleng hipotesis ay ang pagpipili ay ginawang random ng mas maagang mga organismo at ipinasa sa lahat ng mga umiiral na buhay sa pamamagitan ng karaniwang pinagmulang ninuno. Ang karagdagang ebidensiya para sa muling pagbuo ng mga angkang pangninuo ay nagmumula sa [[junk DNA]] gaya ng mga [[pseudogene]] na mga "patay" na [[gene]] na patuloy na nagtitipon ng mga [[mutasyon]].<ref>{{cite journal |author=Petrov DA, Hartl DL |title=Pseudogene evolution and natural selection for a compact genome |journal=J Hered. |volume=91 |issue=3 |pages=221–7 |year=2000 |pmid=10833048 |doi=10.1093/jhered/91.3.221 |ref=harv}}</ref> ==== Mga pseudogene ==== {{main|Pseudogene}} Ang mga [[pseudogene]] o [[noncoding DNA|hindi nagkokodigong DNA]] ang mga karagdagang [[DNA]] sa genome na hindi nata-transkriba tungo sa [[RNA]] upang magsynthesize ng mga [[protina]]. Ang ilan sa mga hindi nagkokodigong DNA na ito ay maaaring may ilang mga silbi ngunit ang karamihan sa mga ito ay walang silbi at tinatawag na "basurang DNA". Ito ay isang halimbawa, ng isang [[vestige]] dahil ang parereplika ng mga gene na ito ay gumagamit ng enerhiya na gumagawa ritong pagsasayang sa maraming mga kaso. Ang mga basurang DNA ay bumubuo ng 98% ng [[genome]] ng tao samantalang ang may silbing DNA ay bumubuo lamang ng 2% ng genome ng tao.<ref name=junkdna>http://www.livescience.com/31939-junk-dna-mystery-solved.html</ref> Ang isang pseudogene ay malilikha kapag ang isang nagkokodigong gene ay nagtitipon ng mga [[mutasyon]] na nagpipigil ritong matranskriba na gumagawa ritong walang silbi. Ngunit dahil hindi ito natatranskriba, ito ay walang epekto sa organismo.<ref name=junkdna/> Ang mga pinagsasaluhang mga sekwensiya ng mga hindi gumaganang DNA ay isang pangunahing ebidensiya para sa karaniwang ninuno sa pagitan ng mga organismo.<ref name=TO-FAQ>[http://www.talkorigins.org/faqs/molgen/ "Plagiarized Errors and Molecular Genetics"], [[talkorigins]], by Edward E. Max, M.D., Ph.D.</ref> === Artipisyal na seleksiyon === [[Talaksan:Maize-teosinte.jpg| thumb | right |100px | kanan: isang ligaw na halamang [[teosinte]] na ninuno ng modernong mais, kanan: modernong mais na [[domestikasyon|dinomestika]] mula sa teosinte, gitna: [[hybrid]] ng mais-teosinte]] {{main|Artipisyal na seleksiyon}} Tinalakay ni Darwin ang [[artipisyal na seleksiyon]] bilang isang modelo ng [[natural na seleksiyon]] noong 1859 sa unang edisyon ng kanyang aklat na [[On the Origin of Species]]: {{cquote|Bagaman mabagal ang proseso ng seleksiyon, kung ang mahinang tao ay makakagawa ng higit sa kanyang kapangyarihan ng artipisyal na seleksiyon, wala akong nakikitang limitasyon sa halaga ng pagbabago...na maaaring likhain sa mahabang kurso ng panahon sa pamamagitan ng kapangyarihan ng kalikasan ng seleksiyon.}} Si [[Charles Darwin]] ay nabuhay sa panahon na ang [[pagsasaka ng hayop]] at mga [[domestikasyon|domestikadong pananim]] ay napakahalaga. Sa [[artipisyal na seleksiyon]], pinagtatalik o pinaparami ng mga magsasaka ang dalawang hayop o halaman na may espesyal o kanais nais na mga katangian at iniiwasang paramihin ang mga hayop o halaman na may hindi magandang katangian. Ito ay nakita sa pagsasakang agrikultural noong ika-18 hanggang ika-19 siglo at ang artipisyal na pagpipili ng magtatalik na mga hayop o halaman ay bahagi nito. Walang tunay na pagkakaiba sa prosesong [[gene|henetiko]] na pinagsasaligan ng artipisyal at natural na seleksiyon. Ang pagkakaibang praktikal ang rate o bilis ng ebolusyon sa [[artipisyal na seleksiyon]] na kahit papaano ay dalawang order ng magnitudo(o 100 beses) na mas mabilis kesa sa rate na [[natural na seleksiyon|makikita sa kalikasan]]. === Ebidensiya mula sa mga napagmasdang pagbabago sa pamamagitan ng natural na seleksiyon === ==== Bakterya ==== ===== Bakteryang hindi tinatalaban ng antibiyotiko ===== Ang mga pagbabago ay mabilis na mangyayari sa mas maliit at simpleng mga organismo. Halimbawa, ang ilan sa mga [[bakterya]] na nagsasanhi ng sakit ay hindi na mapapatay gamit ang ilang mga [[antibiyotiko]]. Ang mga medisinang ito ay ginagamit pa lamang sa loob ng 89 taon at sa simula ay sobrang epektibo laban sa mga bakteryang ito. Ang mga bakterya ay nag-ebolb upang ang mga ito ay hindi na talaban ng mga antibiyotiko. Gayunpaman, ang mga antibiyotiko ay nakakapatay pa rin ng karamihan sa mga bakterya maliban sa mga bakteryang nagkamit ng resistansiya. ===== E.coli ===== Napagmasdan ni [[Richard Lenski]] na ang ilang mga strain ng ''[[E. coli]]'' ay nag-ebolb ng masalimuot na bagong kakayahan na mag-metabolisa ng [[citrate]] pagkatapos ng mga sampung mga libong henerasyon.<ref name="newscientist">{{cite web|last=Le Page|first=Michael|title=NS:bacteria make major evolutionary shift in the lab|url=http://www.newscientist.com/channel/life/dn14094-bacteria-make-major-evolutionary-shift-in-the-lab.htm|date=16 Abril 2008|publisher=New Scientist|accessdate=9 Hulyo 2012}}</ref> Ang bagong katangiang ito ay hindi umiiral sa lahat ng iba pang mag anyo ng E. Coli kabilang sa simulang strain na ginamit rito.<ref name=Lenski>{{cite journal|last=Blount|first=Z. D.|author2=Borland, C. Z.; Lenski, R. E.|title=Inaugural Article: Historical contingency and the evolution of a key innovation in an experimental population of Escherichia coli|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=4|year=2008|month=June|volume=105|issue=23|pages=7899–7906|doi=10.1073/pnas.0803151105|url=http://www.pnas.org/content/105/23/7899|accessdate=9 Hulyo 2012|pmid=18524956|pmc=2430337|ref=harv}}</ref> ===== Bakteryang kumakain ng nylon ===== Ang [[bakteryang kumakain ng nylon]] ay isang strain ng ''[[Flavobacterium]]'' na makakapagdigest ng ilang mga byproduct ng manupakturang [[nylon 6]]. Ang nga substansiyang ito ay hindi alam na umiral bago ang imbensiyon ng [[nylon]] noong 1935. Ang karagdagang pag-aaral ay naghayag na ang mga tatlong [[ensima]] na ginagamit ng bakteriya upang idigest ang mga byproduct ng nylon ay malaking iba mula sa ibang mga ensima na nililikha ng ibang mga strain na ''Flavobacterium'' o iba pang mga bakterya. Ang mga ensima na ito ay hindi epektibo sa mga anumang materyal maliban sa mga byproduct ng ginawa ng tao na nylon.<ref>{{cite journal | author = Kinoshita, S. | author2 = Kageyama, S., Iba, K., Yamada, Y. and Okada, H. |title=Utilization of a cyclic dimer and linear oligomers of e-aminocaproic acid by Achromobacter guttatus |journal=Agricultural & Biological Chemistry |volume=39 |issue=6 |pages=1219−23 |year=1975 |issn=0002-1369 |doi=10.1271/bbb1961.39.1219}}</ref> Napagmasdan rin ng mga siyentipiko sa laboratoryo ang pag-eebolb ng parehong kakayahang ito na makapagdigest ng mga byproduct ng nylon sa ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'' na inilagay sa isang kapaligiran na walang mga ibang mapagkukunan ng nutriyento. Ang strain na ''P. aeruginosa'' ay hindi gumamit ng parehong mga ensima na ginagamit ng strain na ''[[Flavobacterium]]''.<ref>{{cite journal |author=Prijambada ID, Negoro S, Yomo T, Urabe I |title=Emergence of nylon oligomer degradation enzymes in Pseudomonas aeruginosa PAO through experimental evolution |journal=Appl. Environ. Microbiol. |volume=61 |issue=5 |pages=2020–2 |year=1995 |month=May |pmid=7646041 |pmc=167468 |url=http://aem.asm.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=7646041 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nagawa rin ng ibang mga siyentipiko na mailipat ang kakayahang lumikha ng mga ensima na nagdidigest ng nylon mula sa strain ''Flavobacterium'' papunta sa strain ng bakteryang ''[[E. coli]]'' sa pamamagitan ng paglilipat ng [[plasmid]].<ref>{{cite journal |author=Negoro S, Taniguchi T, Kanaoka M, Kimura H, Okada H |title=Plasmid-determined enzymatic degradation of nylon oligomers |journal=J. Bacteriol. |volume=155 |issue=1 |pages=22–31 |year=1983 |month=July |pmid=6305910 |pmc=217646 |url=http://jb.asm.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=6305910}}</ref> Ayon sa mga siyentipiko, ang kakayahang ito na magsynthesize ng [[nylonase]] ay pinakamalamang na umunlad bilang isang hakbang na [[mutasyon]] na nakapagpatuloy dahil sa napabuting pag-aangkop ng bakterya na nag-angkin ng mutasyon na ito.<ref>{{cite journal |author=Thwaites WM |title=New Proteins Without God's Help |journal=Creation Evolution Journal |volume=5 |issue=2 |pages=1–3 |date=Summer 1985 |publisher=National Center for Science Education (NCSE) |url=http://ncse.com/cej/5/2/new-proteins-without-gods-help |ref=harv}}</ref><ref>[http://www.nmsr.org/nylon.htm Evolution and Information: The Nylon Bug]. Nmsr.org. Retrieved on 2011-12-06.</ref><ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/9452500/page/2/ Why scientists dismiss 'intelligent design'], Ker Than, [[MSNBC]], Sept. 23, 2005</ref><ref>Miller, Kenneth R. [[Only a Theory|''Only a Theory: Evolution and the Battle for America's Soul'']] (2008) pp. 80–82</ref> ==== Lamok ==== Lumitaw ang pagiging hindi tinatalaban ng [[DDT]] sa iba't ibang mga uri ng mga lamok na [[Anopheles mosquitoes]].<ref>http://www.malariajournal.com/content/8/1/299</ref> ==== Kuneho ==== Lumitaw ang pagiging hindi tinatalaban ng [[myxomatosis]] sa mga populasyon ng [[kuneho]] sa Australia.<ref>http://www.publish.csiro.au/paper/ZO9900697.htm</ref> ==== Beetle ==== Ang mga [[Colorado beetle]] ay kilala sa kakayahann nitong hindi talaban ng mga pesticide. Sa loob ng 50 taon, ito ay naging hindi tinatalaban ng 52 [[kompuwestong kimikal]] na ginagamit sa mga insecticide kabilang ang [[cyanide]]. Ang natural na seleksiyon na ito ay pinabilis ng mga artipisyal na kondisyon. Gayunpaman, ang ilang populasyon ng beetle ay tinatalaban sa bawat kemikal na ito. Ang mga populasyon ay naging hindi tinatalaban lamang sa kemikal na ginagamit sa kapaligiran ng mga ito.<ref>Alyokhin, A., M. Baker, D. Mota-Sanchez, G. Dively, and E. Grafius. 2008. Colorado potato beetle resistance to insecticides. American Journal of Potato Research 85: 395–413.</ref> ==== Langaw ==== Naipakita ng mga pag-aaral sa Estados Unidos, na ang mga langaw pamprutas na namemeste ng mga orange grove ay nagiging hindi tinatalaban ng [[malathion]] na pesticide na ginagamit upang patayin sila.<ref>Doris Stanley (Enero 1996), [https://archive.today/20120710120600/findarticles.com/p/articles/mi_m3741/is_n1_v44/ai_18019289 Natural product outdoes malathion - alternative pest control strategy]. Retrieved on 15 Setyembre 2007.</ref> ==== Diamondback moth ==== Sa [[Hawaii]], [[Japan]] at [[Tennessee]], ang [[diamondback moth]] ay nagebolb ng hindi pagiging tinatalaban sa ''[[Bacillus thuringiensis]]'' na ginagamit na biolohikal na pesticide pagkatapos ng mga tatlong taon na gamitin ito.<ref>Daly H, Doyen JT, and Purcell AH III (1998), Introduction to insect biology and diversity, 2nd edition. Oxford University Press. New York, New York. Chapter 14, Pages 279-300.</ref> ==== Daga ==== Sa [[Inglatera]], ang mga daga sa ilang lugar ay nag-ebolb ng pagiging hindi tinatalaban ng [[lason para sa daga]] na nagawa nilang kainin ng kasing rami ng limang beses sa normal na daga nang hindi namamatay.<ref>http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/10/1/l_101_02.html</ref> ==== Amaranthus palmeri ==== Sa katimugang Estados Unidos, ang weed na [[Amaranthus palmeri]] na humahadlang sa produksiyon ng [[bulak]] ay nag-ebolb ng malawakang resistansiya sa herbicide na [[glyphosate]].<ref>{{Cite web |title=Andrew Leonard, "Monsanto's bane: The evil pigweed", &#91;&#91;Salon.com&#93;&#93;, Aug. 27, 2008. |url=http://www.salon.com/tech/htww/2008/08/27/monsantos_bane/index.html |access-date=2013-06-23 |archive-date=2008-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080910020017/http://www.salon.com/tech/htww/2008/08/27/monsantos_bane/index.html |url-status=dead }}</ref> ==== Tomcod ==== Pagkatapos nang pagtatapon ng [[General Electric]] ng mga [[polychlorinated biphenyls]] (PCB) sa [[Hudson River]] mula 1947 hanggang 1976, ang mga [[Microgadus tomcod|tomcod]] na nakatira sa ilog na ito ay natagpuang nag-ebolb ng hindi pagtalab sa mga epektong nakakalason ng kimikal na ito.<ref name="Welsh">{{cite web| last = Welsh| first = Jennifer | title = Fish Evolved to Survive GE Toxins in Hudson River| publisher = [[LiveScience]]| date = 17 Pebrero 2011 | url = http://www.livescience.com/12897-fish-evolved-survive-ge-toxins-hudson-110218.html | accessdate =2011-02-19 }}</ref> Sa simula, ang populasyon ng tomcod ay nawasak ngunit nakaahon. Natukoy ng mga siyentipiko ang [[mutasyon]] na nagkaloob ng kakayahang ito nang paging hindi tinatalaban. Ang anyong mutasyon ay umiiral sa 99&nbsp;ng mga nabubuhay na tomcod sa ilog na ito kumpara sa mas kaunti sa 10 porsiyento ng mga tomcod mula sa ibang mga katubigan.<ref name="Welsh"/> ==== Peppered moth ==== Ang isang klasikong halimbawa ng [[pag-aangkop]] bilang tugon sa pamamagitan ng [[natural na seleksiyon]] ang kaso ng peppered moth. Bago ang [[rebolusyong industriyal]], sa [[Inglatera]], ang mga [[peppered moth]] na makikita dito ay karamihang may kulay na maliwanag na gray na may kaunting mga itim na batik. Dahil dito, nagawa ng mga kulay maliwanag na moth na makapagtago sa mga lichen at bark ng puno na kulay maliwanag rin at makapagtago sa mga predator nitong [[ibon]]. Ang prekwensiya ng mga itim na [[allele]] ng moth sa panahong ito ay 0.01%. Noong mga maagang dekada ng rebolusyong industriyal sa Inglatera, ang countryside sa pagitan ng [[London]] at [[Manchester]] ay natakpan ng itim na [[soot]] mula sa mga pabrikang nagsusunog ng [[coal]]. Marami sa mga lichen na kulay maliwanag ay namatay mula sa mga emisyong [[sulfur dioxide|sulphur dioxide]] at ang mga puno ay natakpan ng itim na soot. Ito ay humantong sa pagtaas ng pagkain ng mga ibon sa mga moth na ''kulay maliwanag'' dahil sa hindi na nito kayang makapagtago sa mga itim na puno. Sa kabilang dako, ang mga itim na moth ay nakapagtago([[camouflage]]) sa mga itim na puno. Sa simula, bagaman ang karamihan ng mga moth na kulay maliwanag ay patuloy na nakakapagparami, ang karamihan sa kanila ay hindi nakaligtas samantalang ang mga moth na kulay itim ay patuloy na dumadami. Sa paglipas ng maraming mga henerasyon, ang prekwensiya ng [[allele]] ay unti unting lumilipat tungo sa ''kulay itim'' na nakakaligtas at nakakapagparami. Sa gitna ng ika-19 siglo, ang bilang ng mga moth na kulay itim ay tumaas at noong 1895, ang persentahe ng mga moth na kulay itim sa populasyon ng Manchester peppered moth ay iniulat na 98% na isang dramatikong pagbabago ng mga halos 1000% mula sa orihinal na prekwensiya.<ref name="miller">Miller, Ken (1999). ''[http://www.millerandlevine.com/km/evol/Moths/moths.html The Peppered Moth: An Update]''</ref> Ang nag-ebolb na pagiging kulay itim sa populasyon ng mga peppered moth noong [[industriyalisasyon]] ay nakilala bilang ''industrial [[melanism]]''. Gamit ang genetic analysis, iniulat noong 2011 na natukoy ng mga siyentipiko ang isang [[mutasyon]] sa isang ninuno na humantong paglitaw at pag-aangkop ng mga itim na moth noong mga 1840.<ref>http://www.nature.com/news/2011/110414/full/news.2011.238.html</ref><ref>http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21493823</ref> ==== Radiotrophic fungus ==== Ang [[Radiotrophic fungi]] ang [[fungi]] na gumagamit ng pigment na [[melanin]] upang ikomberte ang [[radyasyong gamma]] tungo sa enerhiyang kimikal para sa paglago.<ref name="sciencenews.org">[http://www.sciencenews.org/articles/20070526/fob5.asp Science News, Dark Power: Pigment seems to put radiation to good use], Week of 26 Mayo 2007; Vol. 171, No. 21, p. 325 by Davide Castelvecchi</ref><ref>{{cite journal |title = Ionizing Radiation Changes the Electronic Properties of Melanin and Enhances the Growth of Melanized Fungi |author = Dadachova E, Bryan RA, Huang X, Moadel T, Schweitzer AD, Aisen P, Nosanchuk JD, Casadevall A. |year = 2007 |journal = PLoS ONE |volume = 2 |pages = e457 |pmid = 17520016 |url = http://www.plosone.org/article/fetchArticle.action?articleURI=info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0000457 |doi =10.1371/journal.pone.0000457 |issue = 5 |pmc = 1866175 |editor1-last = Rutherford |editor1-first = Julian|bibcode = 2007PLoSO...2..457D |ref = harv }}</ref> Ito ay unang natuklasan noong 2007 bilang mga itim na [[mold]] na lumalago sa loob at palibot ng [[Chernobyl Nuclear Power Plant]].<ref name="sciencenews.org"/> Ang pagsasaliksik sa [[Albert Einstein College of Medicine]] ay nagpapakitang ang tatlong naglalaman ng melanin na fungi na ''[[Cladosporium sphaerospermum]]'', ''[[Wangiella dermatitidis]]'', at ''[[Cryptococcus neoformans]]'' ay tumaas sa [[biomassa]] at mas mabilis na nagtipon ng [[acetate]] sa kapiligiran na ang lebel ng [[radyasyon]] ay 500 beses na mas mataas kesa sa isang normal na kapaligiran. ==== Ibon ==== Ayon sa isang ulat noong Marso 2013, ang mga Cliff swallows (Petrochelidon pyrrhonota) ay nag-ebolb ng mas maikling mga pakpak upang makaligtas sa mga sasakyan sa lansangan.<ref>http://www.newscientist.com/article/dn23288-birds-evolve-shorter-wings-to-survive-on-roads.html#.UcEFS-cqYwQ</ref> ==== Tao ==== Ang [[natural na seleksiyon]] ay nangyayari sa mga kasalukuyang modernong populasyon ng tao.<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1931757,00.html |title=Darwin Lives! Modern Humans Are Still Evolving |access-date=2013-06-19 |archive-date=2013-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130617124416/http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1931757,00.html |url-status=dead }}</ref> Halimbawa, ang populasyon na nanganganib sa malalang sakit na [[kuru (disease)|kuru]] ay may malaking sobrang representasyon ng anyo ng immune na [[prion protein]] gene G127V kesa sa hindi mga immune na allele. Ang prekwensiya ng [[mutasyon]] na ito ay sanhi ng survival ng mga taong immune.<ref>{{Cite news|last=Medical Research Council (UK)|title=Brain Disease 'Resistance Gene' evolves in Papua New Guinea community; could offer insights Into CJD|newspaper=Science Daily (online)|location=Science News|date=21 Nobyembre 2009|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/11/091120091959.htm|accessdate=2009-11-22|archiveurl=https://www.webcitation.org/5uQpeiOxE?url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/11/091120091959.htm|archivedate=2010-11-22|deadurl=no|url-status=live}}</ref><ref name="MeadWhitfield2009">{{cite journal|last1=Mead|first1=Simon|last2=Whitfield|first2=Jerome|last3=Poulter|first3=Mark|last4=Shah|first4=Paresh|last5=Uphill|first5=James|last6=Campbell|first6=Tracy|last7=Al-Dujaily|first7=Huda|last8=Hummerich|first8=Holger|last9=Beck|first9=Jon|last10=Mein|first10=Charles A.|last11=Verzilli|first11=Claudio|last12=Whittaker|first12=John|last13=Alpers|first13=Michael P.|last14=Collinge|first14=John|title=A Novel Protective Prion Protein Variant that Colocalizes with Kuru Exposure|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-11-19_361_21/page/2056|journal=New England Journal of Medicine|volume=361|issue=21|year=2009|pages=2056–2065|issn=0028-4793|doi=10.1056/NEJMoa0809716}}</ref> Ang ibang mga direksiyong pang-ebolusyon sa ibang mga populasyon ng tao ay kinabibilangan ng paghaba ng panahong reproduktibo, pagbawas sa mga lebel ng cholesterol, blood glucose at blood pressure.<ref name="ByarsEwbank2009">{{cite journal|last1=Byars|first1=S. G.|last2=Ewbank|first2=D.|last3=Govindaraju|first3=D. R.|last4=Stearns|first4=S. C.|title=Natural selection in a contemporary human population|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=107|issue=suppl_1|year=2009|pages=1787–1792|issn=0027-8424|doi=10.1073/pnas.0906199106}}</ref> Ang [[Lactose intolerance]] ang kawalang kakayahan sa isang tao na i-[[metabolismo|metabolisa]] ang [[lactose]] dahil sa kawalan ng kailangang ensima na [[lactase]] sa [[sistemang dihestibo]] nito. Ang normal na kondisyon sa mga mammal ay ang isang bata ng species nito na makaranas ng nabawasang produksiyon ng [[lactase]] sa dulo ng panahong [[weaning]]. Sa mga tao, ang produksiyon ng lactase ay bumabagsak ng mga 90% sa tuwing unang apat na taon ng buhay nito bagaman ang eksaktong pagbagsak sa paglipas ng panahon ay iba iba.<ref name=soy>[https://web.archive.org/web/20071215230655/http://www.soynutrition.com/SoyHealth/SoyLactoseIntolerance.aspx Soy and Lactose Intolerance] Wayback: Soy Nutrition</ref> Ang ilang mga populasyon ng tao ay nag-aangkin ng [[mutasyon]] sa [[kromosoma 2]] na nag-aalis ng pagtigil ng produksiyon ng lactase na gumagawa sa mga taong ito na patuloy na makainom ng hilaw na gatas at iba pang mga permentadong mga produktong gatas sa kanilang buong buhay. Ito ay isang kamakailang pag-aangkop na ebolusyonaryo sa ilang populasyon ng tao na nangyari ng independiyente sa parehong hilagang Europa at silangang Aprika sa mga populasyong may pamumuhay sa kasaysayan ng pagpapastol ng mga hayop.<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://genome.wellcome.ac.uk/doc_WTX038968.html |author=Coles Harriet |title=The lactase gene in Africa: Do you take milk? |publisher=The Human Genome, Wellcome Trust |date=2007-01-20 |accessdate=2008-07-18 |archive-date=2008-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080929134018/http://genome.wellcome.ac.uk/doc_WTX038968.html |url-status=dead }}</ref> === Ebidensiya mula sa mga napagmasdang paglitaw ng bagong species === Ang [[speciation]] ang proseso ng ebolusyon ng paglitaw ng mga bagong species. Ang speciation ay maaaring mangyari na mula sa iba't ibang mga sanhi at inuuri sa mga iba't ibang anyo nito (e.g. allopatric, sympatric, polyploidization, etc.). Napagmasdan ng mga siyentipiko ang maraming mga halimbawa ng speciation sa laboratoryo at sa kalikasan. ==== Blackcap ==== Ang species ng ibon na ''[[Blackcap|Sylvia atricapilla]]'' na mas kilala bilang mga Blackcap ay nakatira sa [[Alemanya]] at lumilipad patimog-kanluran sa [[Espanya]] samantalang ang isang maliit na pangkat nito ay lumilipad pahilagang-kanluran sa [[Gran Britanya]] tuwing taglamig. Natagpuan ni Gregor Rolshausen mula sa [[University of Freiburg]] na ang paghihiwalay sa [[gene]] ng dalawang mga populasyon ng parehong species ay umuunlad na. Ang mga pagkakaiba ay natagpuang lumitaw sa loob ng mga 30 henerasyon. Sa pagsisikwensiya ng [[DNA]], ang mga indibidwal ay matutukoy sa kinabibilangang pangkat ng species na ito na may akurasyang 85%. Ayon kay Stuart Bearhop ng [[University of Exeter]], ang mga ibon na lumilipad tuwing taglamig sa Inglatera ay nakikipagtalik lamang sa mga sarili nito at sa mga lumilipad tuwing taglamig sa Mediterranean.<ref>{{cite journal | year = 2005 | title = Assortative mating as a mechanism for rapid evolution of a migratory divide | url = https://archive.org/details/sim_science_2005-10-21_310_5747/page/502 | journal = Science | volume = 310 | issue = 5747| pages = 502–504 | doi = 10.1126/science.1115661 | pmid = 16239479 | last1 = Bearhop | first1 = S. | last2 = Fiedler | first2 = W | last3 = Furness | first3 = RW | last4 = Votier | first4 = SC | last5 = Waldron | first5 = S | last6 = Newton | first6 = J | last7 = Bowen | first7 = GJ | last8 = Berthold | first8 = P | last9 = Farnsworth | first9 = K |bibcode = 2005Sci...310..502B | ref = harv }} [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/sci;310/5747/502/DC1 Supporting Online Material]</ref><ref>{{cite web |url=http://scienceblogs.com/notrocketscience/2009/12/british_birdfeeders_split_blackcaps_into_two_genetically_dis.php |title=British birdfeeders split blackcaps into two genetically distinct groups : Not Exactly Rocket Science |author=Ed Yong |date=3 Disyembre 2009 |publisher=[[ScienceBlogs]] |accessdate=2010-05-21 |archive-date=2010-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100608112332/http://scienceblogs.com/notrocketscience/2009/12/british_birdfeeders_split_blackcaps_into_two_genetically_dis.php |url-status=dead }}</ref> ==== ''Drosophila melanogaster'' ==== [[Talaksan:Drosophila speciation experiment.svg|thumb|200px|right|Eksperimentong Drosophila melanogaster]] Ang pina-dokumentadong bagong espesye ay nagmula sa mga eksperimentong laboratoryo noong mga 1980. Ipinagtalik nina William Rice at G.W. Salt ang mga langaw pamprutas na [[Drosophila melanogaster]] gamit ang [[maze]] na may tatlong iba't ibang mapagpipilian gaya ng liwanag/dilim at basa/tuyo. Ang bawat henerasyon ay inilagay sa maze at ang mga grupo ng langaw na lumabas sa dalawa sa walong labasan ay inihiwalay upang makipagtalik sa kanilang mga respektibong grupo. Pagkatapos ng tatlumput-limang henerasyon, ang dalawang mga grupo at ang mga supling nito ay inihiwalay sa pakikipagtalik dahil sa kanilang malakas na preperensiya ng habitat o kapaligiran. Ang mga ito ay nakipagtalik lamang sa mga kapaligiran na kanilang gusto at hindi nakipagtalik sa mga langaw na iba ang kapaligiran na gusto.<ref>{{cite journal | title=The Evolution of Reproductive Isolation as a Correlated Character Under Sympatric Conditions: Experimental Evidence| author=William R. Rice, George W. Salt| journal=Evolution, Society for the Study of Evolution| year=1990| volume=44 | ref=harv}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.lifesci.ucsb.edu/eemb/faculty/rice/publications/pdf/25.pdf |title=he Evolution of Reproductive Isolation as a Correlated Character Under Sympatric Conditions: Experimental Evidence |accessdate=2010-05-23 |publisher= William R. Rice, George W. Salt}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.talkorigins.org/faqs/faq-speciation.html |title= Observed Instances of Speciation, 5.3.5 Sympatric Speciation in Drosophila melanogaster |accessdate=2010-05-23 |publisher= Joseph Boxhorn }}</ref> Naipakita rin ni Diane Dodd na ang paghihilaway reproduktibo ay mabubuo mula sa preperensiya ng pakikipagtalik sa langaw na Drosophila pseudoobscura pagkatapos lamang ng walong mga henerasyon gamit ang iba't ibang uri ng pagkain, starch at maltose. ==== Langaw na Hawthorn ==== Ang langaw na hawthorn na ''[[Rhagoletis pomonella]]'' na kilala rin bilang maggot fly ay sumasailalim sa isang [[sympatric speciation]].<ref>{{cite journal |author=Feder JL, Roethele JB, Filchak K, Niedbalski J, Romero-Severson J |title=Evidence for inversion polymorphism related to sympatric host race formation in the apple maggot fly, Rhagoletis pomonella |journal=Genetics |volume=163 |issue=3 |pages=939–53 |date=1 Marso 2003|pmid=12663534 |pmc=1462491 |ref=harv }}</ref> Ang mga magkakaibang populasyon ng langaw na hawthorn ay kumakain ng mga iba't ibang prutas. Ang isang natatanging populasyon ay lumitaw sa Hilagang Amerika noong ika-19 siglo pagkatapos na ang [[mansanas]] na hindi isang katutubong species sa Hilagang Amerika ay ipinakilala rito. Ang mga populasyon ng langaw na kumakain lamang ng mga mansanas ay hindi kumakain ng kinakain sa kasaysyan ng species na ito na mga [[Crataegus|hawthorn]]. Ang kasalukuyang populasyon naman na kumakain ng hawthorn ay hindi kumakain ng mga mansanas. Ang ilang ebidensiya ng pagkakaiba sa dalawang populasyon ng species na ito ang pagkakaiba sa 6 sa 13 na [[allozyme]] loci, ang mga langaw na hawthorn ay mas huling tumatanda sa panahon, mas matagal na tumatanda kesa sa mga langaw na kumakain ng mansanas at may kaunting ebidensiya ng pagtatalik sa pagitan ng dalawang populasyong ito.<ref>{{cite journal |author=Berlocher SH, Bush GL |title=An electrophoretic analysis of Rhagoletis (Diptera: Tephritidae) phylogeny |journal=Systematic Zoology |volume=31 |issue= 2|pages=136–55 |year=1982 |doi=10.2307/2413033 |jstor=2413033 |ref=harv}}<br /> {{cite journal |author=Berlocher SH, Feder JL |title=Sympatric speciation in phytophagous insects: moving beyond controversy? |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-entomology_2002_47/page/773 |journal=Annu Rev Entomol. |volume=47 |pages=773–815 |year=2002 |pmid=11729091 |doi=10.1146/annurev.ento.47.091201.145312 |ref=harv }}<br /> {{cite journal |author=Bush GL |title=Sympatric host race formation and speciation in frugivorous flies of the genus Rhagoletis (Diptera: Tephritidae) |url=https://archive.org/details/sim_evolution_1969-06_23_2/page/237 |journal=Evolution |volume=23 |issue= 2|pages=237–51 |year=1969 |doi=10.2307/2406788 |jstor=2406788 |ref=harv}}<br /> {{cite journal |author=Prokopy RJ, Diehl SR, Cooley SS |title=Behavioral evidence for host races in Rhagoletis pomonella flies |jstor=4218647 |journal=[[Oecologia]] |volume=76 |issue=1 |pages=138–47 |year=1988 |url=http://www.springerlink.com/content/p1716r36n2164855/?p=d8018d5a59294c2984f253b7152445b7&pi=20 |doi=10.1007/BF00379612 |ref=harv |access-date=2013-06-19 |archive-date=2020-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200410162914/http://www.springerlink.com/content/p1716r36n2164855/?p=d8018d5a59294c2984f253b7152445b7&pi=20 |url-status=dead }}<br /> {{cite journal |author=Feder JL, Roethele JB, Wlazlo B, Berlocher SH |title=Selective maintenance of allozyme differences among sympatric host races of the apple maggot fly |journal=Proc Natl Acad Sci USA. |volume=94 |issue=21 |pages=11417–21 |year=1997 |pmid=11038585 |pmc=23485 |doi=10.1073/pnas.94.21.11417|bibcode = 1997PNAS...9411417F |ref=harv }}</ref> ==== Lamok na London Underground ==== Ang [[lamok na London Underground]] ay isang species ng lamok sa henus na ''[[Culex]]'' na matatagpuan sa [[London Underground]]. Ito ay nagebolb mula sa species sa overground na ''Culex pipiens''. Bagaman ang lamok na ito ay unang natuklasan sa sistemang London Underground, ito ay natagpuan sa mga sistemang underground sa buong mundo. Ito ay nagmumungkahing ito ay umangkop sa mga sistemang underground na gawa ng tao simula sa huling siglo mula sa local na above-ground na ''Culex pipiens'',<ref name="Times"/>. Gayunpaman, may mas kamakailang ebidensiya na ito ay uring katimugang lamok na nauugnay sa Culex pipiens na umangkop sa mainit na mga lugar na underground ng mga hilagaang siyudad.<ref name="Fonseca"/> Ang species na ito ay may napakaibang mga pag-aasal,<ref name="Burdick">{{cite journal |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1134/is_1_110/ai_70770157 |title=Insect From the Underground&nbsp;— London, England Underground home to different species of mosquitos |journal=[[Natural History (magazine)|Natural History]] |year=2001 |author=Alan Burdick |ref=harv}}</ref> labis na mahirap na makatalik,<ref name="Times">{{cite news |url=http://www.gene.ch/gentech/1998/Jul-Sep/msg00188.html |publisher=The Times |date=1998-08-26 |title=London underground source of new insect forms |access-date=2013-06-19 |archive-date=2016-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026192922/http://www.gene.ch/gentech/1998/Jul-Sep/msg00188.html |url-status=dead }}</ref> at may ibang prekwensiya ng allele na umaayon sagenetic drift noong [[founder event]].<ref>{{cite journal |author=Byrne K, Nichols RA |title=Culex pipiens in London Underground tunnels: differentiation between surface and subterranean populations |url=https://archive.org/details/sim_heredity_1999-01_82_1/page/7 |journal=Heredity |volume=82 |issue=1 |pages=7–15 |year=1999 |pmid=10200079 |doi=10.1038/sj.hdy.6884120 |ref=harv}}</ref> Ang lamok na ''Culex pipiens molestus'' ay nagtatalik at nagpaparami sa buong taon, hindi pwede sa malalamig na lugar at kumakagat ng mga daga, mga tao. Ito ay taliwas sa species na above ground na ''Culex pipiens'' na pwede sa malalamig na lugar, nag hihibernate sa taglamig at kumakagat lamang ng mga ibon. Kapag ang dalawang uri ay pinagtalik, ang mga itlog ay hindi makakabuo ng supling na nagmumungkahin may paghihiwalay na reproduktibo.<ref name="Times"/><ref name="Burdick"/> Ang henetikong mga datos ay nagpapakitang ang molestus na lamok na London Underground ay may isang karaniwang ninuno sa halip na ang populasyon sa bawat estasyon ay nauugnay sa pinakamalapit na populasyong above-ground population (i.e. anyong ''pipiens'' ). Ang malawakang mga magkahiwalay na populasyong ito ay natatangi ng napakaliit na mga pagkakaibang henetiko na nagmumungkahing ang anyong molestus ay nabuo: ang isang pagkakaibang [[mtDNA]] na pinagsasaluhan sa mga populasyong underground sa 10 siyudad ng Rusya<ref>{{cite journal|author=Vinogradova EB and Shaikevich EV |title=Morphometric, physiological and molecular characteristics of underground populations of the urban mosquito Culex pipiens Linnaeus f. molestus Forskål (Diptera: Culicidae) from several areas of Russia|url=http://e-m-b.org/sites/e-m-b.org/files/European_Mosquito_Bulletin_Publications811/EMB22/EMB22_04.pdf |journal=European Mosquito Bulletin|volume= 22|year=2007|pages=17–24|ref=harv}}</ref> at isang pagkakaibang [[Microsatellite (genetics)|microsatellite]] sa mga populasyon sa Europe, Japan, Australia, middle East at Atlantic islands.<ref name = "Fonseca">{{cite journal |title=Emerging vectors in the Culex pipiens complex |journal=Science |volume=303 |issue=5663 |pages=1535–8 |year=2004 |pmid=15001783 |doi=10.1126/science.1094247 |url=http://www.mosquitocatalog.org/files/pdfs/wr380.pdf |last1=Fonseca |first1=D. M. |last2=Keyghobadi |first2=N |last3=Malcolm |first3=CA |last4=Mehmet |first4=C |last5=Schaffner |first5=F |last6=Mogi |first6=M |last7=Fleischer |first7=RC |last8=Wilkerson |first8=RC |bibcode=2004Sci...303.1535F |ref=harv |access-date=2013-06-19 |archive-date=2011-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723204249/http://www.mosquitocatalog.org/files/pdfs/wr380.pdf |url-status=dead }}</ref> ==== Dagang pambahay na Madeira ==== Ang mga dagang madeira ang species ng daga na nagmula sa dagang pambahay(''Mus musculus''). Ito ay sumailalim sa speciation pagkatapos ng kolonisasyon ng islang [[Madeira]] noong mga 1400. Ang mga anim na natatanging species ay umiiral na sanhi ng mga translokasyong Robertsonian na pagsasanib ng mga magkakaibang ibang bilang mga kromosoma.<ref>{{cite journal|doi=10.1038/35003116|year=2000|last1=Britton-Davidian|first1=Janice|last2=Catalan|first2=Josette|last3=Da Graça Ramalhinho|first3=Maria|last4=Ganem|first4=Guila|last5=Auffray|first5=Jean-Christophe|last6=Capela|first6=Ruben|last7=Biscoito|first7=Manuel|last8=Searle|first8=Jeremy B.|last9=Da Luz Mathias|first9=Maria|journal=Nature|volume=403|issue=6766|page=158|pmid=10646592|title=Rapid chromosomal evolution in island mice|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-01-13_403_6766/page/n63|bibcode = 2000Natur.403..158B|ref=harv }}</ref> Ang mga populasyon ng dagang Madeira ay mayroong kromosoma sa pagitan ng 22 at 30 bagaman ang kanilang ninuno na unang dumating sa isla ay may 40 kromosoma. Ang bawat pangkat ay mayroon ng sarili nitong species. Ito ay nangyari sa loob lamang ng mga 500 taon sa pagitan ng 1,500 hanggang 2,000 henerasyon. Sa karagdagan, ang malaking pagkakaiba ng mga kromosoma ay tanging nag-ebolb mula sa isolasyong heograpiko sa halip na pag-aangkop sa iba't ibang mga kapaligiran. Wala sa mga dagang ito ay mga [[hybrid]] ng anuman sa anim na pangkat ng daga.<ref>http://www.genomenewsnetwork.org/articles/04_00/island_mice.shtml</ref> ==== Mga ''Molly'' ==== Ang Shortfin Molly (''[[Poecilia|Poecilia mexicana]]'') ay isang maliit na isda na nakatira sa mga [[Lechuguilla Cave|kwebang sulfur]] ng [[Mehiko]]. Natagpuan ng maraming taon ng pag-aaral ng species na ito na ang dalawang mga natatanging populasyon ng mga molly, na may loob na madilim at maliwanag na tubig pang-ibabaw ay nagiging magkahiwalay na [[gene|henetiko]].<ref>Tobler, Micheal (2009). Does a predatory insect contribute to the divergence between cave- and surface-adapted fish populations? Biology Letters {{doi|10.1098/rsbl.2009.0272}}</ref> Ang mga populasyon ay walang hadlang sa pagitan ng dalawa ngunit natagpuan ng mga siyentipiko na ang mga molly ay hinuhuli ng isang malaking bug na pantubig na (''[[Belostomatidae|Belostoma spp]]''). Tinipon ni Tobler ang bug at parehong mga uri ng molly at inilagay ang mga ito sa malalaking mga bote at muling inilagay sa kweba. Pagkatapos ng isang araw, natagpua nna sa liwanag, ang umangkop sa kwebang isa ay dumanas ng pinakapinsala na apat kada limang mga sugat na pagtusok mula sa mga bug. Sa kadiliman, ang sitwasyon ay kabaligtaran. Ang mga pandama ng molly ay makakadetekta ng banta ng bug sa kabilang sariling habitat ngunit hindi sa iba pa. Ang paglipat mula sa isang habitat tungo sa iba pa ay malaking nagpapataas ng panganib ng kamatayan ng mga ito. Pinaplano ni Tobler ang mga karagdagang eksperimento ngunit naniniwala siyang ito ay isang magandang halimbaw ng paglitaw ng isang bagong species.<ref>{{cite web |url= http://scienceblogs.com/notrocketscience/2009/05/giant_insect_splits_cavefish_into_distinct_populations.php |title= Giant insect splits cavefish into distinct populations |accessdate= 2010-05-22 |publisher= Ed Yong |archive-date= 2010-02-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100201061035/http://scienceblogs.com/notrocketscience/2009/05/giant_insect_splits_cavefish_into_distinct_populations.php |url-status= dead }}</ref> ==== Osong polar ==== Ang isang spesipikong halimbawa ng malakihang iskalang ebolusyon ang [[osong polar]] (''Ursus maritimus''). Ito ay nauugnay sa [[brown bear]] (''Ursus arctos''). Ang dalawang ito ay makakapagtalik at makakalikha pa rin ng supling na [[Grizzly–polar bear hybrid]].<ref>[http://www.scienceray.com/Biology/Zoology/Adaptive-Traits-of-the-Polar-Bear-Ursus-Maritimus.207777 Adaptive Traits of the Polar Bear (Ursus Maritimus)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810000309/http://scienceray.com/biology/zoology/adaptive-traits-of-the-polar-bear-ursus-maritimus/ |date=2011-08-10 }}. Scienceray.com (2008-08-13). Retrieved on 2011-12-06.</ref> Bagaman malapit na magkaugnay, ang polar bear ay nagkamit ng malalaking mga pagkakaiba mula sa brown bear. Ang mga pagkakaibang ito ay pumayag sa polar bear na makaligtas sa mga kondisyon na hindi magagawa ng mga brown bear. Kabilang dito ang kakayahang makalangoy ng 60 na milya sa mga ma-yelong katubigan, manatiling mainit sa mga kapaligirang maginaw na [[Arktiko]], mahabang leeg na gumagawang madali na panatilihin ang kanilang ulo sa ibabaw ng tubig samantalang lumalangoy, labis na malalaking mga may web na mga paa na nagsisilbing mga paddle kapag lumalanngoy, ang nag-ebolb na maliliit na papillae, ang tulad ng vauole na mga suction cup sa talampakan ng kanilang mga paa na gumagawa sa kanilang hindi madulas sa yelo, kanilang paa na natatakpan ng labis na matting upang ingatan ang mga ito sa masidhing lamig at magbigay traksiyon, ang kanilang mas maliliit na mga tenga ay nagbabawas ng pagkawala ng init, ang kanilang mga talukap ng mata na nagsisilbing mga sunglass, ang mga akomodasyon para sa kanilang diyetang karne, isang malaking tiyan upang payagan ang oportunistikong pagkain at kakayahan na [[mag-ayuno]] hanggang 9 na buwan habang nireresiklo ang kanilang urea.<ref>[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/polar-bear-evolution/ Polar Bear Evolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810000926/http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears/bear-essentials-polar-style/adaptation/evolution |date=2011-08-10 }}. Polarbearsinternational.org (2011-12-01). Retrieved on 2011-12-06.</ref><ref>{{Cite web |title=Ron Rayborne Accepts Hovind's Challenge |url=http://www.kent-hovind.com/250K/ron.htm |access-date=2013-06-20 |archive-date=2011-08-20 |archive-url=https://www.webcitation.org/6158s8XO5?url=http://www.kent-hovind.com/250K/ron.htm |url-status=dead }}</ref> ==== Hibridisasyon ==== {{main|Hybrid}} Ang mga bagong species ay nalilikha sa pamamagitan ng [[domestikasyon]] ng mga hayop. Halimbawa, ang mga [[domestikasyon|domestikadong tupa]](''ovis aries'') ay nilikha sa pamamagitan ng [[hybridisasyon]] at hindi na pwede pang magkaanak sa pakikipagtalik sa isang species ng tupa na ''Ovis orientalis'' na pinagmulan nito. Ang mga [[domestikadong baka]] ay maaaring ituring na parehong espesye ng ilang mga uri wild ox, gaur, yak, etc., dahil ang mga ito ay maaaring magkaanak sa pakikipagtalik sa mga ito. Ang ''[[Raphanobrassica]]'' ay kinabibilangan ng lahat ng mga [[intergeneric hybrid]] sa pagitan ng henera na ''[[Raphanus]]'' (labanos) and ''[[Brassica]]'' (repolyo, etc.).<ref>[[Georgii Karpechenko|Karpechenko, G.D.]], Polyploid hybrids of ''Raphanus sativus'' X ''Brassica oleracea'' L., Bull. Appl. Bot. 17:305–408 (1927).</ref><ref>Terasawa, Y. Crossing between ''Brassico-raphanus'' and ''B. chinensis'' and ''Raphanus sativus''. Japanese Journal of Genetics. 8(4): 229–230 (1933).</ref> Ang ''Raphanobrassica'' ay isang [[allopolyploid]] sa pagitan ng [[labanos]] (''Raphanus sativus'') at [[repolyo]] (''Brassica oleracea''). Ang mga halaman ng angkang ito ay kilala bilang mga radiocole. Ang ibang mga anyo ng ''Raphanobrassica'' ay alam din. Ang Raparadish na isang allopolyploid hybrid sa pagitan ng ''Raphanus sativus'' at ''Brassica rapa'' ay pinapalago bilang isang pananim na fodder. Ang "Raphanofortii" ang allopolyploid hybrid sa pagitan ng ''[[Brassica tournefortii]]'' at ''[[Raphanus caudatus]]''. Ang mga [[salsify]] ay isang halimbawa ng napagmasdang [[hybrid speciation]]. Noong ika-20 siglo, ipinakilala ng mga tao ang tatlong species ng goatsbeard sa Hilagang Amerika. Ang mga species na ito na western salsify (''Tragopogon dubius''), meadow salsify (''Tragopogon pratensis''), at [[Tragopogon porrifolius|oyster plant]] (''Tragopogon porrifolius'') ay mga karaniwang weed na ngayon sa mga urban wasteland. Noong mga 1950, natagpuan ng mga botanista ang dalawang mga bagong species sa mga rehiyon ng [[Idaho]] at [[Washington (estado)|Washington]] na sabay na pinaglalaguan ng ng tatlong species. Ang isang bagong species na ''[[Tragopogon miscellus]]'' ay isang [[tetraploid]] hybrid ng ''T. dubius'' at ''T. pratensis''. Ang isa pang bagong species na ''[[Tragopogon mirus]]'' ay isa ring allopolyploid ngunit ang mga ninuno nito ang ''T. dubius'' at ''T. porrifolius''. Ang mga bagong species na ito ay karaniwang tinatawag na "mga Ownbey hybrid" na ipinangalan sa botanistang unang naglarawan nito. Ang populasyong''T. mirus'' ay pangunahing lumalago sa pamamagitan ng reproduksiyon ng sarili nitong mga kasapi ngunit ang karagdagang mga episodyo ng [[hybrid]]ization ay patuloy na nagdadagdag ng populasyong ''T. mirus''.<ref>{{cite book | title= Life, the science of biology | edition=7| author= William Kirkwood Purves, David E. Sadava, Gordon H. Orians, and H. Craig Heller| year=2006| page=487| publisher=Sinaur Associates, Inc.| isbn=0-7167-9856-5}}</ref> Ang ''T. dubius'' at ''T. pratensis'' ay nagtalik sa [[Europa]] ngunit hindi nagawang makabuo ng supling. Natagpuan ng isang pag-aaral noong Marso 2011 na nang ipakilala ang mga dalawang halamang ito sa Hilagang Amerika noong mga 1920, ang mga ito ay nagtalik at dumoble ang bilang ng mga kromosoma sa kanilang hybrid ''Tragopogon miscellus'' na pumapayag ng isang rest ng kanilang mga gene na pumayag naman sa mas malaking bariasyong henetiko. Ayon kay Propesor Doug Soltis ng [[University of Florida]], "aming nahuli ang ebolusyon sa akto...ang mga bago at iba ibang mga pattern ng ekspresyon ng gene ay pumapayag sa mga bagong species na mabilis na umangkop sa mga bagong kapaligiran".<ref>{{cite news| url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2011-03/uof-urf031611.php| title=UF researcher: Flowering plant study 'catches evolution in the act'| author=Pam Soltis| publisher=EurekAlert, American Association for the Advancement of Science| date=2011-03-17| accessdate=2011-03-28| archive-date=2018-01-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20180125020339/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2011-03/uof-urf031611.php| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal | title=Transcriptomic Shock Generates Evolutionary Novelty in a Newly Formed, Natural Allopolyploid Plant| journal=Current Biology| year=2011| volume=21| pages=551–6| doi=10.1016/j.cub.2011.02.016| pmid=21419627 | issue=7 | last1=Buggs | first1=Richard J.A. | last2=Zhang | first2=Linjing | last3=Miles | first3=Nicholas | last4=Tate | first4=Jennifer A. | last5=Gao | first5=Lu | last6=Wei | first6=Wu | last7=Schnable | first7=Patrick S. | last8=Barbazuk | first8=W. Brad | last9=Soltis | first9=Pamela S. | ref=harv}}</ref> Ang napagmasdang pangyayaring ito sa pamamagitan ng [[hybrid]]ization ay karagdagang nagpasulong ng ebidensiya ng karaniwang pinagmulan ng mga organismo. Ang mga [[hybrid]]ization na ito ay artipisyal na isinasagawa sa mga laboratoryo mula 2004 hanggang sa kasaulukuyan. == Mga maling paniniwala tungkol sa ebolusyon == * Ang ebolusyon ay hindi totoo dahil ito ay isa lamang [[teoriya]]. Sagot: Ang miskonsepsiyong ito ay nagmula sa hindi siyentipikong kahulugan ng salitang "teoriya". Para sa mga pang-araw araw na gamit ng salitang teoriya, ito ay nagpapahiwatig ng mga bagay na "walang ebidensiya". Ang isa pang nagpapakomplikado dito ang kilalang miskonsepsiyon na kung ang isang [[teoriya]] ay may sapat na ebidensiya, ito ay nagiging batas na nagpapahiwatig na ang mga teoriyang siyentipiko ay mas mababa sa mga [[batas ng agham]]. Dapat maunawaan na ang teoriya ay may ibang kahulugan sa agham dahil sa agham ang mga teoriya ang pinakamahalagang lebel ng pang-unawa at hindi lamang mga "paghula"(guess). Sa wastong paglalarawan, ang teoriyang siyentipiko ay tumutukoy sa mga paliwanag ng mga penomena na mahigpit na nasubok samantalang ang mga batas ay paglalarawang pangkalahatan ng mga penonomena. Kabilang sa mga siyentipikong teoriya na may matibay na mga ebidensiya at nakapasa sa mga eksperimentong siyentipiko ang [[Pangkalahatang relatibidad|Teoriyang Pangkalatang Relatibidad]] ni [[Einstein]] at [[Mekaniks na Kwantum|Teoriyang Mekaniks na Kwantum]] na dalawang pundamental na saligan ng [[pisika]]. * Ang mga tao ay hindi nag-ebolb mula sa mga [[unggoy]] dahil ang mga unggoy ay umiiral pa rin. Sagot: Isang maling paniniwala na ang tao ay nag-ebolb mula sa mga kasalukuyang nabubuhay na [[unggoy]]. Inaangkin ng mga ''hindi naniniwala'' sa ebolusyon na kung ang tao ay nag-ebolb mula sa mga unggoy, dapat ang lahat ng unggoy ay naging tao na. Ang ebolusyon ay isang proseso ng pagsasanga kung saan ang isang species ay maaaring magpalitaw sa dalawa o higit pang mga species.<ref name=abc>http://www.abc.net.au/science/articles/2011/10/04/3331957.htm</ref> Ang tao ay nagmula sa isang karaniwang ninuno na ninuno rin ng ibang mga ''[[dakilang bakulaw]]''<ref>http://www.livescience.com/7929-human-evolution-closest-living-relatives-chimps.html</ref> at ang pinakamalapit na nabubuhay na kamag-anak ng mga tao ang ''[[dakilang bakulaw]]'' na [[chimpanzee]] na nagsasalo ng ''karaniwang ninuno'' sa tao na nabuhay noong mga 5-8 milyong taong nakakaraan.<ref>http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/faq/cat02.html</ref> Ang mga organismong ''[[primado]]'' ay nag-ebolb mula sa mga ''[[mamalya]]'' noong mga 65 milyong taong nakakaraan. Ang mga sinaunang primado ay nag-ebolb at naghiwalay tungo sa mga pangkat na [[Haplorhini]] at [[Strepsirrhini]] noong mga 63 milyong taong nakakaraan. Noong mga 58 milyong taong nakakaraan, ang mga tarsier ay humiwalay mula sa mga ibang [[Haplorhini]]. Ang natitirang Haplorhini na [[Simian]] ay naghiwalay sa mga pangkat na [[Catarrhini]] at [[Platyrrhini]]. Ang linyang Platyrrihni([[Bagong Daigdig na unggoy]]) ay humiwalay mula sa linyang [[Catarrhini]]([[bakulaw]] at mga [[Lumang Daigdig na unggoy]]) noong mga 40 milyong taong nakakaraan. Pagkatapos nito, ang Catarrhini ay naghiwalay sa mga pangkat na [[bakulaw]] at [[Lumang Daigdig na unggoy]] noong mga 25-30 milyong taong nakakaraan batay sa mga [[orasang molekular]].<ref>http://www.nature.com/news/fossils-indicate-common-ancestor-for-two-primate-groups-1.12997</ref> Ang linyang [[bakulaw]] ay naghiwalay sa [[gibbon]] at [[dakilang bakulaw]] noong mga 15-20 milyong taong nakakaraan. Ang Ponginae(mga orangutan) ay humiwalay mula sa [[dakilang bakulaw]] noong mga 12 milyong taong nakakaraan. Ang mga gorilya ay humiwalay mula sa mga [[dakilang bakulaw]] na linyang tumutungo sa [[Pan (hayop)|Pan]](chimpanzee at bonobo) at tao noong mga 10 milyong taong nakakaraan. Ang tao at chimpanzee ay naghiwalay noong 5-8 milyong taong nakakaraan. Ang linyang [[Pan (hayop)|Pan]] ay naghiwalay sa [[chimpanzee]] at [[bonobo]] noong 1 milyong taong nakakaraan. Ang linyang tumutungo sa tao ay nagpalitaw sa genus na [[australopithecus]] noong mga 4 milyong taong nakakaraan na kalaunan namang nagebolb sa genus na [[Homo]] noong 2 milyong nakakaraan na kalaunan namang nag-ebolb sa species na [[homo sapiens]] o tao noong mga 200,000 taong nakakaraan. Ang pinakamatandang natuklasang mga fossil ng mga ''[[homo sapiens]]'' ang mga [[labing Omo]] na may edad na 195,000 (±5,000) taong gulang.<ref>{{cite journal|date=17 Pebrero 2005|title=Fossil Reanalysis Pushes Back Origin of Homo sapiens|journal=[[Scientific American]]|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=fossil-reanalysis-pushes}}</ref><ref>{{cite journal|last=McDougall|first=Ian|author2=Brown, Francis H.; Fleagle, John G.|title=Stratigraphic placement and age of modern humans from Kibish, Ethiopia|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-02-17_433_7027/page/733|journal=Nature|date=17 Pebrero 2005|volume=433|issue=7027|pages=733–736|doi=10.1038/nature03258|pmid=15716951}}</ref> * Ang natural na seleksiyon ay kinasasangkutan ng mga organismong nagtatangka o nagsisikap na makaangkop sa kanilang kapaligiran. Sagot: Ang [[natural na seleksiyon]] ay humahantong sa pag-aangkop ng species sa paglipas ng panahon ngunit hindi kinasasangkutan ng pagtatangka, pagsisikap o pagnanais ng organismo. Ang natural na seleksiyon ay nagreresulta mula sa bariasyon o pagkakaiba-ibang henetiko sa isang populasyon. Ang bariasyong ito ay nalilika ng random na [[mutasyon]] na isang prosesong hindi naaapektuhan sa pagsisikap ng isang oragnismo. Ang isang indibidwal ay maaaring may [[gene]] para sa katangiang sapat na mabuti upang makapagpatuloy at makapagparami o wala nito. Halimbawa, ang bakterya ay hindi nagebolb ng resistansiya o hindi pagtalab ng antibiyotiko dahil tinangka nila. Sa halip, ang resistansiya ay nag-ebolb dahil sa random na mutasyon na gumawa sa ilang mga indibidwal na bakterya na hindi talaban ng antibiyotiko at makapagparami at sa gayon makapag-iwan ng mga supling na hindi rin tinatalaban ng antibiyotiko.<ref>http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/misconceptions_faq.php#a2</ref> * Ang ebolusyon ay palaging nagsasanhi sa mga organismo na maging mas mabuti. Sagot: Ang natural na seleksiyon ay nagreresulta sa bumuting mga kakayahan ng organismo na makaangkop at makapagparami. Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang pagsulong. Ang natural na seleksiyon ay hindi lumilikha ng mga organismo na perpektong umangkop sa kanilang kapaligiran. Ito ay kadalasang pumapayag sa pagpapatuloy ng mga indibidwal na may isang saklaw ng mga katangian na sapat na mabuti upang makapagpatuloy. Sa isang hindi nagbabagong kapaligiran, ang natural na seleksiyon ay nagpapanatili sa isang organismo na hindi nagbabago. May iba ring mga mekanismo ng ebolusyon na hindi nagsasanhi ng pagbabagong pag-aangkop ng organismo. Ang mutasyon, migrasyon, at genetic drift ay maaaring magsanhi sa mga populasyon na mag-ebolb sa mga paraang mapanganib o mas hindi angkop sa kapaligiran. Halimbawa, ang populasyong [[Afrikaner]] ay may hindi karaniwang mataas na prekwensiya ng [[gene]] na responsable sa [[sakit ni Huntington]] dahil ang bersiyon ng gene ay lumipat sa mataas na prekwensiya habang ang populasyon ay lumalago mula sa isang simulang maliit na populasyon.<ref>http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/misconceptions_faq.php#a3</ref> * Ang ebolusyon ay lumalabag sa ikalawang batas ng termodinamika. Sagot:Ang pag-aangkin na ang ebolusyon ay lumalabag sa batas ng [[termodinamika]] ay batay sa maling pagkaunawa ng [[ikalawang batas ng termodinamika]] na nagsasaad na ang anumang hiwalay na sistema ay magpapataas ng kabuuang entropiya nito sa paglipas na panahon. Ang isang hiwalay na sistema ay inilalarawan na sistemang walang anumang input ng labas na enerhiya. Ang batas na ito ay lumalapat sa [[uniberso]] dahil isa itong hiwalay na sistema. Gayunpaman, dahil sa ang daigdig ay hindi isang hiwalay na sistema, ang kaayusan sa daigdig ay maaaring mangyari at magpalitaw ng mga komplikadong organismo hangga't may input ng enerhiya gaya ng liwanag ng araw. Ang proseso ng natural na seleksiyon na responsable sa gayong lokal na pagtaas ng kaayusan ay maaaring mahango ng matematikal mula sa ekspresyon ng ekwasyon ng ikalawang batas para sa magkaugnay na hindi-ekwilibrium na mga bukas na sistema.<ref>{{Cite journal|doi=10.1098/rspa.2008.0178 |title=Natural selection for least action |author=Kaila, V. R. and Annila, A.|journal=Proceedings of the Royal Society A |date=8 Nobyembre 2008 |volume=464 |issue=2099 |pages=3055–3070|bibcode = 2008RSPSA.464.3055K }}</ref> * Ang mga komplikadong anyo ng buhay ay biglaang lumitaw sa pagsabog na Cambrian. Sagot: Ang tinatawag na pagsabog na Cambrian ang tila biglaang paglitaw ng mga maraming mga phyla ng hayop noong mga 543 milyong taon ang nakakalipas. Ang kasalukuyang ebidensiya ay nagpapakitang ang "pagsabog" ay nangyari sa loob ng mga 20 milyong taon hanggang 40 milyong taon. Ayon sa mga siyentipiko, ang pagsabog na Cambrian ay hindi pinagmulan ng komplikadong buhay sa mundo. Ang ebidensiya ng buhay [[multiselular]] ay lumitaw sa pagkakabuong Doushantuo sa Tsina noong bago ang Cambrian noong mga 590 hanggang 560 milyong taong nakakalipas. Ang mga iba ibang mga fossil ay lumitaw bago ang 555 milyong taong nakakalipas.<ref>{{Cite web |url=http://talkorigins.org/indexcc/CC/CC300.html |title=Archive copy |access-date=2013-06-24 |archive-date=2013-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130807224131/http://www.talkorigins.org/indexcc/CC/CC300.html |url-status=dead }}</ref> Ayon sa mga kritiko, mali na angkining ang lahat ng mga phyla ng mga hayop ay lumitaw sa Cambrian. Ang molekular na ebidensiya ay nagpapakitang ang hindi bababa sa mga anim na phyla ng hayop ay lumitaw bago ang panahong Cambrian. Ang mga plano ng katawan ng hayop na lumitaw sa Cambrian ay hindi rin kinabibilangan ng mga modernong pangkat ng mga hayop gaya ng mga [[starfish]], mga talangka, mga insekto, mga isda, mga butiki at mga [[mammal]] na kalaunang lumitaw sa fossil record. Ang mga anyo ng hayop na lumitaw sa "pagsabog na Cambrian" ay mas primitibo kesa sa mga kalaunang lumitaw na hayop na ito at ang karamihan sa mga hayop sa Cambrian ay may malalambot na katawan. Ang mga hayop na lumitaw sa Cambrian ay kinabilangan rin ng mga ilang transisyonal na fossil kabilang ang Hallucigenia at Anomalocaris. * Ang Piltdown Man at Nebraska Man ay mga pandaraya ng ebolusyon. Sagot: Noong 1912, itinanghal nina [[Charles Dawson]] at [[Arthur Smith Woodward]] ang buto ng panga at isang bungo na kanilang inangking 500,000 taong gulang. Gayunpaman, hindi lahat ng mga siyentipiko ay tumanggap sa pagiging tunay ng mga butong ito. Pagkatapos ng 40 taon, ito ay napatunayang pineke. Bagaman ang [[Nebraska man]] ay hindi isang sinadyang pandaraya, ang orihinal na pag-uuri ay napatunayang mali. Inaangkin ng mga anti-ebolusyonista na ang pagiging pandaraya ng [[Piltdown man]] ay nagpapamali sa kabuuan ng ebolusyon. Gayunpaman, ang Piltdown man ay hindi kailanmang ginamit na ebidensiya para sa ebolusyon at ang isang pandaraya ay hindi rin nagpapataob sa mga aktuwal na ebidensiya na umiiral at hindi pandaraya. Ang Piltdown man ay nagsisilbi ngayong isang mahusay na halimbawa ng mga katangiang pagtutuwid sa sarili ng agham. == Mga pananaw panrelihiyon == === Pagtanggap sa ebolusyon === {{bar box |title=Mga pagkakaiba sa mga relihiyon tungkol sa tanong ng Ebolusyon sa Estados Unidos<br />Ang persentahe ng mga relihiyoso na umaayon na ang ebolusyon ang pinakamahusay na paliwanag ng pinagmulan ng tao sa mundo |caption=Kabuuang persentahe ng populasyon ng Estados Unidos:48%<br />Sanggunian: [[Pew Forum]]<ref>[http://pewforum.org/Science-and-Bioethics/Religious-Differences-on-the-Question-of-Evolution.aspx Religious Groups: Opinions of Evolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730045010/http://www.pewforum.org/Science-and-Bioethics/Religious-Differences-on-the-Question-of-Evolution.aspx |date=2013-07-30 }}, [[Pew Forum]] (Isinagawa noong 2007, inilabas noong 2008)</ref> |float=center |bars= {{bar pixel|[[Budismo|Budista]]|silver|405||81%}} {{bar pixel|[[Hindu]]|black|400||80%}} {{bar pixel|[[Hudaismo|Hudyo]]|silver|385||77%}} {{bar pixel|Walang kinabibilangang denominasyon|black|360||72%}} {{bar pixel|[[Simbahang Katoliko Romano|Romano Katoliko]]|silver|290||58%}} {{bar pixel|[[Silangang Ortodokso|Ortodokso]]|black|270||54%}} {{bar pixel|Nananaig na Protestantismo|silver|255||51%}} {{bar pixel|[[Islam|Muslim]]|black|225||45%}} {{bar pixel|Hist. na Itim na Protestante|silver|190||38%}} {{bar pixel|Ebanghelikal na Protestante|black|120||24%}} {{bar pixel|[[Mormon]]|silver|110||22%}} {{bar pixel|[[Mga Saksi ni Jehova]]|black|40||8%}} }} May mga [[relihiyon]] na naniniwalang ang ebolusyon ay ''hindi'' sumasalungat sa kanilang pananampalataya. Ang pananaw na ito ay karaniwang tinatawag na mga [[theistic evolution]]. Halimbawa, ang mga 12 na nagsakdal laban sa pagtuturo ng [[kreasyonismo]] sa Estados Unidos sa kaso ng korte na ''[[McLean v. Arkansas]]'' ay binubuo ng mga klero at [[mangangaral]] na kumakatawan sa mga pangkat na Methodist, Episcopal, African Methodist Episcopal, Katoliko, Southern Baptist, Reform Jewish, at Presbyterian.<ref>[http://www.encyclopediaofarkansas.net/encyclopedia/entry-detail.aspx?entryID=2243 McLean v Arkansas, Encyclopedia of Arkansas]</ref><ref>[http://ncse.com/media/voices/religion ''Defending the teaching of evolution in public education, Statements from Religious Organizations'']</ref> Ang [[Arsobispo ng Canterbury]], Dr. [[Rowan Williams]], ay naglabas ng mga pahayag na sumusuporta sa ebolusyon noong 2006.<ref>[http://www.theregister.co.uk/2006/03/21/archbishop_backs_evolution/ ''Archbishop of Canterbury backs evolution: Well, he is a Primate,'' Chris Williams, The Register, Tuesday 21 Marso 2006]</ref> Natagpuan ni Molleen Matsumura ng [[National Center for Science Education]] na sa mga Amerikano sa 12 pinakamalalaking mga denominasyong Kristiayno, ang hindi bababa sa 77% ay kabilang sa mga denominasyong sumusuporta sa pagtuturo ng ebolusyon.<ref>{{harvnb|Matsumura|1998|p=9}} notes that, "''Table 1 demonstrates that Americans in the 12 largest Christian denominations, 89.6% belong to churches that support evolution education! Indeed, many of the statements in ''Voices'' insist quite strongly that evolution must be included in science education and "creation science" must be excluded. Even if we subtract the [[Southern Baptist Convention]], which has changed its view of evolution since [[McLean v Arkansas]] and might take a different position now, the percentage those in denominations supporting evolution is still a substantial 77%. Furthermore, many other Christian and non-Christian denominations, including the [[United Church of Christ]] and the National Sikh Center, have shown some degree of support for evolution education (as defined by inclusion in 'Voices' or the "Joint Statement").''" Matsumura produced her table from a June, 1998 article titled ''Believers: Dynamic Dozen'' put out by Religion News Services which in turn cites the ''1998 Yearbook of American and Canadian Churches''. Matsurmura's calculations include the [[Southern Baptist Convention|SBC]] based on a brief they filed in [[McLean v. Arkansas]], where the SBC took a position it has since changed, according to Matsurmura. See also {{harvnb|NCSE|2002}}.</ref> Ang mga pangkat na ito ay kinabibilangan ng [[Simbahang Katoliko Romano]], Protestantism, kabilang [[United Methodist Church]], [[National Baptist Convention, USA, Inc.|National Baptist Convention, USA]], [[Evangelical Lutheran Church in America]], [[Presbyterian Church (USA)]], [[National Baptist Convention of America]], [[African Methodist Episcopal Church]], the [[Episcopal Church in the United States of America|Episcopal Church]], at iba pa.<ref>[http://www.emporia.edu/biosci/schrock/docs/Eagle-25.pdf ''Christianity, Evolution Not in Conflict'', John Richard Schrock, Wichita Eagle 17 Mayo 2005 page 17A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927061932/http://www.emporia.edu/biosci/schrock/docs/Eagle-25.pdf |date=2011-09-27 }}<!-- This editorial mischaracterizes the Matsurmura|1998 article--></ref><ref>{{harvnb|Matsumura|1998|p=9}}</ref> Ang isang bilang na mas malapit sa mga 71% ay itinanghal ng pagsisiyasat nina Walter B. Murfin at David F. Beck.<ref>[http://www.cesame-nm.org/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=43&page=4 ''The Bible: Is it a True and Accurate Account of Creation? (Part 2): The Position of Major Christian Denominations on Creation and Inerrancy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015234023/http://www.cesame-nm.org/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=43&page=4 |date=2007-10-15 }}, Walter B. Murfin, David F. Beck, 13 Abril 1998, hosted on [http://www.cesame-nm.org/index.php Coalition for Excellence in Science and Math Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015233002/http://www.cesame-nm.org/index.php |date=2007-10-15 }} website</ref> Ang [[Simbahang Katoliko Romano]] ay tumatanggap rin sa ebolusyon.<ref name="Alberta">{{cite web|url = http://www.lastseminary.com/genesis-modern-science/Evolutionary%20Creation.pdf|title = Evolutionary Creation|quote = Evolutionary creation best describes the official position of the Roman Catholic Church, though it is often referred to in this tradition as 'theistic evolution.'|publisher = [[University of Alberta]]|accessdate = 2007-10-18|archive-date = 2012-01-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20120104203221/http://www.lastseminary.com/genesis-modern-science/Evolutionary%20Creation.pdf|url-status = dead}}</ref><ref> {{quote|[Theistic evolutionism] is the official position of the Catholic church. In 1996, Pope John Paul VI reiterated the Catholic TE position, according to which God created, evolution occurred, human beings may indeed have been descended from more primitive forms, and the Hand of God was required for the production of the human soul", |[[Eugenie Scott]], Director of the US [[National Center for Science Education]]}}</ref> Ang Kilusang [[Ahmadiyya]] ay tumatanggap sa ebolusyon at aktibo itong itinataguyod. Isinaad ni [[Mirza Tahir Ahmad]], ang ikaapat na [[Khalifatul Masih|kalipa]] ng kilusang [[Ahmadiyya]] na ang ebolusyon ay nangyari ngunit sa pamamagitan lamang ng diyos na nagpangyari nito. Hindi sila naniniwala na si [[Adan at Eba|Adan]] ang unang tao sa mundo ngunit isa lamang propeta na tumanggap ng pahayag ng diyos sa mundo. Ang pundamental na bahagi ng mga katuruan ni [[`Abdul-Bahá]] tungkol sa ebolusyon ang paniniwal ana ang lahat ng mga buhay ay nagmula sa parehong pinagmulan.<ref>{{harvnb|Effendi|1912|p=350}}</ref><ref>{{harvnb|`Abdu'l-Bahá|1912|pp= 51–52}}</ref> Ang mga [[Hindu]] ay naniniwala sa konsepto ng ebolusyon ng buhay sa mundo.<ref>[http://www.msu.edu/~hernan94] Dave Hernandez - Michigan State University</ref> Ang mga konsepto ng [[Dashavatara]] na mga iba ibang [[inkarnasyon]] ng diyos mula sa mga simpleng organismo at patuloy na nagiging mas komplikado gayundin ang araw at gabi ni [[Braham]] ay pangkalahatang nakikita bilang mga instansiya ng pagtanggap ng Hinduismo sa ebolusyon. Kabilang din sa mga siyentipikong relihiyoso na naniniwala sa ebolusyon si [[Francis Collins]] na dating direktor ng [[Human Genome Project]].<ref>http://discovermagazine.com/2007/feb/interview-francis-collins</ref> === Pagtutol sa ebolusyon === {{main|Kreasyonismo|Argumento mula sa palpak na disenyo|Intelihenteng disenyo|Mito ng paglikha|Unang tao}} Ayon sa ilang mga [[teista]] partikular ang mga pundamentalista o literal na naniniwala sa [[Bibliya]], ang tao ay hindi nag-ebolb dahil ayon sa kanilang interpretasyon ng [[Bibliya]], ang unang taong si [[Adan at Eba|Adan]] ay literal na nilikha ng [[diyos]] mula sa alikabok ng lupa. Para sa mga pundamentalista, ang pananaw ng agham na ang modernong tao ay nagebolb mula sa sinaunang ninuno(common ancestor) na ninuno rin ng mga [[ape]] gaya ng [[chimpanzee]], [[gorilla]] at iba pa ay pagsasalungat o pagmamali sa kanilang interpretasyon na ang tao ay espesyal na nilikha ng diyos. Ayon sa mga siyentipiko, ang paniniwalang ang tao ay nagmula sa [[unang tao|isang babae at lalake]] na tinawag na [[Adan at Eba]] ay sinasalungat ng mga ebidensiyang [[henetiko]]. Imposibleng ang tao ay nagmula sa dalawang tao lamang dahil ayon sa ebidensiyang henetiko, ang mga modernong tao ay nagmula sa isang pangkat ng hindi bababa sa 10,000 mga ninuno o indibidwal.<ref name=npr/> Imposibleng ang mga tao sa kasalukuyan ay magmula lamang sa dalawa lamang tao dahil ito ay mangangailangan ng imposibleng sobrang taas na rate ng [[mutasyon]] upang mangyari ang mga bariasyon sa mga kasalukuyang tao.<ref name="npr">{{cite news |title=Evangelicals Question The Existence Of Adam And Eve |author=Barbara Bradley Hagerty |newspaper=[[All Things Considered]] |date=9 Agosto 2011 |url=http://www.npr.org/2011/08/09/138957812/evangelicals-question-the-existence-of-adam-and-eve}} [http://www.npr.org/2011/08/09/138957812/evangelicals-question-the-existence-of-adam-and-eve Transcript]</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} == Mga kawing na panlabas == * [http://evolution.berkeley.edu/ Understanding Evolution] * [http://www.talkorigins.org/ Talk Origins] {{Biology nav}} [[Kategorya:Mga teoriyang pambiyolohiya]] [[Kategorya:Biyolohiyang ebolutiba]] sxo61lb9h1ajd3pd2h3xeorqhhb93qw 0 32473 2208710 2082924 2026-05-23T07:58:57Z Ryomaandres 8044 2208710 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement/Wikidata}} Ang '''Istanbul''' ({{lang-tr|İstanbul}} {{IPA-tr|isˈtanbuɫ||Istanbul pronunciation.ogg}}) ay ang dating kabisera ng [[Silangang Imperyo Romano]] at [[Imperyong Ottoman]] ng [[Turkiya]], kilala sa kasaysayan bilang '''[[Constantinople]]''' (bigkas: /kons·tan·ti·no·pol/) at '''[[Byzantium]]'''. Sa kasalukuyan, ito ang pinakamalaking [[lungsod]] sa [[Turkiya]] na may populasyon na 15,067,724 (taya noong Disyembre 31, 2018).<ref name="Population of Turkey">{{cite web|url=http://www.turkstat.gov.tr/HbGetirHTML.do?id=30709|publisher=Turkish Statistical Institute|title=The Results of Address Based Population Registration System, 2018|date=1 Pebrero 2019|access-date=1 Pebrero 2019|language=Turko}}</ref> Isa ito sa pinakamataong lungsod sa buong sanlibutan at pinakamataong lungsod sa [[Europa]]. Adminstratibong sentro ang lungsod ng Kalakhang Munisipalidad ng Istanbul (''[[wikt:conterminous|coterminous]]'' o kapareho sa [[Lalawigan ng Istanbul]]). Ang lungsod na ito ang sentrong pang-ekonomiya, pangkalinangan at pangkasaysayan ng bansa. Isang lungsod na transkontinental sa [[Eurasya]] ang Istanbul na sumasaklang sa kipot ng Bosporus (na pinaghihiwalay ang [[Europa]] at [[Asya]]) sa pagitan ng [[Dagat ng Marmara]] at [[Dagat Itim]] . Ang pangkomesrsyo at pangkasaysayang sentro ay nasa [[Balkan|bandang Europa]] at mga ikatlo ng populasyon nito ay nasa [[naik]] sa [[Asya Menor|bandang Asya]] ng [[Bosforo]].<ref name="wctr281">{{harvnb|WCTR Society; Unʼyu Seisaku Kenkyū Kikō|2004|p=281}} (sa Ingles)</ref> Nakikita ang Istanbul bilang isang tulay sa pagitan ng [[Mundong Silanganin|Silangan]] at [[Mundong Kanluranin|Kanluran]]. Nagbiyahe ang mahigit 13.4 milyong bisita sa Istanbul noong 2013, walong taon matapos itong tinawag na isang [[Europeong Kabisera ng Kultura]], na gumagawa ito ang ikawalong pinaka-binisita lungsod sa mundo. Ang [[Makakasaysayang Purok ng Istanbul|makasaysayang sentro ng Istanbul]] ({{lang-tr|İstanbul'un Tarihî Alanları}}) ay isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]], at naghohost ang lungsod ng mga [[punong himpilan]] ng iba't ibang kompanyang Turko, na responsable para sa mahigit tatlumpung porsyento ng [[Ekonomiya ng Turkiya|ekonomiya ng bansa]]. == Toponimiya == {{main|Mga pangalan ng Istanbul}} Ang unang alam na pangalan ng lungsod ay ''[[Byzantium]]'' ({{lang-grc|Βυζάντιον|Byzántion}}), ang pangalang ibinigay sa pundasyon ng mga kolonistang taga-[[Megara]] noong 657 BK. Inangkin ng mga kolonistang taga-Megara ang isang direktang guhit hanggang sa tagapagtatag ng lungsod, ni Byzas, anak na lalaki ng diyos na [[Poseidon]] at [[nimpa]]ng Ceroëssa. Iminumungkahi ng mga modernong maghuhukay ang posibilidad na sumasalamin ang pangalang Byzantium ng mga lugar ng mga [[kolonya]] ng mga [[Trasyano]] na nauna ng ganap na bayan. Ang [[Constantinopla]] ay hango sa [[wikang Latin|Latin]]g pangalang Constantinus, kumbaga [[Dakilang Constantino]], ang [[Romanong Emperador]] na muling itinayos ang lungsod noong 324 AD. Ang ''Constantinopla'' ay nanatili bilang pinakakaraniwang pangalan para sa lungsod sa [[Kanluran]] hanggang sa [[dekada 1930]], kung kailan ang mga awtoridad ng Turkiya ay nagsimulang igiit ang paggamit ng "Istanbul" sa mga [[wikang banyaga]]. Ang {{lang|otk|Ḳosṭanṭīnīye}} ({{lang-ota|قسطنطينيه}}) at {{lang|tr|İstanbul}} ay mga pangalang ginamit ng [[mga Otomano]] habang [[Imperyong Otomano|kanilang paghahari]]. Ayon sa popular na paniniwala, ang pangalang {{lang|tr|İstanbul}} ({{IPA-tr|isˈtanbuɫ|3=Istanbul pronunciation.ogg}}, <small>kolokyal na</small> {{IPA-tr|ɯsˈtambuɫ}}) ay hango sa [[Griyegong Mediebal]] na pariralang {{lang|grc|"εἰς τὴν [[Polis|Πόλιν]]"}} (bigkas ng {{IPA-el|is tim ˈbolin}})) na nangangahulugan "sa lungsod"<ref>Necdet Sakaoğlu (1993/94a): "İstanbul'un adları" ["Mga pangalan ng Istanbul"] (sa wikang Turko). Sa: ''Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi'', ed. Türkiye Kültür Bakanlığı, Istanbul.</ref> at ay karaniwang tukoy sa Constantinopla ng mga lokal na Griyego. Sumalamin ito ng niyang katayuan bilang nag-iisang pangunahing lungsod sa paligid. Ang ibang panukat ng niyang kahalagahan sa mundong Otomano ay kaniyang [[palayaw]] na {{lang|otk|Der Saadet}}, [[wikang Otomanong Turko|Otomanong Turko]] para sa "Tarangkahan ng Kaligayahan". Ang isang alternatibong tingin ay na ang pangalan ay tumubo mula mismo sa pangalang ''Constantinopla'', kung saan binitawan ang ang una at ikatlong [[pantig]]. Inilarawan ng ilang mga Otomanong pinagmulan ng ika-17 na siglo, tulad ni [[Evliya Çelebi]], ito bilang karaniwang Turkong pangalan ng panahon. Opisyal na ginamit din nito sa pagitan ng huling bahagi ng ika-17 at huling bahagi ng ika-18 na siglo. Ang unang paggamit ng pangalang {{lang|ota|Islambol}} ({{lang-ota|اسلامبول}}) sa mga [[barya]] ay noong 1730 habang paghahari ng Sultang [[Mahmud I]]. Sa modernong [[wikang Turko|Turko]], sinusulat ang pangalan bilang {{lang|tr|İstanbul}}, na may isang İ, dahil itinatangi ng [[alpabetong Turko]] ang İ at I. Sa Ingles ang diin ay sa unang o huling pantig, pero sa Turko ito ay sa pangalawang pantig ({{lang|tr|-tan-}}). Ang isang taga-Istanbul ay {{lang|tr|İstanbullu}} (pangmarami: {{lang|tr|İstanbullular}}), at sa Ingles ginagamit ang {{lang|en|Istanbulite}}. ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Tingnan din == * [[Caput Mundi]] {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Stub|Heograpiya|Turkiya}} [[Kategorya:Istanbul| ]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Turkey]] ewfeuy6lepw71nt72iv8n3o9462dgxy 10 36661 2208497 149009 2026-05-22T14:05:30Z ~2026-29651-10 161938 update 2208497 wikitext text/x-wiki <includeonly></span></includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> [[Category:Formatting templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> hyrw1xhqgky69ybf9eysg2rxktzu8vz 0 47963 2208666 2182090 2026-05-23T04:13:34Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2208666 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name = Tuberkulosis |synonym = |image = Tuberculosis-x-ray-1.jpg |image_size = |alt = |caption = [[X-ray]] ng isang taong may malubhang TB. Pinapakita ng mga marka ng puting palaso ang impeksiyon sa magkabilang baga, at ang pagkabuo ng lukab ay markang itim na palaso. |pronounce = |specialty = |symptoms = |complications = |onset = |duration = |types = |causes = |risks = |diagnosis = |differential = |prevention = |treatment = |medication = |prognosis = |frequency = |deaths = }} Ang '''tuberkulosis''', '''sakit sa tuyo''', '''MTB,''' o '''TB''' o '''tuberculosis''' sa Ingles (daglat ng ''tubercle bacillus'') ay isang nakamamatay, at nakahahawang karamdaman. Ang karamdaman na ito ay sanhi ng iba't ibang uri ng mycobacteria, na karaniwan ay ''Mycobacterium na tuberkulosis''.<ref name=Robbins>{{cite book |author=Kumar V, Abbas AK, Fausto N, Mitchell RN |year=2007 |title=Robbins Basic Pathology |edition=8th |publisher=Saunders Elsevier |pages=516–522 |isbn=978-1-4160-2973-1}}</ref> Ang TB ay kadalasang lumulusob sa mga [[baga]], ngunit maaari ring makadamay sa ibang bahagi ng katawan. Ang TB ay naikakalat sa pamamagitan ng hangin kapag ang mga taong may aktibong TB ay umubo, bumahing, o dinala ang kanilang laway sa hangin.<ref name=AP>{{cite journal|author=Konstantinos A |year=2010|title=Testing for tuberculosis |journal=Australian Prescriber |volume= 33 |issue=1|pages=12–18 |url= http://www.australianprescriber.com/magazine/33/1/12/18/}}</ref> Karamihan sa mga [[impeksiyon|pagsakop]] ay asymptomatic o walang hudyat at hindi aktibo. Ngunit ang halos isa sa sampung hindi aktibong impeksiyon ay kalaunang magiging aktibong karamdaman din. Kung hindi gagamutin ang TB, ito ay ikamamatay ng mahigit sa 50% ng mga taong mayroon nito. Ang mga karaniwang hudyat ng impeksiyon ng TB ay pangmatagalang [[ubo]] na may [[plema]]ng may bahid ng dugo, [[lagnat]], pagpapawis sa gabi, at pangangayayat. Ang TB ay dating tinatawag na “consumption” dahil sa pangangayayat ng mga taong mayroon nito. Ang pagsakop sa ibang mga [[organ]] ay nagsasanhi ng sari-saring hudyat. Ang [[pagkilala]] ng aktibong TB ay umaasa sa radiology (na kilala bilang chest X-ray) pati na rin ang mikroskopikong pagsusuri at microbiological na pag-culture ng mga likido ng katawan. Ang pagkilala ng hindi aktibong TB ay umaasa sa tuberculin na pagsuri sa balat (tuberculin skin test o TST) at mga pagsusuri sa dugo. Ang paggamot ay mahirap at nangangailangan ng maraming [[antibayotik]] na ipapainom sa mahabang panahon. Ang mga nakikisalamuha sa ibang tao ay sinusuri at ginagamot rin kung kinakailangan. Ang paglaban sa antibayotik ay patuloy na lumalaking suliranin sa TB na hindi tinatablan ng maraming gamot (multiple drug-resistant tuberculosis o MDR-TB) na mga impeksiyon. Para maiwasan ang TB, ang mga tao ay dapat na masuri sa sakit at dapat na maturukan ng bacillus na [[bakuna]]. Ang mga dalubhasa ay naniniwalang ang ikatlong bahagi ng populasyon ng mundo ay mayroong ''M. tuberculosis'',<ref name=WHO2012data>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs104/en/index.html|title=Tuberculosis Fact sheet N°104|publisher=World Health Organization|date=November 2010|access-date=26 July 2011}}</ref> at ang mga bagong pagkalat ay nagaganap sa bilis na isa kada segundo<ref name=WHO2012data/> Noong 2007, ang tinatayang 13.7 milyon na matagal nang kaso ay naging aktibo sa buong mundo.<ref name=WHO2009-Epidemiology>{{cite book |title=Global tuberculosis control: epidemiology, strategy, financing |author=World Health Organization |year=2009 |isbn=978-92-4-156380-2 |chapter=Epidemiology |chapterurl=http://who.int/entity/tb/publications/global_report/2009/pdf/chapter1.pdf |access-date=12 November 2009 |pages=6–33 }}{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Noong 2010, nagkaroon ng tinatayang 8.8&nbsp; milyong bagong kaso at 1.5&nbsp;milyon na kaugnay na pagkamatay ang naganap, ang karamihan ay nasa [[developing countries|mahirap na mga bansa]].<ref name=WHO2011>{{cite web|title=The sixteenth global report on tuberculosis|author=World Health Organization|url=http://www.who.int/tb/publications/global_report/2011/gtbr11_executive_summary.pdf|year=2011}}</ref> Ang buong bilang ng mga kaso ng TB ay bumababa simula noong 2006, at ang mga bagong kaso ay bumababa mula noong 2002.<ref name=WHO2011/> Ang TB ay hindi naikalat nang pantay-pantay sa kabuuan ng mundo. Humigit-kumulang 80% ng populasyon sa maraming bansa sa Asya at Africa sinuri na positibo sa pagsusuri sa tuberculin, subalit ang 5–10% lamang ng populasyon ng Estados Unidos ang sinuri na positibo.<ref name=Robbins/> Maraming tao sa mahirap na daigdig ang nadadapuan ng TB dahil sa mahinang panangga. Kadalasan, ang mga taong ito ay nadapuan ng TB dahil nahawaan sila ng [[HIV/AIDS]] na nagpapahina ng [[immune system|panangga ng katawan]].<ref name=Lancet11/> == Mga palatandaan at sintomas == [[Talaksan:Tuberculosis symptoms.svg|thumb|Ang mga pangunahing sintomas ng mga pagkakaiba-iba at yugto ng tuberkulosis ay ibinigay.<ref>{{cite web|url=http://www.emedicinehealth.com/tuberculosis/page3_em.htm|title=Tuberculosis Symptoms|publisher=[[eMedicine]]Health|author=Schiffman G|date=15 January 2009}}</ref> Marami sa mga sintomas ay sumasama sa ibang pagkakaiba-ba habang ang iba ay mas (ngunit di ganap) ang mas partikular para sa ilang mga pagkakaiba-iba. Ang maraming pagkakaiba-iba ay maaaring nagkakasabay.]] Ang humigit-kumulang na 5&ndash;10% ng mga taong walang HIV ngunit nahawaan ng tuberkulosis ay nagkaroon na ng aktibong sakit sa panahon ng kanilang mga buhay.<ref name=Pet2005>{{cite book|editor=Peter G. Gibson; Michael Abramson |title=Evidence-based respiratory medicine|year=2005|publisher=Blackwell|location=Oxford|isbn=978-0-7279-1605-1|pages=321|url=http://books.google.ca/books?id=sDIKJ1s9wEQC&pg=PA321|edition=1. publ.}}</ref> Sa kaibahan, ang 30% ng mga taong nakawaan ng HIV at tuberculosis ay nagkakaroon ng aktibong sakit.<ref name=Pet2005/> Ang tuberkulosis ay maaaring humawa sa anumang bahagi ng katawan, ngunit karaniwan lumalabas sa mga baga (na kilala bilang pulmonary tuberculosis).<ref name=ID10/> Ang Extrapulmonary TB ay lumalabas kapag ang tuberculosis ay nagkakaroon sa labas ng mga baga.Ang Extrapulmonary TB ay maaari ring sumama sa pulmonary TB.<ref name=ID10/> Kabilang sa mga pangkalahatang palatandaan at sintomas ang [[lagnat]],[[matindi (gamot)|panginginig]], [[mga pagpapawis sa gabi]], [[appetite loss|kawalan ng ganang kumain]], [[pagbawas ng timbang]], at [[fatigue (medical)|pagkahapo]].<ref name=ID10/> Significant [[pagdeporma ng mga daliri at kuko]] ay maaari ring lumabas.<ref name=Pet2005/> === May Kaugnayan sa Baga === Kung ang impeksiyon ng tuberculosis ay magiging aktibo, kasama ang mga baga sa humigit-kumulang na 90% ng tao.<ref name=Lancet11/><ref>{{cite book|last=Behera|first=D.|title=Textbook of pulmonary medicine|year=2010|publisher=Jaypee Brothers Medical Pub.|location=New Delhi|isbn=978-81-8448-749-7|pages=457|url=http://books.google.ca/books?id=0TbJjd9eTp0C&pg=PA457|edition=2nd ed.}}</ref> Maaaring kasama sa mga sintomas ang [[pananakit ng dibdib]] at pangmatagalang ubo na may plema. <!-- <ref name=Lancet11/> --> Ang humigit-kumulang na 25% ng mga tao ay walang anumang sintomas (iyan ay nananatili silang "walang mga sintomas").<ref name=Lancet11/> Paminsan-minsan, ang mga tao ay [[hemoptysis|nag-uubo ng dugo]] ng mailiit na dami. Sa mga pambihirang kaso, maaaring masira ng impeksiyon ang [[arterya ng baga]], na nagdudulot ng matinding pagdurugo na tinatawag na [[Rasmussen's aneurysm]].<!-- <ref name=ID10/> --> Ang tuberkulosis ay maaaring maging phindi gumagaling na sakit at maaaring magdulot ng matinding pagpeklat sa itaas na lobe sa mga baga.<!-- <ref name=ID10/> --> Ang bandang itaas ng baga ang mas madalas na naaapektuhan.<ref name=ID10/> Ang dahilan ay hindi ganap na malinaw.<ref name="Robbins" /> Siguro dahil sa ang bandang itaas ng mga baga ay mas naapektuhan dahil sa mas mabuting daloy ng hangin<ref name="Robbins" /> o mahinang daluyan sa [[lymph]].<ref name=ID10/> === Extrapulmonary (Nasa labas ng baga) === Sa 15&ndash;20% ng aktibong mga kaso, ang impeksiyon ay kumakalat sa labas ng mga respiratory organ, na nagiging sanhi ng ibang uri ng TB.<ref>{{cite book|last=Jindal|first=editor-in-chief SK|title=Textbook of pulmonary and critical care medicine|publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=978-93-5025-073-0|pages=549|url=http://books.google.ca/books?id=EvGTw3wn-zEC&pg=PA549}}</ref> Ang TB na nangyayari sa labas ng mga respiratory organ ay tinatawag na "extrapulmonary tuberculosis".<ref name=Extra2005>{{cite journal|pmid=16300038|year=2005|author=Golden MP, Vikram HR|title=Extrapulmonary tuberculosis: an overview|url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2005-11-01_72_9/page/1760|volume=72|issue=9|pages=1761–8|journal=American family physician}}</ref> Ang Extrapulmonary TB ay mas madalas na lumalabas sa [[immunosuppressed o mahinang resistensiya ng katawan]] na mga tao at mga bata. Nangyayari ang Extrapulmonary TB sa mas mahigit sa 50% ng mga taong mayroong HIV.<ref name=Extra2005/> Kasama sa mga kapansin-pansin na lugar ng extrapulmonary impeksiyon ay ang [[pleura o ang saplot ng baga]] (sa tuberculous pleurisy), ang [[central nervous system]] (sa tuberculous [[meningitis]]), at ang [[lymphatic system]] (sa [[scrofula]] ng leeg). Ang Extrapulmonary TB ay nangyayari din sa [[genitourinary system]] (sa [[urogenital na tuberkulosis]]) at sa mga buto at kasu-kasuan (sa [[Pott's disease]] ng gulugod), ang ilan lang sa mga ibang lugar. Kapag ito ay kumalat sa mga buto, ito rin ay kilala bilang "osseous tuberculosis",<ref>{{cite book|last=Kabra|first=[edited by] Vimlesh Seth, S.K.|title=Essentials of tuberculosis in children|year=2006|publisher=Jaypee Bros. Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=978-81-8061-709-6|pages=249|url=http://books.google.ca/books?id=HkH0YbyBHDQC&pg=PA249|edition=3rd ed.}}</ref> na isang uri ng [[osteomyelitis o pamamaga ng utak ng buto na dulot ng impeksiyon]] .<ref name="Robbins" /> Ang potensiyal na mas malala, mas malaganap na anyo ng TB ay tinatawag na "disseminated" TB, karaniwang kilala bilang [[miliary na tuberkulosis]].<ref name=ID10/> Ang Miliary TB ay bumubuo ng humigit-kumulang na 10% ng mga kaso ng extrapulmonary.<ref name=Gho2008/> == Mga Sanhi == === Mycobacteria === [[Talaksan:Mycobacterium tuberculosis.jpg|thumb|[[Scanning electron micrograph]] ng ''[[Mycobacterium tuberculosis]]'']] Ang pangunahing sanhi ng TB ay ''[[Mycobacterium tuberculosis]]'', isang maliit, [[aerobic organism|aerobic (nabubuhay ng may oxygen)]] hindi gumagalaw na [[bacillus]].<ref name=ID10>{{cite book|last=Dolin|first=[edited by] Gerald L. Mandell, John E. Bennett, Raphael|title=Mandell, Douglas, and Bennett's principles and practice of infectious diseases|year=2010|publisher=Churchill Livingstone/Elsevier|location=Philadelphia, PA|isbn=978-0-443-06839-3|pages=Chapter 250|edition=7th}}</ref> Marami sa mga katangi-tanging klinikal na katangian ng pathogen na ito ay dulot ng mataas na [[lipid]] na taglay nito.<ref>{{cite book |author=Southwick F |title=Infectious Diseases: A Clinical Short Course, 2nd ed. |publisher=McGraw-Hill Medical Publishing Division |date=10 December 2007 |chapter=Chapter 4: Pulmonary Infections |page=104 |url=http://pharma-books.blogspot.com/2009/01/infectious-disease-clinical-short.html |isbn=0-07-147722-5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090513183905/http://pharma-books.blogspot.com/2009/01/infectious-disease-clinical-short.html |archive-date=13 May 2009 |access-date=31 January 2014 |url-status=live }}</ref> [[cell division|Naghahati-hati]] ito sa bawat 16 &ndash;20 na oras. Ang bilis nito ay mabagal kumpara sa ibang bakteriya, na karaniwang naghahati ng mababa sa isang oras.<ref>{{cite book|last=Jindal|first=editor-in-chief SK|title=Textbook of pulmonary and critical care medicine|publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=978-93-5025-073-0|pages=525|url=http://books.google.ca/books?id=rAT1bdnDakAC&pg=PA525}}</ref> Ang Mycobacteria ay may [[Bacterial cell structure|panlabas na membrane]] lipid bilayer.<ref name=Niederweis2010>{{cite journal |author=Niederweis M, Danilchanka O, Huff J, Hoffmann C, Engelhardt H |title=Mycobacterial outer membranes: in search of proteins |journal=Trends in Microbiology |volume=18 |issue=3 |pages=109–16 |year=2010 |month=March |pmid=20060722 |pmc=2931330|doi=10.1016/j.tim.2009.12.005 }}</ref> Kung isasagawa ang [[Gram stain]], ang MTB ay maaaring magmantsa na napakahinang "Gram-positive" o hindi nagpapanatili ng dye dahil ang cell wall ay mayroong mataas na [[lipid]] at [[mycolic acid]] .<ref name=Madison_2001>{{cite journal |author=Madison B |title=Application of stains in clinical microbiology |journal=Biotech Histochem |volume=76 |issue=3 |pages=119–25 |year=2001 |pmid=11475314 |doi=10.1080/714028138}}</ref> Makakayanan ng MTB ang mga mahinang mga [[pandisimpekta]] at maaring buhay sa [[Endospore|tuyong kalagayan]] nang ilang linggo. Sa sariling katangian, ang bacterium o mikrobiyo ay maaari lamang lumaki sa loob ng mga selyula ng isang[[host (biology)|host o nagbibigay sustansiya]] na organismo, ngunit maaring paramihin ang ''M. tuberculosis'' [[in vitro|sa laboratoryo]].<ref name=Parish_1999>{{cite journal |author=Parish T, Stoker N |title=Mycobacteria: bugs and bugbears (two steps forward and one step back) |journal=Molecular Biotechnology |volume=13 |issue=3 |pages=191–200 |year=1999| pmid=10934532 |doi = 10.1385/MB:13:3:191}}</ref> Sa paggamit ng mga [[histology|histological]] na bahid na nasa mga [[idinurang]]sampol mula sa [[plema]], matutukoy ng mga siyentipiko ang MTB sa ilalim ng regular (light) na miskroskopyo. (Ang plema at tinatawag ring “sputum.”) Pinapanatili ng MTB ang ilang partikular na bahid kahit na pagkatapos na gamutin ng acidic solution, kaya ito ay inihanay na [[acid-fast bacillus]] (AFB).<ref name=Robbins/><ref name="Madison_2001"/> Ang dalawang paraan ng acid-fast staining ang pinakakaraniwan: ang [[Ziehl&ndash;Neelsen stain]], na minamantsahan ang mga AFB ng makingkad na pula na lumalabas na malinaw labansa asul na background,<ref name=Stain2000>{{cite book |author= |title=Medical Laboratory Science: Theory and Practice|publisher=Tata McGraw-Hill |location=New Delhi |year=2000 |pages=473 |isbn=0-07-463223-X|url=http://books.google.ca/books?id=lciNs3VQPLoC&pg=PA473}}</ref> at ang [[auramine-rhodamine stain]] na kasunod ng[[Fluorescence microscope|fluorescence microscopy]].<ref>{{cite book|last=Piot|first=editors, Richard D. Semba, Martin W. Bloem; foreword by Peter|title=Nutrition and health in developing countries|year=2008|publisher=Humana Press|location=Totowa, NJ|isbn=978-1-934115-24-4|pages=291|url=http://books.google.ca/books?id=RhH6uSQy7a4C&pg=PA291|edition=2nd ed.}}</ref> Ang ''M. tuberculosis'' complex (MTBC) kabilang ang apat na iba pang nagdudulot ng TB, [[mycobacterium|mycobacteria]]: “[[Mycobacterium bovis|M. bovis]],” “[[Mycobacterium africanum|M. africanum]],” “[[Mycobacterium canetti|M. canetti]],” at “[[Mycobacterium microti|M. microti]].”<ref>{{cite journal |author=van Soolingen D |title=A novel pathogenic taxon of the Mycobacterium tuberculosis complex, Canetti: characterization of an exceptional isolate from Africa |journal=International Journal of Systematic Bacteriology |volume=47 |issue=4 |pages=1236–45 |year=1997 |pmid=9336935|doi=10.1099/00207713-47-4-1236 |author-separator=, |display-authors=1 |last2=Hoogenboezem |first2=T. |last3=De Haas|first3=P. E. W. |last4=Hermans |first4=P. W. M. |last5=Koedam |first5=M. A. |last6=Teppema |first6=K. S. |last7=Brennan|first7=P. J. |last8=Besra |first8=G. S. |last9=Portaels |first9=F.}}</ref> “M. africanum” ay hindi laganap, pero ito mahalagang sanhi ng tuberkulosis sa mga bahagi ng Africa.<ref>{{cite journal |author=Niemann S |title=Mycobacterium africanum Subtype II Is Associated with Two Distinct Genotypes and Is a Major Cause of Human Tuberculosis in Kampala, Uganda|journal=J. Clin. Microbiol. |volume=40 |issue=9 |pages=3398–405 |year=2002 |pmid=12202584 |pmc=130701|doi=10.1128/JCM.40.9.3398-3405.2002 |author-separator=, |display-authors=1 |last2=Rusch-Gerdes |first2=S. |last3=Joloba|first3=M. L. |last4=Whalen |first4=C. C. |last5=Guwatudde |first5=D. |last6=Ellner |first6=J. J. |last7=Eisenach|first7=K. |last8=Fumokong |first8=N. |last9=Johnson |first9=J. L.}}</ref><ref>{{cite journal |author=Niobe-Eyangoh SN|title=Genetic Biodiversity of Mycobacterium tuberculosis Complex Strains from Patients with Pulmonary Tuberculosis in Cameroon |journal=J. Clin. Microbiol. |volume=41 |issue=6 |pages=2547–53 |year=2003 |pmid=12791879 |pmc=156567|doi=10.1128/JCM.41.6.2547-2553.2003 |author-separator=, |display-authors=1 |last2=Kuaban |first2=C. |last3=Sorlin|first3=P. |last4=Cunin |first4=P. |last5=Thonnon |first5=J. |last6=Sola |first6=C. |last7=Rastogi |first7=N.|last8=Vincent |first8=V. |last9=Gutierrez |first9=M. C.}}</ref> Ang “M. bovis” ay isa karaniwangsanhi ng tuberkulosis, ngunit ang pagpapakilalang [[pasteurisation|pasteurized na gatas]] inalis ng malaki ang mycobacterium na ito bilang isang pampublikong problema sa kalusugan sa mga mahirap na mga bansa.<ref name=Robbins/><ref>{{cite journal |author=Thoen C, Lobue P, de Kantor I |title=The importance of''Mycobacterium bovis'' as a zoonosis |journal=Vet. Microbiol. |volume=112 |issue=2–4 |pages=339–45 |year=2006|pmid=16387455 |doi=10.1016/j.vetmic.2005.11.047}}</ref> Ang “M. canetti” ay bihira at parang limitado sa [[Horn of Africa]], bagaman may ilang mga kaso ang nakita sa mga African na migrante.<ref>{{cite book|last=Acton|first=Q. Ashton|title=Mycobacterium Infections: New Insights for the Healthcare Professional|year=2011|publisher=ScholarlyEditions|isbn=978-1-4649-0122-5|pages=1968|url=http://books.google.ca/books?id=g2iFfV6uEuAC&pg=PA1968}}</ref><ref>{{cite journal|last=Pfyffer|first=GE|author2=Auckenthaler, R, van Embden, JD, van Soolingen, D|title=Mycobacterium canettii, the smooth variant of M. tuberculosis, isolated from a Swiss patient exposed in Africa.|journal=Emerging infectious diseases|date=1998 Oct-Dec|volume=4|issue=4|pages=631-4|pmid=9866740}}</ref> Ang “M. microti” ay pambihira rin at kadalasan ay nakikita sa mga taong mahina ang resistensiya, ngunit ang pathogen na ito ay maaaring mas karaniwan kaysa sa inaakala natin.<ref>{{cite journal|last=Panteix|first=G|author2=Gutierrez, MC, Boschiroli, ML, Rouviere, M, Plaidy, A, Pressac, D, Porcheret, H, Chyderiotis, G, Ponsada, M, Van Oortegem, K, Salloum, S, Cabuzel, S, Bañuls, AL, Van de Perre, P, Godreuil, S|title=Pulmonary tuberculosis due to Mycobacterium microti: a study of six recent cases in France.|journal=Journal of medical microbiology|date=2010 Aug|volume=59|issue=Pt 8|pages=984-9|pmid=20488936}}</ref> Ang ibang kilalang mga pathogenic mycobacteria kabilang ang“[[Mycobacterium leprae|M. leprae]],” “[[Mycobacterium avium complex|M. avium]],” at “[[Mycobacterium kansasii|M. kansasii]].” Ang dalawang huling nabanggit na klase ay inuuri bilang "[[nontuberculous mycobacteria]]" (NTM). Ang NTM ay hindi nagdudulot ng TB o [[ketong]], ngunit nagdudulot ito ng sanhi ng mga sakit sa baga na nahahawig sa TB.<ref name=ALA_1997>{{cite journal |title=Diagnosis and treatment of disease caused by nontuberculous mycobacteria. This official statement of the American Thoracic Society was approved by the Board of Directors, March 1997. Medical Section of the American Lung Association |journal=Am J Respir Crit Care Med |volume=156 |issue=2 Pt 2 |pages=S1–25 |year=1997 |pmid = 9279284 |author=American Thoracic Society }}</ref> === Mga salik ng panganib === May ilang mga salik na ang mga tao ay mas madaling magkaroon ng mga impeksiyon ng TB. Ang pinakamahalagang salik ng panganib na pandaigdigan ay [[HIV]]; 13% ng lahat ng mga kaso ng TB ay nahawaan ng HIV virus.<ref name=WHO2011/> Ito ay karaniwang problema sa [[sub-Saharan Africa]], kung saan ang bilang ng HIV ay mataas.<ref>{{cite web|author=World Health Organization|url=http://www.who.int/tb/publications/global_report/en/index.html|title=Global tuberculosis control–surveillance, planning, financing WHO Report 2006|access-date=13 October 2006}}</ref><ref>{{cite journal|last=Chaisson|first=RE|author2=Martinson, NA|title=Tuberculosis in Africa--combating an HIV-driven crisis|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2008-03-13_358_11/page/1089|journal=The New England Journal of Medicine|date=13 March 2008|volume=358|issue=11|pages=1089–92|pmid=18337598|doi=10.1056/NEJMp0800809}}</ref> Ang Tuberculosis ay malapit na iniuugnay sa pagsisikip ng mga tao at [[kakulangan sa nutrisyon]]. Ang link na ang TB ang isa sa mga pangunahing [[sakit ng kahirapan]].<ref name=Lancet11/> Ang mga uri ng taong mas nanganganib na mahawaan ng impeksiyon sa TB: mga taong nagtuturok ng mga labag sa batas na droga, mga naninirahan at empleyado ng mga lugar kung saan nagtitipon-tipon ang mga taong madaling mahawa ng impeksiyon (halimbawa, mga piitan at silungan ng mga walang tinitirhan), mga taong maralita at walang sapat na pangangalagang medikal, mga minoryang etniko na mas nanganganib mahawa, mga batang may malapit na pakikipag-ugnayan sa mga tao, at mga health provider na naglilingkod sa mga kliyenteng ito.<ref name=Griffith_1996>{{cite journal |author=Griffith D, Kerr C|title=Tuberculosis: disease of the past, disease of the present |journal=J Perianesth Nurs |volume=11 |issue=4|pages=240–5 |year=1996|pmid = 8964016|doi = 10.1016/S1089-9472(96)80023-2}}</ref> Ang pabalik-balik na sakit sa baga ay isa pang mahakagang dahilan ng panganib. Ang [[Silicosis]] ay pinapataas ang panganib ng 30 na beses.<ref name=table3>{{cite journal |title=Targeted tuberculin testing and treatment of latent tuberculosis infection. American Thoracic Society |journal=MMWR Recomm Rep |volume=49 |issue=RR–6|pages=1–51|year=200|month=June|pmid=10881762|url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr4906a1.htm#tab3|author1=ATS/CDC Statement Committee on Latent Tuberculosis Infection}}</ref> Mga taong [[naninigarilyo]] ay may halos dobleng nanganganib ng TB kaysa sa mga hindi naninigarilyo.<ref>{{cite journal|last=van Zyl Smit|first=RN|author2=Pai, M, Yew, WW, Leung, CC, Zumla, A, Bateman, ED, Dheda, K|title=Global lung health: the colliding epidemics of tuberculosis, tobacco smoking, HIV and COPD.|journal=The European respiratory journal : official journal of the European Society for Clinical Respiratory Physiology|date=2010 Jan|volume=35|issue=1|pages=27-33|pmid=20044459|quote=These analyses indicate that smokers are almost twice as likely to be infected with TB and to progress to active disease (RR of ∼1.5 for latent TB infection (LTBI) and RR of ∼2.0 for TB disease). Smokers are also twice as likely to die from TB (RR of ∼2.0 for TB mortality), but data are difficult to interpret because of heterogeneity in the results across studies.}}</ref> Ang ibang estado ng sakit ay maaari ring tumaas ang panganib ng pagkakaroon ng tuberculosis, kabilang ang [[alcoholism o pagkalulong sa alak]]<ref name=Lancet11/> at ang [[diabetes mellitus]] (tatlong beses ang panganib).<ref>{{cite journal|last=Restrepo|first=BI|title=Convergence of the tuberculosis and diabetes epidemics: renewal of old acquaintances|journal=Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America|date=15 August 2007|volume=45|issue=4|pages=436–8|pmid=17638190|doi=10.1086/519939|pmc=2900315}}</ref> Ang mga partikular na gamot, tulad ng[[corticosteroids]] at [[infliximab]] (isang anti-αTNF monoclonal antibody) ay mga tumataas na mahalagang salik ng panganib, lalong-lalo sa the [[mahirap na bansa]].<ref name=Lancet11/> At, ang isang [[genetic susceptibility o genetikong madaling mahawa]]<ref>{{cite journal|last=Möller|first=M|author2=Hoal, EG|title=Current findings, challenges and novel approaches in human genetic susceptibility to tuberculosis|journal=Tuberculosis (Edinburgh, Scotland)|date=2010 Mar|volume=90|issue=2|pages=71–83|pmid=20206579|doi=10.1016/j.tube.2010.02.002}}</ref> na umiiral, ngunit hindi pa natukoy ng mga siyentipiko kung gaano mahalaga ito.<ref name=Lancet11/> == Mekanismo == [[Talaksan:TB poster.jpg|thumb|Mga pampublikong kampanyang pangkalusugan noong 1920s na sumubok na pigilan ang pagkalat ng TB.]] === Pagkakahawa === Kapag ang mga taong may aktibong TB sa baga ay umubo, bumabahin, nagsasalita, kumkanta, dumudura, sila ay naglalabas ng mga nakakahawang [[particulate|aerosol]] na maliit na patak na 0.5 to 5 [[µm]] sa diyametro. Ang isang bahin ay maaaring makapaglabas ng 40,000&nbsp;ng maliit na patak.<ref name=Cole_1998>{{cite journal|author=Cole E, Cook C |title=Characterization of infectious aerosols in health care facilities: an aid to effective engineering controls and preventive strategies |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-infection-control_1998-08_26_4/page/453 |journal=Am J Infect Control |volume=26 |issue=4 |pages=453–64 |year=1998|pmid=9721404|doi = 10.1016/S0196-6553(98)70046-X}}</ref> Ang bawat patak ay maaaring ilipat ang sakit dahil sa ang dosis ng impeksiyon ng tuberkulosis ay napakababa. (Ang isang tao na lumalanghap ng mas kaunti sa 10 bakterya ay maaaring mahawa).<ref>{{cite journal |author=Nicas M, Nazaroff WW, Hubbard A |title=Toward understanding the risk of secondary airborne infection: emission of respirable pathogens |journal=J Occup Environ Hyg |volume=2 |issue=3 |pages=143–54 |year=2005|pmid=15764538|doi = 10.1080/15459620590918466}}</ref> Ang mga taong may pangmatagalan, madalas, o malapitang pakikipag-ugnayan sa mga taong may TB ay nanganganib na mahawaan, na may tinatayang 22% ng pagahawa.<ref name=Ahmed_2011>{{cite journal |author=Ahmed N, Hasnain S |title=Molecular epidemiology of tuberculosis in India: Moving forward with a systems biology approach |url=https://archive.org/details/sim_tuberculosis_2011-09_91_5/page/407 |journal=Tuberculosis |volume=91|issue=5 |pages=407–3 |year=2011|pmid = 21514230|doi = 10.1016/j.tube.2011.03.006}}</ref> Ang isang taong may patuloy ngunit hindi nagagamot na tuberkulosis ay maaring makahawa ng 10-15 (o mahigit pa) na ibang tao bawat taon.<ref name="WHO2012data"/> Sa karaniwan, ang mga tao lamang na may aktibong TB ang inililipat ang sakit. Ang mga tao na may nakatagong impeksiyon ay hindi naisip na nakakahawa.<ref name=Robbins/> Ang bagay na maaring mangyari ng paglilipat sa isang tao sa isa pa ay nababatay sa mga ilang salik. Kabilang ang mga salik na ito ang bilang ng mga nakakahawang maliliit na patak na inilalabas ng nagdadala ng sakit, ang pagiging mabisa ng bentilasyon sa paligid ng mga tao, ang tagal ng pagkakalantad, ang [[pagkakadulot ng sakit o virulence]] ng''M. tuberculosis'' [[strain (biology)|strain]], at ang antas ng resistensiya ng hindi nahawaan na tao.<ref name=CDCcourse>{{cite web|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC), Division of Tuberculosis Elimination|url=http://www.cdc.gov/tb/education/corecurr/pdf/corecurr_all.pdf|title=Core Curriculum on Tuberculosis: What the Clinician Should Know|page=24|edition=5th|year=2011}}</ref> Para maiwasan ang lakas ng pagkakahawa tao sa tao, ihiwalay ang mga taong may aktibo ("overt" o lantad) na TB at ilagay sila sa mga paggamot sa kontra-TB na gamot. Pagkalipas ng mga dalawang linggo ng mabisang paggamot, ang mga taong may [[Antibiotic resistance|non-resistant]] na mga aktibong impeksiyon ay karaniwan hindi nananatiling nakakahawa sa iba.<ref name="Ahmed_2011"/> Kung ang isang tao ay nahawaan, karaniwang tatagal ito ng tatlo hanggang apat na linggo bago ang bagong nahawaan na tao ay magkakaroon ng impeksiyon sapat na para mailipat ang sakit sa iba.<ref>{{cite web | url=http://www.mayoclinic.com/health/tuberculosis/DS00372/DSECTION=3|title=Causes of Tuberculosis|access-date=19 October 2007|date=21 December 2006|publisher=[[Mayo Clinic]]}}</ref> === Pathogenesis === Ang mga 90% ng mga taong nahawaan ng ''M. tuberculosis'' ay may [[walang palatandaan o sintomas]], mga hindi aktibong TB impeksiyon (kung minsan ay tinatawag na LTBI).<ref name=Book90>{{cite book|last=Skolnik|first=Richard|title=Global health 101|year=2011|publisher=Jones & Bartlett Learning|location=Burlington, MA|isbn=978-0-7637-9751-5|pages=253|url=http://books.google.ca/books?id=sBQRpj4uWmYC&pg=PA253|edition=2nd ed.}}</ref> Ang mga taong ito ay may 10% na pagkakataon sa buong buhay na ang hindi aktibong impeksiyon ay magpapatuloy sa maliwanag, aktibong sakit na tuberkulosis.<ref name=Arch2009>{{cite book|last=editors|first=Arch G. Mainous III, Claire Pomeroy,|title=Management of antimicrobials in infectious diseases : impact of antibiotic resistance.|year=2009|publisher=Humana|location=Totowa, N.J.|isbn=978-1-60327-238-4|pages=74|url=http://books.google.ca/books?id=hwVFAPLYznsC&pg=PA74|edition=2nd rev. ed.}}</ref> Para sa mga taong may HIV, ang panganib na sila ay magkakaroon ng aktibong TB ay tumataas sa halos 10% sa isang taon.<ref name=Arch2009/> Kung hindi mabibigyan ng mabisang paggamot, ang dami ng kamatayan para sa kaso ng aktibong TB ay hanggang sa 66%.<ref name=WHO2012data/> Nagsisimula ang impeksiyon sa TB kapag naarrating ng mycobacteria ang [[Pulmonary alveolus|pulmonary alveoli]], kung saan sila ay namiminsala at dumarami sa loob ng [[endosomes]] ng alveolar [[macrophages]].<ref name=Robbins/><ref name=Houben>{{cite journal |author=Houben E, Nguyen L, Pieters J | title=Interaction of pathogenic mycobacteria with the host immune system |journal=Curr Opin Microbiol | volume=9 | issue=1 | pages=76–85 | year=2006 | pmid=16406837 | doi=10.1016/j.mib.2005.12.014}}</ref> Ang pangunahing lugar ng impeksiyon sa baga, na kilala na "[[Ghon focus]]", ay nasa itaas na bahagi ng ibabang lobe, o ang ibabang bahagi ng [[lung|bandang itaas na lobe]].<ref name=Robbins/> Ang tuberculosis sa mga baga ay maaari ring maganap sa pamamagitan ng impeksiyon mula sa daloy ng dugo, na kilala bilang isang[[Simon focus]]. Ang Simon focus na impeksiyon ay karaniwang nakikita sa itaas na bahagi ng baga.<ref>{{cite book|last=Khan|title=Essence Of Paediatrics|year=2011|publisher=Elsevier India|isbn=978-81-312-2804-3|pages=401|url=http://books.google.ca/books?id=gERCc6KTxwoC&pg=PA401}}</ref> Itong nagmumula sa dugo na paglillipat ay maaari ring magkalat ng impeksiyon sa mas malalayong bahagi tulad ng sa mga kulani, bato, ang utak, at mga buto.<ref name=Robbins/><ref name=Herrmann_2005>{{cite journal |author=Herrmann J, Lagrange P |title=Dendritic cells and ''Mycobacterium tuberculosis'': which is the Trojan horse? |journal=Pathol Biol (Paris) |volume=53 |issue=1|pages=35–40 |year=2005|pmid = 15620608 |doi=10.1016/j.patbio.2004.01.004}}</ref> Naapektuhan ng tuberkulosis ang lahat ng bahagi ng katawan, ngunit sa hindi mga malamang kadahilanan bihira itong maapektuhan ang [[puso]], mga [[skeletal muscle]], [[lapay]], o [[thyroid]].<ref>{{cite journal |author=Agarwal R, Malhotra P, Awasthi A, Kakkar N, Gupta D |pmc=1090580 |title=Tuberculous dilated cardiomyopathy: an under-recognized entity? |journal=BMC Infect Dis |volume=5 |issue=1 |page=29 |year=2005|pmid=15857515 |doi=10.1186/1471-2334-5-29}}</ref> Ang tuberkulosis ay inuring bilang isa sa mga sakit na pamamaga ng mga [[granuloma]]. Ang mga [[macrophage]], [[T cell|T lymphocytes]], [[B cell|B lymphocytes]], at [[fibroblast]] ay ilan sa mga selyula na sama-samang bumubuo ng mga [[granuloma]]. Ang mga [[lymphocytes]] ang pumapaligid sa mga may impeksiyon na mga macrophage. Ang granuloma ang pumipigil sa pagkalat ng mycobacteria at nagbibigay ng lokal na kapaligiran para sa interaksiyon ng mga selyula para sa sistema ng resistensiya sa sakit. Ang bakterya sa loob ng granuloma ay maaaring maging hindi aktibo, na nagreresulta sa isang natatagong impeksiyong. Ang iba katangian ng mga granuloma ay ang pagkakaroon ng abnormal na kamatayan ng selyula ([[necrosis]]) sa gitna ng [[Tubercle (anatomy)|tubercles]]. Sa tingin, ang necrosis na ito ay may karakter na malambot, mala-puting keso at tinawag na [[caseous]] [[necrosis]].<ref name=Grosset>{{cite journal |author=Grosset J |title=Mycobacterium tuberculosis in the Extracellular Compartment: an Underestimated Adversary |journal=Antimicrob Agents Chemother |volume=47|issue=3 |pages=833–6 |year=2003|pmid = 12604509|doi = 10.1128/AAC.47.3.833-836.2003 |pmc=149338}}</ref> Ang bakterya ng TB ay maaaring makapasok sa daloy ng dugo mula sa bahagi ng napinsalang tisyu. Maaaring kumalat ang mga ito sa buong katawan at bumuo ng maraming sentro ng impeksiyon, na lilitaw na maliit, puting tubercle sa mga tisyu.<ref>{{cite book|last=Crowley|first=Leonard V.|title=An introduction to human disease : pathology and pathophysiology correlations|year=2010|publisher=Jones and Bartlett|location=Sudbury, Mass.|isbn=978-0-7637-6591-0|pages=374|url=http://books.google.ca/books?id=TEiuWP4z_QIC&pg=PA374|edition=8th ed.}}</ref> Ang malubhang uri ito ng sakit na TB ay tinatawag na [[miliary na tuberkulosis]]. Ang uring ito ng TB ay pinakaraniwan sa mga bata at taong may HIV.<ref>{{cite book|last=Anthony|first=Harries|title=TB/HIV a Clinical Manual.|year=2005|publisher=World Health Organization|location=Geneva|isbn=978-92-4-154634-8|pages=75|url=http://books.google.ca/books?id=8dfhwKaCSxkC&pg=PA75|edition=2nd }}</ref> Ang mga taong mayroon nitong naihawang TB ay may mataas na bilang ng namatay kahit na paggamot (mga 30%).<ref name=Gho2008>{{cite book|last=Ghosh|first=editors-in-chief, Thomas M. Habermann, Amit K.|title=Mayo Clinic internal medicine : concise textbook|year=2008|publisher=Mayo Clinic Scientific Press|location=Rochester, MN|isbn=978-1-4200-6749-1|pages=789|url=http://books.google.ca/books?id=YJtodBwNxokC&pg=PA789}}</ref><ref>{{cite journal|last=Jacob|first=JT|author2=Mehta, AK, Leonard, MK|title=Acute forms of tuberculosis in adults.|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-medicine_2009-01_122_1/page/12|journal=The American journal of medicine|date=2009 Jan|volume=122|issue=1|pages=12-7|pmid=19114163}}</ref> Sa maraming tao, ang impeksiyon ay lumalaki at lumiliit. Ang pagkakapinsala ng tisyu at necrosis ay madalas na binabalanse ng pagpapagaling at [[fibrosis]].<ref name=Grosset/> Ang naapektuhan na tisyu ay napapalitan ng pagpepeklat at mga cavity na may caseous necrotic na materyal. Sa panahon ng aktibong sakit, ang ilan sa mga cavity na ito ay naisasama sa mga daan ng hangin na [[bronchi]] at ang material na ito ay maaaring mai-ubo. Ang materyal na ito ay nagtataglay ng bakterya at maaaring magkalat ng impeksiyon. Ang paggamot na may naaangkop na mga [[antibyotiko]] ang pumapatay sa bakterya at nagbibigay kakayahan para gumaling. Kapag nagamot na ang sakit, ang mga nadamay na bahagi ay napapalitan ng peklat ng [[himaymay]].<ref name=Grosset/> == Pagkilala == [[Talaksan:TB in sputum.png|thumb|''[[Mycobacterium tuberculosis]]'' ([[Ziehl-Neelsen stain|may mantsang pula]]) sa [[dura]]]] === Aktibong tuberkulosis === Mahirap na matukoy ang aktibong tuberculosis na batay lamang sa mga palatandaan at hudyat.<ref name=DiagP2011>{{cite journal|last=Bento|first=J|author2=Silva, AS, Rodrigues, F, Duarte, R|title=[Diagnostic tools in tuberculosis].|journal=Acta medica portuguesa|date=2011 Jan-Feb|volume=24|issue=1|pages=145–54|pmid=21672452}}</ref> Mahirap ring matukoy ang sakit sa mga taong [[immunosuppressed]].<ref name=Clinic2009>{{cite journal|last=Escalante|first=P|title=In the clinic. Tuberculosis.|journal=Annals of internal medicine|date=2009 Jun 2|volume=150|issue=11|pages=ITC61-614; quiz ITV616|pmid=19487708}}</ref> Gayun pa man, ang mga taong may mga palatandaan ng sakit sa baga o [[constitutional symptoms]] na tumatagal sa mahigit sa dalawang linggo ay maaring may TB.<ref name=Clinic2009/> Ang [[chest X-ray]] at sari-saring mga [[pag-culture sa laway at plema]] para sa [[acid-fast bacilli]] ay karaniwang bahagi ng simula ng pagsusuri.<ref name=Clinic2009/> Ang Interferon-γ ay naglalabas ng assays (o mga IGRA) at ang tuberculin na mga pagsusuri sa balat ay kapaki-pakinabang sa mahirap na mundo.<ref>{{cite journal|last=Metcalfe|first=JZ|author2=Everett, CK, Steingart, KR, Cattamanchi, A, Huang, L, Hopewell, PC, Pai, M|title=Interferon-γ release assays for active pulmonary tuberculosis diagnosis in adults in low- and middle-income countries: systematic review and meta-analysis.|journal=The Journal of infectious diseases|date=2011 Nov 15|volume=204 Suppl 4|pages=S1120-9|pmid=21996694}}</ref><ref name="Sester 100-11">{{cite journal|last=Sester|first=M|author2=Sotgiu, G, Lange, C, Giehl, C, Girardi, E, Migliori, GB, Bossink, A, Dheda, K, Diel, R, Dominguez, J, Lipman, M, Nemeth, J, Ravn, P, Winkler, S, Huitric, E, Sandgren, A, Manissero, D|title=Interferon-γ release assays for the diagnosis of active tuberculosis: a systematic review and meta-analysis.|journal=The European respiratory journal : official journal of the European Society for Clinical Respiratory Physiology|date=2011 Jan|volume=37|issue=1|pages=100-11|pmid=20847080}}</ref> Ang mga IGRA ay may mga katulad na limitasyon sa mga taong may HIV.<ref name="Sester 100-11"/><ref>{{cite journal|last=Chen|first=J|author2=Zhang, R, Wang, J, Liu, L, Zheng, Y, Shen, Y, Qi, T, Lu, H|title=Interferon-gamma release assays for the diagnosis of active tuberculosis in HIV-infected patients: systematic review and meta-analysis.|journal=The Journal of infectious diseases|date=2011 Nov 15|volume=204 Suppl 4|pages=S1120-9|pmid=21996694}}</ref> Ang tiyak na pagkakatukoy ng TB ay nagagawa kapag ang “M. tuberculosis” ay natukoy sa isang klinikal na sampol (halimbawa, [[laway at plema]], [[nana]], o ang [[biopsy]] [[tisyu]]). Gayunpaman, ang mahirap na culture process para sa mabagal na lumaking organismo na maaring tumagal ng dalawa hanggang anim na linggo para sa culture ng dugo o dura.<ref>{{cite book|last=Diseases|first=Special Programme for Research & Training in Tropical|title=Diagnostics for tuberculosis : global demand and market potential.|year=2006|publisher=World Health Organization on behalf of the Special Programme for Research and Training in Tropical Diseases|location=Geneva|isbn=978-92-4-156330-7|pages=36|url=http://books.google.ca/books?id=CFPpcCef4yQC&pg=PA36}}</ref> Kaya ang paggamot ay madalas na nasisimulan bago pa matiyak ng mga culture.<ref name=NICE2011/> Ang mga [[Nucleic acid amplification na pagsusuri]] at [[adenosine deaminase]]na pagsusuti ay mabilis na makatukoy ng TB.<ref name=DiagP2011/> Gayun pa man, ang mga pagsusuring ito ay hindi karaniwang inirerekomenda dahil bihira nitong binabago kung paano ginagamot ang isang tao.<ref name=NICE2011/> Ang mga pagsusuri ng dugo para matukoy ang mga antibody ay hindi [[sensitivity and specificity|tiyak]] o [[sensitivity and specificity|sensitibo]], kaya hindi inirerekomenda ang mga ito.<ref>{{cite journal|last=Steingart|first=KR|author2=Flores, LL, Dendukuri, N, Schiller, I, Laal, S, Ramsay, A, Hopewell, PC, Pai, M|title=Commercial serological tests for the diagnosis of active pulmonary and extrapulmonary tuberculosis: an updated systematic review and meta-analysis.|journal=PLoS medicine|date=2011 Aug|volume=8|issue=8|pages=e1001062|pmid=21857806|doi=10.1371/journal.pmed.1001062|pmc=3153457}}</ref> === Hindi aktibong tuberkulosis === [[Talaksan:Mantoux tuberculin skin test.jpg|thumb|[[Mantoux test|Mantoux tuberculin skin test]]]] Ang [[Mantoux test|Mantoux tuberculin skin test]] ay madalas na ginagamit para suriin ang mga taong mataas ang panganib para sa TB.<ref name=Clinic2009/> Ang mga taong dati nang nabakunahan ay maaaring magkaroon ng isang resulta na positibong mali na pagsuri.<ref name=Rothel_2005>{{cite journal|author=Rothel J, Andersen P |title=Diagnosis of latent ''Mycobacterium tuberculosis'' infection: is the demise of the Mantoux test imminent?|journal=Expert Rev Anti Infect Ther |volume=3 |issue=6 |pages=981–93 |year=2005|pmid = 16307510|doi = 10.1586/14787210.3.6.981}}</ref> Ang pagsusuri ay maaring negatibong mali sa mga taong may [[sarcoidosis]], [[Hodgkin's lymphoma]], at [[malnutrisyon]]. Ang mahalaga, ang pagsusuri ay maaring maging negatibong mali para sa mga taong may aktibong tuberkulosis. Ang<ref name=Robbins/>[[mga interferon gamma release assay]] (o mga IGRA) sa isang sampol ng dugo ay inirerekomenda para sa mga taong positibo sa pagpapasuri ng Mantoux.<ref name=NICE2011>{{NICE|117|Tuberculosis|2011}}</ref> Ang mga IGRA ay hindi apektado ng pagpapabakuna o karamihan ng [[mycobacteria sa kapaligiran]], kaya ang mga ito ay lumilikha ng mga resulta na[[maling tinukoy bilang tama]] <ref>{{cite journal|author=Pai M, Zwerling A, Menzies D|title=Systematic Review: T-Cell–based Assays for the Diagnosis of Latent Tuberculosis Infection: An Update |journal=Ann. Intern. Med. |volume=149 |issue=3 |pages=1–9 |year=2008 |pmid=18593687 |pmc=2951987}}</ref> Gayun pa man, ang ito ay apektado ng “M. szulgai,” “M. marinum,” at “M. kansasii.”<ref>{{cite book|last=Jindal|first=editor-in-chief SK|title=Textbook of pulmonary and critical care medicine|publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=978-93-5025-073-0|pages=544|url=http://books.google.ca/books?id=rAT1bdnDakAC&pg=PA544}}</ref> Ang mga IGRA ay maaaring palakihin ng pagiging sensitibo kapag ang mga ito ay ginamit sa karagdagan sa dagdag sa pagsusuri ng balat. Ngunit ang mga IGRA ay maaaring mas mababa ang pagiging sensitibo nito kaysa sa sa pagsusuri ng balat kapag ang mga ito ay solong ginagamit.<ref>{{cite journal|last=Amicosante|first=M|author2=Ciccozzi, M, Markova, R|title=Rational use of immunodiagnostic tools for tuberculosis infection: guidelines and cost effectiveness studies.|journal=The new microbiologica|date=2010 Apr|volume=33|issue=2|pages=93-107|pmid=20518271}}</ref> == Pag-iwas == Ang mga pagsisikap para maiwasan at mapamahalaan ang tuberculosis ay batay sa pagpapabakuna ng mga sanggol at ang pagtukoy at naaangkop na paggamot ng mga aktibong tagpo.<ref name=Lancet11/> Ang [[World Health Organization]] ( WHO) ay nagtamo ng ilang tagumpay sa pinahusay na balak ng paggamot. May kaunting pagbaba ang nakita sa mga dami ng tagpo.<ref name=Lancet11/> === Mga Bakuna === Sa 2011, ang magagamit lamang na [[bakuna]] ay ang [[bacillus Calmette-Guérin|bacillus Calmette&ndash;Guérin]] (BCG). Ang BCG ay mabisa laban sa pagkahawa ng sakit sa pagkabata, ngunit ito ay nagbibigay ng pabagu-bagong proteksiyon laban sa pagkakahawa ng TB sa baga.<ref>{{cite journal|last=McShane|first=H|title=Tuberculosis vaccines: beyond bacille Calmette–Guérin|journal=Philosophical transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological sciences|date=12 October 2011|volume=366|issue=1579|pages=2782–9|pmid=21893541|doi=10.1098/rstb.2011.0097|pmc=3146779}}</ref> Gayunpaman, ito ay malawakang ginagamit na bakuna sa buong mundo, na may mahigit sa 90% ng lahat ng mga bata ang [[nabakunahan]].<ref name=Lancet11/> Gayunpaman, ang panangga ay humihina pagkalipas ng mga sampung taon.<ref name=Lancet11/> Ang tuberkulosis ay hindi karaniwan sa karamihan ng lugar sa Canada, United Kingdom, at sa Estados Unidos, kaya ang BCG ay ibinibigay lamang sa mga taong mataas ang panganib.<ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/tb/topic/vaccines/|title=Vaccine and Immunizations: TB Vaccine (BCG)|publisher =Centers for Disease Control and Prevention|year=2011|access-date=26 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=BCG Vaccine Usage in Canada -Current and Historical|url=http://www.phac-aspc.gc.ca/tbpc-latb/bcgvac_1206-eng.php|work=Public Health Agency of Canada|access-date=30 December 2011|year=2010|month=September|archive-date=30 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120330042719/http://www.phac-aspc.gc.ca/tbpc-latb/bcgvac_1206-eng.php|url-status=dead}}</ref><ref name=UK06>{{cite journal|last=Teo|first=SS|author2=Shingadia, DV|title=Does BCG have a role in tuberculosis control and prevention in the United Kingdom?|journal=Archives of Disease in Childhood|date=2006 Jun|volume=91|issue=6|pages=529–31|pmid=16714729|pmc= 2082765|doi=10.1136/adc.2005.085043 }}</ref> Ang isang dahilan na hindi gamitin ang bakuna ay ginagawa itong positibong mali ang [[tuberculin na pagsusuri sa balat]] na ginagawa ang pagsuri ito na walang silbi upang i-screen ang sakit.<ref name=UK06/> Ang mga bagong bakuna ay kasakuluyang nililikha.<ref name=Lancet11/> === Kalusugan ng Publiko === Itinatag ng World Health Organization ang TB na isang “pandaigdigang emerhensiya sa kalusugan” noong 1993.<ref name=Lancet11/> Noong 2006, binuo ng Stop TB Partnership ang [[Pandaigdigang Plano para Pigilan ang Tuberkulosis]] na naglalayon na iligtas ang 14 milyong buhay sa 2015.<ref>{{cite web|url=http://www.stoptb.org/global/plan/|title=The Global Plan to Stop TB|publisher=[[World Health Organization]]|year=2011|access-date=13 June 2011|archive-date=12 Hunyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110612030924/http://www.stoptb.org/global/plan/|url-status=dead}}</ref> Ang ilang mga layunin na kanilang itinalaga ay malamang na hindi na makakamit sa 2015, karamihan dahil pagtaas ng HIV na kaugnay sa tuberculosis at ang paglitaw ng maraming tuberkulosis na di tinatablan ng gamot o multiple drug-resistant tuberculosis (MDR-TB).<ref name=Lancet11/> Ang sistema ng [[pag-uuri ng tuberkulosis]] na ginawa ng [[American Thoracic Society]] ay ginagamit sa mga programa sa kalusugan ng publiko.<ref>{{cite book|last=Warrell|first=ed. by D. J. Weatherall ... [4. + 5. ed.] ed. by David A.|title=Sections 1 - 10.|year=2005|publisher=Oxford Univ. Press|location=Oxford [u.a.]|isbn=978-0-19-857014-1|pages=560|url=http://books.google.ca/books?id=EhjX517cGVsC&pg=PA560|edition=4. ed., paperback.}}</ref> == Pangangasiwa == Ang paggamot ng TB ay gumagamit ng mga [[antibayotik]] upang puksain ang bakterya. Ang mabisang paggamot ng TB ay mahirap dahil sa hindi karaniwang kayarian at kemikal na pagkakabuo ng mycobacterial cell wall. Ang cell wall ay pinipigilan ang mga gamot at ginagawang hindi mabisa ang maraming antibayotik.<ref>{{cite journal |author=Brennan PJ, Nikaido H |title=The envelope of mycobacteria|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_1995_64/page/29 |journal=Annu. Rev. Biochem. |volume=64 |pages=29–63 |year=1995 |pmid=7574484|doi=10.1146/annurev.bi.64.070195.000333}}</ref> Ang dalawang antibayotik na karaniwang ginagamit ay ang [[isoniazid]] at [[rifampicin]], at ang mga paggamot ay maaring tumagal ng maraming buwan.<ref name=CDCcourse/> Ang paggamot ng hindi tuluyang TB ay kadalasan ay gumagamit ng isang antibayotik.<ref name=Latent2011/> Ang tuluyang sakit na TB ay pinakabisang magagamot gamit ang mga kumbinasyon ng maraming antibayitik para mabawasan ang panganib na ang bakterya ay makakagawa ng [[paglaban sa antibayotik]].<ref name=Lancet11/> Ang mga tao na may hindi aktibong [[impeksiyon|pagsakop]] ay ginagamot din para pigilan ang mga itong magkaroon ng tuluyang sakit na TB kalaunan sa buhay.<ref name=Latent2011>{{cite journal|last=Menzies|first=D|author2=Al Jahdali, H, Al Otaibi, B|title=Recent developments in treatment of latent tuberculosis infection.|journal=The Indian journal of medical research|date=2011 Mar|volume=133|pages=257-66|pmid=21441678}}</ref> Inirerekomenda ng WHO ang [[terapewtika na direktang binabantayan]]. Sa terapwetikang ito, binabantayan ng health care provider na iniinom ng tao ang kaniyang mga gamot. Ang layunin ay bawasan ang bilang ng mga taong hindi wasto ang pag-inom ng mga [[antibayotik]].<ref>{{cite book |author=Arch G., III Mainous |title=Management of Antimicrobials in Infectious Diseases: Impact of Antibiotic Resistance |publisher=Humana Pr |location= |year=2010 |pages=69 |isbn=1-60327-238-0 |oclc=|url=http://books.google.ca/books?id=hwVFAPLYznsC&pg=PA69}}</ref> Gayupaman, ang ebidensiyang tumataguyod sa terapwetika tuwirang pagmasid ay mahina.<ref>{{cite journal |author=Volmink J, Garner P |title=Directly observed therapy for treating tuberculosis |journal=Cochrane Database Syst Rev |volume= |issue=4 |pages=CD003343 |year=2007|pmid=17943789 |doi=10.1002/14651858.CD003343.pub3 |url=}}</ref> Mabisa ang mga pamamaraan na nagpapaalala sa mga tao na ang paggamot ay mahalaga.<ref>{{cite journal|last=Liu|first=Q|author2=Abba, K; Alejandria, MM; Balanag, VM; Berba, RP; Lansang, MA|title=Reminder systems and late patient tracers in the diagnosis and management of tuberculosis.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2008 Oct 8|issue=4|pages=CD006594|pmid=18843723}}</ref> === Bagong pagsimula === Nitong 2010, ang iminumungkahing paggamot ng bagong pagsimula ng tuberkulosis sa baga ay ang kumbinasyon ng antibayotik para sa anim na buwan. Para sa unang dalawang buwan, magbigay ng rifampicin, isoniazid, [[pyrazinamide]], at [[ethambutol]]. Para sa huling apat na buwan, mabigay ng rifampicin at isoniazid.<ref name=Lancet11/> Kung saan malakas ang paglaban sa isoniazid, magagamit sa halip na ethambutol para sa huling apat na buwan.<ref name=Lancet11/> === Pabalik-balik na sakit === Kung babalik ang tuberkulosis, magsagawa ng mga pagsusuri upang matukoy kung aling mga antibayotik ito maselan bago tukuyin ang paggamot.<ref name=Lancet11/> Kung matutukoy ang [[multi-drug-resistant tuberculosis|multiple drug-resistant TB o ang TB na di tinatablan ng maraming gamot]] (MDR-TB), iminumungkahi ang paggamot sa hindi bababa sa apat na mabisang antibayotik na para sa 18–24&nbsp;na buwan.<ref name=Lancet11/> === Paglaban sa Gamot === Ang pangunahing paglaban ay nagaganap kapag ang isang tao ay nahawa ng resistant strain ng TB. Ang taong lubos na madaling tablan ng TB ay maaring magkaroon ng pangalawang (nakuha) na paglaban sa panahon ng paggamot. Ang isang tao ay maaring magkaroon ng pangalawang paglaban dahil sa kakulangan ng paggamot, kung hindi nila iniinom ang iniresetang naaangkop na balak (kakulangan ng pagsunod), o kung gamit nila ang mababang kalidad na gamot.<ref name=OBrien>{{cite journal |author=O'Brien R |title=Drug-resistant tuberculosis: etiology, management and prevention |journal=Semin Respir Infect |volume=9 |issue=2|pages=104–12 |year=1994|pmid = 7973169}}</ref> Ang TB na may paglaban sa gamot ay isang seryosong problema sa kalusugan ng madla sa maraming mahirap na bansa. Ang paggamot ng TB na may paglaban sa gamot ay mas matagal at mangangailangan ng mas mahal na mga gamot. Binibigyang-kahulugan ang MDR-TB bilang paglaban sa dalawang pinakamabisang nangungunang gamot sa TB: rifampicin at isoniazid. [[Extensively drug-resistant tuberculosis|TB na malawakang lumalaban sa gamot]] ay ang paglaban sa tatlo o higit pa sa anim na klase ng pumapangalawang mga gamot.<ref name="MMWR2006">{{cite journal |title=Emergence of ''Mycobacterium tuberculosis'' with extensive resistance to second-line drugs—worldwide, 2000–2004 |journal=MMWR Morb Mortal Wkly Rep |volume=55 |issue=11 |pages=301–5 |year=2006|url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5511a2.htm|pmid = 16557213 |author=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)}}</ref> [[Totally drug-resistant tuberculosis|TB na ganap na lumalaban sa gamot]] ay paglaban sa lahat ng mga gamot na kasalukuyang ginagamit. Ang ganap na paglaban ng gamot sa TB ay unang namalasan noong 2003 sa Italya, ngunit hindi ito malawakang naiulat hanggang noong 2012.<ref>{{cite web|title=Totally Resistant TB: Earliest Cases in Italy |url=http://www.wired.com/wiredscience/2012/01/tdr-first-italy/|author=Maryn McKenna|date=12 January 2012|access-date=12 January 2012|publisher=[[Wired (magazine)|Wired]]}}</ref> == Kahihinatnan ng sakit == Ang pagpapatuloy mula sa [[impeksiyon|pagsakop]] ng TB sa malinaw na sakit na TB ay nagaganap kapag malabanan ng bacilli ang mga panlaban ng sistema ng panangga at magsisimulang dumami. Sa pangunahing sakit na TB (mga 1–5% ng mga kaso), ang pagpapatuloy na ito ay nagaganap sa pagkatapos ng panimulang [[impeksiyon|pagsakop]].<ref name=Robbins/> Gayon pa man, sa kadalasan, ang [[Latent tuberculosis|hindi aktibong impeksiyon]] ay nagaganap nang walang halatang sintomas.<ref name=Robbins/> Ang mga hindi aktibong bacilli ay gumagawa ng aktibong tuberculosis sa 5&ndash;10% ng mga hindi aktibong kaso, at madalas ay nagaganap ito maraming taon pagkalipas ng [[impeksiyon|pagsakop]].<ref name=Pet2005/> Ang panganib ng muling pag-aktiba ay tumataas na may immunosuppression, tulad ng idinulot ng impeksiyon ng HIV. Sa mga taong sabayang nahawa ng “M. tuberculosis” at HIV, ang panganib ng muling pag-aktiba aktibo ay tumataas sa 10% kada taon.<ref name=Robbins/> Ang mga pag-aaral na gumagamit ng mga DNA fingerprint ng mga “M. tuberculosis” strain ay nagpapakita na ang muling pagkakaroon ng impeksiyon ay nagdudulot ng pagbabalik ng TB nang mas madalas kaysa sa dating inakala.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/S1473-3099(03)00607-8 |title=Recurrence in tuberculosis: relapse or reinfection? |year=2003 |author=Lambert M |journal=Lancet Infect Dis |volume=3 |page=282 |pmid=12726976 |issue=5|author-separator=, |display-authors=1 |last2=Hasker |first2=Epco |last3=Deun |first3=Armand Van |last4=Roberfroid|first4=Dominique |last5=Boelaert |first5=Marleen |last6=Van Der Stuyft |first6=Patrick}}</ref> Ang muling pagkakaroon ng impeksiyon ang maaaring basehan para sa mahigit na 50% ng muling pagiging aktibong kaso sa mga lugar kung saan karaniwan ang TB.<ref>{{cite journal|last=Wang|first=JY|author2=Lee, LN, Lai, HC, Hsu, HL, Liaw, YS, Hsueh, PR, Yang, PC|title=Prediction of the tuberculosis reinfection proportion from the local incidence|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_2007-07-15_196_2/page/281|journal=The Journal of infectious diseases|date=15 July 2007|volume=196|issue=2|pages=281–8|pmid=17570116|doi=10.1086/518898}}</ref> Ang taya{{efn|tantsa}} ng pagkamatay mula sa tuberculosis ay mga 4% simula ng 2008, bumaba mula sa 8% noong 1995.<ref name=Lancet11/> == Epidemiyolohiya == [[Talaksan:Tuberculosis-prevalence-WHO-2009.svg|thumb|alt=Ang mapa ng mundo sa [[sub-Saharan Africa]] sa iba’t-ibang klase ng kulay ng dilaw, pagmamarka ng paglaganap na mataas ng 300 kada 100,000 na mga tao, at kasama ang Estados Unidos, Canada, Australya, at hilagang Europa sa mga klase ng kulay asul, pagmamarka ng paglaganap na humigit-kumulang 10 kada 100,000 na mga tao. Ang Asya ay dilaw ngunit hindi lubos na maliwanag, pagmamarka ng paglaganap na humigit-kumulang na 200 kada 100,000 na hanay. Ang Timog Amerika ay isang mas madilim na dilaw. Noong 2007, ang pagtatakda ng paglaganap ng TB kada 100,000 na mga tao ay pinakamataas sa sub-Saharan Africa, at halos mataas din sa Asya.<ref name=WHO2009-Burden>{{cite book|title=Global tuberculosis control: epidemiology, strategy, financing|author=World Health Organization|year=2009|isbn=978-92-4-156380-2|chapter=The Stop TB Strategy, case reports, treatment outcomes and estimates of TB burden|chapterurl=http://who.int/tb/publications/global_report/2009/annex_3/en/index.html|access-date=14 November 2009|pages=187–300|archive-date=19 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091119022738/http://www.who.int/tb/publications/global_report/2009/annex_3/en/index.html|url-status=dead}}</ref>]] Halos isang-katlo ng populasyon ng mundo ay nagkaroon ng “M. tuberculosis.” Ang isang bagong impeksiyon ay nagaganap bawat segundo sa isang pandaigdigang sukatan.<ref name=WHO2012data/> Gayunpaman, karamihan sa impeksiyon na may “M. tuberculosis” ay hindi nagdudulot ng sakit na TB,<ref name=CDC>{{cite web|publisher=[[Centers for Disease Control]]|url=http://www.cdc.gov/tb/publications/factsheets/general/LTBIandActiveTB.htm|title=Fact Sheets: The Difference Between Latent TB Infection and Active TB Disease|date=20 June 2011|access-date=26 July 2011}}</ref> at 90&ndash;95% ng mga impeksiyon ay nanatiling walang hudyat.<ref name=Book90/> Noong 2007, mayroong tinatayang 13.7 milyun na pabalik-balik na aktibong mga tagpo.<ref name=WHO2009-Epidemiology/> Noong 2010, mayroon 8.8 milyong mga bagong tagpo ng sinuring TB, at 1.45 milyong pagkamatay, karamihan sa mga ito ay nagaganap sa [[mahihirap na nasyon|mga mahihirap na bansa]].<ref name=WHO2011/> Sa mga 1.45 milyon na pagkamatay, humigit-kumulang 0.35&nbsp;milyon ang nagaganap sa mga tao na kasamang nagkaroon ng HIV.<ref name=WHO2011Control>{{cite web|title=Global Tuberculosis Control 2011|url=http://www.who.int/tb/publications/global_report/2011/gtbr11_full.pdf|work=World Health Organization|access-date=15 April 2012|archive-date=17 Hunyo 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120617064025/http://www.who.int/tb/publications/global_report/2011/gtbr11_full.pdf|url-status=dead}}</ref> Ang tuberkulosis ay ang pangalawang pinaka karaniwang sanhi ng kamatayan mula sa sakit na nakahahawa (matapos mamatay dahil sa HIV o AIDS).<ref name=ID10/> Ang Ang aktwal na bilang ng mga kaso ng tuberkulosis ("[[Paglaganap (epidemilohiya)|paglaganap]]") ay bumababa simula pa noong 2005. Ang mga bagong kaso ng tuberkulosis ("[[Pangyayari (epidemilohiya)|pangyayari]]") ay bumama simula pa noong 2002.<ref name=WHO2011/> Nakamit ng Tsina ang pagtiyak na pagsulong. Nabawasan ng Tsina ang bilang ng namamatay sa TB ng mga 80% sa pagitan ng 1990 at 2010.<ref name=WHO2011Control/> Ang tuberkulosis pinakakaraniwan sa mga mahihirap na bansa. Humigit-kumulang 80% ng populasyon sa maraming taga-Asya at taga-Africa na mga bansa ang positibo sa pagsusuri sa mga pagsusuri ng tuberculin, ngunit 5–10% lamang ng populasyon ng Estados Unidos na sinuring positibo.<ref name=Robbins/> Umaasa ang mga eksperto na ang TB ay maaring makontrol ng ganap. Gayunpaman, maraming dahilan ang bumubuo kabuuang pagkontrol ng TB na malamang hindi. Ang mabisang bakuna ay mahirap likhain. Ito ay mahal at matagal para masuri ang sakit. Tumatagal ng mga buwan ang paggamot. Mas maraming mga tao na may HIV ang nahahawa ng TB. Ang mga paglaban sa gamot sa TB ay lumabas noong mga 1980.<ref name=Lancet11/> [[Talaksan:TB incidence.png|thumb|left|Taunang bilang ng bagong ulat na kaso ng TB. Mga datos mula [[World Health Organization|WHO]].<ref>{{cite web|author=World Health Organization|url=http://www.who.int/tb/publications/global_report/2008/annex_3/en/index.html|title=WHO report 2008: Global tuberculosis control|access-date=13 April 2009}}</ref>]] Noong 2007, ang bansang may pinakamataas na tinantiyang bilang ng itinalang mga tagpo ng TB ay [[Swaziland]], may 1,200 na tagpo sa bawat 100,000 na mga tao. Ang India ang may pinakamalaking kabuuan ng paglaganap, na may tinatantiyang 2.0 milyon ng mga bagong tagpo.<ref name=WHO2009-Epidemiology/> Sa mga mahihirap na mga bansa, ang tuberkulosis ay hindi gaanong karaniwan at pangunahing makikita sa mga lugar ng lungsod. Noong 2010, ang bilang ng TB sa kada 100,000 na mga tao sa iba’t ibang lugar sa mundo ay: pandaigdigan 178, Africa 332, ang mga Amerika 36, Silangang Mediterranea 173, Europa 63, Timong Silangang Asya 278, at Kanlurang Pasipiko 139.<ref name=WHO2011Control/> Sa Canada at Australya, ang tuberkulosis ay mas maraming beses na mas karaniwan sa mga [[Aboriginal peoples|katutubong tao]], lalong-lalo na sa malalayong pook.<ref>{{cite journal|last=FitzGerald|first=JM|author2=Wang, L, Elwood, RK|title=Tuberculosis: 13. Control of the disease among aboriginal people in Canada.|journal=CMAJ : Canadian Medical Association journal = journal de l'Association medicale canadienne|date=2000 Feb 8|volume=162|issue=3|pages=351-5|pmid=10693593}}</ref><ref>{{cite book |author=Quah, Stella R.; Carrin, Guy; Buse, Kent; Kristian Heggenhougen |title=Health Systems Policy, Finance, and Organization |publisher=Academic Press |location=Boston |year=2009 |pages=424 |isbn=0-12-375087-3 |oclc= |url=http://books.google.ca/books?id=IEXUrc0tr1wC&pg=PA424}}</ref> Sa Estados Unidos, ang mga Katutubo ay may limang beses na mas mataas ang bilang ng mga namatay mula sa TB.<ref>{{cite book |author= Anne-Emanuelle Birn |title= Textbook of International Health: Global Health in a Dynamic World |year=2009|pages=261 |isbn= 9780199885213 |url=http://books.google.ca/books?id=2XBB4-eYGZIC&pg=PT261 |doi= |access-date=}}</ref> Ang paglaganap ng TB ay nagbabago ayon sa edad. Sa Africa, ito ay pangunahing dumadamay sa mga taong nasa pagitan ng 12 hanggang 18 taong gulang at mga batang nasa tamang gulang.<ref>{{cite web|author=World Health Organization|url=http://www.who.int/tb/publications/global_report/2006/pdf/full_report_correctedversion.pdf|title=Global Tuberculosis Control Report, 2006 – Annex 1 Profiles of high-burden countries|format=PDF|access-date=13 October 2006}}</ref> Gayun pa man, sa mga bansang ang bilang ng paglaganap ay malaki ang ibinaba (tulad ng Estados Unidos), ang TB ay pangunahing sakit ng matatandang tao at mga taong may kahinaan ng panangga ng katawan.<ref name=Robbins/><ref>{{cite web|author=Centers for Disease Control and Prevention|url=http://www.cdc.gov/nchstp/tb/pubs/slidesets/surv/surv2005/default.htm|title=2005 Surveillance Slide Set|date=12 September 2006|access-date=13 October 2006}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Mummy at British Museum.jpg|thumb|Egyptian [[mummy]] sa [[Museo ng Britanya]] - ang tubercular decay ay nakita sa mga gulugod ng taga-[[Ehipto]] na mga [[mummy]].]] Ang tuberkulosis ay naroroon na sa mga tao mula ng [[Ancient history|panahong sinauna]].<ref name=Lancet11>{{cite journal|last=Lawn|first=SD|author2=Zumla, AI|title=Tuberculosis|journal=Lancet|date=2 July 2011|volume=378|issue=9785|pages=57–72|pmid=21420161|doi=10.1016/S0140-6736(10)62173-3}}</ref> Ang pinakamaagang hindi malinaw na pagkatuklas ng “M. tuberculosis” ay napalolooban ng ebidensiya ng sakit sa mga labi ng bison na may petsa na humigit-kumulang noong nakalipas na mga 17,000 taon.<ref>{{cite journal |author=Rothschild BM |title=Mycobacterium tuberculosis complex DNA from an extinct bison dated 17,000 years before the present |journal=Clin. Infect. Dis. |volume=33 |issue=3 |pages=305–11 |year=2001 |month=August |pmid=11438894 |doi=10.1086/321886 |url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?CID001531 |author-separator=, |author2=Martin LD |author3=Lev G |display-authors=3 |last4=Bercovier |first4=Helen |last5=Bar‐Gal |first5=Gila Kahila |last6=Greenblatt |first6=Charles |last7=Donoghue |first7=Helen |last8=Spigelman |first8=Mark |last9=Brittain |first9=David |access-date=2014-01-31 |archive-date=2019-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325085112/https://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?CID001531 |url-status=dead }}</ref> Gayunpaman, hindi malinaw kung ang tuberkulosis ay nanggaling sa mga baka, at pagkatapos ay nailipat sa mga tao, o kung ito ay nailipat mula sa isang karaniwang ninuno.<ref>{{cite journal |author=Pearce-Duvet J |title=The origin of human pathogens: evaluating the role of agriculture and domestic animals in the evolution of human disease|journal=Biol Rev Camb Philos Soc |volume=81 |issue=3 |pages=369–82 |year=2006|pmid = 16672105|doi=10.1017/S1464793106007020}}</ref> Pinaniwalaan minsan ng mga dalubhasa na nakuha ng mga tao ang MTBC mula sa mga hayop sa panahon ng pagsasanay ng mga hayop. Gayunpaman, ang mga [[gene]] ng “M. tuberculosis” complex (MTBC) sa mga tao ay ihinambing sa MTBC ng mga hayop, at ang teoryang iyon ay napatunayang mali. Ang parehong strain ng tuberkulosis bakterya ay may magkahalintulad na ninuno, na maaring nailalin sa mga tao na mas maaga sa [[Neolithic Revolution]].<ref>{{cite journal|last=Comas|first=I|author2=Gagneux, S|title=The past and future of tuberculosis research.|journal=PLoS pathogens|date=2009 Oct|volume=5|issue=10|pages=e1000600|pmid=19855821}}</ref> Ang mga labi ng buto ay ipinakikita na ang mga sinaunang tao na (4000 [[Common Era|BC]]) nagkaroon ng TB. Nakita ng mga mananaliksik na may tubercular decay ang mga gulugod ng taga-[[Ehipto]] na mga [[mummy]] na may petsang mula 3000&ndash;2400 BC.<ref>{{cite journal |author=Zink A, Sola C, Reischl U, Grabner W, Rastogi N, Wolf H, Nerlich A |title=Characterization of Mycobacterium tuberculosis Complex DNAs from Egyptian Mummies by Spoligotyping |journal=J Clin Microbiol |volume=41 |issue=1 |pages=359–67 |year=2003 |pmid=12517873|doi=10.1128/JCM.41.1.359-367.2003 |pmc=149558}}</ref> Ang "Phthisis" ay isang Griyegong salita para sa “consumption,” na isang lumang katawagan para sa pulmonary tuberculosis.<ref>{{cite book|title=The Chambers Dictionary.|year=1998|publisher=Allied Chambers India Ltd.|location=New Delhi|isbn=978-81-86062-25-8|pages=352|url=http://books.google.ca/books?id=pz2ORay2HWoC&pg=RA1-PA352}}</ref> Mga 460 BC, natukoy ni [[Hippocrates]] ang phthisis bilang pinakalaganap na sakit ng panahong iyon. Ang mga taong may phthisis ay nagkaroon ng mga lagnat at umuubo ng dugo. Halos lahat ng phthisis noon ay nakamamatay. <ref>Hippocrates.[https://web.archive.org/web/20050211173218/http://classics.mit.edu/Hippocrates/aphorisms.mb.txt Aphorisms.] Accessed 7 October 2006.</ref> Ayon sa mga pag-aaral sa Genetic na nagmumungkahi na nagkaroon ng TB sa [[America]] mula ng mga taong 100 AD.<ref>{{cite journal |author=Konomi N, Lebwohl E, Mowbray K, Tattersall I, Zhang D |title=Detection of Mycobacterial DNA in Andean Mummies |journal=J Clin Microbiol |volume=40 |issue=12 |pages=4738–40 |year=2002 |pmid=12454182|doi=10.1128/JCM.40.12.4738-4740.2002 |pmc=154635}}</ref> Bago ang [[Industrial Revolution]], ayon sa alamat ay laging nauugnay ang tuberculosis sa mga [[bampira]]. Kapag ang isang langkap ng mag-anak ay namatay mula dito, ang ibang nahawang langkap ay unti-unting hihina ang kalusugan. Naniniwala ang mga taong ang original na taong may TB ang sumasaid ng buhay ng mga ibang langkap ng mag-anak.<ref name=sledzik>{{cite journal |last=Sledzik |first=Paul S. |author2=Nicholas Bellantoni |month=June |year=1994 |title=Bioarcheological and biocultural evidence for the New England vampire folk belief |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=94 |issue=2 |pages=269–274|doi=10.1002/ajpa.1330940210 |url=http://www.ceev.net/biocultural.pdf |format=PDF|pmid=8085617 |issn=0002-9483}}</ref> Ang pulmunaryong anyo na nauugnay sa [[tubercle (anatomy)|tubercles]] ay naitatag bilang isang patolohiya ni [[Dr Richard Morton]] noong 1689.<ref name="WhoNamedIt-Calmette">{{WhoNamedIt|doctor|2413|Léon Charles Albert Calmette}}</ref><ref name="MedHist1970-Trail">{{cite journal |author=Trail RR |title=Richard Morton (1637-1698) |journal=Med Hist |volume=14|issue=2 |pages=166–74 |year=1970 |month=April |pmid=4914685 |pmc=1034037 }}</ref> Gayunpaman, ang TB ay may mga iba’t-ibang hudyat, kaya ang TB ay hindi natukoy bilang isang sakit hanggang noong 1820. Hindi ito napangalanang tuberculosis hanggang noong 1839 ni [[Johann Lukas Schönlein|J. L. Schönlein]].<ref>Zur Pathogenie der Impetigines. Auszug aus einer brieflichen Mitteilung an den Herausgeber. [Müller’s] ''Archiv für Anatomie, Physiologie und wissenschaftliche Medicin''. 1839, page 82.</ref> Noong mga taong 1838–1845, dinala ni Dr. John Croghan, ang may-ari ng [[Mammoth Cave]], ang mga taong may tuberculosis sa yungib sa pag-asang ng paggamot ng sakit sa patuloy temperatura at kalinasan ng hangin sa yungib: sila ay namatay sa loob ng isang taon.<ref>[http://edition.cnn.com/2004/TRAVEL/DESTINATIONS/02/26/mammoth.cave.ap/index.html Kentucky: Mammoth Cave long on history.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813140746/http://edition.cnn.com/2004/TRAVEL/DESTINATIONS/02/26/mammoth.cave.ap/index.html |date=2006-08-13 }} ''[[CNN]]''. 27 February 2004. Accessed 8 October 2006.</ref> Binuksan ni Hermann Brehmer ang unang TB [[sanatorium]]noon 1859 sa [[Sokołowsko|Sokołowsko, Poland]].<ref name =sanatoria>{{cite journal |author=McCarthy OR |title=The key to the sanatoria |journal=J R Soc Med |volume=94 |issue=8 |pages=413–7 |year=2001 |month=August |pmid=11461990 |pmc=1281640 |url=http://www.jrsm.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11461990 |access-date=2014-01-31 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803180504/http://www.jrsm.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11461990 |url-status=dead }}</ref> [[Talaksan:RobertKoch.jpg|upright|thumb|left|Natuklasan ni Dr. Robert Koch ang tuberculosis bacilli.]] Ang bacillus na sanhi ng tuberculosis, ang “Mycobacterium tuberculosis,” ay natukoy at nailarawan noong 24 Marso 1882 ni [[Robert Koch]]. Natanggap niya ang [[Nobel Prize sa physiology o medisina]] noong 1905 para sa pagtuklas nito.<ref>[[Nobel Foundation]]. [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1905/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1905.] Accessed 7 October 2006.</ref> Si Koch ay hindi naniniwala na ang bovine (baka) at ang sakit na tuberculosis sa tao ay magkatulad. Ang paniniwalang ito ang umantala sa pagkakilala na ang nahawaan na gatas ang pinagmulan ng [[impeksiyon|pagsakop]]. Kinalaunan, ang panganib ng pagdadala mula sa pinagmulang ito ay biglaang bumaba dahil sa pagkalalang ng takbo ng [[pasteurization]]. Tinalumpati ni Koch na ang isang katas ng [[glycerine]] ng tubercle bacilli bilang isang "lunas" para sa tuberkulosis noong 1890. Tinawag niya itong “tuberculin.” Kahit na ang “tuberculin” ay hindi mabusa, binago ito bilang isang screening test kung may pagkakaroon ng presymptomatic na tuberkulosis.<ref>{{cite journal|author=Waddington K |title=To stamp out "So Terrible a Malady": bovine tuberculosis and tuberculin testing in Britain, 1890–1939 |journal=Med Hist |volume=48 |issue=1 |pages=29–48 |year=2004 |month=January |pmid=14968644 |pmc=546294 }}</ref> Sina [[Albert Calmette]] at [[Camille Guérin]] ang unang nagtamo ng tagumpay sa pagbabakuna laban sa tuberkulosis noong 1906. Gumamit sila ng attenuated bovine-strain tuberculosis, at tinawag nila ang bakuna na BCG ([[Bacillus Calmette-Guérin|bacillus of Calmette and Guérin]]). Ang bakuna na BCG ay unang ginamit sa mga tao noong 1921 sa [[France]].<ref name=Bonah>{{cite journal |author=Bonah C|title=The 'experimental stable' of the BCG vaccine: safety, efficacy, proof, and standards, 1921–1933 |journal=Stud Hist Philos Biol Biomed Sci |volume=36 |issue=4 |pages=696–721 |year=2005 |pmid=16337557|doi=10.1016/j.shpsc.2005.09.003}}</ref> Gayun pa man, ang bakuna na BCG ay nakatanggap ng malawakang pagttanggap lamang samalawakang natanggap lang ng marami ang BCG na bakuna sa [[Estados Unidos|USA]], [[Great Britain]], at [[Germany]] pagkatapos ng Ikalawang Pandaigdigang Digmaan.<ref name=Comstock>{{cite journal |author=Comstock G |title=The International Tuberculosis Campaign: a pioneering venture in mass vaccination and research |url=https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_1994-09_19_3/page/528 |journal=Clin Infect Dis |volume=19 |issue=3 |pages=528–40 |year=1994|pmid=7811874|doi=10.1093/clinids/19.3.528}}</ref> Ang tuberkulosis ang naging sanhi ng pinakamalawak na pagkabahala ng publiko noong ika-19 at unang bahagi ng ika-20 na dekada bilang isang [[endemic (epidemiology)|endemic o laganap]] na sakit ng mahihirap na lunsod. Noong 1815, isa sa apat na namamatay sa Inglatera ay dahil sa "consumption." Pagdating ng 1918, ang TB ang naging dahilan sa isa sa anim na pagkamatay sa Pransiya. Pagkatapos matukoy ng mga dalubhasa na ang sakit ay nakahahawa noong mga 1880, ang TB ay inilagay sa isang [[Talaan ng mga anumang sakit na dapat i-report sa awtoridad|notifiable disease]] na talaan sa Britanya. Nagsimula ang mga pag-usig na nagpapahinto sa mga tao na dumura sa mga pampublikong lugar at ang mga nahawaang mahihirap ay “hinikayat” na pumasok sa [[sanatorium|sanatoria]] na kahintulad ng mga kulungan. (Ang sanatoria para sa mga middle at upper class ay nag-aalok ng napakagandang pangangalaga at palagiang medikal na pangangalaga.)<ref name =sanatoria/> Ang sanatoria ay dapat sanang nagbigay ng benepisyo ng "sariwang hangin" at pagtatrabaho. Ngunit kahit pa nasa pinakamagagandang kondisyon, ang 50% ng mga tao na pumasok ay namamatay sa loob ng limang taon (“ca.” 1916).<ref name =sanatoria/> Sa Europa, ang bilang ng tuberkulosis ay nagsimulang tumaas noong mga unang bahagi ng 1600. Ang TB ay umabot sa pinakatuktok na antas sa Europa noong mga 1800 noong naging sanhi ito ng halos 25% ng lahat ng pagkamatay.<ref>{{cite book|last=Bloom|first=editor, Barry R.|title=Tuberculosis : pathogenesis, protection, and control|year=1994|publisher=ASM Press|location=Washington, D.C.|isbn=978-1-55581-072-6}}</ref> Ang dami ng pagkamatay ay bumaba sa halos 90% noong mga 1950.<ref>{{cite book|last=Persson|first=Sheryl|title=Smallpox, Syphilis and Salvation: Medical Breakthroughs That Changed the World|year=2010|publisher=ReadHowYouWant.com|isbn=978-1-4587-6712-7|pages=141|url=http://books.google.ca/books?id=-W7ch1d6JOoC&pg=PA141}}</ref> Ang pagbuti ng kalusugan ng publiko ay lubos na nagpababa ng bilang ng tuberkulosis kahit bago pa dumating ang [[streptomycin]] at ng iba pang mga antibayotik ang ginamit. Gayunpaman, ang sakit ay nanatiling isang malubhang banta sa kalusugan ng madla. Noong ang [[Medical Research Council (UK)|Medical Research Council]] ay nabuo sa Britanya noong 1913, ang pangunahing nasa nito ay ang pagsasaliksik ng tuberkulosis.<ref>{{cite book|last=editor|first=Caroline Hannaway,|title=Biomedicine in the twentieth century: practices, policies, and politics|year=2008|publisher=IOS Press|location=Amsterdam|isbn=978-1-58603-832-8|pages=233|url=http://books.google.ca/books?id=o5HBxyg5APIC&pg=PA233}}</ref> Noong 1946, ang pagkakabuo ng antibiotic na [[streptomycin]] ang nagpatotoo ng mabisang paggamot at lunas ng TB. Bago inilabas ang gamot na ito, ang tanging paggamot (bukod sa sanatoria) ay ang operasyon.. Ang "[[pneumothorax]] na pamamaraan" ay pinapaimpis ang isang nahawang baga upang "ipahinga" ito at hayaan ang sugat ng tuberkulosis na gumaling.<ref>{{cite book|last=Shields|first=Thomas|title=General thoracic surgery|year=2009|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-0-7817-7982-1|pages=792|url=http://books.google.ca/books?id=bVEEHmpU-1wC&pg=PA792|edition=7th ed.}}</ref> Ang paglabas ng MDR-TB ang muling nagpakilala sa operasyon bilang isang opsyon sa loob ng katanggap-tanggap na pamantayan ng pangangalaga sa paggamot ng mga impeksiyon sa TB. Ang kasalukuyang mga operasyon ay kabilang ang pagtanggal ng pathological chest cavities ("bullae") sa baga upang mabawasan ang bilang ng bacteria at dagdagan ang pagkakalantad ng natitirang bakterya sa mga gamot na nasa daluyan ng dugo. Ang paraang ito ay sabay-sabay na binabawasan ang kabuuang laman ng mga bakterya at dinadagdagan ang pagiging mabisa ng terapwetika ng systemic antibiotic.<ref>{{cite journal |author=Lalloo UG, Naidoo R, Ambaram A |title=Recent advances in the medical and surgical treatment of multi-drug resistant tuberculosis |journal=Curr Opin Pulm Med |volume=12 |issue=3 |pages=179–85 |year=2006 |month=May |pmid=16582672 |doi=10.1097/01.mcp.0000219266.27439.52 |url=http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?issn=1070-5287&volume=12&issue=3&spage=179 |access-date=2014-01-31 |archive-date=2013-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095840/http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?issn=1070-5287&volume=12&issue=3&spage=179 |url-status=dead }}</ref> Kahit pa umaasa ang mga dalubhasa na ganap na maalis ang TB (''cf.'' [[bulutong]]), ang pagtaas ng mga [[Antibiotic resistant|drug-resistant]] strain (o di tinatablan ng gamot na strain) noon mga 1980 ay nagpahirap sa pagpuksa ng TB. Ang muling paglabas ng tuberkulosis ay naghinatnan sa deklarasyon ng isang pandaigdigang emerhensiya sa pangkalusugan ng WHO noong 1993.<ref>{{cite web|title=Frequently asked questions about TB and HIV|url=http://www.who.int/tb/hiv/faq/en/index.html|work=World Health Organization|access-date=15 April 2012}}</ref> == Ang lipunan at kultura == Ang [[World Health Organization]] at ang [[Bill and Melinda Gates Foundation]] ay nabibigay ng taguyod sa isang bagong mabisang diagnostic test upang magamit ng low- at middle-income na mga bansa.<ref name=Xpert2011>{{cite journal|last=Lawn|first=SD|author2=Nicol, MP|title=Xpert® MTB/RIF assay: development, evaluation and implementation of a new rapid molecular diagnostic for tuberculosis and rifampicin resistance.|journal=Future microbiology|date=2011 Sep|volume=6|issue=9|pages=1067-82|pmid=21958145}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE6B71RF20101208 |title=WHO says Cepheid rapid test will transform TB care|work= Reuters | date=8 December 2010}}</ref> Simula 2011, marami mga mahihirap ang mayroon daan sa microscopy sputum.<ref>{{cite journal|last=Lienhardt|first=C|author2=Espinal, M, Pai, M, Maher, D, Raviglione, MC|title=What research is needed to stop TB? Introducing the TB Research Movement.|journal=PLoS medicine|date=2011 Nov|volume=8|issue=11|pages=e1001135|pmid=22140369|doi=10.1371/journal.pmed.1001135|pmc=3226454}}</ref> Noong 2010, ang India ang may pinakamataas na kabuuang bilang ng mga tagpo ng TB sa buong daigdig. Isa sa dahilan ang hindi magandang pamamahala ng karamdaman ng pribadong sektor na nangangalaga ng kalusugan. Ang mga programang tulad ng [[Revised National Tuberculosis Control Program]] ang tumutulong upang mabawasan ang mga antas ng TB sa mga taong nakatatanggap ng pampublikong pangangalaga ng kalusugan.<ref name="Bhargava">{{cite journal |author=Anurag Bhargava, Lancelot Pinto, Madhukar Pai |title=Mismanagement of tuberculosis in India: Causes, consequences, and the way forward |journal=Hypothesis |volume=9 |issue=1 |pages=e7 |year=2011 |url=http://www.hypothesisjournal.com/?p=989 |access-date=2014-01-31 |archive-date=2020-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112192507/http://www.hypothesisjournal.com/?p=989 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal|last=Amdekar|first=Y|title=Changes in the management of tuberculosis.|journal=Indian journal of pediatrics|date=2009 Jul|volume=76|issue=7|pages=739-42|pmid=19693453}}</ref> Ang [[:en:World Tuberculosis Day|World Tuberculosis Day]] ay ipinagdiriwang taon-taon tuwing [[Marso 24]]. == Pananaliksik == Ang BCG na bakuna ay may mga hanggan{{efn|limitasyon}}, at pananaliksik upang gumawa ng mga bakuna sa TB ay patuloy.<ref name=VacRes2011>{{cite journal|last=Martín Montañés|first=C|author2=Gicquel, B|title=New tuberculosis vaccines.|journal=Enfermedades infecciosas y microbiologia clinica|date=2011 Mar|volume=29 Suppl 1|pages=57–62|pmid=21420568|doi=10.1016/S0213-005X(11)70019-2}}</ref> May mga ilang potensiyal na kandidato ay kasalukuyang nasa [[clinical trial|phase I at II na klinikal na pagsubok]].<ref name=VacRes2011/> Ang dalawang pangunahing paraan ay sinusubukan upang gawin mapabuti pagiging mabisa ng mga magagamit na bakuna. Ang isang paraan ay may kinalaman sa pagdagdag ng sub-unit na bakuna sa BCG. Ang ibang pamamaraan ay sinusubukang gumawa ng bago at lalong mabisang mga live vaccine.<ref name=VacRes2011/> Ang [[MVA85A]] ay isang halimbawa ng isang sub-unit na bakuna na kasalukuyang sinusubukan sa Timog Africa. Ang MVA85A ay batay sa genetically na binagong [[vaccinia]] virus.<ref name=Ibanga_2006>{{cite journal |author=Ibanga H, Brookes R, Hill P, Owiafe P, Fletcher H, Lienhardt C, Hill A, Adegbola R, McShane H |title=Early clinical trials with a new tuberculosis vaccine, MVA85A, in tuberculosis-endemic countries: issues in study design |journal=Lancet Infect Dis |volume=6 |issue=8|pages=522–8 |year=2006 |doi= 10.1016/S1473-3099(06)70552-7| pmid = 16870530}}</ref> Ang pag-asa na ang mga bakuna ay magkakaroon ng isang makabuluhang papel sa paggamot ng mga hindi aktibo at aktibong sakit.<ref>{{cite journal|author=Kaufmann SH|title=Future vaccination strategies against tuberculosis: Thinking outside the box|journal=Immunity|year=2010|volume=33|pages=567–77|pmid = 21029966|doi=10.1016/j.immuni.2010.09.015|issue=4}}</ref> Upang humikayat ng karagdagang pagtuklas, ang mga mananaliksik at gumagawa ng patakaran ay nagsusulong ng bagong pang-ekonomiyang huwaran ng paglikha ng bakuna, kabilang ang mga gantimpala, mga dagdag sa buwis, at [[mga advance market commitment]](o paunang pangako na pamilihan).<ref>{{cite journal|author=Webber D, Kremer M|url=http://www.who.int/bulletin/archives/79(8)735.pdf |title=Stimulating Industrial R&D for Neglected Infectious Diseases: Economic Perspectives |journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=79|issue=8|year=2001|pages=693–801}}</ref><ref>{{cite journal|author=Barder O, Kremer M, Williams H|url=http://www.bepress.com/ev/vol3/iss3/art1|title=Advance Market Commitments: A Policy to Stimulate Investment in Vaccines for Neglected Diseases|journal=The Economists' Voice|volume=3|year=2006|issue=3|doi=10.2202/1553-3832.1144|access-date=2014-01-31|archive-date=2006-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105083659/http://www.bepress.com/ev/vol3/iss3/art1|url-status=dead}}</ref> May mga ilang grupo na kabilang sa pananaliksik, pati na ang [[Stop TB Partnership]],<ref>{{cite book|last=Economic|first=Department of|title=Achieving the global public health agenda : dialogues at the Economic and Social Council|year=2009|publisher=United Nations|location=New York|isbn=978-92-1-104596-3|pages=103|url=http://books.google.ca/books?id=VeF9dv74C4MC&pg=PA103|author2=Affairs, Social}}</ref> ang South African Tuberculosis Vaccine Initiative, at ang [[Aeras Global TB Vaccine Foundation]].<ref>{{cite book|last=Jong|first=[edited by] Jane N. Zuckerman, Elaine C.|title=Travelers' vaccines|year=2010|publisher=People's Medical Pub. House|location=Shelton, CT|isbn=978-1-60795-045-5|pages=319|url=http://books.google.ca/books?id=BKRpWFEy66wC&pg=PA319|edition=2nd ed.}}</ref> Ang Aeras Global TB Vaccine Foundation ay nakatanggap ng isang regalo na higit sa $280 milyon (US) mula sa [[Bill and Melinda Gates Foundation]] upang gumawa at magbigay ng lisensya ng pinabuting bakuna laban sa tuberkulosis para gamitin sa mga bansang may problema.<ref>{{Cite web|last=Bill and Melinda Gates Foundation Announcement|title=Gates Foundation Commits $82.9 Million to Develop New Tuberculosis Vaccines|date=2004-02-12|url=http://www.globalhealth.org/news/article/4134|access-date=2014-01-31|archive-date=2009-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20091010163118/http://www.globalhealth.org/news/article/4134|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nightingale|first=Katherine|title=Gates foundation gives US$280 million to fight TB|date=2007-09-19|url=http://www.scidev.net/en/news/gates-foundation-gives-us280-million-to-fight-tb.html}}</ref> == Sa ibang mga hayop == Nahahawahan ng mycobacteria ang maraming iba’t-ibang hayop, kabilang ang mga ibon,<ref>{{cite journal|last=Shivaprasad|first=HL|author2=Palmieri, C|title=Pathology of mycobacteriosis in birds.|journal=The veterinary clinicas of North America. Exotic animal practice|date=2012 Jan|volume=15|issue=1|pages=41-55, v-vi|pmid=22244112}}</ref> mga daga,<ref>{{cite journal|last=Reavill|first=DR|author2=Schmidt, RE|title=Mycobacterial lesions in fish, amphibians, reptiles, rodents, lagomorphs, and ferrets with reference to animal models.|journal=The veterinary clinics of North America. Exotic animal practice|date=2012 Jan|volume=15|issue=1|pages=25-40, v|pmid=22244111}}</ref> at mga reptilya.<ref>{{cite journal|last=Mitchell|first=MA|title=Mycobacterial infections in reptiles.|journal=The veterinary clinics of North America. Exotic animal practice|date=2012 Jan|volume=15|issue=1|pages=101-11, vii|pmid=22244116}}</ref> Ang mga subspecie na “Mycobacterium tuberculosis” ay bihira sa mga mabangis na hayop.<ref>{{cite book|last=Wobeser|first=Gary A.|title=Essentials of disease in wild animals|year=2006|publisher=Blackwell Publ.|location=Ames, Iowa [u.a.]|isbn=978-0-8138-0589-4|pages=170|url=http://books.google.ca/books?id=JgyS6fxVasYC&pg=PA170|edition=1st ed.}}</ref> Isang pagsisikap upang lipulin ang bovine tuberculosis na dulot ng “[[Mycobacterium bovis]]” galing sa mga tipon ng baka at usa ng [[New Zealand]] ay naging gaanong matagumpay. <ref>{{cite journal|last=Ryan|first=TJ|author2=Livingstone, PG, Ramsey, DS, de Lisle, GW, Nugent, G, Collins, DM, Buddle, BM|title=Advances in understanding disease epidemiology and implications for control and eradication of tuberculosis in livestock: the experience from New Zealand.|journal=Veterinary microbiology|date=2006 Feb 25|volume=112|issue=2-4|pages=211-9|pmid=16330161}}</ref> Ang mga pagsisikap sa Britanya ay hindi masiyadong naging matagumpay.<ref>{{cite journal|last=White|first=PC|author2=Böhm, M, Marion, G, Hutchings, MR|title=Control of bovine tuberculosis in British livestock: there is no 'silver bullet'.|journal=Trends in microbiology|date=2008 Sep|volume=16|issue=9|pages=420-7|pmid=18706814}}</ref><ref>{{cite journal|last=Ward|first=AI|author2=Judge, J, Delahay, RJ|title=Farm husbandry and badger behaviour: opportunities to manage badger to cattle transmission of Mycobacterium bovis?|journal=Preventive veterinary medicine|date=2010 Jan 1|volume=93|issue=1|pages=2-10|pmid=19846226}}</ref> == Mga Sanggunian == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Nakahahawang sakit]] [[Kategorya:Sakit]] [[Kategorya:Karamdaman]] nqd40q7nlnm6a0z1etvkg91bqkf43tg 0 48572 2208481 2208376 2026-05-22T12:47:07Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208481 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208625 2208481 2026-05-23T02:20:15Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208625 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 54997 2208544 2198756 2026-05-22T17:57:43Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208544 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Suicide | Image = Edouard Manet - Le Suicidé.jpg| Caption = ''[[Le Suicidé|The Suicide]]'' ni [[Édouard Manet]] 1877–1881 | ICD10 = {{ICD10|X|60||x|60}}–{{ICD10|X|84||x|60}} |ICD9 = {{ICD9|E950}} |MedlinePlus = 001554 | eMedicineSubj = article | eMedicineTopic = 288598 | MeshName = Suicide | MeshNumber = F01.145.126.980.875 }} <!--Depinisyon at Mga Sanhi ng Panganib --> '''Pagpapakamatay''' ([[Latin]] ''suicidium'', mula sa ''sui caedere'', "patayin ang sarili") ay pagkilos ng sinasadyang pagsasagawa ng sariling ikamamatay. Ang pagpapakamatay ay madalas na ginagawa dahil sa [[Despair (damdamin)|kawalan ng pag-asa]], ang sanhi nito ay madalas na inuugnay sa [[sakit sa pag-iisip]] tulad ng [[major depressive disorder|depresyon]], [[bipolar disorder]], [[schizophrenia]], pagkalulong sa alak, o [[Substance abuse|pagkalulon sa droga]].<ref name=Hawton2009>{{cite journal |author=Hawton K, van Heeringen K |title=Suicide|journal=Lancet |volume=373 |issue=9672 |pages=1372–81 |year=2009 |month=April |pmid=19376453 |doi= 10.1016/S0140-6736(09)60372-X}}</ref> Ang mga salik ng stress na tulad ng [[problemang pinansiyal]] o mga problema sa mga [[interpersonal relationship o pakikipag-ugnayan sa kapwa]] ang madalas na inuugnay dito. Kasama sa mga pagsisikap para maiwasan ang pagpapakamatay ang paglilimita ng pagkakaroon ng baril, paggamot sa mga pangkaisipang karamdaman at pagkakalulong sa droga, at pagpapahusay ng pag-unlad ng ekonomiya. <!--Pamamaraan at Epidemiyolohiya--> Ang pinaka-karaniwang pamamaraang ginagamit sa pagpapakamatay ay nag-iiba ayon sa bansa at bahagyang nauugnay sa pagkakaroon nito. Kasama sa mga karaniwang pamamaraan ang: [[pagbigti]], [[pag-inom ng pestisidiyo]], at mga baril. Ang humigit-kumulang na 800,000 hanggang sa isang milyong tao ang namamatay sa pamamagitan ng pagpapakamatay taun-taon, na siyang dahilan kaya ito ang ika-10 sa mga pangunahing sanhi ng pagkamatay sa buong mundo.<ref name=Hawton2009/><ref name=Var2012/> Ang mga bilang ay mas mataas sa mga lalake kaysa sa mga babae, kung saan ang mga lalake ay tatlo hanggang apat na beses na mas malamang na magpakamatay kaysa sa mga babae.<ref>{{cite book|last=Meier|first=Marshall B. Clinard, Robert F.|title=Sociology of deviant behavior|year=2008|publisher=Wadsworth Cengage Learning|location=Belmont, CA|isbn=978-0-495-81167-1|page=169|url=http://books.google.co.uk/books?id=VB3OezIoI44C&pg=PA169|edition=14th ed.}}</ref> May mga tinatantiyang 10 hanggang 20&nbsp;milyong [[Failed suicide attempt|mga hindi nakakamatay na pagsubok ng pagpapakamatay]] taun-taon.<ref>{{cite journal|author=Bertolote JM, Fleischmann A |title=Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective |journal=World Psychiatry|volume=1 |issue=3 |pages=181–5 |year=2002 |month=October |pmid=16946849 |pmc=1489848 }}</ref> Ang mga pagsubok na pagpapakamatay ay mas karaniwan sa mga kabataan at mga babae. <!--Kasaysayan, lipunan at kultura --> Ang mga pananaw sa pagpapakamatay ay naiimpluwensiyahan ng malawak na mga kasalukuyang paksa tulad ng relihiyon, [[dangal]], at ang [[kahulugan ng buhay]]. Ang [[mga relihiyong nag-uugat kay Abraham]] ang nagtuturing sa pagpapakamatay ayon sa tradisyon na [[sin|isang kasalanan sa Diyos]] dahil sa paniniwala sa [[kabanalan ng buhay]]. Noong panahon ng [[samurai]] sa [[Hapon]], ang [[seppuku]] ay iginagalang noon bilang alay ng para sa kabiguan o bilang isang anyo ng protesta. Ang [[Sati (kaugalian)|Sati]], na isa na ngayong ipinagbabawal ng batas na kaugalian ng [[Hindu]] sa paglilibing, ang nag-uutos sa [[Widow#Widows sa kultura ng India|biyuda]] na [[self-immolation|pagkitil sa sarili bilang alay]] ng kanyang sarili sa funeral pyre o pagsunog ng bangkay ng kanyang asawa bilang paghatid sa huling hantungan, nang kusa o sa pagpuwersa ng pamilya o ng lipunan.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|title=Indian woman commits sati suicide |publisher=Bbc.co.uk |date=2002-08-07 |access-date=2010-08-26}}</ref> Ang pagpapakamatay o pagsubok ng pagpapakamatay, na dating krimeng pinaparusahan, ay hindi na sa karamihan ng mga bansa sa Kanluran. Ito ay nananatiling isang kasalanang kriminal sa karamihan ng mga bansang Islam. Sa ika-20 at ika-21 siglo, ang pagpapakamatay sa isang anyo ng [[pagkitil sa sarili bilang alay]] ay ginagawa bilang isang pamamaraan ng pagprotesta, at ang [[kamikaze]] at mga [[suicide bombing o pagpapakamatay sa pagpapasabog]] ay isinasagawa bilang isang militar o teroristang taktika.<ref>{{cite journal|last=Aggarwal|first=N|title=Rethinking suicide bombing.|journal=Crisis|year=2009|volume=30|issue=2|pages=94–7|pmid=19525169|doi=10.1027/0227-5910.30.2.94}}</ref> {{TOC limit|3}} ==Depinisyon== Ang pagpapakamatay, na kilala rin bilang isang matagumpay na pagkitil sa sarili, ay "hakbang na pagkitil ng sariling buhay".<ref>{{cite book|title=Stedman's medical dictionary|url=https://archive.org/details/stedmansmedicald0000sted_u1n5|year=2006|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-0-7817-3390-8|edition=28th ed.}}</ref> Ang pagsubok o hindi nakakamatay na pagpapakamatay ay [[self-harm|pananakit ng sarili]] na may pagnanais na wakasan ang buhay nguni’t hindi nagbubunga ng kamatayan.<ref name=Krug2002>{{cite book|last=Krug|first=Etienne|title=World Report on Violence and Health (Vol. 1)|year=2002|publisher=World Health Organization|location=Genève|isbn=978-92-4-154561-7|page=185|url=http://books.google.ca/books?id=db9OHpk-TksC&pg=PA185}}</ref> Ang [[Assisted suicide o tinulungang pagpapakamatay]] ay kapag tinulungan ng isang indibiduwal ang isang tao para hindi direktang kitilin ang kanilang sariling buhay sa pamamagitan ng pagbibigay ng payo o sa pamamagitan ng pagbigay ng paraan para ito’y maisakatuparan.<ref name=Gullota2002>{{cite book|last=Gullota|first=edited by Thomas P.|title=The encyclopedia of primary prevention and health promotion|year=2002|publisher=Kluwer Academic/Plenum|location=New York|isbn=978-0-306-47296-1|page=1112|url=http://books.google.ca/books?id=Elx37xzO0bsC&pg=PA1112|author2=Bloom, Martin}}</ref> Ito ay salungat sa [[euthanasia]] kung saan ang ibang tao ang aktibong kumikilos para sa pagsasakatuparan ng kamatayan ng isang tao.<ref name=Gullota2002/> Ang [[suicidal ideation o pagbuo ng imahinasyon ng pagpapakamatay]] ay ang pag-iisip ng pagkitil sa sariling buhay.<ref name=Krug2002/> ==Mga Salik ng Panganib== [[File:Suicide cases from 16 American states (2008).png|thumb|upright=1.35|Ang mga bungang sitwasyon sa pagpapakamatay mula sa 16 na estado ng Amerika noong 2008.<ref>{{cite journal|last=Karch|first=DL|author2=Logan, J; Patel, N; Centers for Disease Control and Prevention, (CDC)|title=Surveillance for violent deaths—National Violent Death Reporting System, 16 states, 2008.|journal=Morbidity and mortality weekly report. Surveillance summaries (Washington, D.C. : 2002)|date=2011 Aug 26|volume=60|issue=10|pages=1–49|pmid=21866088}}</ref>]] Kasama sa mga bagay na nakakaapekto sa panganib ng pagpapakamatay ang [[Mental disorder|karamdaman sa kaisipan]], [[pagkalulong sa droga]], kalagayang sikolohikal, kultura, mga sitwasyon sa pamilya at lipunan, at mga genetic.<ref name=Hawton2012/> Ang mga [[Mental disorder|karamdamang pangkaisipan]] at maling paggamit ng substansiya (droga o alak) ay kadalasang magkasabay na nagaganap.<ref name=Drug2011/> Kasama sa mga ibang salik na nagdudulot ng panganib ang pagkakaroon ng dating pagsubok na magpakamatay,<ref name=EB2011/> ang pagkakaroon ng mga paraan para maisakatuparan ang pagkilos, kasaysayan ng pagpapakamatay sa pamilya, o ang pagkakaroon ng [[traumatikong pinsala sa utak]].<ref>{{cite journal|last=Simpson|first=G|author2=Tate, R|title=Suicidality in people surviving a traumatic brain injury: prevalence, risk factors and implications for clinical management.|journal=Brain injury : [BI]|date=2007 Dec|volume=21|issue=13–14|pages=1335–51|pmid=18066936|doi=10.1080/02699050701785542}}</ref> Halimbawa, ang bilang ng mga pagpapakamatay ay napag-alamang mas mataas sa mga sambahayan na may mga baril kaysa sa mga wala nito.<ref name="Miller 393–408">{{cite journal|last=Miller|first=M|author2=Azrael, D; Barber, C|title=Suicide mortality in the United States: the importance of attending to method in understanding population-level disparities in the burden of suicide.|journal=Annual review of public health|date=2012 Apr|volume=33|pages=393–408|pmid=22224886|doi=10.1146/annurev-publhealth-031811-124636}}</ref> Ang mga [[panlipunan at pangkabuhayan]] na mga salik tulad ng kawalan ng trabaho, kahirapan, [[kawalan ng tirahan]], at diskriminasyon ay maaaring makapagsimula ng pag-iisip ng pagpapakamatay.<ref>{{cite journal |author=Qin P, Agerbo E, Mortensen PB |title=Suicide risk in relation to socioeconomic, demographic, psychiatric, and familial factors: a national register-based study of all suicides in Denmark, 1981–1997 |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2003-04_160_4/page/765 |journal=Am J Psychiatry |volume=160 |issue=4 |pages=765–72|year=2003 |month=April |pmid=12668367 |doi=10.1176/appi.ajp.160.4.765}}</ref> Humigit-kumulang 15–40% ng mga tao ay nag-iiwan ng [[suicide note o sulat ng pagpapakamatay]].<ref>{{cite book|last=Gilliland|first=Richard K. James, Burl E.|title=Crisis intervention strategies|publisher=Brooks/Cole|location=Belmont, CA|isbn=978-1-111-18677-7|page=215|url=http://books.google.ca/books?id=E2sKf-sexZwC&pg=PA215|edition=7th ed.}}</ref> Ang mga genetic ay lumilitaw na siyang bumubuo sa pagitan ng 38% hanggang 55% ng mga pagpapakamatay.<ref name=Brent2008>{{cite journal|last=Brent|first=DA|author2=Melhem, N|title=Familial transmission of suicidal behavior.|url=https://archive.org/details/sim_psychiatric-clinics-of-north-america_2008-06_31_2/page/157|journal=The Psychiatric clinics of North America|date=2008 Jun|volume=31|issue=2|pages=157–77|pmid=18439442|doi=10.1016/j.psc.2008.02.001|pmc=2440417}}</ref> Ang mga [[beterano sa digmaan]] ay may mas mataas na panganib na magpakamatay dahil sa bahaging mas mataas ang bilang ng mga karamdamang pangkaisipan at problema sa pisikal na kalusugan na may kaugnayan sa [[digmaan]].<ref name=Martyr2009>{{cite journal|last=Rozanov|first=V|author2=Carli, V|title=Suicide among war veterans.|journal=International journal of environmental research and public health|date=2012 Jul|volume=9|issue=7|pages=2504–19|pmid=22851956|doi=10.3390/ijerph9072504|pmc=3407917}}</ref> ===Mga karamdamang pangkaisipan=== Kadalasan, may mga [[karamdamang pangkaisipan]] sa panahon ng pagpapakamatay na tinatantiyang nasa hanay na mula 27%<ref name="University of Manchester Centre for Mental Health and Risk">{{cite web|last=University of Manchester Centre for Mental Health and Risk|title=The National Confidential Inquiry into Suicide and Homicide by People with Mental Illness|url=http://www.medicine.manchester.ac.uk/cmhr/centreforsuicideprevention/nci/reports/annual_report_2012.pdf|access-date=25 Hulyo 2012|archive-date=2013-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116021945/http://www.medicine.manchester.ac.uk/cmhr/centreforsuicideprevention/nci/reports/annual_report_2012.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116021945/http://www.medicine.manchester.ac.uk/cmhr/centreforsuicideprevention/nci/reports/annual_report_2012.pdf |date=2013-01-16 }}</ref> hanggang sa mahigit sa 90%.<ref name=EB2011/> Sa mga nananatili sa psychiatric unit, ang panganib ng kanilang pagsasakatuparan ng pagpapakamatay sa buong buhay nila ay humigit-kumulang 8.6%.<ref name=EB2011/> Ang kalahati ng lahat ng taong namamatay sa pagpapakamatay ay may [[major depressive disorder o masyadong malubhang karamdamang depresyon]]; ang pagkakaroon nito o ng isa sa ibang mga [[mood disorder]] tulad ng [[bipolar disorder]] ang nagpapataas ng panganib ng pagpapakamatay ng 20 beses.<ref name=Che2012>{{cite book|last=Chehil|first=Stan Kutcher, Sonia|title=Suicide Risk Management A Manual for Health Professionals.|publisher=John Wiley & Sons|location=Chicester|isbn=978-1-119-95311-1|pages=30–33|year=2012|url=http://books.google.ca/books?id=fV8_1u0c7l0C&pg=PA31|edition=2nd ed.}}</ref> Kasama sa ibang mga kondisyong nauugnay ang [[schizophrenia]] (14%), mga [[karamdaman sa pagkatao]] (14%),<ref>{{cite journal|last=Bertolote|first=JM|author2=Fleischmann, A; De Leo, D; Wasserman, D|title=Psychiatric diagnoses and suicide: revisiting the evidence.|journal=Crisis|year=2004|volume=25|issue=4|pages=147–55|pmid=15580849}}</ref> [[bipolar disorder]],<ref name=Che2012/> at [[posttraumatic stress disorder]].<ref name=EB2011/> Ang humigit-kumulang 5% ng taong may [[schizophrenia]] ang namamatay sa pagpapakamatay.<ref name=Lancet09>{{vcite journal |author=[[Jim van Os|van Os J]], Kapur S |title=Schizophrenia |journal=Lancet |volume=374 |issue=9690 |pages=635–45 |year=2009 |month=August |pmid=19700006 |doi=10.1016/S0140-6736(09)60995-8 |url=http://xa.yimg.com/kq/groups/19525360/611943554/name/Schizophrenia+-+The+Lancet.pdf |access-date=2014-01-31 |archive-date=2013-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130623065810/http://xa.yimg.com/kq/groups/19525360/611943554/name/Schizophrenia+-+The+Lancet.pdf }}</ref> Ang mga [[karamdamang may kaugnayan sa pagkain o eating disorder]] ay ibang kondisyong may mataas na panganib.<ref name=Tint2010/> Ang kasaysayan ng nakalipas na pagsubok na magpakamatay ang pinakamalaking palatandaan ng malamang na pagsasakatuparan ng pagpapakamatay.<ref name=EB2011>{{cite journal|last=Chang|first=B|author2=Gitlin, D; Patel, R|title=The depressed patient and suicidal patient in the emergency department: evidence-based management and treatment strategies.|journal=Emergency medicine practice|date=2011 Sep|volume=13|issue=9|pages=1–23; quiz 23–4|pmid=22164363}}</ref> Ang humigit-kumulang na 20% ng mga pagpapakamatay ay nagkaroon na ng mga dating pagsubok at sa mga sumubok na magpakamatay, 1% ang nagtagumpay sa pagpapakamatay sa loob ng isang taon<ref name=EB2011/> at mahigit sa 5% ang sumubok na magpakamatay makalipas ang 10&nbsp;taon.<ref name=Tint2010/> Habang ang mga pagsasagawa ng [[pananakit sa sarili]] ay itinuturing na hindi pagsubok na magpakamatay, ang pagkakaroon ng ugali ng pananakit sa sarili ay nauugnay sa tumaas na panganib ng pagpapakamatay.<ref>{{cite journal | pmid = 17606825 | doi=10.1001/archpedi.161.7.634 | volume=161 | issue=7 | title=The relationship between self-injurious behavior and suicide in a young adult population | year=2007 |month=July | author=Whitlock J, Knox KL | journal=Arch Pediatr Adolesc Med | pages=634–40}}</ref> Sa humigit-kumulang na 80% ng matagumpay na pagpapakamatay, ang indibidwal ay nagpatingin sa isang doktor sa taon bago ang kanilang pagkamatay,<ref name=Pir1998/> kasama na ang 45% sa loob ng naunang buwan.<ref>{{cite journal|last=Luoma|first=JB|author2=Martin, CE; Pearson, JL|title=Contact with mental health and primary care providers before suicide: a review of the evidence.|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2002-06_159_6/page/909|journal=The American Journal of Psychiatry|date=2002 Jun|volume=159|issue=6|pages=909–16|pmid=12042175}}</ref> Ang humigit-kumulang na 25–40% ng mga matagumpay na nagpakamatay ay nagkaroon ng pakikipag-ugnayan sa mga serbisyo para sa kalusugan ng isipan sa nakaraang taon.<ref name="University of Manchester Centre for Mental Health and Risk"/><ref name=Pir1998>{{cite journal|last=Pirkis|first=J|author2=Burgess, P|title=Suicide and recency of health care contacts. A systematic review.|journal=The British journal of psychiatry : the journal of mental science|date=1998 Dec|volume=173|pages=462–74|pmid=9926074}}</ref> ===Paggamit ng droga o alak=== [[File:The Drunkard's Progress 1846.jpg|thumb|upright=1.35|"The Drunkard's Progress", 1846 ipinapakita kung paano nahahantong sa pagpapakamatay ang pagkalulong sa alak]] Ang [[pag-abuso sa droga o alak]] ang ikalawang pinaka-karaniwang [[salik ng panganib]] para sa pagpapakamatay pagkatapos ng [[malubhang depresyon]] at [[bipolar disorder]].<ref>{{cite book|last=Perrotto|first=Jerome D. Levin, Joseph Culkin, Richard S.|title=Introduction to chemical dependency counseling|year=2001|publisher=Jason Aronson|location=Northvale, N.J.|isbn=978-0-7657-0289-0|pages=150–152|url=http://books.google.com/?id=felzn3Ntd-cC&pg=RA1-PA151}}</ref> Ang kapwa pabalik-balik na pag-abuso ng alak o droga pati na rin ang [[Substance intoxication|malubhang paglalasing]] ay nauugnay.<ref name=Drug2011/><ref name=Fadem2004/> Kapag naisabay sa personal na pagdadalamhati, tulad ng [[Grief|pagluluksa]], ang panganib ay mas lalo pang tumataas.<ref name=Fadem2004>{{cite book|last=Fadem|first=Barbara|title=Behavioral science in medicine|year=2004|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-0-7817-3669-5|page=217|url=http://books.google.ca/books?id=KB-g-oBfApsC&q=217}}</ref> At saka dagdag pa rito, ang maling paggamit ng substansiya (droga o alak) ay nai-uugnay sa mga pangkaisipang karamdaman.<ref name=Drug2011/> <!--Mga pampakalma (EtOH, benzodiazepines, opioids--> Karamihan sa mga tao ay nasa impluwensiya ng [[sedative|mga pampakalmang gamot na may pampatulog]] (tulad ng alak o mga benzodiazepines) noong sila ay nagpakamatay<ref name=Youssef2008>{{cite journal |author=Youssef NA, Rich CL |title=Does acute treatment with sedatives/hypnotics for anxiety in depressed patients affect suicide risk? A literature review |journal=Ann Clin Psychiatry |volume=20 |issue=3|pages=157–69 |year=2008|pmid=18633742 |doi=10.1080/10401230802177698 |url=}}</ref> na mayroong pagkalulong sa alak sa pagitan ng 15% hanggang 61% ng mga kaso.<ref name=Drug2011/> Ang mga bansang may mataas na bilang ng umiinom ng alak at may mas maraming bilang ng mga bar ay karaniwang may mas mataas na bilang ng pagpapakamatay <ref name=ETOH2006/> at ang pagkakaugnay na ito ay ang pangunahing nai-uugnay sa pag-inom ng [[distilled spirit]] kaysa sa talagang pag-inom ng alak.<ref name=Drug2011/> Ang humigit-kumulang na 2.2–3.4% ng mga ginamot sa pagkakalulong sa alak sa ilang punto ng kanilang buhay ay namatay sa pagpapakamatay.<ref name=ETOH2006>{{cite journal|last=Sher|first=L|title=Alcohol consumption and suicide.|journal=QJM : monthly journal of the Association of Physicians|date=2006 Jan|volume=99|issue=1|pages=57–61|pmid=16287907|doi=10.1093/qjmed/hci146}}</ref> Ang mga lasenggo na sumubok na magpakamatay ay karaniwang lalake, mas matanda, at sumubok nang magpakamatay noon.<ref name=Drug2011/> Ang 3 hanggang 35% ng mga namatay na kabilang sa mga gumagamit ng heroin ay sanhi ng pagpapakamatay (humigit-kumulang na 14 na beses na mas mataas kaysa sa hindi gumagamit).<ref>{{cite journal |author=Darke S, Ross J |title=Suicide among heroin users: rates, risk factors and methods|journal=Addiction |volume=97 |issue=11 |pages=1383–94 |year=2002|month=November |pmid=12410779 |doi= 10.1046/j.1360-0443.2002.00214.x|url=http://onlinelibrary.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0965-2140&date=2002&volume=97&issue=11&spage=1383}}</ref> <!--Mga Stimulant (Pampasigla)--> Ang pagkalulong sa [[cocaine]] at mga [[methamphetamine]] ay may mataas na kaugnayan sa pagpapakamatay.<ref name=Drug2011/><ref>{{cite journal|last=Darke|first=S|author2=Kaye, S; McKetin, R; Duflou, J|title=Major physical and psychological harms of methamphetamine use.|journal=Drug and alcohol review|date=2008 May|volume=27|issue=3|pages=253–62|pmid=18368606|doi=10.1080/09595230801923702}}</ref> Sa mga gumagamit ng cocaine, pinakamalaki ang panganib sa withdrawal phase.<ref>{{cite book|last=Jr|first=Frank J. Ayd,|title=Lexicon of psychiatry, neurology, and the neurosciences|year=2000|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia [u.a.]|isbn=978-0-7817-2468-5|page=256|url=http://books.google.ca/books?id=ea_QVG2BFy8C&q=256|edition=2nd ed.}}</ref> Ang mga gumamit ng [[pag-abuso sa inhalant|sinisinghot]] ay nasa malaking panganib rin na may humigit-kumulang na 20% na sumubok na magpakamatay sa ilang punto at ang mahigit sa 65% ang nag-iisip nito.<ref name=Drug2011/> Ang [[Paninigarilyo ng tabako|Paninigarilyo]] ay nai-ugnay sa panganib ng pagpapakamatay.<ref name=Hughes2008>{{cite journal|last=Hughes|first=JR|title=Smoking and suicide: a brief overview.|url=https://archive.org/details/sim_drug-and-alcohol-dependence_2008-12-01_98_3/page/n3|journal=Drug and alcohol dependence|date=2008 Dec 1|volume=98|issue=3|pages=169–78|pmid=18676099|doi=10.1016/j.drugalcdep.2008.06.003}}</ref> May maliit na katibayan kung bakit nagkaroon ng ganitong pag-uugnay; gayunpaman, teorya na ang mga paghilig sa paninigarilyo ay may kalamangan sa pagpapakamatay, na ang paninigarilyo ay nagiging sanhi ng mga problema sa kalusugan na sa dakong huli ay nagdudulot sa mga tao ng pagnanais na wakasan ang kanilang buhay, at na ang paninigarilyo ay nakakaapekto sa chemistry ng utak na nagdudulot ng kalamangan para magpakamatay.<ref name=Hughes2008/> Gayunpaman ang [[Cannabis]] ay hindi lumilitaw na tanging pinapataas nito ang panganib.<ref name=Drug2011/> ===Problema sa Pagsusugal=== Ang [[problema sa pagsugal]] ay nauugnay sa pinatinding [[imahinasyon ng pagpapakamatay]] at mga pagsubok nito kumpara sa pangkalahatang populasyon.<ref>{{cite book |first1=Stefano |last1=Pallanti |first2=Nicolò Baldini |last2=Rossi|first3=Eric |last3=Hollander |chapter=11. Pathological Gambling |editor1-first=Eric|editor1-last=Hollander |editor2-first=Dan J. | editor2-last=Stein |title=Clinical manual of impulse-control disorders |url=http://books.google.com/books?id=u2wVP8KJJtcC&pg=PA253 |year=2006|publisher=American Psychiatric Pub |isbn=978-1-58562-136-1 |page=253}}</ref> Sa pagitan ng 12 hanggang 24% ng mga sugarol ang sumubok na magpakamatay.<ref name=Oliv2008/> Ang bilang ng pagpapakamatay sa kanilang mga asawang babae ay tatlong beses na mas mataas kaysa sa pangkalahatang populasyon.<ref name=Oliv2008>{{cite journal|last=Oliveira|first=MP|author2=Silveira, DX; Silva, MT|title=[Pathological gambling and its consequences for public health].|journal=Revista de saude publica|date=2008 Jun|volume=42|issue=3|pages=542–9|pmid=18461253}}</ref> Kabilang sa mga ibang salik na nagpapataas ng panganib sa mga problemang sugarol ang pangkaisipang karamdaman, pagkalulong sa alak at droga.<ref>{{cite journal|last=Hansen|first=M|author2=Rossow, I|title=[Gambling and suicidal behaviour].|journal=Tidsskrift for den Norske laegeforening : tidsskrift for praktisk medicin, ny raekke|date=2008 Jan 17|volume=128|issue=2|pages=174–6|pmid=18202728}}</ref> ===Mga medikal na kondisyon=== May kaugnayan sa pagitan ng posibilidad na magpakamatay at mga problema sa pisikal na kalusugan kasama ang:<ref name=Tint2010/>[[hindi gumagaling na pananakit]],<ref>{{cite journal|last=Manthorpe|first=J|author2=Iliffe, S|title=Suicide in later life: public health and practitioner perspectives.|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-geriatric-psychiatry_2010-12_25_12/page/1230|journal=International journal of geriatric psychiatry|date=2010 Dec|volume=25|issue=12|pages=1230–8|pmid=20104515|doi=10.1002/gps.2473}}</ref> [[pinsala sa utak sanhi ng bagay na tumama sa ulo (traumatic brain injury)]],<ref>{{cite journal |author=Simpson GK, Tate RL |title=Preventing suicide after traumatic brain injury: implications for general practice |journal=Med. J. Aust. |volume=187|issue=4 |pages=229–32 |year=2007 |month=August|pmid=17708726|url=http://www.mja.com.au/public/issues/187_04_200807/sim11240_fm.html}}</ref> kanser,<ref name=Ang2012>{{cite journal|last=Anguiano|first=L|author2=Mayer, DK; Piven, ML; Rosenstein, D|title=A literature review of suicide in cancer patients.|journal=Cancer nursing|date=2012 Jul–Aug|volume=35|issue=4|pages=E14-26|pmid=21946906|doi=10.1097/NCC.0b013e31822fc76c}}</ref> mga sumasailalim sa [[hemodialysis]], [[HIV]], [[systemic lupus erythematosus]], ang ilan lamang dito.<ref name=Tint2010/> Ang pagkakatukoy sa kanser ay halos dinodoble ang mga naunang panganib ng pagpapakamatay.<ref name=Ang2012/> Ang pangingibabaw ng mas malaking posibilidad ng pagpapakamatay ang nanatili pagkatapos ng pagbabago sa karamdamang nagdudulot ng depresyon at pagkakalulong sa alak. Sa mga taong may mahigit sa isang medikal na kondisyon, ang panganib ay partikular na mataas. Sa Hapon, ang mga problema sa kalusugan ay nakalista bilang pangunahing dahilan sa pagpapakamatay.<ref>{{cite book|last=Yip|first=edited by Paul S.F.|title=Suicide in Asia : causes and prevention|url=https://archive.org/details/suicideinasiacau0000unse|year=2008|publisher=Hong Kong University Press|location=Hong Kong|isbn=9789622099432|page=[https://archive.org/details/suicideinasiacau0000unse/page/11 11]}}</ref> Ang mga sagabal sa pagtulog tulad ng [[insomnia]]<ref>{{cite journal|last=Ribeiro|first=JD|author2=Pease, JL; Gutierrez, PM; Silva, C; Bernert, RA; Rudd, MD; Joiner TE, Jr|title=Sleep problems outperform depression and hopelessness as cross-sectional and longitudinal predictors of suicidal ideation and behavior in young adults in the military.|journal=Journal of Affective Disorders|date=2012 Feb|volume=136|issue=3|pages=743–50|pmid=22032872|doi=10.1016/j.jad.2011.09.049}}</ref> at [[sleep apnea]] ay mga salik na nagdudulot ng depresyon at pagpapakamatay. Sa ilang mga sitwasyon, ang mga sagabal sa pagtulog ay maaaring salik na makapagdudulot ng panganib na hindi kasama ang depresyon.<ref>{{cite journal|last=Bernert|first=RA|author2=Joiner TE, Jr; Cukrowicz, KC; Schmidt, NB; Krakow, B|title=Suicidality and sleep disturbances.|journal=Sleep|date=2005 Sep|volume=28|issue=9|pages=1135–41|pmid=16268383}}</ref> Ang ilang bilang ng ibang mga medikal na kondisyon ay maaaring magdulot ng mga sintomas na tulad ng mood disorder kabilang ang: [[hypothyroidism]], [[Alzheimer's disease|Alzheimer's]], [[tumor sa utak]], [[systemic lupus erythematosus]], at mga hindi kanais-nais na epekto ng gamot (tulad ng mga[[beta blocker]] at [[mga steroid]]).<ref name=EB2011/> ===Pangkaisipan at ukol sa pakikisalamuha na mga kondisyon=== Ang ilang pangkaisipan at ukol sa pakikisalamuha na mga kondisyon ang nagpapalaki ng panganib ng pagpapakamatay kabilang ang: [[kawalan ng pag-asa]], kawalan ng ligaya sa buhay, [[depresyon]] at pagkabagabag.<ref name=Che2012/> Ang kakulangan ng kakayahan para lutasin ang mga problema, kawalan ng kakayahan na dating mayroon ang isang tao, at kakulangan ng kakayahan para kontrolin ang bugso ay mayroon ring papel.<ref name=Che2012/><ref name=Joiner2005>{{cite journal|last=Joiner TE|first=Jr|author2=Brown, JS; Wingate, LR|title=The psychology and neurobiology of suicidal behavior.|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_2005_56/page/287|journal=Annual review of psychology|year=2005|volume=56|pages=287–314|pmid=15709937|doi=10.1146/annurev.psych.56.091103.070320}}</ref> Sa mga mas nakakatanda, ang pag-iisip na pagiging pasanin sa iba ay mahalaga.<ref name=Van2011>{{cite journal|last=Van Orden|first=K|author2=Conwell, Y|title=Suicides in late life.|journal=Current psychiatry reports|date=2011 Jun|volume=13|issue=3|pages=234–41|pmid=21369952|doi=10.1007/s11920-011-0193-3|pmc=3085020}}</ref><ref name=Van2011/> Ang mga kamakailan na mga stress sa buhay tulad ng pagkawala ng isang kapamilya o kaibigan, kawalan ng trabaho, o pag-iisa (tulad ng pamumuhay nang mag-isa) ay dinadagdagan ang panganib.<ref name=Che2012/> Ang mga kailanman ay hindi nag-asawa ay nasa mas mataas na panganib rin.<ref name=EB2011/> Ang pagiging relihiyoso ay maaaring makabawas sa panganib ng pagpapakamatay ng isang tao.<ref name=Religion2009>{{cite journal|last=Koenig|first=HG|title=Research on religion, spirituality, and mental health: a review.|journal=Canadian journal of psychiatry. Revue canadienne de psychiatrie|date=2009 May|volume=54|issue=5|pages=283–91|pmid=19497160}}</ref> Ito ay iniuugnay sa negatibong pananaw ng maraming relihiyon laban sa pagpapakamatay at sa mas maraming ugnayan na idinudulot ng relihiyon.<ref name=Religion2009/> Ang mga[[Muslim]], sa mga relihiyosong tao, ang lumilitaw na may mas mababang bilang.<ref name=Islam2006>{{cite journal|last=Lester|first=D|title=Suicide and islam.|journal=Archives of suicide research : official journal of the International Academy for Suicide Research|year=2006|volume=10|issue=1|pages=77–97|pmid=16287698|doi=10.1080/13811110500318489}}</ref> Ang mga ilan ay maaaring magpakamatay para takasan ang [[pang-aapi o bullying]] o [[wala sa katwirang panghuhusga]].<ref name=Cox2012>{{cite journal |last1= Cox |first1= William T. L. |last2= Abramson |first2= Lyn Y. |last3= Devine |first3= Patricia G. |last4= Hollon |first4= Steven D. |year= 2012 |title= Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective |journal= [[Perspectives on Psychological Science (journal)|Perspectives on Psychological Science]] |volume= 7 |issue= 5 |pages= 427–449 |publisher= |doi= 10.1177/1745691612455204 |url= http://pps.sagepub.com/content/7/5/427.abstract |access-date= |archive-date= 2012-10-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121020230619/http://pps.sagepub.com/content/7/5/427.abstract |url-status= dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020230619/http://pps.sagepub.com/content/7/5/427.abstract |date=2012-10-20 }}</ref> Ang kasaysayan ng [[sekswal na pang-aabuso]] sa pagkabata<ref>{{cite journal|last=Wegman|first=HL|author2=Stetler, C|title=A meta-analytic review of the effects of childhood abuse on medical outcomes in adulthood.|url=https://archive.org/details/sim_psychosomatic-medicine_2009-10_71_8/page/805|journal=Psychosomatic Medicine|date=2009 Oct|volume=71|issue=8|pages=805–12|pmid=19779142|doi=10.1097/PSY.0b013e3181bb2b46}}</ref> at ang panahong inilagi sa [[foster care]] ay mga salik rin ng panganib.<ref>{{cite journal|last=Oswald|first=SH|author2=Heil, K; Goldbeck, L|title=History of maltreatment and mental health problems in foster children: a review of the literature.|journal=Journal of pediatric psychology|date=2010 Jun|volume=35|issue=5|pages=462–72|pmid=20007747|doi=10.1093/jpepsy/jsp114}}</ref> Ang sekswal na pang-aabuso ay pinapaniwalaang nakakadagdag sa humigit-kumulang na 20% ng pangkalahatang panganib.<ref name=Brent2008/> Ang isang [[evolutionary psychology|unting-unting nababago]] na paliwanag sa pagpapakamatay ay na maaari nitong mapabuti ang [[inclusive fitness (pagiging akma para mag-anak)]]. Ito ay maaaring maganap kung ang isang taong magpapakamatay ay hindi na magkakaanak pa at kinukuha nito ang mga ikakabuhay ng mga kamag-anak para mabuhay. Ang isang pagsalungat ay na ang mga kamatayan ng mga malulusog na kabataan ay malamang na hindi dumadagdag sa inclusive fitness (pagiging akma para mag-anak). Ang [[pag-akma o adaptation]] sa isang labis na naiibang kapaligiran ng pinagmulang lahi ay maaaring hindi nababagay sa kasalukuyan.<ref name=Joiner2005/><ref>{{cite journal|last=Confer|first=Jaime C.|author2=Easton, Judith A.; Fleischman, Diana S.; Goetz, Cari D.; Lewis, David M. G.; Perilloux, Carin; Buss, David M.|title=Evolutionary psychology: Controversies, questions, prospects, and limitations.|journal=American Psychologist|date=1 Enero 2010|volume=65|issue=2|pages=110–126|doi=10.1037/a0018413|pmid=20141266}}</ref> Ang kahirapan ay nauugnay sa panganib ng pagpapakamatay.<ref name=Stark2011>{{cite journal|last=Stark|first=CR|author2=Riordan, V; O'Connor, R|title=A conceptual model of suicide in rural areas.|journal=Rural and remote health|year=2011|volume=11|issue=2|page=1622|pmid=21702640}}</ref> Ang pagtindi ng kahirapan ng kamag-anak kumpara sa mga nakapaligid sa tao ay nagpapataas ng panganib ng pagpapakamatay.<ref>{{cite journal|last=Daly|first=Mary|title=Relative Status and Well-Being: Evidence from U.S. Suicide Deaths|journal=Federal Reserve Bank of San Francisco Working Paper Series|date=Sept 2012|url=http://www.frbsf.org/publications/economics/papers/2012/wp12-16bk.pdf|access-date=2014-01-31|archive-date=2012-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019134902/http://www.frbsf.org/publications/economics/papers/2012/wp12-16bk.pdf|url-status=dead}}</ref> Mahigit sa 200,000 mga magsasaka sa [[India]] ang nagsagawa ng [[Pagpapakamatay ng mga magsasaka sa India|nagpakamatay]] mula noong 1997 na bahagyang dahil sa mga problema ng [[pagkakautang]].<ref>{{cite news|last=Lerner|first=George|title=Activist: Farmer suicides in India linked to debt, globalization|url=http://articles.cnn.com/2010-01-05/world/india.farmer.suicides_1_farmer-suicides-andhra-pradesh-vandana-shiva?_s=PM:WORLD|access-date=13 Pebrero 2013|newspaper=CNN World|date=Jan 5,2010|archive-date=2013-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116020225/http://articles.cnn.com/2010-01-05/world/india.farmer.suicides_1_farmer-suicides-andhra-pradesh-vandana-shiva?_s=PM%3AWORLD|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116020225/http://articles.cnn.com/2010-01-05/world/india.farmer.suicides_1_farmer-suicides-andhra-pradesh-vandana-shiva?_s=PM%3AWORLD |date=2013-01-16 }}</ref> Sa China, ang pagpapakamatay ay tatlong beses na mas malamang na mangyari sa mga rehiyong probinsiya kaysa sa mga lungsod na bahagyang pinaniniwalaan na dahil sa mga problemang pinansiyal sa bahaging ito ng bansa.<ref>{{cite journal|last=Law|first=S|author2=Liu, P|title=Suicide in China: unique demographic patterns and relationship to depressive disorder.|journal=Current psychiatry reports|date=2008 Feb|volume=10|issue=1|pages=80–6|pmid=18269899}}</ref> ===Media=== Ang media, kasama na ang internet, ay may mahalagang papel.<ref name=Hawton2012/> Ang paglalarawan nito ng pagpapakamatay ay maaaring may negatibong epekto na may maraming bilang, lantad at paulit-ulit na pag-uulat na pumupuri o dumadakila sa pagpapakamatay bilang ang siyang may pinakamalaking epekto.<ref name=Boh2012>{{cite journal|last=Bohanna|first=I|author2=Wang, X|title=Media guidelines for the responsible reporting of suicide: a review of effectiveness.|journal=Crisis|year=2012|volume=33|issue=4|pages=190–8|pmid=22713977|doi=10.1027/0227-5910/a000137}}</ref> Kapag ang detalyadong paglalarawan kung paano magpakamatay sa pamamagitan ng isang partikular na pamamaraan ay isinasadula o isinasalarawan, ang pamamaraan ng pagpapakamatay na ito ay maaaring dumami sa buong populasyon.<ref name=Yip2012/> Ang pagsisimulang ito ng pagkalat ng pagpapakamatay o [[panggagayang pagpapakamatay o copycat suicide]] ay kilala bilang [[Werther na epekto]], na ipinangalan ayon sa kalaban na nasa ''[[The Sorrows of Young Werther]]'' ni [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]] na nagpakamatay.<ref name=Sia2012/> Ang panganib ay mas mataas sa mga kabataan na dumadakila sa kamatayan.<ref>{{cite journal |author=Stack S |title=Suicide in the media: a quantitative review of studies based on non-fictional stories |url=https://archive.org/details/sim_suicide-life-threatening-behavior_2005-04_35_2/page/121 |journal=Suicide Life Threat Behav |volume=35 |issue=2 |pages=121–33|year=2005 |month=April |pmid=15843330 |doi=10.1521/suli.35.2.121.62877 }}</ref> Lumilitaw na habang ang media ng balita ay may malaking epekto, ang sa media ng aliwan naman ay kaduda-duda.<ref>{{cite journal |author=Pirkis J |title=Suicide and the media |journal=Psychiatry |volume=8 |issue=7 |pages=269–271 |date=Hulyo 2009 |doi=10.1016/j.mppsy.2009.04.009 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1476179309000 72X }}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang kabaliktaran ng Werther na epekto ay ang iminumungkahing Papageno na epekto kung saan ang saklaw ng mabisang mga mekanismo sa pagharap sa hinihingi ng sitwasyon, ay maaaring magkaroon ng pamprotektang epekto. Ang termino ay ibinatay sa katauhan sa opera ni [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] na ''[[The Magic Flute]]'' na sa takot na mawala ng isang minamahal ay magpapakamatay sana nguni’t tinulungan siya ng mga kaibigan.<ref name=Sia2012>{{cite journal|last=Sisask|first=M|author2=Värnik, A|title=Media roles in suicide prevention: a systematic review.|journal=International journal of environmental research and public health|date=2012 Jan|volume=9|issue=1|pages=123–38|pmid=22470283|doi=10.3390/ijerph9010123|pmc=3315075}}</ref> Kapag sinunod ng media ang mga naaangkop na alituntunin sa pag-uulat, ang panganib ng pagpapakamatay ay bababa.<ref name=Boh2012/> Ang pagkuha ng suporta mula sa industriya gayunpaman, ay maaaring maging mahirap lalung-lalo na sa pangmatagalan.<ref name=Boh2012/> ===Makatwiran=== Ang [[makatwiran na pagpapakamatay]] ay ang makatwirang pagkitil sa sariling buhay,<ref name=Loue2008>{{cite book|last=Loue|first=Sana|title=Encyclopedia of aging and public health : with 19 tables|year=2008|publisher=Springer|location=New York, NY|isbn=978-0-387-33753-1|page=696|url=http://books.google.ca/books?id=rTMrB0AutLwC&pg=PA696}}</ref> kahit na naniniwala ang iba na ang pagpapakamatay ay hinding-hindi makatwiran.<ref name=Loue2008/> Ang pagkitil ng sariling buhay para sa kapakanan ng iba ay kilala bilang [[pagpapakamatay para sa kapakanan ng iba o altruistic suicide]].<ref name=Moody2010>{{cite book|last=Moody|first=Harry R.|title=Aging : concepts and controversies|year=2010|publisher=Pine Forge Press|location=Los Angeles|isbn=978-1-4129-6966-6|page=158|url=http://books.google.ca/books?id=qj8GS77QAgwC&pg=PA158|edition=6th ed.}}</ref> Ang halimbawa nito ay ang pagkitil ng isang nakakatanda sa kanyang buhay para makapag-iwan ng mas maraming pagkain para sa mga mas batang tao sa komunidad.<ref name=Moody2010/> Sa ilang kultura ng [[Eskimo]], ito ay itinuturing na isang kilos ng paggalang, lakas ng loob, o karunungan.<ref name=Hales2012/> Ang [[pagpapakamatay sa pamamagitan ng pag-atake o suicide attack]] ay isang pampolitikang pagkilos kung saan isasakatuparan ng isang umaatake ang isang karahasan laban sa iba na alam nilang magdudulot ito ng kanilang sariling kamatayan.<ref>{{cite book|last=editor|first=Tarek Sobh,|title=Innovations and advances in computer sciences and engineering|year=2010|publisher=Springer Verlag|location=Dordrecht|isbn=978-90-481-3658-2|page=503|url=http://books.google.ca/books?id=B-Zf1sQZapMC&pg=PA503|edition=Online-Ausg.}}</ref> Ang ilan sa mga nagpapakamatay na mga nambobomba ay bilang pagsusumikap na makamtan ang [[pagiging martir]].<ref name=Martyr2009/> Ang mga misyong [[kamikaze]] ay isinasagawa bilang isang katungkulan para sa isang mas mataas na ipinaglalabang layunin o moral na obligasyon.<ref name=Hales2012>{{cite book|last=Hales|first=edited by Robert I. Simon, Robert E.|title=The American Psychiatric Publishing textbook of suicide assessment and management|publisher=American Psychiatric Pub.|location=Washington, DC|isbn=978-1-58562-414-0|page=714|url=http://books.google.ca/books?id=H8tigTjBCRkC&pg=PA714|edition=2nd ed.}}</ref> Ang [[pagpatay na pagpapakamatay]] ay isang pagkilos na [[homicide o pagpatay sa kapwa]] kasunod ng pagpapakamatay ng taong gumawa nito sa loob ng isang linggo.<ref>{{cite journal|last=Eliason|first=S|title=Murder-suicide: a review of the recent literature.|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-academy-of-psychiatry-and-the-law_2009_37_3/page/371|journal=The journal of the American Academy of Psychiatry and the Law|year=2009|volume=37|issue=3|pages=371–6|pmid=19767502}}</ref> Ang mga [[pagpapakamatay ng grupo ng tao nang sabay-sabay o mass suicide]] ay madalas na isinasagawa dahil sa [[peer pressure|pamimilit ng lipunan]] kung saan isinusuko ng mga miyembro ang kalayaan nang buo sa isang pinuno.<ref>{{cite book|last=Smith|first=William Kornblum in collaboration with Carolyn D.|title=Sociology in a changing world|publisher=Wadsworth Cengage Learning|location=Belmont, CA|isbn=978-1-111-30157-6|page=27|url=http://books.google.ca/books?id=DtKcG6qoY5AC&pg=PT51|edition=9e [9th ed].}}</ref> Ang mga pagpapakamatay ng grupo ng tao nang sabay-sabay o mass suicide ay maaaring isagawa ng kasing kaunti ng dalawang tao, na madalas na tinutukoy bilang [[kasunduang magpakamatay o suicide pact]].<ref>{{cite book|last=Campbell|first=Robert Jean|title=Campbell's psychiatric dictionary|year=2004|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-515221-0|page=636|url=http://books.google.ca/books?id=Vrlsos_O13UC&pg=PA636|edition=8th ed.}}</ref> Sa mga hindi masyadong malalang sitwasyon kung saan ang pagpapatuloy na mabuhay ay di kayang matiis, ginagamit ng ilang mga tao ang pagpapakamatay bilang paraan ng pagtakas.<ref>{{cite book|last=Veatch|first=ed. by Robert M.|title=Medical ethics|year=1997|publisher=Jones and Bartlett|location=Sudbury, Mass. [u.a.]|isbn=978-0-86720-974-7|page=292|url=http://books.google.ca/books?id=UCOT4sj-DwUC&pg=PA292|edition=2. ed.}}</ref> Ang ilan sa mga nakakulong sa [[Nazi Germany|Nazi]] na [[mga concentration camp]] ay kilala bilang kinitil ang kanilang sariling buhay sa pamamagitan ng sadyang paghawak sa mga de-kuryenteng bakod.<ref>{{cite book|last=Gutman|first=Yisrael|title=Anatomy of the Auschwitz death camp|year=1998|publisher=Publ. in association with the United States Holocaust Memorial Museum, Washington, D.C. by Indiana University Press|location=Bloomington|isbn=978-0-253-20884-2|page=400|edition=1st pbk. ed.|author2=editors, Michael Berenbaum,}}</ref> ==Mga Pamamaraan== [[File:SuicideCFR.png|thumb|upright=1.35|Ang bilang ng kaso sa Estados Unidos na namatay sa pamamagitan ng pagpapakamatay .<ref name="Miller 393–408"/>]] Ang pangunahing pamamaraan ng pagpapakamatay ay nag-iiba sa mga bansa. Kasama sa mga nangungunang pamamaraan sa mga iba’t-ibang rehiyon ang [[suicide by hanging|pagbibigti]], [[pag-inom ng pestisidiyo]], at mga [[baril]].<ref>{{cite journal|author=Ajdacic-Gross V |title=Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database |journal=Bull. World Health Organ. |volume=86 |issue=9 |pages=726–32 |year=2008|month=September |pmid=18797649 |pmc=2649482 |doi=10.2471/BLT.07.043489 |author-separator=,|author2=Weiss MG |author3=Ring M |display-authors=3 |last4=Hepp |first4=U |last5=Bopp |first5=M|last6=Gutzwiller |first6=F |last7=Rössler |first7=W}}</ref> Ang mga kaibhang ito ay pinaniniwalaan na medyo dahil sa pagkakaroon ng mga iba’t-ibang pamamaraan.<ref name=Yip2012/> Sa isang pag-aaral sa 56 na bansa, napag-alaman na ang pagbibigti ang pinaka-karaniwang paraan sa karamihan ng mga bansa,<ref>Ajdacic-Gross, Vladeta, ''et al''.{{PDFlink|[http://www.scielosp.org/pdf/bwho/v86n9/a17v86n9.pdf "Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database"]|267&nbsp;KB}}. ''[[Bulletin of the World Health Organization]]'' '''86''' (9): 726–732. Setyembre 2008. Accessed 2 Agosto 2011.[https://web.archive.org/web/20110920054902/http://www.scielosp.org/pdf/bwho/v86n9/a17v86n9.pdf Archived] 2 Agosto 2011. See [http://www.who.int/bulletin/volumes/86/9/07-043489/en/index.html html version]. The data can be seen here [http://www.who.int/bulletin/volumes/86/9/0042-9686_86_07-043489-table-T1.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110923003222/http://www.who.int/bulletin/volumes/86/9/0042-9686_86_07-043489-table-T1.html|date=2011-09-23}}</ref> na bumubuo sa 53% ng mga lalaking nagpapakamatay at 39% ng mga babaeng nagpapakamatay.<ref>{{cite book |editor1-first=Rory C.|editor1-last=O'Connor |editor2-first=Stephen |editor2-last=Platt |editor3-first=Jacki|editor3-last=Gordon |title=International Handbook of Suicide Prevention: Research, Policy and Practice|url=http://books.google.com/books?id=3fDGLWQtwFkC&pg=PA34 |date=1 Hunyo 2011 |publisher=John Wiley and Sons|isbn=978-1-119-99856-3|page=34}}</ref> Ang 30% ng mga nagpapakamatay sa buong mundo ay dahil sa pestisidiyo. Gayunpaman, ang. paggamit ng pamamaraan na ito ay nag-iiba nang malaki mula 4% sa Europa hanggang sa mahigit sa 50% sa rehiyong Pasipiko.<ref>{{cite journal |author=Gunnell D, Eddleston M, Phillips MR, Konradsen F |title=The global distribution of fatal pesticide self-poisoning: systematic review |journal=BMC Public Health |volume=7 |page=357 |year=2007 |pmid=18154668 |pmc=2262093|doi=10.1186/1471-2458-7-357}}</ref> Karaniwan rin ito sa [[Latin America]] dahil madaling makuha ito sa populasyon ng mga magsasaka.<ref name=Yip2012/> Sa maraming bansa, ang mga pag-overdose ng gamot ay binubuo ng 60% ng mga nagpapakamatay sa mga babae at 30% sa mga lalake.<ref>{{cite book|last=Geddes|first=John|title=Psychiatry|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-923396-0|page=62|url=http://books.google.ca/books?id=F4THKWvbAPEC&pg=PA62|edition=4th ed.|author2=Price, Jonathan; Gelder, Rebecca McKnight ; with Michael; Mayou, Richard}}</ref> Karamihan ay hindi naplano at nagaganap sa loob ng panahon ng isang talamak na panahon ng kawalang-katiyakan ng damdamin.<ref name=Yip2012/> Ang bilang ng namamatay ay nag-iiba ayon sa pamamaraan: mga baril 80-90%, pagkakalunod 65-80%, pagbibigti 60-85%, exhaust ng sasakyan 40-60%, pagtalon 35-60%, [[Charcoal-burning suicide|pagpapakamatay sa pamamagitan ng pagsusunog ng uling]] 40-50%, pestisidiyo 6-75%, pag-overdose ng gamot 1.5-4%.<ref name=Yip2012/> Ang mga pinaka-karaniwang pamamaraan ng pagsubok ng pagpapakamatay ay naiiba mula sa pinaka-karaniwang matagumpay na pamamaraan na may hanggang 85% ng pagsubok sa pamamagitan ng pag-overdose ng gamot sa maunlad na bansa.<ref name=Tint2010/> Sa Estados Unidos, ang 57% ng mga pagpapakamatay ay kinasasangkutan ng paggamit ng baril kung saan ang pamamaraang ito ay medyo mas karaniwan sa mga lalake kaysa sa mga babae.<ref name=EB2011/> Ang susunod na pinaka-karaniwang sanhi ay ang pagbibigti sa mga lalake at pag-inom ng lason sa mga babae.<ref name=EB2011/> Kung pagsasamahin ang mga pamamaraang ito, bubuo ang mga ito ng humigit-kumulang sa 40% ng mga pagpapakamatay sa Estados Unidos.<ref name=USStats2005>{{cite web|url=http://www.suicide.org/suicide-statistics.html |title=U.S. Suicide Statistics (2005) |access-date=2008-03-24}}</ref> Sa Switzerland, kung saan halos ang bawa’t isa ay may nagmamay-ari ng baril, ang pinakamataas na bilang ng mga pagpapakamatay ay sa pamamagitan ng pagbibigti.<ref>{{cite book|last=Eshun|first=edited by Sussie|title=Culture and mental health sociocultural influences, theory, and practice|year=2009|publisher=Wiley-Blackwell|location=Chichester, U.K.|isbn=9781444305814|page=301|url=http://books.google.ca/books?id=Y6uUDBBGqF4C&pg=PA301|author2=Gurung, Regan A.R.}}</ref> Ang pagtalon para mamatay ay kapwa karaniwan sa [[Hong Kong]] at [[Singapore]] sa 50% at 80% ayon sa pagkasunud-sunod nito.<ref name=Yip2012/> Sa China, ang pag-inom ng pestisidiyo ang pinaka-karaniwang pamamaraan.<ref name=WRVp196>{{cite book|last=Krug|first=Etienne|title=World Report on Violence and Health, Volume 1|year=2002|publisher=World Health Organization|location=Genève|isbn=9789241545617|page=196}}</ref> Sa Hapon, ang pagsaksak ng sariling tiyan na kilala rin bilang [[seppuku]] o hara-kiri ay nagaganap pa rin,<ref name=WRVp196/> gayunpaman, ang pagbibigti ang pinaka-karaniwan.<ref>{{cite book|last= (editor)|first=Diego de Leo|title=Suicide and euthanasia in older adults : a transcultural journey|url= https://archive.org/details/suicideeuthanasi0000unse|year=2001|publisher=Hogrefe & Huber|location=Toronto|isbn=9780889372511|page=[https://archive.org/details/suicideeuthanasi0000unse/page/121 121]}}</ref> ==Pathophysiology (ukol sa mga pagbabago sa paggana)== Walang alam na iisang batayan ayon sa [[pathophysiology o ukol sa mga pagbabago sa paggana]] para sa alinman sa pagpapakamatay o depresyon.<ref name=EB2011/> Nguni’t ito ay pinaniniwalaan na bunga ng interaksiyon ng ugali, mga panlipunan at kapaligiran, at pangkaisipiang salik.<ref name=Yip2012/> Ang mga mabababang antas ng [[brain-derived neurotrophic factor]] (BDNF) ay parehong direktang inuugnay sa pagpapakamatay<ref>{{cite journal|last=Pjevac|first=M|author2=Pregelj, P|title=Neurobiology of suicidal behaviour.|journal=Psychiatria Danubina|date=2012 Oct|volume=24 Suppl 3|pages=S336-41|pmid=23114813}}</ref> at di direktang inuugnay sa papel nito sa malubhang depresyon, posttraumatic stress disorder, schizophrenia at [[obsessive–compulsive disorder]].<ref>{{cite journal|last=Sher|first=L|title=The role of brain-derived neurotrophic factor in the pathophysiology of adolescent suicidal behavior.|journal=International journal of adolescent medicine and health|year=2011|volume=23|issue=3|pages=181–5|pmid=22191181}}</ref> Natuklasan ng mga pag-aaral ng [[Autopsiya|post-mortem o pagsisiyasat ng namatay]] ang bumabang antas ng BDNF sa [[hippocampus]] at [[prefrontal cortex]], sa mga mayroon at walang kondisyong pangkaisipan.<ref>{{cite journal|last=Sher|first=L|title=Brain-derived neurotrophic factor and suicidal behavior.|journal=QJM : monthly journal of the Association of Physicians|date=2011 May|volume=104|issue=5|pages=455–8|pmid=21051476|doi=10.1093/qjmed/hcq207}}</ref> Ang [[serotonin]], isang [[neurotransmitter]] ng utak, ay pinaniniwalaang mababa sa mga nagpapakamatay. Ito ay bahagyang ibinatay sa katibayan ng tumaas na antas ng mga [[5-HT2A receptor]] na nakita pagkatapos mamatay.<ref name=Dwi2012>{{cite book|last=Dwivedi|first=Yogesh|title=The neurobiological basis of suicide|year=2012|publisher=Taylor & Francis/CRC Press|location=Boca Raton, FL|isbn=978-1-4398-3881-5|page=166|url=http://books.google.ca/books?id=5hcOf_SM-U0C&pg=PA166}}</ref> Ang iba pang katibayan ay kinabibilangan ng bumabang antas ng produkto ng pagkakahiwalay o breakdown ng serotonin, [[5-Hydroxyindoleacetic acid]], sa [[cerebral spinal fluid]].<ref>{{cite book|last=Stein|first=edited by George|title=Seminars in general adult psychiatry|year=2007|publisher=Gaskell|location=London|isbn=978-1-904671-44-2|page=145|url=http://books.google.ca/books?id=6PGzHFuS1xkC&pg=PA145|edition=2. ed.|author2=Wilkinson, Greg}}</ref> Gayunpaman, ang direktang katibayan ay mahirap makalap.<ref name=Dwi2012/> Ang [[epigenetics]], ang pag-aaral ng mga pagbabago sa genetic expression bilang pagtugon sa mga salik na may kaugnayan sa kapaligiran na hindi binabago ang nasa ilalim na [[DNA]], ay pinaniniwalaan ding may papel sa patukoy ng panganib na pagpapakamatay.<ref>{{cite journal|last=Autry|first=AE|author2=Monteggia, LM|title=Epigenetics in suicide and depression.|journal=Biological Psychiatry|date=2009 Nov 1|volume=66|issue=9|pages=812–3|pmid=19833253|doi=10.1016/j.biopsych.2009.08.033|pmc=2770810}}</ref> ==Pag-iwas== [[File:suicidemessageggb01252006.JPG|thumb|Bilang pagsisikap para maiwasan ang pagpapakamatay, ang senyales na ito ang nagtataguyod ng natatanging teleponong nasa [[Golden Gate Bridge]] na kumokonekta sa isang [[hotline para sa krisis]].]] Ang pag-iwas ng pagpapakamatay ay terminong ginagamit para sa magkakasamang pagsisikap para mabawasan ang insidente ng pagpapakamatay sa pamamagitan ng mga hakbang na pang-iwas. Ang pagbawas sa pagkakaroon ng daan para sa ilang mga pamamaraan tulad ng mga baril o lason ay binabawasan ang panganib.<ref name=Yip2012/><ref name=WHO2012/> Kabilang sa ibang mga hakbang ang pagbawas sa daan para sa uling at mga harang sa mga tulay at mga platform sa subway.<ref name=Yip2012/> Ang paggamot sa pagkalulong sa droga at alak, depresyon, at ang mga sumubok na magpakamatay noon ay maaari ring maging epektibo.<ref name=WHO2012/> Iminungkahi ng ilan na bawasan ang daan para sa alak bilang isang estratehiyang pang-iwas (tulad ng pagbawas ng bilang ng mga bar).<ref name=Drug2011>{{cite journal|last=Vijayakumar|first=L|author2=Kumar, MS; Vijayakumar, V|title=Substance use and suicide.|journal=Current opinion in psychiatry|date=2011 May|volume=24|issue=3|pages=197–202|pmid=21430536|doi=10.1097/YCO.0b013e3283459242}}</ref> Kahit na karaniwan ang mga [[hotline para sa krisis]], may kaunting katibayan para suportahan o kontrahin ang pagiging epektibo nito .<ref>{{cite journal|last=Sakinofsky|first=I|title=The current evidence base for the clinical care of suicidal patients: strengths and weaknesses|journal=Canadian Journal of Psychiatry|date=2007 Jun|volume=52|issue=6 Suppl 1|pages=7S–20S|pmid=17824349}}</ref><ref>{{cite web|title=Suicide|url=http://www.surgeongeneral.gov/library/mentalhealth/chapter3/sec5_1.html|work=The United States Surgeon General|access-date=4 Setyembre 2011}}</ref> Sa mga nakakabatang nasa hustong gulang na nag-isip na magpakamatay, lumilitaw na ang [[paggamot sa mga negatibong saloobin o iniisip (cognitive behavioral therapy)]] ay pinabubuti ang mga kinalabasan.<ref>{{cite journal|last=Robinson|first=J|author2=Hetrick, SE; Martin, C|title=Preventing suicide in young people: systematic review.|journal=The Australian and New Zealand journal of psychiatry|date=2011 Jan|volume=45|issue=1|pages=3–26|pmid=21174502|doi=10.3109/00048674.2010.511147}}</ref> Ang [[pag-unlad ng ekonomiya]] sa pamamagitan ng kakayahan nitong bawasan ang kahirapan ay maaaring makapagbawas ng bilang ng pagpapakamatay.<ref name=Stark2011/> Ang mga pagsisikap para mapalakas ang pakikipag-ugnayan ng mga tao lalung-lalo na sa mga matatandang lalake ay maaaring maging epektibo.<ref>{{cite journal|last=Fässberg|first=MM|author2=van Orden, KA; Duberstein, P; Erlangsen, A; Lapierre, S; Bodner, E; Canetto, SS; De Leo, D; Szanto, K; Waern, M|title=A systematic review of social factors and suicidal behavior in older adulthood.|journal=International journal of environmental research and public health|date=2012 Mar|volume=9|issue=3|pages=722–45|pmid=22690159|doi=10.3390/ijerph9030722|pmc=3367273}}</ref> ===Pagsusuri (Screening)=== May kaunting data tungkol sa mga epekto ng pagsusuri sa pangkalahatang populasyon sa tunay na bilang ng pagpapakamatay.<ref>{{cite journal|last=Williams|first=SB|author2=O'Connor, EA; Eder, M; Whitlock, EP|title=Screening for child and adolescent depression in primary care settings: a systematic evidence review for the US Preventive Services Task Force.|journal=Pediatrics|date=2009 Apr|volume=123|issue=4|pages=e716-35|pmid=19336361|doi=10.1542/peds.2008-2415}}</ref> Dahil sa may mataas na bilang ng tao na positibo sa pagsusuri sa pamamagitan ng mga kagamitan na ito na hindi nanganganib na magpakamatay, may mga alalahanin na ang pagsusuri (screening) ay maaaring magpataas ng paggamit ng magagamit para sa pangangalaga ng kalusugang pangkaisipan.<ref>{{cite journal|last=Horowitz|first=LM|author2=Ballard, ED; Pao, M|title=Suicide screening in schools, primary care and emergency departments.|journal=Current Opinion in Pediatrics|date=2009 Oct|volume=21|issue=5|pages=620–7|pmid=19617829|doi=10.1097/MOP.0b013e3283307a89|pmc=2879582}}</ref> Gayunpaman, inirerekomenda ang pagtatasa sa mga taong mataas ang panganib.<ref name=EB2011/> Ang pagtatanong tungkol sa kakayahan ng isang taong magpakamatay ay hindi lumilitaw na nagpapataas ng panganib.<ref name=EB2011/> ===Karamdamang pangkaisipan=== Sa mga taong may mga problema sa kalusugang pangkaisipan, ang ilang bilang ng mga paggamot ang maaaring magpababa ng panganib ng pagpapakamatay. Ang mga taong aktibong malamang na magpakamatay ay maaaring ipasok sa pangkaisipang pangangalaga (psychiatric care) , ito man ay boluntaryo o hindi.<ref name=EB2011/> Ang mga pagmamay-ari na maaaring magamit para saktan ang kanilang sarili ay karaniwang inaalis.<ref name=Tint2010>{{cite book |author=Tintinalli, Judith E. |title=Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide (Emergency Medicine (Tintinalli)) |publisher=McGraw-Hill Companies |location=New York |year=2010|pages=1940–1946|isbn=0-07-148480-9 |oclc= |doi= |access-date=}}</ref> Ang ilang mga manggagamot ay pinapapirma ang mga pasyente ng mga [[kasunduan para sa pag-iwas sa pagpapakamatay]] kung saan kanilang sinasang-ayunan na hindi nila sasaktan ang kanilang mga sarili kung palalayain.<ref name=EB2011/> Gayunpaman, ang katibayan ay hindi sumusuporta sa malaking epekto mula sa hakbang na ito.<ref name=EB2011/> Kung mababa ang panganib ng isang tao, maaaring isaayos ang out-[[patient]] na paggamot ng kalusugang pangkaisipan.<ref name=Tint2010/> Ang maikling panahon ng pagkakaospital ay hindi pa napag-alamang mas epektibo kaysa sa pangangalaga ng komunidad para sa pagpapabuti na kalalabasan sa mga taong may [[borderline personality disorder]] na pabalik-balik ang pagpapakamatay.<ref>{{Cite journal|last=Paris|first=J|title=Is hospitalization useful for suicidal patients with borderline personality disorder?|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality-disorders_2004-06_18_3/page/240|journal=Journal of personality disorders|date=Hunyo 2004|volume=18|issue=3|pages=240–7|pmid=15237044|doi=10.1521/pedi.18.3.240.35443}}</ref><ref>{{cite journal|last=Goodman|first=M|author2=Roiff, T; Oakes, AH; Paris, J|title=Suicidal risk and management in borderline personality disorder.|journal=Current psychiatry reports|date=2012 Feb|volume=14|issue=1|pages=79–85|pmid=22113831|doi=10.1007/s11920-011-0249-4}}</ref> May hindi pa tiyak na katibayan na ang [[psychotherapy]], partikular ang [[dialectical behaviour therapy]], ang nagpapababa ng pagpapakamatay sa mga kabataan<ref name=Can2010>{{cite journal|last=Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health|first= (CADTH)|title=Dialectical behaviour therapy in adolescents for suicide prevention: systematic review of clinical-effectiveness.|journal=CADTH technology overviews|year=2010|volume=1|issue=1|pages=e0104|pmid=22977392|pmc=3411135}}</ref> pati na rin ang mga nasa [[borderline personality disorder]].<ref>{{cite journal|last=Stoffers|first=JM|author2=Völlm, BA; Rücker, G; Timmer, A; Huband, N; Lieb, K|title=Psychological therapies for people with borderline personality disorder.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2012 Aug 15|volume=8|pages=CD005652|pmid=22895952|doi=10.1002/14651858.CD005652.pub2}}</ref> Nguni’t ang katibayan ay hindi nagpakita ng pagbaba ng mga ganap na pagpapakamatay.<ref name=Can2010/> May kontrobersiya tungkol sa pakinabang laban sa pinsala ng mga [[kontra-depresyon (antidepressant)]].<ref name=Hawton2012/> Sa mga nakakabatang tao mas bago ang mga kontra-depresyon (antidepressant) tulad ng [[Selective serotonin reuptake inhibitor|SSRIs]] ay lumilitaw na nagpapataas ng panganib ng pagpapakamatay mula 25 sa bawa’t 1000 hanggang 40 sa bawa’t 1000.<ref>{{cite journal|last=Hetrick|first=SE|author2=McKenzie, JE; Cox, GR; Simmons, MB; Merry, SN|title=Newer generation antidepressants for depressive disorders in children and adolescents.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2012 Nov 14|volume=11|pages=CD004851|pmid=23152227|doi=10.1002/14651858.CD004851.pub3}}</ref> Nguni’t para mga mas nakakatanda, maaari nilang mapababa ang panganib.<ref name=EB2011/> Ang [[Lithium]] ay lumilitaw na epektibo sa pagpapababa ng panganib sa mga may bipolar disorder at unipolar depression sa halos parehong antas ng pangkalahatang populasyon.<ref>{{cite journal|last=Baldessarini|first=RJ|author2=Tondo, L; Hennen, J|title=Lithium treatment and suicide risk in major affective disorders: update and new findings.|journal=The Journal of clinical psychiatry|year=2003|volume=64 Suppl 5|pages=44–52|pmid=12720484}}</ref><ref>{{cite journal|last=Cipriani|first=A|author2=Pretty, H; Hawton, K; Geddes, JR|title=Lithium in the prevention of suicidal behavior and all-cause mortality in patients with mood disorders: a systematic review of randomized trials.|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2005-10_162_10/page/1805|journal=The American Journal of Psychiatry|date=2005 Oct|volume=162|issue=10|pages=1805–19|pmid=16199826|doi=10.1176/appi.ajp.162.10.1805}}</ref> ==Epidemiyolohiya== [[File:Self-inflicted injuries world map - Death - WHO2004.svg|thumb|left|Mga pagkamatay sa pamamagitan ng pananakit sa sarili sa bawat 100,000&nbsp; na mga naninirahan noong 2004.<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates_country/en/index.html |title=WHO Disease and injury country estimates |year=2009 |work=World Health Organization}}</ref> {{Multicol}} {{legend|#b3b3b3|hindi alam}} {{legend|#ffff65|<3}} {{legend|#fff200|3–6}} {{legend|#ffdc00|6–9}} {{legend|#ffc600|9–12}} {{legend|#ffb000|12–15}} {{legend|#ff9a00|15–18}} {{Multicol-break}} {{legend|#ff8400|18–21}} {{legend|#ff6e00|21–24}} {{legend|#ff5800|24–27}} {{legend|#ff4200|27–30}} {{legend|#ff2c00|30–33}} {{legend|#cb0000|>33}} {{Multicol-end}}]] Ang humigit-kumulang sa 0.5% hanggang 1.4% ng mga tao ang kumikitil ng kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapakamatay.<ref name=Var2012/><ref name=EB2011/> Sa buong daigdig, hanggang noong 2008/2009, ang pagpapakamatay ang ikasampung pangunahing sanhi ng kamatayan<ref name=Hawton2009/> na ang mga 800,000 hanggang sa isang milyong tao ang namamatay taun-taon, na nagdudulot ng [[bilang ng namamatay]] na 11.6 sa bawa’t 100,000 mga tao sa bawa’t taon.<ref name=Var2012/> Ang mga bilang ng pagpapakamatay ay tumaas ng 60% mula 1960s hanggang 2012,<ref name=WHO2012>{{cite web |title=Suicide prevention |publisher=World Health Organization|date=Aug 31,2012|work=WHO Sites: Mental Health|url=http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/|access-date=2013-01-13}}</ref> ang mga pagtaas na ito ay pangunahing nakikita sa [[developing country|mahirap na bansa]].<ref name=Hawton2009/> Para sa bawa’t pagpapakamatay na magreresulta sa kamatayan, mayroong 10 hanggang 40 pagsubok ng pagpapakamatay.<ref name=EB2011/> Malaki ang iniba ng mga bilang ng pagpapakamatay sa mga bansa at sa paglipas ng panahon.<ref name=Var2012>{{cite journal|last=Värnik|first=P|title=Suicide in the world.|journal=International journal of environmental research and public health|date=2012 Mar|volume=9|issue=3|pages=760–71|pmid=22690161|doi=10.3390/ijerph9030760|pmc=3367275}}</ref> Bilang porsiyento ng mga pagkamatay noong 2008 ito ay: sa Africa 0.5%, sa South-East Asia 1.9%, sa Amerika 1.2% at sa Europa 1.4%.<ref name=Var2012/> Ang mga bilang sa bawa’t 100,000 kung saan sa: Australia 8.6, Canada 11.1, China 12.7, India 23.2, United Kingdom 7.6, Estados Unidos 11.4.<ref>{{cite web|title=Deaths estimates for 2008 by cause for WHO Member States|url=http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates_country/en/index.html|publisher=World Health Organization|access-date=10 Pebrero 2013}}</ref> Ito ay itinuring na ika-10 nangungunang [[death|sanhi ng kamatayan]] sa Estados Unidos noong 2009 sa humigit-kumulang na 36,000 mga kaso sa isang taon.<ref>{{cite journal|last=Haney|first=EM|author2=O'Neil, ME; Carson, S; Low, A; Peterson, K; Denneson, LM; Oleksiewicz, C; Kansagara, D|title=Suicide Risk Factors and Risk Assessment Tools: A Systematic Review|date=2012 Mar|pmid=22574340}}</ref> At ang humigit-kumulang na 650,000 katao ang nakikita sa emergency department taun-taon dahil sa pagsubok na magpakamatay. Ang <ref name=EB2011/> [[Lithuania]], Hapon at [[Hungary]] ang may pinakamataas na bilang.<ref name=Var2012/> Ang mga bansang lubos na may pinakamataas na bilang ng mga nagpapakamatay ay ang China at India na bumubuo sa halos lampas sa kalahati ng kabuuan.<ref name=Var2012/> Sa China, ang pagpapakamatay ang ika-5 pangunahing sanhi ng pagkamatay.<ref name=China2009/> ===Kasarian=== {{Double image|right|Suicide world map - 2009 Male.svg|200|Suicide world map - 2009 Female,2.svg|200|Suicide rate per 100,000 males (left) and female (right) (data from 1978–2008). {{Multicol}} {{legend|#b3b3b3|walang data}} {{legend|#ffff65|< 1}} {{legend|#fff200|1–5}} {{legend|#ffdc00|5–5.8}} {{Multicol-break}} {{legend|#ffc600|5.8–8.5}} {{legend|#ffb000|8.5–12}} {{legend|#ff9a00|12–19}} {{legend|#ff8400|19–22.5}} {{Multicol-break}} {{legend|#ff6e00|22.5–26}} {{legend|#ff5800|26–29.5}} {{legend|#ff4200|29.5–33}} {{legend|#ff2c00|33–36.5}} {{Multicol-break}} {{legend|#cb0000|>36.5}} {{Multicol-end}} ||}} Sa mga Kanluraning bansa, ang mga lalaki ay tatlo hanggang apat na beses na mas madalas namamatay ang mga lalaki sa pamamagitan ng pagpapakamatay kaysa sa mga babae, bagaman ang mga babae ay sinusubukang magpakamatay nang apat na beses na mas madalas.<ref name=Var2012/><ref name=EB2011/> Ito ay iniugnay sa paggamit ng mas maraming nakakapatay na paraan ng mga lalake para kitlin ang kanilang mga buhay.<ref name=Sue2012>{{cite book|last=Sue|first=David Sue, Derald Wing Sue, Diane Sue, Stanley|title=Understanding abnormal behavior|publisher=Wadsworth/Cengage Learning|location=Belmont, CA|isbn=978-1-111-83459-3|page=255|url=http://books.google.ca/books?id=mTs--Kt-9a0C&pg=PA255|edition=Tenth ed., [student ed.]}}</ref> Ang kaibhang ito ay mas kapansin-pansin sa mga mas mahigit sa edad na 65 na may sampung beses na mas marami ang lalaking nagpapakamatay kaysa sa mga babae.<ref name=Sue2012/> Ang [[Pagpapakamatay sa People's Republic of China|China]] ang isa sa may pinakamataas na bilang ng mga babaeng nagpakamatay sa mundo at ito lamang ang bansa kung saan ito ay mas mataas kaysa sa mga lalake (proporsiyon ng 0.9).<ref name=Var2012/><ref name=China2009>{{cite journal|last=Weiyuan|first=C|title=Women and suicide in rural China.|journal=Bulletin of the World Health Organization|date=2009 Dec|volume=87|issue=12|pages=888–9|pmid=20454475|doi=10.2471/BLT.09.011209|pmc=2789367}}</ref> Sa [[Silangang Mediterranean]], ang bilang ng nagpapakamatay ay halos magkatumbas sa mga lalake at mga babae.<ref name=Var2012/> Para sa mga babae, ang pinakamataas na bilang ng pagpapakamatay ay makikita sa [[Timog Korea]] sa 22 sa bawat 100,000, na may pinakamataas na bilang sa Timog-Silangang Asya at sa Kanlurang Pasipiko sa pangkalahatan.<ref name=Var2012/> ===Edad=== Sa maraming bansa, ang bilang ng nagpapakamatay ay pinakamataas sa kalagitnaang edad hanggang 60<ref name=Pit2012>{{cite journal|last=Pitman|first=A|author2=Krysinska, K; Osborn, D; King, M|title=Suicide in young men.|journal=Lancet|date=2012 Jun 23|volume=379|issue=9834|pages=2383–92|pmid=22726519|doi=10.1016/S0140-6736(12)60731-4}}</ref> o sa nakakatanda.<ref name=Yip2012>{{cite journal|last=Yip|first=PS|author2=Caine, E; Yousuf, S; Chang, SS; Wu, KC; Chen, YY|title=Means restriction for suicide prevention.|journal=Lancet|date=2012 Jun 23|volume=379|issue=9834|pages=2393–9|pmid=22726520|doi=10.1016/S0140-6736(12)60521-2}}</ref> Gayunpaman, ang absolute number o tiyak na bilang ng nagpapakamatay ay pinakamataas sa pagitan ng 15 hanggang 29 na taong gulang dahil sa bilang ng mga taong nasa grupo ng edad na ito.<ref name=Var2012/> Sa Estados Unidos, ito ay pinakamataas sa [[lahi ng mga amerikano|amerikano]] na lalakeng mas matanda sa 80 taong gulang, kahit na ang mga kabataan ay mas madalas na sumubok na magpakamatay.<ref name=EB2011/> Ito ang pangalawang pinaka-karaniwang sanhi ng pagkamatay sa [[adolescence|mga kabataan o adolescents]]<ref name=Hawton2012>{{cite journal|last=Hawton|first=K|author2=Saunders, KE; O'Connor, RC|title=Self-harm and suicide in adolescents.|journal=Lancet|date=2012 Jun 23|volume=379|issue=9834|pages=2373–82|pmid=22726518|doi=10.1016/S0140-6736(12)60322-5}}</ref> at sa mga batang lalake ay pangalawa lamang sa aksidente ang ikinamatay.<ref name=Pit2012/> Sa mga kabataang lalake sa mahirap na bansa, ito ang sanhi ng halos 30% ng mga pagkamatay.<ref name=Pit2012/> Sa mga mahirap na bansa, ang mga bilang ay magkapareho nguni’t ito ay bumubuo ng mas maliit na bahagi ng kabuuang pagkamatay dahil sa mas mataas na bilang ng mga namatay mula sa ibang mga uri ng [[trauma (sa medisina)|trauma]].<ref name=Pit2012/> Sa Timog-Silangang Asya, kung ihahambing sa ibang bahagi ng mundo, ang mga pagkamatay dahil sa pagpapakamatay ay nagaganap sa mas malaking bilang sa mga batang babae kaysa sa mga nakakatandang babae.<ref name=Var2012/> ==Kasaysayan== [[Image:106 Conrad Cichorius, Die Reliefs der Traianssäule, Tafel CVI.jpg|thumb|right|200px|Ang pagkamatay ni Decebalus dahil sa pagpapakamatay, mula sa [[Trajan's Column]]]] Sa [[Classical Athens|sinaunang Athens]], ang isang taong nagpakamatay nang walang pahintulot ng estado ay pinagkakaitan ng karangalan ng isang normal na paglibing. Ang tao ay ililibing nang mag-isa, sa malayong lugar ng lungsod, nang walang lapida o palatandaan.<ref>{{cite book|last=Szasz|first=Thomas|title=Fatal freedom : the ethics and politics of suicide|year=1999|publisher=Praeger|location=Westport, Conn.|isbn=978-0-275-96646-1|page=11|url=http://books.google.ca/books?id=5AqzlMdurkcC&pg=PA11}}</ref> Sa [[Sinaunang Greece]] at [[Sinaunang Roma|Roma]], ang pagpapakamatay ay itinuring na isang katanggap-tanggap na pamamaraan ng pagharap ng pagkatalo sa militar.<ref name=Maris2000/> Sa Sinaunang Roma, kahit na dati nang pinapahintulutan ang pagpapakamatay, sa kalaunan ito ay itinuring na isang krimen laban sa estado dahil sa mga pang-ekonomiyang gastos nito.<ref>{{cite book|last=Dickinson|first=Michael R. Leming, George E.|title=Understanding dying, death, and bereavement|publisher=Wadsworth Cengage Learning|location=Belmont, CA|isbn=978-0-495-81018-6|page=290|url=http://books.google.ca/books?id=L8ETDRsB8ZYC&pg=PA290|edition=7th ed.}}</ref> Ang isang ordinansa para sa krimen na ginawa ni [[Louis XIV ng Pransiya]] noong 1670 ang mahigit sa mas grabe na parusa na ito: ang bangkay ng isang tao ay hinihila sa mga kalsada, nang nakadapa, at pagkatapos ay ibibigti o itatapon sa tambak ng basura. Dagdag pa rito, ang lahat ng ari-arian ng taong iyon ay kukumpiskahin.<ref>{{cite book|first=ed. by W.S.F. Pickering|title=Durkheim's Suicide : a century of research and debate|year=2000|publisher=Routledge|location=London [u.a.]|isbn=978-0-415-20582-5|page=69|url=http://books.google.ca/books?id=9KQO6dGY1cwC&pg=PA69|edition=1. publ.}}</ref><ref name=Maris540>{{cite book|last=Maris|first=Ronald|title=Comprehensive textbook of suicidology|year=2000|publisher=Guilford Press|location=New York [u.a.]|isbn=978-1-57230-541-0|page=540|url=http://books.google.ca/books?id=Zi-xoFAPnPMC&pg=PA540}}</ref> Ayon sa kasaysayan, ang mga tao sa simbahang Kristiyano na sumubok na magpakamatay ay [[excommunication|pinaparusahan ng pagtiwalag sa relihiyon]] at ang mga namatay sa pamamagitan ng pagpapakamatay ay inililibing sa labas ng mga sagradong libingan.<ref name=McL2007/> Sa huling bahagi ng ika-19 na siglo ng Great Britain, ang pagtatangkang magpakamatay ay itinuring na katumbas ng [[pagtangkang pumatay]] at maaaring parusahan ng pagbitay.<ref name=McL2007/> Sa ika-19 na siglo sa Europa, ang pagpapakamatay ay nag-iba ang pagturing mula sa sanhi ng [[kasalanan]] sa sanhi ng [[pagkabaliw]].<ref name=Maris540/> ==Lipunan at kultura== ===Pagsasabatas=== [[File:Wakisashi-sepukku-p1000699.jpg|thumb|Isang ''[[tantō]]'' na kutsilyo na inihahanda para sa''[[seppuku]]''.]] Sa karamihan ng mga Kanluraning bansa, ang pagpapakamatay ay hindi na isang krimen,<ref>{{cite book|last=White|first=Tony|title=Working with suicidal individuals : a guide to providing understanding, assessment and support|year=2010|publisher=Jessica Kingsley Publishers|location=London|isbn=978-1-84905-115-6|page=12|url=http://books.google.ca/books?id=p_ZvK-DBYfIC&pg=PT12}}</ref> gayunpaman, ito ay krimen sa karamihan ng mga bansa sa karamihan sa Kanlurang bahagi ng Europa mula noong Middle Ages hanggang sa 1800s.<ref>{{cite book|last=Paperno|first=Irina|title=Suicide as a cultural institution in Dostoevsky's Russia|year=1997|publisher=Cornell university press|location=Ithaca|isbn=978-0-8014-8425-4|page=60|url=http://books.google.ca/books?id=m3pqf8f-6bMC&pg=PA60}}</ref> Marami sa mga bansang Islam ang binabansagan ito na isang kriminal na kasalanan.<ref name="Islam2006"/> Sa Australya, ang pagpapakamatay ay hindi isang krimen.<ref>{{cite book|last=al.|first=David Lanham&nbsp;...et|title=Criminal laws in Australia|year=2006|publisher=The Federation Press|location=Annandale, N.S.W.|isbn=978-1-86287-558-6|page=229|url=http://books.google.ca/books?id=D97doQ1iZx4C&pg=PA229}}</ref> Gayunpaman, ito ay isang krimen para pagpayuhan, [[incitement|udyukan]], o tulungan at hikayatin ang isa pa para subukang magpakamatay, at malinaw na pinapahintulutan ng batas ang sinumang tao na gamitin ang “naturang puwersa na tulad ng makatwirang kinakailangan” para maiwasan ang pagpapakamatay ng iba.<ref>{{cite book|last=Duffy|first=Michael Costa, Mark|title=Labor, prosperity and the nineties : beyond the bonsai economy|year=1991|publisher=Federation Press|location=Sydney|isbn=978-1-86287-060-4|page=315|url=http://books.google.ca/books?id=TqZqTHwvCH8C&pg=PA315|edition=2nd ed.}}</ref> Ang Hilagang Teritoryo ng Australya sa maikling panahon ay nagkaroon ng legal na tinulungan ng manggagamot na pagpapakamatay mula 1996 hanggang 1997.<ref>{{cite book|last=Quill|first=Constance E. Putnam ; foreword by Timothy E.|title=Hospice or hemlock? : searching for heroic compassion|year=2002|publisher=Praeger|location=Westport, Conn.|isbn=978-0-89789-921-5|page=143|url=http://books.google.ca/books?id=GmFwa3I7vqMC&pg=PA143}}</ref> Walang bansa sa Europa ang kasalukuyang itinuturing ang pagpapakamatay o pagsubok na magpakamatay na isang krimen.<ref name=McL2007/> Inalis ng Inglatera at Wales ang kaparusahan sa pagpapakamatay sa pamamagitan ng [[Suicide Act 1961 0 Batas sa Pagpapakamatay ng 1961]] at ang Republika ng Ireland noong 1993.<ref name=McL2007/> Ang salitang "commit (o pagsasagawa)" ay ginamit bilang pagtukoy nito bilang labag sa batas gayunapaman, marami sa mga organisasyon ang pumigil dito dahil sa negatibong pakahulugan nito.<ref>Holt, Gerry.[http://www.bbc.co.uk/news/magazine-14374296 "When suicide was illegal"]. [[BBC News]]. 3 Agosto 2011. Accessed 11 Agosto 2011.</ref><ref name=guardian_style>{{cite web|title=Guardian & Observer style guide|url=http://www.guardian.co.uk/styleguide/s|work=Guardian website|publisher=The Guardian|access-date=29 November 2011}}</ref> Sa India, ang pagpapakamatay ay labag sa batas at ang naiwanang pamilya ay maaaring maharap sa mga legal na problema.<ref>{{cite book|last=Srivastava|first=editors, Nitish Dogra, Sangeet|title=Climate change and disease dynamics in India|publisher=The Energy and Resources Institute|location=New Delhi|isbn=978-81-7993-412-8|page=256|url=http://books.google.ca/books?id=UGrUgX-nKTIC&pg=PA256}}</ref> Sa Germany, ang aktibong euthanasia o pagpatay ng isang tao dahil sa awa ay labag sa batas at ang sinumang nandoon sa oras ng pagpapakamatay ay maaaring mahatulan para sa kabiguang magbigay ng tulong sa isang emerhensiya.<ref>"German politician Roger Kusch helped elderly woman to die"[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article4251894.ece Times Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100601051855/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article4251894.ece |date=2010-06-01 }} 2 Hulyo 2008</ref> Ang [[Switzerland]] ay kamakailang gumawa ng mga hakbang para gawing legal ang [[tinulungang pagpapakamatay o assisted suicide]] para sa may hindi gumagaling na pangkaisipang karamdaman. Ang mataas na hukuman sa [[Lausanne]], sa pagbigay ng hatol ng hukom noong 2006, ay ipinagkaloob sa isang hindi pinangalanang tao na may matagal nang patuloy na problema sa isipan ang karapatan na kitlin ang kanyang sariling buhay.<ref name=pmid17649899>{{cite journal|author=Appel, JM |title=A Suicide Right for the Mentally Ill? A Swiss Case Opens a New Debate|journal=Hastings Center Report |volume=37 |issue=3 |pages=21–23 |year=2007 |pmid=17649899|doi=10.1353/hcr.2007.0035 |month=May }}</ref> Sa Estados Unidos, ang pagpapakamatay ay hindi labag sa batas nguni’t maaaring samahan ng mga kaparusahan para sa mga susubok nito.<ref name=McL2007>{{cite book|last=McLaughlin|first=Columba|title=Suicide-related behaviour understanding, caring and therapeutic responses|year=2007|publisher=John Wiley & Sons|location=Chichester, England|isbn=978-0-470-51241-8|page=24|url=http://books.google.ca/books?id=I2FJRbekdC8C&pg=PA24}}</ref> Legal ang pagpapakamatay na tinutulungan ng manggagamot sa estado ng Oregon <ref>{{cite web|url=http://www.leg.state.or.us/ors/127.html|title=Chapter 127.800–995 The Oregon Death with Dignity Act|publisher=[[Oregon State Legislature]]|access-date=2014-01-31|archive-date=2013-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130916065501/http://www.leg.state.or.us/ors/127.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130916065501/http://www.leg.state.or.us/ors/127.html |date=2013-09-16 }}</ref> at sa Washington.<ref>{{cite news|title=Chapter 70.245 RCW, The Washington death with dignity act|url=http://apps.leg.wa.gov/RCW/default.aspx?cite=70.245|work=[[Washington State Legislature]]}}</ref> ===Mga panrelihiyong pananaw=== [[File:A Hindoo Widow Burning Herself with the Corpse of her Husband.jpg|thumb|Isang nabiyudang [[Hindu]] na sinusunog ang sarili kasama ng bangkay ng kanyang asawa, noong 1820s.]] Sa karamihan ng mga anyo ng Kristiyanismo, ang pagpapakamatay ay itinuturing na [[kasalanan]], na pangunahing ibinabatay sa mga isinulat ng mga maimpluwensiyang tagapag-isip na Kristiyano ng [[Middle Ages]], tulad nina [[St. Augustine]] at [[St. Thomas Aquinas]]; nguni’t ang pagpapakamatay ay hindi itinuring na kasalanan sa ilalim ng [[Byzantine]] ang [[alitintunin ng Justinian]] na Kristiyano, halimbawa.<ref>{{cite web|author=Dr. Ronald Roth, D.Acu.|url=http://www.acu-cell.com/suicide.html|title=Suicide & Euthanasia&nbsp;– a Biblical Perspective|publisher=Acu-cell.com|access-date=2009-05-06|archive-date=2009-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090418073913/http://acu-cell.com/suicide.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418073913/http://acu-cell.com/suicide.html |date=2009-04-18 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.clas.ufl.edu/users/nholland/suicide.htm|title=Norman N. Holland, Literary Suicides: A Question of Style|publisher=Clas.ufl.edu|access-date=2009-05-06|archive-date=2009-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090528090133/http://www.clas.ufl.edu/users/nholland/suicide.htm|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090528090133/http://www.clas.ufl.edu/users/nholland/suicide.htm |date=2009-05-28 }}</ref> Sa doktrina ng simbahang Katolika, ang argumento ay ibinatay sa [[Sampung Kautusan|kautusan]] "Huwag kang pumatay" (na ginawang naaangkop sa ayon sa [[Bagong Tipan]] ni Hesus sa [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo 19:18]]), pati na rin ang ideyang, ang buhay ay regalong kaloob ng Diyos na hindi dapat tanggihan nang may pagkamuhi, at na ang pagpapakamatay ay laban sa "likas na kaayusan" at kaya humahadlang sa kabuuang plano ng Diyos para sa mundo.<ref>{{cite web |url=http://www.scborromeo.org/ccc/p3s2c2a5.htm#2280 |title=Catechism of the Catholic Church&nbsp;– PART 3 SECTION 2 CHAPTER 2 ARTICLE 5 |publisher=Scborromeo.org |date=1941-06-01|access-date=2009-05-06}}</ref> Gayunpaman, pinaniniwalaan na ang karamdamang pangkaisipan o labis na takot sa pagdurusa ang nagpapaliit sa pananagutan ng nagpapakamatay.<ref>{{cite web |url=http://www.scborromeo.org/ccc/p3s2c2a5.htm#2282|title=Catechism of the Catholic Church&nbsp;– PART 3 SECTION 2 CHAPTER 2 ARTICLE 5 |publisher=Scborromeo.org|date=1941-06-01 |access-date=2009-05-06}}</ref> Kabilang sa mga pangontra sa argumento ang sumusunod: na ang [[Sampung Kautusan|ikaanim na kautusan]] ay mas wastong naisalin bilang “huwag pumatay”, na hindi kinakailangang tumukoy sa sarili; na ang Diyos ay nagkaloob ng kalayaang magpasiya sa mga tao; na ang pagkitil sa sariling buhay ay hindi hihigit sa paglabag sa Batas ng Diyos kaysa sa paggamot ng sakit; at na ang ilang bilang ng mga pagpapakamatay ng mga sumasampalataya sa Diyos ay nakatala sa Bibliya nang wala kahit man lamang kaunting pag-uusig.<ref>{{cite web |url=http://www.religioustolerance.org/sui_bibl.htm |title=The Bible and Suicide |publisher=Religioustolerance.org |access-date=2009-05-06 |archive-date=2014-07-15 |archive-url=https://archive.today/20140715063310/http://www.religioustolerance.org/sui_bibl.htm |url-status=dead }}</ref> Nakatuon ang Judaism sa kahalagahan ng pagbibigay halaga sa buhay na ito, at kaya naman, ang pagpapakamatay ay katumbas ng pagtanggi sa kabutihan ng Diyos sa mundo. Sa kabila nito, sa ilalim ng malalang sitwasyon kung saan wala nang pagpipilian kundi ang mamatay o sapilitang pagtaksilan ang kanilang relihiyon, ang mga Hudyo ay indibiduwal na nagpakamatay o [[sabay-sabay na nagpakamatay]] (tingnan ang [[Masada]], [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pransiya#Unang pag-uusig sa mga Hudyo|Ang Unang Pag-uusig ng Pranses sa mga Hudyo]], at [[York Castle]] para sa mga halimbawa) at bilang kasuklam-suklam na paalaala, mayroon pang dasal sa liturya ng Hudyo para sa “kapag ang kutsilyo ay nasa lalamunan”, para sa mga namamatay "para gawing sagrado ang Pangalan ng Diyos" (tingnan ang [[Pagiging Martir]]). Ang mga kilos na ito ay nakatanggap ng mga magkakahalong pagtugon ng mga awtoridad ng Hudyo, itinuring ng ilan bilang mga halimbawa ng pagiging martir na nagpapakita ng kabayanihan, habang ang iba ay nagpahayag na mali para sa kanila na kitlin ang kanilang sariling buhay sa pag-asa ng pagiging martir.<ref>{{cite web |url=http://www.religionfacts.com/euthanasia/judaism.htm |title=Euthanasia and Judaism: Jewish Views of Euthanasia and Suicide |access-date=2008-09-16 |publisher=ReligionFacts.com}}</ref> Ang pagpapakamatay ay hindi pinahihintulutan sa Islam.<ref name="Islam2006"/> Sa [[Hinduismo]], ang pagpapakamatay ay hindi katanggap-tanggap sa pangkalahatan at itinuturing na katumbas ng pagiging makasalanan katulad ng pagpatay sa kapwa sa makabagong lipunan ng Hindu. Isinasaad sa [[Mga teksto ng Hindu|Mga Banal na Kasulatan ng Hindu]] na ang isang taong nagpakamatay ay magiging bahagi ng espirituwal na mundo, na pagala-gala sa daigdig hanggang sa oras na siya’y nakatakdang mamatay kung hindi siya nagpakamatay.<ref>Hindu Website. [http://www.hinduwebsite.com/hinduism/h_suicide.asp Hinduism and suicide]</ref> Gayunpaman, tinatanggap ng Hinduismo ang [[karapatang mamatay|karapatan ng isang taong kitlin ang sariling buhay]] sa pamamagitan ng hindi marahas na kaugalian ng pag-aayuno hanggang kamatayan na tinatawag na ''[[Prayopavesa]]''.<ref name="hindu">{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/hinduethics/euthanasia.shtml|title= Hinduism&nbsp;–Euthanasia and Suicide|date= 2009-08-25|publisher= BBC}}</ref> Nguni’t ang Prayopavesa ay limitado lamang sa mga taong wala nang natitirang hinahangad o ambisyon, at wala nang tungkuling natitira sa buhay na ito.<ref name="hindu" /> Ang [[Jainism]] ay may katulad na kaugalian na tinatawag na ''[[Santhara]]''. Ang [[sati (kaugalian)|Sati]], o ang pagpapakamatay sa pamamagitan ng pagsunog sa sarili ng mga biyuda ay naging talamak sa lipunan ng Hindu sa panahon ng Middle Ages. ===Pilosopiya=== [[File:The way out.jpg|thumb|''The Way Out, or [[Suicidal ideation|Ang Imahinasyong Pagpapakamatay]]'': [[George Grie]], 2007.]] Ilang mga katanungan ang itinatanong sa loob ng pilosopiya ng pagpapakamatay, kasama na kung ano ang bumubuo sa pagpapakamatay, makatwirang pagpili ba o hindi ang pagpapakamatay, at ang moral na pagpapahintulot sa pagpapakamatay.<ref name="StanfordSuicide">{{cite web |url=http://plato.stanford.edu/entries/suicide/ |title=Suicide (Stanford Encyclopedia of Philosophy) |publisher=Plato.stanford.edu |access-date=2009-05-06}}</ref> Ang pilosopikal na argumento ayon sa kung ang pagpapakamatay ay maaaring maging moral na katanggap-tanggap o hindi ay nahahanay mula sa malakas na pagtutol (pagturing sa pagpapakamatay bilang hindi etikal at imoral), hanggang sa mga pananaw sa pagpapakamatay bilang isang [[sacrosanct]] na karapatan para sa kahit na sino (maging siya man ay bata at malusog na tao) na naniniwala na makatwiran at matapat na pinagpasyahan nila na kitlin ang kanilang buhay. Kasama sa mga tumututol sa pagpapakamatay ang mga Kristiyanong dalubhasa sa pilosopiya tulad nina [[Augustine ng Hippo]] at [[Thomas Aquinas]],<ref name="StanfordSuicide" /> [[Immanuel Kant]]<ref>Kant, Immanuel. (1785) ''Kant: The Metaphysics of Morals'', M. Gregor (trans.), Cambridge: Cambridge University Press, 1996. ISBN 978-0-521-56673-5. p177.</ref> at, sa pangangatwiran laban dito, si [[John Stuart Mill]]&nbsp;– ang pagtuon ni Mill sa kahalagahan ng [[kalayaan]] at [[awtonomiya]] ay nangangahulugan na kanyang tinanggihan ang mga pagpipilian na pipigil sa isang taong gumawa ng mga nagsasariling desisyon.<ref>{{cite journal | author = Safranek John P | year = 1998 | title = Autonomy and Assisted Suicide: The Execution of Freedom | url = | journal = The Hastings Center Report |volume = 28 | issue = 4| page = 33 }}</ref> Itinuturing ng iba ang pagpapakamatay bilang isang lehitimong bagay ng personal na pagpili. Ang mga tagasuporta ng posisyong ito ay pinapanindigan na walang sinuman ang dapat na piliting magdusa nang labag sa kanilang kalooban, partikular na mula sa mga kondisyon na tulad ng mga hindi na magagamot na karamdaman, karamdamang pangkaisipan, at katandaan na wala nang pag-asang bumuti pa. Kanilang tinatanggihan ang paniniwala na ang pagpapakamatay ay palaging hindi makatwiran, ikinakatwirang ito ay maaaring wastong huling kalutasan para sa mga nagdudusa sa malalang pananakit o trauma.<ref>Raymond Whiting: A natural right to die: twenty-three centuries of debate, pp. 13–17; Praeger (2001) ISBN 0-313-31474-8</ref> Ang mas malakas na paninindigan ay nangangatwiran na ang mga tao ay kailangang mapahintulutan na sariling piliin para mamatay maging sila man ay nagdudusa o hindi. Ang mga kilalang sumusuporta sa [[paniniwala]] na ito ay sina Scottish empiricist na si [[David Hume]]<ref name="StanfordSuicide" /> at ang Amerikanong bioethicist na si [[Jacob M. Appel|Jacob Appel]].<ref name=pmid17649899 /><ref>[[Wesley J. Smith]], Death on Demand: The assisted-suicide movement sheds its fig leaf, ''The Weekly Standard'', 5 Hunyo 2007</ref> ===Pagtatanggol=== [[Image:Alexandre-Gabriel Decamps - The Suicide - Walters 3742.jpg|thumb|Sa ipinintang ito ni Alexandre-Gabriel Decamps, ang palette, pistol, at ang sulat na nakalatag sa sahig ay nagmumungkahing may naganap na isang trahedya; isang pintor na kumitil sa kanyang sariling buhay.<ref>{{cite web|publisher= [[The Walters Art Museum]] |url=http://art.thewalters.org/detail/1589 |title= The Suicide}}</ref>]] Ang pagtatanggol ng pagpapakamatay ay naganap sa maraming kultura at [[pumapangalawang kultura]]. Ang [[Militar na Hapon]] sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ay hinikayat at dinakila ang [[kamikaze]] na pag-atake, na mga pagpapakamatay na pag-atake ng mga pilotong militar mula sa [[Imperyo ng Hapon]] laban sa mga sasakyang-pandagat ng Magkaalyadong hukbong-dagat sa mga panahon ng pagwawakas ng kampanya ng Pasipiko para sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Ang lipunan ng Hapon sa pangkalahatan ay inilarawan bilang "konsintidor" ng pagpapakamatay<ref name="ozawa-desilva">{{cite journal|last=Ozawa-de Silva|first=C|title=Too lonely to die alone: internet suicide pacts and existential suffering in Japan.|url=https://archive.org/details/sim_culture-medicine-and-psychiatry_2008-12_32_4/page/516|journal=Culture, medicine and psychiatry|date=2008 Dec|volume=32|issue=4|pages=516–51|pmid=18800195|doi=10.1007/s11013-008-9108-0}}</ref> (tingnan ang [[Pagpapakamatay sa Hapon]]). Ang [[Pagpapakamatay at ang Internet|Mga paghahanap sa internet ng impormasyon tungkol sa pagpapakamatay]] ay nagbibigay ng mga webpage na 10-30% ng panahon na hinihikayat o pinapadali ang mga pagsubok ng pagpapakamatay.<!-- <ref name=Dur2011/> --> May ilang mga alalahanin na ang mga naturang site ay maaaring udyukan ang mga posibleng magpakamatay.<!-- <ref name=Dur2011/> --> Ang ilang mga tao ay bumubuo ng mga [[suicide pact o kasunduan sa pagpapakamatay]] sa online, ito man ay sa mga dating kaibigan o sa mga taong nakilala lamang kamakailan sa mga [[chat room]] o [[Internet forum|mga message board]].<!-- <ref name=Dur2011/> --> Gayunpaman, ang Internet ay maaari ring makatulong iwasan ang pagpapakamatay sa pamamagitan ng pagbibigay ng grupong panlipunan para sa mga taong nag-iisa.<ref name=Dur2011>{{cite journal|last=Durkee|first=T|author2=Hadlaczky, G; Westerlund, M; Carli, V|title=Internet pathways in suicidality: a review of the evidence.|journal=International journal of environmental research and public health|date=2011 Oct|volume=8|issue=10|pages=3938–52|pmid=22073021|doi=10.3390/ijerph8103938|pmc=3210590}}</ref> ===Mga Lokasyon=== Ang ilang mga landmark ay naging kilala para sa mga mataas na bilang ng mga tangkang pagpapakamatay.<ref name=Robinson2012/> Kasama na dito ang [[Tulay ng Golden Gate]] ng [[San Francisco, California|San Francisco]], [[Aokigahara|Kagubatang Aokigahara]] ng Hapon,<ref>{{cite book|last=Robinson|first=ed. by Peter|title=Research themes for tourism|year=2010|publisher=CABI|location=Oxfordshire [etc.]|isbn=978-1-84593-684-6|page=172|url=http://books.google.ca/books?id=219aFMSRPqgC&pg=PA172|author2=Heitmann, Sine; Dieke, Peter}}</ref> [[Beachy Head]] ng Inglatera<ref name=Robinson2012>{{cite book|last=Robinson|first=edited by David Picard, Mike|title=Emotion in motion : tourism, affect and transformation|publisher=Ashgate|location=Farnham, Surrey|isbn=978-1-4094-2133-7|page=176|url=http://books.google.ca/books?id=PjuY_4Vy_UUC&pg=PT176}}</ref> at [[Bloor Street Viaduct]] ng [[Toronto]].<ref name=Dennis2008>{{cite book|last=Dennis|first=Richard|title=Cities in modernity : representations and productions of metropolitan space, 1840&nbsp;– 1930|year=2008|publisher=Cambridge Univ. Press|location=Cambridge [u.a.]|isbn=978-0-521-46841-1|page=20|url=http://books.google.ca/books?id=Gq9_uNNkmKUC&pg=PA20|edition=Repr.}}</ref> Hanggang noong 2010, ang Golden Gate Bridge ay nagkaroon ng mahigit sa 1,300 na pagpapakamatay sa pamamagitan ng pagtalon simula nang ito ay naipatayo noong 1937.<ref name=McDougall2010>{{cite book|last=McDougall|first=Tim|title=Helping children and young people who self-harm : an introduction to self-harming and suicidal behaviours for health professionals|year=2010|publisher=Routledge|location=Abingdon, Oxon|isbn=978-0-415-49913-2|page=23|url=http://books.google.ca/books?id=2VfP1-o0BgcC&pg=PA23|author2=Armstrong, Marie; Trainor, Gemma}}</ref> Ang maraming lugar kung saan karaniwang nangyayari ang pagpapakamtay ay gumawa ng mga harang para iwasan ito.<ref name=Bateson2008>{{cite book|last=Bateson|first=John|title=Building hope : leadership in the nonprofit world|year=2008|publisher=Praeger|location=Westport, Conn.|isbn=978-0-313-34851-8|page=180|url=http://books.google.ca/books?id=GUzq5qNegkYC&pg=PA180}}</ref> Kasama dito ang [[Luminous Veil]] sa Toronto,<ref name=Dennis2008/> at mga harang sa [[Eiffel Tower]] sa Paris at [[Empire State Building]] sa New York.<ref name=Bateson2008/> Hanggang noong 2011, ang isang harang ay ginagawa para sa Golden Gate Bridge.<ref name=Miller2011>{{cite book|last=Miller|first=David|title=Child and Adolescent Suicidal Behavior: School-Based Prevention, Assessment, and Intervention|year=2011|isbn=978-1-60623-997-1|page=46|url=http://books.google.ca/books?id=bAHcIUDoVEoC&pg=PA46}}</ref> Ang mga ito ay tila napakabisa sa pangkalahatan.<ref name=Miller2011/> ==Iba pang uri== Dahil ang pagpapakamatay ay nangangailangan ng kusang pagsubok na mamatay, sa pakiwari ng iba hindi ito masasabing magaganap sa mga hindi tao.<ref name=Maris2000>{{cite book|last=Maris|first=Ronald|title=Comprehensive textbook of suicidology|year=2000|publisher=Guilford Press|location=New York [u.a.]|isbn=978-1-57230-541-0|pages=97–103|url=http://books.google.ca/books?id=Zi-xoFAPnPMC&pg=PA97}}</ref> Ang mga pagkilos ng pagpapakamatay ay naobserbahan sa [[salmonella]] na naghahangad na malabanan ang kakumpetensiyang bakterya sa pamamagitan ng pagsisimula ng isang pagtugon sa [[immune system o sistema ng resistensiya]] laban sa mga ito.<ref>{{Cite journal|url=http://www.nytimes.com/2008/08/26/science/26obsalm.html?ref=science|title=In Salmonella Attack, Taking One for the Team|author=Chang, Kenneth|date=25 Agosto 2008|publisher=New York Times|postscript=<!--None-->}}</ref> Ang mga pagpapakamatay bilang pangdepensa ng mga manggagawa ay nakita rin sa langgam sa Brazil na ''Forelius pusillus'' kung saan ang isang grupo ng mga langgam ay iniwan ang seguridad ng pugad pagkatapos tinakpan ang pasukan mula sa labas bawa’t gabi.<ref>{{cite journal|title=Preemptive Defensive Self-Sacrifice by Ant Workers|url=http://www.cyf-kr.edu.pl/~rotofils/Tofilski_etal_2008.pdf|format=PDF|author=Tofilski,Adam; Couvillon, MJ;Evison, SEF; Helantera, H; Robinson, EJH; Ratnieks, FLW|year=2008|volume=172|pmid=18928332|issue=5|journal=The American Naturalist|doi=10.1086/591688|pages=E239–E243}}</ref> Ang mga [[Pea aphid]], kapag nanganganib sa isang [[ladybug]], ay maaaring pasabugin ang kanilang sarili, na naghihiwalay sa isa’t-isa at pinoprotekhan ang kanilang mga kauri at kung minsan pa ay pinapatay ang ladybug.<ref>{{Cite journal|url=http://news.discovery.com/animals/animal-suicide-behavior.html|title=Animal Suicide Sheds Light on Human Behavior|author=Larry O'Hanlon|date=Mar 10, 2010|publisher=Discovery News|postscript=<!--None-->|access-date=31 Enero 2014|archive-date=25 Hulyo 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725200146/http://news.discovery.com/animals/animal-suicide-behavior.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100725200146/http://news.discovery.com/animals/animal-suicide-behavior.html |date=25 Hulyo 2010 }}</ref> Ang ilang uri ng mga [[anay]] ay may mga sundalo na sumasabog, na tumatakip sa kanilang mga kaaway ng malagkit na goo.<ref>{{Cite journal|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2005/10_october/20/life_horrors.shtml|title=Life In The Undergrowth|publisher=BBC|postscript=<!--None-->|author1=<Please add first missing authors to populate metadata.>}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Suicidal defensive behaviour by frontal gland dehiscence in Globitermes sulphureus Haviland soldiers (Isoptera)|first4=A.|last4=Peppuy|first3=V.|last3=Van Tuyen|volume=44|first2=A.|issue=3|journal=Insectes Sociaux|date=August, 1997|last2=Robert|page=289|doi=10.1007/s000400050049|url=http://www.springerlink.com/content/m727aywa4mdf04ln/|publisher=Birkhäuser Basel|author=Bordereau, C|postscript=<!--None-->|access-date=2014-01-31|archive-date=2020-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418174725/http://www.springerlink.com/content/m727aywa4mdf04ln/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200418174725/http://www.springerlink.com/content/m727aywa4mdf04ln/ |date=2020-04-18 }}</ref> Nagkaroon ng mga ulat batay sa mga naobserbahan sa mga aso, kabayo at dolphin na nagpapakamatay, nguni’t may napakaliit na katibayan para maging batayan.<ref>{{Cite journal|title=Do Animals Commit Suicide? A Scientific Debate|date=Mar. 19, 2010|author=Nobel, Justin|publisher=Time|url=http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1973486,00.html|postscript=<!--None-->|access-date=2014-01-31|archive-date=2013-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817103106/http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1973486,00.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130817103106/http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1973486,00.html |date=2013-08-17 }}</ref> Nagkaroon lamang ng napakaliit na siyentipikong pag-aaral hinggil sa pagpapakamatay ng hayop.<ref>{{Cite journal|doi=10.1111/j.1749-6632.1997.tb52352.x|title=Suicide Research|first2=J. John|last2=Mann|url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/120752899/abstract|author=Stoff, David|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|publisher=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=836|issue=Neurobiology of Suicide, The : From the Bench to the Clinic|year=1997|pages=1–11|postscript=<!--None-->|bibcode=1997NYASA.836....1S|access-date=2014-01-31|archive-date=2020-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418174725/http://www3.interscience.wiley.com/journal/120752899/abstract|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200418174725/http://www3.interscience.wiley.com/journal/120752899/abstract |date=2020-04-18 }}</ref> ==Mga Kilalang Kaso== Ang isang halimbawa ng sabay-sabay na pagpapakamatay o mass suicide ay ang 1978 na "[[Jonestown]]" [[pagpapakamatay ng kulto]], kung saan ang 918 miyembro ng [[Peoples Temple]], isang Amerikanong [[kulto]] na pinamunuan ni [[Jim Jones]], ang nagwakas ng kanilang buhay sa pamamagitan ng pag-inom ng ubas na [[Flavor Aid]] na may halong [[Potassium cyanide|cyanide]].<ref>Hall 1987, p.282</ref><ref name="tape">[http://jonestown.sdsu.edu/AboutJonestown/Tapes/Tapes/DeathTape/death.html "Jonestown Audiotape Primary Project."]''Alternative Considerations of Jonestown and Peoples Temple''. San Diego State University. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518030445/http://jonestown.sdsu.edu/AboutJonestown/Tapes/Tapes/DeathTape/death.html |date=2013-05-18 }}</ref><ref>"1978:[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/18/newsid_2540000/2540209.stmMassSuicide Leaves 900 Dead]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". Retrieved 9 November 2011.</ref> Ang mahigit sa 10,000 mga Hapong sibilyan ang nagpakamatay sa mga huling araw ng [[Digmaan ng Saipan]] noong 1944, ang ilan ay tumalon sa "Suicide Cliff" at "Banzai Cliff".<ref>John Toland, ''The Rising Sun: The Decline and Fall of the Japanese Empire 1936–1945'', Random House, 1970, p. 519</ref> Ang [[2008 Irish hunger strike|1981 protesta sa pamamagitan ng hindi pagkain]], na pinamunuan ni [[Bobby Sands]], ay nagbunga ng 10 namatay. Ang sanhi ng kamatayan ay naitala ng [[coroner]] bilang “gutom na kusang ginawa,” sa halip na pagpapakamatay; ito ay binago para lamang maging "gutom" sa mga katibayan ng pagkamatay pagkatapos ng protesta mula sa mga pamilya ng mga namatay na nagprotesta.<ref name="Philosophy59OKeeffe">[http://www.jstor.org/pss/3750951 Suicide and Self-Starvation], Terence M. O'Keeffe, [[Philosophy (journal)|''Philosophy'']], Vol. 59, No. 229 (Jul., 1984), pp. 349–363</ref> Si [[Erwin Rommel]] sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ay natuklasang may nalalaman sa simula pa lamang ng [[20 July plot|Hulyo 20 Plot]] sa buhay ni Hitler at pinagbantaan ng [[public trial o paghatol ng publiko]], paghatol ng kamatayan at mga marahas na paghihiganti sa kanyang pamilya maliban na lamang kung kikitlin niya ang sarili niyang buhay.<ref>{{cite book |last=Watson |first=Bruce|title=Exit Rommel: The Tunisian Campaign, 1942–43 |url=https://archive.org/details/exitrommeltunisi0000wats |publisher=Stackpole Books |year=2007|page=[https://archive.org/details/exitrommeltunisi0000wats/page/170 170]|isbn=978-0-8117-3381-6}}</ref> [[Talaksan:Akashi Gidayu writing his death poem before committing Seppuku.jpg|thumb|right|Si Heneral [[Akashi Gidayu]] habang naghahanda sa pagsasagawa ng ''[[seppuku]]'' makaraang matalo sa isang digmaang para sa kapakanan ng kaniyang panginoon noong 1552. Isang uri ng pagpapatiwakal sa Sinaunang Hapon ang ''seppuku''. Sa dibuho, katatapos pa lamang isilat ng heneral ang kaniyang tulang pangkamatayan, na makikita sa gawing mataasa na kanan.]] Ang '''pagpapatiwakal''' o '''pagpapakamatay''' ay ang intensiyonal na pagkitil ng isang tao sa kanyang sariling buhay. Ang pagpapatiwakal ay maaaring dulot ng maraming bagay gaya ng [[depresyon]], kahihiyan, pagdurusa, kahirapan sa buhay, o mga di kanais nais na sitwasyon sa buhay ng isang tao. Halos isang milyon kada taon ang namamatay sa pagpapatiwakal na isa sa pangunahing dahilan ng kamatayan ng tao sa buong mundo. Halos 10 hanggang 20 milyon naman ang nagtatangkang magpakamatay kada taon. == Bilang == === Pambansa === Talaan ng mga bansang may pinakamataas na insidente ng pagpapatiwakal: {| class="prettytable sortable" align="center" style="margin-left:1em; margin-right: 0px;" |+ '''Pagpapatiwakal bawat 100,000 tao kada taon'''<ref>[http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/country_reports/en/index.html Country reports and charts available], [[World Health Organization]], accessed on 16 Marso 2008.</ref> |- bgcolor="#ececec" !Ranggo!!Bansa!!Lalake!!Babae!!Kabuuan!!Taon |- | 1 || align="left" | {{flag|Lithuania}} || 70.1 || 14.0 || 40.2 || 2004 |- | 2 || align="left" | {{flag|Belarus}} || 63.3 || 10.3 || 35.1 || 2003 |- | 3 || align="left" | {{flag|Russia}} || 61.6 || 10.7 || 34.3 || 2004 |- | 4 || align="left" | {{flag|Kazakhstan}} || 51.0 || 8.9 || 29.2 || 2003 |- | 5 || align="left" | {{flag|Hungary}} || 44.9 || 12.0 || 27.7 || 2003 |- | 6 || align="left" | {{flag|Guyana}} || 42.5 || 12.1 || 27.2 || 2003 |- | 7 || align="left" | {{flag|South Korea}}<ref>[http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?at_code=390145 Suicide in South Korea Case of Too Little, Too Late] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080830054115/http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?at_code=390145 |date=2008-08-30 }}, OhmyNews KOREA</ref><ref>[http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_national/158160.html S. Korea has top suicide rate among OECD countries], Seoul, 18 Setyembre 2006 Yonhap News</ref>|| N/A || N/A || 26.1 || 2005 |- | 8 || align="left" | {{flag|Slovenia}} || 37.9 || 13.9 || 25.6 || 2004 |- | 9 || align="left" | {{flag|Latvia}} || 42.9 || 8.5 || 24.3 || 2004 |- | 10 || align="left" | {{flag|Japan}} || 35.6 || 12.8 || 24.0 || 2004 |} == Mga klasipikasyon ng pagpapatiwakal == *[[Eutanasya]]: Ito ang pagpapatiwakal ng isang indibidwal na nagnanais ng wakasan ang sariling buhay sa tulong ng ibang tao. Ito ay maaaring makatulong sa isang indibidwal na wala ng pisikal na kapasidad na isagawa ang pagpapakamatay dahil sa matinding karamdaman. Ang karaniwang tumutulong sa pagsasagawa ng isang euthanasia ay isang miyembro ng pamilya o doktor (kung ito ay legal sa isang bansa). Ang euthanasia ay isang moral at pampolitikang isyu sa maraming bansa, tulad ng kinasangkutang iskandalo ng doktor na si Dr. Jack Kevorkian, isang doktor na tagapagtaguyod ng karapatan ng mga taong nagnanais magpakamatay sa pamamagitan ng euthanasia. Dahil sa pagsasagawa ni Dr. Kevorkian ng euthanasia sa ilang pasyente, siya ay nahatulang mabilanggo sa kulungan. Ang ilang bansa na may batas na pumapayag sa euthanasia ang [[Switzerland]] kung saan ang klinikang ''Dignitas'' sa bansang ito ang dinadayo ng mga indibidwal mula sa ibang bansa na nagnanais magpakamatay sa pamamagitan ng euthanasia. *Murder suicide: Isang pagpatay-pagpapatiwakal kung saan ang isang indibidwal ay pumatay ng isa o higit pang mga tao bago patayin ang kanyang sarili. Ang ilang akto na kabilang sa murder-suicide ang: **Pagpapakamatay ng mga suicide bomber: Ito ang papagpapatiwakal kung saan ang isang indibidwal ay isinakripisyo ang kanyang buhay alang alang sa isang ideolohiya kabilang na ang relihiyon o politika. Ito ay maaring bunsod ng paghihiganti o pagpoprototesta sa mga kalaban ng ideolohikal na ito. **Pagpatay ng mga miembro ng sariling pamilya. Ito ang pagpapatiwakal na ang layunin ay pigilan ang sakit at paghihirap na haharapin ng mga miyembro ng pamilya, tulad ng asawa at mga anak na nakasalaylay lamang sa taong nagpatiwakal. Ang problemang pinansiyal ang karaniwang motibasyon ng mga magulang na pumatay ng kanilang sariling mga anak bago nagpatiwakal. Kabilang din dito ang pagpatay ng isang asawa sa sariling mga anak bilang paghihiganti sa naiwang asawa dulot ng diborsiyo o pangangaliwa ng isang asawa. **Krimen ng pag-ibig: Isang pagpapatiwakal na ginawa ng isang indibidwal matapos patayin ang kanyang kasintahan o asawa bunsod ng biglaang simbuyo ng pagseselos, galit o dalamhati sa taong ito. **Pambabaril sa paaralan: Ito ang pagpapatiwakal ng isa o maraming estudyante pagkatapos isagawa ang pamamaril sa loob ng paaralan. Ito ay karaniwang resulta ng "bullying" (pang aabuso o panliligalig) sa mga estudyante ng iba pang estudyante at ang hindi pagaksiyon ng paaralan dito na naging dahilan upang ang mga estudyanteng ito ay mapoot sa kanyang paaralan at sa mga estudyante nito. Ilang halimbawa nito ang [[Columbine highschool massacre]] noong 1999 at pambabaril-pagpapatiwakal ng estudyanteng si [[Seung-Hui Cho]] sa Virginia Tech noong 2007. **Kasunduang Pagpatiwakal (suicide pact): Isang kasunduan sa pagitan ng dalawa o higit na indibidwal na isagawa ang pagpakamatay ng sama sama sa isang lugar, o hiwalay na lugar ngunit parehong oras. Ang gawaing ito ay karaniwang nangyayari sa Hapon at [[Korea]] kung saan ang mga indibidwal ay naghahanap sa internet o forum ng ilang indibidwal na nagnanais din magpakamatay. Ang karaniwang paraan ng suicide pact ay ang pagpapakamatay ng mga nagkasundong indibidwal sa pamamagitan ng paglanghap ng nakakalasong gas gaya ng Carbon Monoxide o Hydrogen Sulfide sa isang saradong sasakyan o kwarto. *Mass suicide o Pagpapatiwakal sa isang kulto: ito ay pagpapatiwakal kung saan ang isang malaking bilang ng mga tao ay sabay sabay na nagpakamatay dahil sa parehong paniniwalang ideolohikal kabilang na ang relihiyon at politika. Ang isa sa natalang pinakamalaking mass suicide sa kasaysayan ang ginawang pagpapakamatay ng 909 miembro ng kulto ng mangangaral na si [[Jim Jones]] sa Jonestown, [[Guyana]] noong 18 Nobyembre 1978. *Pagpapatiwakal upang takasan ang isang parusa: Ito ang pagpapatiwakal na karaniwang ginagawa ng mga kriminal sanhi ng pagsisisi sa kanilang nagawa o takasan ang pagkakulong sa bilangguan ng mahabang panahon. == Mga Dahilan == Ang ilan sa mga dahilan ng pagpapatiwakal ng isang tao: *[[Sakit sa pag-iisip]]: Ito ay madalas na matatagpuan o umiiral sa 87% hanggang 98% ng mga taong nagpatiwakal. Kabilang sa mga sakit sa pagiisip na makikita sa mga nagpatiwakal ang [[bipolar disorder]] na makikita sa 30% ng mga taong nagpatiwakal, pag-abuso ng mga ilegal na droga sa 18%, [[schizophrenia]] sa 14%, at sa may [[diperensiya ng personalidad]] sa 13% ng mga nagpapatiwakal. Ang panganib sa pagsasagawa ng pagpapatiwakal ng mga taong may karamdamang [[depresyon]] ay humigit-kumulang 15 porsiyento. Ang mga droga at gawain na maaring magsanhi sa isang indibidwal na magpatiwakal ang pagggamit ng drogang [[cocaine]], [[benzodiazepine]], alak, [[methamphetamine]], [[heroin]], paninigarilyo, at pagsusugal. *[[Genetiks]]: Ayon sa pananaliksik, ang mga indibidwal na may magulang o kamag-anak na nagpatiwakal ay nangaganib na magsagawa rin ng pagpapatiwakal. Kung ang magulang ay may sakit sa pag-iisip na maaaring naging sanhi ng pagpapatiwakal nito, ito ay maaaring mamana ng isang anak. *Pagdurusa: Ang pagkakaroon ng sakit na walang lunas tulad ng [[kanser]] at ang kaakibat na pisikal, emosyonal (gaya ng kahihiyan sa kaso ng mga may [[HIV]]), at pinansiyal na pagdudursang idudulot nito ang nagtutulak sa ibang tao na magpatiwakal na lamang. Kabilang din sa pagdurusa ang kahirapan sa buhay, pagkakalubog sa utang at iba pa. *Problema sa paaralan gaya ng pagbagsak sa pagsusulit *Problema sa pag-ibig: Ang hindi kayang pagtanggap sa pakikipaghiwalay ng isang kasintahan o asawa, kawalang interes ng isang minamahal sa taong nagmamahal sa kanya o pagtanggi ng isang indibidwal na maging kasintahan ng isa pang indibidwal ang nagtutulak sa iba na magpatiwakal na lamang. *Diskriminasyon: Ang diskriminasyon na nararanasan ng isang indibidwal batay sa kanyang [[etnisidad]], [[kasarian]], [[Homosekswalidad|orientasyong sekswal]], estado sa buhay ay maaaring magdulot sa mga ito ng kawalan ng kompiyansa (confidence) sa sarili, [[depresyon]] at kawalan ng pag-asa. *Pang aabuso: Ang pang aabuso ay maaring tumukoy sa karahasan, emosyonal, o sekswal na pang aabuso sa isang indibidwal katulad ng mga asawa at mga bata. Ang mga inaabusong indibidwal ay maaaring makaramdam ng kawalan ng kompiyansa sa sarili at [[depresyon]]. == Paraan == Ilan sa karaniwang paraan ng pagpapatiwakal ay: *Pagbaril sa sarili: Ito ang pagpapatiwakal gamit ang isang baril na itinutok sa sentido (temple) o puso ng isang tao. Ito ang karaniwang paraan ng pagpapatiwakal sa Estados Unidos. Ang hindi matagumpay na pagbaril sa sarili ay maaaring maging resulta ng pagkawasak ng mukha, pagkalumpo, coma o paralisis na sanhi ng pagkawala ng ilang bahagi ng utak. [[Talaksan:Giotto - Scrovegni - -47- - Desperation.jpg|upright|200px|thumb|Pagpapatiwakal sa pamamagitan ng pagbibigti]] *Pagbibigti: Ito ang pinakakaraniwang paraan ng pagpapatiwakal dahil sa madaling aksesibilidad ng mga bagay na ginagamit sa pagbibigti gaya ng nylon cord, sinturon, damit at iba pa. Ang mga bagay na ito ay ikinakabit sa leeg upang pigilan ang pagdaloy ng dugo sa utak ng isang tao. Ito ay nagreresulta ng cerebral hypoxia o kawalan ng oxygen sa utak ng tao. Ang kawalan ng malay (unconsciouness) ay maaaring maganap sa loob ng labinlamang segundo o mas matagal pa. Ang kamatayan ay magaganap sa loob ng 15 minuto o mas matagal pa. Ito ang isa sa pinakamatagumpay na paraan ng pagpapatiwakal at halos 70% ng nagbibigti ay nagtatagumpay na makamit ang kamatayan. *Pagtalon mula sa matataas na gusali: Ang paraang ito ang karaniwang paraan ng pagpapatiwakal na ginagawa sa Hongkong. Ang Centre for Suicide Research and Prevention ng Universid ng Hong Kong ay naniniwala na ito ay sanhi ng madaling paghahanap ng mga nagnanais magpakamatay ng mga matataas na gusali na pagtatalunan. Ang hindi matagumpay na pagpapakamatay sa paraang ito ay maaaring magsanhi ng permanenteng pagkalumpo ng isang tao. *Paglalaslas ng pulso o leeg: Isang paraan na ang layunin ay mamatay sa pamamagitan ng pagkaubos ng dugo. Ito ay karaniwang hindi matagumpay na paraan ng pagpapakamatay at ang layunin ng mga gumagawa nito ay marahil isa lamang pagsigaw ng paghingi ng tulong sa kanilang mga problema sa buhay. *Pagpapakalunod: Isang paraan na nagreresulta sa cerebral hypoxia o kawalan ng oxygen sa utak ng tao. *Paglanghap ng nakakalasong gas: Ito ang karaniwang paraan ng pagpapatiwakal sa Hapon ng ilang indibidwal na nagkasundong sabay sabay na magpakamatay. Ang pagpapapatiwakal ay ginagawa sa loob ng isang selyadong sasakyan gamit ang isang hibachi (banga o lutuan na nilalagyan ng uling). Ang bagong paraan ng pagpapatiwakal sa Hapon na pinapaniwalaang mas epektibo at mas mabilis kesa sa carbon monoxide ang hydrogen sulfide sa pamamagitan ng paghahalo ng detergent (panlabang kemikal) at sulfur (bath salts). *Pag inom ng lason: Ang bilis ng pagkamit ng kamatayan sa paraang ito ay depende sa kemikal na ginamit ng isang indibidwal. Sa Pilipinas, ang karaniwang kemikal na iniinom ng mga nagpapakamatay ay "silver cleaner".<ref>{{Cite web |title=Rise in suicides involving silver cleaners alarms cops |url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/metro/view/20091104-234249/Rise-in-suicides-involving-silver-cleaners-alarms-cops |access-date=2011-09-22 |archive-date=2013-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731082259/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/metro/view/20091104-234249/Rise-in-suicides-involving-silver-cleaners-alarms-cops |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731082259/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/metro/view/20091104-234249/Rise-in-suicides-involving-silver-cleaners-alarms-cops |date=2013-07-31 }}</ref> *Pagpapasagasa sa tren: Ito ang paraan ng pagpapakamatay kung saan ang isang indibidwal ay humihiga sa riles ng papadating na tren o pagpapabangga sa tumatakbong tren. Ang hindi matagumpay na pagpapakamatay sa paraang ito ay maaaring magresulta ng permanenteng pagkalumpo sa isang tao. *Drug overdose: Ito ang paraan ng pagpapakamatay sa pamamagitan ng paginom ng droga sa sobrang bilang na nagreresulta sa pagkalason ng katawan. == Liham ng nagpatiwakal == Ang liham ng nagpatiwakal (suicide note) ay mensahe na iniwan ng isang nagpatiwakal upang ipaalam ang dahilan ng kanyang pagpapakamatay o ang mga kahilingan sa mga mga naiwang kamag-anak o kakilala. Tinatayang may 12–20% o isa sa bawat anim ng mga pagpapatiwakal ay nag-iiwan ng liham.. == Legalidad ng pagpapatiwakal == May iba't ibang batas ang mga bansa tungkol sa pagpapatiwakal. Sa estado ng Victoria sa Australia, ang isang nakaligtas sa pagpapakamatay ay maaaring kasuhan ng kasong pagpatay (manslaughter). Bukod sa Victoria, ang mga bansang Netherlands at Russia ay may batas na maaaring magkaso ng manslaugther sa isang indibidwal na nagpayo, nagsulsol o nagdulot sa iba na magpatiwakal. Sa India at Singapore, ang pagtatangkang magpakamatay ay isang krimen. Ang mga bansa o estado kung saan legal ang euthanasia ay kinabibilangan ng Oregon, Washington at Switzerland. == Mga pananaw == === Pilosopikal === ==== Mga pabor sa pagpapatiwakal ==== *[[Idealismo]]: Ayon sa historyan na si [[Herodotus]], "Kapag ang buhay ay naging mabigat, ang kamatayan ay nagiging hinahanap na kanlungan ng isang tao". Ito ay inayunan ng pilosopong si [[Arthur Schopenhauer]], "sabihin nila sa amin na ang pagpapakamatay ay isang pinakadakilang pagsasagawa ng kaduwagan...na ang pagpapatiwakal ay mali, gayung maliwanag na walang bagay sa mundo na higit sa kanyang pag-aari kundi ang kanyang buhay at pagkatao. Bukod dito, naniniwala rin si Schopenhauer na ang pagpapakamatay ay hindi isang bagay na imoral ngunit ito'y isang karapatan ng tao na kitilin ang kanyang sariling buhay. Sa isang paghahalintulad, kanyang inahalintulad ang pagtatapos ng sariling buhay ng isang tao sa paggising nito kung ito ay nakararanas ng isang bangungot. *[[Liberalismo]]: Ang Liberalismo ay naghahayag na ang buhay ng isang tao ay pag-aangkin lamang nila, at walang ibang tao ang may karapatan na ipilit ang kanilang mga paniniwala sa ibang tao na ang buhay ng isang tao ay para ipamuhay ito. Sa halip, ang isang indibidwal na nasasangkot dito ang gagawa ng gayung desisyon at ito ay dapat respetuhin. Ayon sa pilosopo at sikayatrist na si Thomas Szasz, ang pagpapakamatay ang pinaka pundamental na karapatan ng lahat ng tao. Kung ang kalayaan ay ang pag-aari ng sariling buhay at katawan, ang pagkitil ng sariling buhay ang pinakapundamental sa lahat ng bagay. Kung ikaw ay pinupuwersang mabuhay ng ibang tao, kung gayun, hindi ikaw ang nabubuhay at hindi mo ito pag-aari kundi pag-aari ng iba. *[[Stoisismo]]: Bagama't ayon kay George Lyman Kittredge ang mga "stoiko ay naniniwalang ang pagpapatiwakal ay kaduwagan at mali", ang mga pinakakilalang stoiko gaya ni Seneca Ang Nakababata, Epictetus, at Marcus Aurelius — ay naniniwala na ang pagpapakamatay ng isang indibidwal ay palaging isang opsiyon at sa maraming pagkakataon ay mas kagalang galang pa kesa sa buhay na puno ng kasawian. *[[Confucianismo]]: Ihinahayag ng Confucianismo na ang pagkabigong sundin ang mahahalagang prinsipyo ay mas masahol pa kaysa kamatayan, kaya ang pagpapakamatay ay maaaring payagan at ito ay kapuri-puri kung ito ay ginawa para sa kapakanan ng mga prinsipyong ito. Ang pagdidiin ng Confucianismo sa katapatan, pagsasakripisyo ng sarili, at karangalan ay parang naghihimok sa isang altruistikong (alang alang sa kapakanan ng iba) papagpakamatay. *[[Libertarianismo]]: Para sa mga libertariano, ang karapatan ng pag-aari ng sarili ay nagbibigay karapatan sa isang tao na wasakin ang kanyang katawan kung kanyang nanaisin. Ang platapormang pampolitika ng U.S. Libertarian Party's noong 1996 ay nagtataguyod na "ipawalang bisa ang lahat ng batas na naghahadlang sa karapatan ng isang indibidwal na kitilin ang sariling buhay at ito ay panghihimasok sa pangunahing karapatan ng isang indibidwal na kitilin ang kanyang sariling buhay." ==== Mga pagtutol sa pagpapatiwakal ==== *[[Plato]]: Ayon sa pilosopong Griego na si [[Plato]], ang pagpapatiwakal ay hindi mali kapag ang pagpapatiwakal ng isang tao ay isang utos ng estado, dulot ng matinding kasawian, nagdurusa ng matinding kahihiyan. Gayunpaman, naniniwala si Plato na ang pagpapatiwakal ay dapat parusahan kung ito ay sanhi ng "kawalan ng pagtitiyaga at kaduwagan". *[[Albert Camus]]: Ang Pranses-Alheryanong absurdistang pilosopo na si Albert Camus ay nakita ang layunin ng [[absurdismo]] sa pangangatwiran kung ang pagpapakamatay ay kinakailangan sa isang mundo na walang Diyos. Para kay Camus, ang pagpapakamatay ay ang pagtanggi ng kalayaan. Ayon kay Camus, ang pagtakas sa kahangalan ng realidad tungo sa relihiyon, mga ilusyon o kamatayan ay hindi ang paraan ng pagtakas dito. Sa halip na takasan ang kahangangalan ng kawalang kahulugan ng buhay, ayon kay Camus, ito ay dapat yakapin ng buong puso. *[[Immanuel Kant]]: Ang pagtutol ng pilosopong si Immanuel Kant sa pagpapakamatay ay mababasa sa kanyang aklat na ''Fundamental Principles of The Metaphysic of Morals'' (Pangunahing Prinsipyo ng metapisiko ng mga moral). Ayon kay Kant, "Siya na nag-iisip magpakamatay ay dapat itanong sa kanyang sarili kung ang kanyang gagawing aksiyon ay alinsunod sa ideya ng sangkatauhan bilang layunin nito. Ang teoryang ito ni Kant ay tumitingin lamang sa pagsasagawa nito at hindi sa kalalabasan at resulta. Para kay Kant, ang isang tao ay nararapat, alinsunod sa etiko na suriin kung ang isang tao ay handang lahatin ang gawaing ito: na ang ang lahat ng tao ay dapat gawin ito. Ikinatwiran ni Kant na ang pagpili ng isang tao na kitilin ang sariling buhay ay nagpapataw sa isang tao na ituring ang kanyang sarili na layunin nito, na itinatakwil ni Kant. Ayon kay Kant, ang tao ay hindi lang dapat maging instrumento ngunit ang lahat ng aksiyon nito ay palaging ituring na layunin nito. Sa gayun hindi etikal na kitilin ng tao ang kanyang buhay para lamang bigyan kasiyahan ang kanyang sarili. *[[Liberalismong Klasiko]]: Ikinatwiran ni John Stuart Mill na dahil ang "sine qua non ng kalayaan" ang kapangyarihan ng isang indibidwal na gumawa ng mga desisyon, ang anumang desisyon na magpipigil sa isang tao na gumawa ng marami pang desisyon ay dapat pigilan. *[[Kontratang Panlipunan]]: Ang kontratang soyal ayon kay Jean-Jacques Rousseau, ay kung saan ang bawat tao ay may karapatang ipanganib ang kanyang buhay upang panatilihin ito. Ayon kay Hobbes at Locke, ang natural na batas ay nagbabawal sa bawat tao na "gawin ang isang bagay na ikawawasak ng kanyang sariling buhay o alisin ang isang bagay na magpapanatili nito". === Relihiyon === ==== Tutol ==== Kabilang ang Hudaismo, Budhismo, Kristiyanismo, Islam sa mga relihiyon na tumuturing sa pagpapatiwakal bilang isang kasalanan. Ayon sa doktrina ng Katolisismo, ang pagpapatiwakal ay isang matinding kasalanan, ngunit sa katekismo ng katoliko numero 2283 ang nakasaad ay: "Hindi tayo dapat mawalan ng pag-asa sa kaligtasan ng mga taong kumitil ng kanilang sariling buhay. Sa pamamagitan ng mga paraan na siya lang ang nakakaalam, ang Diyos ay maaaring magbigay ng pagkakataon sa mga ito para sa pagsisisi. Ang simbahan ay nananalangin para sa mga taong kumitil ng kanilang sariling buhay." Ayon sa Obispong Katoliko ng Westminster sa Inglatera na si Bernard Longley: "Ang pagpapatiwakal ay matinding kasalanan ngunit ang isang indibidwal ay dapat mayroong malusog na pag-isip upang malaman na ang kanyang ginagawa ay kasalanan. Ang mga taong nagpapatiwakal ay karaniwang nababalutan ng kaguluhan sa pag-iisip at kawalang pag-asa na nawawalan ng kontrol sa kanilang pag-iisip. Ang Diyos ay hindi humahatol sa mga taong hindi alam ang kanilang ginagawa. Ang kanyang habag ay walang katapusan." <ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/mental_health/article6673319.ece Catholic Church shifts stance on suicides]{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Pabor ==== Ang [[Jainismo]] ay isang relihiyon na nagbibigay permisyon sa tao na magpakamatay ngunit may mga mahigpit na kondisyon. Ang mga Jain munis at nakakatanda ay kilala sa papapagutom sa kanilang sarili hanggang sa makamit ang kamatayan. Ang paraang ito ay tinatawag na Santhara. Ang ibang marahas na paraan ng pagpapatiwakal ay hindi pinapayagan. Ito ay marahil sa aral ng Jainismo ng "hindi paggamit ng karahasan". Ang ilang mga relihiyong kulto ay hindi lamang pinahihintulutan ang pagpapakamatay ngunit kanilang aktibo pang hinihikayat ang kanilang mga miyembro na magpatiwakal dahil sa paniniwalang ang pagapapatiwakal ay paraan ng pagtakas ng kaluluwa sa isang mas mabuting mundo. Ang mga kilalang halimbawa ng pagpapatiwakal sa kulto ang Peoples Temple, Solar Temple at Heaven's Gate. == Silipin din == *[[Buhay]] == Talasangguian == {{reflist}} <!-- Hinihikayat ko po ikaw na maglagay ng mga sanggunian. Kundi mo alam kung paano tanungin mo lamang ako: User:Felipe Aira --> [[Kategorya:Lipunan]] [[Kategorya:Pagpapatiwakal]] emdetjbj0734znhp656fh4dsoqslinx 0 55906 2208485 2208335 2026-05-22T12:48:07Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Sistemang Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas]] 2208485 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sistemang Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas]] izi64oh8tf9uwnv8jdge0uvnjjn0h1o 0 57490 2208559 2182169 2026-05-22T18:19:13Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208559 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | direction = vertical | image1 = Shaqi_jrvej.jpg | width1 = 250 | caption1 = Talon sa Shaki, [[Armenya]] | image2 = Bachalpsee reflection.jpg | width2 = 250 | caption2 = Bachalpsee sa Suwisong Alpes | image3 = Levi, Kittila - Finland - panoramio - aristidov (7).jpg | width3 = 250 | caption3 = Isang tanawin sa panahong taglamig sa Lapland, [[Pinlandya]] | image4 = Galunggung.jpg | width4 = 250 | caption4 = Pagtama ng [[kidlat]] sa kasagsagan ng pagsabog ng [[bulkan]] ng Galunggung, Kanlurang Java, noong 1982 | image5 = Expn7398 (39695069782).jpg | width5 = 250 | caption5 = Buhay sa pinakailalim ng karagatan }} Ang '''kalikasan''' ay likas na katangian o konstitusyon,<ref name="Merriam-Webster 2024 d901">{{cite web |date=Enero 2, 2024 |title=Definition of NATURE |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/nature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240102145752/https://www.merriam-webster.com/dictionary/nature |archive-date=Enero 2, 2024 |access-date=Enero 7, 2024 |website=Merriam-Webster |language=en}}</ref> lalo na ng ekospera o ng [[uniberso]] bilang isang kabuuan. Sa pangkalahatang kahulugan, tumutukoy ang kalikasan sa mga batas, elemento, at mga pangyayari ng pisikal na mundo, kabilang na ang [[buhay]]. Bagaman bahagi ang [[tao]] ng kalikasan, madalas inilalarawan ang mga gawaing pantao o ang mga tao bilang isang kabuuan na minsang salungat, hiwalay, o higit pa sa kalikasan.<ref name="What does nature mean">{{cite journal |last1=Ducarme |first1=Frédéric |last2=Couvet |first2=Denis |year=2020 |title=What does 'nature' mean? |journal=Palgrave Communications |language=en |publisher=Springer Nature |volume=6 |issue=14 |doi=10.1057/s41599-020-0390-y |doi-access=free}}</ref> Noong sumibol ang makabagong [[Pamamaraang makaagham|pamamaraan ng agham]] sa mga nakalipas na siglo, naging pasibong realidad ang kalikasan, na inaayos at pinamumunuan ng mga dibinong batas.<ref>Ang [[Philosophiae Naturalis Principia Mathematica]] (1687) ni [[Isaac Newton]], halimbawa, ay sinasalin bilang "Mga Prinsipyong Pang-matematia ng Pilosopiyang Likas" at sumasalamin ng noo'y kasalukuyang gamit ng mga salitang "likas na pilosopiya", katulad s "sistematikong pg-aaral ng kalikasan"</ref><ref>Ang etimolohiya ng salitang "pisikal" ay pinapakita ang gamit nito bilang kasingkahulugan para sa "likas" noong mga kalagitnaan ng ika-15 dantao: {{OEtymD|physical|access-date=Setyembre 20, 2006}}</ref> Sa panahon ng [[Rebolusyong Industriyal]], unti-unting nakita ang kalikasan bilang bahagi ng realidad na walang intensiyonal na pakikialam: itinuring ito bilang sagrado ng ilang tradisyon ([[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]], transendentalismong Amerikano) o bilang palamuti lamang para sa dibinong probidensya o kasaysayan ng tao ([[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]], [[Karl Marx|Marx]]). Gayunpaman, muling nabuhay ang isang vitalistang pananaw ng kalikasan, na mas malapit sa pre-[[Sokrates|Sokratikong]] pananaw, lalo na pagkatapos ni [[Charles Darwin]].<ref name="What does nature mean" /> Sa iba't ibang gamit ng salita ngayon, madalas tumutukoy ang "kalikasan" sa [[heolohiya]] at buhay-ilang. Maaari rin itong tumukoy sa pangkalahatang saklaw ng mga buhay na nilalang, at sa ilang pagkakataon, sa mga proseso na kaugnay ng mga walang buhay na bagay—ang paraan ng pag-iral at pagbabago ng mga bagay na ito sa sarili nilang pamamaraan, gaya ng panahon at heolohiya ng [[Daigdig]]. Madalas itong nauunawaan bilang "[[likas na kapaligiran]]" o [[kagubatan]]—mga ligaw na hayop, bato, kagubatan, at sa pangkalahatan, mga bagay na hindi gaanong nabago ng pakikialam ng tao, o patuloy na umiiral sa kabila ng pakikialam ng tao. Halimbawa, ang mga gawa ng tao at pakikipag-ugnayan ng tao ay karaniwang hindi itinuturing na bahagi ng kalikasan, maliban kung tinukoy bilang, halimbawa, "kalikasang pantao" o "ang buong kalikasan". Ang tradisyunal na konsepto ng mga likas na bagay na matatagpuan pa rin ngayon ay nagpapahiwatig ng pagkakaiba sa pagitan ng likas at artipisyal, kung saan ang artipisyal ay nauunawaan bilang mga bagay na nilikha ng kamalayan o isipan ng tao. Depende sa konteksto, maaaring makilala rin ang salitang "likas" mula sa di-likas o sobrenatural.<ref name="What does nature mean" /> == Daigdig == {{Main|Daigdig|Agham pandaigdig}} [[File:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|left|thumb|''The Blue Marble'' (Ang Bughaw na Holen), na isang sikat na tanaw ng Daigdig, na kinunan noong 1972 ng tripulante ng Apollo 17]] Ang [[Daigdig]] ay tanging [[Planeta|planetang]] kilalang may kakayahang suportahan ang buhay, at ang mga likas nitong katangian ang pinag-aaralan sa maraming larangan ng siyentipikong [[pananaliksik]]. Sa loob ng [[Sistemang Solar]], pangatlong pinakamalapit ito sa [[Araw (astronomiya)|Araw]]; pinakamalaking planetang mabato at pang-lima sa kabuuan. Pinakamalalaki nitong katangiang pang-klima ang dalawang malalaking rehiyon ng mga polo, dalawang medyo makikitid na katamtamang sona, at isang malawak na ekwatoryal na rehiyon mula tropikal hanggang subtropikal.<ref>{{cite web |title=World Climates |url=http://www.blueplanetbiomes.org/climate.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217015636/http://www.blueplanetbiomes.org/climate.htm |archive-date=Disyembre 17, 2008 |access-date=Setyembre 21, 2006 |work=Blue Planet Biomes |language=en |df=mdy-all}}</ref> Nagkakaiba-iba ang dami ng pag-ulan depende sa lugar, mula ilang metro ng [[tubig]] bawat taon hanggang mas mababa sa isang milimetro. Natatakpan ng maalat na mga karagatan ang 71 porsyento ng ibabaw ng Daigdig. Binubuo naman ang natitirang bahagi ng mga [[kontinente]] at mga [[pulo]], kung saan karamihan ng mga naninirahan ay nasa [[Hilagang Hating-globo|Hilagang Emisperyo]]. Umunlad ang Daigdig sa pamamagitan ng mga prosesong [[Heolohiya|heolohikal]] at [[Biyolohiya|biyolohikal]] na nag-iwan ng mga bakas ng orihinal na kalagayan. Nahahati ang panlabas nitong ibabaw sa ilang mga platong tektoniko na unti-unting gumagalaw. Nananatiling aktibo ang loob nito, na may makapal na patong ng [[Mantel ng Daigdig|mantong]] plastik at isang bakal na [[Kaibuturan ng isang planeta|kaibuturan]] (''core'') na lumilikha ng magnetikong ''field''. Binubuo ang bakal na kaibuturan ng matigas na panloob na bahagi, at isang likidong panlabas na bahagi. Nagbubunga ang paggalaw ng konbeksiyon sa kaibuturan ng mga kuryenteng elektrikal sa pamamagitan ng aksyong ''dynamo'', at ang mga ito naman ang lumilikha ng heomagnetikong ''field''. Malaki ang naging pagbabago sa kondisyon ng [[atmospera]] mula sa orihinal na kalagayan dahil sa presensya ng mga buhay na [[organismo]],<ref>{{cite web |date=Setyembre 11, 2005 |title=Calculations favor reducing atmosphere for early Earth |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2005/09/050911103921.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20060830150624/http://www.sciencedaily.com/releases/2005/09/050911103921.htm |archive-date=Agosto 30, 2006 |access-date=Enero 6, 2007 |work=Science Daily |language=en |df=mdy-all}}</ref> na lumilikha ng balanse sa [[ekolohiya]] na nagpapatatag ng kondisyon sa ibabaw. Sa kabila ng malawak na pagkakaiba-iba ng [[klima]] ayon sa [[latitud]] at iba pang heograpikong salik, medyo matatag ang pangmatagalang katamtaman ng pandaigdigang klima sa panahon ng mga panahong interglasyal,<ref>{{cite web |date=October 19, 2006 |title=Past Climate Change |url=http://www.epa.gov/climatechange/science/pastcc.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511021842/http://www.epa.gov/climatechange/science/pastcc.html |archive-date=Mayo 11, 2012 |access-date=Enero 7, 2007 |publisher=U.S. Environmental Protection Agency |language=en |df=mdy-all}}</ref> at may malalaking epekto sa balanse ng ekolohiya at sa aktwal na heograpiya ng Daigdig ang pagbabago ng isa o dalawang digri ng katamtamang [[temperatura]] sa buong mundo.<ref>{{cite web |date=October 19, 2006 |title=Past Climate Change |url=http://www.epa.gov/climatechange/science/pastcc.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511021842/http://www.epa.gov/climatechange/science/pastcc.html |archive-date=Mayo 11, 2012 |access-date=Enero 7, 2007 |publisher=U.S. Environmental Protection Agency |language=en |df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web |last=Weart |first=Spencer |date=Hunyo 2006 |title=The Discovery of Global Warming |url=http://www.aip.org/history/climate/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110804232058/http://www.aip.org/history/climate/ |archive-date=Agosto 4, 2011 |access-date=Enero 7, 2007 |publisher=American Institute of Physics |language=en |df=mdy-all}}</ref> == Atmospera, klima, at lagay ng panahon == {{Main|Atmospera|Klima|Panahon (meteorolohiya)}} Ang [[atmospera]] ng Daigdig ay isang mahalagang salik sa pagpapanatili ng [[ekosistema]]. Manipis na patong ng mga [[gas]] na bumabalot sa Daigdig ang pinanghahawakan ng [[Grabedad|grabidad]]. Pangunahin ang [[hangin]] ay binubuo ng [[nitroheno]], [[oksiheno]], at singaw ng tubig, na may mas maliit na bahagi ng [[dioksidong karbono]], [[argon]], at iba pa. Unti-unting bumababa ang [[presyon]] ng atmospera habang tumataas ang [[altitud]]. May mahalagang papel ang patong ng [[osono]] sa pagbabawas ng dami ng [[ultrabiyoleta]] (UV) na [[Radiyasyon|radyasyon]] na umaabot sa ibabaw. Dahil madaling masira ng liwanag na UV ang [[DNA]], nagsisilbi itong proteksyon para sa buhay sa ibabaw. Pinananatili rin ng atmospera ang init sa gabi, kaya nababawasan ang matinding pagbabago ng temperatura araw-araw. [[File:Lightnings_sequence_2_animation-wcag.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lightnings_sequence_2_animation-wcag.gif|left|thumb|[[Kidlat]]]] Halos nagaganap lamang sa mababang bahagi ng atmospera ang [[Panahon (meteorolohiya)|lagay ng panahon]] sa [[lupa]], at nagsisilbing sistemang konbektibo para sa muling pamamahagi ng init.<ref>{{Cite book |last1=Miller |url=https://books.google.com/books?id=AJ4SnHbb-ZcC&pg=PA42 |title=Environmental Science: Problems, Connections and Solutions |last2=Spoolman |first2=Scott |date=Setyembre 28, 2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-0-495-38337-6 |language=en}}</ref> Isa pang mahalagang salik sa pagtukoy ng [[klima]] ang mga agos ng karagatan, partikular ang malaking ilalim-dagat na sirkulasyong termohalino na namamahagi ng [[enerhiya]] ng init mula sa mga karagatang ekwatoryal papunta sa mga rehiyong polar. Tinutulungan ng mga agos na ito na mapalambot ang pagkakaiba ng temperatura sa pagitan ng taglamig at tag-init sa mga katamtamang sona. Bukod pa rito, kung wala ang muling pamamahagi ng enerhiya ng init ng mga agos ng karagatan at atmospera, magiging mas mainit ang mga tropiko at mas malamig ang mga rehiyong polar. Maaaring magdulot ng kapaki-pakinabang at nakapipinsalang epekto ang lagay ng panahon. Maaaring maglabas ng malaking enerhiya ang matinding lagay ng panahon, tulad ng mga [[buhawi]], [[bagyo]], at siklon (o ''cyclone''), sa kanilang daraanan, at magdulot ng malawakang pagkasira. Nagbago ang mga halaman sa ibabaw ng lupa na umaasa sa pana-panahong pagbabago ng panahon, at maaaring magkaroon ng matinding epekto ang biglaang pagbabago na tumatagal lamang ng ilang taon, sa mga halaman at sa mga hayop na umaasa sa mga ito bilang pagkain. Sukatan ng pangmatagalang mga uso (o ''trend'') sa lagay ng panahon ang klima. Kilala ang iba't ibang salik na nakakaapekto sa klima, kabilang ang mga agos ng karagatan, albedo ng ibabaw, mga mga gas na ''[[Bahay-patubuan|greenhouse]]'', pagbabago sa ningning ng araw, at mga pagbabago sa [[Ligiran|orbita]] ng Daigdig. Batay sa mga tala ng kasaysayan at [[heolohiya]], kilala ang Daigdig na dumaan sa matitinding pagbabago ng klima noon pa man, kabilang na ang mga panahon ng yelo. == Tubig sa Daigdig == {{main|Tubig}} [[File:44_-_Iguazu_-_Décembre_2007.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:44_-_Iguazu_-_D%C3%A9cembre_2007.jpg|thumb|Ang Talong Iguazu sa hangganan sa pagitan ng [[Brasil]] at [[Arhentina]]]] Ang [[tubig]] ay isang [[Sustansiyang kimikal|kemikal na sangkap]] na binubuo ng [[Idrohino|hidroheno]] at [[oksiheno]] (H₂O), at mahalaga ito sa lahat ng kilalang anyo ng buhay.<ref>{{cite web |date=March 22, 2005 |title=Water for Life |url=https://www.un.org/waterforlifedecade/background.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514200432/http://www.un.org/waterforlifedecade/background.html |archive-date=Mayo 14, 2011 |access-date=Mayo 14, 2011 |publisher=Un.org |language=en |df=mdy-all}}</ref> Karaniwang tumutukoy ang “tubig” sa likidong anyo nito, subalit mayroon din itong solidong anyo—ang [[yelo]]—at gaseosong anyo bilang [[singaw]] ng tubig o alimuom. Sumasaklaw ang tubig sa 71% ng ibabaw ng Daigdig.<ref>{{cite web |title=World |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126032610/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/ |archive-date=Enero 26, 2021 |access-date=Disyembre 20, 2008 |work=CIA – World Fact Book |language=en |df=mdy-all}}</ref> Sa mundo, pangunahing ito matatagpuan sa mga karagatan at iba pang malalaking anyong-tubig, na may 1.6% ng tubig na nasa ilalim ng lupa sa mga akwipero, at 0.001% naman sa [[himpapawid]] bilang singaw, ulap, at [[Ulan|pag-ulan]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070320034158/http://www.agu.org/sci_soc/mockler.html Water Vapor in the Climate System], Special Report, American Geophysical Union, Disyembre 1995. (sa Ingles)</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080220070111/http://www.unep.org/dewa/assessments/ecosystems/water/vitalwater/ Vital Water]. UNEP. (sa Ingles)</ref> Napapaloob sa mga [[karagatan]] ang 97% ng panlabas na tubig; nasa 2.4% naman ang mga [[gleysyer]] at mga takip ng yelo sa mga polo, at 0.6% ay nasa ibang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] sa kalupaan tulad ng mga [[ilog]], [[lawa]], at sapa. Mayroon ding kakaunting bahagi ng tubig sa mundo na nasa loob ng mga katawan ng mga nabubuhay na organismo at sa mga kagamitang gawa ng tao. == Mga ekosistema == {{Main|Ekolohiya|Ekosistema}} Ang mga ekosistema ay binubuo ng iba't ibang biyotiko at abiyotiko na mga sangkap na gumagana nang magkakaugnay.<ref>{{cite web |last=Pidwirny |first=Michael |date=2006 |title=Introduction to the Biosphere: Introduction to the Ecosystem Concept |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/9j.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718040429/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/9j.html |archive-date=Hulyo 18, 2011 |access-date=Setyembre 28, 2006 |work=Fundamentals of Physical Geography (2nd Edition) |df=mdy-all}}</ref> Tinutukoy ang estruktura at komposisyon nito ng iba't ibang mga salik na pangkapaligiran na magkakaugnay din. Nag-uudyok ng mga dinamikong pagbabago sa ekosistema ang pagbabago-bago ng mga salik na ito. Kabilang sa mga mahahalagang sangkap nito ang lupa, atmospera, [[Radiyasyon|radyasyon]] mula sa araw, tubig, at mga buhay na organismo. [[File:PenasBlancas,_part_of_the_Bosawas_Reserve,_Jinotega_Department,_Nicaragua.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:PenasBlancas,_part_of_the_Bosawas_Reserve,_Jinotega_Department,_Nicaragua.jpg|left|thumb|Ang Peñas Blancas, bahagi ng ''Bosawás Biosphere Reserve'', ay matatagpuan sa hilagang-silangan ng lungsod ng Jinotega sa Hilagang-Silangang [[Nicaragua]].]] [[File:Aravalli.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aravalli.jpg|left|thumb|Malagong lunting Bulubundukig Aravalli sa Rajasthan, [[Indiya|Indya]]]] Sentro sa konsepto ng ekosistema ang ideya na nakikipag-ugnayan ang mga buhay na organismo sa bawat elemento sa kanilang lokal na [[kapaligiran]]. Ayon kay Eugene Odum, isa sa mga tagapagtatag ng ekolohiya: {{quote|"Anumang yunit na naglalaman ng lahat ng organismo (ibig sabihin, ang ‘komunidad’) sa isang takdang lugar na nakikipag-ugnayan sa pisikal na kapaligiran kung saan ang daloy ng enerhiya ay nagreresulta sa malinaw na istruktura ng tropiko, biyotiko na pagkakaiba-iba, at mga siklo ng materyales (ibig sabihin, palitan ng mga materyales sa pagitan ng mga buhay at di-buhay na bahagi) sa loob ng sistema ay isang ekosistema." (“''Any unit that includes all of the organisms (i.e.: the ‘community’) in a given area interacting with the physical environment so that a flow of energy leads to clearly defined trophic structure, biotic diversity, and material cycles (i.e.: exchange of materials between living and nonliving parts) within the system is an ecosystem.''”)<ref name="Odum1971">Odum, EP (1971) ''Fundamentals of ecology'', 3rd edition, Saunders New York (sa Ingles)</ref>}} Magkakaugnay at umaasa sa isa’t isa ang mga [[espesye]] sa loob ng ekosistema sa kadena ng pagkain, habang nagpapalitan ng enerhiya at [[materya]] sa kanilang sarili pati na rin sa kanilang kapaligiran.<ref>{{cite web |last=Pidwirny |first=Michael |date=2006 |title=Introduction to the Biosphere: Organization of Life |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/9d.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813100946/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/9d.html |archive-date=Agosto 13, 2011 |access-date=Setyembre 28, 2006 |work=Fundamentals of Physical Geography (2nd edition) |language=en |df=mdy-all}}</ref> Nakabatay ang konsepto ng ekosistemang pantao sa dikotomiya ng tao at kalikasan at sa ideya na ang lahat ng espesye ay ekolohikal na umaasa sa isa’t isa, pati na rin sa mga abiyotiko na sangkap ng kanilang biotopo.<ref>{{Cite book |last=Khan |first=Firdos Alam |url=https://books.google.com/books?id=-s5oRDUuMSIC&pg=PA237 |title=Biotechnology Fundamentals |date=2011 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4398-2009-4 |language=en}}</ref> Tinatawag na mikroekosistema ang mas maliit na yunit ng sukat. Halimbawa, maaaring isang bato at lahat ng buhay sa ilalim nito ang isang mikroekosistema. Samantala, maaaring sumaklaw sa isang buong ekorehiyon kasama ang katubigan nito ang makroekosistema. == Buhay == {{Main|Buhay|Biyolohiya|Biyospero}} Bagaman walang pangkalahatang kasunduan sa kahulugan ng buhay, karaniwang tinatanggap ng mga siyentipiko na ang biyolohikal na manipestasyon ng buhay ay kinikilala sa pamamagitan ng organisasyon, [[metabolismo]], paglago, adaptasyon, pagtugon sa panlabas na salik, at [[Reproduksiyon|pag-aanak]].<ref>{{cite web |date=2006 |title=Definition of Life |url=http://www.calacademy.org/exhibits/xtremelife/what_is_life.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208220940/http://www.calacademy.org/exhibits/xtremelife/what_is_life.php |archive-date=Pebrero 8, 2007 |access-date=Enero 7, 2007 |publisher=California Academy of Sciences |language=en}}</ref> Masasabi ring ang buhay ay ang natatanging kalagayan ng mga organismo. Ang mga organismo sa kasalukuyang panahon, mula sa mga [[birus]] hanggang sa mga tao, ay may taglay na isang molekulang tagapagdala ng impormasyon na kayang magparami nang mag-isa (henoma), alinman sa [[DNA]] o [[RNA]] (gaya ng sa ilang birus), at ang ganitong [[molekula]] ay malamang na likas sa buhay. Malamang na ang mga pinakaunang anyo ng buhay ay nakabatay sa isang molekulang tagapagdala ng impormasyon na kayang magparami nang mag-isa (henoma), marahil ay RNA<ref>{{cite journal |vauthors=Neveu M, Kim HJ, Benner SA |date=Abril 2013 |title=The "strong" RNA world hypothesis: fifty years old |url= |journal=Astrobiology |language=en |volume=13 |issue=4 |pages=391–403 |bibcode=2013AsBio..13..391N |doi=10.1089/ast.2012.0868 |pmid=23551238}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Cech TR |date=Hulyo 2012 |title=The RNA worlds in context |url= |journal=Cold Spring Harb Perspect Biol |language=en |volume=4 |issue=7 |pages=a006742 |doi=10.1101/cshperspect.a006742 |pmc=3385955 |pmid=21441585}}</ref> o isang molekulang mas sinauna pa kaysa sa RNA o DNA. Ang natatanging pagkakasunud-sunod ng mga deoksiribunukleotido/ribunukleotido sa bawat umiiral na organismo sa kasalukuyan ay naglalaman ng impormasyon na tumutulong sa kaligtasan, pagpaparami, at kakayahang makakuha ng mga kinakailangang yaman para sa pagpaparami, at ang ganitong mga pagkakasunod-sunod ay malamang na lumitaw na sa mga unang yugto ng [[ebolusyon]] ng buhay. Ang mga tungkuling kaugnay ng kaligtasan na lumitaw sa maagang bahagi ng ebolusyon ng buhay ay marahil ay kinabibilangan din ng mga pagkakasunod sa henoma na nagtataguyod ng pag-iwas sa pinsala sa molekulang kayang magparami, gayundin ng kakayahang kumpunihin ang mga pinsalang naganap. Ang pagkumpuni ng ilang pinsala sa henoma ay maaaring isinagawa gamit ang impormasyon mula sa isa pang kahalintulad na molekula sa pamamagitan ng proseso ng rekombinasyon (isang paunang anyo ng sekswal na interaksyon).<ref>{{cite journal |vauthors=Bernstein H, Byerly HC, Hopf FA, Michod RE |date=Setyembre 1985 |title=Genetic damage, mutation, and the evolution of sex |url=https://archive.org/details/sim_science_1985-09-20_229_4719/page/1276|journal=Science |language=en |volume=229 |issue=4719 |pages=1277–81 |bibcode=1985Sci...229.1277B |doi=10.1126/science.3898363 |pmid=3898363}}</ref> [[File:Diversity_of_plants_(Streptophyta)_version_2.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Diversity_of_plants_(Streptophyta)_version_2.png|left|thumb|Piling iba't ibang seleksyon ng mga espesye ng [[halaman]]]] Ang mga katangiang karaniwan sa mga organismo sa daigdig ([[halaman]], [[hayop]], [[halamang-singaw]], [[protista]], [[arkeya]], at [[bakterya]]) ay ang pagiging binubuo ng mga [[selula]], nakabatay sa [[karbon]] at tubig, may komplikadong organisasyon, may metabolismo, may kakayahang lumago, tumugon sa mga stimuli, at magparami. Ang isang entidad na may ganitong mga katangian ay karaniwang itinuturing na buhay. Gayunpaman, hindi lahat ng kahulugan ng buhay ay isinasaalang-alang ang lahat ng mga katangiang ito bilang mahalaga. Ang mga nilikhang kahalintulad ng buhay ng tao ay maaari ring ituring na buhay. [[File:Animal_diversity.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Animal_diversity.png|thumb|Piling iba't ibang seleksyon ng mga espesye ng [[hayop]]]] Ang [[Biyospero|biyospera]] ay ang bahagi ng panlabas na bahagi ng mundo—kabilang ang lupa, mga batong nasa ibabaw, tubig, hangin, at atmospera—kung saan umiiral ang buhay, at kung saan ang mga prosesong biyotiko ay nagdudulot ng pagbabago o paghubog. Mula sa pinakamalawak na pananaw ng heopisikal na ekolohiya, ang biyospera ay ang pandaigdigang sistemang ekolohikal na pinagsasama-sama ang lahat ng nabubuhay na nilalang at ang kanilang mga ugnayan, kabilang ang kanilang interaksyon sa mga elemento ng litospera (mga bato), hidrospera (tubig), at atmospera (hangin). Tinatayang mayroong higit sa 75 bilyong tonelada (150 trilyong libra o mga 6.8×10¹³ kilo) ng biyomasa (buhay) sa buong mundo, na naninirahan sa iba't ibang kapaligiran sa loob ng biyospera.<ref>Ang pigura na "mga kalahati ng isang bahagdan" ay isinasaalang-alang tang sumusunod (Tingnan, e.g., {{cite book |last=Leckie |first=Stephen |title=For hunger-proof cities: sustainable urban food systems |date=1999 |publisher=International Development Research Centre |isbn=978-0-88936-882-8 |location=Ottawa |language=en |chapter=How Meat-centred Eating Patterns Affect Food Security and the Environment |chapter-url=http://www.idrc.ca/en/ev-30610-201-1-DO_TOPIC.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101113020336/http://www.idrc.ca/en/ev-30610-201-1-DO_TOPIC.html |archive-date=Nobyembre 13, 2010}}, na kinukuha ang pandaigdigang katamtaman na bigat bilang 60&nbsp;kg.), ang kabuuang biyomasa ng tao ay ang katamtamang bigat na multiplika ayon sa kasalukuyang populasyon ng tao na tinatayang 6.5&nbsp;bilyon (tingnan, ''e.g.'', {{cite web |title=World Population Information |url=https://www.census.gov/ipc/www/world.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060922194255/https://www.census.gov/ipc/www/world.html |archive-date=2006-09-22 |access-date=Setyembre 28, 2006 |publisher=U.S. Census Bureau |language=en}}): Pagpalagay ang 60–70&nbsp;kg na katamtamang masa ng tao (tinatatayang 130–150&nbsp;[[Pound (mass)|lb]] sa katamtaman), ang isang kabuuang taya ng pandaigdigang masa ng tao ay sa pagitan ng 390&nbsp;biyon (390×10⁹) at 455bilyon kg (sa pagitan ng 845&nbsp;bilyon at 975&nbsp;bilyon lb, o mga 423&nbsp;milyon–488&nbsp;milyong maikling tonelada). Ang kabuuang biyomasa ng lahat ng uri sa daigdig ay tinatayang nasa labis ng 6.8&nbsp;x&nbsp;10¹³&nbsp;kg (75&nbsp;bilyong maikling tonelada). Sa mga kalkulasyong ito, ang bahagi ng kabuuang biyomasa na sinaalang-alang para sa mga tao ay magiging tinatayang 0.6%.</ref> Higit sa siyam na ikasampu ng kabuuang biyomasa sa mundo ay binubuo ng buhay halaman, na siyang pangunahing pinagkukunan ng buhay ng mga hayop.<ref>{{cite web |last=Sengbusch |first=Peter V. |title=The Flow of Energy in Ecosystems – Productivity, Food Chain, and Trophic Level |url=http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/e54/54c.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726071651/http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/e54/54c.htm |archive-date=Hulyo 26, 2011 |access-date=Setyembre 23, 2006 |work=Botany online |publisher=University of Hamburg Department of Biology |df=mdy-all}}</ref> Mahigit sa 2 milyong uri ng halaman at hayop ang natukoy na sa kasalukuyan,<ref>{{cite web |last=Pidwirny |first=Michael |date=2006 |title=Introduction to the Biosphere: Species Diversity and Biodiversity |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/9h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718040705/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/9h.html |archive-date=Hulyo 18, 2011 |access-date=Setyembre 23, 2006 |work=Fundamentals of Physical Geography (2nd Edition) |language=en |df=mdy-all}}</ref> at tinatayang ang tunay na bilang ng mga umiiral na uri ay mula sa ilang milyon hanggang higit sa 50 milyon.<ref>{{cite web |title=How Many Species are There? |url=http://faculty.plattsburgh.edu/thomas.wolosz/howmanysp.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060909194319/http://faculty.plattsburgh.edu/thomas.wolosz/howmanysp.htm |archive-date=Setyembre 9, 2006 |access-date=Setyembre 23, 2006 |work=Extinction Web Page Class Notes |language=en}}</ref><ref>"Animal." World Book Encyclopedia. 16 vols. Chicago: World Book, 2003. (sa Ingles) Nagbibigay ang sanggunian na ito ng taya na mula 2 hanggang 50&nbsp;milyon.</ref><ref>{{cite web |date=Mayo 2003 |title=Just How Many Species Are There, Anyway? |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2003/05/030526103731.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070211001529/http://www.sciencedaily.com/releases/2003/05/030526103731.htm |archive-date=Pebrero 11, 2007 |access-date=Setyembre 26, 2006 |website=Science Daily |language=en |df=mdy-all}}</ref> Ang bilang ng mga indibiduwal na uri ng buhay ay patuloy na nagbabago—may mga bagong uri na lumilitaw at may mga uri na tuluyang nawawala.<ref>{{cite web |last=Withers |first=Mark A. |display-authors=etal |date=1998 |title=Changing Patterns in the Number of Species in North American Floras |url=http://biology.usgs.gov/luhna/chap4.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060923054200/http://biology.usgs.gov/luhna/chap4.html |archive-date=Setyembre 23, 2006 |access-date=Setyembre 26, 2006 |work=Land Use History of North America |language=en}} Biinatay ng websayt ang mga nilalaman ng aklat sa: {{cite book |title=Perspectives on the land use history of North America: a context for understanding our changing environment; Binagong Edisyon Setyembre 1999 |date=1998 |publisher=U.S. Geological Survey, Biological Resources Division |editor=Sisk, T.D. |edition= |language=en |id=USGS/BRD/BSR-1998-0003}}</ref><ref>{{cite web |date=April 2002 |title=Tropical Scientists Find Fewer Species Than Expected |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2002/04/020425072847.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20060830182612/http://www.sciencedaily.com/releases/2002/04/020425072847.htm |archive-date=Agosto 30, 2006 |access-date=Setyembre 27, 2006 |website=Science Daily |language=en |df=mdy-all}}</ref> Sa kabuuan, ang bilang ng mga uri ay mabilis na bumababa.<ref>{{cite journal |last=Bunker |first=Daniel E. |display-authors=etal |date=Nobyembre 2005 |title=Species Loss and Aboveground Carbon Storage in a Tropical Forest |url=https://archive.org/details/sim_science_2005-11-11_310_5750/page/1028 |journal=Science |language=en |volume=310 |issue=5750 |pages=1029–1031 |bibcode=2005Sci...310.1029B |citeseerx=10.1.1.465.7559 |doi=10.1126/science.1117682 |pmid=16239439 |s2cid=42696030}}</ref><ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=Bruce A. |date=2006 |title=Amphibian Decline: More Support for Biocomplexity as a Research Paradigm |journal=EcoHealth |language=en |volume=3 |issue=1 |pages=1–2 |doi=10.1007/s10393-005-0013-5 |s2cid=23011961}}</ref><ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/globalenvironmen0000unse_z8s0 |title=Global environment outlook 3: past, present and future perspectives |date=2002 |publisher=Nairobi, Kenya: UNEP |isbn=978-92-807-2087-7 |editor=Clarke, Robin |location=London; Sterling, VA |language=en |chapter=Decline and loss of species |editor2=Robert Lamb |editor3=Dilys Roe Ward |chapter-url=http://www.unep.org/geo/assessments/global-assessments/global-environment-outlook-3 |url-access=registration}}</ref> == Pakikipag-ugnayan ng tao sa kalikasan == Bagaman ang mga tao ay bumubuo lamang ng napakaliit na bahagi ng kabuuang biyomasa ng buhay sa Daigdig, ang epekto ng sangkatauhan sa kalikasan ay labis na malaki. Dahil sa lawak ng impluwensiyang dulot ng tao, ang hangganan sa pagitan ng itinuturing na kalikasan at ng mga ginawang kapaligiran ay hindi malinaw, maliban na lamang sa mga pinakamatitinding kaso. Subalit kahit sa mga hangganang ito, ang mga bahagi ng likas na kapaligiran na walang kapansin-pansing impluwensiyang pantao ay patuloy na nababawasan sa lalong mabilis na antas. Isang pag-aaral noong 2020 na inilathala sa ''Nature'' ang nagsiwalat na ang tinatawag na masa antropohenika (mga materyales na gawa ng tao) ay mas mabigat na kaysa sa lahat ng buhay na biyomasa sa mundo—na ang [[plastik]] pa lamang ay lumalagpas na sa pinagsamang bigat ng lahat ng hayop sa lupa at karagatan.<ref>{{cite journal |last1=Elhacham |first1=Emily |last2=Ben-Uri |first2=Liad |display-authors=etal. |date=2020 |title=Global human-made mass exceeds all living biomass |journal=Nature |language=en |volume=588 |issue=7838 |pages=442–444 |bibcode=2020Natur.588..442E |doi=10.1038/s41586-020-3010-5 |pmid=33299177 |s2cid=228077506}}</ref> Ayon din sa isang pag-aaral noong 2021 na inilathala sa ''Frontiers in Forests and Global Change'', tinatayang 3% lamang ng panlupang ibabaw ng planeta ang nananatiling ekolohikal at buo ang ''[[fauna]]'' na kalagayan—may mababang antas ng impluwensiyang pantao at may malusog na [[populasyon]] ng katutubong espesye ng hayop.<ref>{{cite news |last=Carrington |first=Damian |date=Abril 15, 2021 |title=Just 3% of world's ecosystems remain intact, study suggests |language=en |work=The Guardian |location= |url=https://www.theguardian.com/environment/2021/apr/15/just-3-of-worlds-ecosystems-remain-intact-study-suggests |url-status=live |access-date=Abril 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211124133706/https://www.theguardian.com/environment/2021/apr/15/just-3-of-worlds-ecosystems-remain-intact-study-suggests |archive-date=Nobyembre 24, 2021}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Plumptre |first1=Andrew J. |last2=Baisero |first2=Daniele |display-authors=etal. |date=2021 |title=Where Might We Find Ecologically Intact Communities? |url= |journal=Frontiers in Forests and Global Change |language=en |volume=4 |issue= |page=626635 |bibcode=2021FrFGC...4.6635P |doi=10.3389/ffgc.2021.626635 |doi-access=free |hdl-access=free |hdl=10261/242175}}</ref> Noong 2022, isinulat ni Philip Cafaro, propesor ng pilosopiya sa ''School of Global Environmental Sustainability'' (Paaralan ng Pandaigdigang Pangkapaligirang Pagpapanatili) ng Estadong Unibersidad ng [[Colorado]] , na “ang sanhi ng pandaigdigang pagkawala ng biyodibersidad ay malinaw: ang ibang mga nilalang ay napapalitan ng mabilis na lumalagong [[Ekonomiya|ekonomiyang]] pantao.”<ref>{{cite journal |last1=Cafaro |first1=Philip |date=2022 |title=Reducing Human Numbers and the Size of our Economies is Necessary to Avoid a Mass Extinction and Share Earth Justly with Other Species |url=https://www.researchgate.net/publication/359182950 |journal=Philosophia |language=en |volume=50 |issue=5 |pages=2263–2282 |doi=10.1007/s11406-022-00497-w |access-date= |quote=the cause of global biodiversity loss is clear: other species are being displaced by a rapidly growing human economy |s2cid=247433264}}</ref> [[File:Na_Pali_Coast_-_Kauai.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Na_Pali_Coast_-_Kauai.jpg|left|thumb|Sa kabila ng kanilang likas na kagandahan, ang mga liblib na [[lambak]] sa kahabaan ng Baybayin ng Na Pali sa [[Hawaii]] ay lubos na binago ng mga ipinakilalang mga espesyeng mapanlusob tulad ng She-oak.]] Ang pag-unlad ng [[teknolohiya]] ng sangkatauhan ay nagbigay-daan sa higit na pagsasamantala sa [[likas na yaman]] at nakatulong din upang mabawasan ang ilang panganib mula sa mga likas na [[sakuna]]. Subalit sa kabila ng pag-unlad na ito, nananatiling malapit na nakaugnay ang kapalaran ng [[Kabihasnan|sibilisasyon]] ng tao sa mga pagbabagong nagaganap sa kapaligiran. May isang napakakomplikadong ugnayang may balik-tugon sa pagitan ng paggamit ng makabagong teknolohiya at ng mga pagbabagong dulot nito sa kapaligiran.<ref>{{cite web |date=Mayo 22, 2006 |title=Feedback Loops in Global Climate Change Point to a Very Hot 21st Century |url=http://www.lbl.gov/Science-Articles/Archive/ESD-feedback-loops.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061208131415/http://www.lbl.gov/Science-Articles/Archive/ESD-feedback-loops.html |archive-date=Disyembre 8, 2006 |access-date=Enero 7, 2007 |website=Science Daily |language=en |df=mdy-all}}</ref> Kabilang sa mga banta ng tao sa likas na kapaligiran ng mundo ang [[polusyon]], pagkakalbo ng kagubatan, at mga sakunang gawa ng tao gaya ng pagtagas ng langis. Malaki rin ang naging ambag ng tao sa [[pagkalipol]] ng maraming halaman at hayop,<ref>{{Cite book |last=Kolbert |first=Elizabeth |title=The Sixth Extinction: An Unnatural History |url=https://archive.org/details/isbn_9780805092998 |publisher=Henry Holt and Company |year=2014 |isbn=978-0805092998 |location=New York City |language=en}}</ref> at tinatayang may humigit-kumulang isang milyong espesye ang nanganganib na mawala sa mga susunod na dekada.<ref>{{Cite journal |last=Stokstad |first=Erik |date=5 Mayo 2019 |title=Landmark analysis documents the alarming global decline of nature |journal=Science |language=en |doi=10.1126/science.aax9287 |s2cid=166478506}}</ref> Ang pagkawala ng [[biyodibersidad]] at mga tungkulin ng ekosistema sa nakalipas na kalahating dantaon ay nakaapekto na sa kakayahan ng kalikasan na magbigay ng kabutihang dulot sa kalidad ng pamumuhay ng tao,<ref>{{cite journal |last1=Brauman |first1=Kate A. |last2=Garibaldi |first2=Lucas A. |date=2020 |title=Global trends in nature's contributions to people |url= |journal=PNAS |language=en |volume=117 |issue=51 |pages=32799–32805 |bibcode=2020PNAS..11732799B |doi=10.1073/pnas.2010473117 |pmc=7768808 |pmid=33288690 |doi-access=free}}</ref> at kung magpapatuloy ito, maaaring magbunga ito ng malaking banta sa pag-iral ng kabihasnang pantao—maliban na lamang kung magaganap ang agarang pagbabago ng direksiyon.<ref>{{cite journal |last1=Bradshaw |first1=Corey J. A. |last2=Ehrlich |first2=Paul R. |last3=Beattie |first3=Andrew |last4=Ceballos |first4=Gerardo |last5=Crist |first5=Eileen |last6=Diamond |first6=Joan |last7=Dirzo |first7=Rodolfo |last8=Ehrlich |first8=Anne H. |last9=Harte |first9=John |last10=Harte |first10=Mary Ellen |last11=Pyke |first11=Graham |date=2021 |title=Underestimating the Challenges of Avoiding a Ghastly Future |journal=Frontiers in Conservation Science |language=en |volume=1 |issue= |pages= |bibcode=2021FrCS....1.5419B |doi=10.3389/fcosc.2020.615419 |access-date= |doi-access=free |last12=Raven |first12=Peter H. |last13=Ripple |first13=William J. |last14=Saltré |first14=Frédérik |last15=Turnbull |first15=Christine |last16=Wackernagel |first16=Mathis |last17=Blumstein |first17=Daniel T.}}</ref> Kadalasan, hindi nasasalamin sa tama ang halaga ng likas na yaman sa mga presyong pangmerkado, sapagkat bagamat may gastos sa pagkuha, ang mga yaman mismo ay karaniwang libre. Dahil dito, nagkakaroon ng baluktot na pagpepresyo at kakulangan sa [[pamumuhunan]] sa ating mga likas na ari-arian. Tinatayang ang taunang gastos pandaigdig para sa mga subsidiyong pampubliko na nakasasama sa kalikasan ay umaabot sa [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]4–6 trilyon. Kulang din ang mga institusyonal na proteksyon para sa mga likas na kayamanan gaya ng mga oseano at [[Tropiko|tropikal]] na kagubatan. Hindi rin ito napigilan ng mga [[pamahalaan]] bilang mga panlabas na epekto sa ekonomiya.<ref>UK Government Official Documents, Pebrero 2021, [https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/957629/Dasgupta_Review_-_Headline_Messages.pdf "The Economics of Biodiversity: The Dasgupta Review Headline Messages"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220520070152/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/957629/Dasgupta_Review_-_Headline_Messages.pdf|date=2022-05-20}} p. 2 (sa Ingles)</ref><ref>{{cite news |last=Carrington |first=Damian |date=Pebrero 2, 2021 |title=Economics of biodiversity review: what are the recommendations? |language=en |work=[[The Guardian]] |location= |url=https://www.theguardian.com/environment/2021/feb/02/economics-of-biodiversity-review-what-are-the-recommendations |url-status=live |access-date=13 Nobyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524182314/https://www.theguardian.com/environment/2021/feb/02/economics-of-biodiversity-review-what-are-the-recommendations |archive-date=Mayo 24, 2022}}</ref> Ginagamit ng tao ang kalikasan para sa [[Libangan (gawain)|libangan]] at mga gawaing pangkabuhayan. Ang pagkuha ng likas na yaman para sa [[Industriyalisasyon|industriyal]] na gamit ay nananatiling mahalagang bahagi ng pandaigdigang sistemang pang-ekonomiya.<ref>{{Cite web |date=November 2014 |title=Natural Resources contribution to GDP |url=https://knoema.com/zscvyje/natural-resources-contribution-to-gdp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141223080408/https://knoema.com/zscvyje/natural-resources-contribution-to-gdp |archive-date=Disyembre 23, 2014 |website=World Development Indicators (WDI) |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=GDP – Composition by Sector |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2012.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140522215220/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2012.html |archive-date=Mayo 22, 2014 |access-date=Pebrero 19, 2017 |work=The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |language=en |df=mdy-all}}</ref> May mga gawain tulad ng [[pangangaso]] at pangingisda na isinasagawa para sa kabuhayan at aliwan, depende sa layunin. Nagsimula ang [[agrikultura]] noong ika-9 na milenyo BCE. Mula sa produksiyon ng [[pagkain]] hanggang sa [[enerhiya]], malaki ang impluwensiya ng kalikasan sa kayamanang pang-ekonomiya. Bagamat ang mga sinaunang tao ay nangangalap ng mga ligaw na halaman para sa pagkain at gamit sa paggamot,<ref>{{cite web |title=Plant Conservation Alliance – Medicinal Plant Working Groups Green Medicine |url=http://www.nps.gov/plants/medicinal/plants.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061009003035/http://www.nps.gov/plants/medicinal/plants.htm |archive-date=Oktubre 9, 2006 |access-date=Setyembre 23, 2006 |publisher=US National Park Services |language=en |df=mdy-all}}</ref> ang karamihan sa makabagong paggamit ng mga halaman ay isinasagawa sa pamamagitan ng agrikultura. Ang malawakang paglinis ng lupa para sa [[Paghahalaman|pagtatanim]] ay nagdulot ng matinding pagbawas sa kagubatan at mga latian, na siyang nagbunsod ng pagkawala ng tirahan para sa maraming halaman at hayop, pati na rin ng [[pagguho ng lupa]].<ref>{{cite web |last=Oosthoek |first=Jan |date=1999 |title=Environmental History: Between Science & Philosophy |url=http://www.eh-resources.org/philosophy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070626085227/http://www.eh-resources.org/philosophy.html |archive-date=Hunyo 26, 2007 |access-date=Disyembre 1, 2006 |publisher=Environmental History Resources |language=en |df=mdy-all}}</ref> == Higit pa sa Daigdig == [[File:Planets2013.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Planets2013.svg|left|thumb|Mga [[planeta]] ng Sistemang Solar (''ang sukat ay proporsyonal; hindi proporsyonal ang distansya at liwanag'')]] Ang [[kalawakan]] ay tumutukoy sa mga halos walang-lamang bahagi ng [[Uniberso]] sa labas ng mga atmospera ng mga katawang selestiyal. Ginagamit ang katawagang "kalawakan" upang ibukod ito mula sa espasyong panghimpapawid (''airspace'') at mga panlupang lokasyon. Walang tiyak na hangganan sa pagitan ng atmospera ng Daigdig at ng kalawakan, sapagkat unti-unting numinipis ang atmospera habang tumataas ang [[altitud]]. Ang kalawakan sa loob ng [[Sistemang Solar]] ay tinatawag na interplanetaryong kalawakan, na lumalampas patungo sa interstelar na kalawakan sa tinatawag na heliyopausa. Ang kalawakan ay halos walang laman, subalit mayroon itong ilang dosenang uri ng organikong [[molekula]] na natuklasan sa ngayon sa pamamagitan ng mikroweyb na espektroskopiya, itim na [[Radiyasyon|radyasyon]] (''blackbody radiation'') na natira mula sa [[Big Bang]] (Malaking Pagsabog) at pinagmulan ng uniberso, at mga [[sinag kosmiko]] na binubuo ng [[Ion|ionisadong]] mga nukleong [[Atomo|atomiko]] at iba’t ibang subatomikong partikula. Mayroon ding kaunting [[gas]], [[plasma]], at [[alikabok]], gayundin ng maliliit na [[Meteorita|meteorito]]. Bukod pa rito, may mga palatandaan ng presensiya ng tao sa kalawakan sa kasalukuyan, gaya ng mga materyal na naiwan mula sa mga naunang misyon—may tao man o wala—na maaaring maging panganib sa mga sasakyang pangkalawakan. Ang ilan sa mga labing ito ay muling pumapasok sa atmospera paminsan-minsan. [[File:NGC_4414_(NASA-med).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:NGC_4414_(NASA-med).jpg|thumb|Ang NGC 4414 ay isang [[Galaksiya|galaksiyang]] paikot (''spiral galaxy'') sa [[konstelasyon]] ng Coma Berenices na may tinatayang lapad na 56,000 liwanag-taon at humigit-kumulang 60 milyong liwanag-taon ang layo mula sa Daigdig.]] Bagaman ang Daigdig lamang ang kaisang katawang selestiyal sa Sistemang Solar na kilalang sumusuporta sa buhay, may mga ebidensiya na noong sinaunang panahon ay nagkaroon ng likidong tubig sa ibabaw ng planetang [[Marte]].<ref>{{cite journal |author=Bibring, J |display-authors=etal |date=2006 |title=Global mineralogical and aqueous mars history derived from OMEGA/Mars Express data |url=https://archive.org/details/sim_science_2006-04-21_312_5772/page/n89 |journal=Science |language=en |volume=312 |issue=5772 |pages=400–404 |bibcode=2006Sci...312..400B |doi=10.1126/science.1122659 |pmid=16627738 |doi-access= |s2cid=13968348}}</ref> Sa maikling yugto ng kasaysayan nito, maaaring naging angkop din ang Marte sa pagbuo ng buhay. Gayunman, sa kasalukuyan, karamihan sa tubig sa Marte ay nananatiling nagyelo. Kung may buhay man sa Marte, malamang na ito ay nasa ilalim ng lupa kung saan maaaring mayroon pa ring likidong tubig.<ref>{{cite web |last=Malik |first=Tariq |date=Marso 8, 2005 |title=Hunt for Mars life should go underground |url=http://www.nbcnews.com/id/7129347 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130930205156/http://www.nbcnews.com/id/7129347/ |archive-date=Setyembre 30, 2013 |access-date=Setyembre 4, 2006 |publisher=Space.com via NBC News |language=en |df=mdy-all}}</ref> Ang mga kalagayan sa iba pang mga planetang mala-Daigdig tulad ng [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]] at [[Benus (planeta)|Benus]] ay tila masyadong marahas upang makasuporta sa buhay gaya ng ating pagkakakilala rito. Subalit may mga hinuha na ang [[Europa (buwan)|Europa]], ang ika-apat na pinakamalaking buwan ng [[Hupiter (planeta)|Hupiter]], ay maaaring may likidong karagatan sa ilalim ng ibabaw nito at posibleng may kakayahang magsuporta ng buhay. Nagsimula na ring makakita ang mga [[astronomo]] ng mga [[Eksoplaneta|ekstrasolar na planetang]] kahawig ng Daigdig—mga planetang nasa loob ng tinatawag na ''sonang natitirhan'' ng isang [[bituin]], kung saan may posibilidad na umiral ang buhay gaya ng sa ating [[planeta]].<ref>Choi, Charles Q. (Marso 21, 2011) [http://www.space.com/11188-alien-earths-planets-sun-stars.html New Estimate for Alien Earths: 2 Billion in Our Galaxy Alone | Alien Planets, Extraterrestrial Life & Extrasolar Planets | Exoplanets & Kepler Space Telescope] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703101746/http://www.space.com/11188-alien-earths-planets-sun-stars.html|date=2013-07-03}}. Space.com. (sa Ingles)</ref> == Tingnan din == * [[Naturalismo]] * [[Likas na kasaysayan]] * [[Naturalista]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Kalikasan]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] {{Earth}} {{Nature nav}} 4yonedf6g5spxohv03x14zg9sp76ttv 0 69218 2208482 2208377 2026-05-22T12:47:18Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208482 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208626 2208482 2026-05-23T02:20:30Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208626 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 69219 2208478 2208378 2026-05-22T12:46:34Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208478 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208627 2208478 2026-05-23T02:20:44Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208627 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 69220 2208470 2208379 2026-05-22T12:45:06Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208470 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208628 2208470 2026-05-23T02:20:57Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208628 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 69221 2208479 2208380 2026-05-22T12:46:45Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208479 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208629 2208479 2026-05-23T02:21:13Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208629 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 69222 2208469 2208381 2026-05-22T12:44:55Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208469 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208630 2208469 2026-05-23T02:21:32Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208630 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 69223 2208474 2208382 2026-05-22T12:45:50Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208474 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208631 2208474 2026-05-23T02:21:44Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208631 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 69224 2208489 2208383 2026-05-22T12:48:51Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208489 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208632 2208489 2026-05-23T02:21:59Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208632 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 69225 2208480 2208384 2026-05-22T12:46:56Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208480 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208633 2208480 2026-05-23T02:22:14Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208633 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 69226 2208488 2208385 2026-05-22T12:48:40Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208488 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208634 2208488 2026-05-23T02:22:27Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208634 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 69227 2208475 2208386 2026-05-22T12:46:01Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208475 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208635 2208475 2026-05-23T02:22:45Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208635 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 69228 2208477 2208387 2026-05-22T12:46:23Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208477 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208636 2208477 2026-05-23T02:22:58Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208636 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 69229 2208465 2208388 2026-05-22T12:44:10Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208465 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208637 2208465 2026-05-23T02:23:11Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208637 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 69664 2208553 2182035 2026-05-22T18:10:59Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208553 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Altapresyon | Image = Grade 1 hypertension.jpg | Caption = Automated arm [[sphygmomanometer|blood pressure meter]] showing [[artery|arterial]] hypertension (shown a [[systolic blood pressure]] 158&nbsp;mmHg, [[diastolic blood pressure]] 99&nbsp;mmHg and [[heart rate]] of 80 beats per minute). | DiseasesDB = 6330 | ICD10 = {{ICD10|I|10||i|10}},{{ICD10|I|11||i|10}},{{ICD10|I|12||i|10}},<br />{{ICD10|I|13||i|10}},{{ICD10|I|15||i|10}} | ICD9 = {{ICD9|401}} | OMIM = 145500 | MedlinePlus = 000468 | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 1106 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|ped|1097}} {{eMedicine2|emerg|267}} | MeshID = D006973 }} Ang '''sukduldiin''' o '''altapresyon''' (Ingles: '''''Hypertension''''', dinadaglat na '''HTN''') o '''mataas na presyon ng dugo''', kung minsan ay '''arteryal na altapresyon''', ay isang [[Hindi gumagaling (sa medisina)|hindi gumagaling]] na [[Sakit|medikal na kondisyon]] kung saan ang [[presyon ng dugo]] sa [[malaking ugat|mga malaking ugat]] ay mataas. Ang pagtaas na ito ay kinakailangan ang puso na mas magtrabaho mabuti kaysa sa normal upang ikalat ang dugo sa pamamagitan ng daluyan ng dugo. Ang presyon ng dugo ay binubuo ng dalawang, systolic at diastolic na mga sukat, na depende kung ang kalamnan ng puso ay umiikli at humihigpit (systole) o mahinahon sa pagitan ng mga pagtibok (diastole). Ang normal na presyon ng dugo kapag nagpapahinga ay nasa loob ng pagitan ng 100–140&nbsp;mmHg systolic (mataas na pagbasa) at 60–90&nbsp;mmHg diastolic (nasa ibabang pagbasa). Magkakaroon ng mataas na presyon ng dugo kung ito ay patuloy na nasa o mataas sa 140/90&nbsp;mmHg. Ang altapresyon ay nauuri bilang [[altapresyon na patuloy at hindi malaman ang sanhi|primary (patuloy at hindi malaman ang sanhi) na altapresyon]] o [[secondary o altapresyon na pumapangalawa sa isang sakit]]. Humigit-kumulang na 90–95% ng mga kaso ay kinakategorya bilang "primary na altapresyon", na nangangahulugang mataas na presyon ng dugo na walang nakikitang nasa ilalim na medikal na sanhi.<ref name="pmid10645931">{{cite journal |author=Carretero OA, Oparil S |title=Essential hypertension. Part I: Definition and etiology |journal=Circulation |volume=101 |issue=3 |pages=329–35 |year=2000 |month=January |pmid=10645931 |url=http://circ.ahajournals.org/content/101/3/329.long |doi=10.1161/01.CIR.101.3.329}}</ref> Ang ibang mga kondisyon na nakakaapekto sa mga bato, mga malaking ugat, puso, o sistema ng endocrine ang sanhi ng 5–10% ng mga kaso (secondary o altapresyon na pumapangalawa sa isang sakit). Ang altapresyon ay isang malaking [[salik ng panganib]] para sa [[stroke]], [[myocardial infarction o pagkasira ng tisiyu ng puso dahil sa pagharang ng suplay ng dugo sa puso]] (mga atake sa puso), [[hindi paggana ng puso]], mga [[aneurysm]] sa mga malaking ugat (hal., [[aneurysm o pamamaga sa aorta]]), [[pamumuo ng plaque sa malaking ugat]], at sanhi ng [[hindi gumagaling na sakit sa bato]]. Kahit ang katamtamang pagtaas ng presyon ng dugo sa malaking ugat ay iniuugnay sa isang pinaikling [[pagtagal ng buhay]]. Maaaring mapabuti ng mga pagbabago sa pagkain at pamumuhay ang pagkontrol sa presyon ng dugo at mababawasan ang panganib ng kaugnay na mga komplikasyon sa kalusugan. Gayunpaman, madalas kinakailangan ang gamot sa mga tao na hindi mabisa o hindi sapat ang mga pagbabago sa pamumuhay. {{TOC limit|3}} == Pag-uuri == {| class="wikitable" style = "float: right; margin-left:15px; text-align:center" |- ! rowspan=2 | Classification (JNC7)<ref name="JNC7">{{cite journal |author=Chobanian AV, Bakris GL, Black HR, ''et al.'' |title=Seventh report of the Joint National Committee on Prevention, Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Pressure |journal=Hypertension |volume=42 |issue=6 |pages=1206–52 |year=2003 |month=December |pmid=14656957 |doi=10.1161/01.HYP.0000107251.49515.c2 |url=http://hyper.ahajournals.org/content/42/6/1206.long}}</ref> ! colspan=2 | Systolic pressure ! colspan=2 | Diastolic pressure |- ! [[mmHg]] ! [[Pascal (unit)|kPa]] ! mmHg ! kPa |- | Normal | 90–119 | 12–15.9 | 60–79 | 8.0–10.5 |- | Prehypertension (nasa panganib para sa altapresyon) | 120–139 | 16.0–18.5 | 80–89 | 10.7–11.9 |- | Yugto 1&nbsp;ng altapresyon | 140–159 | 18.7–21.2 | 90–99 | 12.0–13.2 |- | Yugto 2&nbsp;ng altapresyon | ≥160 | ≥21.3 | ≥100 | ≥13.3 |- | [[Isolated systolic na altapresyon|Isolated systolic na<br />altapresyon]] | ≥140 | ≥18.7 | <90 | <12.0 |} === Mga Nasa Sapat na Gulang === Sa mga taong nasa edad na 18 taong gulang o mas matanda pa, ang altapresyon ay tinutukoy bilang isang systolic at/o isang diastolic na sukat ng presyon ng dugo na patuloy na mas mataas kaysa sa isang tinatanggap na normal na bilang (sa kasalukuyan ay 139&nbsp;mmHg systolic, 89&nbsp;mmHg diastolic: tingnan ang talahanayan — Pag-uuri (JNC7)). Kung ang mga sukat ay kinuha mula sa 24-oras na pagsubaybay sa nakakalakad o nasa tahanan, ginagamit ang mas mababang hangganan (135&nbsp;mmHg systolic o 85&nbsp;mmHg diastolic).<ref name="NICE127 full" /> Ang kamakailang internasyonal na mga tuntunin tungkol sa altapresyon ay gumawa rin ng mga kategorya na nasa ibaba ng saklaw ng mayroong altapresyon upang ipakita ang tuloy-tuloy na panganib sa mga mas mataas ang presyon ng dugo sa normal na saklaw. Ginagamit ng JNC7 (2003)<ref name="JNC7"/> ang terminong prehypertension (nasa panganib para sa altapresyon) para sa presyon ng dugo na nasa pagitan ng 120–139&nbsp;mmHg systolic at/o 80–89&nbsp;mmHg diastolic, habang ang mga Tuntunin ng ESH-ESC (2007)<ref name=ESH-ESC>{{cite journal |author=Mancia G, De Backer G, Dominiczak A, ''et al.'' |title=2007 ESH-ESC Practice Guidelines for the Management of Arterial Hypertension: ESH-ESC Task Force on the Management of Arterial Hypertension |journal=J. Hypertens. |volume=25 |issue=9 |pages=1751–62 |year=2007 |month=September |pmid=17762635 |doi=10.1097/HJH.0b013e3282f0580f |url=}}</ref> at BHS IV (2004)<ref name=BHSIV>{{cite journal |author=Williams B, Poulter NR, Brown MJ, ''et al.'' |title=Guidelines for management of hypertension: report of the fourth working party of the British Hypertension Society, 2004-BHS IV |journal=J Hum Hypertens |volume=18 |issue=3 |pages=139–85 |year=2004 |month=March |pmid=14973512 |doi=10.1038/sj.jhh.1001683 |url=}}</ref> ay gumagamit ng pinakamainam, normal, at mataas na normal na mga kategorya upang hatiin ang mga presyon na mababa sa 140&nbsp;mmHg systolic at 90&nbsp;mmHg diastolic. Inuuri (subclassify) din ang altapresyon bilang mga sumusunod: Tinutukoy ng JNC7 ang yugto I at yugto II ng altapresyon, at isolated systolic na altapresyon. Ang isolated systolic na altapresyon ay tumutukoy sa mataas na presyon ng systolic na may normal na presyon ng diastolic at karaniwan sa mga matanda.<ref name="JNC7"/> Ang mga Tuntunin ng ESH-ESC (2007)<ref name=ESH-ESC /> at BHS IV (2004),<ref name = BHSIV /> ay tinutukoy ang isang pangatlong yugto (yugto III) ng altapresyon para sa mga taong may systolic ng presyon ng dugo na lumalampas sa 179&nbsp;mmHg o isang presyon ng diastolic na mahigit sa 109&nbsp;mmHg. Inuuri ang altapresyon bilang "lumalaban" kung hindi pinapababa ng [[Parmasiyotikong gamot|mga gamot]] ang presyon ng dugo sa normal na mga antas.<ref name="JNC7"/> === Mga bagong panganak at mga sanggol === Ang altapresyon sa [[mga bagong panganak]] ay bihira at nangyayari sa humigit-kumulang na 0.2 hanggang 3% ng mga bagong panganak. Karaniwang hindi sinusukat ang presyon ng dugo sa malusog na bagong panganak.<ref name=Dionne>{{cite journal |author=Dionne JM, Abitbol CL, Flynn JT |title=Hypertension in infancy: diagnosis, management and outcome |journal=Pediatr. Nephrol. |volume=27 |issue=1 |pages=17–32 |year=2012 |month=January |pmid=21258818 |doi=10.1007/s00467-010-1755-z |url=}}</ref> Mas karaniwan ang altapresyon sa mga bagong panganak na mataas ang panganib. Iba’t-ibang mga salik ang dapat isaalang-alang, tulad ng [[panahon ng sanggol o fetus o gestational stage]], panahon pagkatapos magbuntis, at [[timbang sa pagkapanganak]] kapag nagpapasiya kung ang isang presyon ng dugo ay normal sa isang bagong panganak.<ref name=Dionne /> === Mga bata at mga nagdadalaga at nagbibinata === Medyo karaniwan ang altapresyon sa mga bata at mga nagdadalaga at nagbibinata (2–9% depende sa edad, kasarian, at lahi)<ref>{{cite journal |author=Din-Dzietham R, Liu Y, Bielo MV, Shamsa F |title=High blood pressure trends in children and adolescents in national surveys, 1963 to 2002 |journal=Circulation |volume=116 |issue=13 |pages=1488–96 |year=2007 |month=September |pmid=17846287 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.106.683243 |url=https://archive.org/details/sim_circulation_2007-09-25_116_13/page/1488}}</ref> at iniuugnay sa pangmatagalang mga panganib ng masamang kalusugan.<ref name=fourth>{{cite journal |author= |title=The fourth report on the diagnosis, evaluation, and treatment of high blood pressure in children and adolescents |journal=Pediatrics |volume=114 |issue=2 Suppl 4th Report |pages=555–76 |year=2004 |month=August |pmid=15286277 |doi= |url=}}</ref> Inirerekomenda na ngayon na suriin ang presyon ng dugo ng mga bata na mahigit sa edad na tatlo kailanman sila ay mayroong karaniwang pangangalagang medikal o mga pagpapatingin. Kinukumpirma ang mataas na presyon ng dugo sa pauli-ulit na pagbisita bago kilalaning mayroong altapresyon ang isang bata.<ref name = fourth /> Tumataas ang presyon ng dugo habang nagkakaedad sa pagkabata at, sa mga bata, ang altapresyon ay tinutukoy bilang isang pangkaraniwang systolic o diastolic na presyon ng dugo sa tatlo o mahigit pang mga pangyayari na katumbas o mas mataas kaysa sa ika-95 percentile na naaangkop sa kasarian, edad, at taas ng bata. Ang prehypertension (nasa panganib para sa altapresyon) sa mga bata ay tinutukoy bilang isang pangkaraniwang systolic o diastolic na presyon ng dugo na mas mataas sa ika-90 percentile, ngunit mas mababa sa ika-95 na percentile.<ref name=fourth /> Sa mga nagdadalaga at nagbibinata, iminumungkahi na suriin at uriin ang altapresyon at prehypertension (nasa panganib para sa altapresyon) gamit ang pamantayan ng nasa sapat na gulang.<ref name=fourth /> == Mga palatandaan at sintomas == Bihirang nagpapakita ng anumang mga sintomas ang altapresyon, at ang pagkilala rito ay karaniwan sa pamamagitan ng [[Screening (sa medisina)|screening]], o kapag naghahanap ng pangangalaga para sa isang walang kaugnayang problema sa kalusugan. Iniuulat ng ilang mga tao na mayroong mataas na presyon ng dugo ang mga [[sakit ng ulo]] (lalo na sa batok at sa umaga), gayundin ang [[pagkahilo]], [[bertigo]], [[tinnitus]] (pag-ugong o pagsitsit sa mga tainga), nagbagong paningin o [[Syncope o pansamantalang pagkawala ng malay (sa medisina)|mga episode ng pagkawala ng malay]].<ref name=Fisher2005>{{cite book |author=Fisher ND, Williams GH |editor=Kasper DL, Braunwald E, Fauci AS, ''et al.'' |title=Harrison's Principles of Internal Medicine|edition=16th |year=2005 |publisher=McGraw-Hill |location=New York, NY |isbn=0-07-139140-1 |pages=1463–81 |chapter=Hypertensive vascular disease}}</ref> Sa [[pisikal na pagsusuri]], ang altapresyon ay maaaring mapaghinalaan kapag matutuklasan ang [[hypertensive retinopathy o pagkasira ng retina ng mata dahil sa mataas na presyon ng dugo]] sa pagsusuri sa [[fundus ng mata]] sa likuran ng mata gamit ang [[ophthalmoscopy]].<ref name=Wong2007>{{cite journal |author=Wong T, Mitchell P |title=The eye in hypertension |journal=Lancet |volume=369 |issue=9559 |pages=425–35 |year=2007 |month=February |pmid=17276782 |doi=10.1016/S0140-6736(07)60198-6}}</ref> Sa lumang paraan, ang kalubhaan ng pagbabago sa hypertensive retinopathy o pagkasira ng retina ng mata dahil sa mataas na presyon ng dugo ay minamarkahan mula sa I–IV, bagaman ang mas banayad na mga uri ay maaaring maging mahirap makilala mula sa isa’t-isa.<ref name=Wong2007/> Maaari ring ipakita ng mga resulta ng ophthalmoscopy kung gaano katagal nang mayroong mataas na presyon ng dugo ang isang tao.<ref name=Fisher2005/> === Secondary o Altapresyong pumapangalawa sa isang sakit === Maaring ipahiwatig ng ilang mga palatandaan at sintomas ang [[secondary o altapresyon na pumapangalawa sa isang sakit]], na altapresyon na sanhi ng isang hindi makilalang sanhi tulad ng [[mga sakit sa bato]] o [[mga sakit sa endocrine]]. Halimbawa, labis na katabaan ng dibdib at tiyan, [[intoleransiya sa glucose]], [[mga mukha na hugis buwan]], isang "buffalo hump (bukol ng kalabaw)", at ipinahihiwatig ng kulay-ubeng [[pahabang marka o uka]] ang [[Cushing's syndrome]].<ref name=ABC>{{cite book |author=O'Brien, Eoin; Beevers, D. G.; Lip, Gregory Y. H. |title=ABC of hypertension |url=https://archive.org/details/abcofhypertensio0000unse |publisher=BMJ Books |location=London |year=2007 |pages= |isbn=1-4051-3061-X |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Ang [[Sakit sa thyroid]] at [[acromegaly]] ay maaari ring magdulot ng altapresyon at magkaroon ng mga katangian ng mga sintomas at palatandaan.<ref name="ABC" /> Ang isang abnormal na [[pagsagitsit]] sa tiyan ay maaaring magpahiwatig ng [[renal artery stenosis]] (isang pagkipot ng mga malaking ugat na nagsusuplay sa mga bato). Maaaring ipahiwatig ng pagbaba ng presyon ng dugo sa mga binti o naantala o kawalan ng [[pangunahing malaking ugat sa hita|mga pulso ng malaking ugat sa hita]] ang [[aortic coarctation]] (isang pagkipot ng aorta pagkatapos nitong lisanin ang puso). Ang altapresyon na malawakang nag-iiba sa sakit ng ulo, mga mabilis na tibok ng puso, maputlang hitsura, at pagpapawis ay dapat mag-udyok ng mga paghihinala ng [[pheochromocytoma]].<ref name="ABC" /> === Mga hypertensive crisis === Ang malubhang pagtaas ng presyon ng dugo (katumbas ng o mas mataas kaysa sa isang systolic na 180 o diastolic na 110, kung minsan ay tinatawag na nakakamatay o pinabilis na altapresyon) ay tinutukoy bilang "hypertensive crisis." Nagpapahiwatig ng mataas na panganib ng mga komplikasyon ang mga presyon ng dugo na mataas sa mga antas na ito. Ang mga taong mayroong mga presyon ng dugo na nasa pagitan na ito ay maaaring walang mga sintomas, ngunit mas malamang na mag-ulat ng mga sakit ng ulo (22% ng mga kaso)<ref>{{cite journal |author=Papadopoulos DP, Mourouzis I, Thomopoulos C, Makris T, Papademetriou V |title=Hypertension crisis |journal=Blood Press. |volume=19 |issue=6 |pages=328–36 |year=2010 |month=December |pmid=20504242 |doi=10.3109/08037051.2010.488052 |url=}}</ref> at mga pagkahilo kaysa sa pangkalahatang populasyon.<ref name=Fisher2005/> Ang ibang mga sintomas ng hypertensive crisis ay maaaring kabilangan ng paghina ng paningin o kakapusan ng hininga dahil sa hindi paggana ng puso o isang pangkalahatang pagkaramdam ng [[pagkabalisa]] dahil sa hindi paggana ng bato.<ref name="ABC" /> Karamihan sa mga taong mayroong hypertensive crisis ay kilala na mayroong mataas na presyon ng dugo, ngunit maaaring humantong sa isang biglaang pagtaas ng mga karagdagang trigger (magdudulot).<ref name=Marik2007>{{cite journal |author=Marik PE, Varon J |title=Hypertensive crises: challenges and management |journal=Chest |volume=131 |issue=6 |pages=1949–62 |year=2007 |month=June |pmid=17565029 |doi=10.1378/chest.06-2490 |url=http://chestjournal.chestpubs.org/content/131/6/1949.long}}</ref> Ang isang "hypertensive na emerhensiya", dating tinatawag na "nakakamatay na altapresyon", ay nangyayari kapag mayroong ebidensiya ng direktang pinsala sa isa o mahigit pang mga bahagi ng katawan bilang resulta ng malubhang pagtaas ng presyon ng dugo. Ang pinsalang ito ay maaaring kabilangan ng [[hypertensive encephalopathy]], sanhi ng pamamaga at abnormal na paggana ng utak, at nakikilala sa pamamagitan ng mga sakit ng ulo at isang [[nag-ibang antas ng kamalayan]] (pagkalito o pag-aantok). Ang [[papilloedema o pamamaga ng disc]] sa retina at [[mga pagdurugo]] sa fundus ng mata at [[mga paglabas likido mula sa daluyan ng dugo]] ay isa pang palatandaan ng pinupuntiryang pinsala sa bahagi ng katawan. Maaaring ipahiwatig ng [[pananakit ng dibdib]] ang pinsala sa kalamnan ng puso (na maaaring tumuloy sa [[myocardial infarction o pagkasira ng tisiyu ng puso dahil sa pagharang ng suplay ng dugo sa puso]]) o kung minsan ay [[aortic dissection]], ang pagkapunit ng panloob na paligid ng [[aorta]]. Ang kakapusan sa paghinga, pag-ubo, at pagdura ng dugo ay mga katangian ng mga palantandaan ng [[pulmonary edema]]. Ang kondisyon na ito ay isang pamamaga ng tisiyu ng baga dahil sa [[hindi paggana ng kaliwang ventricle]], isang kawalan ng kakayahan ng [[kaliwang ventricle]] ng puso na magbomba ng sapat na dugo mula sa baga papunta sa sistema ng malaking ugat.<ref name=Marik2007/> Maaari ring mangyari ang mabilis na paghina ng paggana ng bato (malalang pinsala sa bato) at [[microangiopathic hemolytic anemia]] (pagkasira ng mga selula ng dugo).<ref name=Marik2007/> Sa mga ganitong sitwasyon, iniuutos ang mabilis na pagpapababa sa presyon ng dugo upang maitigil ang nangyayaring pagkasira ng bahagi ng katawan.<ref name=Marik2007/> Sa kabilang banda, walang ebidensiya na ang presyon ng dugo ay kailangang mabilis na pababain sa mga apurahang mayroong altapresyon kung saan walang ebidensiya ng pinupuntiryang pinsala sa bahagi ng katawan. Ang labis na pagiging agresibo sa pagpapababa sa presyon ng dugo ay hindi maaaring walang mga panganib.<ref name="ABC" /> Isinusulong ang paggamit ng mga gamot na iniinom sa bibig upang dahan-dahang mapababa ang presyon ng dugo sa mahigit na 24 hanggang 48 oras sa mga apurahang mayroong altapresyon.<ref name=Marik2007/> === Pagbubuntis === Ang altapresyon ay nangyayari sa humigit-kumulang na 8–10% ng mga pagbubuntis.<ref name="ABC" /> Karamihan sa mga kababaihang mayroong altapresyon sa pagbubuntis ay mayroong naunang umiiral na primary na altapresyon. Ang mataas na presyon ng dugo sa pagbubuntis ay maaaring unang palatandaan ng [[paunang eclampsia]], isang seryosong kondisyon ng ikalawang kalahati ng pagbubuntis, at sa ilang mga linggo pagkatapos ng panganganak.<ref name="ABC" /> Ang isang diyagnosis ng paunang eclampsia ay kinabibilangan ng tumaas na presyon ng dugo at pagkakaroon ng protina sa ihi.<ref name="ABC" /> Ang paunang eclampsia ay nangyayari sa humigit-kumulang na 5% ng mga pagbubuntis at responsable para sa humigit-kumulang na 16% ng lahat ng mga [[pagkamatay sa pagbubuntis]] sa buong mundo.<ref name="ABC" /> Dinodoble rin ng paunang eclampsia ang panganib ng pagkamatay ng sanggol.<ref name="ABC" /> Kadalasang walang mga sintomas ang paunang eclampsia at ito ay nalalaman sa pamamagitan ng karaniwang pagsusuri. Kapag nangyari ang mga sintomas ng paunang eclampsia, ang mga pinaka-karaniwan ay ang sakit ng ulo, karamdaman sa paningin (kadalasan sa "kumikislap na mga ilaw"), pagsusuka, pananakit sa [[itaas na gitnang bahagi ng tiyan]], at [[edema]] (pamamaga). Maaari ding tumuloy ang paunang eclampsia sa isang kondisyon na inilalagay sa panganib ang buhay na tinatawag na [[eclampsia]]. Ang eclampsia ay isang [[hypertensive emergency o malubhang pagtaas ng presyon ng dugo]] at mayroong iba’t-ibang mga seryosong komplikasyon. Ang mga komplikasyon na ito ay kinabibilangan ng pagkawala ng paningin ng isang tao, pamamaga ng utak, [[tonic-clonic na mga pagsumpong|mga pagsumpong]] o [[mga kombulsyon]], [[pagkabigo ng paggana ng mga bato]], [[pamamaga ng baga]], at [[disseminated intravascular coagulation]] (isang sakit ukol sa pamumuo ng dugo).<ref name="ABC" /><ref name="urlHypertension and Pregnancy: eMedicine Obstetrics and Gynecology">{{cite web |url=http://emedicine.medscape.com/article/261435-overview |title=Hypertension and Pregnancy |author=Gibson, Paul |author2= |date=July 30, 2009 |work=eMedicine Obstetrics and Gynecology |publisher=Medscape |pages= |accessdate=2009-06-16}}</ref> === Mga Sanggol at Mga Bata === Ang [[kabiguang lumaki nang normal]], [[mga pagsumpong]], [[iritabilidad]], [[katamlayan|kawalan ng enerhiya]], at [[infant respiratory distress syndrome|kahirapan sa paghinga]]<ref name="urlHypertension: eMedicine Pediatrics: Cardiac Disease and Critical Care Medicine">{{cite web |url=http://emedicine.medscape.com/article/889877-overview |title=Hypertension |author=Rodriguez-Cruz, Edwin |author2=Ettinger, Leigh M |date=April 6, 2010 |work=eMedicine Pediatrics: Cardiac Disease and Critical Care Medicine |publisher=Medscape |pages= |accessdate=2009-06-16}}</ref> ay maaaring iugnay sa altapresyon sa mga bagong panganak at mga batang sanggol. Sa mga mas matandang sanggol at bata, ang altapresyon ay maaaring magdulot ng sakit ng ulo, hindi maipaliwanag na iritabilidad, [[pagkapagod (medikal)|pagkapagod]], [[kabiguang lumaki nang normal]], [[malabong paningin]], [[epistaxis|pagdurugo ng ilong]], at [[Bell’s palsy|pagkaparalisa ng mukha]].<ref name=Dionne/><ref name="urlHypertension: eMedicine Pediatrics: Cardiac Disease and Critical Care Medicine"/> == Mga Komplikasyon == [[Talaksan:Main complications of persistent high blood pressure.svg|thumb|Diagram illustrating the main complications of persistent high blood pressure.]] Ang altapresyon ay ang pinakamahalagang maaaring maiwasan na salik ng panganib para sa napaagang pagkamatay sa buong mundo.<ref>{{cite web|title= Global health risks: mortality and burden of disease attributable to selected major risks.|url=http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/GlobalHealthRisks_report_full.pdf|work=World Health Organization|year=2009|accessdate=10 February 2012}}</ref> Pinatataas nito ang panganib ng [[sakit sa puso sanhi ng mababang suplay ng dugo sa kalamnan ng puso]]<ref name=pmid12493255>{{cite journal |author=Lewington S, Clarke R, Qizilbash N, Peto R, Collins R |title=Age-specific relevance of usual blood pressure to vascular mortality: a meta-analysis of individual data for one million adults in 61 prospective studies |journal=Lancet |volume=360 |issue=9349 |pages=1903–13 |year=2002 |month=December |pmid=12493255 |doi= 10.1016/S0140-6736(02)11911-8|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2002-12-14_360_9349/page/1902}}</ref> [[mga stroke]],<ref name="ABC" /> [[pagkipot ng daluyan ng dugo]],<ref name="pmid18375152">{{cite journal |author=Singer DR, Kite A |title=Management of hypertension in peripheral arterial disease: does the choice of drugs matter? |journal=European Journal of Vascular and Endovascular Surgery |volume=35 |issue=6 |pages=701–8 |year=2008 |month=June |pmid=18375152 |doi=10.1016/j.ejvs.2008.01.007}}</ref> at ibang mga sakit ukol sa puso, kabilang ang [[hindi paggana ng puso]], mga [[pagbara o pamamaga sa daluyan ng dugo]], laganap na [[atherosclerosis o pagkapal ng arterya dahil sa cholesterol]], and [[pagbara sa baga]].<ref name="ABC" /> Ang altapresyon ay isa ring salik ng panganib para sa [[mahinang memorya]], [[demensya]], and [[hindi gumagaling na sakit sa bato]].<ref name="ABC" /> Ang ibang mga komplikasyon ay kinabibilangan ng: * [[Pinsala sa retina dahil sa mataas na presyon ng dugo]] * [[Pinsala sa bato dahil sa mataas na presyon ng dugo]]<ref name="pmid19330604">{{cite journal |author=Zeng C, Villar VA, Yu P, Zhou L, Jose PA |title=Reactive oxygen species and dopamine receptor function in essential hypertension |journal=Clinical and Experimental Hypertension |volume=31 |issue=2 |pages=156–78 |year=2009 |month=April |pmid=19330604 |doi=10.1080/10641960802621283}}</ref> == Sanhi == === Primary na altapresyon === Ang primary (patuloy at hindi malaman ang sanhi) na altapresyon ay ang pinaka-karaniwang anyo ng altapresyon, na responsable para sa 90–95% ng lahat ng mga kaso ng altapresyon.<ref name="pmid10645931"/> Sa halos lahat ng mga makabagong lipunan, ang presyon ng dugo ay tumataas kasama ng [[pagtanda]] at ang panganib ng pagigiging mataas ng presyon ng dugo sa kalaunan ng buhay ay marami.<ref>{{cite journal|last=Vasan|first=RS|author2=Beiser, A, Seshadri, S, Larson, MG, Kannel, WB, D'Agostino, RB, Levy, D|title=Residual lifetime risk for developing hypertension in middle-aged women and men: The Framingham Heart Study.|journal=JAMA: the journal of the American Medical Association|date=2002 Feb 27|volume=287|issue=8|pages=1003-10|pmid=11866648}}</ref> Ang altapresyon ay nagreresulta mula sa isang masalimuot na aksiyon ng mga genes sa isa’t-isa at mga salik ukol sa paligid. Ang maraming mga karaniwang genes na mayroong maliit na epekto sa presyon ng dugo ay nakilala<ref>Ang International Consortium for Blood Pressure Genome-Wide Association Studies. Ang mga anyo ng henetiko sa bagong landas ay nakakaimpluwensiya sa presyon ng dugo at panganib ng sakit sa puso. Ang likas na katangian 2011; 478: 103–109 doi:10.1038/nature10405</ref> gayundin ang ilang mga bihirang genes na mayroong malaking epekto sa presyon ng dugo<ref>{{cite journal|last=Lifton|first=RP|author2=Gharavi, AG, Geller, DS|title=Molecular mechanisms of human hypertension.|journal=Cell|date=2001 Feb 23|volume=104|issue=4|pages=545-56|pmid=11239411}}</ref> ngunit ang henetikong batayan ng altapresyon ay hindi pa rin nauunawaan. Ang iba’t-ibang mga salik ukol sa kapaligiran ay nakakaimpluwensiya sa presyon ng dugo. Ang mga salik sa pamumuhay na nagpapababa ng presyon ng dugo ay kinabibilangan ng pagbabawas ng [[asin]] sa pagkain,<ref>{{cite journal|last=He|first=FJ|author2=MacGregor, GA|title=A comprehensive review on salt and health and current experience of worldwide salt reduction programmes.|journal=Journal of human hypertension|date=2009 Jun|volume=23|issue=6|pages=363-84|pmid=19110538}}</ref> mataas na pagkain ng mga prutas at mga produktong mayroong kaunting mantika (Dietary Approaches to Stop Hypertension o Mga ([[DASH na diyeta]])). Ang [[Ehersisyo]],<ref name="ReferenceA">Dickinson HO, Mason JM, Nicolson DJ, Campbell F, Beyer FR, Cook JV, Williams B, Ford GA. Lifestyle interventions to reduce raised blood pressure: a systematic review of randomized controlled trials. J Hypertens. 2006;24:215-33.</ref> [[pagbaba ng timbang]]<ref name=HaslamJames>{{cite journal |author=Haslam DW, James WP |title=Obesity |journal=Lancet |volume=366 |issue=9492 |pages=1197–209 |year=2005 |pmid=16198769 |doi=10.1016/S0140-6736(05)67483-1}}</ref> at ang binawasang pag-inom ng [[may alak na inumin|alak]] ay nakakatulong din sa pagpapababa ng presyon ng dugo.<ref>{{cite journal | author = Whelton PK, He J, Appel LJ, Cutler JA, Havas S, Kotchen TA ''et al.'' | year = 2002 | title = Primary prevention of hypertension: Clinical and public health advisory from The National High Blood Pressure Education Program | url = | journal = JAMA | volume = 288 | issue = 15| pages = 1882–8 | doi = 10.1001/jama.288.15.1882 | pmid = 12377087 }}</ref> Ang posibleng papel ng ibang mga salik tulad ng stress,<ref name="ReferenceA"/> pag-inum ng kape,<ref>Mesas AE, Leon-Muñoz LM, Rodriguez-Artalejo F, Lopez-Garcia E. The effect of coffee on blood pressure and cardiovascular disease in hypertensive individuals: A systematic review and meta-analysis. Am J Clin Nutr. 2011;94:1113–26.</ref> at kakulangan sa bitamina D<ref>{{cite journal |author=Vaidya A, Forman JP |title=Vitamin D and hypertension: current evidence and future directions |journal=Hypertension |volume=56 |issue=5 |pages=774–9 |year=2010 |month=November |pmid=20937970 |doi=10.1161/HYPERTENSIONAHA.109.140160 |url=}}</ref> ay hindi masyadong malinaw. Ang [[mababang pagtugon sa insulin]], na karaniwan sa labis na katabaan at isang bahagi ng [[metabolic syndrome|syndrome X]] (o ang [[metabolic syndrome]]), ay sinasabi ring nagdudulot ng altapresyon.<ref name="pmid12364344">{{cite journal |author=Sorof J, Daniels S |title=Obesity hypertension in children: a problem of epidemic proportions |journal=Hypertension |volume=40 |issue=4 |pages=441–447 |year=2002 |month=October |pmid=12364344 |doi=10.1161/01.HYP.0000032940.33466.12 |url=http://hyper.ahajournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12364344 |accessdate=2009-06-03 |archive-date=2012-12-05 |archive-url=https://archive.today/20121205010228/http://hyper.ahajournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12364344 |url-status=dead }}</ref> Isinangkot din ng mga kamakailang pag-aaral ang mga pangyayari sa mas maagang yugto ng buhay (halimbawa, [[mababang timbang ng ipinanganak na sanggol]], paninigarilyo habang nagbubuntis, at kakulangan ng [[pagpapasuso]]) bilang mga salik ng panganib para sa patuloy at hindi malaman ang sanhi na altapresyon ng nasa sapat na gulang.<ref name = "Lawlor 2005">{{cite journal|last=Lawlor|first=DA|author2=Smith, GD|title=Early life determinants of adult blood pressure.|journal=Current opinion in nephrology and hypertension|date=2005 May|volume=14|issue=3|pages=259-64|pmid=15821420}}</ref> Gayunman, ang mga mekanismo na nag-uugnay sa mga pagkakalantad na ito sa altapresyon ng nasa tamang gulang ay nananatiling malabo.<ref name = "Lawlor 2005"/> === Secondary o altapresyon na pumapangalawa sa sakit === Ang secondary o altapresyon na pumapangalawa sa sakit ay nagreresulta mula sa isang makikilalang sanhi. Ang sakit sa bato ang pinaka-karaniwang pangalawang sanhi ng altapresyon.<ref name="ABC" /> Ang altapresyon ay maaari ding maging sanhi ng mga kondisyon sa endocrine tulad ng [[Cushing's syndrome]], [[hyperthyroidism o labis na produksiyon ng hormon sa thyroid]], [[hypothyroidism o kakulangan sa produksiyon ng hormon sa thyroid]], [[acromegaly o abnormal na paglaki ng kamay, paa, at mukha]], [[Conn's syndrome]] o [[hyperaldosteronism o labis ng produksiyon ng aldosterone na hormon]], [[hyperparathyroidism o abnormal na mataas na dami ng parathyroid na hormon sa dugo]], at [[pheochromocytoma o bukol sa glandula ng adrenal]].<ref name="ABC" /><ref>Dluhy RG, Williams GH. Endocrine hypertension. In: Wilson JD, Foster DW, Kronenberg HM, eds. Williams Textbook of Endocrinology. 9th ed. Philadelphia, Pa: WB Saunders; 1998:729-49.</ref> Ang ibang mga sanhi ng secondary o altapresyon na pumapangalawa sa sakit ay kinabibilangan ng [[labis na katabaan]], [[pagtigil ng paghinga sa loob ng sampung segundo habang natutulog]], [[pagbubuntis]], [[pagsisikip ng aorta]], labis na pagkonsumo ng [[matatamis na kendi]] at ilang mga iniresetang gamot, mga halamang-gamot, at mga ilegal na gamot.<ref name="ABC" /><ref>{{cite journal |author=Grossman E, Messerli FH |title=Drug-induced Hypertension: An Unappreciated Cause of Secondary Hypertension |journal=Am. J. Med. |volume=125 |issue=1 |pages=14–22 |year=2012 |month=January |pmid=22195528 |doi=10.1016/j.amjmed.2011.05.024 |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-medicine_2012-01_125_1/page/14}}</ref> == Pag-aaral ng byolohikong pagbabago sanhi ng sakit == [[Talaksan:Arterial pressure diagram.png|thumb|right|350px|A diagram explaining factors affecting [[arterial pressure]]]] Sa karamihan ng mga tao na mayroong napatunayang patuloy at hindi malaman ang sanhi (primary) na altapresyon, ang tumaas na pagpigil sa pagdaloy ng dugo ([[kabuuang pagpigil ng pagdaloy ng dugo]]) ay responsable para sa mataas na presyon habang ang [[kabuuang dami ng dugo na binobomba ng puso]] ay nananatiling normal.<ref>{{cite journal |author=Conway J |title=Hemodynamic aspects of essential hypertension in humans |journal=Physiol. Rev. |volume=64 |issue=2 |pages=617–60 |year=1984 |month=April |pmid=6369352 |doi= |url=https://archive.org/details/sim_physiological-reviews_1984-04_64_2/page/617}}</ref> Mayroong ebidensiya na ang ilang mga mas batang tao na mayroong [[paunang altapresyon]] o “borderline na altapresyon” ay mayroong mataas na dami ng dugo na binobomba ng puso, isang mataas na pagtibok ng puso, at normal na pagpigil sa pagdaloy ng dugo. Ang kondisyon na ito ay tinatawag na hyperkinetic borderline na altapresyon.<ref name = Palatini>{{cite journal |author=Palatini P, Julius S |title=The role of cardiac autonomic function in hypertension and cardiovascular disease |journal=Curr. Hypertens. Rep. |volume=11 |issue=3 |pages=199–205 |year=2009 |month=June |pmid=19442329 |doi= |url=}}</ref> Ang mga indibiduwal na ito ay nagkakaroon ng mga tipikal na tampok ng napatunayang patuloy at hindi malaman ang sanhi na altapresyon sa kalaunan sa buhay dahil ang dami ng kanilang dugo na binobomba ng puso ay bumababa at ang pagpigil sa pagdaloy ng dugo ay tumataas habang sila ay tumatanda.<ref name = Palatini /> Tipikal man ang pinaparisan sa lahat ng mga tao na tunay na nagkaroon ng altapresyon, ito ay pinagtatalunan.<ref>{{cite journal |author=Andersson OK, Lingman M, Himmelmann A, Sivertsson R, Widgren BR |title=Prediction of future hypertension by casual blood pressure or invasive hemodynamics? A 30-year follow-up study |journal=Blood Press. |volume=13 |issue=6 |pages=350–4 |year=2004 |pmid=15771219 |doi= |url=}}</ref> Ang tumaas na pagpigil sa pagdaloy ng dugo sa napatunayang altapresyon ay pangunahing maiuugnay sa pagkipot ng istraktura ng maliliit na mga arterya at mga arteriole.<ref>{{cite journal |author=Folkow B |title=Physiological aspects of primary hypertension |journal=Physiol. Rev. |volume=62 |issue=2 |pages=347–504 |year=1982 |month=April |pmid=6461865 |doi= |url=https://archive.org/details/sim_physiological-reviews_1982-04_62_2/page/n1}}</ref> Ang pagkabawas ng bilang o densidad ng mga capilliary ay maaari ring mag-ambag sa pagpigil sa pagdaloy ng dugo.<ref>{{cite journal |author=Struijker Boudier HA, le Noble JL, Messing MW, Huijberts MS, le Noble FA, van Essen H |title=The microcirculation and hypertension |journal=J Hypertens Suppl |volume=10 |issue=7 |pages=S147–56 |year=1992 |month=December |pmid=1291649 |doi= |url=}}</ref> Ang altapresyon ay maiuugnay din sa pagbaba ng kakayahang bumaluktot ng mga dinadaluyang ugat,<ref>{{cite journal |author=Safar ME, London GM |title=Arterial and venous compliance in sustained essential hypertension |journal=Hypertension |volume=10 |issue=2 |pages=133–9 |year=1987 |month=August |pmid=3301662 |doi= |url=https://archive.org/details/sim_hypertension_1987-08_10_2/page/133}}</ref> na maaaring magpataas sa pagbalik ng dugo sa puso, mataas na [[Paunang pagkarga (ukol sa puso)|paunang pagkarga]], at tunay na magdudulot ng [[diastolic dysfunction o kabiguang paggana ng mga ventricle sa puso]]. Kahit ang tumaas na aktibong pagsisikip ng mga daluyan ng dugo ay gumaganap sa napatunayang altapresyon ay hindi malinaw.<ref>{{cite journal |author=Schiffrin EL |title=Reactivity of small blood vessels in hypertension: relation with structural changes. State of the art lecture |journal=Hypertension |volume=19 |issue=2 Suppl |pages=II1–9 |year=1992 |month=February |pmid=1735561 |doi= |url=}}</ref> Ang [[pulse pressure]] (diperensya sa pagitan ng systolic at diastolic na presyon ng dugo) ay malimit na tumataas sa mga mas matatandang tao na mayroong altapresyon. Ang sitwasyon na ito ay kinasasangkutan ng presyon ng systolic na abnormal na mataas, ngunit ang presyon ng diastolic ay maaaring normal o mababa. Ang kondisyon na ito ay tinatawag na [[isolated systolic na altapresyon]].<ref>{{cite journal |author=Chobanian AV |title=Clinical practice. Isolated systolic hypertension in the elderly |journal=N. Engl. J. Med. |volume=357 |issue=8 |pages=789–96 |year=2007 |month=August |pmid=17715411 |doi=10.1056/NEJMcp071137 |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2007-08-23_357_8/page/788}}</ref> Ang mataas na pulse pressure sa mga matatandang tao na mayroong altapresyon o isolated systolic na altapresyon ay ipinapaliwanag sa pamamagitan ng tumaas na [[paninigas ng mga aterya]], na karaniwang sinasamahan ng pagtanda at maaaring palalain ng mataas na presyon ng dugo.<ref>{{cite journal |author=Zieman SJ, Melenovsky V, Kass DA |title=Mechanisms, pathophysiology, and therapy of arterial stiffness |journal=Arterioscler. Thromb. Vasc. Biol. |volume=25 |issue=5 |pages=932–43 |year=2005 |month=May |pmid=15731494 |doi=10.1161/01.ATV.0000160548.78317.29 |url=https://archive.org/details/sim_arteriosclerosis-thrombosis-and-vascular-biology_2005-05_25_5/page/932}}</ref> Maraming mga mekanismo ang iminungkahi upang managot para sa pagtaas ng pagpigil na makikita sa sistema ng arterya sa altapresyon. Ipinapahiwatig ng karamihan sa mga ebidensya ang isa o parehong mga sanhi na ito: * Mga karamdaman sa pangangasiwa ng asin at tubig sa bato, partikular ang mga abnormalidad ng loob ng bato [[renin-angiotensin system]]<ref>{{cite journal |author=Navar LG |title=Counterpoint: Activation of the intrarenal renin-angiotensin system is the dominant contributor to systemic hypertension |journal=J. Appl. Physiol. |volume=109 |issue=6 |pages=1998–2000; discussion 2015 |year=2010 |month=December |pmid=21148349 |pmc=3006411 |doi=10.1152/japplphysiol.00182.2010a |url=}}</ref> * Mga abnormalidad ng [[sympathetic nervous system]]<ref>{{cite journal |author=Esler M, Lambert E, Schlaich M |title=Point: Chronic activation of the sympathetic nervous system is the dominant contributor to systemic hypertension |journal=J. Appl. Physiol. |volume=109 |issue=6 |pages=1996–8; discussion 2016 |year=2010 |month=December |pmid=20185633 |doi=10.1152/japplphysiol.00182.2010 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-applied-physiology_2010-12_109_6/page/1996}}</ref> Ang mga mekanismong ito ay hindi nagkakasalungatan at pareho itong malamang na nag-aambag sa ilang mga saklaw sa karamihan ng mga kaso ng patuloy at hindi malaman ang sanhi na altapresyon. Iminungkahi rin na ang [[endothelial dysfunction]] (kabiguan sa paggana ng mga lining ng daluyan ng dugo) at ang [[pamamaga]] sa may puso ay maaari ring mag-ambag sa tumaas na pagpigil ng pagdaloy ng dugo at pinsala sa puso sa altapresyon.<ref>{{cite journal |author=Versari D, Daghini E, Virdis A, Ghiadoni L, Taddei S |title=Endothelium-dependent contractions and endothelial dysfunction in human hypertension |journal=Br. J. Pharmacol. |volume=157 |issue=4 |pages=527–36 |year=2009 |month=June |pmid=19630832 |pmc=2707964 |doi=10.1111/j.1476-5381.2009.00240.x |url=}}</ref><ref>{{cite journal |author=Marchesi C, Paradis P, Schiffrin EL |title=Role of the renin-angiotensin system in vascular inflammation |journal=Trends Pharmacol. Sci. |volume=29 |issue=7 |pages=367–74 |year=2008 |month=July |pmid=18579222 |doi=10.1016/j.tips.2008.05.003 |url=}}</ref> == Diyagnosis == {| class="wikitable" style = "float: right; margin-left:15px; text-align:center" |- |+ Mga karaniwang isinasagawang pagsusuri sa altapresyon ! Sistema ! sa Mga Pagsusuri |- | [[Sistema sa Pag-ihi|Ukol sa bato]] | [[Pagsusuri sa Ihi|Mikroskopikong pagsusuri sa ihi]], [[protinurya]], serum na [[blood urea nitrogen|BUN]] <small>([[blood urea nitrogen]])</small> at/o [[creatinine]] |- | [[Sistema ng endocrine|Endocrine]] | Serum na [[sodium]], [[potasiyo]], [[kalsyum]], [[Thyroid-stimulating hormone|TSH]] <small>( [[thyroid-stimulating hormone]])</small>. |- | [[Ukol sa Metabolismo]] | [[Pagsusuri sa glucose|Glucose ng dugo pagkatapos ng hindi pagkain (fasting)]], kabuuang kolesterol, [[High-density lipoprotein o lipoprotina na mataas ang densidad|HDL]] at [[LDL o lipoprotina na mababa ang densidad]] na kolesterol, [[triglycerides]] |- | Iba | [[Hematokrit]], [[elektrokardyogram]], at [[radyograp ng dibdib]] |- | colspan=2 | Sources: ''Harrison's principles of internal medicine''<ref name="isbn0-07-147691-1">{{cite book |author=Loscalzo, Joseph; Fauci, Anthony S.; Braunwald, Eugene; Dennis L. Kasper; Hauser, Stephen L; Longo, Dan L. |editor= |others= |title=Harrison's principles of internal medicine |edition= |publisher=McGraw-Hill Medical |year=2008 |pages= |isbn=0-07-147691-1 |doi= |url= |accessdate=}}</ref> ''others''<ref name="pmid19417858">{{cite journal |author=Padwal RS |title=The 2009 Canadian Hypertension Education Program recommendations for the management of hypertension: Part 1 – blood pressure measurement, diagnosis and assessment of risk |journal=Canadian Journal of Cardiology |volume=25 |issue=5 |pages=279–86 |year=2009 |month=May |pmid=19417858 |doi= 10.1016/S0828-282X(09)70491-X|url= |pmc=2707176 |author-separator=, |author2=Hemmelgarn BR |author3=Khan NA |display-authors=3 |last4=Grover |first4=S |last5=McKay |first5=DW |last6=Wilson |first6=T |last7=Penner |first7=B |last8=Burgess |first8=E |last9=McAlister |first9=FA}}</ref><ref name="pmid18548142">{{cite journal |author=Padwal RJ |title=The 2008 Canadian Hypertension Education Program recommendations for the management of hypertension: Part 1 – blood pressure measurement, diagnosis and assessment of risk |journal=Canadian Journal of Cardiology |volume=24 |issue=6 |pages=455–63 |year=2008 |month=June |pmid=18548142 |pmc=2643189 |doi= 10.1016/S0828-282X(08)70619-6|url= |author-separator=, |author2=Hemmelgarn BR |author3=Khan NA |display-authors=3 |last4=Grover |first4=S |last5=McAlister |first5=FA |last6=McKay |first6=DW |last7=Wilson |first7=T |last8=Penner |first8=B |last9=Burgess |first9=E}}</ref><ref name="pmid17534459">{{cite journal |author=Padwal RS |title=The 2007 Canadian Hypertension Education Program recommendations for the management of hypertension: Part 1 – blood pressure measurement, diagnosis and assessment of risk |journal=Canadian Journal of Cardiology |volume=23 |issue=7 |pages=529–38 |year=2007 |month=May |pmid=17534459 |pmc=2650756 |doi= 10.1016/S0828-282X(07)70797-3|url= |author-separator=, |author2=Hemmelgarn BR |author3=McAlister FA |display-authors=3 |last4=McKay |first4=DW |last5=Grover |first5=S |last6=Wilson |first6=T |last7=Penner |first7=B |last8=Burgess |first8=E |last9=Bolli |first9=P}}</ref><ref name="pmid16755312">{{cite journal |author=Hemmelgarn BR |title=The 2006 Canadian Hypertension Education Program recommendations for the management of hypertension: Part I – Blood pressure measurement, diagnosis and assessment of risk |journal=Canadian Journal of Cardiology |volume=22 |issue=7 |pages=573–81 |year=2006 |month=May |pmid=16755312 |pmc=2560864 |doi= 10.1016/S0828-282X(06)70279-3|url= |author-separator=, |author2=McAlister FA |author3=Grover S |display-authors=3 |last4=Myers |first4=MG |last5=McKay |first5=DW |last6=Bolli |first6=P |last7=Abbott |first7=C |last8=Schiffrin |first8=EL |last9=Honos |first9=G}}</ref><ref name="pmid16003448">{{cite journal |author=Hemmelgarn BR |title=The 2005 Canadian Hypertension Education Program recommendations for the management of hypertension: part 1- blood pressure measurement, diagnosis and assessment of risk |journal=Canadian Journal of Cardiology |volume=21 |issue=8 |pages=645–56 |year=2005 |month=June |pmid=16003448 |doi= |url= |author-separator=, |author2=McAllister FA |author3=Myers MG |display-authors=3 |last4=McKay |first4=DW |last5=Bolli |first5=P |last6=Abbott |first6=C |last7=Schiffrin |first7=EL |last8=Grover |first8=S |last9=Honos |first9=G}}</ref> |} Ang altapresyon ay nakikilala kapag ang pasyente ay mayroong patuloy na mataas na presyon ng dugo. Ayon sa kaugalian,<ref name="NICE127 full"/> ang diyagnosis ay nangangailangan ng tatlong magkakahiwalay na mga pagsukat ng sphygmomanometer sa isang buwan na pagitan.<ref>{{cite book |author=North of England Hypertension Guideline Development Group |chapter=Frequency of measurements |page=53 |title=Essential hypertension (NICE CG18) |publisher=[[National Institute for Health and Clinical Excellence]] |date=1 August 2004 |url=http://guidance.nice.org.uk/index.jsp?action=download&o=48384 |accessdate=2011-12-22 |archive-date=2012-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120714085714/http://guidance.nice.org.uk/index.jsp?action=download&o=48384 |url-status=dead }}</ref> Ang inisyal na pagtatasa sa mga pasyenteng may mataas na presyon ng dugo ay kinabibilangan ng isang kumpletong [[Medikal na kasaysayan|kasaysayan]] at [[pisikal na pagsusuri]]. Ng mayroong 24-oras na mga monitor para sa pagkuha ng [[presyon ng dugo para sa mga nakakalakad na pasyente]] at mga makinang pantahanan para sa pagkuha ng presyon ng dugo, ang kahalagahan ng pag-iwas sa maling diyagnosis sa mga pasyente na may pansamantalang pagtaas ng presyon ng dugo sa klinika ang naging daan tungo sa isang pagbabago sa mga protokol. Sa United Kingdom, ang kasalukuyang pagsasanay ay sundan (follow-up) ang isang mataas na pagbasa sa klinika ng mayroong nagbabagong pagsukat (ambulatory measurement). Ang gagawing kasunod (follow-up) ay maaari ring gawin, ngunit hindi mas mainam, na mayroong pagsubaybay sa presyon ng dugo sa tahanan sa mahigit na pitong araw.<ref name="NICE127 full">{{cite book |author=National Clinical Guideline Centre |title=Hypertension (NICE CG 127) |publisher=[[National Institute for Health and Clinical Excellence]] |chapter=7 Diagnosis of Hypertension, 7.5 Link from evidence to recommendations |page=102 |date=August 2011 |url=http://www.nice.org.uk/nicemedia/live/13561/56007/56007.pdf |accessdate=2011-12-22 |archive-date=2013-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723014309/http://www.nice.org.uk/nicemedia/live/13561/56007/56007.pdf |url-status=dead }}</ref> Kapag nakapagtatag na ng diyagnosis ng altapresyon, sinusubukang kilalanin ng mga doktor ang nasa ilalim na sanhi batay sa mga salik ng panganib at ibang mga sintomas, kung mayroon. Ang [[secondary o altapresyon na pumapangalawa sa sakit]] ay mas karaniwan sa mga batang malapit na magdalaga at magbinata at karamihan ng mga kaso ay sanhi ng [[sakit sa bato]]. Ang primary o ang patuloy at hindi malaman ang sanhi na altapresyon ay mas karaniwan sa mga nagdadalaga at nagbibinata at mayroong maraming salik ng panganib, kabilang ang labis na katabaan at isang kasaysayan ng pamilya sa altapresyon.<ref name="pmid16719248">{{cite journal | author = Luma GB, Spiotta RT | title = Hypertension in children and adolescents | url = https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2006-05-01_73_9/page/1558 | journal = Am Fam Physician | volume = 73 | issue = 9 | pages = 1558–68 | month = may | year = 2006 | pmid = 16719248}}</ref> Ang mga pagsusuri sa laboratoryo ay maaari ring isagawa upang makilala ang mga posibleng sanhi ng secondary o altapresyon na pumapangalawa sa sakit, at upang malaman kung ang altapresyon ay nagdulot ng pinsala sa puso, mga mata, at mga bato. Ang mga karagdagang pagsusuri para sa [[dyabetes]] at lebel ng [[mataas na kolesterol]] ay isinasagawa dahil ang mga kondisyon na ito ay mga salik ng panganib para sa pagkakakaroon ng [[sakit sa puso]] at maaaring mangailangan ng paggamot.<ref name="pmid10645931"/> Ang serum na [[creatinine]] ay sinusukat upang tasahin ang pagkakaroon ng sakit sa bato, na maaaring sanhi o resulta ng altapresyon. Ang serum na creatinine lamang ay maaaring masobrahan ang pagtantiya sa [[tulin ng pagsala ng bato sa tubig sa katawan]]. Itinataguyod ng mga bagong alituntunin ang paggamit ng mga equation sa pagpapalagay tulad ng [[Modification of Diet in Renal Disease]] (MDRD) na pormula upang matantiya ang tulin ng pagsala ng bato sa tubig sa katawan o estimate glomerular filtration rate (eGFR).<ref name = JNC7 /> Maaari ring magbigay ang eGFR ng batayan sa pagsukat ng paggana ng bato na maaaring magamit upang masubaybayan ang mga epekto ng ilang mga kontra sa altapresyon na gamot sa paggana ng bato. Ang mga pagsusuri ng mga sample ng ihi para sa [[protinurya|protina]] ay ginagamit din bilang isang pangalawang indikasyon ng sakit sa bato. Ang pagsusuri ng [[elektrokardyogram]] (EKG/ECG) ay ginagawa upang masuri ang ebidensya na ang puso ay sumasailalim sa pagkapuwersa mula sa mataas na presyon ng dugo. Maaari din nitong ipakita ang pagkapal ng kalamnan ng puso ([[left ventricular hypertrophy o pagkapal ng kalamnan ng kaliwang ventricle ng puso]]) o kung ang puso ay nakaranas ng isang naunang karamdaman tulad ng isang tahimik na atake sa puso. Ang isang [[X-ray sa dibdib]] o isang [[echokardyogram]] ay maaari ring isagawa upang maghanap ng mga palatandaan ng paglaki ng puso o pinsala sa puso.<ref name="ABC" /> == Pag-iwas == Ang bilang ng mga tao na mataas ang presyon ng dugo ngunit hindi natatanto na ito ay mahalaga.<ref name="ReferenceB">{{cite journal|last=Williams|first=B|author2=Poulter, NR, Brown, MJ, Davis, M, McInnes, GT, Potter, JF, Sever, PS, McG Thom, S, British Hypertension, Society|title=Guidelines for management of hypertension: report of the fourth working party of the British Hypertension Society, 2004-BHS IV.|journal=Journal of human hypertension|date=2004 Mar|volume=18|issue=3|pages=139-85|pmid=14973512}}</ref> Ang mga hakbang para sa buong populasyon ay kinakailangan upang mabawasan ang mga kahihinatnan ng mataas na presyon ng dugo at mabawasan ang pangangailangan para sa paggagamot gamit ang kontra sa altapresyon na gamot. Ang mga pagbabago sa pamumuhay ay inirerekomenda upang pababain ang presyon ng dugo, bago simulan ang paggagamot. Ang mga alituntunin ng 2004 British Hypertension Society<ref name="ReferenceB"/> ay iminungkahi ang mga sumusunod na pagbabago sa pamumuhay na naaalinsunod sa mga alituntunin na ibinalangkas ng Pambansang Programa ng Estados Unidos sa Edukasyon sa Mataas na Presyon ng Dugo noong 2002<ref>{{cite journal | author = Whelton PK ''et al.'' | year = 2002 | title = Primary prevention of hypertension. Clinical and public health advisory from the National High Blood Pressure Education Program | url = | journal = JAMA | volume = 288 | issue = 15| pages = 1882–1888 | doi = 10.1001/jama.288.15.1882 | pmid = 12377087 }}</ref> para sa pangunahing pag-iwas sa altapresyon tulad ng mga sumusunod: * Panatilihin ang normal na timbang ng katawan (hal., body mass index 20–25&nbsp;kg/m²). * Bawasan ang pagkain na mayroong sodium (asin) sa mababa sa 100&nbsp;mmol kada araw (mababa sa 6g ng asin o mababa sa 2.4g ng asin kada araw). * Maging sangkot sa regular na pisikal na pag-eehersisiyong aktibidad tulad ng mabilis na paglakad (katumbas ng o mahigit sa 30 minuto kada araw, karamihan ng mga araw sa linggo). * Limitahan ang pag-inom ng alak sa hindi hihigit sa 3 yunit kada araw sa mga kalalakihan at hindi hihigit sa 2 yunit kada araw sa mga kababaihan. * Kumain ng mga pagkain na mayaman sa mga prutas at gulay (hal., hindi bababa sa limang piraso kada araw). Ang epektibong pagbabago sa pamumuhay ay maaaring mapababa ang presyon ng dugo katumbas ng gamot ng tao na kontra sa mataas na presyon ng dugo. Ang kombinasyon ng dalawa o mahigit pang mga pagbabago sa pamumuhay ay maaaring magtamo ng mas magandang mga resulta.<ref name="ReferenceB"/> == Pamamahala == === Mga pagbabago sa pamumuhay === Ang unang uri ng paggamot para sa altapresyon ay kahawig ng inirerekomendang mga pagbabago sa pamumuhay para sa pag-iwas<ref name="npsppr">{{cite web |url=http://www.nps.org.au/health_professionals/publications/prescribing_practice_review/current/prescribing_practice_review_52 |title=NPS Prescribing Practice Review 52: Treating hypertension |date=September 1, 2010 |publisher=NPS Medicines Wise |accessdate=November 5, 2010 |archive-date=Hunyo 26, 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HefAmPDs?url=http://www.nps.org.au/publications/health-professional/prescribing-practice-review |url-status=dead }}</ref> at kinabibilangan ng mga pagbabago sa pagkain<ref>{{cite journal|last=Siebenhofer|first=A|author2=Jeitler, K, Berghold, A, Waltering, A, Hemkens, LG, Semlitsch, T, Pachler, C, Strametz, R, Horvath, K|title=Long-term effects of weight-reducing diets in hypertensive patients|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2011-09-07|volume=9|pages=CD008274|pmid=21901719|doi=10.1002/14651858.CD008274.pub2|editor1-last=Siebenhofer|editor1-first=Andrea}}</ref> pisikal na pag-eehersisiyo, at pagbabawas ng timbang. Ang lahat ng mga pagbabagong ito ay nagpakita ng tunay na pagbaba ng presyon ng dugo sa mga tao na mayroong altapresyon.<ref>{{cite journal |author=Blumenthal JA |title=Effects of the DASH diet alone and in combination with exercise and weight loss on blood pressure and cardiovascular biomarkers in men and women with high blood pressure: the ENCORE study |journal=Arch. Intern. Med. |volume=170 |issue=2 |pages=126–35 |year=2010 |month=January |pmid=20101007 |doi=10.1001/archinternmed.2009.470 |url= |author-separator=, |author2=Babyak MA |author3=Hinderliter A |display-authors=3 |last4=Watkins |first4=L. L. |last5=Craighead |first5=L. |last6=Lin |first6=P.-H. |last7=Caccia |first7=C. |last8=Johnson |first8=J. |last9=Waugh |first9=R.}}</ref> Kung ang altapresyon ay sapat na mataas upang pangatwiranan ang agarang paggamit ng mga gamot, inirerekomenda pa rin ang mga pagbabago sa pamumuhay. Ang iba’t-ibang mga programa ay idinisenyo upang mabawasan ang stress sa isipan tulad ng [[biofeedback]], pagre-relax, o pagninilay-nilay ay ipinapayo upang pababain ang altapresyon. Gayunpaman, hindi sinusuportahan ng mga siyentipokong pag-aaral, sa pangkalahatan, ang bisa nito dahil karaniwan ang mga pag-aaral ay mababa ang kalidad.<ref name="pmid19822104">{{cite journal |author=Greenhalgh J, Dickson R, Dundar Y |title=The effects of biofeedback for the treatment of essential hypertension: a systematic review |journal=Health Technol Assess |volume=13 |issue=46 |pages=1–104 |year=2009 |month=October |pmid=19822104 |doi=10.3310/hta13460 |url= |doi_brokendate=2010-08-21}}</ref><ref name="pmid18350109">{{cite journal |author=Rainforth MV, Schneider RH, Nidich SI, Gaylord-King C, Salerno JW, Anderson JW |title=Stress Reduction Programs in Patients with Elevated Blood Pressure: A Systematic Review and Meta-analysis |journal=Curr. Hypertens. Rep. |volume=9 |issue=6 |pages=520–8 |year=2007 |month=December |pmid=18350109 |pmc=2268875 |doi= 10.1007/s11906-007-0094-3|url=}}</ref><ref>{{cite journal |author=Ospina MB |title=Meditation practices for health: state of the research |journal=Evid Rep Technol Assess (Full Rep) |volume= |issue=155 |pages=1–263 |year=2007 |month=June |pmid=17764203 |doi= |url= |author-separator=, |author2=Bond K |author3=Karkhaneh M |display-authors=3 |last4=Tjosvold |first4=L |last5=Vandermeer |first5=B |last6=Liang |first6=Y |last7=Bialy |first7=L |last8=Hooton |first8=N |last9=Buscemi |first9=N}}</ref> Ang pagbabago sa pagkain tulad ng isang [[pagkain na mababa ang sodium (asin)]] ay kapaki-pakinabang. Ang isang pangmatagalang pagkain na mayroong kaunting sodium o asin (mahigit sa 4 na linggo) sa [[Amerikanong lahi|Mga Amerikano]] ay mabisa sa pagpapababa ng presyon ng dugo, pareho sa mga taong may altapresyon at sa mga taong mayroong normal na presyon ng dugo.<ref name=cochrane2008>{{cite journal|last=He|first=FJ|author2=MacGregor, GA|title=Effect of longer-term modest salt reduction on blood pressure.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2004|issue=3|pages=CD004937|pmid=15266549|url=http://onlinelibrary.wiley.com/o/cochrane/clsysrev/articles/CD004937/frame.html}}</ref> At saka, ang [[DASH na pagkain]], isang pagkain na mayaman sa mga mani, mga whole grain, isda, manok, mga prutas, at mga gulay, na isinusulong ng [[Pambansang Samahan sa Puso, Baga, at Dugo]], ay nakakapagpababa ng presyon ng dugo. Ang malaking tampok ng plano ay ang paglimita sa pagkonsumo ng [[sodium (asin)]], kahit na ang pagkain ay mayaman din sa [[potasiyo]], [[magnesiyo]], [[kalsyum]], at [[protina]].<ref name="dashguide">{{cite web|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/public/heart/hbp/dash/new_dash.pdf|title=Your Guide To Lowering Your Blood Pressure With DASH|format=PDF|accessdate=2009-06-08}}</ref> === Mga Gamot === Ang ilang mga klase ng gamot na magkakasamang itinuturing bilang [[mga gamot laban sa altapresyon]] ay kasalukuyang magagamit para sa paggamot ng altapresyon. Isinasaalang-alang ang panganib ukol sa puso ng isang tao (kabilang ang panganib ng myocardial infarction o pagkasira ng tisiyu ng puso at stroke) at ang pagbabasa ng presyon ng dugo sa pagrereseta ng mga gamot.<ref name=nps01>{{cite journal |url=http://www.australianprescriber.com/magazine/33/4/108/12 |title=Drug treatment of elevated blood pressure |author=Nelson, Mark |journal=Australian Prescriber |issue=33 |pages=108–112 |accessdate=August 11, 2010}}</ref> Kung sinimulan ang paggamot, inirerekomenda ng Ika-pitong Pinagsamang Komite sa Mataas na Presyon ng Dugo ng Pambansang Institute sa Puso, Baga, at Dugo (National Heart, Lung, and Blood Institute's Seventh Joint National Committee on High Blood Pressure) (JNC-7)<ref name=JNC7/> na dapat subaybayan ng manggagamot ang pagtugon sa paggamot at tasahin para sa anumang salungat na reaksiyon dulot ng gamot. Ang pagbabawas ng [[presyon ng dugo]] ng 5&nbsp;mmHg, ay babawasan ang panganib ng stroke ng 34% at ang panganib ng [[ischemic heart disease o bawas na suplay ng dugo ng kalamnan ng puso]] ng 21%. Mababawasan din ng pagbaba ng presyon ng dugo ang posibilidad ng [[demensya]], [[pagpalya ng puso]] at [[kamatayan|dami ng namamatay]] mula sa [[sakit sa puso]].<ref>{{cite journal |author=Law M, Wald N, Morris J |title=Lowering blood pressure to prevent myocardial infarction and stroke: a new preventive strategy |journal=Health Technol Assess |volume=7 |issue=31 |pages=1–94 |year=2003 |pmid=14604498 |url=http://www.hta.ac.uk/fullmono/mon731.pdf |access-date=2014-01-31 |archive-date=2011-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110304150457/http://www.hta.ac.uk/fullmono/mon731.pdf |url-status=dead }}</ref> Ang layunin ng paggamot ay upang mabawasan ang presyon ng dugo sa mas mababa kaysa sa 140/90&nbsp;mmHg para sa karamihan ng mga indibiduwal, at mas mababa pa para sa mga may dyabetes o sakit sa bato. Inirerekomenda ng ilang mga medikal na propesyonal na panatilihin ang mga lebel na mababa sa 120/80&nbsp;mmHg.<ref name=nps01 /><ref>{{cite web|first=Gina |last=Shaw |url=http://www.webmd.com/content/article/73/88927.htm |title=Prehypertension: Early-stage High Blood Pressure |publisher=WebMD |date=2009-03-07 |accessdate=2009-07-03}}</ref> Kung ang layunin na presyon ng dugo ay hindi matutugunan, kailangan ng karagdagang paggamot.<ref>{{cite journal|doi=10.1161/01.HYP.0000200702.76436.4b|url=http://hyper.ahajournals.org/cgi/content/abstract/47/3/345|title=Therapeutic Inertia Is an Impediment to Achieving the Healthy People 2010 Blood Pressure Control Goals|author=Eni C. Okonofua; Kit N. Simpson; Ammar Jesri; Shakaib U. Rehman; Valerie L. Durkalski; Brent M. Egan|journal=Hypertension|volume=47|issue=2006;47:345|pages=345–51|date=January 23, 2006|accessdate=2009-11-22|pmid=16432045}}</ref> Ang mga alituntunin sa pagpili ng gamot at kung paano matukoy ang pinakamahusay na paggamot para sa iba't-ibang mga pangkat ng tao ay nagbago sa paglipas ng panahon at magkaiba sa iba't-ibang mga bansa. Hindi nagkakasundo ang mga eksperto sa kung alin ang pinakamahusay na gamot.<ref name=Compare10>{{cite journal|last=Klarenbach|first=SW|author2=McAlister, FA, Johansen, H, Tu, K, Hazel, M, Walker, R, Zarnke, KB, Campbell, NR, Canadian Hypertension Education, Program|title=Identification of factors driving differences in cost effectiveness of first-line pharmacological therapy for uncomplicated hypertension.|journal=The Canadian journal of cardiology|date=2010 May|volume=26|issue=5|pages=e158-63|pmid=20485695}}</ref> Ang mga alituntunin ng [[Cochrane collaboration]], [[World Health Organization]] at ng Estados Unidos ay sumusuporta sa mababang dosis ng [[diyuretikong Thiazide|diyuretikong batay sa thiazide]] bilang ang mas gugustuhing unang paggamot.<ref name=Compare10/><ref>{{cite journal |author=Wright JM, Musini VM |title=First-line drugs for hypertension |journal=Cochrane Database Syst Rev |volume= |issue=3 |pages=CD001841 |year=2009 |pmid=19588327 |doi=10.1002/14651858.CD001841.pub2 |url= |editor1-last=Wright |editor1-first=James M}}</ref> Binibigyang-diin ng mga alituntunin ng UK ang [[mga calcium channel blocker]] (CCB)s para sa mga taong mas matanda sa 55 taon o kung Aprikano o Karibenyo ang pinagmulan ng pamilya. Inirerekomenda ng mga alitutuning ito ang [[mga angiotensin-converting enzyme inhibitor]] (ACEI)s bilang mas gugustuhing unang paggamot para sa mga mas bata.<ref name="NICE127-drug"/> Sa bansang Hapon, ang pagsisimula sa alinman sa anim na mga klase ng gamot kabilang ang: CCB, ACEI/ARB, diuretikong thiazide, [[mga beta blocker]] at [[mga alpha blocker]] ay itinuturing na makatwiran. Sa Canada, ang lahat ng mga gamot na ito maliban sa mga alpha-blocker ay inirerekomenda bilang mga posibleng unang opsyon.<ref name=Compare10/> ==== Mga kombinasyon ng gamot ==== Ang karamihan ng mga tao ay nangangailangan ng mahigit sa isang gamot upang makontrol ang kanilang altapresyon. Ang mga alituntunin ng JNC7<ref name = JNC7 /> at ESH-ESC<ref name=ESH-ESC />, ay itinataguyod ang panimulang paggamot gamit ang dalawang gamot kapag ang presyon ng dugo ay mas mahigit sa 20&nbsp;mmHg na mataas sa systolic o mahigit sa 10mmHg na mataas sa mga pinupuntiryang diastolic. Ang mga mas gugustuhing kombinasyon ay renin–angiotensin system inhibitors at calcium channel blockers, o renin–angiotensin system inhibitors at mga diyuretiko.<ref name = sever>{{cite journal |author=Sever PS, Messerli FH |title=Hypertension management 2011: optimal combination therapy |journal=Eur. Heart J. |volume=32 |issue=20 |pages=2499–506 |year=2011 |month=October |pmid=21697169 |doi=10.1093/eurheartj/ehr177 |url=}}</ref> Ang mga katanggap-tanggap na mga kombinasyon ay kinabibilangan ng mga sumusunod: * Calcium channel blockers at mga diyuretiko * Beta blockers at mga diyuretiko * Dihydropyridine calcium channel blockers at beta blockers * Dihydropyridine calcium channel blockers at verapamil o diltiazem Ang mga sumusunod ay mga kombinasyong hindi katanggap-tanggap: * Non-dihydropyridine calcium blockers (tulad ng verapamil o diltiazem) at beta blockers * Dual renin–angiotensin system blockade (halimbawa, angiotensin converting enzyme inhibitor + angiotensin receptor blocker) * Renin–angiotensin system blockers at beta blockers * Beta blockers at mga gamot anti-adrenergic<ref name = sever /> Dapat iwasan ang mga kombinasyon ng ACE inhibitor o angiotensin II receptor antagonist, isang diyuretiko at isang [[NSAID]] (kabilang ang pumipiling COX-2 inhibitors at mga gamot na walang reseta tulad ng ibuprofen) hangga’t maaari dahil sa mataas na panganib ng matinding hindi paggana ng bato. Ang kombinasyon ay pangkaraniwang kilala bilang isang "triple whammy" ayon sa mga literaturang pangkalusugan ng Australya.<ref name="npsppr" /> May mga tabletas na naglalaman ng mga nakapirming mga kombinasyon ng dalawang klase ng mga gamot na maaaring gamitin. Habang ang mga ito ay nakakatulong, mas pinakamabuting ireserba ang mga ito sa mga taong matatag sa indibiduwal na mga nilalaman.<ref>{{cite book |title=British National Formulary |volume=No. 62 |date=September 2011 |chapter=2.5.5.1 Angiotensin-converting enzyme inhibitors |chapterurl=http://bnf.org/bnf/bnf/current/2578.htm |accessdate=2011-12-22 |archive-date=2021-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223201747/https://about.medicinescomplete.com/ |url-status=dead }}</ref> === Mga Matatanda === Ang paggamot sa katamtaman hanggang sa malubhang altapresyon ay pinapababa ang bilang ng namamatay at ang mga epekto nito sa puso sa mga taong may edad na 60 at mas matanda.<ref name=Cochrane09/> Sa mga taong mahigit sa 80 taong gulang, hindi gaanong nababawasan ang bilang ng namamatay ngunit nababawasan ang panganib ng sakit sa puso.<ref name=Cochrane09>{{cite journal |author=Musini VM, Tejani AM, Bassett K, Wright JM |title=Pharmacotherapy for hypertension in the elderly |journal=Cochrane Database Syst Rev |volume= |issue=4 |pages=CD000028 |year=2009 |pmid=19821263 |doi=10.1002/14651858.CD000028.pub2 |url= |editor1-last=Musini |editor1-first=Vijaya M}}</ref> Ang inirerekomendang nilalayon na presyon ng dugo ay mas mababa sa 140/90&nbsp;mmHg ng may [[diuretikong thiazide]] bilang mas gugustuhing gamot sa Amerika.<ref>{{cite journal |author=Aronow WS, Fleg JL, Pepine CJ, ''et al.'' |title=ACCF/AHA 2011 expert consensus document on hypertension in the elderly: a report of the American College of Cardiology Foundation Task Force on Clinical Expert Consensus documents developed in collaboration with the American Academy of Neurology, American Geriatrics Society, American Society for Preventive Cardiology, American Society of Hypertension, American Society of Nephrology, Association of Black Cardiologists, and European Society of Hypertension |journal=J. Am. Coll. Cardiol. |volume=57 |issue=20 |pages=2037–114 |year=2011 |month=May |pmid=21524875 |doi=10.1016/j.jacc.2011.01.008 |url=}}</ref> Sa mga binagong alituntunin sa UK, ang mga [[calcium-channel blocker]] ang mas gugustuhing paraan ng paggamot ng may nilalayong klinikal na basa ng presyon ng dugo na mas mababa kaysa sa 150/90&nbsp;mmHg, o mas mababa kaysa sa 145/85&nbsp;mmHg gamit ang para sa nakakalakad o mga pambahay na pagsubaybay ng presyon ng dugo.<ref name="NICE127-drug">{{cite web |author=National Institute Clinical Excellence |title=1.5 Initiating and monitoring antihypertensive drug treatment, including blood pressure targets |work=GC127 Hypertension: Clinical management of primary hypertension in adults |url=http://publications.nice.org.uk/hypertension-cg127/guidance#initiating-and-monitoring-antihypertensive-drug-treatment-including-blood-pressure-targets-2 |date=August 2011 |accessdate=2011-12-23 |archive-date=2013-06-26 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HefEbMNE?url=http://publications.nice.org.uk/hypertension-cg127/guidance#initiating-and-monitoring-antihypertensive-drug-treatment-including-blood-pressure-targets-2 |url-status=dead }}</ref> === Altapresyon na hindi tumutugon sa paggamot === Ang altapresyon na hindi tumutugon sa paggamot ay altapresyon na nananatiling mas mataas sa nilalayong presyon ng dugo sa kabila ng sabay-sabay na paggamit ng tatlong agent laban sa altapresyon na kabilang sa iba't-ibang klaseng laban sa altapresyon na gamot. May mga alituntunin ukol sa paggamot ng altapresyon na hindi tumutugon sa paggamot ang inilathala sa UK<ref name="NICE-BP">{{cite web |title=CG34 Hypertension - quick reference guide |publisher=[[National Institute for Health and Clinical Excellence]] |date=28 June 2006 |url=http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/cg034quickrefguide.pdf |format=PDF |accessdate=2009-03-04 |archive-date=2009-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090313072133/http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/cg034quickrefguide.pdf |url-status=dead }}</ref> at sa Estados Unidos.<ref name="pmid18391085">{{cite journal |author=Calhoun DA |title=Resistant hypertension: diagnosis, evaluation, and treatment. A scientific statement from the American Heart Association Professional Education Committee of the Council for High Blood Pressure Research |url=https://archive.org/details/sim_hypertension_2008-06_51_6/page/1403 |journal=Hypertension |volume=51 |issue=6 |pages=1403–19 |year=2008 |month=June |pmid=18391085 |doi=10.1161/HYPERTENSIONAHA.108.189141 |author-separator=, |author2=Jones D |author3=Textor S |display-authors=3 |last4=Goff |first4=D. C. |last5=Murphy |first5=T. P. |last6=Toto |first6=R. D. |last7=White |first7=A. |last8=Cushman |first8=W. C. |last9=White |first9=W.}}</ref> == Probabilidad == Sa taong 2000, halos isang bilyong katao o humigit-kumulang na 26% ng populasyon ng nasa sapat na gulang sa mundo ay nagkaroon ng altapresyon.<ref name="pmid15652604">{{cite journal |author=Kearney PM, Whelton M, Reynolds K, Muntner P, Whelton PK, He J |title=Global burden of hypertension: analysis of worldwide data |journal=[[The Lancet|Lancet]] |volume=365 |issue=9455 |pages=217–23 |year=2005 |pmid=15652604 |doi=10.1016/S0140-6736(05)17741-1}}</ref> Ito ay naging karaniwan sa parehong bansang maunlad (333 milyon) at hindi maunlad (639 milyon).<ref name="pmid15652604"/> Gayunpaman, ang mga bilang ay kapuna-punang nag-iiba sa iba't-ibang mga rehiyon na may kasing baba ng 3.4 % (sa kalalakihan) at 6.8% (sa kababaihan) sa probinsiya sa India at kasing taas ng 68.9% (sa kalalakihan) at 72.5% (sa kababaihan) sa Poland.<ref>{{cite journal |author=Kearney PM, Whelton M, Reynolds K, Whelton PK, He J |title=Worldwide prevalence of hypertension: a systematic review |journal=J. Hypertens. |volume=22 |issue=1 |pages=11–9 |year=2004 |month=January |pmid=15106785 |doi= |url=}}</ref> Noong 1995, tinatayang 43 milyong tao sa Estados Unidos ang nagkaroon ng altapresyon o umiinom ng gamot laban sa altapresyon. Kinakatawan ng bilang ang halos 24% ng populasyon ng nasa sapat na gulang sa Estados Unidos.<ref name="pmid7875754">{{cite journal |author=Burt VL |title=Prevalence of hypertension in the US adult population. Results from the Third National Health and Nutrition Examination Survey, 1988–1991 |journal=Hypertension |volume=25 |issue=3 |pages=305–13 |year=1995 |month=March |pmid=7875754 |doi= |url=http://hyper.ahajournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=7875754 |accessdate=2009-06-05 |author-separator=, |author2=Whelton P |author3=Roccella EJ |display-authors=3 |last4=Brown |first4=C |last5=Cutler |first5=JA |last6=Higgins |first6=M |last7=Horan |first7=MJ |last8=Labarthe |first8=D |archive-date=2012-12-05 |archive-url=https://archive.today/20121205091508/http://hyper.ahajournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=7875754 |url-status=dead }}</ref> Tumataas ang bilang ng altapresyon sa Estados Unidos at umabot sa 29% noong 2004.<ref name="pmid7607734"/><ref name="pmid17608879">{{cite journal |author=Ostchega Y, Dillon CF, Hughes JP, Carroll M, Yoon S |title=Trends in hypertension prevalence, awareness, treatment, and control in older U.S. adults: data from the National Health and Nutrition Examination Survey 1988 to 2004 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-geriatrics-society_2007-07_55_7/page/1056 |journal=Journal of the American Geriatrics Society |volume=55 |issue=7 |pages=1056–65 |year=2007 |month=July |pmid=17608879 |doi=10.1111/j.1532-5415.2007.01215.x}}</ref> Mula noong 2006, naapektuhan ng altapresyon ang 76&nbsp; na milyong nasa sapat na gulang sa Estados Unidos (34% ng populasyon) at ang mga Aprikanong Amerikano ang may mga pinakamataas na bilang ng altapresyon sa mundo sa 44%.<ref name =AHA2010 /> Ito ay mas karaniwan sa mga katutubong Amerikano at mas di-karaniwan sa mga puting Amerikano at mga [[Mehikanong Amerikano]]. Tumataas ang mga bilang habang nagkaka-edad, at mas mataas sa [[timog-silangan ng Estados Unidos]]. Mas karaniwan ang altapresyon sa mga kalalakihan kaysa sa mga kababaihan (bagaman may posibilidad na pababain ng menopos ang diperensyang ito) at sa mga mayroong mababang [[katayuang panlipunan at pangkabuhayan]].<ref name="pmid10645931"/> === Mga Bata === Tumataas ang bilang ng mga batang may mataas na presyon ng dugo.<ref name="pmid19421783">{{cite journal |author=Falkner B |title=Hypertension in children and adolescents: epidemiology and natural history |journal=Pediatr. Nephrol. |volume= 25|issue= 7|pages= 1219–24|year=2009 |month=May |pmid=19421783 |pmc=2874036 |doi=10.1007/s00467-009-1200-3 }}</ref> Karamihan sa altapresyon sa kabataan, lalo na sa mga bago magbinata at magdalaga, ay pangalawa sa isang nasa ilalim na sakit. Bukod sa labis na katabaan, ang sakit sa bato ang pinaka-karaniwang (60-70%) sanhi ng altapresyon sa mga bata. Ang mga nagbibinata at nagdadalaga ay karaniwang mayroong pangunahin o patuloy at hindi malaman ang sanhi na altapresyon, na dahilan ng 89-95% ng mga kaso.<ref name=aafp>{{cite journal |author=Luma GB, Spiotta RT |title=Hypertension in children and adolescents |journal=Am Fam Physician |volume=73 |issue=9 |pages=1558–68 |year=2006 |month=May |pmid=16719248 |url=http://www.aafp.org/afp/20060501/1558.html |access-date=2014-01-31 |archive-date=2008-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724131757/http://www.aafp.org/afp/20060501/1558.html |url-status=dead }}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:William Harvey ( 1578-1657) Venenbild.jpg|Image of veins from Harvey's ''Exercitatio anatomica de motu cordis et sanguinis in animalibus'' (“An Anatomical Exercise on the Motion of the Heart and Blood in Living Beings”)|right|thumb]] Ang modernong pag-unawa sa sistema ng puso ay nagsimula sa ginawa ng doktor na si [[William Harvey]] (1578–1657). Inilarawan ni Harvey ang sirkulasyon ng dugo sa kaniyang libro na ''De otu ordis'' ("Sa Paggalaw ng Puso at Dugo"). Ang Ingles na pari na si [[Stephen Hales]] ay ang naglathala ng unang pagsukat ng presyon ng dugo noong 1733.<ref name="pmid1744849"/><ref name="Kotchen2011">{{cite journal |author=Kotchen TA |title=Historical trends and milestones in hypertension research: a model of the process of translational research |journal=Hypertension |volume=58 |issue=4 |pages=522–38 |year=2011 |month=October |pmid=21859967 |doi=10.1161/HYPERTENSIONAHA.111.177766}}</ref> Ang mga paglalarawan ng altapresyon bilang isang sakit ay nagmula kay, [[Thomas Young (scientist)|Thomas Young]] noong 1808, bukod sa iba pa at [[Richard Bright (doktor)|Richard Bright]] noong 1836.<ref name="pmid1744849"/> Ang unang ulat ng tumaas na presyon ng dugo sa isang tao na walang katibayan ng sakit sa bato ay ginawa ni [[Frederick Akbar Mahomed]] (1849-1884).<ref>{{cite book |editor=Swales JD|title=Manual of hypertension |url=https://archive.org/details/manualofhyperten0000unse|publisher=Blackwell Science |location=Oxford |year=1995 |pages=xiii |isbn=0-86542-861-1}}</ref> Gayunpaman, ang altapresyon bilang isang klinikal na bagayay natuklasan noong 1896 sa pagkaka-imbento ng inilalagay sa pulso na [[sphygmomanometer]] ni [[Scipione Riva-Rocci]] noong 1896.<ref>{{cite book | title=A century of arterial hypertension 1896–1996 | editor=Postel-Vinay N | page=213 | location=Chichester | publisher=Wiley | year=1996 | isbn=0-471-96788-2}}</ref> Ang imbensyon na ito ay nagpapahintulot sa presyon na dugo na masukat sa klinika. Noong 1905, napahusay ni [[Nikolai Korotkoff]] ang pamamaraan sa pamamagitan ng paglalarawan sa mga tunog ng [[Korotkoff sounds]] na naririnig kapag ang arterya ay pinakikinggan gamit ang isang stethoscope habang tinatanggalan ng hangin ang sphygmomanometer cuff.<ref name=Kotchen2011/> Ayon sa kasaysayan, ang paggagamot sa tinatawag na "hard pulse disease" ay kinabibilangan ng pagbabawas ng dami ng dugo sa pamamagitan ng [[blood letting o pagkuha ng dugo sa ugat]] o ang paglalagay ng mga [[linta]] .<ref name="pmid1744849">{{cite journal |author=Esunge PM |title=From blood pressure to hypertension: the history of research |journal=J R Soc Med |volume=84 |issue=10 |pages=621 |year=1991 |month=October |pmid=1744849 |pmc=1295564}}</ref> Ang [[Yellow Emperor]] ng China, si [[Aulus Cornelius Celsus|Cornelius Celsus]], [[Galen]], at [[Hippocrates]] ang nagtaguyod ng blood letting o pagkuha ng dugo sa ugat.<ref name="pmid1744849"/> Noong ika-19 at ika-20 siglo, bago naging posible ang epektibong paggagamot sa pamamagitan ng gamot para sa altapresyon, tatlong magkakaibang pamamaraan ang ginamit, at ang lahat ng mga ito ay may iba't ibang mga epekto. Ang mga pamamaraan na ito ay kinabibilangan ng mahigpit na paglilimita sa sodium (halimbawa, diyeta ng kanin<ref name="pmid1744849"/>), [[sympathectomy]] (pagputol sa pamamagitan ng operasyon sa mga bahagi ng [[sympathetic nervous system]]), at pyrogen therapy (pag-iniksiyon ng mga substansiya na nagiging sanhi ng pagkakaroon ng lagnat, hindi direktang pagpapababa sa presyon ng dugo).<ref name="pmid1744849"/><ref name=Dustan>{{cite journal | vauthors = Dustan HP, Roccella EJ, Garrison HH | title = Controlling hypertension. A research success story | journal = Archives of Internal Medicine | volume = 156 | issue = 17 | pages = 1926–35 | date = September 1996 | pmid = 8823146 | doi = 10.1001/archinte.156.17.1926 }}</ref> Ang unang kemikal para sa altapresyon, ang [[sodium thiocyanate]],, ay ginamit noong 1900 ngunit marami itong nadulot na epekto at hindi naging popular.<ref name="pmid1744849"/> Ang iba pang mga agent (kemikal) ay binuo makalipas ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Ang pinakapopular at pinakamabisang agent (kemikal) ay ang [[tetramethylammonium chloride]] at ang hinango mula dito na [[hexamethonium]], [[hydralazine]], at [[reserpine]] (hinango mula sa halamang nakakagamot na ''[[Rauwolfia serpentina]]''). Natamo ang pambihirang tagumpay sa pagkakatuklas ng unang ganap na walang epektong oral agent. Ang una ay ang [[chlorothiazide]], ang unang [[thiazide]] [[diuretic]], na nabuo mula sa antibyotikong [[sulfanilamide]] at nagkaroon nito noong 1958.<ref name="pmid1744849"/><ref>{{cite journal|author=Novello FC, Sprague JM | title=Benzothiadiazine dioxides as novel diuretics | journal=J. Am. Chem. Soc. | year=1957 | volume=79 | pages=2028 | doi=10.1021/ja01565a079|issue=8}}</ref> Pinataas nito ang paglabas ng asin habang iniiwasan ang pag-iipon ng likido. Ang isang [[randomized na pinamamahalaang pagsubok]] na nagtaguyod ng [[Mga Ugnayan ng mga Beterano ng Estados Unidos|Administrasyon ng mga Beterano]] ang naghambing sa [[hydrochlorothiazide]] at reserpine at saka hydralazine laban sa placebo. Nahinto nang maaga ang pag-aaral dahil ang mga nasa grupo na may mataas na presyon ng dugo na hindi nagagamot ay nagkaroon ng mas maraming mga komplikasyon kaysa sa mga ginagamot na pasyente at tila hindi etikal na pagkaitan sila ng paggagamot. Nagpatuloy ang pag-aaral sa mga taong may mababang presyon ng dugo at ipinakita na ang paggagamot, kahit na sa mga taong may banayad na altapresyon, ay nababawasan ang panganib ng pagkamatay sanhi ng puso ng higit sa kalahati.<ref>{{cite journal | author=Freis ED | title=The Veterans Administration Cooperative Study on Antihypertensive Agents. Implications for Stroke Prevention | journal=Stroke | year=1974 | volume=5 | pages=76–77 | pmid=4811316 | url=http://stroke.ahajournals.org/content/5/1/76.long | format=PDF | issue=1 | doi=10.1161/01.STR.5.1.76}}</ref> Noong 1975, ang [[Parangal ng Lasker|Espesyal na Parangal ng para sa Kalusugan ng Publiko]] ay ibinigay sa koponan na bumuo ng chlorothiazide.<ref name=Dustan/> Ang mga resulta ng mga pag-aaral na ito ay naghudyat ng mga kampanya para sa pampublikong kalusugan para mapataas ang kamalayan ng publiko sa altapresyon at itinaguyod ang pagsukat at paggamot sa mataas na presyon ng dugo. Ang mga pagsukat na ito ay tila nag-ambag ng kaunti sa naobserbahan na 50% pagbaba ng dami ng stroke at ischemic na sakit sa puso sa pagitan ng 1972 at 1994.<ref name=Dustan/> == Lipunan at kultura == === Kamalayan === [[Talaksan:HTNstudyupd.png|thumb|right|Graph showing, prevalence of awareness, treatment and control of hypertension compared between the four studies of [[National Health and Nutrition Examination Survey|NHANES]]<ref name="pmid7607734">{{cite journal |author=Burt VL |title=Trends in the prevalence, awareness, treatment, and control of hypertension in the adult US population. Data from the health examination surveys, 1960 to 1991 |journal=Hypertension |volume=26 |issue=1 |pages=60–9 |year=1995 |month=July |pmid=7607734 |doi= |url=http://hyper.ahajournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=7607734 |accessdate=2009-06-05 |author-separator=, |author2=Cutler JA |author3=Higgins M |display-authors=3 |last4=Horan |first4=MJ |last5=Labarthe |first5=D |last6=Whelton |first6=P |last7=Brown |first7=C |last8=Roccella |first8=EJ |archive-date=2012-12-20 |archive-url=https://archive.today/20121220113643/http://hyper.ahajournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=7607734 |url-status=dead }}</ref>]] Kinilala ng [[The World Health Organization]] ang altapresyon, o ang mataas na presyon ng dugo, bilang ang nangungunang sanhi ng [[ukol sa puso]] na [[Bilang ng pagkamatay|pagkamatay]]. Ang [[World Hypertension League]] ([[Ang World Hypertension League|WHL]]), sangay na samahan ng 85 pambansang samahan at kapisanan ukol sa altapresyon, ay kinilala na higit sa 50% ng mga taong may altapresyon sa buong mundo ay walang kamalayan sa kanilang kondisyon .<ref name="pmid17534457">{{cite journal |author=Chockalingam A |title=Impact of World Hypertension Day |journal=Canadian Journal of Cardiology |volume=23 |issue=7 |pages=517–9 |year=2007 |month=May |pmid=17534457 |pmc=2650754 |doi= 10.1016/S0828-282X(07)70795-X|url= }}</ref> Para matugunan ang problemang ito, pinamunuan ng WHL ang isang pandaigdigang kamalayan na kampanya sa altapresyon noong 2005 at itinalaga ang Mayo 17&nbsp;ng bawat taon bilang [[World Hypertension Day o Pandaigdigang Araw ng Altapresyon]] ([[World Hypertension Day o Pandaigdigang Araw ng Altapresyon|WHD]]). Sa loob ng nakaraang tatlong taon, mas maraming mga pambansang samahan ang sumali sa WHD at naging mas inobatibo sa kanilang mga aktibidad para mapaabot ang mensahe sa publiko. Noong 2007, may natalang paglahok mula sa 47 miyembrong mg bansa ng WHL. Sa panahon ng linggo ng WHD, ang lahat ng mga bansang ito ay nakipagtulungan sa mga lokal na pamahalaan, propesyonal na samahan, mga hindi pampamahalaang organisasyon, at mga pribadong industriya upang itaguyod ang kamalayan sa altapresyon sa pamamagitan ng iba't-ibang mga [[Media para sa malawak na bilang ng tao|media]] at pampublikong rally. Sa paggamit ng [[media para sa malawak na bilang ng tao]] tulad ng [[Internet]] at [[telebisyon]], ang mensahe ay naabot ang mahigit sa 250 milyong katao. Habang dumadami ito taon-taon, matatag ang loob ng WHL na halos lahat ng tinatayang 1.5 bilyong mga tao na apektado ng mataas na presyon ng dugo ay maaaring maabot.<ref name="pmid18548140">{{cite journal |author=Chockalingam A |title=World Hypertension Day and global awareness |journal=Canadian Journal of Cardiology |volume=24 |issue=6 |pages=441–4 |year=2008 |month=June |pmid=18548140 |pmc=2643187 |doi= 10.1016/S0828-282X(08)70617-2|url= }}</ref> === Ekonomika === Ang altapresyon ang pinaka-karaniwang hindi gumagaling na problemang medikal na nagu-udyok ng maraming pagpapatingin sa pangunahing tagabigay-serbisyo ng pangangalagang pangkalusugan sa Estados Unidos. Tinantiya ng American Heart Association ang direkta at di-direktang mga gastusin ng altapresyon sa $76.6 na bilyon sa 2010.<ref name="AHA2010">{{cite journal |author=Lloyd-Jones D, Adams RJ, Brown TM, ''et al.'' |title=Heart disease and stroke statistics--2010 update: a report from the American Heart Association |journal=Circulation |volume=121 |issue=7 |pages=e46–e215 |year=2010 |month=February |pmid=20019324 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.109.192667 |url=}}</ref> Sa Estados Unidos, ang 80% ng mga taong may altapresyon ay may kamalayan sa kanilang kondisyon at ang 71% ay umiinom ng kontra sa altapresyon na gamot. Gayunpaman, 48% lamang ng mga tao na may kamalayan sa kanilang altapresyon ang may sapat na pamamahala sa kanilang kondisyon.<ref name = AHA2010 /> Ang kakulangan sa pagkikilala ng sakit, paggamot, o pagkontrol sa mataas na presyon ng dugo ay maaaring magkompromiso sa pangangasiwa sa altapresyon.<ref name="pmid19124418">{{cite journal |author=Alcocer L, Cueto L |title=Hypertension, a health economics perspective |journal=Therapeutic Advances in Cardiovascular Disease |volume=2 |issue=3 |pages=147–55 |year=2008 |month=June |pmid=19124418 |doi=10.1177/1753944708090572 |url=http://tak.sagepub.com/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=19124418 |accessdate=2009-06-20 |archive-date=2012-12-04 |archive-url=https://archive.today/20121204191320/http://tak.sagepub.com/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=19124418 |url-status=dead }}</ref> Ang mga [[Tagabigay-serbisyo ng pangangalagang pangkalusugan]] ay nahaharap sa maraming mga balakid sapagtamo ng pagkontrol sa altapresyon, kasama na ang pagpigil sa pagkuha ng maraming uri ng gamot para lamang maabot ang mga layunin sa presyon ng dugo. Ang mga tao ay nahaharap din sa mga hamon sa pagsunod sa mga schedule sa gamot at pagsasagawa ng mga pagbabago sa pamumuhay. Gayunman, posibleng matamo ang mga layunin sa presyon ng dugo. Ang pagpapababa ng presyon ng dugo ay mababawasan nang malaki ang mga gastusin na may kaugnayan sa pasulong na pangangalagang medikal.<ref name="The Economic Impact of Hypertension">{{cite journal |author=William J. Elliott |title=The Economic Impact of Hypertension |journal=The Journal of Clinical Hypertension |volume=5 |issue=4 |pages=3–13 |year=2003 |month=October |doi= 10.1111/j.1524-6175.2003.02463.x |pmid=12826765}}</ref><ref name="pmid18345711">{{cite journal |author=Coca A |title=Economic benefits of treating high-risk hypertension with angiotensin II receptor antagonists (blockers) |journal=Clinical Drug Investigation |volume=28 |issue=4 |pages=211–20 |year=2008 |pmid=18345711 |doi= 10.2165/00044011-200828040-00002|url= }}</ref> {{clear}} == Mga sanggunian == {{reflist}} == Kawing panlabas == * [http://www.psh.org.ph/ Philippine Society of Hypertension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130409110427/http://www.psh.org.ph/ |date=2013-04-09 }} [[Kategorya:Dugo]] [[Kategorya:Panggagamot]] [[Kategorya:Sakit]] kfy95oz6424n67rsykoxcmbkp3qmvio 0 78255 2208506 2188208 2026-05-22T16:16:09Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208506 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Pennsylvanian]] - Kamakailan {{fossil range|312|0}} | name = Mga reptil | image = Extant reptilia.jpg | image_width = 300px | image_caption = Direksiyon ng orasan mula itaas na kaliwa: [[Berdeng pagong]] (''Chelonia mydas''), [[Tuatara]] (''Sphenodon punctatus''), [[Buwayang Nilo]] (''Crocodylus niloticus''), at [[Sinai Agama]] (''Pseudotrapelus sinaitus''). | authority = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 | subdivision_ranks = Extant subgroups | subdivision = * [[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]?) ** [[Turtle|Testudines]] (traditional) * [[Eureptilia]] ** [[Archosauria]] ** [[Sphenodontia]] ** [[Lepidosauria]] ** [[Turtle|Testudines]] ([[Molecular phylogenetics|molekular]]) ----<center>''For extinct orders, see [[#Taxonomy|text]]''</center> }} [[Talaksan:Tortoise-Hatchling.jpg|thumb|Ang mga reptil ay may mga itlog na [[amniota|amniotiko]] na may matigas o makatad na mga shell na nangangailangan ng [[panloob na pertilisasyon]]. ]] Ang mga '''Bayabag'''<ref>Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino, 1969.</ref> o '''Reptil''' (Ingles: '''Reptile''') ang mga kasapi ng [[Klase (biyolohiya)|klaseng]] '''Reptilia''' na binubuo ng mga [[amniota]] na mga hindi [[ibon]] o [[mamalya]].<ref name="tudge">{{RefTudgeVariety}}</ref> Ang mga [[amniota]] ang mga [[bertebrata]] na may itlog na may [[amnion]] na isang dobleng membrano na pumapayag sa [[embryo]] na epektibong makahinga sa lupain. Ang mga nabubuhay na reptil ay maitatangi mula sa ibang mga [[tetrapoda]] dahil ang mga ito ay [[ektotermiya|may malamig na dugo]] gayundin ay may mga [[scute]] o mga kaliskis. Ang mga reptil ay lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320 hanggang 310 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga ito ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na [[Reptiliomorpha]] (na mga [[ampibyan]] na tulad ng mga reptil) na naging tumaas na umangkop sa buhay sa lupain. Mayroong maraming mga [[ekstinto]] o hindi na umiiral na pangkat ng reptil kabilang ang mga [[dinosawro]], [[pterosaur]] at mga pangkat pang-tubig gay ang mga [[ichthyosauro]]. Ang mga modernong reptil na nabubuhay sa kasalukuyan ay matatagpuan sa bawat kontinente ng daigdig maliban sa [[Antartiko]]. Ang karamihan sa mga uri ng reptil ay [[nangingitlog]] pero may mga uri ng ''[[squamata]]'' na nagsisilang ng buhay na supling. Nagagawa ito sa pamamagitan ng [[obobibiparidad]] (pagkupkop ng itlog sa katawan), o [[bibiparidad]] (pagsilang ng hindi gumagamit ng [[calcium|kalsipikadong]] itlog). Marami sa mga bibiparong uri ay pinapakain ang kanilang mga [[petus]] sa pamamagitan ng iba't ibang uri ng [[plasenta]] na katulad sa mga mamalya at inaalagaan ang mga anak. Ang laki ng mga nabubuhay na reptil ay mula sa ''[[Sphaerodactylus ariasae]]'', na hanggang 1.6&nbsp;cm (0.6 pulgada) hanggang sa ''[[Crocodylus porosus]]'' na maaaring umabot sa 6 m ang haba at bigat na lumalampas sa 1,000&nbsp;kg. Ang pag-aaral ng mga reptil ay tinatawag na '''[[herpetolohiya]]'''. Ang apat na kasalukuyang nabubuhay na [[orden]] nito ang: * '''[[Crocodilia]]''', mga [[buwaya]]: 23 espesye * '''[[Sphenodontia]]''', ang ([[tuatara]] mula sa [[Bagong Selanda]]): 2 espesye * '''[[Squamata]]''', mga [[butiki]] at [[ahas]]: tinatayang mga 9,100 espesye * '''[[Testudines]]''', mga [[pagong]]: higit sa 300 espesye Bagaman ang mga [[ibon]] ay may scute sa mga paa nito at nangingitlog, ang mga ibon ay historikong hindi isinama sa mga reptil dahil ang mga ito ay may mainit na dugo. Kaya ang mga ibon ay hindi nakatala sa itaas. Gayunpaman, ang ilang mga reptil ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa ibang mga reptil. Ang mga [[buwaya]] ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa mga [[butiki]]. Ang mga manunulat ng kladistika na nagnanais ng isang mas nagkakaisang(monopiletikong) pagpapangkat ay minsang nagsasama ng mga ibon ng may higit sa 10,000 espesye. Ang mga reptil ay mga [[berterbrata]]ng [[tetrapoda]] na may apat na hita o tulad ng mga [[ahas]] na walang hita na nag-ebolb mula sa mga ninuno nitong may apat na hita. Hindi tulad ng mga [[Amphibia|amipbyan]], ang mga reptil ay walang yugtong pangtubig sa larva. Sa tradisyonal, ang mga reptil ang isa sa tatlong mga klase ng [[amniota]] at ang iba pa ang mga [[mamalya]] at [[ibon]]. Sa gitnan ng ika-20 siglo, naging karaniwan na hatiin ang mga reptil sa apat na mga pangkat batay sa mga bukasan ng mga bungo nito. Gayunpaman, dahil ang mga reptil sa kahulugang tradisyonal ay mga ninuno ng parehong mga [[ibon]] at [[mamalya]], maraming mga taksonomista ay mas kamakailang kumuha ng isang pakikitungong kladistiko na nagnanais na ipangkat ang mga hayop ng ekslusibong batay sa pinagsasaluhang ninuno kesa sa pinagsasaluhang mga katangian. Ang orientasyong ito ay nagtulak sa ilan na lisanin ang mga reptil bilang isang sistematikong unit o muling ilarawan ang mga reptil sa paraang kinabibilangan ng mga [[ibon]]. == Ebolusyon ng mga reptil == === Pinagmulan === [[Talaksan:Hylonomus BW.jpg|thumb|Isang sinaunang reptil na ''[[Hylonomus]]'']] [[Talaksan:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|Eksenang [[Mesosoiko]] na nagpapakita ng tipikal na reptilong megafauna: mga [[dinosauro]] kabilang ''[[Europasaurus holgeri]]'', mga [[iguanodont]] at ''[[Archaeopteryx lithographica]]'' .]] Ang mga reptil ay unang lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320-310 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay nagmula sa mga masingaw na mga latian sa panahong Carboniferous nang ang mga unang reptil ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na mga [[reptiliomorpha]]ng [[labyrinthodontia|labyrinthodont]].<ref name="Laurin 1995 165–223">{{cite journal|last=Laurin|first=M.|author2=Reisz, R. R.|year=1995|title=A reevaluation of early amniote phylogeny|url=|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]]|volume=113|issue=2|pages=165–223|doi=10.1111/j.1096-3642.1995.tb00932.x}} ([http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001143733/http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 |date=2007-10-01 }})</ref> Ang pinakamatandang alam na maaaring isang [[amniota]] o isang primitibong reptil kesa sa mas maunlad na [[ampibyan]] ang ''[[Casineria]]''.<ref>R. L. Paton, T. R. Smithson and J. A. Clack, "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland", [http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html (abstract)], ''[[Nature (journal)|]]'' 398, 508-513 (8 April 1999)</ref><ref>Monastersky, R. (1999): Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land. Science News, Vol. 155, No. 21, p. 328. [http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm article]</ref> Ang sunod sunod na mga bakas ng paa mula sa fossil strata(mga patong ng bato) sa [[Nova Scotia]] na pinetsahan ng 315 milyong taon ang nakalilipas ay nagpapakita ng tipikal na mga daliri ng paang reptilyan at mga bakas ng mga kaliskis.<ref>Falcon-Lang, H.J., Benton, M.J. & Stimson, M. (2007): Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways. ''[[Journal of the Geological Society]]'', London, 164; no. 6; pp 1113-1118. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 article]{{dead link|date=February 2012}}</ref> Ang mga bakas ng paang ito ay itinuturo sa ''[[Hylonomus]]'' na ang pinakamatandang hindi pinagdududahang alam na reptil.<ref>{{cite web|url=http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html |title=Earliest Evidence For Reptiles |publisher=Sflorg.com |date=2007-10-17 |accessdate=2010-03-16}}</ref> It was a small, lizard-like animal, about 20 to 30&nbsp;cm (8–12&nbsp;in) long, with numerous sharp teeth indicating an insectivorous diet.<ref name=EoDP>{{cite book |editor=Palmer, D.|year=1999 |title= The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7|publisher= Marshall Editions|location=London|page= [https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7/page/62 62]|isbn= 1-84028-152-9}}</ref> Ang ibang mga halimbawa ng reptil ay kinabibilangan ng ''[[Westlothiana]]'' (Sa ngayon ay itinuturing na [[Reptiliomorpha|reptiliomorph na ampibyan]] kesa sa isang totooong [[amniota]]<ref>Ruta, M.; Coates, M.I. & Quicke, D.L.J. (2003): Early tetrapod relationships revisited. ''Biological Review'' no 78: pp 251-345.[http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf |date=2008-05-22 }}</ref> at ang ''[[Paleothyris]]'' na parehong may magkatulad na anyo ng katawan at ipinagpapalagay na may magkatulad ng mga kagawian. === Paglitaw ng mga reptil === Ang mga pinakaunang reptil ay malaking nasapawan ng mas malaking mga ampibyan ng gaya ng ''[[Cochleosaurus]]'' at ang mga ito ay nanatiling isang maliit at hindi mapapansing bahagi ng fauna hanggang sa Pagguho ng Ulang Gubat ng Carboniferous.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF | issue=12}}</ref> Ang biglaang pagguho na ito ay umapekto sa ilang malalaking mga pangkat. Ang mga ampibyan ay partikular na napinsala samantalang ang mga reptil ay nakapagpatuloy ng mas mabuti dahil ang mga ito ay nakaangkop sa sumunod na mas tuyong kondisyon. Ang mga ampibyan ay nangailangang bumalik sa katubigan upang mangitlog. Salungat dito, ang mga reptil na ang mga itlog ay nag-aangkin ng isang shell na pumapayag sa mga ito na mailagay sa lupain ay mas mahusay na nakaangkop sa mga bagong kondisyon. Ang mga reptil ay nagkamit ng mga bagong niche sa mas mabilis na rate kesa sa bago ang pagguho at sa isang higit na mas mabilis kesa sa mga ampibyan. Ang mga ito ay nakapag ebolb ng mga stratehiyang pang pagkain kabilang ang herbiboriya(pagkain ng halaman) at karniboriya(pagkain ng karne). Sa nakaraan, ang mga reptil ay tanging mga insektibora(kumakain ng insekto) at piscibora(kumakain ng isda).<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse"/> Mula sa puntong ito at tuloy tuloy, ang mga reptil ay nanaig sa mga pamayanan at may mas malaking dibersidad kesa sa mga ampibyan. Ito ang naglatag ng mga kondisyon para sa [[Mesosoiko]] na kilala bilang ang 'Panahon ng mga Reptil'.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. | year=2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume=6 | pages=544–547 | format=PDF | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204 | access-date=2012-10-06 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230121/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | url-status=dead }}</ref> Ang isa sa pinakamahusay na alam na sinaunang reptil ang [[Mesosaurus]] na isang henus mula sa Simulang [[Permian]] na bumalik sa katubigan at kumakain ng mga isda. === Mga anapsida, synapsida, diapsida at sauropsida === [[Talaksan:Skull comparison.png|thumb|left|A = Anapsid, B = Synapsid, C = Diapsid]] [[Talaksan:Captorhinus aguti p.jpg|thumb|right|Ang unang mga reptil ay may uring [[anapsida]] ng bubong ng bungo gaya ng makikita sa henus na lumitaw sa panahong [[Permian]] na ''[[Captorhinus]]'']] Ang mga sinaunang reptil ay nagpanatili ng bungong [[anapsid]] na namana ng mga ito sa mga ninuno nitong [[ampibyan]].<ref name="Coven">Coven, R (2000): History of Life. [[Blackwell science]], Oxford, UK. [http://books.google.com/books?id=qvyBS4gwPF4C&lpg=PA154&ots=CbCxyrJdo0&dq=diapsids%20ancestors%20synapsids&pg=PA154#v=onepage&q=diapsids%20ancestors%20synapsids&f=false p 154] from Google Books</ref> Ang uri ng bungong ito ay may [[bubong ng bungo]] na tanging may mga butas para sa mga butas ng ilog at mga mata at isang [[matang pineal]].<ref name="Romer, A 1977">[[Alfred Romer|Romer, A.S]]. & T.S. Parsons. 1977. ''The Vertebrate Body.'' 5th ed. Saunders, Philadelphia. (6th ed. 1985)</ref> Ang mga hayop na ito ay pangkalahatang tinuturing na mga [[anapsida]] at bumubuo ng [[paraphyly|parapyletikong]] basikong stock kung saan ang ibang mga pangkat ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula dito.<ref name=modestoanderson2004>{{cite journal | last1 = Modesto | first1 = S.P. | last2 = Anderson | first2 = J.S. | year = 2004 | title = The phylogenetic definition of Reptilia | url = http://sysbio.oxfordjournals.org/content/53/5/815.full | journal = Systematic Biology | pmid = 15545258 | volume = 53 | issue = 5| pages = 815–821 | doi = 10.1080/10635150490503026 }}</ref> Sa napaka sandaling panahon pagkatapos na lumitaw ang mga unang reptil, ang isang lipi(lineage) na tinatawag na [[synapsida]] ay humiwalay at inilalarawan ng isang temporal na bukasan sa bungo sa likod ng bawat mata upang magbigay ng lugar para sa paggalaw ng masel ng panga. Ang mga ito ang mga "tulad ng [[mamalya]]ng reptil" na kalaunang nagpalitaw sa mga totoong mga [[mamalya]].<ref>van Tuninen, M. & Hadly, E.A. (2004): Error in Estimation of Rate and Time Inferred from the Early Amniote Fossil Record and Avian Molecular Clocks. ''Journal of Mulecular Biology'', no 59: pp 267-276 [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/pdfs/vantuinenhadlyJME04.pdf PDF]</ref> Sa sandaling pagkatapos nito, ang isa pang pangkat ay nag-ebolb ng parehong katangian na sa pagkakataong ito ay may isang dobleng bukasan sa likod ng bawat mata na nagbigay sa mga ito ng pangalang [[diapsida]]("dalawang arko") .<ref name=Coven/> Ang tungkulin ng mga butas sa mga pangkat na ito ay upang pagaanin ang bungo at magbigay ng lugar para makagalaw ang mga masel ng panga na pumayag sa mga ito na magkaroon ng isang mas malakas na pagkagat.<ref name="Romer, A 1977"/> Ang mga diapsida at mga reptilong anapsida pabalik sa [[huling karaniwang ninuno]] ng mga diapsida at synapsida ay inuri bilang mga "totoong reptilong" [[sauropsida]].<ref name="goodrich1916">{{cite journal|last=Goodrich|first=E.S.|title=On the classification of the Reptilia|journal=Proceedings of the Royal Society of London|volume= 89B|pages=261–276|year=1916|doi=10.1098/rspb.1916.0012|issue=615}}</ref> Ang mga [[pagong]] ay tradisyonal na pinaniniwalaang mga nagpatruloy na anapsidang reptilyan sa basehan ng istraktura ng bungo nito.<ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang mga dahilan para sa pag-uuring ito ay pinagtalunan na ang ilan ay nangatwiran ang mga pagong ay mga dipasida na bumalik sa primitibong estadong ito upang mapabuti ang armor ng mga ito(tingnan ang [[Parareptilia]]).<ref name="Laurin 1995 165–223"/> Ang mga kalaunang [[morpolohiya (biolohiya)|morpolohikal]] na mga pag-aaral pilohenetiko ay matibay na naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida.<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O, DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref> Ang lahat ng mga pag-aaral [[pilohenetikang molekular]] ay malakas na kumukumpirma sa paglalagay ng mga pagong sa loob ng diapsida na pinakakaraniwan ay isang kapatid na pangkat sa mga [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal| last=Zardoya| first=R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal | last = Iwabe | first = N. | authorlink = | author2 = Hara, Y.; Kumazawa, Y.; Shibamoto, K.; Saito, Y.; Miyata, T.; Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal | last = Roos | first = Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.; Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | date = Nov. 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245 }}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal | last = Katsu | first = Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L.; Guillette, L. J. Jr.; Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 | last3 = Guillette }}</ref> === Mga reptil ng panahong Permian === Sa pagsasara ng panahong [[Carboniferous]], ang mga reptil ang nanaig na faunang [[tetrapoda]]. Bagaman ang mga pang-lupaing [[reptiliomorpha]]ng labyrinthodont ay umiiral pa rin sa panahong ito, ang mga synapsida ay nag-ebolb ng unang totoong panlupaing megafauna(malalaking mga hayop) sa anyo ng mga [[pelycosauro]] gaya ng ''[[Edaphosaurus]]'' at karniborosong ''[[Dimetrodon]]''. Sa panahong Gitnang [[Permian]], ang klima ay naging mas tuyo na nagresulta sa pagbabago sa fauna: ang mga pelycosauro ay napalitan ng mga [[therapsida]].<ref name="autogenerated2001">''[[Edwin Harris Colbert|Colbert, E.H.]] & Morales, M. (2001): [[Evolution of the Vertebrates|Colbert's Evolution of the Vertebrates: A History of the Backboned Animals Through Time]]''. 4th edition. John Wiley & Sons, Inc, New York&nbsp;— ISBN 978-0-471-38461-8.</ref> Ang mga reptilong anapsida na ang mga malalaking bungo ay walang mga postorbital na butas ay patuloy na yumabong sa buong Permian. Ang mga [[pareiasauro]] ay umabot sa mga higanteng proporsiyon sa Huling Permian at kalaunan ay naglaho sa pagsasara ng panahong ito. Ang mga pagong ang mga posibleng nagpatuloy na pangkat nito.<ref name="autogenerated2001"/> Sa simula ng panahong ito, ang mga reptilong diapsida ay nahati sa dalawang mga pangunahing lipi, ang mga [[arkosauro]](mga ninuno ng mga [[buwaya]] at [[dinosauro]]) at ang mga [[lepidosauria|lepidosauro]](mga predesesor ng mga modernong [[ahas]], mga [[butiki]] at mga [[tuatara]]). Ang parehong pangkat na ito ay nanatiling tulad ng [[butiki]] at relatibong maliit at hindi mapapansin sa Permian. === Era na Mesosoiko, ang "Panahon ng mga Reptil" === Ang pagsasaraw ng panahong Permian ay nakakita ng pinakamalaking ekstinksiyong pang-masa na kilala bilang [[pangyayaring ekstinksiyon na Permian-Triassic]] na isang tumagal na pangyayari sanhi ng pagtitipon ng hindi bababa sa mga natatanging pulsong ekstinksiyon<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759.full.pdf | author=Sahney, S. and Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume = 275 | pages = 759–65|format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898}}</ref> Ang karamihan ng mas naunang anapsida/synapsidang megafauna ay naglaho at napalitan ng mga diapsidang [[arkosauromorpha|arkosauromorph]]. Ang mga [[arkosauro]] ay inilalarawan ng mahabang mga likurang hita at tindig na patayo na ang mga sinaunang anyo nito ay medyo mukhang mga may mahabang hitang [[buwaya]]. Ang mga arkosauro ang nanaig na pangkat sa panahong [[Triasiko]] bagaman tumagal ng 30 milyong mga taon bago ang dibersidad ng mga ito ay naging kasing laki ng mga hayop na nabuhay sa Permian.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction"/> Ang mga arkosauro ay nag-ebolb sa mga [[dinosauro]] at [[pterosaur]] gayundin sa mga [[buwaya]] at [[phytosauro]]. Ang ilang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga pinakamalaking pang-lupaing hayop na kailanman nabuhay na gumawa sa era na [[Mesosoiko]] bilang ang "Panahon ng mga Reptil". Ang mga dinosauro ay nag-ebolb rin sa mga maliliit na anyo kabilang ang may balahibo(feathers) na mga [[theropoda]]. Sa panahong Gitnang [[Jurassic]], ang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga unang [[ibon]].<ref name="autogenerated2001"/> Ang mga diapsidang [[lepidosauromorpha|lepidosauromorph]] ay maaaring ninuo ng mga [[dagat pagong]].<ref>Gauthier J. A. (1994): ''The diversification of the amniotes''. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.</ref> Ang mga reptilong ito ay nag-ebolb sa [[sauropterygia]]n sa panahong Simulang [[Triasiko]] at sa mga [[ichtyhosauro]] sa panahong Gitnang [[Triasikio]]. Ang mga [[mosasauro]] ay nag-ebolb rin sa era na Mesosoiko at lumitaw sa panahong [[Kretaseyoso]]. Ang mga [[therapsida]] ay sumailalim sa papataas na presyur mula sa mga [[dinosauro]] sa Simulang [[Mesosoiko]] at nag-ebolb sa mas maliit at mas pang-gabing mga anyo. Ang mga [[mamalya]] ang tanging mga nagpatuloy na inapo ng therapsida sa Huling [[Kretaseyoso]]. [[Talaksan:Varanus priscus Melbourne Museum.jpg|thumb|Ang [[megalania]] ay isang higanteng karniborosang [[goanna]] o [[bayawak]] na marahil ay kasing haba ng 7 metro at tumitimbang ng hanggang 1,940 kilogramo.<ref>{{cite book |author=Molnar, Ralph E. |title=Dragons in the dust: the paleobiology of the giant monitor lizard Megalania |url=https://archive.org/details/dragonsindustpal0000moln |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=2004 |pages= |isbn=0-253-34374-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Maaring naenkwento ng mga sinaunang tao sa Australia ang reptilong ito.]] === Era na Cenosoiko === Ang pagsasara ng panahong Kretaseyoso ay nakakita ng pagkamatay ng megafaunang reptilyan sa era na [[Mesosoiko]] sa pangyayaring ekstinksiyong Kretaseyoso-Paleohene. Sa mga malalaking pang-dagat ng reptil, tanging ang mga [[dagat pagong]] ang natira at sa mga hindi pang-dagat ng reptil, tanging ang mga semi-akwatikong buwaya at ang katulad na ''[[Champsosaurus]]'' ay nakaligtas sa ekstinksiyon. Ang huli ay naging ekstinto sa panahong [[Mioseno]].<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Susan E. |author2=and Klembara, Jozef |year=2005 |title=A choristoderan reptile (Reptilia: Diapsida) from the Lower Miocene of northwest Bohemia (Czech Republic) |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=25 |issue=1 |pages=171–184 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0171:ACRRDF]2.0.CO;2 |issn=0272-4634 }}</ref> Sa madaming bilang ng mga dinosaurong nanaig sa [[Mesosoiko]], tanging ang mga maliit na may balahibong [[ibon]] ang nakapagpatuloy. Ang dramatikong paternong ekstinksiyong ito sa wakas ng "Panahon ng mga Reptil" ay tumungo sa "Panahon ng mga Mamalya". Ang mga mamalya at ibon ay pumuno ng mga walang laman ng niche na naiwan ng megafaunang reptilyan at bagaman ang dibersipikasyon ay bumagal, ang dibersipikasyon ng mamalya at ibon ay naging eksponensiyal.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> Pagkatapos ng ekstinksiyon ng karamihan ng mga linya ng arkosauro at pang-dagat na reptil sa wakas ng Kretaseyoso, ang dibersipikasyon ng reptil ay nagpatuloy sa buong [[Cenosoiko]] na ang mga [[squamata]] ay sumailalim sa isang malaking [[radiasyong pag-aankop]] kesa sa nangyari sa mga [[Mesosoiko]]. Sa ngayon, ang mga [[squamata]] ang bumubuo ng karamihan ng mga nabubuhay na reptil (> 95%) na ang karamihan espesye ang mga [[butiki]].<ref name="The Reptile Database">{{cite web | url = http://www.reptile-database.org/ | title = The Reptile Database | accessdate = 9 Jan 2012}}</ref> May tinatayang 9,500 na mga nabubuhay na espesye ng reptil<ref name="The Reptile Database"/> kumpara sa malapit sa 5,500 espesye ng mga mamalyang nabubuhay ngayon(hindi kasama ang mga [[domestikasyon|domestikadong espesye]]).<ref>{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|work=[[IUCN Red List]], 2010|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|accessdate=3 June 2012|archive-date=21 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|url-status=dead}}</ref> === Taksonomiya === Klasipikasyon ayon kay Benton, 2005.<ref name="benton2005">{{cite book|last=Benton|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Benton|title=Vertebrate Palaeontology|edition=3rd|publisher=Blackwell Science Ltd.|location=Oxford|year=2005|isbn=0-632-05637-1|series=}}</ref><ref group="note" name="qualifier">Ang taksonomiya/piloheniyang ito ay hindi nagrereplekta sa modernong ebidensiyang molekular na naglalagay ng mga [[pagong]] sa loob ng [[diapsida]].</ref> * '''Series [[amniote|Amniota]]''' ** '''Class [[Synapsid]]a''' *** Order [[Pelycosaur]]ia[[Paraphyly|*]] *** Order [[Therapsida]] **** '''Class [[Mammal]]ia''' ** '''Class [[Sauropsida]]''' *** '''Subclass [[Anapsid]]a''' **** Order [[Testudines]] (turtles) **** A series of unassigned anapsid families, corresponding to [[Captorhinida]], [[Mesosaur]]ia and [[Procolophonomorpha]] *** '''Subclass [[Diapsid]]a''' **** Order [[Araeoscelidia]] **** Order [[Younginiformes]] **** '''Infraclass [[Ichthyosaur]]ia''' **** '''Infraclass [[Lepidosauromorpha]]''' ***** Superorder [[Sauropterygia]] ****** Order [[Placodont]]ia ****** Order [[Nothosaur]]oidea ****** Order [[Plesiosaur]]ia ***** Superorder [[Lepidosauria]] ****** Order [[Sphenodontia]] (tuatara) ****** Order [[Squamata]] (lizards & snakes) **** [[Talaksan:Youngosuchus restoration.jpg|thumb|right|''[[Vjushkovia]]'', a basal archosauropmorph]] '''Infraclass [[Archosauromorpha]]''' ***** Order [[Prolacertiformes]] ***** Division [[Archosaur]]ia ****** Subdivision [[Crurotarsi]] ******* Superorder [[Crocodylomorpha]] ******** Order [[Crocodilia]] ******** Order [[Phytosaur]]ia ******** Order [[Rauisuchia]] ******** Order [[Rhynchosauria]] ****** Subdivision [[Avemetatarsalia]] ******* Infradivision [[Ornithodira]] ******** Order [[Pterosaur]]ia ******** Superorder [[Dinosaur]]ia ********* Order [[Ornithischia]] ********* Order [[Saurischia]] ********** '''Class [[Bird|Aves]]''' === Piloheniya === Ang pinapakitang [[kladistika|kladogramo]] rito ay nagpapakita ng "puno ng pamilya" ng mga reptil at sumusunod sa isang pinasimpleng bersiyon ng mga relasyon na natuklasan nina Laurin at Gauthier (1996) na itinanghal bilang bahagi ng [[Tree of Life Web Project]],<ref name="tol">Laurin, M. and Gauthier, J.A. (1996). "Amniota. Mammals, reptiles (turtles, lizards, Sphenodon, crocodiles, birds) and their extinct relatives." Version 1 January 1996. ''http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402065142/http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 |date=2008-04-02 }} in'' The Tree of Life Web Project, ''http://tolweb.org/''</ref> with information on the relationships of the most primitive reptiles after Muller and Reisz (2006).<ref name=muller&reisz2006>Muller, J. and Reisz, R.R. (2006). "The phylogeny of early eureptiles: Comparing parsimony and Bayesian approaches in the investigation of a basal fossil clade." ''Systematic Biology'', '''55'''(3):503-511. {{doi|10.1080/10635150600755396}}</ref><ref group="note" name="qualifier"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Amniota''' |1={{clade |1='''[[Synapsid]]a''' |label2='''Reptilia''' |2={{clade |label1=<span style="color:white;">unnamed</span> |1={{clade |label1=[[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]) |1={{clade |1=[[Mesosaur]]idae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Millerettid]]ae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Lanthanosuchidae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Nyctiphruretia |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Pareiasaur]]ia |2=Procolophonoidea }} |3=?[[Testudines]] (mga [[pagong]], tortoise, at terrapin) }} }} }} }} |label2=[[Eureptilia]] |2={{clade |1=[[Captorhinidae]] |label2=[[Romeriida]] |2={{clade |1=[[Protorothyrididae]] |label2=[[Diapsid]]a |2={{clade |1=[[Araeoscelidia]] |label2= <span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Younginiformes]] |label2=[[Sauria]] |2={{clade |1=?[[Ichthyosaur]]ia |2=?[[Sauropterygia]] |3=[[Lepidosauromorpha]] (mga [[butiki]], [[ahas]], [[tuatara]] at mga ekstintong kamag-anak nito) |4=[[Archosauromorpha]] (mga [[buwaya]], [[ibon]] at mga ekstintong kamag-anak nito ) }} }} }} }} }} }} }} }} }}<references group="note" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Hayop]] [[Kategorya:Chordata]] [[Kategorya:Reptilia]] 4u4unf83jclceqgqy37e62yx1towy37 2208507 2208506 2026-05-22T16:16:50Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208507 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Pennsylvanian]] - Kamakailan {{fossil range|312|0}} | name = Mga reptil | image = Extant reptilia.jpg | image_width = 300px | image_caption = Direksiyon ng orasan mula itaas na kaliwa: [[Berdeng pagong]] (''Chelonia mydas''), [[Tuatara]] (''Sphenodon punctatus''), [[Buwayang Nilo]] (''Crocodylus niloticus''), at [[Sinai Agama]] (''Pseudotrapelus sinaitus''). | authority = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 | subdivision_ranks = Extant subgroups | subdivision = * [[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]?) ** [[Turtle|Testudines]] (traditional) * [[Eureptilia]] ** [[Archosauria]] ** [[Lepidosauria]] ** [[Turtle|Testudines]] ([[Molecular phylogenetics|molekular]]) ----<center>''For extinct orders, see [[#Taxonomy|text]]''</center> }} [[Talaksan:Tortoise-Hatchling.jpg|thumb|Ang mga reptil ay may mga itlog na [[amniota|amniotiko]] na may matigas o makatad na mga shell na nangangailangan ng [[panloob na pertilisasyon]]. ]] Ang mga '''Bayabag'''<ref>Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino, 1969.</ref> o '''Reptil''' (Ingles: '''Reptile''') ang mga kasapi ng [[Klase (biyolohiya)|klaseng]] '''Reptilia''' na binubuo ng mga [[amniota]] na mga hindi [[ibon]] o [[mamalya]].<ref name="tudge">{{RefTudgeVariety}}</ref> Ang mga [[amniota]] ang mga [[bertebrata]] na may itlog na may [[amnion]] na isang dobleng membrano na pumapayag sa [[embryo]] na epektibong makahinga sa lupain. Ang mga nabubuhay na reptil ay maitatangi mula sa ibang mga [[tetrapoda]] dahil ang mga ito ay [[ektotermiya|may malamig na dugo]] gayundin ay may mga [[scute]] o mga kaliskis. Ang mga reptil ay lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320 hanggang 310 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga ito ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na [[Reptiliomorpha]] (na mga [[ampibyan]] na tulad ng mga reptil) na naging tumaas na umangkop sa buhay sa lupain. Mayroong maraming mga [[ekstinto]] o hindi na umiiral na pangkat ng reptil kabilang ang mga [[dinosawro]], [[pterosaur]] at mga pangkat pang-tubig gay ang mga [[ichthyosauro]]. Ang mga modernong reptil na nabubuhay sa kasalukuyan ay matatagpuan sa bawat kontinente ng daigdig maliban sa [[Antartiko]]. Ang karamihan sa mga uri ng reptil ay [[nangingitlog]] pero may mga uri ng ''[[squamata]]'' na nagsisilang ng buhay na supling. Nagagawa ito sa pamamagitan ng [[obobibiparidad]] (pagkupkop ng itlog sa katawan), o [[bibiparidad]] (pagsilang ng hindi gumagamit ng [[calcium|kalsipikadong]] itlog). Marami sa mga bibiparong uri ay pinapakain ang kanilang mga [[petus]] sa pamamagitan ng iba't ibang uri ng [[plasenta]] na katulad sa mga mamalya at inaalagaan ang mga anak. Ang laki ng mga nabubuhay na reptil ay mula sa ''[[Sphaerodactylus ariasae]]'', na hanggang 1.6&nbsp;cm (0.6 pulgada) hanggang sa ''[[Crocodylus porosus]]'' na maaaring umabot sa 6 m ang haba at bigat na lumalampas sa 1,000&nbsp;kg. Ang pag-aaral ng mga reptil ay tinatawag na '''[[herpetolohiya]]'''. Ang apat na kasalukuyang nabubuhay na [[orden]] nito ang: * '''[[Crocodilia]]''', mga [[buwaya]]: 23 espesye * '''[[Sphenodontia]]''', ang ([[tuatara]] mula sa [[Bagong Selanda]]): 2 espesye * '''[[Squamata]]''', mga [[butiki]] at [[ahas]]: tinatayang mga 9,100 espesye * '''[[Testudines]]''', mga [[pagong]]: higit sa 300 espesye Bagaman ang mga [[ibon]] ay may scute sa mga paa nito at nangingitlog, ang mga ibon ay historikong hindi isinama sa mga reptil dahil ang mga ito ay may mainit na dugo. Kaya ang mga ibon ay hindi nakatala sa itaas. Gayunpaman, ang ilang mga reptil ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa ibang mga reptil. Ang mga [[buwaya]] ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa mga [[butiki]]. Ang mga manunulat ng kladistika na nagnanais ng isang mas nagkakaisang(monopiletikong) pagpapangkat ay minsang nagsasama ng mga ibon ng may higit sa 10,000 espesye. Ang mga reptil ay mga [[berterbrata]]ng [[tetrapoda]] na may apat na hita o tulad ng mga [[ahas]] na walang hita na nag-ebolb mula sa mga ninuno nitong may apat na hita. Hindi tulad ng mga [[Amphibia|amipbyan]], ang mga reptil ay walang yugtong pangtubig sa larva. Sa tradisyonal, ang mga reptil ang isa sa tatlong mga klase ng [[amniota]] at ang iba pa ang mga [[mamalya]] at [[ibon]]. Sa gitnan ng ika-20 siglo, naging karaniwan na hatiin ang mga reptil sa apat na mga pangkat batay sa mga bukasan ng mga bungo nito. Gayunpaman, dahil ang mga reptil sa kahulugang tradisyonal ay mga ninuno ng parehong mga [[ibon]] at [[mamalya]], maraming mga taksonomista ay mas kamakailang kumuha ng isang pakikitungong kladistiko na nagnanais na ipangkat ang mga hayop ng ekslusibong batay sa pinagsasaluhang ninuno kesa sa pinagsasaluhang mga katangian. Ang orientasyong ito ay nagtulak sa ilan na lisanin ang mga reptil bilang isang sistematikong unit o muling ilarawan ang mga reptil sa paraang kinabibilangan ng mga [[ibon]]. == Ebolusyon ng mga reptil == === Pinagmulan === [[Talaksan:Hylonomus BW.jpg|thumb|Isang sinaunang reptil na ''[[Hylonomus]]'']] [[Talaksan:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|Eksenang [[Mesosoiko]] na nagpapakita ng tipikal na reptilong megafauna: mga [[dinosauro]] kabilang ''[[Europasaurus holgeri]]'', mga [[iguanodont]] at ''[[Archaeopteryx lithographica]]'' .]] Ang mga reptil ay unang lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320-310 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay nagmula sa mga masingaw na mga latian sa panahong Carboniferous nang ang mga unang reptil ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na mga [[reptiliomorpha]]ng [[labyrinthodontia|labyrinthodont]].<ref name="Laurin 1995 165–223">{{cite journal|last=Laurin|first=M.|author2=Reisz, R. R.|year=1995|title=A reevaluation of early amniote phylogeny|url=|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]]|volume=113|issue=2|pages=165–223|doi=10.1111/j.1096-3642.1995.tb00932.x}} ([http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001143733/http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 |date=2007-10-01 }})</ref> Ang pinakamatandang alam na maaaring isang [[amniota]] o isang primitibong reptil kesa sa mas maunlad na [[ampibyan]] ang ''[[Casineria]]''.<ref>R. L. Paton, T. R. Smithson and J. A. Clack, "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland", [http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html (abstract)], ''[[Nature (journal)|]]'' 398, 508-513 (8 April 1999)</ref><ref>Monastersky, R. (1999): Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land. Science News, Vol. 155, No. 21, p. 328. [http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm article]</ref> Ang sunod sunod na mga bakas ng paa mula sa fossil strata(mga patong ng bato) sa [[Nova Scotia]] na pinetsahan ng 315 milyong taon ang nakalilipas ay nagpapakita ng tipikal na mga daliri ng paang reptilyan at mga bakas ng mga kaliskis.<ref>Falcon-Lang, H.J., Benton, M.J. & Stimson, M. (2007): Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways. ''[[Journal of the Geological Society]]'', London, 164; no. 6; pp 1113-1118. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 article]{{dead link|date=February 2012}}</ref> Ang mga bakas ng paang ito ay itinuturo sa ''[[Hylonomus]]'' na ang pinakamatandang hindi pinagdududahang alam na reptil.<ref>{{cite web|url=http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html |title=Earliest Evidence For Reptiles |publisher=Sflorg.com |date=2007-10-17 |accessdate=2010-03-16}}</ref> It was a small, lizard-like animal, about 20 to 30&nbsp;cm (8–12&nbsp;in) long, with numerous sharp teeth indicating an insectivorous diet.<ref name=EoDP>{{cite book |editor=Palmer, D.|year=1999 |title= The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7|publisher= Marshall Editions|location=London|page= [https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7/page/62 62]|isbn= 1-84028-152-9}}</ref> Ang ibang mga halimbawa ng reptil ay kinabibilangan ng ''[[Westlothiana]]'' (Sa ngayon ay itinuturing na [[Reptiliomorpha|reptiliomorph na ampibyan]] kesa sa isang totooong [[amniota]]<ref>Ruta, M.; Coates, M.I. & Quicke, D.L.J. (2003): Early tetrapod relationships revisited. ''Biological Review'' no 78: pp 251-345.[http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf |date=2008-05-22 }}</ref> at ang ''[[Paleothyris]]'' na parehong may magkatulad na anyo ng katawan at ipinagpapalagay na may magkatulad ng mga kagawian. === Paglitaw ng mga reptil === Ang mga pinakaunang reptil ay malaking nasapawan ng mas malaking mga ampibyan ng gaya ng ''[[Cochleosaurus]]'' at ang mga ito ay nanatiling isang maliit at hindi mapapansing bahagi ng fauna hanggang sa Pagguho ng Ulang Gubat ng Carboniferous.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF | issue=12}}</ref> Ang biglaang pagguho na ito ay umapekto sa ilang malalaking mga pangkat. Ang mga ampibyan ay partikular na napinsala samantalang ang mga reptil ay nakapagpatuloy ng mas mabuti dahil ang mga ito ay nakaangkop sa sumunod na mas tuyong kondisyon. Ang mga ampibyan ay nangailangang bumalik sa katubigan upang mangitlog. Salungat dito, ang mga reptil na ang mga itlog ay nag-aangkin ng isang shell na pumapayag sa mga ito na mailagay sa lupain ay mas mahusay na nakaangkop sa mga bagong kondisyon. Ang mga reptil ay nagkamit ng mga bagong niche sa mas mabilis na rate kesa sa bago ang pagguho at sa isang higit na mas mabilis kesa sa mga ampibyan. Ang mga ito ay nakapag ebolb ng mga stratehiyang pang pagkain kabilang ang herbiboriya(pagkain ng halaman) at karniboriya(pagkain ng karne). Sa nakaraan, ang mga reptil ay tanging mga insektibora(kumakain ng insekto) at piscibora(kumakain ng isda).<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse"/> Mula sa puntong ito at tuloy tuloy, ang mga reptil ay nanaig sa mga pamayanan at may mas malaking dibersidad kesa sa mga ampibyan. Ito ang naglatag ng mga kondisyon para sa [[Mesosoiko]] na kilala bilang ang 'Panahon ng mga Reptil'.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. | year=2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume=6 | pages=544–547 | format=PDF | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204 | access-date=2012-10-06 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230121/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | url-status=dead }}</ref> Ang isa sa pinakamahusay na alam na sinaunang reptil ang [[Mesosaurus]] na isang henus mula sa Simulang [[Permian]] na bumalik sa katubigan at kumakain ng mga isda. === Mga anapsida, synapsida, diapsida at sauropsida === [[Talaksan:Skull comparison.png|thumb|left|A = Anapsid, B = Synapsid, C = Diapsid]] [[Talaksan:Captorhinus aguti p.jpg|thumb|right|Ang unang mga reptil ay may uring [[anapsida]] ng bubong ng bungo gaya ng makikita sa henus na lumitaw sa panahong [[Permian]] na ''[[Captorhinus]]'']] Ang mga sinaunang reptil ay nagpanatili ng bungong [[anapsid]] na namana ng mga ito sa mga ninuno nitong [[ampibyan]].<ref name="Coven">Coven, R (2000): History of Life. [[Blackwell science]], Oxford, UK. [http://books.google.com/books?id=qvyBS4gwPF4C&lpg=PA154&ots=CbCxyrJdo0&dq=diapsids%20ancestors%20synapsids&pg=PA154#v=onepage&q=diapsids%20ancestors%20synapsids&f=false p 154] from Google Books</ref> Ang uri ng bungong ito ay may [[bubong ng bungo]] na tanging may mga butas para sa mga butas ng ilog at mga mata at isang [[matang pineal]].<ref name="Romer, A 1977">[[Alfred Romer|Romer, A.S]]. & T.S. Parsons. 1977. ''The Vertebrate Body.'' 5th ed. Saunders, Philadelphia. (6th ed. 1985)</ref> Ang mga hayop na ito ay pangkalahatang tinuturing na mga [[anapsida]] at bumubuo ng [[paraphyly|parapyletikong]] basikong stock kung saan ang ibang mga pangkat ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula dito.<ref name=modestoanderson2004>{{cite journal | last1 = Modesto | first1 = S.P. | last2 = Anderson | first2 = J.S. | year = 2004 | title = The phylogenetic definition of Reptilia | url = http://sysbio.oxfordjournals.org/content/53/5/815.full | journal = Systematic Biology | pmid = 15545258 | volume = 53 | issue = 5| pages = 815–821 | doi = 10.1080/10635150490503026 }}</ref> Sa napaka sandaling panahon pagkatapos na lumitaw ang mga unang reptil, ang isang lipi(lineage) na tinatawag na [[synapsida]] ay humiwalay at inilalarawan ng isang temporal na bukasan sa bungo sa likod ng bawat mata upang magbigay ng lugar para sa paggalaw ng masel ng panga. Ang mga ito ang mga "tulad ng [[mamalya]]ng reptil" na kalaunang nagpalitaw sa mga totoong mga [[mamalya]].<ref>van Tuninen, M. & Hadly, E.A. (2004): Error in Estimation of Rate and Time Inferred from the Early Amniote Fossil Record and Avian Molecular Clocks. ''Journal of Mulecular Biology'', no 59: pp 267-276 [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/pdfs/vantuinenhadlyJME04.pdf PDF]</ref> Sa sandaling pagkatapos nito, ang isa pang pangkat ay nag-ebolb ng parehong katangian na sa pagkakataong ito ay may isang dobleng bukasan sa likod ng bawat mata na nagbigay sa mga ito ng pangalang [[diapsida]]("dalawang arko") .<ref name=Coven/> Ang tungkulin ng mga butas sa mga pangkat na ito ay upang pagaanin ang bungo at magbigay ng lugar para makagalaw ang mga masel ng panga na pumayag sa mga ito na magkaroon ng isang mas malakas na pagkagat.<ref name="Romer, A 1977"/> Ang mga diapsida at mga reptilong anapsida pabalik sa [[huling karaniwang ninuno]] ng mga diapsida at synapsida ay inuri bilang mga "totoong reptilong" [[sauropsida]].<ref name="goodrich1916">{{cite journal|last=Goodrich|first=E.S.|title=On the classification of the Reptilia|journal=Proceedings of the Royal Society of London|volume= 89B|pages=261–276|year=1916|doi=10.1098/rspb.1916.0012|issue=615}}</ref> Ang mga [[pagong]] ay tradisyonal na pinaniniwalaang mga nagpatruloy na anapsidang reptilyan sa basehan ng istraktura ng bungo nito.<ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang mga dahilan para sa pag-uuring ito ay pinagtalunan na ang ilan ay nangatwiran ang mga pagong ay mga dipasida na bumalik sa primitibong estadong ito upang mapabuti ang armor ng mga ito(tingnan ang [[Parareptilia]]).<ref name="Laurin 1995 165–223"/> Ang mga kalaunang [[morpolohiya (biolohiya)|morpolohikal]] na mga pag-aaral pilohenetiko ay matibay na naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida.<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O, DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref> Ang lahat ng mga pag-aaral [[pilohenetikang molekular]] ay malakas na kumukumpirma sa paglalagay ng mga pagong sa loob ng diapsida na pinakakaraniwan ay isang kapatid na pangkat sa mga [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal| last=Zardoya| first=R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal | last = Iwabe | first = N. | authorlink = | author2 = Hara, Y.; Kumazawa, Y.; Shibamoto, K.; Saito, Y.; Miyata, T.; Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal | last = Roos | first = Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.; Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | date = Nov. 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245 }}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal | last = Katsu | first = Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L.; Guillette, L. J. Jr.; Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 | last3 = Guillette }}</ref> === Mga reptil ng panahong Permian === Sa pagsasara ng panahong [[Carboniferous]], ang mga reptil ang nanaig na faunang [[tetrapoda]]. Bagaman ang mga pang-lupaing [[reptiliomorpha]]ng labyrinthodont ay umiiral pa rin sa panahong ito, ang mga synapsida ay nag-ebolb ng unang totoong panlupaing megafauna(malalaking mga hayop) sa anyo ng mga [[pelycosauro]] gaya ng ''[[Edaphosaurus]]'' at karniborosong ''[[Dimetrodon]]''. Sa panahong Gitnang [[Permian]], ang klima ay naging mas tuyo na nagresulta sa pagbabago sa fauna: ang mga pelycosauro ay napalitan ng mga [[therapsida]].<ref name="autogenerated2001">''[[Edwin Harris Colbert|Colbert, E.H.]] & Morales, M. (2001): [[Evolution of the Vertebrates|Colbert's Evolution of the Vertebrates: A History of the Backboned Animals Through Time]]''. 4th edition. John Wiley & Sons, Inc, New York&nbsp;— ISBN 978-0-471-38461-8.</ref> Ang mga reptilong anapsida na ang mga malalaking bungo ay walang mga postorbital na butas ay patuloy na yumabong sa buong Permian. Ang mga [[pareiasauro]] ay umabot sa mga higanteng proporsiyon sa Huling Permian at kalaunan ay naglaho sa pagsasara ng panahong ito. Ang mga pagong ang mga posibleng nagpatuloy na pangkat nito.<ref name="autogenerated2001"/> Sa simula ng panahong ito, ang mga reptilong diapsida ay nahati sa dalawang mga pangunahing lipi, ang mga [[arkosauro]](mga ninuno ng mga [[buwaya]] at [[dinosauro]]) at ang mga [[lepidosauria|lepidosauro]](mga predesesor ng mga modernong [[ahas]], mga [[butiki]] at mga [[tuatara]]). Ang parehong pangkat na ito ay nanatiling tulad ng [[butiki]] at relatibong maliit at hindi mapapansin sa Permian. === Era na Mesosoiko, ang "Panahon ng mga Reptil" === Ang pagsasaraw ng panahong Permian ay nakakita ng pinakamalaking ekstinksiyong pang-masa na kilala bilang [[pangyayaring ekstinksiyon na Permian-Triassic]] na isang tumagal na pangyayari sanhi ng pagtitipon ng hindi bababa sa mga natatanging pulsong ekstinksiyon<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759.full.pdf | author=Sahney, S. and Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume = 275 | pages = 759–65|format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898}}</ref> Ang karamihan ng mas naunang anapsida/synapsidang megafauna ay naglaho at napalitan ng mga diapsidang [[arkosauromorpha|arkosauromorph]]. Ang mga [[arkosauro]] ay inilalarawan ng mahabang mga likurang hita at tindig na patayo na ang mga sinaunang anyo nito ay medyo mukhang mga may mahabang hitang [[buwaya]]. Ang mga arkosauro ang nanaig na pangkat sa panahong [[Triasiko]] bagaman tumagal ng 30 milyong mga taon bago ang dibersidad ng mga ito ay naging kasing laki ng mga hayop na nabuhay sa Permian.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction"/> Ang mga arkosauro ay nag-ebolb sa mga [[dinosauro]] at [[pterosaur]] gayundin sa mga [[buwaya]] at [[phytosauro]]. Ang ilang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga pinakamalaking pang-lupaing hayop na kailanman nabuhay na gumawa sa era na [[Mesosoiko]] bilang ang "Panahon ng mga Reptil". Ang mga dinosauro ay nag-ebolb rin sa mga maliliit na anyo kabilang ang may balahibo(feathers) na mga [[theropoda]]. Sa panahong Gitnang [[Jurassic]], ang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga unang [[ibon]].<ref name="autogenerated2001"/> Ang mga diapsidang [[lepidosauromorpha|lepidosauromorph]] ay maaaring ninuo ng mga [[dagat pagong]].<ref>Gauthier J. A. (1994): ''The diversification of the amniotes''. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.</ref> Ang mga reptilong ito ay nag-ebolb sa [[sauropterygia]]n sa panahong Simulang [[Triasiko]] at sa mga [[ichtyhosauro]] sa panahong Gitnang [[Triasikio]]. Ang mga [[mosasauro]] ay nag-ebolb rin sa era na Mesosoiko at lumitaw sa panahong [[Kretaseyoso]]. Ang mga [[therapsida]] ay sumailalim sa papataas na presyur mula sa mga [[dinosauro]] sa Simulang [[Mesosoiko]] at nag-ebolb sa mas maliit at mas pang-gabing mga anyo. Ang mga [[mamalya]] ang tanging mga nagpatuloy na inapo ng therapsida sa Huling [[Kretaseyoso]]. [[Talaksan:Varanus priscus Melbourne Museum.jpg|thumb|Ang [[megalania]] ay isang higanteng karniborosang [[goanna]] o [[bayawak]] na marahil ay kasing haba ng 7 metro at tumitimbang ng hanggang 1,940 kilogramo.<ref>{{cite book |author=Molnar, Ralph E. |title=Dragons in the dust: the paleobiology of the giant monitor lizard Megalania |url=https://archive.org/details/dragonsindustpal0000moln |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=2004 |pages= |isbn=0-253-34374-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Maaring naenkwento ng mga sinaunang tao sa Australia ang reptilong ito.]] === Era na Cenosoiko === Ang pagsasara ng panahong Kretaseyoso ay nakakita ng pagkamatay ng megafaunang reptilyan sa era na [[Mesosoiko]] sa pangyayaring ekstinksiyong Kretaseyoso-Paleohene. Sa mga malalaking pang-dagat ng reptil, tanging ang mga [[dagat pagong]] ang natira at sa mga hindi pang-dagat ng reptil, tanging ang mga semi-akwatikong buwaya at ang katulad na ''[[Champsosaurus]]'' ay nakaligtas sa ekstinksiyon. Ang huli ay naging ekstinto sa panahong [[Mioseno]].<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Susan E. |author2=and Klembara, Jozef |year=2005 |title=A choristoderan reptile (Reptilia: Diapsida) from the Lower Miocene of northwest Bohemia (Czech Republic) |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=25 |issue=1 |pages=171–184 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0171:ACRRDF]2.0.CO;2 |issn=0272-4634 }}</ref> Sa madaming bilang ng mga dinosaurong nanaig sa [[Mesosoiko]], tanging ang mga maliit na may balahibong [[ibon]] ang nakapagpatuloy. Ang dramatikong paternong ekstinksiyong ito sa wakas ng "Panahon ng mga Reptil" ay tumungo sa "Panahon ng mga Mamalya". Ang mga mamalya at ibon ay pumuno ng mga walang laman ng niche na naiwan ng megafaunang reptilyan at bagaman ang dibersipikasyon ay bumagal, ang dibersipikasyon ng mamalya at ibon ay naging eksponensiyal.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> Pagkatapos ng ekstinksiyon ng karamihan ng mga linya ng arkosauro at pang-dagat na reptil sa wakas ng Kretaseyoso, ang dibersipikasyon ng reptil ay nagpatuloy sa buong [[Cenosoiko]] na ang mga [[squamata]] ay sumailalim sa isang malaking [[radiasyong pag-aankop]] kesa sa nangyari sa mga [[Mesosoiko]]. Sa ngayon, ang mga [[squamata]] ang bumubuo ng karamihan ng mga nabubuhay na reptil (> 95%) na ang karamihan espesye ang mga [[butiki]].<ref name="The Reptile Database">{{cite web | url = http://www.reptile-database.org/ | title = The Reptile Database | accessdate = 9 Jan 2012}}</ref> May tinatayang 9,500 na mga nabubuhay na espesye ng reptil<ref name="The Reptile Database"/> kumpara sa malapit sa 5,500 espesye ng mga mamalyang nabubuhay ngayon(hindi kasama ang mga [[domestikasyon|domestikadong espesye]]).<ref>{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|work=[[IUCN Red List]], 2010|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|accessdate=3 June 2012|archive-date=21 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|url-status=dead}}</ref> === Taksonomiya === Klasipikasyon ayon kay Benton, 2005.<ref name="benton2005">{{cite book|last=Benton|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Benton|title=Vertebrate Palaeontology|edition=3rd|publisher=Blackwell Science Ltd.|location=Oxford|year=2005|isbn=0-632-05637-1|series=}}</ref><ref group="note" name="qualifier">Ang taksonomiya/piloheniyang ito ay hindi nagrereplekta sa modernong ebidensiyang molekular na naglalagay ng mga [[pagong]] sa loob ng [[diapsida]].</ref> * '''Series [[amniote|Amniota]]''' ** '''Class [[Synapsid]]a''' *** Order [[Pelycosaur]]ia[[Paraphyly|*]] *** Order [[Therapsida]] **** '''Class [[Mammal]]ia''' ** '''Class [[Sauropsida]]''' *** '''Subclass [[Anapsid]]a''' **** Order [[Testudines]] (turtles) **** A series of unassigned anapsid families, corresponding to [[Captorhinida]], [[Mesosaur]]ia and [[Procolophonomorpha]] *** '''Subclass [[Diapsid]]a''' **** Order [[Araeoscelidia]] **** Order [[Younginiformes]] **** '''Infraclass [[Ichthyosaur]]ia''' **** '''Infraclass [[Lepidosauromorpha]]''' ***** Superorder [[Sauropterygia]] ****** Order [[Placodont]]ia ****** Order [[Nothosaur]]oidea ****** Order [[Plesiosaur]]ia ***** Superorder [[Lepidosauria]] ****** Order [[Sphenodontia]] (tuatara) ****** Order [[Squamata]] (lizards & snakes) **** [[Talaksan:Youngosuchus restoration.jpg|thumb|right|''[[Vjushkovia]]'', a basal archosauropmorph]] '''Infraclass [[Archosauromorpha]]''' ***** Order [[Prolacertiformes]] ***** Division [[Archosaur]]ia ****** Subdivision [[Crurotarsi]] ******* Superorder [[Crocodylomorpha]] ******** Order [[Crocodilia]] ******** Order [[Phytosaur]]ia ******** Order [[Rauisuchia]] ******** Order [[Rhynchosauria]] ****** Subdivision [[Avemetatarsalia]] ******* Infradivision [[Ornithodira]] ******** Order [[Pterosaur]]ia ******** Superorder [[Dinosaur]]ia ********* Order [[Ornithischia]] ********* Order [[Saurischia]] ********** '''Class [[Bird|Aves]]''' === Piloheniya === Ang pinapakitang [[kladistika|kladogramo]] rito ay nagpapakita ng "puno ng pamilya" ng mga reptil at sumusunod sa isang pinasimpleng bersiyon ng mga relasyon na natuklasan nina Laurin at Gauthier (1996) na itinanghal bilang bahagi ng [[Tree of Life Web Project]],<ref name="tol">Laurin, M. and Gauthier, J.A. (1996). "Amniota. Mammals, reptiles (turtles, lizards, Sphenodon, crocodiles, birds) and their extinct relatives." Version 1 January 1996. ''http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402065142/http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 |date=2008-04-02 }} in'' The Tree of Life Web Project, ''http://tolweb.org/''</ref> with information on the relationships of the most primitive reptiles after Muller and Reisz (2006).<ref name=muller&reisz2006>Muller, J. and Reisz, R.R. (2006). "The phylogeny of early eureptiles: Comparing parsimony and Bayesian approaches in the investigation of a basal fossil clade." ''Systematic Biology'', '''55'''(3):503-511. {{doi|10.1080/10635150600755396}}</ref><ref group="note" name="qualifier"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Amniota''' |1={{clade |1='''[[Synapsid]]a''' |label2='''Reptilia''' |2={{clade |label1=<span style="color:white;">unnamed</span> |1={{clade |label1=[[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]) |1={{clade |1=[[Mesosaur]]idae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Millerettid]]ae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Lanthanosuchidae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Nyctiphruretia |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Pareiasaur]]ia |2=Procolophonoidea }} |3=?[[Testudines]] (mga [[pagong]], tortoise, at terrapin) }} }} }} }} |label2=[[Eureptilia]] |2={{clade |1=[[Captorhinidae]] |label2=[[Romeriida]] |2={{clade |1=[[Protorothyrididae]] |label2=[[Diapsid]]a |2={{clade |1=[[Araeoscelidia]] |label2= <span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Younginiformes]] |label2=[[Sauria]] |2={{clade |1=?[[Ichthyosaur]]ia |2=?[[Sauropterygia]] |3=[[Lepidosauromorpha]] (mga [[butiki]], [[ahas]], [[tuatara]] at mga ekstintong kamag-anak nito) |4=[[Archosauromorpha]] (mga [[buwaya]], [[ibon]] at mga ekstintong kamag-anak nito ) }} }} }} }} }} }} }} }} }}<references group="note" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Hayop]] [[Kategorya:Chordata]] [[Kategorya:Reptilia]] 203aw1givnhowpvdmuzig2qxha03ick 2208509 2208507 2026-05-22T16:18:00Z Sharktube2000 161034 /* */ Paraphyletic grouping 2208509 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Pennsylvanian]] - Kamakailan {{fossil range|312|0}} | name = Mga reptil | image = Extant reptilia.jpg | image_width = 300px | image_caption = Direksiyon ng orasan mula itaas na kaliwa: [[Berdeng pagong]] (''Chelonia mydas''), [[Tuatara]] (''Sphenodon punctatus''), [[Buwayang Nilo]] (''Crocodylus niloticus''), at [[Sinai Agama]] (''Pseudotrapelus sinaitus''). | authority = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 | subdivision_ranks = Extant subgroups | subdivision = * [[Eureptilia]] ** [[Archosauria]] ** [[Lepidosauria]] ** [[Turtle|Testudines]] ([[Molecular phylogenetics|molekular]]) ----<center>''For extinct orders, see [[#Taxonomy|text]]''</center> }} [[Talaksan:Tortoise-Hatchling.jpg|thumb|Ang mga reptil ay may mga itlog na [[amniota|amniotiko]] na may matigas o makatad na mga shell na nangangailangan ng [[panloob na pertilisasyon]]. ]] Ang mga '''Bayabag'''<ref>Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino, 1969.</ref> o '''Reptil''' (Ingles: '''Reptile''') ang mga kasapi ng [[Klase (biyolohiya)|klaseng]] '''Reptilia''' na binubuo ng mga [[amniota]] na mga hindi [[ibon]] o [[mamalya]].<ref name="tudge">{{RefTudgeVariety}}</ref> Ang mga [[amniota]] ang mga [[bertebrata]] na may itlog na may [[amnion]] na isang dobleng membrano na pumapayag sa [[embryo]] na epektibong makahinga sa lupain. Ang mga nabubuhay na reptil ay maitatangi mula sa ibang mga [[tetrapoda]] dahil ang mga ito ay [[ektotermiya|may malamig na dugo]] gayundin ay may mga [[scute]] o mga kaliskis. Ang mga reptil ay lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320 hanggang 310 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga ito ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na [[Reptiliomorpha]] (na mga [[ampibyan]] na tulad ng mga reptil) na naging tumaas na umangkop sa buhay sa lupain. Mayroong maraming mga [[ekstinto]] o hindi na umiiral na pangkat ng reptil kabilang ang mga [[dinosawro]], [[pterosaur]] at mga pangkat pang-tubig gay ang mga [[ichthyosauro]]. Ang mga modernong reptil na nabubuhay sa kasalukuyan ay matatagpuan sa bawat kontinente ng daigdig maliban sa [[Antartiko]]. Ang karamihan sa mga uri ng reptil ay [[nangingitlog]] pero may mga uri ng ''[[squamata]]'' na nagsisilang ng buhay na supling. Nagagawa ito sa pamamagitan ng [[obobibiparidad]] (pagkupkop ng itlog sa katawan), o [[bibiparidad]] (pagsilang ng hindi gumagamit ng [[calcium|kalsipikadong]] itlog). Marami sa mga bibiparong uri ay pinapakain ang kanilang mga [[petus]] sa pamamagitan ng iba't ibang uri ng [[plasenta]] na katulad sa mga mamalya at inaalagaan ang mga anak. Ang laki ng mga nabubuhay na reptil ay mula sa ''[[Sphaerodactylus ariasae]]'', na hanggang 1.6&nbsp;cm (0.6 pulgada) hanggang sa ''[[Crocodylus porosus]]'' na maaaring umabot sa 6 m ang haba at bigat na lumalampas sa 1,000&nbsp;kg. Ang pag-aaral ng mga reptil ay tinatawag na '''[[herpetolohiya]]'''. Ang apat na kasalukuyang nabubuhay na [[orden]] nito ang: * '''[[Crocodilia]]''', mga [[buwaya]]: 23 espesye * '''[[Sphenodontia]]''', ang ([[tuatara]] mula sa [[Bagong Selanda]]): 2 espesye * '''[[Squamata]]''', mga [[butiki]] at [[ahas]]: tinatayang mga 9,100 espesye * '''[[Testudines]]''', mga [[pagong]]: higit sa 300 espesye Bagaman ang mga [[ibon]] ay may scute sa mga paa nito at nangingitlog, ang mga ibon ay historikong hindi isinama sa mga reptil dahil ang mga ito ay may mainit na dugo. Kaya ang mga ibon ay hindi nakatala sa itaas. Gayunpaman, ang ilang mga reptil ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa ibang mga reptil. Ang mga [[buwaya]] ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa mga [[butiki]]. Ang mga manunulat ng kladistika na nagnanais ng isang mas nagkakaisang(monopiletikong) pagpapangkat ay minsang nagsasama ng mga ibon ng may higit sa 10,000 espesye. Ang mga reptil ay mga [[berterbrata]]ng [[tetrapoda]] na may apat na hita o tulad ng mga [[ahas]] na walang hita na nag-ebolb mula sa mga ninuno nitong may apat na hita. Hindi tulad ng mga [[Amphibia|amipbyan]], ang mga reptil ay walang yugtong pangtubig sa larva. Sa tradisyonal, ang mga reptil ang isa sa tatlong mga klase ng [[amniota]] at ang iba pa ang mga [[mamalya]] at [[ibon]]. Sa gitnan ng ika-20 siglo, naging karaniwan na hatiin ang mga reptil sa apat na mga pangkat batay sa mga bukasan ng mga bungo nito. Gayunpaman, dahil ang mga reptil sa kahulugang tradisyonal ay mga ninuno ng parehong mga [[ibon]] at [[mamalya]], maraming mga taksonomista ay mas kamakailang kumuha ng isang pakikitungong kladistiko na nagnanais na ipangkat ang mga hayop ng ekslusibong batay sa pinagsasaluhang ninuno kesa sa pinagsasaluhang mga katangian. Ang orientasyong ito ay nagtulak sa ilan na lisanin ang mga reptil bilang isang sistematikong unit o muling ilarawan ang mga reptil sa paraang kinabibilangan ng mga [[ibon]]. == Ebolusyon ng mga reptil == === Pinagmulan === [[Talaksan:Hylonomus BW.jpg|thumb|Isang sinaunang reptil na ''[[Hylonomus]]'']] [[Talaksan:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|Eksenang [[Mesosoiko]] na nagpapakita ng tipikal na reptilong megafauna: mga [[dinosauro]] kabilang ''[[Europasaurus holgeri]]'', mga [[iguanodont]] at ''[[Archaeopteryx lithographica]]'' .]] Ang mga reptil ay unang lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320-310 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay nagmula sa mga masingaw na mga latian sa panahong Carboniferous nang ang mga unang reptil ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na mga [[reptiliomorpha]]ng [[labyrinthodontia|labyrinthodont]].<ref name="Laurin 1995 165–223">{{cite journal|last=Laurin|first=M.|author2=Reisz, R. R.|year=1995|title=A reevaluation of early amniote phylogeny|url=|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]]|volume=113|issue=2|pages=165–223|doi=10.1111/j.1096-3642.1995.tb00932.x}} ([http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001143733/http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 |date=2007-10-01 }})</ref> Ang pinakamatandang alam na maaaring isang [[amniota]] o isang primitibong reptil kesa sa mas maunlad na [[ampibyan]] ang ''[[Casineria]]''.<ref>R. L. Paton, T. R. Smithson and J. A. Clack, "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland", [http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html (abstract)], ''[[Nature (journal)|]]'' 398, 508-513 (8 April 1999)</ref><ref>Monastersky, R. (1999): Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land. Science News, Vol. 155, No. 21, p. 328. [http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm article]</ref> Ang sunod sunod na mga bakas ng paa mula sa fossil strata(mga patong ng bato) sa [[Nova Scotia]] na pinetsahan ng 315 milyong taon ang nakalilipas ay nagpapakita ng tipikal na mga daliri ng paang reptilyan at mga bakas ng mga kaliskis.<ref>Falcon-Lang, H.J., Benton, M.J. & Stimson, M. (2007): Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways. ''[[Journal of the Geological Society]]'', London, 164; no. 6; pp 1113-1118. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 article]{{dead link|date=February 2012}}</ref> Ang mga bakas ng paang ito ay itinuturo sa ''[[Hylonomus]]'' na ang pinakamatandang hindi pinagdududahang alam na reptil.<ref>{{cite web|url=http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html |title=Earliest Evidence For Reptiles |publisher=Sflorg.com |date=2007-10-17 |accessdate=2010-03-16}}</ref> It was a small, lizard-like animal, about 20 to 30&nbsp;cm (8–12&nbsp;in) long, with numerous sharp teeth indicating an insectivorous diet.<ref name=EoDP>{{cite book |editor=Palmer, D.|year=1999 |title= The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7|publisher= Marshall Editions|location=London|page= [https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7/page/62 62]|isbn= 1-84028-152-9}}</ref> Ang ibang mga halimbawa ng reptil ay kinabibilangan ng ''[[Westlothiana]]'' (Sa ngayon ay itinuturing na [[Reptiliomorpha|reptiliomorph na ampibyan]] kesa sa isang totooong [[amniota]]<ref>Ruta, M.; Coates, M.I. & Quicke, D.L.J. (2003): Early tetrapod relationships revisited. ''Biological Review'' no 78: pp 251-345.[http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf |date=2008-05-22 }}</ref> at ang ''[[Paleothyris]]'' na parehong may magkatulad na anyo ng katawan at ipinagpapalagay na may magkatulad ng mga kagawian. === Paglitaw ng mga reptil === Ang mga pinakaunang reptil ay malaking nasapawan ng mas malaking mga ampibyan ng gaya ng ''[[Cochleosaurus]]'' at ang mga ito ay nanatiling isang maliit at hindi mapapansing bahagi ng fauna hanggang sa Pagguho ng Ulang Gubat ng Carboniferous.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF | issue=12}}</ref> Ang biglaang pagguho na ito ay umapekto sa ilang malalaking mga pangkat. Ang mga ampibyan ay partikular na napinsala samantalang ang mga reptil ay nakapagpatuloy ng mas mabuti dahil ang mga ito ay nakaangkop sa sumunod na mas tuyong kondisyon. Ang mga ampibyan ay nangailangang bumalik sa katubigan upang mangitlog. Salungat dito, ang mga reptil na ang mga itlog ay nag-aangkin ng isang shell na pumapayag sa mga ito na mailagay sa lupain ay mas mahusay na nakaangkop sa mga bagong kondisyon. Ang mga reptil ay nagkamit ng mga bagong niche sa mas mabilis na rate kesa sa bago ang pagguho at sa isang higit na mas mabilis kesa sa mga ampibyan. Ang mga ito ay nakapag ebolb ng mga stratehiyang pang pagkain kabilang ang herbiboriya(pagkain ng halaman) at karniboriya(pagkain ng karne). Sa nakaraan, ang mga reptil ay tanging mga insektibora(kumakain ng insekto) at piscibora(kumakain ng isda).<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse"/> Mula sa puntong ito at tuloy tuloy, ang mga reptil ay nanaig sa mga pamayanan at may mas malaking dibersidad kesa sa mga ampibyan. Ito ang naglatag ng mga kondisyon para sa [[Mesosoiko]] na kilala bilang ang 'Panahon ng mga Reptil'.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. | year=2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume=6 | pages=544–547 | format=PDF | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204 | access-date=2012-10-06 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230121/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | url-status=dead }}</ref> Ang isa sa pinakamahusay na alam na sinaunang reptil ang [[Mesosaurus]] na isang henus mula sa Simulang [[Permian]] na bumalik sa katubigan at kumakain ng mga isda. === Mga anapsida, synapsida, diapsida at sauropsida === [[Talaksan:Skull comparison.png|thumb|left|A = Anapsid, B = Synapsid, C = Diapsid]] [[Talaksan:Captorhinus aguti p.jpg|thumb|right|Ang unang mga reptil ay may uring [[anapsida]] ng bubong ng bungo gaya ng makikita sa henus na lumitaw sa panahong [[Permian]] na ''[[Captorhinus]]'']] Ang mga sinaunang reptil ay nagpanatili ng bungong [[anapsid]] na namana ng mga ito sa mga ninuno nitong [[ampibyan]].<ref name="Coven">Coven, R (2000): History of Life. [[Blackwell science]], Oxford, UK. [http://books.google.com/books?id=qvyBS4gwPF4C&lpg=PA154&ots=CbCxyrJdo0&dq=diapsids%20ancestors%20synapsids&pg=PA154#v=onepage&q=diapsids%20ancestors%20synapsids&f=false p 154] from Google Books</ref> Ang uri ng bungong ito ay may [[bubong ng bungo]] na tanging may mga butas para sa mga butas ng ilog at mga mata at isang [[matang pineal]].<ref name="Romer, A 1977">[[Alfred Romer|Romer, A.S]]. & T.S. Parsons. 1977. ''The Vertebrate Body.'' 5th ed. Saunders, Philadelphia. (6th ed. 1985)</ref> Ang mga hayop na ito ay pangkalahatang tinuturing na mga [[anapsida]] at bumubuo ng [[paraphyly|parapyletikong]] basikong stock kung saan ang ibang mga pangkat ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula dito.<ref name=modestoanderson2004>{{cite journal | last1 = Modesto | first1 = S.P. | last2 = Anderson | first2 = J.S. | year = 2004 | title = The phylogenetic definition of Reptilia | url = http://sysbio.oxfordjournals.org/content/53/5/815.full | journal = Systematic Biology | pmid = 15545258 | volume = 53 | issue = 5| pages = 815–821 | doi = 10.1080/10635150490503026 }}</ref> Sa napaka sandaling panahon pagkatapos na lumitaw ang mga unang reptil, ang isang lipi(lineage) na tinatawag na [[synapsida]] ay humiwalay at inilalarawan ng isang temporal na bukasan sa bungo sa likod ng bawat mata upang magbigay ng lugar para sa paggalaw ng masel ng panga. Ang mga ito ang mga "tulad ng [[mamalya]]ng reptil" na kalaunang nagpalitaw sa mga totoong mga [[mamalya]].<ref>van Tuninen, M. & Hadly, E.A. (2004): Error in Estimation of Rate and Time Inferred from the Early Amniote Fossil Record and Avian Molecular Clocks. ''Journal of Mulecular Biology'', no 59: pp 267-276 [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/pdfs/vantuinenhadlyJME04.pdf PDF]</ref> Sa sandaling pagkatapos nito, ang isa pang pangkat ay nag-ebolb ng parehong katangian na sa pagkakataong ito ay may isang dobleng bukasan sa likod ng bawat mata na nagbigay sa mga ito ng pangalang [[diapsida]]("dalawang arko") .<ref name=Coven/> Ang tungkulin ng mga butas sa mga pangkat na ito ay upang pagaanin ang bungo at magbigay ng lugar para makagalaw ang mga masel ng panga na pumayag sa mga ito na magkaroon ng isang mas malakas na pagkagat.<ref name="Romer, A 1977"/> Ang mga diapsida at mga reptilong anapsida pabalik sa [[huling karaniwang ninuno]] ng mga diapsida at synapsida ay inuri bilang mga "totoong reptilong" [[sauropsida]].<ref name="goodrich1916">{{cite journal|last=Goodrich|first=E.S.|title=On the classification of the Reptilia|journal=Proceedings of the Royal Society of London|volume= 89B|pages=261–276|year=1916|doi=10.1098/rspb.1916.0012|issue=615}}</ref> Ang mga [[pagong]] ay tradisyonal na pinaniniwalaang mga nagpatruloy na anapsidang reptilyan sa basehan ng istraktura ng bungo nito.<ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang mga dahilan para sa pag-uuring ito ay pinagtalunan na ang ilan ay nangatwiran ang mga pagong ay mga dipasida na bumalik sa primitibong estadong ito upang mapabuti ang armor ng mga ito(tingnan ang [[Parareptilia]]).<ref name="Laurin 1995 165–223"/> Ang mga kalaunang [[morpolohiya (biolohiya)|morpolohikal]] na mga pag-aaral pilohenetiko ay matibay na naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida.<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O, DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref> Ang lahat ng mga pag-aaral [[pilohenetikang molekular]] ay malakas na kumukumpirma sa paglalagay ng mga pagong sa loob ng diapsida na pinakakaraniwan ay isang kapatid na pangkat sa mga [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal| last=Zardoya| first=R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal | last = Iwabe | first = N. | authorlink = | author2 = Hara, Y.; Kumazawa, Y.; Shibamoto, K.; Saito, Y.; Miyata, T.; Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal | last = Roos | first = Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.; Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | date = Nov. 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245 }}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal | last = Katsu | first = Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L.; Guillette, L. J. Jr.; Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 | last3 = Guillette }}</ref> === Mga reptil ng panahong Permian === Sa pagsasara ng panahong [[Carboniferous]], ang mga reptil ang nanaig na faunang [[tetrapoda]]. Bagaman ang mga pang-lupaing [[reptiliomorpha]]ng labyrinthodont ay umiiral pa rin sa panahong ito, ang mga synapsida ay nag-ebolb ng unang totoong panlupaing megafauna(malalaking mga hayop) sa anyo ng mga [[pelycosauro]] gaya ng ''[[Edaphosaurus]]'' at karniborosong ''[[Dimetrodon]]''. Sa panahong Gitnang [[Permian]], ang klima ay naging mas tuyo na nagresulta sa pagbabago sa fauna: ang mga pelycosauro ay napalitan ng mga [[therapsida]].<ref name="autogenerated2001">''[[Edwin Harris Colbert|Colbert, E.H.]] & Morales, M. (2001): [[Evolution of the Vertebrates|Colbert's Evolution of the Vertebrates: A History of the Backboned Animals Through Time]]''. 4th edition. John Wiley & Sons, Inc, New York&nbsp;— ISBN 978-0-471-38461-8.</ref> Ang mga reptilong anapsida na ang mga malalaking bungo ay walang mga postorbital na butas ay patuloy na yumabong sa buong Permian. Ang mga [[pareiasauro]] ay umabot sa mga higanteng proporsiyon sa Huling Permian at kalaunan ay naglaho sa pagsasara ng panahong ito. Ang mga pagong ang mga posibleng nagpatuloy na pangkat nito.<ref name="autogenerated2001"/> Sa simula ng panahong ito, ang mga reptilong diapsida ay nahati sa dalawang mga pangunahing lipi, ang mga [[arkosauro]](mga ninuno ng mga [[buwaya]] at [[dinosauro]]) at ang mga [[lepidosauria|lepidosauro]](mga predesesor ng mga modernong [[ahas]], mga [[butiki]] at mga [[tuatara]]). Ang parehong pangkat na ito ay nanatiling tulad ng [[butiki]] at relatibong maliit at hindi mapapansin sa Permian. === Era na Mesosoiko, ang "Panahon ng mga Reptil" === Ang pagsasaraw ng panahong Permian ay nakakita ng pinakamalaking ekstinksiyong pang-masa na kilala bilang [[pangyayaring ekstinksiyon na Permian-Triassic]] na isang tumagal na pangyayari sanhi ng pagtitipon ng hindi bababa sa mga natatanging pulsong ekstinksiyon<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759.full.pdf | author=Sahney, S. and Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume = 275 | pages = 759–65|format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898}}</ref> Ang karamihan ng mas naunang anapsida/synapsidang megafauna ay naglaho at napalitan ng mga diapsidang [[arkosauromorpha|arkosauromorph]]. Ang mga [[arkosauro]] ay inilalarawan ng mahabang mga likurang hita at tindig na patayo na ang mga sinaunang anyo nito ay medyo mukhang mga may mahabang hitang [[buwaya]]. Ang mga arkosauro ang nanaig na pangkat sa panahong [[Triasiko]] bagaman tumagal ng 30 milyong mga taon bago ang dibersidad ng mga ito ay naging kasing laki ng mga hayop na nabuhay sa Permian.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction"/> Ang mga arkosauro ay nag-ebolb sa mga [[dinosauro]] at [[pterosaur]] gayundin sa mga [[buwaya]] at [[phytosauro]]. Ang ilang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga pinakamalaking pang-lupaing hayop na kailanman nabuhay na gumawa sa era na [[Mesosoiko]] bilang ang "Panahon ng mga Reptil". Ang mga dinosauro ay nag-ebolb rin sa mga maliliit na anyo kabilang ang may balahibo(feathers) na mga [[theropoda]]. Sa panahong Gitnang [[Jurassic]], ang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga unang [[ibon]].<ref name="autogenerated2001"/> Ang mga diapsidang [[lepidosauromorpha|lepidosauromorph]] ay maaaring ninuo ng mga [[dagat pagong]].<ref>Gauthier J. A. (1994): ''The diversification of the amniotes''. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.</ref> Ang mga reptilong ito ay nag-ebolb sa [[sauropterygia]]n sa panahong Simulang [[Triasiko]] at sa mga [[ichtyhosauro]] sa panahong Gitnang [[Triasikio]]. Ang mga [[mosasauro]] ay nag-ebolb rin sa era na Mesosoiko at lumitaw sa panahong [[Kretaseyoso]]. Ang mga [[therapsida]] ay sumailalim sa papataas na presyur mula sa mga [[dinosauro]] sa Simulang [[Mesosoiko]] at nag-ebolb sa mas maliit at mas pang-gabing mga anyo. Ang mga [[mamalya]] ang tanging mga nagpatuloy na inapo ng therapsida sa Huling [[Kretaseyoso]]. [[Talaksan:Varanus priscus Melbourne Museum.jpg|thumb|Ang [[megalania]] ay isang higanteng karniborosang [[goanna]] o [[bayawak]] na marahil ay kasing haba ng 7 metro at tumitimbang ng hanggang 1,940 kilogramo.<ref>{{cite book |author=Molnar, Ralph E. |title=Dragons in the dust: the paleobiology of the giant monitor lizard Megalania |url=https://archive.org/details/dragonsindustpal0000moln |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=2004 |pages= |isbn=0-253-34374-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Maaring naenkwento ng mga sinaunang tao sa Australia ang reptilong ito.]] === Era na Cenosoiko === Ang pagsasara ng panahong Kretaseyoso ay nakakita ng pagkamatay ng megafaunang reptilyan sa era na [[Mesosoiko]] sa pangyayaring ekstinksiyong Kretaseyoso-Paleohene. Sa mga malalaking pang-dagat ng reptil, tanging ang mga [[dagat pagong]] ang natira at sa mga hindi pang-dagat ng reptil, tanging ang mga semi-akwatikong buwaya at ang katulad na ''[[Champsosaurus]]'' ay nakaligtas sa ekstinksiyon. Ang huli ay naging ekstinto sa panahong [[Mioseno]].<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Susan E. |author2=and Klembara, Jozef |year=2005 |title=A choristoderan reptile (Reptilia: Diapsida) from the Lower Miocene of northwest Bohemia (Czech Republic) |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=25 |issue=1 |pages=171–184 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0171:ACRRDF]2.0.CO;2 |issn=0272-4634 }}</ref> Sa madaming bilang ng mga dinosaurong nanaig sa [[Mesosoiko]], tanging ang mga maliit na may balahibong [[ibon]] ang nakapagpatuloy. Ang dramatikong paternong ekstinksiyong ito sa wakas ng "Panahon ng mga Reptil" ay tumungo sa "Panahon ng mga Mamalya". Ang mga mamalya at ibon ay pumuno ng mga walang laman ng niche na naiwan ng megafaunang reptilyan at bagaman ang dibersipikasyon ay bumagal, ang dibersipikasyon ng mamalya at ibon ay naging eksponensiyal.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> Pagkatapos ng ekstinksiyon ng karamihan ng mga linya ng arkosauro at pang-dagat na reptil sa wakas ng Kretaseyoso, ang dibersipikasyon ng reptil ay nagpatuloy sa buong [[Cenosoiko]] na ang mga [[squamata]] ay sumailalim sa isang malaking [[radiasyong pag-aankop]] kesa sa nangyari sa mga [[Mesosoiko]]. Sa ngayon, ang mga [[squamata]] ang bumubuo ng karamihan ng mga nabubuhay na reptil (> 95%) na ang karamihan espesye ang mga [[butiki]].<ref name="The Reptile Database">{{cite web | url = http://www.reptile-database.org/ | title = The Reptile Database | accessdate = 9 Jan 2012}}</ref> May tinatayang 9,500 na mga nabubuhay na espesye ng reptil<ref name="The Reptile Database"/> kumpara sa malapit sa 5,500 espesye ng mga mamalyang nabubuhay ngayon(hindi kasama ang mga [[domestikasyon|domestikadong espesye]]).<ref>{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|work=[[IUCN Red List]], 2010|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|accessdate=3 June 2012|archive-date=21 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|url-status=dead}}</ref> === Taksonomiya === Klasipikasyon ayon kay Benton, 2005.<ref name="benton2005">{{cite book|last=Benton|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Benton|title=Vertebrate Palaeontology|edition=3rd|publisher=Blackwell Science Ltd.|location=Oxford|year=2005|isbn=0-632-05637-1|series=}}</ref><ref group="note" name="qualifier">Ang taksonomiya/piloheniyang ito ay hindi nagrereplekta sa modernong ebidensiyang molekular na naglalagay ng mga [[pagong]] sa loob ng [[diapsida]].</ref> * '''Series [[amniote|Amniota]]''' ** '''Class [[Synapsid]]a''' *** Order [[Pelycosaur]]ia[[Paraphyly|*]] *** Order [[Therapsida]] **** '''Class [[Mammal]]ia''' ** '''Class [[Sauropsida]]''' *** '''Subclass [[Anapsid]]a''' **** Order [[Testudines]] (turtles) **** A series of unassigned anapsid families, corresponding to [[Captorhinida]], [[Mesosaur]]ia and [[Procolophonomorpha]] *** '''Subclass [[Diapsid]]a''' **** Order [[Araeoscelidia]] **** Order [[Younginiformes]] **** '''Infraclass [[Ichthyosaur]]ia''' **** '''Infraclass [[Lepidosauromorpha]]''' ***** Superorder [[Sauropterygia]] ****** Order [[Placodont]]ia ****** Order [[Nothosaur]]oidea ****** Order [[Plesiosaur]]ia ***** Superorder [[Lepidosauria]] ****** Order [[Sphenodontia]] (tuatara) ****** Order [[Squamata]] (lizards & snakes) **** [[Talaksan:Youngosuchus restoration.jpg|thumb|right|''[[Vjushkovia]]'', a basal archosauropmorph]] '''Infraclass [[Archosauromorpha]]''' ***** Order [[Prolacertiformes]] ***** Division [[Archosaur]]ia ****** Subdivision [[Crurotarsi]] ******* Superorder [[Crocodylomorpha]] ******** Order [[Crocodilia]] ******** Order [[Phytosaur]]ia ******** Order [[Rauisuchia]] ******** Order [[Rhynchosauria]] ****** Subdivision [[Avemetatarsalia]] ******* Infradivision [[Ornithodira]] ******** Order [[Pterosaur]]ia ******** Superorder [[Dinosaur]]ia ********* Order [[Ornithischia]] ********* Order [[Saurischia]] ********** '''Class [[Bird|Aves]]''' === Piloheniya === Ang pinapakitang [[kladistika|kladogramo]] rito ay nagpapakita ng "puno ng pamilya" ng mga reptil at sumusunod sa isang pinasimpleng bersiyon ng mga relasyon na natuklasan nina Laurin at Gauthier (1996) na itinanghal bilang bahagi ng [[Tree of Life Web Project]],<ref name="tol">Laurin, M. and Gauthier, J.A. (1996). "Amniota. Mammals, reptiles (turtles, lizards, Sphenodon, crocodiles, birds) and their extinct relatives." Version 1 January 1996. ''http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402065142/http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 |date=2008-04-02 }} in'' The Tree of Life Web Project, ''http://tolweb.org/''</ref> with information on the relationships of the most primitive reptiles after Muller and Reisz (2006).<ref name=muller&reisz2006>Muller, J. and Reisz, R.R. (2006). "The phylogeny of early eureptiles: Comparing parsimony and Bayesian approaches in the investigation of a basal fossil clade." ''Systematic Biology'', '''55'''(3):503-511. {{doi|10.1080/10635150600755396}}</ref><ref group="note" name="qualifier"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Amniota''' |1={{clade |1='''[[Synapsid]]a''' |label2='''Reptilia''' |2={{clade |label1=<span style="color:white;">unnamed</span> |1={{clade |label1=[[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]) |1={{clade |1=[[Mesosaur]]idae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Millerettid]]ae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Lanthanosuchidae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Nyctiphruretia |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Pareiasaur]]ia |2=Procolophonoidea }} |3=?[[Testudines]] (mga [[pagong]], tortoise, at terrapin) }} }} }} }} |label2=[[Eureptilia]] |2={{clade |1=[[Captorhinidae]] |label2=[[Romeriida]] |2={{clade |1=[[Protorothyrididae]] |label2=[[Diapsid]]a |2={{clade |1=[[Araeoscelidia]] |label2= <span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Younginiformes]] |label2=[[Sauria]] |2={{clade |1=?[[Ichthyosaur]]ia |2=?[[Sauropterygia]] |3=[[Lepidosauromorpha]] (mga [[butiki]], [[ahas]], [[tuatara]] at mga ekstintong kamag-anak nito) |4=[[Archosauromorpha]] (mga [[buwaya]], [[ibon]] at mga ekstintong kamag-anak nito ) }} }} }} }} }} }} }} }} }}<references group="note" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Hayop]] [[Kategorya:Chordata]] [[Kategorya:Reptilia]] e9pok7g1bj7179epxqgk7xerat0r3ps 2208510 2208509 2026-05-22T16:19:34Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208510 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Pennsylvanian]] - Kamakailan {{fossil range|312|0}} | name = Mga reptil | image = Extant reptilia.jpg | image_width = 300px | image_caption = Direksiyon ng orasan mula itaas na kaliwa: [[Berdeng pagong]] (''Chelonia mydas''), [[Tuatara]] (''Sphenodon punctatus''), [[Buwayang Nilo]] (''Crocodylus niloticus''), at [[Sinai Agama]] (''Pseudotrapelus sinaitus''). | authority = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 | subdivision_ranks = Extant subgroups | subdivision = [[Lepidosauria]] ** [[Rhynchocephalia]] {{small|([[tuatara]] and relatives)}} ** [[Squamata]] {{small|([[lizard]]s and [[snake]]s)}} *[[Archosauria]] ** [[Crocodilia]] **[[Dinosauria]] {{small|See [[#Taxonomy|text]] for extinct groups.}} | excludes = * [[Bird|Aves]] {{small|(birds, nested within Dinosauria)}} ----<center>''For extinct orders, see [[#Taxonomy|text]]''</center> }} [[Talaksan:Tortoise-Hatchling.jpg|thumb|Ang mga reptil ay may mga itlog na [[amniota|amniotiko]] na may matigas o makatad na mga shell na nangangailangan ng [[panloob na pertilisasyon]]. ]] Ang mga '''Bayabag'''<ref>Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino, 1969.</ref> o '''Reptil''' (Ingles: '''Reptile''') ang mga kasapi ng [[Klase (biyolohiya)|klaseng]] '''Reptilia''' na binubuo ng mga [[amniota]] na mga hindi [[ibon]] o [[mamalya]].<ref name="tudge">{{RefTudgeVariety}}</ref> Ang mga [[amniota]] ang mga [[bertebrata]] na may itlog na may [[amnion]] na isang dobleng membrano na pumapayag sa [[embryo]] na epektibong makahinga sa lupain. Ang mga nabubuhay na reptil ay maitatangi mula sa ibang mga [[tetrapoda]] dahil ang mga ito ay [[ektotermiya|may malamig na dugo]] gayundin ay may mga [[scute]] o mga kaliskis. Ang mga reptil ay lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320 hanggang 310 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga ito ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na [[Reptiliomorpha]] (na mga [[ampibyan]] na tulad ng mga reptil) na naging tumaas na umangkop sa buhay sa lupain. Mayroong maraming mga [[ekstinto]] o hindi na umiiral na pangkat ng reptil kabilang ang mga [[dinosawro]], [[pterosaur]] at mga pangkat pang-tubig gay ang mga [[ichthyosauro]]. Ang mga modernong reptil na nabubuhay sa kasalukuyan ay matatagpuan sa bawat kontinente ng daigdig maliban sa [[Antartiko]]. Ang karamihan sa mga uri ng reptil ay [[nangingitlog]] pero may mga uri ng ''[[squamata]]'' na nagsisilang ng buhay na supling. Nagagawa ito sa pamamagitan ng [[obobibiparidad]] (pagkupkop ng itlog sa katawan), o [[bibiparidad]] (pagsilang ng hindi gumagamit ng [[calcium|kalsipikadong]] itlog). Marami sa mga bibiparong uri ay pinapakain ang kanilang mga [[petus]] sa pamamagitan ng iba't ibang uri ng [[plasenta]] na katulad sa mga mamalya at inaalagaan ang mga anak. Ang laki ng mga nabubuhay na reptil ay mula sa ''[[Sphaerodactylus ariasae]]'', na hanggang 1.6&nbsp;cm (0.6 pulgada) hanggang sa ''[[Crocodylus porosus]]'' na maaaring umabot sa 6 m ang haba at bigat na lumalampas sa 1,000&nbsp;kg. Ang pag-aaral ng mga reptil ay tinatawag na '''[[herpetolohiya]]'''. Ang apat na kasalukuyang nabubuhay na [[orden]] nito ang: * '''[[Crocodilia]]''', mga [[buwaya]]: 23 espesye * '''[[Sphenodontia]]''', ang ([[tuatara]] mula sa [[Bagong Selanda]]): 2 espesye * '''[[Squamata]]''', mga [[butiki]] at [[ahas]]: tinatayang mga 9,100 espesye * '''[[Testudines]]''', mga [[pagong]]: higit sa 300 espesye Bagaman ang mga [[ibon]] ay may scute sa mga paa nito at nangingitlog, ang mga ibon ay historikong hindi isinama sa mga reptil dahil ang mga ito ay may mainit na dugo. Kaya ang mga ibon ay hindi nakatala sa itaas. Gayunpaman, ang ilang mga reptil ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa ibang mga reptil. Ang mga [[buwaya]] ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa mga [[butiki]]. Ang mga manunulat ng kladistika na nagnanais ng isang mas nagkakaisang(monopiletikong) pagpapangkat ay minsang nagsasama ng mga ibon ng may higit sa 10,000 espesye. Ang mga reptil ay mga [[berterbrata]]ng [[tetrapoda]] na may apat na hita o tulad ng mga [[ahas]] na walang hita na nag-ebolb mula sa mga ninuno nitong may apat na hita. Hindi tulad ng mga [[Amphibia|amipbyan]], ang mga reptil ay walang yugtong pangtubig sa larva. Sa tradisyonal, ang mga reptil ang isa sa tatlong mga klase ng [[amniota]] at ang iba pa ang mga [[mamalya]] at [[ibon]]. Sa gitnan ng ika-20 siglo, naging karaniwan na hatiin ang mga reptil sa apat na mga pangkat batay sa mga bukasan ng mga bungo nito. Gayunpaman, dahil ang mga reptil sa kahulugang tradisyonal ay mga ninuno ng parehong mga [[ibon]] at [[mamalya]], maraming mga taksonomista ay mas kamakailang kumuha ng isang pakikitungong kladistiko na nagnanais na ipangkat ang mga hayop ng ekslusibong batay sa pinagsasaluhang ninuno kesa sa pinagsasaluhang mga katangian. Ang orientasyong ito ay nagtulak sa ilan na lisanin ang mga reptil bilang isang sistematikong unit o muling ilarawan ang mga reptil sa paraang kinabibilangan ng mga [[ibon]]. == Ebolusyon ng mga reptil == === Pinagmulan === [[Talaksan:Hylonomus BW.jpg|thumb|Isang sinaunang reptil na ''[[Hylonomus]]'']] [[Talaksan:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|Eksenang [[Mesosoiko]] na nagpapakita ng tipikal na reptilong megafauna: mga [[dinosauro]] kabilang ''[[Europasaurus holgeri]]'', mga [[iguanodont]] at ''[[Archaeopteryx lithographica]]'' .]] Ang mga reptil ay unang lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320-310 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay nagmula sa mga masingaw na mga latian sa panahong Carboniferous nang ang mga unang reptil ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na mga [[reptiliomorpha]]ng [[labyrinthodontia|labyrinthodont]].<ref name="Laurin 1995 165–223">{{cite journal|last=Laurin|first=M.|author2=Reisz, R. R.|year=1995|title=A reevaluation of early amniote phylogeny|url=|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]]|volume=113|issue=2|pages=165–223|doi=10.1111/j.1096-3642.1995.tb00932.x}} ([http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001143733/http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 |date=2007-10-01 }})</ref> Ang pinakamatandang alam na maaaring isang [[amniota]] o isang primitibong reptil kesa sa mas maunlad na [[ampibyan]] ang ''[[Casineria]]''.<ref>R. L. Paton, T. R. Smithson and J. A. Clack, "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland", [http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html (abstract)], ''[[Nature (journal)|]]'' 398, 508-513 (8 April 1999)</ref><ref>Monastersky, R. (1999): Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land. Science News, Vol. 155, No. 21, p. 328. [http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm article]</ref> Ang sunod sunod na mga bakas ng paa mula sa fossil strata(mga patong ng bato) sa [[Nova Scotia]] na pinetsahan ng 315 milyong taon ang nakalilipas ay nagpapakita ng tipikal na mga daliri ng paang reptilyan at mga bakas ng mga kaliskis.<ref>Falcon-Lang, H.J., Benton, M.J. & Stimson, M. (2007): Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways. ''[[Journal of the Geological Society]]'', London, 164; no. 6; pp 1113-1118. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 article]{{dead link|date=February 2012}}</ref> Ang mga bakas ng paang ito ay itinuturo sa ''[[Hylonomus]]'' na ang pinakamatandang hindi pinagdududahang alam na reptil.<ref>{{cite web|url=http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html |title=Earliest Evidence For Reptiles |publisher=Sflorg.com |date=2007-10-17 |accessdate=2010-03-16}}</ref> It was a small, lizard-like animal, about 20 to 30&nbsp;cm (8–12&nbsp;in) long, with numerous sharp teeth indicating an insectivorous diet.<ref name=EoDP>{{cite book |editor=Palmer, D.|year=1999 |title= The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7|publisher= Marshall Editions|location=London|page= [https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7/page/62 62]|isbn= 1-84028-152-9}}</ref> Ang ibang mga halimbawa ng reptil ay kinabibilangan ng ''[[Westlothiana]]'' (Sa ngayon ay itinuturing na [[Reptiliomorpha|reptiliomorph na ampibyan]] kesa sa isang totooong [[amniota]]<ref>Ruta, M.; Coates, M.I. & Quicke, D.L.J. (2003): Early tetrapod relationships revisited. ''Biological Review'' no 78: pp 251-345.[http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf |date=2008-05-22 }}</ref> at ang ''[[Paleothyris]]'' na parehong may magkatulad na anyo ng katawan at ipinagpapalagay na may magkatulad ng mga kagawian. === Paglitaw ng mga reptil === Ang mga pinakaunang reptil ay malaking nasapawan ng mas malaking mga ampibyan ng gaya ng ''[[Cochleosaurus]]'' at ang mga ito ay nanatiling isang maliit at hindi mapapansing bahagi ng fauna hanggang sa Pagguho ng Ulang Gubat ng Carboniferous.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF | issue=12}}</ref> Ang biglaang pagguho na ito ay umapekto sa ilang malalaking mga pangkat. Ang mga ampibyan ay partikular na napinsala samantalang ang mga reptil ay nakapagpatuloy ng mas mabuti dahil ang mga ito ay nakaangkop sa sumunod na mas tuyong kondisyon. Ang mga ampibyan ay nangailangang bumalik sa katubigan upang mangitlog. Salungat dito, ang mga reptil na ang mga itlog ay nag-aangkin ng isang shell na pumapayag sa mga ito na mailagay sa lupain ay mas mahusay na nakaangkop sa mga bagong kondisyon. Ang mga reptil ay nagkamit ng mga bagong niche sa mas mabilis na rate kesa sa bago ang pagguho at sa isang higit na mas mabilis kesa sa mga ampibyan. Ang mga ito ay nakapag ebolb ng mga stratehiyang pang pagkain kabilang ang herbiboriya(pagkain ng halaman) at karniboriya(pagkain ng karne). Sa nakaraan, ang mga reptil ay tanging mga insektibora(kumakain ng insekto) at piscibora(kumakain ng isda).<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse"/> Mula sa puntong ito at tuloy tuloy, ang mga reptil ay nanaig sa mga pamayanan at may mas malaking dibersidad kesa sa mga ampibyan. Ito ang naglatag ng mga kondisyon para sa [[Mesosoiko]] na kilala bilang ang 'Panahon ng mga Reptil'.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. | year=2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume=6 | pages=544–547 | format=PDF | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204 | access-date=2012-10-06 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230121/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | url-status=dead }}</ref> Ang isa sa pinakamahusay na alam na sinaunang reptil ang [[Mesosaurus]] na isang henus mula sa Simulang [[Permian]] na bumalik sa katubigan at kumakain ng mga isda. === Mga anapsida, synapsida, diapsida at sauropsida === [[Talaksan:Skull comparison.png|thumb|left|A = Anapsid, B = Synapsid, C = Diapsid]] [[Talaksan:Captorhinus aguti p.jpg|thumb|right|Ang unang mga reptil ay may uring [[anapsida]] ng bubong ng bungo gaya ng makikita sa henus na lumitaw sa panahong [[Permian]] na ''[[Captorhinus]]'']] Ang mga sinaunang reptil ay nagpanatili ng bungong [[anapsid]] na namana ng mga ito sa mga ninuno nitong [[ampibyan]].<ref name="Coven">Coven, R (2000): History of Life. [[Blackwell science]], Oxford, UK. [http://books.google.com/books?id=qvyBS4gwPF4C&lpg=PA154&ots=CbCxyrJdo0&dq=diapsids%20ancestors%20synapsids&pg=PA154#v=onepage&q=diapsids%20ancestors%20synapsids&f=false p 154] from Google Books</ref> Ang uri ng bungong ito ay may [[bubong ng bungo]] na tanging may mga butas para sa mga butas ng ilog at mga mata at isang [[matang pineal]].<ref name="Romer, A 1977">[[Alfred Romer|Romer, A.S]]. & T.S. Parsons. 1977. ''The Vertebrate Body.'' 5th ed. Saunders, Philadelphia. (6th ed. 1985)</ref> Ang mga hayop na ito ay pangkalahatang tinuturing na mga [[anapsida]] at bumubuo ng [[paraphyly|parapyletikong]] basikong stock kung saan ang ibang mga pangkat ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula dito.<ref name=modestoanderson2004>{{cite journal | last1 = Modesto | first1 = S.P. | last2 = Anderson | first2 = J.S. | year = 2004 | title = The phylogenetic definition of Reptilia | url = http://sysbio.oxfordjournals.org/content/53/5/815.full | journal = Systematic Biology | pmid = 15545258 | volume = 53 | issue = 5| pages = 815–821 | doi = 10.1080/10635150490503026 }}</ref> Sa napaka sandaling panahon pagkatapos na lumitaw ang mga unang reptil, ang isang lipi(lineage) na tinatawag na [[synapsida]] ay humiwalay at inilalarawan ng isang temporal na bukasan sa bungo sa likod ng bawat mata upang magbigay ng lugar para sa paggalaw ng masel ng panga. Ang mga ito ang mga "tulad ng [[mamalya]]ng reptil" na kalaunang nagpalitaw sa mga totoong mga [[mamalya]].<ref>van Tuninen, M. & Hadly, E.A. (2004): Error in Estimation of Rate and Time Inferred from the Early Amniote Fossil Record and Avian Molecular Clocks. ''Journal of Mulecular Biology'', no 59: pp 267-276 [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/pdfs/vantuinenhadlyJME04.pdf PDF]</ref> Sa sandaling pagkatapos nito, ang isa pang pangkat ay nag-ebolb ng parehong katangian na sa pagkakataong ito ay may isang dobleng bukasan sa likod ng bawat mata na nagbigay sa mga ito ng pangalang [[diapsida]]("dalawang arko") .<ref name=Coven/> Ang tungkulin ng mga butas sa mga pangkat na ito ay upang pagaanin ang bungo at magbigay ng lugar para makagalaw ang mga masel ng panga na pumayag sa mga ito na magkaroon ng isang mas malakas na pagkagat.<ref name="Romer, A 1977"/> Ang mga diapsida at mga reptilong anapsida pabalik sa [[huling karaniwang ninuno]] ng mga diapsida at synapsida ay inuri bilang mga "totoong reptilong" [[sauropsida]].<ref name="goodrich1916">{{cite journal|last=Goodrich|first=E.S.|title=On the classification of the Reptilia|journal=Proceedings of the Royal Society of London|volume= 89B|pages=261–276|year=1916|doi=10.1098/rspb.1916.0012|issue=615}}</ref> Ang mga [[pagong]] ay tradisyonal na pinaniniwalaang mga nagpatruloy na anapsidang reptilyan sa basehan ng istraktura ng bungo nito.<ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang mga dahilan para sa pag-uuring ito ay pinagtalunan na ang ilan ay nangatwiran ang mga pagong ay mga dipasida na bumalik sa primitibong estadong ito upang mapabuti ang armor ng mga ito(tingnan ang [[Parareptilia]]).<ref name="Laurin 1995 165–223"/> Ang mga kalaunang [[morpolohiya (biolohiya)|morpolohikal]] na mga pag-aaral pilohenetiko ay matibay na naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida.<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O, DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref> Ang lahat ng mga pag-aaral [[pilohenetikang molekular]] ay malakas na kumukumpirma sa paglalagay ng mga pagong sa loob ng diapsida na pinakakaraniwan ay isang kapatid na pangkat sa mga [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal| last=Zardoya| first=R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal | last = Iwabe | first = N. | authorlink = | author2 = Hara, Y.; Kumazawa, Y.; Shibamoto, K.; Saito, Y.; Miyata, T.; Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal | last = Roos | first = Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.; Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | date = Nov. 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245 }}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal | last = Katsu | first = Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L.; Guillette, L. J. Jr.; Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 | last3 = Guillette }}</ref> === Mga reptil ng panahong Permian === Sa pagsasara ng panahong [[Carboniferous]], ang mga reptil ang nanaig na faunang [[tetrapoda]]. Bagaman ang mga pang-lupaing [[reptiliomorpha]]ng labyrinthodont ay umiiral pa rin sa panahong ito, ang mga synapsida ay nag-ebolb ng unang totoong panlupaing megafauna(malalaking mga hayop) sa anyo ng mga [[pelycosauro]] gaya ng ''[[Edaphosaurus]]'' at karniborosong ''[[Dimetrodon]]''. Sa panahong Gitnang [[Permian]], ang klima ay naging mas tuyo na nagresulta sa pagbabago sa fauna: ang mga pelycosauro ay napalitan ng mga [[therapsida]].<ref name="autogenerated2001">''[[Edwin Harris Colbert|Colbert, E.H.]] & Morales, M. (2001): [[Evolution of the Vertebrates|Colbert's Evolution of the Vertebrates: A History of the Backboned Animals Through Time]]''. 4th edition. John Wiley & Sons, Inc, New York&nbsp;— ISBN 978-0-471-38461-8.</ref> Ang mga reptilong anapsida na ang mga malalaking bungo ay walang mga postorbital na butas ay patuloy na yumabong sa buong Permian. Ang mga [[pareiasauro]] ay umabot sa mga higanteng proporsiyon sa Huling Permian at kalaunan ay naglaho sa pagsasara ng panahong ito. Ang mga pagong ang mga posibleng nagpatuloy na pangkat nito.<ref name="autogenerated2001"/> Sa simula ng panahong ito, ang mga reptilong diapsida ay nahati sa dalawang mga pangunahing lipi, ang mga [[arkosauro]](mga ninuno ng mga [[buwaya]] at [[dinosauro]]) at ang mga [[lepidosauria|lepidosauro]](mga predesesor ng mga modernong [[ahas]], mga [[butiki]] at mga [[tuatara]]). Ang parehong pangkat na ito ay nanatiling tulad ng [[butiki]] at relatibong maliit at hindi mapapansin sa Permian. === Era na Mesosoiko, ang "Panahon ng mga Reptil" === Ang pagsasaraw ng panahong Permian ay nakakita ng pinakamalaking ekstinksiyong pang-masa na kilala bilang [[pangyayaring ekstinksiyon na Permian-Triassic]] na isang tumagal na pangyayari sanhi ng pagtitipon ng hindi bababa sa mga natatanging pulsong ekstinksiyon<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759.full.pdf | author=Sahney, S. and Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume = 275 | pages = 759–65|format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898}}</ref> Ang karamihan ng mas naunang anapsida/synapsidang megafauna ay naglaho at napalitan ng mga diapsidang [[arkosauromorpha|arkosauromorph]]. Ang mga [[arkosauro]] ay inilalarawan ng mahabang mga likurang hita at tindig na patayo na ang mga sinaunang anyo nito ay medyo mukhang mga may mahabang hitang [[buwaya]]. Ang mga arkosauro ang nanaig na pangkat sa panahong [[Triasiko]] bagaman tumagal ng 30 milyong mga taon bago ang dibersidad ng mga ito ay naging kasing laki ng mga hayop na nabuhay sa Permian.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction"/> Ang mga arkosauro ay nag-ebolb sa mga [[dinosauro]] at [[pterosaur]] gayundin sa mga [[buwaya]] at [[phytosauro]]. Ang ilang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga pinakamalaking pang-lupaing hayop na kailanman nabuhay na gumawa sa era na [[Mesosoiko]] bilang ang "Panahon ng mga Reptil". Ang mga dinosauro ay nag-ebolb rin sa mga maliliit na anyo kabilang ang may balahibo(feathers) na mga [[theropoda]]. Sa panahong Gitnang [[Jurassic]], ang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga unang [[ibon]].<ref name="autogenerated2001"/> Ang mga diapsidang [[lepidosauromorpha|lepidosauromorph]] ay maaaring ninuo ng mga [[dagat pagong]].<ref>Gauthier J. A. (1994): ''The diversification of the amniotes''. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.</ref> Ang mga reptilong ito ay nag-ebolb sa [[sauropterygia]]n sa panahong Simulang [[Triasiko]] at sa mga [[ichtyhosauro]] sa panahong Gitnang [[Triasikio]]. Ang mga [[mosasauro]] ay nag-ebolb rin sa era na Mesosoiko at lumitaw sa panahong [[Kretaseyoso]]. Ang mga [[therapsida]] ay sumailalim sa papataas na presyur mula sa mga [[dinosauro]] sa Simulang [[Mesosoiko]] at nag-ebolb sa mas maliit at mas pang-gabing mga anyo. Ang mga [[mamalya]] ang tanging mga nagpatuloy na inapo ng therapsida sa Huling [[Kretaseyoso]]. [[Talaksan:Varanus priscus Melbourne Museum.jpg|thumb|Ang [[megalania]] ay isang higanteng karniborosang [[goanna]] o [[bayawak]] na marahil ay kasing haba ng 7 metro at tumitimbang ng hanggang 1,940 kilogramo.<ref>{{cite book |author=Molnar, Ralph E. |title=Dragons in the dust: the paleobiology of the giant monitor lizard Megalania |url=https://archive.org/details/dragonsindustpal0000moln |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=2004 |pages= |isbn=0-253-34374-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Maaring naenkwento ng mga sinaunang tao sa Australia ang reptilong ito.]] === Era na Cenosoiko === Ang pagsasara ng panahong Kretaseyoso ay nakakita ng pagkamatay ng megafaunang reptilyan sa era na [[Mesosoiko]] sa pangyayaring ekstinksiyong Kretaseyoso-Paleohene. Sa mga malalaking pang-dagat ng reptil, tanging ang mga [[dagat pagong]] ang natira at sa mga hindi pang-dagat ng reptil, tanging ang mga semi-akwatikong buwaya at ang katulad na ''[[Champsosaurus]]'' ay nakaligtas sa ekstinksiyon. Ang huli ay naging ekstinto sa panahong [[Mioseno]].<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Susan E. |author2=and Klembara, Jozef |year=2005 |title=A choristoderan reptile (Reptilia: Diapsida) from the Lower Miocene of northwest Bohemia (Czech Republic) |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=25 |issue=1 |pages=171–184 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0171:ACRRDF]2.0.CO;2 |issn=0272-4634 }}</ref> Sa madaming bilang ng mga dinosaurong nanaig sa [[Mesosoiko]], tanging ang mga maliit na may balahibong [[ibon]] ang nakapagpatuloy. Ang dramatikong paternong ekstinksiyong ito sa wakas ng "Panahon ng mga Reptil" ay tumungo sa "Panahon ng mga Mamalya". Ang mga mamalya at ibon ay pumuno ng mga walang laman ng niche na naiwan ng megafaunang reptilyan at bagaman ang dibersipikasyon ay bumagal, ang dibersipikasyon ng mamalya at ibon ay naging eksponensiyal.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> Pagkatapos ng ekstinksiyon ng karamihan ng mga linya ng arkosauro at pang-dagat na reptil sa wakas ng Kretaseyoso, ang dibersipikasyon ng reptil ay nagpatuloy sa buong [[Cenosoiko]] na ang mga [[squamata]] ay sumailalim sa isang malaking [[radiasyong pag-aankop]] kesa sa nangyari sa mga [[Mesosoiko]]. Sa ngayon, ang mga [[squamata]] ang bumubuo ng karamihan ng mga nabubuhay na reptil (> 95%) na ang karamihan espesye ang mga [[butiki]].<ref name="The Reptile Database">{{cite web | url = http://www.reptile-database.org/ | title = The Reptile Database | accessdate = 9 Jan 2012}}</ref> May tinatayang 9,500 na mga nabubuhay na espesye ng reptil<ref name="The Reptile Database"/> kumpara sa malapit sa 5,500 espesye ng mga mamalyang nabubuhay ngayon(hindi kasama ang mga [[domestikasyon|domestikadong espesye]]).<ref>{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|work=[[IUCN Red List]], 2010|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|accessdate=3 June 2012|archive-date=21 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|url-status=dead}}</ref> === Taksonomiya === Klasipikasyon ayon kay Benton, 2005.<ref name="benton2005">{{cite book|last=Benton|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Benton|title=Vertebrate Palaeontology|edition=3rd|publisher=Blackwell Science Ltd.|location=Oxford|year=2005|isbn=0-632-05637-1|series=}}</ref><ref group="note" name="qualifier">Ang taksonomiya/piloheniyang ito ay hindi nagrereplekta sa modernong ebidensiyang molekular na naglalagay ng mga [[pagong]] sa loob ng [[diapsida]].</ref> * '''Series [[amniote|Amniota]]''' ** '''Class [[Synapsid]]a''' *** Order [[Pelycosaur]]ia[[Paraphyly|*]] *** Order [[Therapsida]] **** '''Class [[Mammal]]ia''' ** '''Class [[Sauropsida]]''' *** '''Subclass [[Anapsid]]a''' **** Order [[Testudines]] (turtles) **** A series of unassigned anapsid families, corresponding to [[Captorhinida]], [[Mesosaur]]ia and [[Procolophonomorpha]] *** '''Subclass [[Diapsid]]a''' **** Order [[Araeoscelidia]] **** Order [[Younginiformes]] **** '''Infraclass [[Ichthyosaur]]ia''' **** '''Infraclass [[Lepidosauromorpha]]''' ***** Superorder [[Sauropterygia]] ****** Order [[Placodont]]ia ****** Order [[Nothosaur]]oidea ****** Order [[Plesiosaur]]ia ***** Superorder [[Lepidosauria]] ****** Order [[Sphenodontia]] (tuatara) ****** Order [[Squamata]] (lizards & snakes) **** [[Talaksan:Youngosuchus restoration.jpg|thumb|right|''[[Vjushkovia]]'', a basal archosauropmorph]] '''Infraclass [[Archosauromorpha]]''' ***** Order [[Prolacertiformes]] ***** Division [[Archosaur]]ia ****** Subdivision [[Crurotarsi]] ******* Superorder [[Crocodylomorpha]] ******** Order [[Crocodilia]] ******** Order [[Phytosaur]]ia ******** Order [[Rauisuchia]] ******** Order [[Rhynchosauria]] ****** Subdivision [[Avemetatarsalia]] ******* Infradivision [[Ornithodira]] ******** Order [[Pterosaur]]ia ******** Superorder [[Dinosaur]]ia ********* Order [[Ornithischia]] ********* Order [[Saurischia]] ********** '''Class [[Bird|Aves]]''' === Piloheniya === Ang pinapakitang [[kladistika|kladogramo]] rito ay nagpapakita ng "puno ng pamilya" ng mga reptil at sumusunod sa isang pinasimpleng bersiyon ng mga relasyon na natuklasan nina Laurin at Gauthier (1996) na itinanghal bilang bahagi ng [[Tree of Life Web Project]],<ref name="tol">Laurin, M. and Gauthier, J.A. (1996). "Amniota. Mammals, reptiles (turtles, lizards, Sphenodon, crocodiles, birds) and their extinct relatives." Version 1 January 1996. ''http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402065142/http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 |date=2008-04-02 }} in'' The Tree of Life Web Project, ''http://tolweb.org/''</ref> with information on the relationships of the most primitive reptiles after Muller and Reisz (2006).<ref name=muller&reisz2006>Muller, J. and Reisz, R.R. (2006). "The phylogeny of early eureptiles: Comparing parsimony and Bayesian approaches in the investigation of a basal fossil clade." ''Systematic Biology'', '''55'''(3):503-511. {{doi|10.1080/10635150600755396}}</ref><ref group="note" name="qualifier"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Amniota''' |1={{clade |1='''[[Synapsid]]a''' |label2='''Reptilia''' |2={{clade |label1=<span style="color:white;">unnamed</span> |1={{clade |label1=[[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]) |1={{clade |1=[[Mesosaur]]idae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Millerettid]]ae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Lanthanosuchidae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Nyctiphruretia |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Pareiasaur]]ia |2=Procolophonoidea }} |3=?[[Testudines]] (mga [[pagong]], tortoise, at terrapin) }} }} }} }} |label2=[[Eureptilia]] |2={{clade |1=[[Captorhinidae]] |label2=[[Romeriida]] |2={{clade |1=[[Protorothyrididae]] |label2=[[Diapsid]]a |2={{clade |1=[[Araeoscelidia]] |label2= <span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Younginiformes]] |label2=[[Sauria]] |2={{clade |1=?[[Ichthyosaur]]ia |2=?[[Sauropterygia]] |3=[[Lepidosauromorpha]] (mga [[butiki]], [[ahas]], [[tuatara]] at mga ekstintong kamag-anak nito) |4=[[Archosauromorpha]] (mga [[buwaya]], [[ibon]] at mga ekstintong kamag-anak nito ) }} }} }} }} }} }} }} }} }}<references group="note" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Hayop]] [[Kategorya:Chordata]] [[Kategorya:Reptilia]] 6y7iuf52j74c6a0zagnhixocybnd18d 2208511 2208510 2026-05-22T16:20:05Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208511 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Pennsylvanian]] - Kamakailan {{fossil range|312|0}} | name = Mga reptil | image = Extant reptilia.jpg | image_width = 300px | image_caption = Direksiyon ng orasan mula itaas na kaliwa: [[Berdeng pagong]] (''Chelonia mydas''), [[Tuatara]] (''Sphenodon punctatus''), [[Buwayang Nilo]] (''Crocodylus niloticus''), at [[Sinai Agama]] (''Pseudotrapelus sinaitus''). | authority = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 | subdivision_ranks = Extant subgroups | subdivision = *[[Lepidosauria]] ** [[Rhynchocephalia]] {{small|([[tuatara]] and relatives)}} ** [[Squamata]] {{small|([[lizard]]s and [[snake]]s)}} *[[Archosauria]] ** [[Crocodilia]] **[[Dinosauria]] {{small|See [[#Taxonomy|text]] for extinct groups.}} | excludes = * [[Bird|Aves]] {{small|(birds, nested within Dinosauria)}} ----<center>''For extinct orders, see [[#Taxonomy|text]]''</center> }} [[Talaksan:Tortoise-Hatchling.jpg|thumb|Ang mga reptil ay may mga itlog na [[amniota|amniotiko]] na may matigas o makatad na mga shell na nangangailangan ng [[panloob na pertilisasyon]]. ]] Ang mga '''Bayabag'''<ref>Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino, 1969.</ref> o '''Reptil''' (Ingles: '''Reptile''') ang mga kasapi ng [[Klase (biyolohiya)|klaseng]] '''Reptilia''' na binubuo ng mga [[amniota]] na mga hindi [[ibon]] o [[mamalya]].<ref name="tudge">{{RefTudgeVariety}}</ref> Ang mga [[amniota]] ang mga [[bertebrata]] na may itlog na may [[amnion]] na isang dobleng membrano na pumapayag sa [[embryo]] na epektibong makahinga sa lupain. Ang mga nabubuhay na reptil ay maitatangi mula sa ibang mga [[tetrapoda]] dahil ang mga ito ay [[ektotermiya|may malamig na dugo]] gayundin ay may mga [[scute]] o mga kaliskis. Ang mga reptil ay lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320 hanggang 310 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga ito ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na [[Reptiliomorpha]] (na mga [[ampibyan]] na tulad ng mga reptil) na naging tumaas na umangkop sa buhay sa lupain. Mayroong maraming mga [[ekstinto]] o hindi na umiiral na pangkat ng reptil kabilang ang mga [[dinosawro]], [[pterosaur]] at mga pangkat pang-tubig gay ang mga [[ichthyosauro]]. Ang mga modernong reptil na nabubuhay sa kasalukuyan ay matatagpuan sa bawat kontinente ng daigdig maliban sa [[Antartiko]]. Ang karamihan sa mga uri ng reptil ay [[nangingitlog]] pero may mga uri ng ''[[squamata]]'' na nagsisilang ng buhay na supling. Nagagawa ito sa pamamagitan ng [[obobibiparidad]] (pagkupkop ng itlog sa katawan), o [[bibiparidad]] (pagsilang ng hindi gumagamit ng [[calcium|kalsipikadong]] itlog). Marami sa mga bibiparong uri ay pinapakain ang kanilang mga [[petus]] sa pamamagitan ng iba't ibang uri ng [[plasenta]] na katulad sa mga mamalya at inaalagaan ang mga anak. Ang laki ng mga nabubuhay na reptil ay mula sa ''[[Sphaerodactylus ariasae]]'', na hanggang 1.6&nbsp;cm (0.6 pulgada) hanggang sa ''[[Crocodylus porosus]]'' na maaaring umabot sa 6 m ang haba at bigat na lumalampas sa 1,000&nbsp;kg. Ang pag-aaral ng mga reptil ay tinatawag na '''[[herpetolohiya]]'''. Ang apat na kasalukuyang nabubuhay na [[orden]] nito ang: * '''[[Crocodilia]]''', mga [[buwaya]]: 23 espesye * '''[[Sphenodontia]]''', ang ([[tuatara]] mula sa [[Bagong Selanda]]): 2 espesye * '''[[Squamata]]''', mga [[butiki]] at [[ahas]]: tinatayang mga 9,100 espesye * '''[[Testudines]]''', mga [[pagong]]: higit sa 300 espesye Bagaman ang mga [[ibon]] ay may scute sa mga paa nito at nangingitlog, ang mga ibon ay historikong hindi isinama sa mga reptil dahil ang mga ito ay may mainit na dugo. Kaya ang mga ibon ay hindi nakatala sa itaas. Gayunpaman, ang ilang mga reptil ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa ibang mga reptil. Ang mga [[buwaya]] ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa mga [[butiki]]. Ang mga manunulat ng kladistika na nagnanais ng isang mas nagkakaisang(monopiletikong) pagpapangkat ay minsang nagsasama ng mga ibon ng may higit sa 10,000 espesye. Ang mga reptil ay mga [[berterbrata]]ng [[tetrapoda]] na may apat na hita o tulad ng mga [[ahas]] na walang hita na nag-ebolb mula sa mga ninuno nitong may apat na hita. Hindi tulad ng mga [[Amphibia|amipbyan]], ang mga reptil ay walang yugtong pangtubig sa larva. Sa tradisyonal, ang mga reptil ang isa sa tatlong mga klase ng [[amniota]] at ang iba pa ang mga [[mamalya]] at [[ibon]]. Sa gitnan ng ika-20 siglo, naging karaniwan na hatiin ang mga reptil sa apat na mga pangkat batay sa mga bukasan ng mga bungo nito. Gayunpaman, dahil ang mga reptil sa kahulugang tradisyonal ay mga ninuno ng parehong mga [[ibon]] at [[mamalya]], maraming mga taksonomista ay mas kamakailang kumuha ng isang pakikitungong kladistiko na nagnanais na ipangkat ang mga hayop ng ekslusibong batay sa pinagsasaluhang ninuno kesa sa pinagsasaluhang mga katangian. Ang orientasyong ito ay nagtulak sa ilan na lisanin ang mga reptil bilang isang sistematikong unit o muling ilarawan ang mga reptil sa paraang kinabibilangan ng mga [[ibon]]. == Ebolusyon ng mga reptil == === Pinagmulan === [[Talaksan:Hylonomus BW.jpg|thumb|Isang sinaunang reptil na ''[[Hylonomus]]'']] [[Talaksan:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|Eksenang [[Mesosoiko]] na nagpapakita ng tipikal na reptilong megafauna: mga [[dinosauro]] kabilang ''[[Europasaurus holgeri]]'', mga [[iguanodont]] at ''[[Archaeopteryx lithographica]]'' .]] Ang mga reptil ay unang lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320-310 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay nagmula sa mga masingaw na mga latian sa panahong Carboniferous nang ang mga unang reptil ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na mga [[reptiliomorpha]]ng [[labyrinthodontia|labyrinthodont]].<ref name="Laurin 1995 165–223">{{cite journal|last=Laurin|first=M.|author2=Reisz, R. R.|year=1995|title=A reevaluation of early amniote phylogeny|url=|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]]|volume=113|issue=2|pages=165–223|doi=10.1111/j.1096-3642.1995.tb00932.x}} ([http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001143733/http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 |date=2007-10-01 }})</ref> Ang pinakamatandang alam na maaaring isang [[amniota]] o isang primitibong reptil kesa sa mas maunlad na [[ampibyan]] ang ''[[Casineria]]''.<ref>R. L. Paton, T. R. Smithson and J. A. Clack, "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland", [http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html (abstract)], ''[[Nature (journal)|]]'' 398, 508-513 (8 April 1999)</ref><ref>Monastersky, R. (1999): Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land. Science News, Vol. 155, No. 21, p. 328. [http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm article]</ref> Ang sunod sunod na mga bakas ng paa mula sa fossil strata(mga patong ng bato) sa [[Nova Scotia]] na pinetsahan ng 315 milyong taon ang nakalilipas ay nagpapakita ng tipikal na mga daliri ng paang reptilyan at mga bakas ng mga kaliskis.<ref>Falcon-Lang, H.J., Benton, M.J. & Stimson, M. (2007): Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways. ''[[Journal of the Geological Society]]'', London, 164; no. 6; pp 1113-1118. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 article]{{dead link|date=February 2012}}</ref> Ang mga bakas ng paang ito ay itinuturo sa ''[[Hylonomus]]'' na ang pinakamatandang hindi pinagdududahang alam na reptil.<ref>{{cite web|url=http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html |title=Earliest Evidence For Reptiles |publisher=Sflorg.com |date=2007-10-17 |accessdate=2010-03-16}}</ref> It was a small, lizard-like animal, about 20 to 30&nbsp;cm (8–12&nbsp;in) long, with numerous sharp teeth indicating an insectivorous diet.<ref name=EoDP>{{cite book |editor=Palmer, D.|year=1999 |title= The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7|publisher= Marshall Editions|location=London|page= [https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7/page/62 62]|isbn= 1-84028-152-9}}</ref> Ang ibang mga halimbawa ng reptil ay kinabibilangan ng ''[[Westlothiana]]'' (Sa ngayon ay itinuturing na [[Reptiliomorpha|reptiliomorph na ampibyan]] kesa sa isang totooong [[amniota]]<ref>Ruta, M.; Coates, M.I. & Quicke, D.L.J. (2003): Early tetrapod relationships revisited. ''Biological Review'' no 78: pp 251-345.[http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf |date=2008-05-22 }}</ref> at ang ''[[Paleothyris]]'' na parehong may magkatulad na anyo ng katawan at ipinagpapalagay na may magkatulad ng mga kagawian. === Paglitaw ng mga reptil === Ang mga pinakaunang reptil ay malaking nasapawan ng mas malaking mga ampibyan ng gaya ng ''[[Cochleosaurus]]'' at ang mga ito ay nanatiling isang maliit at hindi mapapansing bahagi ng fauna hanggang sa Pagguho ng Ulang Gubat ng Carboniferous.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF | issue=12}}</ref> Ang biglaang pagguho na ito ay umapekto sa ilang malalaking mga pangkat. Ang mga ampibyan ay partikular na napinsala samantalang ang mga reptil ay nakapagpatuloy ng mas mabuti dahil ang mga ito ay nakaangkop sa sumunod na mas tuyong kondisyon. Ang mga ampibyan ay nangailangang bumalik sa katubigan upang mangitlog. Salungat dito, ang mga reptil na ang mga itlog ay nag-aangkin ng isang shell na pumapayag sa mga ito na mailagay sa lupain ay mas mahusay na nakaangkop sa mga bagong kondisyon. Ang mga reptil ay nagkamit ng mga bagong niche sa mas mabilis na rate kesa sa bago ang pagguho at sa isang higit na mas mabilis kesa sa mga ampibyan. Ang mga ito ay nakapag ebolb ng mga stratehiyang pang pagkain kabilang ang herbiboriya(pagkain ng halaman) at karniboriya(pagkain ng karne). Sa nakaraan, ang mga reptil ay tanging mga insektibora(kumakain ng insekto) at piscibora(kumakain ng isda).<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse"/> Mula sa puntong ito at tuloy tuloy, ang mga reptil ay nanaig sa mga pamayanan at may mas malaking dibersidad kesa sa mga ampibyan. Ito ang naglatag ng mga kondisyon para sa [[Mesosoiko]] na kilala bilang ang 'Panahon ng mga Reptil'.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. | year=2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume=6 | pages=544–547 | format=PDF | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204 | access-date=2012-10-06 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230121/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | url-status=dead }}</ref> Ang isa sa pinakamahusay na alam na sinaunang reptil ang [[Mesosaurus]] na isang henus mula sa Simulang [[Permian]] na bumalik sa katubigan at kumakain ng mga isda. === Mga anapsida, synapsida, diapsida at sauropsida === [[Talaksan:Skull comparison.png|thumb|left|A = Anapsid, B = Synapsid, C = Diapsid]] [[Talaksan:Captorhinus aguti p.jpg|thumb|right|Ang unang mga reptil ay may uring [[anapsida]] ng bubong ng bungo gaya ng makikita sa henus na lumitaw sa panahong [[Permian]] na ''[[Captorhinus]]'']] Ang mga sinaunang reptil ay nagpanatili ng bungong [[anapsid]] na namana ng mga ito sa mga ninuno nitong [[ampibyan]].<ref name="Coven">Coven, R (2000): History of Life. [[Blackwell science]], Oxford, UK. [http://books.google.com/books?id=qvyBS4gwPF4C&lpg=PA154&ots=CbCxyrJdo0&dq=diapsids%20ancestors%20synapsids&pg=PA154#v=onepage&q=diapsids%20ancestors%20synapsids&f=false p 154] from Google Books</ref> Ang uri ng bungong ito ay may [[bubong ng bungo]] na tanging may mga butas para sa mga butas ng ilog at mga mata at isang [[matang pineal]].<ref name="Romer, A 1977">[[Alfred Romer|Romer, A.S]]. & T.S. Parsons. 1977. ''The Vertebrate Body.'' 5th ed. Saunders, Philadelphia. (6th ed. 1985)</ref> Ang mga hayop na ito ay pangkalahatang tinuturing na mga [[anapsida]] at bumubuo ng [[paraphyly|parapyletikong]] basikong stock kung saan ang ibang mga pangkat ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula dito.<ref name=modestoanderson2004>{{cite journal | last1 = Modesto | first1 = S.P. | last2 = Anderson | first2 = J.S. | year = 2004 | title = The phylogenetic definition of Reptilia | url = http://sysbio.oxfordjournals.org/content/53/5/815.full | journal = Systematic Biology | pmid = 15545258 | volume = 53 | issue = 5| pages = 815–821 | doi = 10.1080/10635150490503026 }}</ref> Sa napaka sandaling panahon pagkatapos na lumitaw ang mga unang reptil, ang isang lipi(lineage) na tinatawag na [[synapsida]] ay humiwalay at inilalarawan ng isang temporal na bukasan sa bungo sa likod ng bawat mata upang magbigay ng lugar para sa paggalaw ng masel ng panga. Ang mga ito ang mga "tulad ng [[mamalya]]ng reptil" na kalaunang nagpalitaw sa mga totoong mga [[mamalya]].<ref>van Tuninen, M. & Hadly, E.A. (2004): Error in Estimation of Rate and Time Inferred from the Early Amniote Fossil Record and Avian Molecular Clocks. ''Journal of Mulecular Biology'', no 59: pp 267-276 [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/pdfs/vantuinenhadlyJME04.pdf PDF]</ref> Sa sandaling pagkatapos nito, ang isa pang pangkat ay nag-ebolb ng parehong katangian na sa pagkakataong ito ay may isang dobleng bukasan sa likod ng bawat mata na nagbigay sa mga ito ng pangalang [[diapsida]]("dalawang arko") .<ref name=Coven/> Ang tungkulin ng mga butas sa mga pangkat na ito ay upang pagaanin ang bungo at magbigay ng lugar para makagalaw ang mga masel ng panga na pumayag sa mga ito na magkaroon ng isang mas malakas na pagkagat.<ref name="Romer, A 1977"/> Ang mga diapsida at mga reptilong anapsida pabalik sa [[huling karaniwang ninuno]] ng mga diapsida at synapsida ay inuri bilang mga "totoong reptilong" [[sauropsida]].<ref name="goodrich1916">{{cite journal|last=Goodrich|first=E.S.|title=On the classification of the Reptilia|journal=Proceedings of the Royal Society of London|volume= 89B|pages=261–276|year=1916|doi=10.1098/rspb.1916.0012|issue=615}}</ref> Ang mga [[pagong]] ay tradisyonal na pinaniniwalaang mga nagpatruloy na anapsidang reptilyan sa basehan ng istraktura ng bungo nito.<ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang mga dahilan para sa pag-uuring ito ay pinagtalunan na ang ilan ay nangatwiran ang mga pagong ay mga dipasida na bumalik sa primitibong estadong ito upang mapabuti ang armor ng mga ito(tingnan ang [[Parareptilia]]).<ref name="Laurin 1995 165–223"/> Ang mga kalaunang [[morpolohiya (biolohiya)|morpolohikal]] na mga pag-aaral pilohenetiko ay matibay na naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida.<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O, DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref> Ang lahat ng mga pag-aaral [[pilohenetikang molekular]] ay malakas na kumukumpirma sa paglalagay ng mga pagong sa loob ng diapsida na pinakakaraniwan ay isang kapatid na pangkat sa mga [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal| last=Zardoya| first=R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal | last = Iwabe | first = N. | authorlink = | author2 = Hara, Y.; Kumazawa, Y.; Shibamoto, K.; Saito, Y.; Miyata, T.; Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal | last = Roos | first = Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.; Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | date = Nov. 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245 }}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal | last = Katsu | first = Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L.; Guillette, L. J. Jr.; Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 | last3 = Guillette }}</ref> === Mga reptil ng panahong Permian === Sa pagsasara ng panahong [[Carboniferous]], ang mga reptil ang nanaig na faunang [[tetrapoda]]. Bagaman ang mga pang-lupaing [[reptiliomorpha]]ng labyrinthodont ay umiiral pa rin sa panahong ito, ang mga synapsida ay nag-ebolb ng unang totoong panlupaing megafauna(malalaking mga hayop) sa anyo ng mga [[pelycosauro]] gaya ng ''[[Edaphosaurus]]'' at karniborosong ''[[Dimetrodon]]''. Sa panahong Gitnang [[Permian]], ang klima ay naging mas tuyo na nagresulta sa pagbabago sa fauna: ang mga pelycosauro ay napalitan ng mga [[therapsida]].<ref name="autogenerated2001">''[[Edwin Harris Colbert|Colbert, E.H.]] & Morales, M. (2001): [[Evolution of the Vertebrates|Colbert's Evolution of the Vertebrates: A History of the Backboned Animals Through Time]]''. 4th edition. John Wiley & Sons, Inc, New York&nbsp;— ISBN 978-0-471-38461-8.</ref> Ang mga reptilong anapsida na ang mga malalaking bungo ay walang mga postorbital na butas ay patuloy na yumabong sa buong Permian. Ang mga [[pareiasauro]] ay umabot sa mga higanteng proporsiyon sa Huling Permian at kalaunan ay naglaho sa pagsasara ng panahong ito. Ang mga pagong ang mga posibleng nagpatuloy na pangkat nito.<ref name="autogenerated2001"/> Sa simula ng panahong ito, ang mga reptilong diapsida ay nahati sa dalawang mga pangunahing lipi, ang mga [[arkosauro]](mga ninuno ng mga [[buwaya]] at [[dinosauro]]) at ang mga [[lepidosauria|lepidosauro]](mga predesesor ng mga modernong [[ahas]], mga [[butiki]] at mga [[tuatara]]). Ang parehong pangkat na ito ay nanatiling tulad ng [[butiki]] at relatibong maliit at hindi mapapansin sa Permian. === Era na Mesosoiko, ang "Panahon ng mga Reptil" === Ang pagsasaraw ng panahong Permian ay nakakita ng pinakamalaking ekstinksiyong pang-masa na kilala bilang [[pangyayaring ekstinksiyon na Permian-Triassic]] na isang tumagal na pangyayari sanhi ng pagtitipon ng hindi bababa sa mga natatanging pulsong ekstinksiyon<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759.full.pdf | author=Sahney, S. and Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume = 275 | pages = 759–65|format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898}}</ref> Ang karamihan ng mas naunang anapsida/synapsidang megafauna ay naglaho at napalitan ng mga diapsidang [[arkosauromorpha|arkosauromorph]]. Ang mga [[arkosauro]] ay inilalarawan ng mahabang mga likurang hita at tindig na patayo na ang mga sinaunang anyo nito ay medyo mukhang mga may mahabang hitang [[buwaya]]. Ang mga arkosauro ang nanaig na pangkat sa panahong [[Triasiko]] bagaman tumagal ng 30 milyong mga taon bago ang dibersidad ng mga ito ay naging kasing laki ng mga hayop na nabuhay sa Permian.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction"/> Ang mga arkosauro ay nag-ebolb sa mga [[dinosauro]] at [[pterosaur]] gayundin sa mga [[buwaya]] at [[phytosauro]]. Ang ilang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga pinakamalaking pang-lupaing hayop na kailanman nabuhay na gumawa sa era na [[Mesosoiko]] bilang ang "Panahon ng mga Reptil". Ang mga dinosauro ay nag-ebolb rin sa mga maliliit na anyo kabilang ang may balahibo(feathers) na mga [[theropoda]]. Sa panahong Gitnang [[Jurassic]], ang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga unang [[ibon]].<ref name="autogenerated2001"/> Ang mga diapsidang [[lepidosauromorpha|lepidosauromorph]] ay maaaring ninuo ng mga [[dagat pagong]].<ref>Gauthier J. A. (1994): ''The diversification of the amniotes''. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.</ref> Ang mga reptilong ito ay nag-ebolb sa [[sauropterygia]]n sa panahong Simulang [[Triasiko]] at sa mga [[ichtyhosauro]] sa panahong Gitnang [[Triasikio]]. Ang mga [[mosasauro]] ay nag-ebolb rin sa era na Mesosoiko at lumitaw sa panahong [[Kretaseyoso]]. Ang mga [[therapsida]] ay sumailalim sa papataas na presyur mula sa mga [[dinosauro]] sa Simulang [[Mesosoiko]] at nag-ebolb sa mas maliit at mas pang-gabing mga anyo. Ang mga [[mamalya]] ang tanging mga nagpatuloy na inapo ng therapsida sa Huling [[Kretaseyoso]]. [[Talaksan:Varanus priscus Melbourne Museum.jpg|thumb|Ang [[megalania]] ay isang higanteng karniborosang [[goanna]] o [[bayawak]] na marahil ay kasing haba ng 7 metro at tumitimbang ng hanggang 1,940 kilogramo.<ref>{{cite book |author=Molnar, Ralph E. |title=Dragons in the dust: the paleobiology of the giant monitor lizard Megalania |url=https://archive.org/details/dragonsindustpal0000moln |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=2004 |pages= |isbn=0-253-34374-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Maaring naenkwento ng mga sinaunang tao sa Australia ang reptilong ito.]] === Era na Cenosoiko === Ang pagsasara ng panahong Kretaseyoso ay nakakita ng pagkamatay ng megafaunang reptilyan sa era na [[Mesosoiko]] sa pangyayaring ekstinksiyong Kretaseyoso-Paleohene. Sa mga malalaking pang-dagat ng reptil, tanging ang mga [[dagat pagong]] ang natira at sa mga hindi pang-dagat ng reptil, tanging ang mga semi-akwatikong buwaya at ang katulad na ''[[Champsosaurus]]'' ay nakaligtas sa ekstinksiyon. Ang huli ay naging ekstinto sa panahong [[Mioseno]].<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Susan E. |author2=and Klembara, Jozef |year=2005 |title=A choristoderan reptile (Reptilia: Diapsida) from the Lower Miocene of northwest Bohemia (Czech Republic) |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=25 |issue=1 |pages=171–184 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0171:ACRRDF]2.0.CO;2 |issn=0272-4634 }}</ref> Sa madaming bilang ng mga dinosaurong nanaig sa [[Mesosoiko]], tanging ang mga maliit na may balahibong [[ibon]] ang nakapagpatuloy. Ang dramatikong paternong ekstinksiyong ito sa wakas ng "Panahon ng mga Reptil" ay tumungo sa "Panahon ng mga Mamalya". Ang mga mamalya at ibon ay pumuno ng mga walang laman ng niche na naiwan ng megafaunang reptilyan at bagaman ang dibersipikasyon ay bumagal, ang dibersipikasyon ng mamalya at ibon ay naging eksponensiyal.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> Pagkatapos ng ekstinksiyon ng karamihan ng mga linya ng arkosauro at pang-dagat na reptil sa wakas ng Kretaseyoso, ang dibersipikasyon ng reptil ay nagpatuloy sa buong [[Cenosoiko]] na ang mga [[squamata]] ay sumailalim sa isang malaking [[radiasyong pag-aankop]] kesa sa nangyari sa mga [[Mesosoiko]]. Sa ngayon, ang mga [[squamata]] ang bumubuo ng karamihan ng mga nabubuhay na reptil (> 95%) na ang karamihan espesye ang mga [[butiki]].<ref name="The Reptile Database">{{cite web | url = http://www.reptile-database.org/ | title = The Reptile Database | accessdate = 9 Jan 2012}}</ref> May tinatayang 9,500 na mga nabubuhay na espesye ng reptil<ref name="The Reptile Database"/> kumpara sa malapit sa 5,500 espesye ng mga mamalyang nabubuhay ngayon(hindi kasama ang mga [[domestikasyon|domestikadong espesye]]).<ref>{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|work=[[IUCN Red List]], 2010|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|accessdate=3 June 2012|archive-date=21 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|url-status=dead}}</ref> === Taksonomiya === Klasipikasyon ayon kay Benton, 2005.<ref name="benton2005">{{cite book|last=Benton|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Benton|title=Vertebrate Palaeontology|edition=3rd|publisher=Blackwell Science Ltd.|location=Oxford|year=2005|isbn=0-632-05637-1|series=}}</ref><ref group="note" name="qualifier">Ang taksonomiya/piloheniyang ito ay hindi nagrereplekta sa modernong ebidensiyang molekular na naglalagay ng mga [[pagong]] sa loob ng [[diapsida]].</ref> * '''Series [[amniote|Amniota]]''' ** '''Class [[Synapsid]]a''' *** Order [[Pelycosaur]]ia[[Paraphyly|*]] *** Order [[Therapsida]] **** '''Class [[Mammal]]ia''' ** '''Class [[Sauropsida]]''' *** '''Subclass [[Anapsid]]a''' **** Order [[Testudines]] (turtles) **** A series of unassigned anapsid families, corresponding to [[Captorhinida]], [[Mesosaur]]ia and [[Procolophonomorpha]] *** '''Subclass [[Diapsid]]a''' **** Order [[Araeoscelidia]] **** Order [[Younginiformes]] **** '''Infraclass [[Ichthyosaur]]ia''' **** '''Infraclass [[Lepidosauromorpha]]''' ***** Superorder [[Sauropterygia]] ****** Order [[Placodont]]ia ****** Order [[Nothosaur]]oidea ****** Order [[Plesiosaur]]ia ***** Superorder [[Lepidosauria]] ****** Order [[Sphenodontia]] (tuatara) ****** Order [[Squamata]] (lizards & snakes) **** [[Talaksan:Youngosuchus restoration.jpg|thumb|right|''[[Vjushkovia]]'', a basal archosauropmorph]] '''Infraclass [[Archosauromorpha]]''' ***** Order [[Prolacertiformes]] ***** Division [[Archosaur]]ia ****** Subdivision [[Crurotarsi]] ******* Superorder [[Crocodylomorpha]] ******** Order [[Crocodilia]] ******** Order [[Phytosaur]]ia ******** Order [[Rauisuchia]] ******** Order [[Rhynchosauria]] ****** Subdivision [[Avemetatarsalia]] ******* Infradivision [[Ornithodira]] ******** Order [[Pterosaur]]ia ******** Superorder [[Dinosaur]]ia ********* Order [[Ornithischia]] ********* Order [[Saurischia]] ********** '''Class [[Bird|Aves]]''' === Piloheniya === Ang pinapakitang [[kladistika|kladogramo]] rito ay nagpapakita ng "puno ng pamilya" ng mga reptil at sumusunod sa isang pinasimpleng bersiyon ng mga relasyon na natuklasan nina Laurin at Gauthier (1996) na itinanghal bilang bahagi ng [[Tree of Life Web Project]],<ref name="tol">Laurin, M. and Gauthier, J.A. (1996). "Amniota. Mammals, reptiles (turtles, lizards, Sphenodon, crocodiles, birds) and their extinct relatives." Version 1 January 1996. ''http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402065142/http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 |date=2008-04-02 }} in'' The Tree of Life Web Project, ''http://tolweb.org/''</ref> with information on the relationships of the most primitive reptiles after Muller and Reisz (2006).<ref name=muller&reisz2006>Muller, J. and Reisz, R.R. (2006). "The phylogeny of early eureptiles: Comparing parsimony and Bayesian approaches in the investigation of a basal fossil clade." ''Systematic Biology'', '''55'''(3):503-511. {{doi|10.1080/10635150600755396}}</ref><ref group="note" name="qualifier"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Amniota''' |1={{clade |1='''[[Synapsid]]a''' |label2='''Reptilia''' |2={{clade |label1=<span style="color:white;">unnamed</span> |1={{clade |label1=[[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]) |1={{clade |1=[[Mesosaur]]idae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Millerettid]]ae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Lanthanosuchidae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Nyctiphruretia |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Pareiasaur]]ia |2=Procolophonoidea }} |3=?[[Testudines]] (mga [[pagong]], tortoise, at terrapin) }} }} }} }} |label2=[[Eureptilia]] |2={{clade |1=[[Captorhinidae]] |label2=[[Romeriida]] |2={{clade |1=[[Protorothyrididae]] |label2=[[Diapsid]]a |2={{clade |1=[[Araeoscelidia]] |label2= <span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Younginiformes]] |label2=[[Sauria]] |2={{clade |1=?[[Ichthyosaur]]ia |2=?[[Sauropterygia]] |3=[[Lepidosauromorpha]] (mga [[butiki]], [[ahas]], [[tuatara]] at mga ekstintong kamag-anak nito) |4=[[Archosauromorpha]] (mga [[buwaya]], [[ibon]] at mga ekstintong kamag-anak nito ) }} }} }} }} }} }} }} }} }}<references group="note" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Hayop]] [[Kategorya:Chordata]] [[Kategorya:Reptilia]] p9g9k0lcqvhncv9nm2zvqotwa8ci5p7 2208512 2208511 2026-05-22T16:23:30Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208512 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Pennsylvanian]] - Kamakailan {{fossil range|312|0}} | name = Mga reptil | image = Extant reptilia.jpg | image_width = 300px | image_caption = Direksiyon ng orasan mula itaas na kaliwa: [[Berdeng pagong]] (''Chelonia mydas''), [[Tuatara]] (''Sphenodon punctatus''), [[Buwayang Nilo]] (''Crocodylus niloticus''), at [[Sinai Agama]] (''Pseudotrapelus sinaitus''). | authority = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 | subdivision_ranks = Extant subgroups | subdivision = *[[Lepidosauria]] ** [[Rhynchocephalia]] {{small|([[tuatara]] and relatives)}} ** [[Squamata]] {{small|([[lizard]]s and [[snake]]s)}} *[[Archosauria]] ** [[Crocodilia]] **[[Dinosauria]] {{small|See [[#Taxonomy|text]] for extinct groups.}} | excludes = * [[Bird|Aves]] {{small|(birds, nested within Dinosauria)}} ----<center>''For extinct orders, see [[#Taksonomiya|text]]''</center> }} [[Talaksan:Tortoise-Hatchling.jpg|thumb|Ang mga reptil ay may mga itlog na [[amniota|amniotiko]] na may matigas o makatad na mga shell na nangangailangan ng [[panloob na pertilisasyon]]. ]] Ang mga '''Bayabag'''<ref>Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino, 1969.</ref> o '''Reptil''' (Ingles: '''Reptile''') ang mga kasapi ng [[Klase (biyolohiya)|klaseng]] '''Reptilia''' na binubuo ng mga [[amniota]] na mga hindi [[ibon]] o [[mamalya]].<ref name="tudge">{{RefTudgeVariety}}</ref> Ang mga [[amniota]] ang mga [[bertebrata]] na may itlog na may [[amnion]] na isang dobleng membrano na pumapayag sa [[embryo]] na epektibong makahinga sa lupain. Ang mga nabubuhay na reptil ay maitatangi mula sa ibang mga [[tetrapoda]] dahil ang mga ito ay [[ektotermiya|may malamig na dugo]] gayundin ay may mga [[scute]] o mga kaliskis. Ang mga reptil ay lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320 hanggang 310 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga ito ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na [[Reptiliomorpha]] (na mga [[ampibyan]] na tulad ng mga reptil) na naging tumaas na umangkop sa buhay sa lupain. Mayroong maraming mga [[ekstinto]] o hindi na umiiral na pangkat ng reptil kabilang ang mga [[dinosawro]], [[pterosaur]] at mga pangkat pang-tubig gay ang mga [[ichthyosauro]]. Ang mga modernong reptil na nabubuhay sa kasalukuyan ay matatagpuan sa bawat kontinente ng daigdig maliban sa [[Antartiko]]. Ang karamihan sa mga uri ng reptil ay [[nangingitlog]] pero may mga uri ng ''[[squamata]]'' na nagsisilang ng buhay na supling. Nagagawa ito sa pamamagitan ng [[obobibiparidad]] (pagkupkop ng itlog sa katawan), o [[bibiparidad]] (pagsilang ng hindi gumagamit ng [[calcium|kalsipikadong]] itlog). Marami sa mga bibiparong uri ay pinapakain ang kanilang mga [[petus]] sa pamamagitan ng iba't ibang uri ng [[plasenta]] na katulad sa mga mamalya at inaalagaan ang mga anak. Ang laki ng mga nabubuhay na reptil ay mula sa ''[[Sphaerodactylus ariasae]]'', na hanggang 1.6&nbsp;cm (0.6 pulgada) hanggang sa ''[[Crocodylus porosus]]'' na maaaring umabot sa 6 m ang haba at bigat na lumalampas sa 1,000&nbsp;kg. Ang pag-aaral ng mga reptil ay tinatawag na '''[[herpetolohiya]]'''. Ang apat na kasalukuyang nabubuhay na [[orden]] nito ang: * '''[[Crocodilia]]''', mga [[buwaya]]: 23 espesye * '''[[Sphenodontia]]''', ang ([[tuatara]] mula sa [[Bagong Selanda]]): 2 espesye * '''[[Squamata]]''', mga [[butiki]] at [[ahas]]: tinatayang mga 9,100 espesye * '''[[Testudines]]''', mga [[pagong]]: higit sa 300 espesye Bagaman ang mga [[ibon]] ay may scute sa mga paa nito at nangingitlog, ang mga ibon ay historikong hindi isinama sa mga reptil dahil ang mga ito ay may mainit na dugo. Kaya ang mga ibon ay hindi nakatala sa itaas. Gayunpaman, ang ilang mga reptil ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa ibang mga reptil. Ang mga [[buwaya]] ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa mga [[butiki]]. Ang mga manunulat ng kladistika na nagnanais ng isang mas nagkakaisang(monopiletikong) pagpapangkat ay minsang nagsasama ng mga ibon ng may higit sa 10,000 espesye. Ang mga reptil ay mga [[berterbrata]]ng [[tetrapoda]] na may apat na hita o tulad ng mga [[ahas]] na walang hita na nag-ebolb mula sa mga ninuno nitong may apat na hita. Hindi tulad ng mga [[Amphibia|amipbyan]], ang mga reptil ay walang yugtong pangtubig sa larva. Sa tradisyonal, ang mga reptil ang isa sa tatlong mga klase ng [[amniota]] at ang iba pa ang mga [[mamalya]] at [[ibon]]. Sa gitnan ng ika-20 siglo, naging karaniwan na hatiin ang mga reptil sa apat na mga pangkat batay sa mga bukasan ng mga bungo nito. Gayunpaman, dahil ang mga reptil sa kahulugang tradisyonal ay mga ninuno ng parehong mga [[ibon]] at [[mamalya]], maraming mga taksonomista ay mas kamakailang kumuha ng isang pakikitungong kladistiko na nagnanais na ipangkat ang mga hayop ng ekslusibong batay sa pinagsasaluhang ninuno kesa sa pinagsasaluhang mga katangian. Ang orientasyong ito ay nagtulak sa ilan na lisanin ang mga reptil bilang isang sistematikong unit o muling ilarawan ang mga reptil sa paraang kinabibilangan ng mga [[ibon]]. == Ebolusyon ng mga reptil == === Pinagmulan === [[Talaksan:Hylonomus BW.jpg|thumb|Isang sinaunang reptil na ''[[Hylonomus]]'']] [[Talaksan:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|Eksenang [[Mesosoiko]] na nagpapakita ng tipikal na reptilong megafauna: mga [[dinosauro]] kabilang ''[[Europasaurus holgeri]]'', mga [[iguanodont]] at ''[[Archaeopteryx lithographica]]'' .]] Ang mga reptil ay unang lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320-310 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay nagmula sa mga masingaw na mga latian sa panahong Carboniferous nang ang mga unang reptil ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na mga [[reptiliomorpha]]ng [[labyrinthodontia|labyrinthodont]].<ref name="Laurin 1995 165–223">{{cite journal|last=Laurin|first=M.|author2=Reisz, R. R.|year=1995|title=A reevaluation of early amniote phylogeny|url=|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]]|volume=113|issue=2|pages=165–223|doi=10.1111/j.1096-3642.1995.tb00932.x}} ([http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001143733/http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 |date=2007-10-01 }})</ref> Ang pinakamatandang alam na maaaring isang [[amniota]] o isang primitibong reptil kesa sa mas maunlad na [[ampibyan]] ang ''[[Casineria]]''.<ref>R. L. Paton, T. R. Smithson and J. A. Clack, "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland", [http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html (abstract)], ''[[Nature (journal)|]]'' 398, 508-513 (8 April 1999)</ref><ref>Monastersky, R. (1999): Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land. Science News, Vol. 155, No. 21, p. 328. [http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm article]</ref> Ang sunod sunod na mga bakas ng paa mula sa fossil strata(mga patong ng bato) sa [[Nova Scotia]] na pinetsahan ng 315 milyong taon ang nakalilipas ay nagpapakita ng tipikal na mga daliri ng paang reptilyan at mga bakas ng mga kaliskis.<ref>Falcon-Lang, H.J., Benton, M.J. & Stimson, M. (2007): Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways. ''[[Journal of the Geological Society]]'', London, 164; no. 6; pp 1113-1118. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 article]{{dead link|date=February 2012}}</ref> Ang mga bakas ng paang ito ay itinuturo sa ''[[Hylonomus]]'' na ang pinakamatandang hindi pinagdududahang alam na reptil.<ref>{{cite web|url=http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html |title=Earliest Evidence For Reptiles |publisher=Sflorg.com |date=2007-10-17 |accessdate=2010-03-16}}</ref> It was a small, lizard-like animal, about 20 to 30&nbsp;cm (8–12&nbsp;in) long, with numerous sharp teeth indicating an insectivorous diet.<ref name=EoDP>{{cite book |editor=Palmer, D.|year=1999 |title= The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7|publisher= Marshall Editions|location=London|page= [https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7/page/62 62]|isbn= 1-84028-152-9}}</ref> Ang ibang mga halimbawa ng reptil ay kinabibilangan ng ''[[Westlothiana]]'' (Sa ngayon ay itinuturing na [[Reptiliomorpha|reptiliomorph na ampibyan]] kesa sa isang totooong [[amniota]]<ref>Ruta, M.; Coates, M.I. & Quicke, D.L.J. (2003): Early tetrapod relationships revisited. ''Biological Review'' no 78: pp 251-345.[http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf |date=2008-05-22 }}</ref> at ang ''[[Paleothyris]]'' na parehong may magkatulad na anyo ng katawan at ipinagpapalagay na may magkatulad ng mga kagawian. === Paglitaw ng mga reptil === Ang mga pinakaunang reptil ay malaking nasapawan ng mas malaking mga ampibyan ng gaya ng ''[[Cochleosaurus]]'' at ang mga ito ay nanatiling isang maliit at hindi mapapansing bahagi ng fauna hanggang sa Pagguho ng Ulang Gubat ng Carboniferous.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF | issue=12}}</ref> Ang biglaang pagguho na ito ay umapekto sa ilang malalaking mga pangkat. Ang mga ampibyan ay partikular na napinsala samantalang ang mga reptil ay nakapagpatuloy ng mas mabuti dahil ang mga ito ay nakaangkop sa sumunod na mas tuyong kondisyon. Ang mga ampibyan ay nangailangang bumalik sa katubigan upang mangitlog. Salungat dito, ang mga reptil na ang mga itlog ay nag-aangkin ng isang shell na pumapayag sa mga ito na mailagay sa lupain ay mas mahusay na nakaangkop sa mga bagong kondisyon. Ang mga reptil ay nagkamit ng mga bagong niche sa mas mabilis na rate kesa sa bago ang pagguho at sa isang higit na mas mabilis kesa sa mga ampibyan. Ang mga ito ay nakapag ebolb ng mga stratehiyang pang pagkain kabilang ang herbiboriya(pagkain ng halaman) at karniboriya(pagkain ng karne). Sa nakaraan, ang mga reptil ay tanging mga insektibora(kumakain ng insekto) at piscibora(kumakain ng isda).<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse"/> Mula sa puntong ito at tuloy tuloy, ang mga reptil ay nanaig sa mga pamayanan at may mas malaking dibersidad kesa sa mga ampibyan. Ito ang naglatag ng mga kondisyon para sa [[Mesosoiko]] na kilala bilang ang 'Panahon ng mga Reptil'.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. | year=2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume=6 | pages=544–547 | format=PDF | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204 | access-date=2012-10-06 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230121/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | url-status=dead }}</ref> Ang isa sa pinakamahusay na alam na sinaunang reptil ang [[Mesosaurus]] na isang henus mula sa Simulang [[Permian]] na bumalik sa katubigan at kumakain ng mga isda. === Mga anapsida, synapsida, diapsida at sauropsida === [[Talaksan:Skull comparison.png|thumb|left|A = Anapsid, B = Synapsid, C = Diapsid]] [[Talaksan:Captorhinus aguti p.jpg|thumb|right|Ang unang mga reptil ay may uring [[anapsida]] ng bubong ng bungo gaya ng makikita sa henus na lumitaw sa panahong [[Permian]] na ''[[Captorhinus]]'']] Ang mga sinaunang reptil ay nagpanatili ng bungong [[anapsid]] na namana ng mga ito sa mga ninuno nitong [[ampibyan]].<ref name="Coven">Coven, R (2000): History of Life. [[Blackwell science]], Oxford, UK. [http://books.google.com/books?id=qvyBS4gwPF4C&lpg=PA154&ots=CbCxyrJdo0&dq=diapsids%20ancestors%20synapsids&pg=PA154#v=onepage&q=diapsids%20ancestors%20synapsids&f=false p 154] from Google Books</ref> Ang uri ng bungong ito ay may [[bubong ng bungo]] na tanging may mga butas para sa mga butas ng ilog at mga mata at isang [[matang pineal]].<ref name="Romer, A 1977">[[Alfred Romer|Romer, A.S]]. & T.S. Parsons. 1977. ''The Vertebrate Body.'' 5th ed. Saunders, Philadelphia. (6th ed. 1985)</ref> Ang mga hayop na ito ay pangkalahatang tinuturing na mga [[anapsida]] at bumubuo ng [[paraphyly|parapyletikong]] basikong stock kung saan ang ibang mga pangkat ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula dito.<ref name=modestoanderson2004>{{cite journal | last1 = Modesto | first1 = S.P. | last2 = Anderson | first2 = J.S. | year = 2004 | title = The phylogenetic definition of Reptilia | url = http://sysbio.oxfordjournals.org/content/53/5/815.full | journal = Systematic Biology | pmid = 15545258 | volume = 53 | issue = 5| pages = 815–821 | doi = 10.1080/10635150490503026 }}</ref> Sa napaka sandaling panahon pagkatapos na lumitaw ang mga unang reptil, ang isang lipi(lineage) na tinatawag na [[synapsida]] ay humiwalay at inilalarawan ng isang temporal na bukasan sa bungo sa likod ng bawat mata upang magbigay ng lugar para sa paggalaw ng masel ng panga. Ang mga ito ang mga "tulad ng [[mamalya]]ng reptil" na kalaunang nagpalitaw sa mga totoong mga [[mamalya]].<ref>van Tuninen, M. & Hadly, E.A. (2004): Error in Estimation of Rate and Time Inferred from the Early Amniote Fossil Record and Avian Molecular Clocks. ''Journal of Mulecular Biology'', no 59: pp 267-276 [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/pdfs/vantuinenhadlyJME04.pdf PDF]</ref> Sa sandaling pagkatapos nito, ang isa pang pangkat ay nag-ebolb ng parehong katangian na sa pagkakataong ito ay may isang dobleng bukasan sa likod ng bawat mata na nagbigay sa mga ito ng pangalang [[diapsida]]("dalawang arko") .<ref name=Coven/> Ang tungkulin ng mga butas sa mga pangkat na ito ay upang pagaanin ang bungo at magbigay ng lugar para makagalaw ang mga masel ng panga na pumayag sa mga ito na magkaroon ng isang mas malakas na pagkagat.<ref name="Romer, A 1977"/> Ang mga diapsida at mga reptilong anapsida pabalik sa [[huling karaniwang ninuno]] ng mga diapsida at synapsida ay inuri bilang mga "totoong reptilong" [[sauropsida]].<ref name="goodrich1916">{{cite journal|last=Goodrich|first=E.S.|title=On the classification of the Reptilia|journal=Proceedings of the Royal Society of London|volume= 89B|pages=261–276|year=1916|doi=10.1098/rspb.1916.0012|issue=615}}</ref> Ang mga [[pagong]] ay tradisyonal na pinaniniwalaang mga nagpatruloy na anapsidang reptilyan sa basehan ng istraktura ng bungo nito.<ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang mga dahilan para sa pag-uuring ito ay pinagtalunan na ang ilan ay nangatwiran ang mga pagong ay mga dipasida na bumalik sa primitibong estadong ito upang mapabuti ang armor ng mga ito(tingnan ang [[Parareptilia]]).<ref name="Laurin 1995 165–223"/> Ang mga kalaunang [[morpolohiya (biolohiya)|morpolohikal]] na mga pag-aaral pilohenetiko ay matibay na naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida.<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O, DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref> Ang lahat ng mga pag-aaral [[pilohenetikang molekular]] ay malakas na kumukumpirma sa paglalagay ng mga pagong sa loob ng diapsida na pinakakaraniwan ay isang kapatid na pangkat sa mga [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal| last=Zardoya| first=R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal | last = Iwabe | first = N. | authorlink = | author2 = Hara, Y.; Kumazawa, Y.; Shibamoto, K.; Saito, Y.; Miyata, T.; Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal | last = Roos | first = Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.; Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | date = Nov. 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245 }}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal | last = Katsu | first = Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L.; Guillette, L. J. Jr.; Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 | last3 = Guillette }}</ref> === Mga reptil ng panahong Permian === Sa pagsasara ng panahong [[Carboniferous]], ang mga reptil ang nanaig na faunang [[tetrapoda]]. Bagaman ang mga pang-lupaing [[reptiliomorpha]]ng labyrinthodont ay umiiral pa rin sa panahong ito, ang mga synapsida ay nag-ebolb ng unang totoong panlupaing megafauna(malalaking mga hayop) sa anyo ng mga [[pelycosauro]] gaya ng ''[[Edaphosaurus]]'' at karniborosong ''[[Dimetrodon]]''. Sa panahong Gitnang [[Permian]], ang klima ay naging mas tuyo na nagresulta sa pagbabago sa fauna: ang mga pelycosauro ay napalitan ng mga [[therapsida]].<ref name="autogenerated2001">''[[Edwin Harris Colbert|Colbert, E.H.]] & Morales, M. (2001): [[Evolution of the Vertebrates|Colbert's Evolution of the Vertebrates: A History of the Backboned Animals Through Time]]''. 4th edition. John Wiley & Sons, Inc, New York&nbsp;— ISBN 978-0-471-38461-8.</ref> Ang mga reptilong anapsida na ang mga malalaking bungo ay walang mga postorbital na butas ay patuloy na yumabong sa buong Permian. Ang mga [[pareiasauro]] ay umabot sa mga higanteng proporsiyon sa Huling Permian at kalaunan ay naglaho sa pagsasara ng panahong ito. Ang mga pagong ang mga posibleng nagpatuloy na pangkat nito.<ref name="autogenerated2001"/> Sa simula ng panahong ito, ang mga reptilong diapsida ay nahati sa dalawang mga pangunahing lipi, ang mga [[arkosauro]](mga ninuno ng mga [[buwaya]] at [[dinosauro]]) at ang mga [[lepidosauria|lepidosauro]](mga predesesor ng mga modernong [[ahas]], mga [[butiki]] at mga [[tuatara]]). Ang parehong pangkat na ito ay nanatiling tulad ng [[butiki]] at relatibong maliit at hindi mapapansin sa Permian. === Era na Mesosoiko, ang "Panahon ng mga Reptil" === Ang pagsasaraw ng panahong Permian ay nakakita ng pinakamalaking ekstinksiyong pang-masa na kilala bilang [[pangyayaring ekstinksiyon na Permian-Triassic]] na isang tumagal na pangyayari sanhi ng pagtitipon ng hindi bababa sa mga natatanging pulsong ekstinksiyon<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759.full.pdf | author=Sahney, S. and Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume = 275 | pages = 759–65|format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898}}</ref> Ang karamihan ng mas naunang anapsida/synapsidang megafauna ay naglaho at napalitan ng mga diapsidang [[arkosauromorpha|arkosauromorph]]. Ang mga [[arkosauro]] ay inilalarawan ng mahabang mga likurang hita at tindig na patayo na ang mga sinaunang anyo nito ay medyo mukhang mga may mahabang hitang [[buwaya]]. Ang mga arkosauro ang nanaig na pangkat sa panahong [[Triasiko]] bagaman tumagal ng 30 milyong mga taon bago ang dibersidad ng mga ito ay naging kasing laki ng mga hayop na nabuhay sa Permian.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction"/> Ang mga arkosauro ay nag-ebolb sa mga [[dinosauro]] at [[pterosaur]] gayundin sa mga [[buwaya]] at [[phytosauro]]. Ang ilang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga pinakamalaking pang-lupaing hayop na kailanman nabuhay na gumawa sa era na [[Mesosoiko]] bilang ang "Panahon ng mga Reptil". Ang mga dinosauro ay nag-ebolb rin sa mga maliliit na anyo kabilang ang may balahibo(feathers) na mga [[theropoda]]. Sa panahong Gitnang [[Jurassic]], ang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga unang [[ibon]].<ref name="autogenerated2001"/> Ang mga diapsidang [[lepidosauromorpha|lepidosauromorph]] ay maaaring ninuo ng mga [[dagat pagong]].<ref>Gauthier J. A. (1994): ''The diversification of the amniotes''. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.</ref> Ang mga reptilong ito ay nag-ebolb sa [[sauropterygia]]n sa panahong Simulang [[Triasiko]] at sa mga [[ichtyhosauro]] sa panahong Gitnang [[Triasikio]]. Ang mga [[mosasauro]] ay nag-ebolb rin sa era na Mesosoiko at lumitaw sa panahong [[Kretaseyoso]]. Ang mga [[therapsida]] ay sumailalim sa papataas na presyur mula sa mga [[dinosauro]] sa Simulang [[Mesosoiko]] at nag-ebolb sa mas maliit at mas pang-gabing mga anyo. Ang mga [[mamalya]] ang tanging mga nagpatuloy na inapo ng therapsida sa Huling [[Kretaseyoso]]. [[Talaksan:Varanus priscus Melbourne Museum.jpg|thumb|Ang [[megalania]] ay isang higanteng karniborosang [[goanna]] o [[bayawak]] na marahil ay kasing haba ng 7 metro at tumitimbang ng hanggang 1,940 kilogramo.<ref>{{cite book |author=Molnar, Ralph E. |title=Dragons in the dust: the paleobiology of the giant monitor lizard Megalania |url=https://archive.org/details/dragonsindustpal0000moln |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=2004 |pages= |isbn=0-253-34374-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Maaring naenkwento ng mga sinaunang tao sa Australia ang reptilong ito.]] === Era na Cenosoiko === Ang pagsasara ng panahong Kretaseyoso ay nakakita ng pagkamatay ng megafaunang reptilyan sa era na [[Mesosoiko]] sa pangyayaring ekstinksiyong Kretaseyoso-Paleohene. Sa mga malalaking pang-dagat ng reptil, tanging ang mga [[dagat pagong]] ang natira at sa mga hindi pang-dagat ng reptil, tanging ang mga semi-akwatikong buwaya at ang katulad na ''[[Champsosaurus]]'' ay nakaligtas sa ekstinksiyon. Ang huli ay naging ekstinto sa panahong [[Mioseno]].<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Susan E. |author2=and Klembara, Jozef |year=2005 |title=A choristoderan reptile (Reptilia: Diapsida) from the Lower Miocene of northwest Bohemia (Czech Republic) |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=25 |issue=1 |pages=171–184 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0171:ACRRDF]2.0.CO;2 |issn=0272-4634 }}</ref> Sa madaming bilang ng mga dinosaurong nanaig sa [[Mesosoiko]], tanging ang mga maliit na may balahibong [[ibon]] ang nakapagpatuloy. Ang dramatikong paternong ekstinksiyong ito sa wakas ng "Panahon ng mga Reptil" ay tumungo sa "Panahon ng mga Mamalya". Ang mga mamalya at ibon ay pumuno ng mga walang laman ng niche na naiwan ng megafaunang reptilyan at bagaman ang dibersipikasyon ay bumagal, ang dibersipikasyon ng mamalya at ibon ay naging eksponensiyal.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> Pagkatapos ng ekstinksiyon ng karamihan ng mga linya ng arkosauro at pang-dagat na reptil sa wakas ng Kretaseyoso, ang dibersipikasyon ng reptil ay nagpatuloy sa buong [[Cenosoiko]] na ang mga [[squamata]] ay sumailalim sa isang malaking [[radiasyong pag-aankop]] kesa sa nangyari sa mga [[Mesosoiko]]. Sa ngayon, ang mga [[squamata]] ang bumubuo ng karamihan ng mga nabubuhay na reptil (> 95%) na ang karamihan espesye ang mga [[butiki]].<ref name="The Reptile Database">{{cite web | url = http://www.reptile-database.org/ | title = The Reptile Database | accessdate = 9 Jan 2012}}</ref> May tinatayang 9,500 na mga nabubuhay na espesye ng reptil<ref name="The Reptile Database"/> kumpara sa malapit sa 5,500 espesye ng mga mamalyang nabubuhay ngayon(hindi kasama ang mga [[domestikasyon|domestikadong espesye]]).<ref>{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|work=[[IUCN Red List]], 2010|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|accessdate=3 June 2012|archive-date=21 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|url-status=dead}}</ref> === Taksonomiya === Klasipikasyon ayon kay Benton, 2005.<ref name="benton2005">{{cite book|last=Benton|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Benton|title=Vertebrate Palaeontology|edition=3rd|publisher=Blackwell Science Ltd.|location=Oxford|year=2005|isbn=0-632-05637-1|series=}}</ref><ref group="note" name="qualifier">Ang taksonomiya/piloheniyang ito ay hindi nagrereplekta sa modernong ebidensiyang molekular na naglalagay ng mga [[pagong]] sa loob ng [[diapsida]].</ref> * '''Series [[amniote|Amniota]]''' ** '''Class [[Synapsid]]a''' *** Order [[Pelycosaur]]ia[[Paraphyly|*]] *** Order [[Therapsida]] **** '''Class [[Mammal]]ia''' ** '''Class [[Sauropsida]]''' *** '''Subclass [[Anapsid]]a''' **** Order [[Testudines]] (turtles) **** A series of unassigned anapsid families, corresponding to [[Captorhinida]], [[Mesosaur]]ia and [[Procolophonomorpha]] *** '''Subclass [[Diapsid]]a''' **** Order [[Araeoscelidia]] **** Order [[Younginiformes]] **** '''Infraclass [[Ichthyosaur]]ia''' **** '''Infraclass [[Lepidosauromorpha]]''' ***** Superorder [[Sauropterygia]] ****** Order [[Placodont]]ia ****** Order [[Nothosaur]]oidea ****** Order [[Plesiosaur]]ia ***** Superorder [[Lepidosauria]] ****** Order [[Sphenodontia]] (tuatara) ****** Order [[Squamata]] (lizards & snakes) **** [[Talaksan:Youngosuchus restoration.jpg|thumb|right|''[[Vjushkovia]]'', a basal archosauropmorph]] '''Infraclass [[Archosauromorpha]]''' ***** Order [[Prolacertiformes]] ***** Division [[Archosaur]]ia ****** Subdivision [[Crurotarsi]] ******* Superorder [[Crocodylomorpha]] ******** Order [[Crocodilia]] ******** Order [[Phytosaur]]ia ******** Order [[Rauisuchia]] ******** Order [[Rhynchosauria]] ****** Subdivision [[Avemetatarsalia]] ******* Infradivision [[Ornithodira]] ******** Order [[Pterosaur]]ia ******** Superorder [[Dinosaur]]ia ********* Order [[Ornithischia]] ********* Order [[Saurischia]] ********** '''Class [[Bird|Aves]]''' === Piloheniya === Ang pinapakitang [[kladistika|kladogramo]] rito ay nagpapakita ng "puno ng pamilya" ng mga reptil at sumusunod sa isang pinasimpleng bersiyon ng mga relasyon na natuklasan nina Laurin at Gauthier (1996) na itinanghal bilang bahagi ng [[Tree of Life Web Project]],<ref name="tol">Laurin, M. and Gauthier, J.A. (1996). "Amniota. Mammals, reptiles (turtles, lizards, Sphenodon, crocodiles, birds) and their extinct relatives." Version 1 January 1996. ''http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402065142/http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 |date=2008-04-02 }} in'' The Tree of Life Web Project, ''http://tolweb.org/''</ref> with information on the relationships of the most primitive reptiles after Muller and Reisz (2006).<ref name=muller&reisz2006>Muller, J. and Reisz, R.R. (2006). "The phylogeny of early eureptiles: Comparing parsimony and Bayesian approaches in the investigation of a basal fossil clade." ''Systematic Biology'', '''55'''(3):503-511. {{doi|10.1080/10635150600755396}}</ref><ref group="note" name="qualifier"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Amniota''' |1={{clade |1='''[[Synapsid]]a''' |label2='''Reptilia''' |2={{clade |label1=<span style="color:white;">unnamed</span> |1={{clade |label1=[[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]) |1={{clade |1=[[Mesosaur]]idae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Millerettid]]ae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Lanthanosuchidae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Nyctiphruretia |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Pareiasaur]]ia |2=Procolophonoidea }} |3=?[[Testudines]] (mga [[pagong]], tortoise, at terrapin) }} }} }} }} |label2=[[Eureptilia]] |2={{clade |1=[[Captorhinidae]] |label2=[[Romeriida]] |2={{clade |1=[[Protorothyrididae]] |label2=[[Diapsid]]a |2={{clade |1=[[Araeoscelidia]] |label2= <span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Younginiformes]] |label2=[[Sauria]] |2={{clade |1=?[[Ichthyosaur]]ia |2=?[[Sauropterygia]] |3=[[Lepidosauromorpha]] (mga [[butiki]], [[ahas]], [[tuatara]] at mga ekstintong kamag-anak nito) |4=[[Archosauromorpha]] (mga [[buwaya]], [[ibon]] at mga ekstintong kamag-anak nito ) }} }} }} }} }} }} }} }} }}<references group="note" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Hayop]] [[Kategorya:Chordata]] [[Kategorya:Reptilia]] g4xy940krq5yapr47f1jzac85dw9v9u 2208607 2208512 2026-05-23T00:07:31Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208607 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Pennsylvanian]] - Kamakailan {{fossil range|312|0}} | name = Mga reptil | image = Extant reptilia.jpg | image_width = 300px | image_caption = Direksiyon ng orasan mula itaas na kaliwa: [[Berdeng pagong]] (''Chelonia mydas''), [[Tuatara]] (''Sphenodon punctatus''), [[Buwayang Nilo]] (''Crocodylus niloticus''), at [[Sinai Agama]] (''Pseudotrapelus sinaitus''). | authority = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 | subdivision_ranks = Extant subgroups | subdivision = *[[Lepidosauria]] ** [[Rhynchocephalia]] {{small|([[tuatara]] at relatives)}} ** [[Squamata]] {{small|([[butiki]] at [[ahas]])}} *[[Archosauria]] ** [[Crocodilia]] **[[Dinosauria]] {{small|See [[#Taxonomy|text]] for extinct groups.}} | excludes = * [[Bird|Aves]] {{small|(birds, nested within Dinosauria)}} ----<center>''For extinct orders, see [[#Taksonomiya|text]]''</center> }} [[Talaksan:Tortoise-Hatchling.jpg|thumb|Ang mga reptil ay may mga itlog na [[amniota|amniotiko]] na may matigas o makatad na mga shell na nangangailangan ng [[panloob na pertilisasyon]]. ]] Ang mga '''Bayabag'''<ref>Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino, 1969.</ref> o '''Reptil''' (Ingles: '''Reptile''') ang mga kasapi ng [[Klase (biyolohiya)|klaseng]] '''Reptilia''' na binubuo ng mga [[amniota]] na mga hindi [[ibon]] o [[mamalya]].<ref name="tudge">{{RefTudgeVariety}}</ref> Ang mga [[amniota]] ang mga [[bertebrata]] na may itlog na may [[amnion]] na isang dobleng membrano na pumapayag sa [[embryo]] na epektibong makahinga sa lupain. Ang mga nabubuhay na reptil ay maitatangi mula sa ibang mga [[tetrapoda]] dahil ang mga ito ay [[ektotermiya|may malamig na dugo]] gayundin ay may mga [[scute]] o mga kaliskis. Ang mga reptil ay lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320 hanggang 310 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga ito ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na [[Reptiliomorpha]] (na mga [[ampibyan]] na tulad ng mga reptil) na naging tumaas na umangkop sa buhay sa lupain. Mayroong maraming mga [[ekstinto]] o hindi na umiiral na pangkat ng reptil kabilang ang mga [[dinosawro]], [[pterosaur]] at mga pangkat pang-tubig gay ang mga [[ichthyosauro]]. Ang mga modernong reptil na nabubuhay sa kasalukuyan ay matatagpuan sa bawat kontinente ng daigdig maliban sa [[Antartiko]]. Ang karamihan sa mga uri ng reptil ay [[nangingitlog]] pero may mga uri ng ''[[squamata]]'' na nagsisilang ng buhay na supling. Nagagawa ito sa pamamagitan ng [[obobibiparidad]] (pagkupkop ng itlog sa katawan), o [[bibiparidad]] (pagsilang ng hindi gumagamit ng [[calcium|kalsipikadong]] itlog). Marami sa mga bibiparong uri ay pinapakain ang kanilang mga [[petus]] sa pamamagitan ng iba't ibang uri ng [[plasenta]] na katulad sa mga mamalya at inaalagaan ang mga anak. Ang laki ng mga nabubuhay na reptil ay mula sa ''[[Sphaerodactylus ariasae]]'', na hanggang 1.6&nbsp;cm (0.6 pulgada) hanggang sa ''[[Crocodylus porosus]]'' na maaaring umabot sa 6 m ang haba at bigat na lumalampas sa 1,000&nbsp;kg. Ang pag-aaral ng mga reptil ay tinatawag na '''[[herpetolohiya]]'''. Ang apat na kasalukuyang nabubuhay na [[orden]] nito ang: * '''[[Crocodilia]]''', mga [[buwaya]]: 23 espesye * '''[[Sphenodontia]]''', ang ([[tuatara]] mula sa [[Bagong Selanda]]): 2 espesye * '''[[Squamata]]''', mga [[butiki]] at [[ahas]]: tinatayang mga 9,100 espesye * '''[[Testudines]]''', mga [[pagong]]: higit sa 300 espesye Bagaman ang mga [[ibon]] ay may scute sa mga paa nito at nangingitlog, ang mga ibon ay historikong hindi isinama sa mga reptil dahil ang mga ito ay may mainit na dugo. Kaya ang mga ibon ay hindi nakatala sa itaas. Gayunpaman, ang ilang mga reptil ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa ibang mga reptil. Ang mga [[buwaya]] ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa mga [[butiki]]. Ang mga manunulat ng kladistika na nagnanais ng isang mas nagkakaisang(monopiletikong) pagpapangkat ay minsang nagsasama ng mga ibon ng may higit sa 10,000 espesye. Ang mga reptil ay mga [[berterbrata]]ng [[tetrapoda]] na may apat na hita o tulad ng mga [[ahas]] na walang hita na nag-ebolb mula sa mga ninuno nitong may apat na hita. Hindi tulad ng mga [[Amphibia|amipbyan]], ang mga reptil ay walang yugtong pangtubig sa larva. Sa tradisyonal, ang mga reptil ang isa sa tatlong mga klase ng [[amniota]] at ang iba pa ang mga [[mamalya]] at [[ibon]]. Sa gitnan ng ika-20 siglo, naging karaniwan na hatiin ang mga reptil sa apat na mga pangkat batay sa mga bukasan ng mga bungo nito. Gayunpaman, dahil ang mga reptil sa kahulugang tradisyonal ay mga ninuno ng parehong mga [[ibon]] at [[mamalya]], maraming mga taksonomista ay mas kamakailang kumuha ng isang pakikitungong kladistiko na nagnanais na ipangkat ang mga hayop ng ekslusibong batay sa pinagsasaluhang ninuno kesa sa pinagsasaluhang mga katangian. Ang orientasyong ito ay nagtulak sa ilan na lisanin ang mga reptil bilang isang sistematikong unit o muling ilarawan ang mga reptil sa paraang kinabibilangan ng mga [[ibon]]. == Ebolusyon ng mga reptil == === Pinagmulan === [[Talaksan:Hylonomus BW.jpg|thumb|Isang sinaunang reptil na ''[[Hylonomus]]'']] [[Talaksan:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|Eksenang [[Mesosoiko]] na nagpapakita ng tipikal na reptilong megafauna: mga [[dinosauro]] kabilang ''[[Europasaurus holgeri]]'', mga [[iguanodont]] at ''[[Archaeopteryx lithographica]]'' .]] Ang mga reptil ay unang lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320-310 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay nagmula sa mga masingaw na mga latian sa panahong Carboniferous nang ang mga unang reptil ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na mga [[reptiliomorpha]]ng [[labyrinthodontia|labyrinthodont]].<ref name="Laurin 1995 165–223">{{cite journal|last=Laurin|first=M.|author2=Reisz, R. R.|year=1995|title=A reevaluation of early amniote phylogeny|url=|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]]|volume=113|issue=2|pages=165–223|doi=10.1111/j.1096-3642.1995.tb00932.x}} ([http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001143733/http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 |date=2007-10-01 }})</ref> Ang pinakamatandang alam na maaaring isang [[amniota]] o isang primitibong reptil kesa sa mas maunlad na [[ampibyan]] ang ''[[Casineria]]''.<ref>R. L. Paton, T. R. Smithson and J. A. Clack, "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland", [http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html (abstract)], ''[[Nature (journal)|]]'' 398, 508-513 (8 April 1999)</ref><ref>Monastersky, R. (1999): Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land. Science News, Vol. 155, No. 21, p. 328. [http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm article]</ref> Ang sunod sunod na mga bakas ng paa mula sa fossil strata(mga patong ng bato) sa [[Nova Scotia]] na pinetsahan ng 315 milyong taon ang nakalilipas ay nagpapakita ng tipikal na mga daliri ng paang reptilyan at mga bakas ng mga kaliskis.<ref>Falcon-Lang, H.J., Benton, M.J. & Stimson, M. (2007): Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways. ''[[Journal of the Geological Society]]'', London, 164; no. 6; pp 1113-1118. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 article]{{dead link|date=February 2012}}</ref> Ang mga bakas ng paang ito ay itinuturo sa ''[[Hylonomus]]'' na ang pinakamatandang hindi pinagdududahang alam na reptil.<ref>{{cite web|url=http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html |title=Earliest Evidence For Reptiles |publisher=Sflorg.com |date=2007-10-17 |accessdate=2010-03-16}}</ref> It was a small, lizard-like animal, about 20 to 30&nbsp;cm (8–12&nbsp;in) long, with numerous sharp teeth indicating an insectivorous diet.<ref name=EoDP>{{cite book |editor=Palmer, D.|year=1999 |title= The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7|publisher= Marshall Editions|location=London|page= [https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7/page/62 62]|isbn= 1-84028-152-9}}</ref> Ang ibang mga halimbawa ng reptil ay kinabibilangan ng ''[[Westlothiana]]'' (Sa ngayon ay itinuturing na [[Reptiliomorpha|reptiliomorph na ampibyan]] kesa sa isang totooong [[amniota]]<ref>Ruta, M.; Coates, M.I. & Quicke, D.L.J. (2003): Early tetrapod relationships revisited. ''Biological Review'' no 78: pp 251-345.[http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf |date=2008-05-22 }}</ref> at ang ''[[Paleothyris]]'' na parehong may magkatulad na anyo ng katawan at ipinagpapalagay na may magkatulad ng mga kagawian. === Paglitaw ng mga reptil === Ang mga pinakaunang reptil ay malaking nasapawan ng mas malaking mga ampibyan ng gaya ng ''[[Cochleosaurus]]'' at ang mga ito ay nanatiling isang maliit at hindi mapapansing bahagi ng fauna hanggang sa Pagguho ng Ulang Gubat ng Carboniferous.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF | issue=12}}</ref> Ang biglaang pagguho na ito ay umapekto sa ilang malalaking mga pangkat. Ang mga ampibyan ay partikular na napinsala samantalang ang mga reptil ay nakapagpatuloy ng mas mabuti dahil ang mga ito ay nakaangkop sa sumunod na mas tuyong kondisyon. Ang mga ampibyan ay nangailangang bumalik sa katubigan upang mangitlog. Salungat dito, ang mga reptil na ang mga itlog ay nag-aangkin ng isang shell na pumapayag sa mga ito na mailagay sa lupain ay mas mahusay na nakaangkop sa mga bagong kondisyon. Ang mga reptil ay nagkamit ng mga bagong niche sa mas mabilis na rate kesa sa bago ang pagguho at sa isang higit na mas mabilis kesa sa mga ampibyan. Ang mga ito ay nakapag ebolb ng mga stratehiyang pang pagkain kabilang ang herbiboriya(pagkain ng halaman) at karniboriya(pagkain ng karne). Sa nakaraan, ang mga reptil ay tanging mga insektibora(kumakain ng insekto) at piscibora(kumakain ng isda).<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse"/> Mula sa puntong ito at tuloy tuloy, ang mga reptil ay nanaig sa mga pamayanan at may mas malaking dibersidad kesa sa mga ampibyan. Ito ang naglatag ng mga kondisyon para sa [[Mesosoiko]] na kilala bilang ang 'Panahon ng mga Reptil'.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. | year=2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume=6 | pages=544–547 | format=PDF | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204 | access-date=2012-10-06 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230121/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | url-status=dead }}</ref> Ang isa sa pinakamahusay na alam na sinaunang reptil ang [[Mesosaurus]] na isang henus mula sa Simulang [[Permian]] na bumalik sa katubigan at kumakain ng mga isda. === Mga anapsida, synapsida, diapsida at sauropsida === [[Talaksan:Skull comparison.png|thumb|left|A = Anapsid, B = Synapsid, C = Diapsid]] [[Talaksan:Captorhinus aguti p.jpg|thumb|right|Ang unang mga reptil ay may uring [[anapsida]] ng bubong ng bungo gaya ng makikita sa henus na lumitaw sa panahong [[Permian]] na ''[[Captorhinus]]'']] Ang mga sinaunang reptil ay nagpanatili ng bungong [[anapsid]] na namana ng mga ito sa mga ninuno nitong [[ampibyan]].<ref name="Coven">Coven, R (2000): History of Life. [[Blackwell science]], Oxford, UK. [http://books.google.com/books?id=qvyBS4gwPF4C&lpg=PA154&ots=CbCxyrJdo0&dq=diapsids%20ancestors%20synapsids&pg=PA154#v=onepage&q=diapsids%20ancestors%20synapsids&f=false p 154] from Google Books</ref> Ang uri ng bungong ito ay may [[bubong ng bungo]] na tanging may mga butas para sa mga butas ng ilog at mga mata at isang [[matang pineal]].<ref name="Romer, A 1977">[[Alfred Romer|Romer, A.S]]. & T.S. Parsons. 1977. ''The Vertebrate Body.'' 5th ed. Saunders, Philadelphia. (6th ed. 1985)</ref> Ang mga hayop na ito ay pangkalahatang tinuturing na mga [[anapsida]] at bumubuo ng [[paraphyly|parapyletikong]] basikong stock kung saan ang ibang mga pangkat ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula dito.<ref name=modestoanderson2004>{{cite journal | last1 = Modesto | first1 = S.P. | last2 = Anderson | first2 = J.S. | year = 2004 | title = The phylogenetic definition of Reptilia | url = http://sysbio.oxfordjournals.org/content/53/5/815.full | journal = Systematic Biology | pmid = 15545258 | volume = 53 | issue = 5| pages = 815–821 | doi = 10.1080/10635150490503026 }}</ref> Sa napaka sandaling panahon pagkatapos na lumitaw ang mga unang reptil, ang isang lipi(lineage) na tinatawag na [[synapsida]] ay humiwalay at inilalarawan ng isang temporal na bukasan sa bungo sa likod ng bawat mata upang magbigay ng lugar para sa paggalaw ng masel ng panga. Ang mga ito ang mga "tulad ng [[mamalya]]ng reptil" na kalaunang nagpalitaw sa mga totoong mga [[mamalya]].<ref>van Tuninen, M. & Hadly, E.A. (2004): Error in Estimation of Rate and Time Inferred from the Early Amniote Fossil Record and Avian Molecular Clocks. ''Journal of Mulecular Biology'', no 59: pp 267-276 [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/pdfs/vantuinenhadlyJME04.pdf PDF]</ref> Sa sandaling pagkatapos nito, ang isa pang pangkat ay nag-ebolb ng parehong katangian na sa pagkakataong ito ay may isang dobleng bukasan sa likod ng bawat mata na nagbigay sa mga ito ng pangalang [[diapsida]]("dalawang arko") .<ref name=Coven/> Ang tungkulin ng mga butas sa mga pangkat na ito ay upang pagaanin ang bungo at magbigay ng lugar para makagalaw ang mga masel ng panga na pumayag sa mga ito na magkaroon ng isang mas malakas na pagkagat.<ref name="Romer, A 1977"/> Ang mga diapsida at mga reptilong anapsida pabalik sa [[huling karaniwang ninuno]] ng mga diapsida at synapsida ay inuri bilang mga "totoong reptilong" [[sauropsida]].<ref name="goodrich1916">{{cite journal|last=Goodrich|first=E.S.|title=On the classification of the Reptilia|journal=Proceedings of the Royal Society of London|volume= 89B|pages=261–276|year=1916|doi=10.1098/rspb.1916.0012|issue=615}}</ref> Ang mga [[pagong]] ay tradisyonal na pinaniniwalaang mga nagpatruloy na anapsidang reptilyan sa basehan ng istraktura ng bungo nito.<ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang mga dahilan para sa pag-uuring ito ay pinagtalunan na ang ilan ay nangatwiran ang mga pagong ay mga dipasida na bumalik sa primitibong estadong ito upang mapabuti ang armor ng mga ito(tingnan ang [[Parareptilia]]).<ref name="Laurin 1995 165–223"/> Ang mga kalaunang [[morpolohiya (biolohiya)|morpolohikal]] na mga pag-aaral pilohenetiko ay matibay na naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida.<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O, DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref> Ang lahat ng mga pag-aaral [[pilohenetikang molekular]] ay malakas na kumukumpirma sa paglalagay ng mga pagong sa loob ng diapsida na pinakakaraniwan ay isang kapatid na pangkat sa mga [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal| last=Zardoya| first=R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal | last = Iwabe | first = N. | authorlink = | author2 = Hara, Y.; Kumazawa, Y.; Shibamoto, K.; Saito, Y.; Miyata, T.; Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal | last = Roos | first = Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.; Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | date = Nov. 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245 }}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal | last = Katsu | first = Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L.; Guillette, L. J. Jr.; Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 | last3 = Guillette }}</ref> === Mga reptil ng panahong Permian === Sa pagsasara ng panahong [[Carboniferous]], ang mga reptil ang nanaig na faunang [[tetrapoda]]. Bagaman ang mga pang-lupaing [[reptiliomorpha]]ng labyrinthodont ay umiiral pa rin sa panahong ito, ang mga synapsida ay nag-ebolb ng unang totoong panlupaing megafauna(malalaking mga hayop) sa anyo ng mga [[pelycosauro]] gaya ng ''[[Edaphosaurus]]'' at karniborosong ''[[Dimetrodon]]''. Sa panahong Gitnang [[Permian]], ang klima ay naging mas tuyo na nagresulta sa pagbabago sa fauna: ang mga pelycosauro ay napalitan ng mga [[therapsida]].<ref name="autogenerated2001">''[[Edwin Harris Colbert|Colbert, E.H.]] & Morales, M. (2001): [[Evolution of the Vertebrates|Colbert's Evolution of the Vertebrates: A History of the Backboned Animals Through Time]]''. 4th edition. John Wiley & Sons, Inc, New York&nbsp;— ISBN 978-0-471-38461-8.</ref> Ang mga reptilong anapsida na ang mga malalaking bungo ay walang mga postorbital na butas ay patuloy na yumabong sa buong Permian. Ang mga [[pareiasauro]] ay umabot sa mga higanteng proporsiyon sa Huling Permian at kalaunan ay naglaho sa pagsasara ng panahong ito. Ang mga pagong ang mga posibleng nagpatuloy na pangkat nito.<ref name="autogenerated2001"/> Sa simula ng panahong ito, ang mga reptilong diapsida ay nahati sa dalawang mga pangunahing lipi, ang mga [[arkosauro]](mga ninuno ng mga [[buwaya]] at [[dinosauro]]) at ang mga [[lepidosauria|lepidosauro]](mga predesesor ng mga modernong [[ahas]], mga [[butiki]] at mga [[tuatara]]). Ang parehong pangkat na ito ay nanatiling tulad ng [[butiki]] at relatibong maliit at hindi mapapansin sa Permian. === Era na Mesosoiko, ang "Panahon ng mga Reptil" === Ang pagsasaraw ng panahong Permian ay nakakita ng pinakamalaking ekstinksiyong pang-masa na kilala bilang [[pangyayaring ekstinksiyon na Permian-Triassic]] na isang tumagal na pangyayari sanhi ng pagtitipon ng hindi bababa sa mga natatanging pulsong ekstinksiyon<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759.full.pdf | author=Sahney, S. and Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume = 275 | pages = 759–65|format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898}}</ref> Ang karamihan ng mas naunang anapsida/synapsidang megafauna ay naglaho at napalitan ng mga diapsidang [[arkosauromorpha|arkosauromorph]]. Ang mga [[arkosauro]] ay inilalarawan ng mahabang mga likurang hita at tindig na patayo na ang mga sinaunang anyo nito ay medyo mukhang mga may mahabang hitang [[buwaya]]. Ang mga arkosauro ang nanaig na pangkat sa panahong [[Triasiko]] bagaman tumagal ng 30 milyong mga taon bago ang dibersidad ng mga ito ay naging kasing laki ng mga hayop na nabuhay sa Permian.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction"/> Ang mga arkosauro ay nag-ebolb sa mga [[dinosauro]] at [[pterosaur]] gayundin sa mga [[buwaya]] at [[phytosauro]]. Ang ilang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga pinakamalaking pang-lupaing hayop na kailanman nabuhay na gumawa sa era na [[Mesosoiko]] bilang ang "Panahon ng mga Reptil". Ang mga dinosauro ay nag-ebolb rin sa mga maliliit na anyo kabilang ang may balahibo(feathers) na mga [[theropoda]]. Sa panahong Gitnang [[Jurassic]], ang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga unang [[ibon]].<ref name="autogenerated2001"/> Ang mga diapsidang [[lepidosauromorpha|lepidosauromorph]] ay maaaring ninuo ng mga [[dagat pagong]].<ref>Gauthier J. A. (1994): ''The diversification of the amniotes''. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.</ref> Ang mga reptilong ito ay nag-ebolb sa [[sauropterygia]]n sa panahong Simulang [[Triasiko]] at sa mga [[ichtyhosauro]] sa panahong Gitnang [[Triasikio]]. Ang mga [[mosasauro]] ay nag-ebolb rin sa era na Mesosoiko at lumitaw sa panahong [[Kretaseyoso]]. Ang mga [[therapsida]] ay sumailalim sa papataas na presyur mula sa mga [[dinosauro]] sa Simulang [[Mesosoiko]] at nag-ebolb sa mas maliit at mas pang-gabing mga anyo. Ang mga [[mamalya]] ang tanging mga nagpatuloy na inapo ng therapsida sa Huling [[Kretaseyoso]]. [[Talaksan:Varanus priscus Melbourne Museum.jpg|thumb|Ang [[megalania]] ay isang higanteng karniborosang [[goanna]] o [[bayawak]] na marahil ay kasing haba ng 7 metro at tumitimbang ng hanggang 1,940 kilogramo.<ref>{{cite book |author=Molnar, Ralph E. |title=Dragons in the dust: the paleobiology of the giant monitor lizard Megalania |url=https://archive.org/details/dragonsindustpal0000moln |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=2004 |pages= |isbn=0-253-34374-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Maaring naenkwento ng mga sinaunang tao sa Australia ang reptilong ito.]] === Era na Cenosoiko === Ang pagsasara ng panahong Kretaseyoso ay nakakita ng pagkamatay ng megafaunang reptilyan sa era na [[Mesosoiko]] sa pangyayaring ekstinksiyong Kretaseyoso-Paleohene. Sa mga malalaking pang-dagat ng reptil, tanging ang mga [[dagat pagong]] ang natira at sa mga hindi pang-dagat ng reptil, tanging ang mga semi-akwatikong buwaya at ang katulad na ''[[Champsosaurus]]'' ay nakaligtas sa ekstinksiyon. Ang huli ay naging ekstinto sa panahong [[Mioseno]].<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Susan E. |author2=and Klembara, Jozef |year=2005 |title=A choristoderan reptile (Reptilia: Diapsida) from the Lower Miocene of northwest Bohemia (Czech Republic) |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=25 |issue=1 |pages=171–184 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0171:ACRRDF]2.0.CO;2 |issn=0272-4634 }}</ref> Sa madaming bilang ng mga dinosaurong nanaig sa [[Mesosoiko]], tanging ang mga maliit na may balahibong [[ibon]] ang nakapagpatuloy. Ang dramatikong paternong ekstinksiyong ito sa wakas ng "Panahon ng mga Reptil" ay tumungo sa "Panahon ng mga Mamalya". Ang mga mamalya at ibon ay pumuno ng mga walang laman ng niche na naiwan ng megafaunang reptilyan at bagaman ang dibersipikasyon ay bumagal, ang dibersipikasyon ng mamalya at ibon ay naging eksponensiyal.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> Pagkatapos ng ekstinksiyon ng karamihan ng mga linya ng arkosauro at pang-dagat na reptil sa wakas ng Kretaseyoso, ang dibersipikasyon ng reptil ay nagpatuloy sa buong [[Cenosoiko]] na ang mga [[squamata]] ay sumailalim sa isang malaking [[radiasyong pag-aankop]] kesa sa nangyari sa mga [[Mesosoiko]]. Sa ngayon, ang mga [[squamata]] ang bumubuo ng karamihan ng mga nabubuhay na reptil (> 95%) na ang karamihan espesye ang mga [[butiki]].<ref name="The Reptile Database">{{cite web | url = http://www.reptile-database.org/ | title = The Reptile Database | accessdate = 9 Jan 2012}}</ref> May tinatayang 9,500 na mga nabubuhay na espesye ng reptil<ref name="The Reptile Database"/> kumpara sa malapit sa 5,500 espesye ng mga mamalyang nabubuhay ngayon(hindi kasama ang mga [[domestikasyon|domestikadong espesye]]).<ref>{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|work=[[IUCN Red List]], 2010|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|accessdate=3 June 2012|archive-date=21 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|url-status=dead}}</ref> === Taksonomiya === Klasipikasyon ayon kay Benton, 2005.<ref name="benton2005">{{cite book|last=Benton|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Benton|title=Vertebrate Palaeontology|edition=3rd|publisher=Blackwell Science Ltd.|location=Oxford|year=2005|isbn=0-632-05637-1|series=}}</ref><ref group="note" name="qualifier">Ang taksonomiya/piloheniyang ito ay hindi nagrereplekta sa modernong ebidensiyang molekular na naglalagay ng mga [[pagong]] sa loob ng [[diapsida]].</ref> * '''Series [[amniote|Amniota]]''' ** '''Class [[Synapsid]]a''' *** Order [[Pelycosaur]]ia[[Paraphyly|*]] *** Order [[Therapsida]] **** '''Class [[Mammal]]ia''' ** '''Class [[Sauropsida]]''' *** '''Subclass [[Anapsid]]a''' **** Order [[Testudines]] (turtles) **** A series of unassigned anapsid families, corresponding to [[Captorhinida]], [[Mesosaur]]ia and [[Procolophonomorpha]] *** '''Subclass [[Diapsid]]a''' **** Order [[Araeoscelidia]] **** Order [[Younginiformes]] **** '''Infraclass [[Ichthyosaur]]ia''' **** '''Infraclass [[Lepidosauromorpha]]''' ***** Superorder [[Sauropterygia]] ****** Order [[Placodont]]ia ****** Order [[Nothosaur]]oidea ****** Order [[Plesiosaur]]ia ***** Superorder [[Lepidosauria]] ****** Order [[Sphenodontia]] (tuatara) ****** Order [[Squamata]] (lizards & snakes) **** [[Talaksan:Youngosuchus restoration.jpg|thumb|right|''[[Vjushkovia]]'', a basal archosauropmorph]] '''Infraclass [[Archosauromorpha]]''' ***** Order [[Prolacertiformes]] ***** Division [[Archosaur]]ia ****** Subdivision [[Crurotarsi]] ******* Superorder [[Crocodylomorpha]] ******** Order [[Crocodilia]] ******** Order [[Phytosaur]]ia ******** Order [[Rauisuchia]] ******** Order [[Rhynchosauria]] ****** Subdivision [[Avemetatarsalia]] ******* Infradivision [[Ornithodira]] ******** Order [[Pterosaur]]ia ******** Superorder [[Dinosaur]]ia ********* Order [[Ornithischia]] ********* Order [[Saurischia]] ********** '''Class [[Bird|Aves]]''' === Piloheniya === Ang pinapakitang [[kladistika|kladogramo]] rito ay nagpapakita ng "puno ng pamilya" ng mga reptil at sumusunod sa isang pinasimpleng bersiyon ng mga relasyon na natuklasan nina Laurin at Gauthier (1996) na itinanghal bilang bahagi ng [[Tree of Life Web Project]],<ref name="tol">Laurin, M. and Gauthier, J.A. (1996). "Amniota. Mammals, reptiles (turtles, lizards, Sphenodon, crocodiles, birds) and their extinct relatives." Version 1 January 1996. ''http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402065142/http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 |date=2008-04-02 }} in'' The Tree of Life Web Project, ''http://tolweb.org/''</ref> with information on the relationships of the most primitive reptiles after Muller and Reisz (2006).<ref name=muller&reisz2006>Muller, J. and Reisz, R.R. (2006). "The phylogeny of early eureptiles: Comparing parsimony and Bayesian approaches in the investigation of a basal fossil clade." ''Systematic Biology'', '''55'''(3):503-511. {{doi|10.1080/10635150600755396}}</ref><ref group="note" name="qualifier"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Amniota''' |1={{clade |1='''[[Synapsid]]a''' |label2='''Reptilia''' |2={{clade |label1=<span style="color:white;">unnamed</span> |1={{clade |label1=[[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]) |1={{clade |1=[[Mesosaur]]idae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Millerettid]]ae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Lanthanosuchidae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Nyctiphruretia |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Pareiasaur]]ia |2=Procolophonoidea }} |3=?[[Testudines]] (mga [[pagong]], tortoise, at terrapin) }} }} }} }} |label2=[[Eureptilia]] |2={{clade |1=[[Captorhinidae]] |label2=[[Romeriida]] |2={{clade |1=[[Protorothyrididae]] |label2=[[Diapsid]]a |2={{clade |1=[[Araeoscelidia]] |label2= <span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Younginiformes]] |label2=[[Sauria]] |2={{clade |1=?[[Ichthyosaur]]ia |2=?[[Sauropterygia]] |3=[[Lepidosauromorpha]] (mga [[butiki]], [[ahas]], [[tuatara]] at mga ekstintong kamag-anak nito) |4=[[Archosauromorpha]] (mga [[buwaya]], [[ibon]] at mga ekstintong kamag-anak nito ) }} }} }} }} }} }} }} }} }}<references group="note" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Hayop]] [[Kategorya:Chordata]] [[Kategorya:Reptilia]] 771brp1nzsi93tbgfbo3l9nn58cx3gr 2208608 2208607 2026-05-23T00:09:59Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208608 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Pennsylvanian]] - Kamakailan {{fossil range|312|0}} | name = Mga reptil | image = Extant reptilia.jpg | image_width = 300px | image_caption = Direksiyon ng orasan mula itaas na kaliwa: [[Berdeng pagong]] (''Chelonia mydas''), [[Tuatara]] (''Sphenodon punctatus''), [[Buwayang Nilo]] (''Crocodylus niloticus''), at [[Sinai Agama]] (''Pseudotrapelus sinaitus''). | authority = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 | subdivision_ranks = Extant subgroups | subdivision = *[[Lepidosauria]] ** [[Rhynchocephalia]] {{small|([[tuatara]] at kaugnay)}} ** [[Squamata]] {{small|([[butiki]] at [[ahas]])}} *[[Archosauria]] ** [[Crocodilia]] **[[Dinosauria]] {{small|See [[#Taxonomy|text]] for extinct groups.}} | includes = * [[Bird|Aves]] {{small|(birds, nested within Dinosauria)}} ----<center>''For extinct orders, see [[#Taksonomiya|text]]''</center> }} [[Talaksan:Tortoise-Hatchling.jpg|thumb|Ang mga reptil ay may mga itlog na [[amniota|amniotiko]] na may matigas o makatad na mga shell na nangangailangan ng [[panloob na pertilisasyon]]. ]] Ang mga '''Bayabag'''<ref>Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino, 1969.</ref> o '''Reptil''' (Ingles: '''Reptile''') ang mga kasapi ng [[Klase (biyolohiya)|klaseng]] '''Reptilia''' na binubuo ng mga [[amniota]] na mga hindi [[ibon]] o [[mamalya]].<ref name="tudge">{{RefTudgeVariety}}</ref> Ang mga [[amniota]] ang mga [[bertebrata]] na may itlog na may [[amnion]] na isang dobleng membrano na pumapayag sa [[embryo]] na epektibong makahinga sa lupain. Ang mga nabubuhay na reptil ay maitatangi mula sa ibang mga [[tetrapoda]] dahil ang mga ito ay [[ektotermiya|may malamig na dugo]] gayundin ay may mga [[scute]] o mga kaliskis. Ang mga reptil ay lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320 hanggang 310 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga ito ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na [[Reptiliomorpha]] (na mga [[ampibyan]] na tulad ng mga reptil) na naging tumaas na umangkop sa buhay sa lupain. Mayroong maraming mga [[ekstinto]] o hindi na umiiral na pangkat ng reptil kabilang ang mga [[dinosawro]], [[pterosaur]] at mga pangkat pang-tubig gay ang mga [[ichthyosauro]]. Ang mga modernong reptil na nabubuhay sa kasalukuyan ay matatagpuan sa bawat kontinente ng daigdig maliban sa [[Antartiko]]. Ang karamihan sa mga uri ng reptil ay [[nangingitlog]] pero may mga uri ng ''[[squamata]]'' na nagsisilang ng buhay na supling. Nagagawa ito sa pamamagitan ng [[obobibiparidad]] (pagkupkop ng itlog sa katawan), o [[bibiparidad]] (pagsilang ng hindi gumagamit ng [[calcium|kalsipikadong]] itlog). Marami sa mga bibiparong uri ay pinapakain ang kanilang mga [[petus]] sa pamamagitan ng iba't ibang uri ng [[plasenta]] na katulad sa mga mamalya at inaalagaan ang mga anak. Ang laki ng mga nabubuhay na reptil ay mula sa ''[[Sphaerodactylus ariasae]]'', na hanggang 1.6&nbsp;cm (0.6 pulgada) hanggang sa ''[[Crocodylus porosus]]'' na maaaring umabot sa 6 m ang haba at bigat na lumalampas sa 1,000&nbsp;kg. Ang pag-aaral ng mga reptil ay tinatawag na '''[[herpetolohiya]]'''. Ang apat na kasalukuyang nabubuhay na [[orden]] nito ang: * '''[[Crocodilia]]''', mga [[buwaya]]: 23 espesye * '''[[Sphenodontia]]''', ang ([[tuatara]] mula sa [[Bagong Selanda]]): 2 espesye * '''[[Squamata]]''', mga [[butiki]] at [[ahas]]: tinatayang mga 9,100 espesye * '''[[Testudines]]''', mga [[pagong]]: higit sa 300 espesye Bagaman ang mga [[ibon]] ay may scute sa mga paa nito at nangingitlog, ang mga ibon ay historikong hindi isinama sa mga reptil dahil ang mga ito ay may mainit na dugo. Kaya ang mga ibon ay hindi nakatala sa itaas. Gayunpaman, ang ilang mga reptil ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa ibang mga reptil. Ang mga [[buwaya]] ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa mga [[butiki]]. Ang mga manunulat ng kladistika na nagnanais ng isang mas nagkakaisang(monopiletikong) pagpapangkat ay minsang nagsasama ng mga ibon ng may higit sa 10,000 espesye. Ang mga reptil ay mga [[berterbrata]]ng [[tetrapoda]] na may apat na hita o tulad ng mga [[ahas]] na walang hita na nag-ebolb mula sa mga ninuno nitong may apat na hita. Hindi tulad ng mga [[Amphibia|amipbyan]], ang mga reptil ay walang yugtong pangtubig sa larva. Sa tradisyonal, ang mga reptil ang isa sa tatlong mga klase ng [[amniota]] at ang iba pa ang mga [[mamalya]] at [[ibon]]. Sa gitnan ng ika-20 siglo, naging karaniwan na hatiin ang mga reptil sa apat na mga pangkat batay sa mga bukasan ng mga bungo nito. Gayunpaman, dahil ang mga reptil sa kahulugang tradisyonal ay mga ninuno ng parehong mga [[ibon]] at [[mamalya]], maraming mga taksonomista ay mas kamakailang kumuha ng isang pakikitungong kladistiko na nagnanais na ipangkat ang mga hayop ng ekslusibong batay sa pinagsasaluhang ninuno kesa sa pinagsasaluhang mga katangian. Ang orientasyong ito ay nagtulak sa ilan na lisanin ang mga reptil bilang isang sistematikong unit o muling ilarawan ang mga reptil sa paraang kinabibilangan ng mga [[ibon]]. == Ebolusyon ng mga reptil == === Pinagmulan === [[Talaksan:Hylonomus BW.jpg|thumb|Isang sinaunang reptil na ''[[Hylonomus]]'']] [[Talaksan:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|Eksenang [[Mesosoiko]] na nagpapakita ng tipikal na reptilong megafauna: mga [[dinosauro]] kabilang ''[[Europasaurus holgeri]]'', mga [[iguanodont]] at ''[[Archaeopteryx lithographica]]'' .]] Ang mga reptil ay unang lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320-310 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay nagmula sa mga masingaw na mga latian sa panahong Carboniferous nang ang mga unang reptil ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na mga [[reptiliomorpha]]ng [[labyrinthodontia|labyrinthodont]].<ref name="Laurin 1995 165–223">{{cite journal|last=Laurin|first=M.|author2=Reisz, R. R.|year=1995|title=A reevaluation of early amniote phylogeny|url=|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]]|volume=113|issue=2|pages=165–223|doi=10.1111/j.1096-3642.1995.tb00932.x}} ([http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001143733/http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 |date=2007-10-01 }})</ref> Ang pinakamatandang alam na maaaring isang [[amniota]] o isang primitibong reptil kesa sa mas maunlad na [[ampibyan]] ang ''[[Casineria]]''.<ref>R. L. Paton, T. R. Smithson and J. A. Clack, "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland", [http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html (abstract)], ''[[Nature (journal)|]]'' 398, 508-513 (8 April 1999)</ref><ref>Monastersky, R. (1999): Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land. Science News, Vol. 155, No. 21, p. 328. [http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm article]</ref> Ang sunod sunod na mga bakas ng paa mula sa fossil strata(mga patong ng bato) sa [[Nova Scotia]] na pinetsahan ng 315 milyong taon ang nakalilipas ay nagpapakita ng tipikal na mga daliri ng paang reptilyan at mga bakas ng mga kaliskis.<ref>Falcon-Lang, H.J., Benton, M.J. & Stimson, M. (2007): Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways. ''[[Journal of the Geological Society]]'', London, 164; no. 6; pp 1113-1118. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 article]{{dead link|date=February 2012}}</ref> Ang mga bakas ng paang ito ay itinuturo sa ''[[Hylonomus]]'' na ang pinakamatandang hindi pinagdududahang alam na reptil.<ref>{{cite web|url=http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html |title=Earliest Evidence For Reptiles |publisher=Sflorg.com |date=2007-10-17 |accessdate=2010-03-16}}</ref> It was a small, lizard-like animal, about 20 to 30&nbsp;cm (8–12&nbsp;in) long, with numerous sharp teeth indicating an insectivorous diet.<ref name=EoDP>{{cite book |editor=Palmer, D.|year=1999 |title= The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7|publisher= Marshall Editions|location=London|page= [https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7/page/62 62]|isbn= 1-84028-152-9}}</ref> Ang ibang mga halimbawa ng reptil ay kinabibilangan ng ''[[Westlothiana]]'' (Sa ngayon ay itinuturing na [[Reptiliomorpha|reptiliomorph na ampibyan]] kesa sa isang totooong [[amniota]]<ref>Ruta, M.; Coates, M.I. & Quicke, D.L.J. (2003): Early tetrapod relationships revisited. ''Biological Review'' no 78: pp 251-345.[http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf |date=2008-05-22 }}</ref> at ang ''[[Paleothyris]]'' na parehong may magkatulad na anyo ng katawan at ipinagpapalagay na may magkatulad ng mga kagawian. === Paglitaw ng mga reptil === Ang mga pinakaunang reptil ay malaking nasapawan ng mas malaking mga ampibyan ng gaya ng ''[[Cochleosaurus]]'' at ang mga ito ay nanatiling isang maliit at hindi mapapansing bahagi ng fauna hanggang sa Pagguho ng Ulang Gubat ng Carboniferous.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF | issue=12}}</ref> Ang biglaang pagguho na ito ay umapekto sa ilang malalaking mga pangkat. Ang mga ampibyan ay partikular na napinsala samantalang ang mga reptil ay nakapagpatuloy ng mas mabuti dahil ang mga ito ay nakaangkop sa sumunod na mas tuyong kondisyon. Ang mga ampibyan ay nangailangang bumalik sa katubigan upang mangitlog. Salungat dito, ang mga reptil na ang mga itlog ay nag-aangkin ng isang shell na pumapayag sa mga ito na mailagay sa lupain ay mas mahusay na nakaangkop sa mga bagong kondisyon. Ang mga reptil ay nagkamit ng mga bagong niche sa mas mabilis na rate kesa sa bago ang pagguho at sa isang higit na mas mabilis kesa sa mga ampibyan. Ang mga ito ay nakapag ebolb ng mga stratehiyang pang pagkain kabilang ang herbiboriya(pagkain ng halaman) at karniboriya(pagkain ng karne). Sa nakaraan, ang mga reptil ay tanging mga insektibora(kumakain ng insekto) at piscibora(kumakain ng isda).<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse"/> Mula sa puntong ito at tuloy tuloy, ang mga reptil ay nanaig sa mga pamayanan at may mas malaking dibersidad kesa sa mga ampibyan. Ito ang naglatag ng mga kondisyon para sa [[Mesosoiko]] na kilala bilang ang 'Panahon ng mga Reptil'.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. | year=2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume=6 | pages=544–547 | format=PDF | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204 | access-date=2012-10-06 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230121/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | url-status=dead }}</ref> Ang isa sa pinakamahusay na alam na sinaunang reptil ang [[Mesosaurus]] na isang henus mula sa Simulang [[Permian]] na bumalik sa katubigan at kumakain ng mga isda. === Mga anapsida, synapsida, diapsida at sauropsida === [[Talaksan:Skull comparison.png|thumb|left|A = Anapsid, B = Synapsid, C = Diapsid]] [[Talaksan:Captorhinus aguti p.jpg|thumb|right|Ang unang mga reptil ay may uring [[anapsida]] ng bubong ng bungo gaya ng makikita sa henus na lumitaw sa panahong [[Permian]] na ''[[Captorhinus]]'']] Ang mga sinaunang reptil ay nagpanatili ng bungong [[anapsid]] na namana ng mga ito sa mga ninuno nitong [[ampibyan]].<ref name="Coven">Coven, R (2000): History of Life. [[Blackwell science]], Oxford, UK. [http://books.google.com/books?id=qvyBS4gwPF4C&lpg=PA154&ots=CbCxyrJdo0&dq=diapsids%20ancestors%20synapsids&pg=PA154#v=onepage&q=diapsids%20ancestors%20synapsids&f=false p 154] from Google Books</ref> Ang uri ng bungong ito ay may [[bubong ng bungo]] na tanging may mga butas para sa mga butas ng ilog at mga mata at isang [[matang pineal]].<ref name="Romer, A 1977">[[Alfred Romer|Romer, A.S]]. & T.S. Parsons. 1977. ''The Vertebrate Body.'' 5th ed. Saunders, Philadelphia. (6th ed. 1985)</ref> Ang mga hayop na ito ay pangkalahatang tinuturing na mga [[anapsida]] at bumubuo ng [[paraphyly|parapyletikong]] basikong stock kung saan ang ibang mga pangkat ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula dito.<ref name=modestoanderson2004>{{cite journal | last1 = Modesto | first1 = S.P. | last2 = Anderson | first2 = J.S. | year = 2004 | title = The phylogenetic definition of Reptilia | url = http://sysbio.oxfordjournals.org/content/53/5/815.full | journal = Systematic Biology | pmid = 15545258 | volume = 53 | issue = 5| pages = 815–821 | doi = 10.1080/10635150490503026 }}</ref> Sa napaka sandaling panahon pagkatapos na lumitaw ang mga unang reptil, ang isang lipi(lineage) na tinatawag na [[synapsida]] ay humiwalay at inilalarawan ng isang temporal na bukasan sa bungo sa likod ng bawat mata upang magbigay ng lugar para sa paggalaw ng masel ng panga. Ang mga ito ang mga "tulad ng [[mamalya]]ng reptil" na kalaunang nagpalitaw sa mga totoong mga [[mamalya]].<ref>van Tuninen, M. & Hadly, E.A. (2004): Error in Estimation of Rate and Time Inferred from the Early Amniote Fossil Record and Avian Molecular Clocks. ''Journal of Mulecular Biology'', no 59: pp 267-276 [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/pdfs/vantuinenhadlyJME04.pdf PDF]</ref> Sa sandaling pagkatapos nito, ang isa pang pangkat ay nag-ebolb ng parehong katangian na sa pagkakataong ito ay may isang dobleng bukasan sa likod ng bawat mata na nagbigay sa mga ito ng pangalang [[diapsida]]("dalawang arko") .<ref name=Coven/> Ang tungkulin ng mga butas sa mga pangkat na ito ay upang pagaanin ang bungo at magbigay ng lugar para makagalaw ang mga masel ng panga na pumayag sa mga ito na magkaroon ng isang mas malakas na pagkagat.<ref name="Romer, A 1977"/> Ang mga diapsida at mga reptilong anapsida pabalik sa [[huling karaniwang ninuno]] ng mga diapsida at synapsida ay inuri bilang mga "totoong reptilong" [[sauropsida]].<ref name="goodrich1916">{{cite journal|last=Goodrich|first=E.S.|title=On the classification of the Reptilia|journal=Proceedings of the Royal Society of London|volume= 89B|pages=261–276|year=1916|doi=10.1098/rspb.1916.0012|issue=615}}</ref> Ang mga [[pagong]] ay tradisyonal na pinaniniwalaang mga nagpatruloy na anapsidang reptilyan sa basehan ng istraktura ng bungo nito.<ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang mga dahilan para sa pag-uuring ito ay pinagtalunan na ang ilan ay nangatwiran ang mga pagong ay mga dipasida na bumalik sa primitibong estadong ito upang mapabuti ang armor ng mga ito(tingnan ang [[Parareptilia]]).<ref name="Laurin 1995 165–223"/> Ang mga kalaunang [[morpolohiya (biolohiya)|morpolohikal]] na mga pag-aaral pilohenetiko ay matibay na naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida.<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O, DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref> Ang lahat ng mga pag-aaral [[pilohenetikang molekular]] ay malakas na kumukumpirma sa paglalagay ng mga pagong sa loob ng diapsida na pinakakaraniwan ay isang kapatid na pangkat sa mga [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal| last=Zardoya| first=R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal | last = Iwabe | first = N. | authorlink = | author2 = Hara, Y.; Kumazawa, Y.; Shibamoto, K.; Saito, Y.; Miyata, T.; Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal | last = Roos | first = Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.; Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | date = Nov. 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245 }}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal | last = Katsu | first = Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L.; Guillette, L. J. Jr.; Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 | last3 = Guillette }}</ref> === Mga reptil ng panahong Permian === Sa pagsasara ng panahong [[Carboniferous]], ang mga reptil ang nanaig na faunang [[tetrapoda]]. Bagaman ang mga pang-lupaing [[reptiliomorpha]]ng labyrinthodont ay umiiral pa rin sa panahong ito, ang mga synapsida ay nag-ebolb ng unang totoong panlupaing megafauna(malalaking mga hayop) sa anyo ng mga [[pelycosauro]] gaya ng ''[[Edaphosaurus]]'' at karniborosong ''[[Dimetrodon]]''. Sa panahong Gitnang [[Permian]], ang klima ay naging mas tuyo na nagresulta sa pagbabago sa fauna: ang mga pelycosauro ay napalitan ng mga [[therapsida]].<ref name="autogenerated2001">''[[Edwin Harris Colbert|Colbert, E.H.]] & Morales, M. (2001): [[Evolution of the Vertebrates|Colbert's Evolution of the Vertebrates: A History of the Backboned Animals Through Time]]''. 4th edition. John Wiley & Sons, Inc, New York&nbsp;— ISBN 978-0-471-38461-8.</ref> Ang mga reptilong anapsida na ang mga malalaking bungo ay walang mga postorbital na butas ay patuloy na yumabong sa buong Permian. Ang mga [[pareiasauro]] ay umabot sa mga higanteng proporsiyon sa Huling Permian at kalaunan ay naglaho sa pagsasara ng panahong ito. Ang mga pagong ang mga posibleng nagpatuloy na pangkat nito.<ref name="autogenerated2001"/> Sa simula ng panahong ito, ang mga reptilong diapsida ay nahati sa dalawang mga pangunahing lipi, ang mga [[arkosauro]](mga ninuno ng mga [[buwaya]] at [[dinosauro]]) at ang mga [[lepidosauria|lepidosauro]](mga predesesor ng mga modernong [[ahas]], mga [[butiki]] at mga [[tuatara]]). Ang parehong pangkat na ito ay nanatiling tulad ng [[butiki]] at relatibong maliit at hindi mapapansin sa Permian. === Era na Mesosoiko, ang "Panahon ng mga Reptil" === Ang pagsasaraw ng panahong Permian ay nakakita ng pinakamalaking ekstinksiyong pang-masa na kilala bilang [[pangyayaring ekstinksiyon na Permian-Triassic]] na isang tumagal na pangyayari sanhi ng pagtitipon ng hindi bababa sa mga natatanging pulsong ekstinksiyon<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759.full.pdf | author=Sahney, S. and Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume = 275 | pages = 759–65|format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898}}</ref> Ang karamihan ng mas naunang anapsida/synapsidang megafauna ay naglaho at napalitan ng mga diapsidang [[arkosauromorpha|arkosauromorph]]. Ang mga [[arkosauro]] ay inilalarawan ng mahabang mga likurang hita at tindig na patayo na ang mga sinaunang anyo nito ay medyo mukhang mga may mahabang hitang [[buwaya]]. Ang mga arkosauro ang nanaig na pangkat sa panahong [[Triasiko]] bagaman tumagal ng 30 milyong mga taon bago ang dibersidad ng mga ito ay naging kasing laki ng mga hayop na nabuhay sa Permian.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction"/> Ang mga arkosauro ay nag-ebolb sa mga [[dinosauro]] at [[pterosaur]] gayundin sa mga [[buwaya]] at [[phytosauro]]. Ang ilang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga pinakamalaking pang-lupaing hayop na kailanman nabuhay na gumawa sa era na [[Mesosoiko]] bilang ang "Panahon ng mga Reptil". Ang mga dinosauro ay nag-ebolb rin sa mga maliliit na anyo kabilang ang may balahibo(feathers) na mga [[theropoda]]. Sa panahong Gitnang [[Jurassic]], ang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga unang [[ibon]].<ref name="autogenerated2001"/> Ang mga diapsidang [[lepidosauromorpha|lepidosauromorph]] ay maaaring ninuo ng mga [[dagat pagong]].<ref>Gauthier J. A. (1994): ''The diversification of the amniotes''. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.</ref> Ang mga reptilong ito ay nag-ebolb sa [[sauropterygia]]n sa panahong Simulang [[Triasiko]] at sa mga [[ichtyhosauro]] sa panahong Gitnang [[Triasikio]]. Ang mga [[mosasauro]] ay nag-ebolb rin sa era na Mesosoiko at lumitaw sa panahong [[Kretaseyoso]]. Ang mga [[therapsida]] ay sumailalim sa papataas na presyur mula sa mga [[dinosauro]] sa Simulang [[Mesosoiko]] at nag-ebolb sa mas maliit at mas pang-gabing mga anyo. Ang mga [[mamalya]] ang tanging mga nagpatuloy na inapo ng therapsida sa Huling [[Kretaseyoso]]. [[Talaksan:Varanus priscus Melbourne Museum.jpg|thumb|Ang [[megalania]] ay isang higanteng karniborosang [[goanna]] o [[bayawak]] na marahil ay kasing haba ng 7 metro at tumitimbang ng hanggang 1,940 kilogramo.<ref>{{cite book |author=Molnar, Ralph E. |title=Dragons in the dust: the paleobiology of the giant monitor lizard Megalania |url=https://archive.org/details/dragonsindustpal0000moln |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=2004 |pages= |isbn=0-253-34374-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Maaring naenkwento ng mga sinaunang tao sa Australia ang reptilong ito.]] === Era na Cenosoiko === Ang pagsasara ng panahong Kretaseyoso ay nakakita ng pagkamatay ng megafaunang reptilyan sa era na [[Mesosoiko]] sa pangyayaring ekstinksiyong Kretaseyoso-Paleohene. Sa mga malalaking pang-dagat ng reptil, tanging ang mga [[dagat pagong]] ang natira at sa mga hindi pang-dagat ng reptil, tanging ang mga semi-akwatikong buwaya at ang katulad na ''[[Champsosaurus]]'' ay nakaligtas sa ekstinksiyon. Ang huli ay naging ekstinto sa panahong [[Mioseno]].<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Susan E. |author2=and Klembara, Jozef |year=2005 |title=A choristoderan reptile (Reptilia: Diapsida) from the Lower Miocene of northwest Bohemia (Czech Republic) |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=25 |issue=1 |pages=171–184 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0171:ACRRDF]2.0.CO;2 |issn=0272-4634 }}</ref> Sa madaming bilang ng mga dinosaurong nanaig sa [[Mesosoiko]], tanging ang mga maliit na may balahibong [[ibon]] ang nakapagpatuloy. Ang dramatikong paternong ekstinksiyong ito sa wakas ng "Panahon ng mga Reptil" ay tumungo sa "Panahon ng mga Mamalya". Ang mga mamalya at ibon ay pumuno ng mga walang laman ng niche na naiwan ng megafaunang reptilyan at bagaman ang dibersipikasyon ay bumagal, ang dibersipikasyon ng mamalya at ibon ay naging eksponensiyal.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> Pagkatapos ng ekstinksiyon ng karamihan ng mga linya ng arkosauro at pang-dagat na reptil sa wakas ng Kretaseyoso, ang dibersipikasyon ng reptil ay nagpatuloy sa buong [[Cenosoiko]] na ang mga [[squamata]] ay sumailalim sa isang malaking [[radiasyong pag-aankop]] kesa sa nangyari sa mga [[Mesosoiko]]. Sa ngayon, ang mga [[squamata]] ang bumubuo ng karamihan ng mga nabubuhay na reptil (> 95%) na ang karamihan espesye ang mga [[butiki]].<ref name="The Reptile Database">{{cite web | url = http://www.reptile-database.org/ | title = The Reptile Database | accessdate = 9 Jan 2012}}</ref> May tinatayang 9,500 na mga nabubuhay na espesye ng reptil<ref name="The Reptile Database"/> kumpara sa malapit sa 5,500 espesye ng mga mamalyang nabubuhay ngayon(hindi kasama ang mga [[domestikasyon|domestikadong espesye]]).<ref>{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|work=[[IUCN Red List]], 2010|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|accessdate=3 June 2012|archive-date=21 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|url-status=dead}}</ref> === Taksonomiya === Klasipikasyon ayon kay Benton, 2005.<ref name="benton2005">{{cite book|last=Benton|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Benton|title=Vertebrate Palaeontology|edition=3rd|publisher=Blackwell Science Ltd.|location=Oxford|year=2005|isbn=0-632-05637-1|series=}}</ref><ref group="note" name="qualifier">Ang taksonomiya/piloheniyang ito ay hindi nagrereplekta sa modernong ebidensiyang molekular na naglalagay ng mga [[pagong]] sa loob ng [[diapsida]].</ref> * '''Series [[amniote|Amniota]]''' ** '''Class [[Synapsid]]a''' *** Order [[Pelycosaur]]ia[[Paraphyly|*]] *** Order [[Therapsida]] **** '''Class [[Mammal]]ia''' ** '''Class [[Sauropsida]]''' *** '''Subclass [[Anapsid]]a''' **** Order [[Testudines]] (turtles) **** A series of unassigned anapsid families, corresponding to [[Captorhinida]], [[Mesosaur]]ia and [[Procolophonomorpha]] *** '''Subclass [[Diapsid]]a''' **** Order [[Araeoscelidia]] **** Order [[Younginiformes]] **** '''Infraclass [[Ichthyosaur]]ia''' **** '''Infraclass [[Lepidosauromorpha]]''' ***** Superorder [[Sauropterygia]] ****** Order [[Placodont]]ia ****** Order [[Nothosaur]]oidea ****** Order [[Plesiosaur]]ia ***** Superorder [[Lepidosauria]] ****** Order [[Sphenodontia]] (tuatara) ****** Order [[Squamata]] (lizards & snakes) **** [[Talaksan:Youngosuchus restoration.jpg|thumb|right|''[[Vjushkovia]]'', a basal archosauropmorph]] '''Infraclass [[Archosauromorpha]]''' ***** Order [[Prolacertiformes]] ***** Division [[Archosaur]]ia ****** Subdivision [[Crurotarsi]] ******* Superorder [[Crocodylomorpha]] ******** Order [[Crocodilia]] ******** Order [[Phytosaur]]ia ******** Order [[Rauisuchia]] ******** Order [[Rhynchosauria]] ****** Subdivision [[Avemetatarsalia]] ******* Infradivision [[Ornithodira]] ******** Order [[Pterosaur]]ia ******** Superorder [[Dinosaur]]ia ********* Order [[Ornithischia]] ********* Order [[Saurischia]] ********** '''Class [[Bird|Aves]]''' === Piloheniya === Ang pinapakitang [[kladistika|kladogramo]] rito ay nagpapakita ng "puno ng pamilya" ng mga reptil at sumusunod sa isang pinasimpleng bersiyon ng mga relasyon na natuklasan nina Laurin at Gauthier (1996) na itinanghal bilang bahagi ng [[Tree of Life Web Project]],<ref name="tol">Laurin, M. and Gauthier, J.A. (1996). "Amniota. Mammals, reptiles (turtles, lizards, Sphenodon, crocodiles, birds) and their extinct relatives." Version 1 January 1996. ''http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402065142/http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 |date=2008-04-02 }} in'' The Tree of Life Web Project, ''http://tolweb.org/''</ref> with information on the relationships of the most primitive reptiles after Muller and Reisz (2006).<ref name=muller&reisz2006>Muller, J. and Reisz, R.R. (2006). "The phylogeny of early eureptiles: Comparing parsimony and Bayesian approaches in the investigation of a basal fossil clade." ''Systematic Biology'', '''55'''(3):503-511. {{doi|10.1080/10635150600755396}}</ref><ref group="note" name="qualifier"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Amniota''' |1={{clade |1='''[[Synapsid]]a''' |label2='''Reptilia''' |2={{clade |label1=<span style="color:white;">unnamed</span> |1={{clade |label1=[[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]) |1={{clade |1=[[Mesosaur]]idae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Millerettid]]ae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Lanthanosuchidae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Nyctiphruretia |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Pareiasaur]]ia |2=Procolophonoidea }} |3=?[[Testudines]] (mga [[pagong]], tortoise, at terrapin) }} }} }} }} |label2=[[Eureptilia]] |2={{clade |1=[[Captorhinidae]] |label2=[[Romeriida]] |2={{clade |1=[[Protorothyrididae]] |label2=[[Diapsid]]a |2={{clade |1=[[Araeoscelidia]] |label2= <span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Younginiformes]] |label2=[[Sauria]] |2={{clade |1=?[[Ichthyosaur]]ia |2=?[[Sauropterygia]] |3=[[Lepidosauromorpha]] (mga [[butiki]], [[ahas]], [[tuatara]] at mga ekstintong kamag-anak nito) |4=[[Archosauromorpha]] (mga [[buwaya]], [[ibon]] at mga ekstintong kamag-anak nito ) }} }} }} }} }} }} }} }} }}<references group="note" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Hayop]] [[Kategorya:Chordata]] [[Kategorya:Reptilia]] hn2vf40agr97a8uu40tjuqh2o6yg6x5 2208609 2208608 2026-05-23T00:11:27Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208609 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Pennsylvanian]] - Kamakailan {{fossil range|312|0}} | name = Mga reptil | image = Extant reptilia.jpg | image_width = 300px | image_caption = Direksiyon ng orasan mula itaas na kaliwa: [[Berdeng pagong]] (''Chelonia mydas''), [[Tuatara]] (''Sphenodon punctatus''), [[Buwayang Nilo]] (''Crocodylus niloticus''), at [[Sinai Agama]] (''Pseudotrapelus sinaitus''). | authority = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 | subdivision_ranks = Extant subgroups | subdivision = *[[Lepidosauria]] ** [[Rhynchocephalia]] {{small|([[tuatara]] at kaugnay)}} ** [[Squamata]] {{small|([[butiki]] at [[ahas]])}} *[[Archosauria]] ** [[Crocodilia]] **[[Dinosauria]] ***[[Ibon]] {{small|See [[#Taxonomy|text]] for extinct groups.}} | includes = * [[Bird|Aves]] {{small|(birds, nested within Dinosauria)}} ----<center>''For extinct orders, see [[#Taksonomiya|text]]''</center> }} [[Talaksan:Tortoise-Hatchling.jpg|thumb|Ang mga reptil ay may mga itlog na [[amniota|amniotiko]] na may matigas o makatad na mga shell na nangangailangan ng [[panloob na pertilisasyon]]. ]] Ang mga '''Bayabag'''<ref>Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino, 1969.</ref> o '''Reptil''' (Ingles: '''Reptile''') ang mga kasapi ng [[Klase (biyolohiya)|klaseng]] '''Reptilia''' na binubuo ng mga [[amniota]] na mga hindi [[ibon]] o [[mamalya]].<ref name="tudge">{{RefTudgeVariety}}</ref> Ang mga [[amniota]] ang mga [[bertebrata]] na may itlog na may [[amnion]] na isang dobleng membrano na pumapayag sa [[embryo]] na epektibong makahinga sa lupain. Ang mga nabubuhay na reptil ay maitatangi mula sa ibang mga [[tetrapoda]] dahil ang mga ito ay [[ektotermiya|may malamig na dugo]] gayundin ay may mga [[scute]] o mga kaliskis. Ang mga reptil ay lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320 hanggang 310 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga ito ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na [[Reptiliomorpha]] (na mga [[ampibyan]] na tulad ng mga reptil) na naging tumaas na umangkop sa buhay sa lupain. Mayroong maraming mga [[ekstinto]] o hindi na umiiral na pangkat ng reptil kabilang ang mga [[dinosawro]], [[pterosaur]] at mga pangkat pang-tubig gay ang mga [[ichthyosauro]]. Ang mga modernong reptil na nabubuhay sa kasalukuyan ay matatagpuan sa bawat kontinente ng daigdig maliban sa [[Antartiko]]. Ang karamihan sa mga uri ng reptil ay [[nangingitlog]] pero may mga uri ng ''[[squamata]]'' na nagsisilang ng buhay na supling. Nagagawa ito sa pamamagitan ng [[obobibiparidad]] (pagkupkop ng itlog sa katawan), o [[bibiparidad]] (pagsilang ng hindi gumagamit ng [[calcium|kalsipikadong]] itlog). Marami sa mga bibiparong uri ay pinapakain ang kanilang mga [[petus]] sa pamamagitan ng iba't ibang uri ng [[plasenta]] na katulad sa mga mamalya at inaalagaan ang mga anak. Ang laki ng mga nabubuhay na reptil ay mula sa ''[[Sphaerodactylus ariasae]]'', na hanggang 1.6&nbsp;cm (0.6 pulgada) hanggang sa ''[[Crocodylus porosus]]'' na maaaring umabot sa 6 m ang haba at bigat na lumalampas sa 1,000&nbsp;kg. Ang pag-aaral ng mga reptil ay tinatawag na '''[[herpetolohiya]]'''. Ang apat na kasalukuyang nabubuhay na [[orden]] nito ang: * '''[[Crocodilia]]''', mga [[buwaya]]: 23 espesye * '''[[Sphenodontia]]''', ang ([[tuatara]] mula sa [[Bagong Selanda]]): 2 espesye * '''[[Squamata]]''', mga [[butiki]] at [[ahas]]: tinatayang mga 9,100 espesye * '''[[Testudines]]''', mga [[pagong]]: higit sa 300 espesye Bagaman ang mga [[ibon]] ay may scute sa mga paa nito at nangingitlog, ang mga ibon ay historikong hindi isinama sa mga reptil dahil ang mga ito ay may mainit na dugo. Kaya ang mga ibon ay hindi nakatala sa itaas. Gayunpaman, ang ilang mga reptil ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa ibang mga reptil. Ang mga [[buwaya]] ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa mga [[butiki]]. Ang mga manunulat ng kladistika na nagnanais ng isang mas nagkakaisang(monopiletikong) pagpapangkat ay minsang nagsasama ng mga ibon ng may higit sa 10,000 espesye. Ang mga reptil ay mga [[berterbrata]]ng [[tetrapoda]] na may apat na hita o tulad ng mga [[ahas]] na walang hita na nag-ebolb mula sa mga ninuno nitong may apat na hita. Hindi tulad ng mga [[Amphibia|amipbyan]], ang mga reptil ay walang yugtong pangtubig sa larva. Sa tradisyonal, ang mga reptil ang isa sa tatlong mga klase ng [[amniota]] at ang iba pa ang mga [[mamalya]] at [[ibon]]. Sa gitnan ng ika-20 siglo, naging karaniwan na hatiin ang mga reptil sa apat na mga pangkat batay sa mga bukasan ng mga bungo nito. Gayunpaman, dahil ang mga reptil sa kahulugang tradisyonal ay mga ninuno ng parehong mga [[ibon]] at [[mamalya]], maraming mga taksonomista ay mas kamakailang kumuha ng isang pakikitungong kladistiko na nagnanais na ipangkat ang mga hayop ng ekslusibong batay sa pinagsasaluhang ninuno kesa sa pinagsasaluhang mga katangian. Ang orientasyong ito ay nagtulak sa ilan na lisanin ang mga reptil bilang isang sistematikong unit o muling ilarawan ang mga reptil sa paraang kinabibilangan ng mga [[ibon]]. == Ebolusyon ng mga reptil == === Pinagmulan === [[Talaksan:Hylonomus BW.jpg|thumb|Isang sinaunang reptil na ''[[Hylonomus]]'']] [[Talaksan:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|Eksenang [[Mesosoiko]] na nagpapakita ng tipikal na reptilong megafauna: mga [[dinosauro]] kabilang ''[[Europasaurus holgeri]]'', mga [[iguanodont]] at ''[[Archaeopteryx lithographica]]'' .]] Ang mga reptil ay unang lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320-310 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay nagmula sa mga masingaw na mga latian sa panahong Carboniferous nang ang mga unang reptil ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na mga [[reptiliomorpha]]ng [[labyrinthodontia|labyrinthodont]].<ref name="Laurin 1995 165–223">{{cite journal|last=Laurin|first=M.|author2=Reisz, R. R.|year=1995|title=A reevaluation of early amniote phylogeny|url=|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]]|volume=113|issue=2|pages=165–223|doi=10.1111/j.1096-3642.1995.tb00932.x}} ([http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001143733/http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 |date=2007-10-01 }})</ref> Ang pinakamatandang alam na maaaring isang [[amniota]] o isang primitibong reptil kesa sa mas maunlad na [[ampibyan]] ang ''[[Casineria]]''.<ref>R. L. Paton, T. R. Smithson and J. A. Clack, "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland", [http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html (abstract)], ''[[Nature (journal)|]]'' 398, 508-513 (8 April 1999)</ref><ref>Monastersky, R. (1999): Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land. Science News, Vol. 155, No. 21, p. 328. [http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm article]</ref> Ang sunod sunod na mga bakas ng paa mula sa fossil strata(mga patong ng bato) sa [[Nova Scotia]] na pinetsahan ng 315 milyong taon ang nakalilipas ay nagpapakita ng tipikal na mga daliri ng paang reptilyan at mga bakas ng mga kaliskis.<ref>Falcon-Lang, H.J., Benton, M.J. & Stimson, M. (2007): Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways. ''[[Journal of the Geological Society]]'', London, 164; no. 6; pp 1113-1118. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 article]{{dead link|date=February 2012}}</ref> Ang mga bakas ng paang ito ay itinuturo sa ''[[Hylonomus]]'' na ang pinakamatandang hindi pinagdududahang alam na reptil.<ref>{{cite web|url=http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html |title=Earliest Evidence For Reptiles |publisher=Sflorg.com |date=2007-10-17 |accessdate=2010-03-16}}</ref> It was a small, lizard-like animal, about 20 to 30&nbsp;cm (8–12&nbsp;in) long, with numerous sharp teeth indicating an insectivorous diet.<ref name=EoDP>{{cite book |editor=Palmer, D.|year=1999 |title= The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7|publisher= Marshall Editions|location=London|page= [https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7/page/62 62]|isbn= 1-84028-152-9}}</ref> Ang ibang mga halimbawa ng reptil ay kinabibilangan ng ''[[Westlothiana]]'' (Sa ngayon ay itinuturing na [[Reptiliomorpha|reptiliomorph na ampibyan]] kesa sa isang totooong [[amniota]]<ref>Ruta, M.; Coates, M.I. & Quicke, D.L.J. (2003): Early tetrapod relationships revisited. ''Biological Review'' no 78: pp 251-345.[http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf |date=2008-05-22 }}</ref> at ang ''[[Paleothyris]]'' na parehong may magkatulad na anyo ng katawan at ipinagpapalagay na may magkatulad ng mga kagawian. === Paglitaw ng mga reptil === Ang mga pinakaunang reptil ay malaking nasapawan ng mas malaking mga ampibyan ng gaya ng ''[[Cochleosaurus]]'' at ang mga ito ay nanatiling isang maliit at hindi mapapansing bahagi ng fauna hanggang sa Pagguho ng Ulang Gubat ng Carboniferous.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF | issue=12}}</ref> Ang biglaang pagguho na ito ay umapekto sa ilang malalaking mga pangkat. Ang mga ampibyan ay partikular na napinsala samantalang ang mga reptil ay nakapagpatuloy ng mas mabuti dahil ang mga ito ay nakaangkop sa sumunod na mas tuyong kondisyon. Ang mga ampibyan ay nangailangang bumalik sa katubigan upang mangitlog. Salungat dito, ang mga reptil na ang mga itlog ay nag-aangkin ng isang shell na pumapayag sa mga ito na mailagay sa lupain ay mas mahusay na nakaangkop sa mga bagong kondisyon. Ang mga reptil ay nagkamit ng mga bagong niche sa mas mabilis na rate kesa sa bago ang pagguho at sa isang higit na mas mabilis kesa sa mga ampibyan. Ang mga ito ay nakapag ebolb ng mga stratehiyang pang pagkain kabilang ang herbiboriya(pagkain ng halaman) at karniboriya(pagkain ng karne). Sa nakaraan, ang mga reptil ay tanging mga insektibora(kumakain ng insekto) at piscibora(kumakain ng isda).<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse"/> Mula sa puntong ito at tuloy tuloy, ang mga reptil ay nanaig sa mga pamayanan at may mas malaking dibersidad kesa sa mga ampibyan. Ito ang naglatag ng mga kondisyon para sa [[Mesosoiko]] na kilala bilang ang 'Panahon ng mga Reptil'.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. | year=2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume=6 | pages=544–547 | format=PDF | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204 | access-date=2012-10-06 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230121/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | url-status=dead }}</ref> Ang isa sa pinakamahusay na alam na sinaunang reptil ang [[Mesosaurus]] na isang henus mula sa Simulang [[Permian]] na bumalik sa katubigan at kumakain ng mga isda. === Mga anapsida, synapsida, diapsida at sauropsida === [[Talaksan:Skull comparison.png|thumb|left|A = Anapsid, B = Synapsid, C = Diapsid]] [[Talaksan:Captorhinus aguti p.jpg|thumb|right|Ang unang mga reptil ay may uring [[anapsida]] ng bubong ng bungo gaya ng makikita sa henus na lumitaw sa panahong [[Permian]] na ''[[Captorhinus]]'']] Ang mga sinaunang reptil ay nagpanatili ng bungong [[anapsid]] na namana ng mga ito sa mga ninuno nitong [[ampibyan]].<ref name="Coven">Coven, R (2000): History of Life. [[Blackwell science]], Oxford, UK. [http://books.google.com/books?id=qvyBS4gwPF4C&lpg=PA154&ots=CbCxyrJdo0&dq=diapsids%20ancestors%20synapsids&pg=PA154#v=onepage&q=diapsids%20ancestors%20synapsids&f=false p 154] from Google Books</ref> Ang uri ng bungong ito ay may [[bubong ng bungo]] na tanging may mga butas para sa mga butas ng ilog at mga mata at isang [[matang pineal]].<ref name="Romer, A 1977">[[Alfred Romer|Romer, A.S]]. & T.S. Parsons. 1977. ''The Vertebrate Body.'' 5th ed. Saunders, Philadelphia. (6th ed. 1985)</ref> Ang mga hayop na ito ay pangkalahatang tinuturing na mga [[anapsida]] at bumubuo ng [[paraphyly|parapyletikong]] basikong stock kung saan ang ibang mga pangkat ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula dito.<ref name=modestoanderson2004>{{cite journal | last1 = Modesto | first1 = S.P. | last2 = Anderson | first2 = J.S. | year = 2004 | title = The phylogenetic definition of Reptilia | url = http://sysbio.oxfordjournals.org/content/53/5/815.full | journal = Systematic Biology | pmid = 15545258 | volume = 53 | issue = 5| pages = 815–821 | doi = 10.1080/10635150490503026 }}</ref> Sa napaka sandaling panahon pagkatapos na lumitaw ang mga unang reptil, ang isang lipi(lineage) na tinatawag na [[synapsida]] ay humiwalay at inilalarawan ng isang temporal na bukasan sa bungo sa likod ng bawat mata upang magbigay ng lugar para sa paggalaw ng masel ng panga. Ang mga ito ang mga "tulad ng [[mamalya]]ng reptil" na kalaunang nagpalitaw sa mga totoong mga [[mamalya]].<ref>van Tuninen, M. & Hadly, E.A. (2004): Error in Estimation of Rate and Time Inferred from the Early Amniote Fossil Record and Avian Molecular Clocks. ''Journal of Mulecular Biology'', no 59: pp 267-276 [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/pdfs/vantuinenhadlyJME04.pdf PDF]</ref> Sa sandaling pagkatapos nito, ang isa pang pangkat ay nag-ebolb ng parehong katangian na sa pagkakataong ito ay may isang dobleng bukasan sa likod ng bawat mata na nagbigay sa mga ito ng pangalang [[diapsida]]("dalawang arko") .<ref name=Coven/> Ang tungkulin ng mga butas sa mga pangkat na ito ay upang pagaanin ang bungo at magbigay ng lugar para makagalaw ang mga masel ng panga na pumayag sa mga ito na magkaroon ng isang mas malakas na pagkagat.<ref name="Romer, A 1977"/> Ang mga diapsida at mga reptilong anapsida pabalik sa [[huling karaniwang ninuno]] ng mga diapsida at synapsida ay inuri bilang mga "totoong reptilong" [[sauropsida]].<ref name="goodrich1916">{{cite journal|last=Goodrich|first=E.S.|title=On the classification of the Reptilia|journal=Proceedings of the Royal Society of London|volume= 89B|pages=261–276|year=1916|doi=10.1098/rspb.1916.0012|issue=615}}</ref> Ang mga [[pagong]] ay tradisyonal na pinaniniwalaang mga nagpatruloy na anapsidang reptilyan sa basehan ng istraktura ng bungo nito.<ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang mga dahilan para sa pag-uuring ito ay pinagtalunan na ang ilan ay nangatwiran ang mga pagong ay mga dipasida na bumalik sa primitibong estadong ito upang mapabuti ang armor ng mga ito(tingnan ang [[Parareptilia]]).<ref name="Laurin 1995 165–223"/> Ang mga kalaunang [[morpolohiya (biolohiya)|morpolohikal]] na mga pag-aaral pilohenetiko ay matibay na naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida.<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O, DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref> Ang lahat ng mga pag-aaral [[pilohenetikang molekular]] ay malakas na kumukumpirma sa paglalagay ng mga pagong sa loob ng diapsida na pinakakaraniwan ay isang kapatid na pangkat sa mga [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal| last=Zardoya| first=R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal | last = Iwabe | first = N. | authorlink = | author2 = Hara, Y.; Kumazawa, Y.; Shibamoto, K.; Saito, Y.; Miyata, T.; Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal | last = Roos | first = Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.; Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | date = Nov. 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245 }}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal | last = Katsu | first = Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L.; Guillette, L. J. Jr.; Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 | last3 = Guillette }}</ref> === Mga reptil ng panahong Permian === Sa pagsasara ng panahong [[Carboniferous]], ang mga reptil ang nanaig na faunang [[tetrapoda]]. Bagaman ang mga pang-lupaing [[reptiliomorpha]]ng labyrinthodont ay umiiral pa rin sa panahong ito, ang mga synapsida ay nag-ebolb ng unang totoong panlupaing megafauna(malalaking mga hayop) sa anyo ng mga [[pelycosauro]] gaya ng ''[[Edaphosaurus]]'' at karniborosong ''[[Dimetrodon]]''. Sa panahong Gitnang [[Permian]], ang klima ay naging mas tuyo na nagresulta sa pagbabago sa fauna: ang mga pelycosauro ay napalitan ng mga [[therapsida]].<ref name="autogenerated2001">''[[Edwin Harris Colbert|Colbert, E.H.]] & Morales, M. (2001): [[Evolution of the Vertebrates|Colbert's Evolution of the Vertebrates: A History of the Backboned Animals Through Time]]''. 4th edition. John Wiley & Sons, Inc, New York&nbsp;— ISBN 978-0-471-38461-8.</ref> Ang mga reptilong anapsida na ang mga malalaking bungo ay walang mga postorbital na butas ay patuloy na yumabong sa buong Permian. Ang mga [[pareiasauro]] ay umabot sa mga higanteng proporsiyon sa Huling Permian at kalaunan ay naglaho sa pagsasara ng panahong ito. Ang mga pagong ang mga posibleng nagpatuloy na pangkat nito.<ref name="autogenerated2001"/> Sa simula ng panahong ito, ang mga reptilong diapsida ay nahati sa dalawang mga pangunahing lipi, ang mga [[arkosauro]](mga ninuno ng mga [[buwaya]] at [[dinosauro]]) at ang mga [[lepidosauria|lepidosauro]](mga predesesor ng mga modernong [[ahas]], mga [[butiki]] at mga [[tuatara]]). Ang parehong pangkat na ito ay nanatiling tulad ng [[butiki]] at relatibong maliit at hindi mapapansin sa Permian. === Era na Mesosoiko, ang "Panahon ng mga Reptil" === Ang pagsasaraw ng panahong Permian ay nakakita ng pinakamalaking ekstinksiyong pang-masa na kilala bilang [[pangyayaring ekstinksiyon na Permian-Triassic]] na isang tumagal na pangyayari sanhi ng pagtitipon ng hindi bababa sa mga natatanging pulsong ekstinksiyon<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759.full.pdf | author=Sahney, S. and Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume = 275 | pages = 759–65|format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898}}</ref> Ang karamihan ng mas naunang anapsida/synapsidang megafauna ay naglaho at napalitan ng mga diapsidang [[arkosauromorpha|arkosauromorph]]. Ang mga [[arkosauro]] ay inilalarawan ng mahabang mga likurang hita at tindig na patayo na ang mga sinaunang anyo nito ay medyo mukhang mga may mahabang hitang [[buwaya]]. Ang mga arkosauro ang nanaig na pangkat sa panahong [[Triasiko]] bagaman tumagal ng 30 milyong mga taon bago ang dibersidad ng mga ito ay naging kasing laki ng mga hayop na nabuhay sa Permian.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction"/> Ang mga arkosauro ay nag-ebolb sa mga [[dinosauro]] at [[pterosaur]] gayundin sa mga [[buwaya]] at [[phytosauro]]. Ang ilang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga pinakamalaking pang-lupaing hayop na kailanman nabuhay na gumawa sa era na [[Mesosoiko]] bilang ang "Panahon ng mga Reptil". Ang mga dinosauro ay nag-ebolb rin sa mga maliliit na anyo kabilang ang may balahibo(feathers) na mga [[theropoda]]. Sa panahong Gitnang [[Jurassic]], ang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga unang [[ibon]].<ref name="autogenerated2001"/> Ang mga diapsidang [[lepidosauromorpha|lepidosauromorph]] ay maaaring ninuo ng mga [[dagat pagong]].<ref>Gauthier J. A. (1994): ''The diversification of the amniotes''. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.</ref> Ang mga reptilong ito ay nag-ebolb sa [[sauropterygia]]n sa panahong Simulang [[Triasiko]] at sa mga [[ichtyhosauro]] sa panahong Gitnang [[Triasikio]]. Ang mga [[mosasauro]] ay nag-ebolb rin sa era na Mesosoiko at lumitaw sa panahong [[Kretaseyoso]]. Ang mga [[therapsida]] ay sumailalim sa papataas na presyur mula sa mga [[dinosauro]] sa Simulang [[Mesosoiko]] at nag-ebolb sa mas maliit at mas pang-gabing mga anyo. Ang mga [[mamalya]] ang tanging mga nagpatuloy na inapo ng therapsida sa Huling [[Kretaseyoso]]. [[Talaksan:Varanus priscus Melbourne Museum.jpg|thumb|Ang [[megalania]] ay isang higanteng karniborosang [[goanna]] o [[bayawak]] na marahil ay kasing haba ng 7 metro at tumitimbang ng hanggang 1,940 kilogramo.<ref>{{cite book |author=Molnar, Ralph E. |title=Dragons in the dust: the paleobiology of the giant monitor lizard Megalania |url=https://archive.org/details/dragonsindustpal0000moln |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=2004 |pages= |isbn=0-253-34374-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Maaring naenkwento ng mga sinaunang tao sa Australia ang reptilong ito.]] === Era na Cenosoiko === Ang pagsasara ng panahong Kretaseyoso ay nakakita ng pagkamatay ng megafaunang reptilyan sa era na [[Mesosoiko]] sa pangyayaring ekstinksiyong Kretaseyoso-Paleohene. Sa mga malalaking pang-dagat ng reptil, tanging ang mga [[dagat pagong]] ang natira at sa mga hindi pang-dagat ng reptil, tanging ang mga semi-akwatikong buwaya at ang katulad na ''[[Champsosaurus]]'' ay nakaligtas sa ekstinksiyon. Ang huli ay naging ekstinto sa panahong [[Mioseno]].<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Susan E. |author2=and Klembara, Jozef |year=2005 |title=A choristoderan reptile (Reptilia: Diapsida) from the Lower Miocene of northwest Bohemia (Czech Republic) |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=25 |issue=1 |pages=171–184 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0171:ACRRDF]2.0.CO;2 |issn=0272-4634 }}</ref> Sa madaming bilang ng mga dinosaurong nanaig sa [[Mesosoiko]], tanging ang mga maliit na may balahibong [[ibon]] ang nakapagpatuloy. Ang dramatikong paternong ekstinksiyong ito sa wakas ng "Panahon ng mga Reptil" ay tumungo sa "Panahon ng mga Mamalya". Ang mga mamalya at ibon ay pumuno ng mga walang laman ng niche na naiwan ng megafaunang reptilyan at bagaman ang dibersipikasyon ay bumagal, ang dibersipikasyon ng mamalya at ibon ay naging eksponensiyal.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> Pagkatapos ng ekstinksiyon ng karamihan ng mga linya ng arkosauro at pang-dagat na reptil sa wakas ng Kretaseyoso, ang dibersipikasyon ng reptil ay nagpatuloy sa buong [[Cenosoiko]] na ang mga [[squamata]] ay sumailalim sa isang malaking [[radiasyong pag-aankop]] kesa sa nangyari sa mga [[Mesosoiko]]. Sa ngayon, ang mga [[squamata]] ang bumubuo ng karamihan ng mga nabubuhay na reptil (> 95%) na ang karamihan espesye ang mga [[butiki]].<ref name="The Reptile Database">{{cite web | url = http://www.reptile-database.org/ | title = The Reptile Database | accessdate = 9 Jan 2012}}</ref> May tinatayang 9,500 na mga nabubuhay na espesye ng reptil<ref name="The Reptile Database"/> kumpara sa malapit sa 5,500 espesye ng mga mamalyang nabubuhay ngayon(hindi kasama ang mga [[domestikasyon|domestikadong espesye]]).<ref>{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|work=[[IUCN Red List]], 2010|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|accessdate=3 June 2012|archive-date=21 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|url-status=dead}}</ref> === Taksonomiya === Klasipikasyon ayon kay Benton, 2005.<ref name="benton2005">{{cite book|last=Benton|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Benton|title=Vertebrate Palaeontology|edition=3rd|publisher=Blackwell Science Ltd.|location=Oxford|year=2005|isbn=0-632-05637-1|series=}}</ref><ref group="note" name="qualifier">Ang taksonomiya/piloheniyang ito ay hindi nagrereplekta sa modernong ebidensiyang molekular na naglalagay ng mga [[pagong]] sa loob ng [[diapsida]].</ref> * '''Series [[amniote|Amniota]]''' ** '''Class [[Synapsid]]a''' *** Order [[Pelycosaur]]ia[[Paraphyly|*]] *** Order [[Therapsida]] **** '''Class [[Mammal]]ia''' ** '''Class [[Sauropsida]]''' *** '''Subclass [[Anapsid]]a''' **** Order [[Testudines]] (turtles) **** A series of unassigned anapsid families, corresponding to [[Captorhinida]], [[Mesosaur]]ia and [[Procolophonomorpha]] *** '''Subclass [[Diapsid]]a''' **** Order [[Araeoscelidia]] **** Order [[Younginiformes]] **** '''Infraclass [[Ichthyosaur]]ia''' **** '''Infraclass [[Lepidosauromorpha]]''' ***** Superorder [[Sauropterygia]] ****** Order [[Placodont]]ia ****** Order [[Nothosaur]]oidea ****** Order [[Plesiosaur]]ia ***** Superorder [[Lepidosauria]] ****** Order [[Sphenodontia]] (tuatara) ****** Order [[Squamata]] (lizards & snakes) **** [[Talaksan:Youngosuchus restoration.jpg|thumb|right|''[[Vjushkovia]]'', a basal archosauropmorph]] '''Infraclass [[Archosauromorpha]]''' ***** Order [[Prolacertiformes]] ***** Division [[Archosaur]]ia ****** Subdivision [[Crurotarsi]] ******* Superorder [[Crocodylomorpha]] ******** Order [[Crocodilia]] ******** Order [[Phytosaur]]ia ******** Order [[Rauisuchia]] ******** Order [[Rhynchosauria]] ****** Subdivision [[Avemetatarsalia]] ******* Infradivision [[Ornithodira]] ******** Order [[Pterosaur]]ia ******** Superorder [[Dinosaur]]ia ********* Order [[Ornithischia]] ********* Order [[Saurischia]] ********** '''Class [[Bird|Aves]]''' === Piloheniya === Ang pinapakitang [[kladistika|kladogramo]] rito ay nagpapakita ng "puno ng pamilya" ng mga reptil at sumusunod sa isang pinasimpleng bersiyon ng mga relasyon na natuklasan nina Laurin at Gauthier (1996) na itinanghal bilang bahagi ng [[Tree of Life Web Project]],<ref name="tol">Laurin, M. and Gauthier, J.A. (1996). "Amniota. Mammals, reptiles (turtles, lizards, Sphenodon, crocodiles, birds) and their extinct relatives." Version 1 January 1996. ''http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402065142/http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 |date=2008-04-02 }} in'' The Tree of Life Web Project, ''http://tolweb.org/''</ref> with information on the relationships of the most primitive reptiles after Muller and Reisz (2006).<ref name=muller&reisz2006>Muller, J. and Reisz, R.R. (2006). "The phylogeny of early eureptiles: Comparing parsimony and Bayesian approaches in the investigation of a basal fossil clade." ''Systematic Biology'', '''55'''(3):503-511. {{doi|10.1080/10635150600755396}}</ref><ref group="note" name="qualifier"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Amniota''' |1={{clade |1='''[[Synapsid]]a''' |label2='''Reptilia''' |2={{clade |label1=<span style="color:white;">unnamed</span> |1={{clade |label1=[[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]) |1={{clade |1=[[Mesosaur]]idae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Millerettid]]ae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Lanthanosuchidae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Nyctiphruretia |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Pareiasaur]]ia |2=Procolophonoidea }} |3=?[[Testudines]] (mga [[pagong]], tortoise, at terrapin) }} }} }} }} |label2=[[Eureptilia]] |2={{clade |1=[[Captorhinidae]] |label2=[[Romeriida]] |2={{clade |1=[[Protorothyrididae]] |label2=[[Diapsid]]a |2={{clade |1=[[Araeoscelidia]] |label2= <span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Younginiformes]] |label2=[[Sauria]] |2={{clade |1=?[[Ichthyosaur]]ia |2=?[[Sauropterygia]] |3=[[Lepidosauromorpha]] (mga [[butiki]], [[ahas]], [[tuatara]] at mga ekstintong kamag-anak nito) |4=[[Archosauromorpha]] (mga [[buwaya]], [[ibon]] at mga ekstintong kamag-anak nito ) }} }} }} }} }} }} }} }} }}<references group="note" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Hayop]] [[Kategorya:Chordata]] [[Kategorya:Reptilia]] 6x8hhiwcyx6tur4ldjci9au23fzbobu 2208610 2208609 2026-05-23T00:11:53Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208610 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Pennsylvanian]] - Kamakailan {{fossil range|312|0}} | name = Mga reptil | image = Extant reptilia.jpg | image_width = 300px | image_caption = Direksiyon ng orasan mula itaas na kaliwa: [[Berdeng pagong]] (''Chelonia mydas''), [[Tuatara]] (''Sphenodon punctatus''), [[Buwayang Nilo]] (''Crocodylus niloticus''), at [[Sinai Agama]] (''Pseudotrapelus sinaitus''). | authority = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 | subdivision_ranks = Extant subgroups | subdivision = *[[Lepidosauria]] ** [[Rhynchocephalia]] {{small|([[tuatara]] at kaugnay)}} ** [[Squamata]] {{small|([[butiki]] at [[ahas]])}} *[[Archosauria]] ** [[Crocodilia]] **[[Dinosauria]] ***[[Ibon]] {{small|See [[#Taxonomy|text]] for extinct groups.}} | includes = * [[Bird|Aves]] {{small|(birds, nested within Dinosauria)}} ----<center>''For extinct orders, see [[#Taksonomiya|text]]''</center> }} [[Talaksan:Tortoise-Hatchling.jpg|thumb|Ang mga reptil ay may mga itlog na [[amniota|amniotiko]] na may matigas o makatad na mga shell na nangangailangan ng [[panloob na pertilisasyon]]. ]] Ang mga '''Bayabag'''<ref>Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino, 1969.</ref> o '''Reptil''' (Ingles: '''Reptile''') ang mga kasapi ng [[Klase (biyolohiya)|klaseng]] '''Reptilia''' na binubuo ng mga [[amniota]] na mga hindi [[synapsid]].<ref name="tudge">{{RefTudgeVariety}}</ref> Ang mga [[amniota]] ang mga [[bertebrata]] na may itlog na may [[amnion]] na isang dobleng membrano na pumapayag sa [[embryo]] na epektibong makahinga sa lupain. Ang mga nabubuhay na reptil ay maitatangi mula sa ibang mga [[tetrapoda]] dahil ang mga ito ay [[ektotermiya|may malamig na dugo]] gayundin ay may mga [[scute]] o mga kaliskis. Ang mga reptil ay lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320 hanggang 310 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga ito ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na [[Reptiliomorpha]] (na mga [[ampibyan]] na tulad ng mga reptil) na naging tumaas na umangkop sa buhay sa lupain. Mayroong maraming mga [[ekstinto]] o hindi na umiiral na pangkat ng reptil kabilang ang mga [[dinosawro]], [[pterosaur]] at mga pangkat pang-tubig gay ang mga [[ichthyosauro]]. Ang mga modernong reptil na nabubuhay sa kasalukuyan ay matatagpuan sa bawat kontinente ng daigdig maliban sa [[Antartiko]]. Ang karamihan sa mga uri ng reptil ay [[nangingitlog]] pero may mga uri ng ''[[squamata]]'' na nagsisilang ng buhay na supling. Nagagawa ito sa pamamagitan ng [[obobibiparidad]] (pagkupkop ng itlog sa katawan), o [[bibiparidad]] (pagsilang ng hindi gumagamit ng [[calcium|kalsipikadong]] itlog). Marami sa mga bibiparong uri ay pinapakain ang kanilang mga [[petus]] sa pamamagitan ng iba't ibang uri ng [[plasenta]] na katulad sa mga mamalya at inaalagaan ang mga anak. Ang laki ng mga nabubuhay na reptil ay mula sa ''[[Sphaerodactylus ariasae]]'', na hanggang 1.6&nbsp;cm (0.6 pulgada) hanggang sa ''[[Crocodylus porosus]]'' na maaaring umabot sa 6 m ang haba at bigat na lumalampas sa 1,000&nbsp;kg. Ang pag-aaral ng mga reptil ay tinatawag na '''[[herpetolohiya]]'''. Ang apat na kasalukuyang nabubuhay na [[orden]] nito ang: * '''[[Crocodilia]]''', mga [[buwaya]]: 23 espesye * '''[[Sphenodontia]]''', ang ([[tuatara]] mula sa [[Bagong Selanda]]): 2 espesye * '''[[Squamata]]''', mga [[butiki]] at [[ahas]]: tinatayang mga 9,100 espesye * '''[[Testudines]]''', mga [[pagong]]: higit sa 300 espesye Bagaman ang mga [[ibon]] ay may scute sa mga paa nito at nangingitlog, ang mga ibon ay historikong hindi isinama sa mga reptil dahil ang mga ito ay may mainit na dugo. Kaya ang mga ibon ay hindi nakatala sa itaas. Gayunpaman, ang ilang mga reptil ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa ibang mga reptil. Ang mga [[buwaya]] ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa mga [[butiki]]. Ang mga manunulat ng kladistika na nagnanais ng isang mas nagkakaisang(monopiletikong) pagpapangkat ay minsang nagsasama ng mga ibon ng may higit sa 10,000 espesye. Ang mga reptil ay mga [[berterbrata]]ng [[tetrapoda]] na may apat na hita o tulad ng mga [[ahas]] na walang hita na nag-ebolb mula sa mga ninuno nitong may apat na hita. Hindi tulad ng mga [[Amphibia|amipbyan]], ang mga reptil ay walang yugtong pangtubig sa larva. Sa tradisyonal, ang mga reptil ang isa sa tatlong mga klase ng [[amniota]] at ang iba pa ang mga [[mamalya]] at [[ibon]]. Sa gitnan ng ika-20 siglo, naging karaniwan na hatiin ang mga reptil sa apat na mga pangkat batay sa mga bukasan ng mga bungo nito. Gayunpaman, dahil ang mga reptil sa kahulugang tradisyonal ay mga ninuno ng parehong mga [[ibon]] at [[mamalya]], maraming mga taksonomista ay mas kamakailang kumuha ng isang pakikitungong kladistiko na nagnanais na ipangkat ang mga hayop ng ekslusibong batay sa pinagsasaluhang ninuno kesa sa pinagsasaluhang mga katangian. Ang orientasyong ito ay nagtulak sa ilan na lisanin ang mga reptil bilang isang sistematikong unit o muling ilarawan ang mga reptil sa paraang kinabibilangan ng mga [[ibon]]. == Ebolusyon ng mga reptil == === Pinagmulan === [[Talaksan:Hylonomus BW.jpg|thumb|Isang sinaunang reptil na ''[[Hylonomus]]'']] [[Talaksan:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|Eksenang [[Mesosoiko]] na nagpapakita ng tipikal na reptilong megafauna: mga [[dinosauro]] kabilang ''[[Europasaurus holgeri]]'', mga [[iguanodont]] at ''[[Archaeopteryx lithographica]]'' .]] Ang mga reptil ay unang lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320-310 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay nagmula sa mga masingaw na mga latian sa panahong Carboniferous nang ang mga unang reptil ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na mga [[reptiliomorpha]]ng [[labyrinthodontia|labyrinthodont]].<ref name="Laurin 1995 165–223">{{cite journal|last=Laurin|first=M.|author2=Reisz, R. R.|year=1995|title=A reevaluation of early amniote phylogeny|url=|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]]|volume=113|issue=2|pages=165–223|doi=10.1111/j.1096-3642.1995.tb00932.x}} ([http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001143733/http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 |date=2007-10-01 }})</ref> Ang pinakamatandang alam na maaaring isang [[amniota]] o isang primitibong reptil kesa sa mas maunlad na [[ampibyan]] ang ''[[Casineria]]''.<ref>R. L. Paton, T. R. Smithson and J. A. Clack, "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland", [http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html (abstract)], ''[[Nature (journal)|]]'' 398, 508-513 (8 April 1999)</ref><ref>Monastersky, R. (1999): Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land. Science News, Vol. 155, No. 21, p. 328. [http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm article]</ref> Ang sunod sunod na mga bakas ng paa mula sa fossil strata(mga patong ng bato) sa [[Nova Scotia]] na pinetsahan ng 315 milyong taon ang nakalilipas ay nagpapakita ng tipikal na mga daliri ng paang reptilyan at mga bakas ng mga kaliskis.<ref>Falcon-Lang, H.J., Benton, M.J. & Stimson, M. (2007): Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways. ''[[Journal of the Geological Society]]'', London, 164; no. 6; pp 1113-1118. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 article]{{dead link|date=February 2012}}</ref> Ang mga bakas ng paang ito ay itinuturo sa ''[[Hylonomus]]'' na ang pinakamatandang hindi pinagdududahang alam na reptil.<ref>{{cite web|url=http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html |title=Earliest Evidence For Reptiles |publisher=Sflorg.com |date=2007-10-17 |accessdate=2010-03-16}}</ref> It was a small, lizard-like animal, about 20 to 30&nbsp;cm (8–12&nbsp;in) long, with numerous sharp teeth indicating an insectivorous diet.<ref name=EoDP>{{cite book |editor=Palmer, D.|year=1999 |title= The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7|publisher= Marshall Editions|location=London|page= [https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7/page/62 62]|isbn= 1-84028-152-9}}</ref> Ang ibang mga halimbawa ng reptil ay kinabibilangan ng ''[[Westlothiana]]'' (Sa ngayon ay itinuturing na [[Reptiliomorpha|reptiliomorph na ampibyan]] kesa sa isang totooong [[amniota]]<ref>Ruta, M.; Coates, M.I. & Quicke, D.L.J. (2003): Early tetrapod relationships revisited. ''Biological Review'' no 78: pp 251-345.[http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf |date=2008-05-22 }}</ref> at ang ''[[Paleothyris]]'' na parehong may magkatulad na anyo ng katawan at ipinagpapalagay na may magkatulad ng mga kagawian. === Paglitaw ng mga reptil === Ang mga pinakaunang reptil ay malaking nasapawan ng mas malaking mga ampibyan ng gaya ng ''[[Cochleosaurus]]'' at ang mga ito ay nanatiling isang maliit at hindi mapapansing bahagi ng fauna hanggang sa Pagguho ng Ulang Gubat ng Carboniferous.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF | issue=12}}</ref> Ang biglaang pagguho na ito ay umapekto sa ilang malalaking mga pangkat. Ang mga ampibyan ay partikular na napinsala samantalang ang mga reptil ay nakapagpatuloy ng mas mabuti dahil ang mga ito ay nakaangkop sa sumunod na mas tuyong kondisyon. Ang mga ampibyan ay nangailangang bumalik sa katubigan upang mangitlog. Salungat dito, ang mga reptil na ang mga itlog ay nag-aangkin ng isang shell na pumapayag sa mga ito na mailagay sa lupain ay mas mahusay na nakaangkop sa mga bagong kondisyon. Ang mga reptil ay nagkamit ng mga bagong niche sa mas mabilis na rate kesa sa bago ang pagguho at sa isang higit na mas mabilis kesa sa mga ampibyan. Ang mga ito ay nakapag ebolb ng mga stratehiyang pang pagkain kabilang ang herbiboriya(pagkain ng halaman) at karniboriya(pagkain ng karne). Sa nakaraan, ang mga reptil ay tanging mga insektibora(kumakain ng insekto) at piscibora(kumakain ng isda).<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse"/> Mula sa puntong ito at tuloy tuloy, ang mga reptil ay nanaig sa mga pamayanan at may mas malaking dibersidad kesa sa mga ampibyan. Ito ang naglatag ng mga kondisyon para sa [[Mesosoiko]] na kilala bilang ang 'Panahon ng mga Reptil'.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. | year=2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume=6 | pages=544–547 | format=PDF | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204 | access-date=2012-10-06 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230121/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | url-status=dead }}</ref> Ang isa sa pinakamahusay na alam na sinaunang reptil ang [[Mesosaurus]] na isang henus mula sa Simulang [[Permian]] na bumalik sa katubigan at kumakain ng mga isda. === Mga anapsida, synapsida, diapsida at sauropsida === [[Talaksan:Skull comparison.png|thumb|left|A = Anapsid, B = Synapsid, C = Diapsid]] [[Talaksan:Captorhinus aguti p.jpg|thumb|right|Ang unang mga reptil ay may uring [[anapsida]] ng bubong ng bungo gaya ng makikita sa henus na lumitaw sa panahong [[Permian]] na ''[[Captorhinus]]'']] Ang mga sinaunang reptil ay nagpanatili ng bungong [[anapsid]] na namana ng mga ito sa mga ninuno nitong [[ampibyan]].<ref name="Coven">Coven, R (2000): History of Life. [[Blackwell science]], Oxford, UK. [http://books.google.com/books?id=qvyBS4gwPF4C&lpg=PA154&ots=CbCxyrJdo0&dq=diapsids%20ancestors%20synapsids&pg=PA154#v=onepage&q=diapsids%20ancestors%20synapsids&f=false p 154] from Google Books</ref> Ang uri ng bungong ito ay may [[bubong ng bungo]] na tanging may mga butas para sa mga butas ng ilog at mga mata at isang [[matang pineal]].<ref name="Romer, A 1977">[[Alfred Romer|Romer, A.S]]. & T.S. Parsons. 1977. ''The Vertebrate Body.'' 5th ed. Saunders, Philadelphia. (6th ed. 1985)</ref> Ang mga hayop na ito ay pangkalahatang tinuturing na mga [[anapsida]] at bumubuo ng [[paraphyly|parapyletikong]] basikong stock kung saan ang ibang mga pangkat ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula dito.<ref name=modestoanderson2004>{{cite journal | last1 = Modesto | first1 = S.P. | last2 = Anderson | first2 = J.S. | year = 2004 | title = The phylogenetic definition of Reptilia | url = http://sysbio.oxfordjournals.org/content/53/5/815.full | journal = Systematic Biology | pmid = 15545258 | volume = 53 | issue = 5| pages = 815–821 | doi = 10.1080/10635150490503026 }}</ref> Sa napaka sandaling panahon pagkatapos na lumitaw ang mga unang reptil, ang isang lipi(lineage) na tinatawag na [[synapsida]] ay humiwalay at inilalarawan ng isang temporal na bukasan sa bungo sa likod ng bawat mata upang magbigay ng lugar para sa paggalaw ng masel ng panga. Ang mga ito ang mga "tulad ng [[mamalya]]ng reptil" na kalaunang nagpalitaw sa mga totoong mga [[mamalya]].<ref>van Tuninen, M. & Hadly, E.A. (2004): Error in Estimation of Rate and Time Inferred from the Early Amniote Fossil Record and Avian Molecular Clocks. ''Journal of Mulecular Biology'', no 59: pp 267-276 [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/pdfs/vantuinenhadlyJME04.pdf PDF]</ref> Sa sandaling pagkatapos nito, ang isa pang pangkat ay nag-ebolb ng parehong katangian na sa pagkakataong ito ay may isang dobleng bukasan sa likod ng bawat mata na nagbigay sa mga ito ng pangalang [[diapsida]]("dalawang arko") .<ref name=Coven/> Ang tungkulin ng mga butas sa mga pangkat na ito ay upang pagaanin ang bungo at magbigay ng lugar para makagalaw ang mga masel ng panga na pumayag sa mga ito na magkaroon ng isang mas malakas na pagkagat.<ref name="Romer, A 1977"/> Ang mga diapsida at mga reptilong anapsida pabalik sa [[huling karaniwang ninuno]] ng mga diapsida at synapsida ay inuri bilang mga "totoong reptilong" [[sauropsida]].<ref name="goodrich1916">{{cite journal|last=Goodrich|first=E.S.|title=On the classification of the Reptilia|journal=Proceedings of the Royal Society of London|volume= 89B|pages=261–276|year=1916|doi=10.1098/rspb.1916.0012|issue=615}}</ref> Ang mga [[pagong]] ay tradisyonal na pinaniniwalaang mga nagpatruloy na anapsidang reptilyan sa basehan ng istraktura ng bungo nito.<ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang mga dahilan para sa pag-uuring ito ay pinagtalunan na ang ilan ay nangatwiran ang mga pagong ay mga dipasida na bumalik sa primitibong estadong ito upang mapabuti ang armor ng mga ito(tingnan ang [[Parareptilia]]).<ref name="Laurin 1995 165–223"/> Ang mga kalaunang [[morpolohiya (biolohiya)|morpolohikal]] na mga pag-aaral pilohenetiko ay matibay na naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida.<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O, DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref> Ang lahat ng mga pag-aaral [[pilohenetikang molekular]] ay malakas na kumukumpirma sa paglalagay ng mga pagong sa loob ng diapsida na pinakakaraniwan ay isang kapatid na pangkat sa mga [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal| last=Zardoya| first=R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal | last = Iwabe | first = N. | authorlink = | author2 = Hara, Y.; Kumazawa, Y.; Shibamoto, K.; Saito, Y.; Miyata, T.; Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal | last = Roos | first = Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.; Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | date = Nov. 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245 }}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal | last = Katsu | first = Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L.; Guillette, L. J. Jr.; Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 | last3 = Guillette }}</ref> === Mga reptil ng panahong Permian === Sa pagsasara ng panahong [[Carboniferous]], ang mga reptil ang nanaig na faunang [[tetrapoda]]. Bagaman ang mga pang-lupaing [[reptiliomorpha]]ng labyrinthodont ay umiiral pa rin sa panahong ito, ang mga synapsida ay nag-ebolb ng unang totoong panlupaing megafauna(malalaking mga hayop) sa anyo ng mga [[pelycosauro]] gaya ng ''[[Edaphosaurus]]'' at karniborosong ''[[Dimetrodon]]''. Sa panahong Gitnang [[Permian]], ang klima ay naging mas tuyo na nagresulta sa pagbabago sa fauna: ang mga pelycosauro ay napalitan ng mga [[therapsida]].<ref name="autogenerated2001">''[[Edwin Harris Colbert|Colbert, E.H.]] & Morales, M. (2001): [[Evolution of the Vertebrates|Colbert's Evolution of the Vertebrates: A History of the Backboned Animals Through Time]]''. 4th edition. John Wiley & Sons, Inc, New York&nbsp;— ISBN 978-0-471-38461-8.</ref> Ang mga reptilong anapsida na ang mga malalaking bungo ay walang mga postorbital na butas ay patuloy na yumabong sa buong Permian. Ang mga [[pareiasauro]] ay umabot sa mga higanteng proporsiyon sa Huling Permian at kalaunan ay naglaho sa pagsasara ng panahong ito. Ang mga pagong ang mga posibleng nagpatuloy na pangkat nito.<ref name="autogenerated2001"/> Sa simula ng panahong ito, ang mga reptilong diapsida ay nahati sa dalawang mga pangunahing lipi, ang mga [[arkosauro]](mga ninuno ng mga [[buwaya]] at [[dinosauro]]) at ang mga [[lepidosauria|lepidosauro]](mga predesesor ng mga modernong [[ahas]], mga [[butiki]] at mga [[tuatara]]). Ang parehong pangkat na ito ay nanatiling tulad ng [[butiki]] at relatibong maliit at hindi mapapansin sa Permian. === Era na Mesosoiko, ang "Panahon ng mga Reptil" === Ang pagsasaraw ng panahong Permian ay nakakita ng pinakamalaking ekstinksiyong pang-masa na kilala bilang [[pangyayaring ekstinksiyon na Permian-Triassic]] na isang tumagal na pangyayari sanhi ng pagtitipon ng hindi bababa sa mga natatanging pulsong ekstinksiyon<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759.full.pdf | author=Sahney, S. and Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume = 275 | pages = 759–65|format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898}}</ref> Ang karamihan ng mas naunang anapsida/synapsidang megafauna ay naglaho at napalitan ng mga diapsidang [[arkosauromorpha|arkosauromorph]]. Ang mga [[arkosauro]] ay inilalarawan ng mahabang mga likurang hita at tindig na patayo na ang mga sinaunang anyo nito ay medyo mukhang mga may mahabang hitang [[buwaya]]. Ang mga arkosauro ang nanaig na pangkat sa panahong [[Triasiko]] bagaman tumagal ng 30 milyong mga taon bago ang dibersidad ng mga ito ay naging kasing laki ng mga hayop na nabuhay sa Permian.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction"/> Ang mga arkosauro ay nag-ebolb sa mga [[dinosauro]] at [[pterosaur]] gayundin sa mga [[buwaya]] at [[phytosauro]]. Ang ilang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga pinakamalaking pang-lupaing hayop na kailanman nabuhay na gumawa sa era na [[Mesosoiko]] bilang ang "Panahon ng mga Reptil". Ang mga dinosauro ay nag-ebolb rin sa mga maliliit na anyo kabilang ang may balahibo(feathers) na mga [[theropoda]]. Sa panahong Gitnang [[Jurassic]], ang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga unang [[ibon]].<ref name="autogenerated2001"/> Ang mga diapsidang [[lepidosauromorpha|lepidosauromorph]] ay maaaring ninuo ng mga [[dagat pagong]].<ref>Gauthier J. A. (1994): ''The diversification of the amniotes''. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.</ref> Ang mga reptilong ito ay nag-ebolb sa [[sauropterygia]]n sa panahong Simulang [[Triasiko]] at sa mga [[ichtyhosauro]] sa panahong Gitnang [[Triasikio]]. Ang mga [[mosasauro]] ay nag-ebolb rin sa era na Mesosoiko at lumitaw sa panahong [[Kretaseyoso]]. Ang mga [[therapsida]] ay sumailalim sa papataas na presyur mula sa mga [[dinosauro]] sa Simulang [[Mesosoiko]] at nag-ebolb sa mas maliit at mas pang-gabing mga anyo. Ang mga [[mamalya]] ang tanging mga nagpatuloy na inapo ng therapsida sa Huling [[Kretaseyoso]]. [[Talaksan:Varanus priscus Melbourne Museum.jpg|thumb|Ang [[megalania]] ay isang higanteng karniborosang [[goanna]] o [[bayawak]] na marahil ay kasing haba ng 7 metro at tumitimbang ng hanggang 1,940 kilogramo.<ref>{{cite book |author=Molnar, Ralph E. |title=Dragons in the dust: the paleobiology of the giant monitor lizard Megalania |url=https://archive.org/details/dragonsindustpal0000moln |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=2004 |pages= |isbn=0-253-34374-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Maaring naenkwento ng mga sinaunang tao sa Australia ang reptilong ito.]] === Era na Cenosoiko === Ang pagsasara ng panahong Kretaseyoso ay nakakita ng pagkamatay ng megafaunang reptilyan sa era na [[Mesosoiko]] sa pangyayaring ekstinksiyong Kretaseyoso-Paleohene. Sa mga malalaking pang-dagat ng reptil, tanging ang mga [[dagat pagong]] ang natira at sa mga hindi pang-dagat ng reptil, tanging ang mga semi-akwatikong buwaya at ang katulad na ''[[Champsosaurus]]'' ay nakaligtas sa ekstinksiyon. Ang huli ay naging ekstinto sa panahong [[Mioseno]].<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Susan E. |author2=and Klembara, Jozef |year=2005 |title=A choristoderan reptile (Reptilia: Diapsida) from the Lower Miocene of northwest Bohemia (Czech Republic) |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=25 |issue=1 |pages=171–184 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0171:ACRRDF]2.0.CO;2 |issn=0272-4634 }}</ref> Sa madaming bilang ng mga dinosaurong nanaig sa [[Mesosoiko]], tanging ang mga maliit na may balahibong [[ibon]] ang nakapagpatuloy. Ang dramatikong paternong ekstinksiyong ito sa wakas ng "Panahon ng mga Reptil" ay tumungo sa "Panahon ng mga Mamalya". Ang mga mamalya at ibon ay pumuno ng mga walang laman ng niche na naiwan ng megafaunang reptilyan at bagaman ang dibersipikasyon ay bumagal, ang dibersipikasyon ng mamalya at ibon ay naging eksponensiyal.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> Pagkatapos ng ekstinksiyon ng karamihan ng mga linya ng arkosauro at pang-dagat na reptil sa wakas ng Kretaseyoso, ang dibersipikasyon ng reptil ay nagpatuloy sa buong [[Cenosoiko]] na ang mga [[squamata]] ay sumailalim sa isang malaking [[radiasyong pag-aankop]] kesa sa nangyari sa mga [[Mesosoiko]]. Sa ngayon, ang mga [[squamata]] ang bumubuo ng karamihan ng mga nabubuhay na reptil (> 95%) na ang karamihan espesye ang mga [[butiki]].<ref name="The Reptile Database">{{cite web | url = http://www.reptile-database.org/ | title = The Reptile Database | accessdate = 9 Jan 2012}}</ref> May tinatayang 9,500 na mga nabubuhay na espesye ng reptil<ref name="The Reptile Database"/> kumpara sa malapit sa 5,500 espesye ng mga mamalyang nabubuhay ngayon(hindi kasama ang mga [[domestikasyon|domestikadong espesye]]).<ref>{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|work=[[IUCN Red List]], 2010|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|accessdate=3 June 2012|archive-date=21 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|url-status=dead}}</ref> === Taksonomiya === Klasipikasyon ayon kay Benton, 2005.<ref name="benton2005">{{cite book|last=Benton|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Benton|title=Vertebrate Palaeontology|edition=3rd|publisher=Blackwell Science Ltd.|location=Oxford|year=2005|isbn=0-632-05637-1|series=}}</ref><ref group="note" name="qualifier">Ang taksonomiya/piloheniyang ito ay hindi nagrereplekta sa modernong ebidensiyang molekular na naglalagay ng mga [[pagong]] sa loob ng [[diapsida]].</ref> * '''Series [[amniote|Amniota]]''' ** '''Class [[Synapsid]]a''' *** Order [[Pelycosaur]]ia[[Paraphyly|*]] *** Order [[Therapsida]] **** '''Class [[Mammal]]ia''' ** '''Class [[Sauropsida]]''' *** '''Subclass [[Anapsid]]a''' **** Order [[Testudines]] (turtles) **** A series of unassigned anapsid families, corresponding to [[Captorhinida]], [[Mesosaur]]ia and [[Procolophonomorpha]] *** '''Subclass [[Diapsid]]a''' **** Order [[Araeoscelidia]] **** Order [[Younginiformes]] **** '''Infraclass [[Ichthyosaur]]ia''' **** '''Infraclass [[Lepidosauromorpha]]''' ***** Superorder [[Sauropterygia]] ****** Order [[Placodont]]ia ****** Order [[Nothosaur]]oidea ****** Order [[Plesiosaur]]ia ***** Superorder [[Lepidosauria]] ****** Order [[Sphenodontia]] (tuatara) ****** Order [[Squamata]] (lizards & snakes) **** [[Talaksan:Youngosuchus restoration.jpg|thumb|right|''[[Vjushkovia]]'', a basal archosauropmorph]] '''Infraclass [[Archosauromorpha]]''' ***** Order [[Prolacertiformes]] ***** Division [[Archosaur]]ia ****** Subdivision [[Crurotarsi]] ******* Superorder [[Crocodylomorpha]] ******** Order [[Crocodilia]] ******** Order [[Phytosaur]]ia ******** Order [[Rauisuchia]] ******** Order [[Rhynchosauria]] ****** Subdivision [[Avemetatarsalia]] ******* Infradivision [[Ornithodira]] ******** Order [[Pterosaur]]ia ******** Superorder [[Dinosaur]]ia ********* Order [[Ornithischia]] ********* Order [[Saurischia]] ********** '''Class [[Bird|Aves]]''' === Piloheniya === Ang pinapakitang [[kladistika|kladogramo]] rito ay nagpapakita ng "puno ng pamilya" ng mga reptil at sumusunod sa isang pinasimpleng bersiyon ng mga relasyon na natuklasan nina Laurin at Gauthier (1996) na itinanghal bilang bahagi ng [[Tree of Life Web Project]],<ref name="tol">Laurin, M. and Gauthier, J.A. (1996). "Amniota. Mammals, reptiles (turtles, lizards, Sphenodon, crocodiles, birds) and their extinct relatives." Version 1 January 1996. ''http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402065142/http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 |date=2008-04-02 }} in'' The Tree of Life Web Project, ''http://tolweb.org/''</ref> with information on the relationships of the most primitive reptiles after Muller and Reisz (2006).<ref name=muller&reisz2006>Muller, J. and Reisz, R.R. (2006). "The phylogeny of early eureptiles: Comparing parsimony and Bayesian approaches in the investigation of a basal fossil clade." ''Systematic Biology'', '''55'''(3):503-511. {{doi|10.1080/10635150600755396}}</ref><ref group="note" name="qualifier"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Amniota''' |1={{clade |1='''[[Synapsid]]a''' |label2='''Reptilia''' |2={{clade |label1=<span style="color:white;">unnamed</span> |1={{clade |label1=[[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]) |1={{clade |1=[[Mesosaur]]idae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Millerettid]]ae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Lanthanosuchidae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Nyctiphruretia |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Pareiasaur]]ia |2=Procolophonoidea }} |3=?[[Testudines]] (mga [[pagong]], tortoise, at terrapin) }} }} }} }} |label2=[[Eureptilia]] |2={{clade |1=[[Captorhinidae]] |label2=[[Romeriida]] |2={{clade |1=[[Protorothyrididae]] |label2=[[Diapsid]]a |2={{clade |1=[[Araeoscelidia]] |label2= <span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Younginiformes]] |label2=[[Sauria]] |2={{clade |1=?[[Ichthyosaur]]ia |2=?[[Sauropterygia]] |3=[[Lepidosauromorpha]] (mga [[butiki]], [[ahas]], [[tuatara]] at mga ekstintong kamag-anak nito) |4=[[Archosauromorpha]] (mga [[buwaya]], [[ibon]] at mga ekstintong kamag-anak nito ) }} }} }} }} }} }} }} }} }}<references group="note" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Hayop]] [[Kategorya:Chordata]] [[Kategorya:Reptilia]] 2f6r3ihnuhrmpu3pr748gqbvcgmvsex 2208611 2208610 2026-05-23T00:12:20Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208611 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Pennsylvanian]] - Kamakailan {{fossil range|312|0}} | name = Mga reptil | image = Extant reptilia.jpg | image_width = 300px | image_caption = Direksiyon ng orasan mula itaas na kaliwa: [[Berdeng pagong]] (''Chelonia mydas''), [[Tuatara]] (''Sphenodon punctatus''), [[Buwayang Nilo]] (''Crocodylus niloticus''), at [[Sinai Agama]] (''Pseudotrapelus sinaitus''). | authority = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 | subdivision_ranks = Extant subgroups | subdivision = *[[Lepidosauria]] ** [[Rhynchocephalia]] {{small|([[tuatara]] at kaugnay)}} ** [[Squamata]] {{small|([[butiki]] at [[ahas]])}} *[[Archosauria]] ** [[Crocodilia]] **[[Dinosauria]] ***[[Ibon]] {{small|See [[#Taxonomy|text]] for extinct groups.}} | includes = * [[Bird|Aves]] {{small|(birds, nested within Dinosauria)}} ----<center>''For extinct orders, see [[#Taksonomiya|text]]''</center> }} [[Talaksan:Tortoise-Hatchling.jpg|thumb|Ang mga reptil ay may mga itlog na [[amniota|amniotiko]] na may matigas o makatad na mga shell na nangangailangan ng [[panloob na pertilisasyon]]. ]] Ang mga '''Bayabag'''<ref>Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino, 1969.</ref> o '''Reptil''' (Ingles: '''Reptile''') ang mga kasapi ng [[Klase (biyolohiya)|klaseng]] '''Reptilia''' na binubuo ng mga [[amniota]] na mga hindi [[sinapsido]].<ref name="tudge">{{RefTudgeVariety}}</ref> Ang mga [[amniota]] ang mga [[bertebrata]] na may itlog na may [[amnion]] na isang dobleng membrano na pumapayag sa [[embryo]] na epektibong makahinga sa lupain. Ang mga nabubuhay na reptil ay maitatangi mula sa ibang mga [[tetrapoda]] dahil ang mga ito ay [[ektotermiya|may malamig na dugo]] gayundin ay may mga [[scute]] o mga kaliskis. Ang mga reptil ay lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320 hanggang 310 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga ito ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na [[Reptiliomorpha]] (na mga [[ampibyan]] na tulad ng mga reptil) na naging tumaas na umangkop sa buhay sa lupain. Mayroong maraming mga [[ekstinto]] o hindi na umiiral na pangkat ng reptil kabilang ang mga [[dinosawro]], [[pterosaur]] at mga pangkat pang-tubig gay ang mga [[ichthyosauro]]. Ang mga modernong reptil na nabubuhay sa kasalukuyan ay matatagpuan sa bawat kontinente ng daigdig maliban sa [[Antartiko]]. Ang karamihan sa mga uri ng reptil ay [[nangingitlog]] pero may mga uri ng ''[[squamata]]'' na nagsisilang ng buhay na supling. Nagagawa ito sa pamamagitan ng [[obobibiparidad]] (pagkupkop ng itlog sa katawan), o [[bibiparidad]] (pagsilang ng hindi gumagamit ng [[calcium|kalsipikadong]] itlog). Marami sa mga bibiparong uri ay pinapakain ang kanilang mga [[petus]] sa pamamagitan ng iba't ibang uri ng [[plasenta]] na katulad sa mga mamalya at inaalagaan ang mga anak. Ang laki ng mga nabubuhay na reptil ay mula sa ''[[Sphaerodactylus ariasae]]'', na hanggang 1.6&nbsp;cm (0.6 pulgada) hanggang sa ''[[Crocodylus porosus]]'' na maaaring umabot sa 6 m ang haba at bigat na lumalampas sa 1,000&nbsp;kg. Ang pag-aaral ng mga reptil ay tinatawag na '''[[herpetolohiya]]'''. Ang apat na kasalukuyang nabubuhay na [[orden]] nito ang: * '''[[Crocodilia]]''', mga [[buwaya]]: 23 espesye * '''[[Sphenodontia]]''', ang ([[tuatara]] mula sa [[Bagong Selanda]]): 2 espesye * '''[[Squamata]]''', mga [[butiki]] at [[ahas]]: tinatayang mga 9,100 espesye * '''[[Testudines]]''', mga [[pagong]]: higit sa 300 espesye Bagaman ang mga [[ibon]] ay may scute sa mga paa nito at nangingitlog, ang mga ibon ay historikong hindi isinama sa mga reptil dahil ang mga ito ay may mainit na dugo. Kaya ang mga ibon ay hindi nakatala sa itaas. Gayunpaman, ang ilang mga reptil ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa ibang mga reptil. Ang mga [[buwaya]] ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa mga [[butiki]]. Ang mga manunulat ng kladistika na nagnanais ng isang mas nagkakaisang(monopiletikong) pagpapangkat ay minsang nagsasama ng mga ibon ng may higit sa 10,000 espesye. Ang mga reptil ay mga [[berterbrata]]ng [[tetrapoda]] na may apat na hita o tulad ng mga [[ahas]] na walang hita na nag-ebolb mula sa mga ninuno nitong may apat na hita. Hindi tulad ng mga [[Amphibia|amipbyan]], ang mga reptil ay walang yugtong pangtubig sa larva. Sa tradisyonal, ang mga reptil ang isa sa tatlong mga klase ng [[amniota]] at ang iba pa ang mga [[mamalya]] at [[ibon]]. Sa gitnan ng ika-20 siglo, naging karaniwan na hatiin ang mga reptil sa apat na mga pangkat batay sa mga bukasan ng mga bungo nito. Gayunpaman, dahil ang mga reptil sa kahulugang tradisyonal ay mga ninuno ng parehong mga [[ibon]] at [[mamalya]], maraming mga taksonomista ay mas kamakailang kumuha ng isang pakikitungong kladistiko na nagnanais na ipangkat ang mga hayop ng ekslusibong batay sa pinagsasaluhang ninuno kesa sa pinagsasaluhang mga katangian. Ang orientasyong ito ay nagtulak sa ilan na lisanin ang mga reptil bilang isang sistematikong unit o muling ilarawan ang mga reptil sa paraang kinabibilangan ng mga [[ibon]]. == Ebolusyon ng mga reptil == === Pinagmulan === [[Talaksan:Hylonomus BW.jpg|thumb|Isang sinaunang reptil na ''[[Hylonomus]]'']] [[Talaksan:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|Eksenang [[Mesosoiko]] na nagpapakita ng tipikal na reptilong megafauna: mga [[dinosauro]] kabilang ''[[Europasaurus holgeri]]'', mga [[iguanodont]] at ''[[Archaeopteryx lithographica]]'' .]] Ang mga reptil ay unang lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320-310 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay nagmula sa mga masingaw na mga latian sa panahong Carboniferous nang ang mga unang reptil ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na mga [[reptiliomorpha]]ng [[labyrinthodontia|labyrinthodont]].<ref name="Laurin 1995 165–223">{{cite journal|last=Laurin|first=M.|author2=Reisz, R. R.|year=1995|title=A reevaluation of early amniote phylogeny|url=|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]]|volume=113|issue=2|pages=165–223|doi=10.1111/j.1096-3642.1995.tb00932.x}} ([http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001143733/http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 |date=2007-10-01 }})</ref> Ang pinakamatandang alam na maaaring isang [[amniota]] o isang primitibong reptil kesa sa mas maunlad na [[ampibyan]] ang ''[[Casineria]]''.<ref>R. L. Paton, T. R. Smithson and J. A. Clack, "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland", [http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html (abstract)], ''[[Nature (journal)|]]'' 398, 508-513 (8 April 1999)</ref><ref>Monastersky, R. (1999): Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land. Science News, Vol. 155, No. 21, p. 328. [http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm article]</ref> Ang sunod sunod na mga bakas ng paa mula sa fossil strata(mga patong ng bato) sa [[Nova Scotia]] na pinetsahan ng 315 milyong taon ang nakalilipas ay nagpapakita ng tipikal na mga daliri ng paang reptilyan at mga bakas ng mga kaliskis.<ref>Falcon-Lang, H.J., Benton, M.J. & Stimson, M. (2007): Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways. ''[[Journal of the Geological Society]]'', London, 164; no. 6; pp 1113-1118. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 article]{{dead link|date=February 2012}}</ref> Ang mga bakas ng paang ito ay itinuturo sa ''[[Hylonomus]]'' na ang pinakamatandang hindi pinagdududahang alam na reptil.<ref>{{cite web|url=http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html |title=Earliest Evidence For Reptiles |publisher=Sflorg.com |date=2007-10-17 |accessdate=2010-03-16}}</ref> It was a small, lizard-like animal, about 20 to 30&nbsp;cm (8–12&nbsp;in) long, with numerous sharp teeth indicating an insectivorous diet.<ref name=EoDP>{{cite book |editor=Palmer, D.|year=1999 |title= The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7|publisher= Marshall Editions|location=London|page= [https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7/page/62 62]|isbn= 1-84028-152-9}}</ref> Ang ibang mga halimbawa ng reptil ay kinabibilangan ng ''[[Westlothiana]]'' (Sa ngayon ay itinuturing na [[Reptiliomorpha|reptiliomorph na ampibyan]] kesa sa isang totooong [[amniota]]<ref>Ruta, M.; Coates, M.I. & Quicke, D.L.J. (2003): Early tetrapod relationships revisited. ''Biological Review'' no 78: pp 251-345.[http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf |date=2008-05-22 }}</ref> at ang ''[[Paleothyris]]'' na parehong may magkatulad na anyo ng katawan at ipinagpapalagay na may magkatulad ng mga kagawian. === Paglitaw ng mga reptil === Ang mga pinakaunang reptil ay malaking nasapawan ng mas malaking mga ampibyan ng gaya ng ''[[Cochleosaurus]]'' at ang mga ito ay nanatiling isang maliit at hindi mapapansing bahagi ng fauna hanggang sa Pagguho ng Ulang Gubat ng Carboniferous.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF | issue=12}}</ref> Ang biglaang pagguho na ito ay umapekto sa ilang malalaking mga pangkat. Ang mga ampibyan ay partikular na napinsala samantalang ang mga reptil ay nakapagpatuloy ng mas mabuti dahil ang mga ito ay nakaangkop sa sumunod na mas tuyong kondisyon. Ang mga ampibyan ay nangailangang bumalik sa katubigan upang mangitlog. Salungat dito, ang mga reptil na ang mga itlog ay nag-aangkin ng isang shell na pumapayag sa mga ito na mailagay sa lupain ay mas mahusay na nakaangkop sa mga bagong kondisyon. Ang mga reptil ay nagkamit ng mga bagong niche sa mas mabilis na rate kesa sa bago ang pagguho at sa isang higit na mas mabilis kesa sa mga ampibyan. Ang mga ito ay nakapag ebolb ng mga stratehiyang pang pagkain kabilang ang herbiboriya(pagkain ng halaman) at karniboriya(pagkain ng karne). Sa nakaraan, ang mga reptil ay tanging mga insektibora(kumakain ng insekto) at piscibora(kumakain ng isda).<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse"/> Mula sa puntong ito at tuloy tuloy, ang mga reptil ay nanaig sa mga pamayanan at may mas malaking dibersidad kesa sa mga ampibyan. Ito ang naglatag ng mga kondisyon para sa [[Mesosoiko]] na kilala bilang ang 'Panahon ng mga Reptil'.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. | year=2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume=6 | pages=544–547 | format=PDF | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204 | access-date=2012-10-06 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230121/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | url-status=dead }}</ref> Ang isa sa pinakamahusay na alam na sinaunang reptil ang [[Mesosaurus]] na isang henus mula sa Simulang [[Permian]] na bumalik sa katubigan at kumakain ng mga isda. === Mga anapsida, synapsida, diapsida at sauropsida === [[Talaksan:Skull comparison.png|thumb|left|A = Anapsid, B = Synapsid, C = Diapsid]] [[Talaksan:Captorhinus aguti p.jpg|thumb|right|Ang unang mga reptil ay may uring [[anapsida]] ng bubong ng bungo gaya ng makikita sa henus na lumitaw sa panahong [[Permian]] na ''[[Captorhinus]]'']] Ang mga sinaunang reptil ay nagpanatili ng bungong [[anapsid]] na namana ng mga ito sa mga ninuno nitong [[ampibyan]].<ref name="Coven">Coven, R (2000): History of Life. [[Blackwell science]], Oxford, UK. [http://books.google.com/books?id=qvyBS4gwPF4C&lpg=PA154&ots=CbCxyrJdo0&dq=diapsids%20ancestors%20synapsids&pg=PA154#v=onepage&q=diapsids%20ancestors%20synapsids&f=false p 154] from Google Books</ref> Ang uri ng bungong ito ay may [[bubong ng bungo]] na tanging may mga butas para sa mga butas ng ilog at mga mata at isang [[matang pineal]].<ref name="Romer, A 1977">[[Alfred Romer|Romer, A.S]]. & T.S. Parsons. 1977. ''The Vertebrate Body.'' 5th ed. Saunders, Philadelphia. (6th ed. 1985)</ref> Ang mga hayop na ito ay pangkalahatang tinuturing na mga [[anapsida]] at bumubuo ng [[paraphyly|parapyletikong]] basikong stock kung saan ang ibang mga pangkat ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula dito.<ref name=modestoanderson2004>{{cite journal | last1 = Modesto | first1 = S.P. | last2 = Anderson | first2 = J.S. | year = 2004 | title = The phylogenetic definition of Reptilia | url = http://sysbio.oxfordjournals.org/content/53/5/815.full | journal = Systematic Biology | pmid = 15545258 | volume = 53 | issue = 5| pages = 815–821 | doi = 10.1080/10635150490503026 }}</ref> Sa napaka sandaling panahon pagkatapos na lumitaw ang mga unang reptil, ang isang lipi(lineage) na tinatawag na [[synapsida]] ay humiwalay at inilalarawan ng isang temporal na bukasan sa bungo sa likod ng bawat mata upang magbigay ng lugar para sa paggalaw ng masel ng panga. Ang mga ito ang mga "tulad ng [[mamalya]]ng reptil" na kalaunang nagpalitaw sa mga totoong mga [[mamalya]].<ref>van Tuninen, M. & Hadly, E.A. (2004): Error in Estimation of Rate and Time Inferred from the Early Amniote Fossil Record and Avian Molecular Clocks. ''Journal of Mulecular Biology'', no 59: pp 267-276 [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/pdfs/vantuinenhadlyJME04.pdf PDF]</ref> Sa sandaling pagkatapos nito, ang isa pang pangkat ay nag-ebolb ng parehong katangian na sa pagkakataong ito ay may isang dobleng bukasan sa likod ng bawat mata na nagbigay sa mga ito ng pangalang [[diapsida]]("dalawang arko") .<ref name=Coven/> Ang tungkulin ng mga butas sa mga pangkat na ito ay upang pagaanin ang bungo at magbigay ng lugar para makagalaw ang mga masel ng panga na pumayag sa mga ito na magkaroon ng isang mas malakas na pagkagat.<ref name="Romer, A 1977"/> Ang mga diapsida at mga reptilong anapsida pabalik sa [[huling karaniwang ninuno]] ng mga diapsida at synapsida ay inuri bilang mga "totoong reptilong" [[sauropsida]].<ref name="goodrich1916">{{cite journal|last=Goodrich|first=E.S.|title=On the classification of the Reptilia|journal=Proceedings of the Royal Society of London|volume= 89B|pages=261–276|year=1916|doi=10.1098/rspb.1916.0012|issue=615}}</ref> Ang mga [[pagong]] ay tradisyonal na pinaniniwalaang mga nagpatruloy na anapsidang reptilyan sa basehan ng istraktura ng bungo nito.<ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang mga dahilan para sa pag-uuring ito ay pinagtalunan na ang ilan ay nangatwiran ang mga pagong ay mga dipasida na bumalik sa primitibong estadong ito upang mapabuti ang armor ng mga ito(tingnan ang [[Parareptilia]]).<ref name="Laurin 1995 165–223"/> Ang mga kalaunang [[morpolohiya (biolohiya)|morpolohikal]] na mga pag-aaral pilohenetiko ay matibay na naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida.<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O, DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref> Ang lahat ng mga pag-aaral [[pilohenetikang molekular]] ay malakas na kumukumpirma sa paglalagay ng mga pagong sa loob ng diapsida na pinakakaraniwan ay isang kapatid na pangkat sa mga [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal| last=Zardoya| first=R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal | last = Iwabe | first = N. | authorlink = | author2 = Hara, Y.; Kumazawa, Y.; Shibamoto, K.; Saito, Y.; Miyata, T.; Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal | last = Roos | first = Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.; Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | date = Nov. 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245 }}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal | last = Katsu | first = Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L.; Guillette, L. J. Jr.; Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 | last3 = Guillette }}</ref> === Mga reptil ng panahong Permian === Sa pagsasara ng panahong [[Carboniferous]], ang mga reptil ang nanaig na faunang [[tetrapoda]]. Bagaman ang mga pang-lupaing [[reptiliomorpha]]ng labyrinthodont ay umiiral pa rin sa panahong ito, ang mga synapsida ay nag-ebolb ng unang totoong panlupaing megafauna(malalaking mga hayop) sa anyo ng mga [[pelycosauro]] gaya ng ''[[Edaphosaurus]]'' at karniborosong ''[[Dimetrodon]]''. Sa panahong Gitnang [[Permian]], ang klima ay naging mas tuyo na nagresulta sa pagbabago sa fauna: ang mga pelycosauro ay napalitan ng mga [[therapsida]].<ref name="autogenerated2001">''[[Edwin Harris Colbert|Colbert, E.H.]] & Morales, M. (2001): [[Evolution of the Vertebrates|Colbert's Evolution of the Vertebrates: A History of the Backboned Animals Through Time]]''. 4th edition. John Wiley & Sons, Inc, New York&nbsp;— ISBN 978-0-471-38461-8.</ref> Ang mga reptilong anapsida na ang mga malalaking bungo ay walang mga postorbital na butas ay patuloy na yumabong sa buong Permian. Ang mga [[pareiasauro]] ay umabot sa mga higanteng proporsiyon sa Huling Permian at kalaunan ay naglaho sa pagsasara ng panahong ito. Ang mga pagong ang mga posibleng nagpatuloy na pangkat nito.<ref name="autogenerated2001"/> Sa simula ng panahong ito, ang mga reptilong diapsida ay nahati sa dalawang mga pangunahing lipi, ang mga [[arkosauro]](mga ninuno ng mga [[buwaya]] at [[dinosauro]]) at ang mga [[lepidosauria|lepidosauro]](mga predesesor ng mga modernong [[ahas]], mga [[butiki]] at mga [[tuatara]]). Ang parehong pangkat na ito ay nanatiling tulad ng [[butiki]] at relatibong maliit at hindi mapapansin sa Permian. === Era na Mesosoiko, ang "Panahon ng mga Reptil" === Ang pagsasaraw ng panahong Permian ay nakakita ng pinakamalaking ekstinksiyong pang-masa na kilala bilang [[pangyayaring ekstinksiyon na Permian-Triassic]] na isang tumagal na pangyayari sanhi ng pagtitipon ng hindi bababa sa mga natatanging pulsong ekstinksiyon<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759.full.pdf | author=Sahney, S. and Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume = 275 | pages = 759–65|format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898}}</ref> Ang karamihan ng mas naunang anapsida/synapsidang megafauna ay naglaho at napalitan ng mga diapsidang [[arkosauromorpha|arkosauromorph]]. Ang mga [[arkosauro]] ay inilalarawan ng mahabang mga likurang hita at tindig na patayo na ang mga sinaunang anyo nito ay medyo mukhang mga may mahabang hitang [[buwaya]]. Ang mga arkosauro ang nanaig na pangkat sa panahong [[Triasiko]] bagaman tumagal ng 30 milyong mga taon bago ang dibersidad ng mga ito ay naging kasing laki ng mga hayop na nabuhay sa Permian.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction"/> Ang mga arkosauro ay nag-ebolb sa mga [[dinosauro]] at [[pterosaur]] gayundin sa mga [[buwaya]] at [[phytosauro]]. Ang ilang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga pinakamalaking pang-lupaing hayop na kailanman nabuhay na gumawa sa era na [[Mesosoiko]] bilang ang "Panahon ng mga Reptil". Ang mga dinosauro ay nag-ebolb rin sa mga maliliit na anyo kabilang ang may balahibo(feathers) na mga [[theropoda]]. Sa panahong Gitnang [[Jurassic]], ang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga unang [[ibon]].<ref name="autogenerated2001"/> Ang mga diapsidang [[lepidosauromorpha|lepidosauromorph]] ay maaaring ninuo ng mga [[dagat pagong]].<ref>Gauthier J. A. (1994): ''The diversification of the amniotes''. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.</ref> Ang mga reptilong ito ay nag-ebolb sa [[sauropterygia]]n sa panahong Simulang [[Triasiko]] at sa mga [[ichtyhosauro]] sa panahong Gitnang [[Triasikio]]. Ang mga [[mosasauro]] ay nag-ebolb rin sa era na Mesosoiko at lumitaw sa panahong [[Kretaseyoso]]. Ang mga [[therapsida]] ay sumailalim sa papataas na presyur mula sa mga [[dinosauro]] sa Simulang [[Mesosoiko]] at nag-ebolb sa mas maliit at mas pang-gabing mga anyo. Ang mga [[mamalya]] ang tanging mga nagpatuloy na inapo ng therapsida sa Huling [[Kretaseyoso]]. [[Talaksan:Varanus priscus Melbourne Museum.jpg|thumb|Ang [[megalania]] ay isang higanteng karniborosang [[goanna]] o [[bayawak]] na marahil ay kasing haba ng 7 metro at tumitimbang ng hanggang 1,940 kilogramo.<ref>{{cite book |author=Molnar, Ralph E. |title=Dragons in the dust: the paleobiology of the giant monitor lizard Megalania |url=https://archive.org/details/dragonsindustpal0000moln |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=2004 |pages= |isbn=0-253-34374-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Maaring naenkwento ng mga sinaunang tao sa Australia ang reptilong ito.]] === Era na Cenosoiko === Ang pagsasara ng panahong Kretaseyoso ay nakakita ng pagkamatay ng megafaunang reptilyan sa era na [[Mesosoiko]] sa pangyayaring ekstinksiyong Kretaseyoso-Paleohene. Sa mga malalaking pang-dagat ng reptil, tanging ang mga [[dagat pagong]] ang natira at sa mga hindi pang-dagat ng reptil, tanging ang mga semi-akwatikong buwaya at ang katulad na ''[[Champsosaurus]]'' ay nakaligtas sa ekstinksiyon. Ang huli ay naging ekstinto sa panahong [[Mioseno]].<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Susan E. |author2=and Klembara, Jozef |year=2005 |title=A choristoderan reptile (Reptilia: Diapsida) from the Lower Miocene of northwest Bohemia (Czech Republic) |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=25 |issue=1 |pages=171–184 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0171:ACRRDF]2.0.CO;2 |issn=0272-4634 }}</ref> Sa madaming bilang ng mga dinosaurong nanaig sa [[Mesosoiko]], tanging ang mga maliit na may balahibong [[ibon]] ang nakapagpatuloy. Ang dramatikong paternong ekstinksiyong ito sa wakas ng "Panahon ng mga Reptil" ay tumungo sa "Panahon ng mga Mamalya". Ang mga mamalya at ibon ay pumuno ng mga walang laman ng niche na naiwan ng megafaunang reptilyan at bagaman ang dibersipikasyon ay bumagal, ang dibersipikasyon ng mamalya at ibon ay naging eksponensiyal.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> Pagkatapos ng ekstinksiyon ng karamihan ng mga linya ng arkosauro at pang-dagat na reptil sa wakas ng Kretaseyoso, ang dibersipikasyon ng reptil ay nagpatuloy sa buong [[Cenosoiko]] na ang mga [[squamata]] ay sumailalim sa isang malaking [[radiasyong pag-aankop]] kesa sa nangyari sa mga [[Mesosoiko]]. Sa ngayon, ang mga [[squamata]] ang bumubuo ng karamihan ng mga nabubuhay na reptil (> 95%) na ang karamihan espesye ang mga [[butiki]].<ref name="The Reptile Database">{{cite web | url = http://www.reptile-database.org/ | title = The Reptile Database | accessdate = 9 Jan 2012}}</ref> May tinatayang 9,500 na mga nabubuhay na espesye ng reptil<ref name="The Reptile Database"/> kumpara sa malapit sa 5,500 espesye ng mga mamalyang nabubuhay ngayon(hindi kasama ang mga [[domestikasyon|domestikadong espesye]]).<ref>{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|work=[[IUCN Red List]], 2010|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|accessdate=3 June 2012|archive-date=21 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|url-status=dead}}</ref> === Taksonomiya === Klasipikasyon ayon kay Benton, 2005.<ref name="benton2005">{{cite book|last=Benton|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Benton|title=Vertebrate Palaeontology|edition=3rd|publisher=Blackwell Science Ltd.|location=Oxford|year=2005|isbn=0-632-05637-1|series=}}</ref><ref group="note" name="qualifier">Ang taksonomiya/piloheniyang ito ay hindi nagrereplekta sa modernong ebidensiyang molekular na naglalagay ng mga [[pagong]] sa loob ng [[diapsida]].</ref> * '''Series [[amniote|Amniota]]''' ** '''Class [[Synapsid]]a''' *** Order [[Pelycosaur]]ia[[Paraphyly|*]] *** Order [[Therapsida]] **** '''Class [[Mammal]]ia''' ** '''Class [[Sauropsida]]''' *** '''Subclass [[Anapsid]]a''' **** Order [[Testudines]] (turtles) **** A series of unassigned anapsid families, corresponding to [[Captorhinida]], [[Mesosaur]]ia and [[Procolophonomorpha]] *** '''Subclass [[Diapsid]]a''' **** Order [[Araeoscelidia]] **** Order [[Younginiformes]] **** '''Infraclass [[Ichthyosaur]]ia''' **** '''Infraclass [[Lepidosauromorpha]]''' ***** Superorder [[Sauropterygia]] ****** Order [[Placodont]]ia ****** Order [[Nothosaur]]oidea ****** Order [[Plesiosaur]]ia ***** Superorder [[Lepidosauria]] ****** Order [[Sphenodontia]] (tuatara) ****** Order [[Squamata]] (lizards & snakes) **** [[Talaksan:Youngosuchus restoration.jpg|thumb|right|''[[Vjushkovia]]'', a basal archosauropmorph]] '''Infraclass [[Archosauromorpha]]''' ***** Order [[Prolacertiformes]] ***** Division [[Archosaur]]ia ****** Subdivision [[Crurotarsi]] ******* Superorder [[Crocodylomorpha]] ******** Order [[Crocodilia]] ******** Order [[Phytosaur]]ia ******** Order [[Rauisuchia]] ******** Order [[Rhynchosauria]] ****** Subdivision [[Avemetatarsalia]] ******* Infradivision [[Ornithodira]] ******** Order [[Pterosaur]]ia ******** Superorder [[Dinosaur]]ia ********* Order [[Ornithischia]] ********* Order [[Saurischia]] ********** '''Class [[Bird|Aves]]''' === Piloheniya === Ang pinapakitang [[kladistika|kladogramo]] rito ay nagpapakita ng "puno ng pamilya" ng mga reptil at sumusunod sa isang pinasimpleng bersiyon ng mga relasyon na natuklasan nina Laurin at Gauthier (1996) na itinanghal bilang bahagi ng [[Tree of Life Web Project]],<ref name="tol">Laurin, M. and Gauthier, J.A. (1996). "Amniota. Mammals, reptiles (turtles, lizards, Sphenodon, crocodiles, birds) and their extinct relatives." Version 1 January 1996. ''http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402065142/http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 |date=2008-04-02 }} in'' The Tree of Life Web Project, ''http://tolweb.org/''</ref> with information on the relationships of the most primitive reptiles after Muller and Reisz (2006).<ref name=muller&reisz2006>Muller, J. and Reisz, R.R. (2006). "The phylogeny of early eureptiles: Comparing parsimony and Bayesian approaches in the investigation of a basal fossil clade." ''Systematic Biology'', '''55'''(3):503-511. {{doi|10.1080/10635150600755396}}</ref><ref group="note" name="qualifier"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Amniota''' |1={{clade |1='''[[Synapsid]]a''' |label2='''Reptilia''' |2={{clade |label1=<span style="color:white;">unnamed</span> |1={{clade |label1=[[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]) |1={{clade |1=[[Mesosaur]]idae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Millerettid]]ae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Lanthanosuchidae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Nyctiphruretia |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Pareiasaur]]ia |2=Procolophonoidea }} |3=?[[Testudines]] (mga [[pagong]], tortoise, at terrapin) }} }} }} }} |label2=[[Eureptilia]] |2={{clade |1=[[Captorhinidae]] |label2=[[Romeriida]] |2={{clade |1=[[Protorothyrididae]] |label2=[[Diapsid]]a |2={{clade |1=[[Araeoscelidia]] |label2= <span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Younginiformes]] |label2=[[Sauria]] |2={{clade |1=?[[Ichthyosaur]]ia |2=?[[Sauropterygia]] |3=[[Lepidosauromorpha]] (mga [[butiki]], [[ahas]], [[tuatara]] at mga ekstintong kamag-anak nito) |4=[[Archosauromorpha]] (mga [[buwaya]], [[ibon]] at mga ekstintong kamag-anak nito ) }} }} }} }} }} }} }} }} }}<references group="note" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Hayop]] [[Kategorya:Chordata]] [[Kategorya:Reptilia]] a43hrf4xggj3uw11c0tyj7lhhmtwk7y 2208612 2208611 2026-05-23T00:14:26Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208612 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Pennsylvanian]] - Kamakailan {{fossil range|312|0}} | name = Mga reptil | image = Extant reptilia.jpg | image_width = 300px | image_caption = Direksiyon ng orasan mula itaas na kaliwa: [[Berdeng pagong]] (''Chelonia mydas''), [[Tuatara]] (''Sphenodon punctatus''), [[Buwayang Nilo]] (''Crocodylus niloticus''), at [[Sinai Agama]] (''Pseudotrapelus sinaitus''). | authority = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 | subdivision_ranks = Extant subgroups | subdivision = *[[Lepidosauria]] ** [[Rhynchocephalia]] {{small|([[tuatara]] at kaugnay)}} ** [[Squamata]] {{small|([[butiki]] at [[ahas]])}} *[[Archosauria]] ** [[Crocodilia]] **[[Dinosauria]] ***[[Ibon|Aves]] {{small|See [[#Taxonomy|text]] for extinct groups.}} | includes = * [[Bird|Aves]] {{small|(birds, nested within Dinosauria)}} ----<center>''For extinct orders, see [[#Taksonomiya|text]]''</center> }} [[Talaksan:Tortoise-Hatchling.jpg|thumb|Ang mga reptil ay may mga itlog na [[amniota|amniotiko]] na may matigas o makatad na mga shell na nangangailangan ng [[panloob na pertilisasyon]]. ]] Ang mga '''Bayabag'''<ref>Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino, 1969.</ref> o '''Reptil''' (Ingles: '''Reptile''') ang mga kasapi ng [[Klase (biyolohiya)|klaseng]] '''Reptilia''' na binubuo ng mga [[amniota]] na mga hindi [[sinapsido]].<ref name="tudge">{{RefTudgeVariety}}</ref> Ang mga [[amniota]] ang mga [[bertebrata]] na may itlog na may [[amnion]] na isang dobleng membrano na pumapayag sa [[embryo]] na epektibong makahinga sa lupain. Ang mga nabubuhay na reptil ay maitatangi mula sa ibang mga [[tetrapoda]] dahil ang mga ito ay [[ektotermiya|may malamig na dugo]] gayundin ay may mga [[scute]] o mga kaliskis. Ang mga reptil ay lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320 hanggang 310 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga ito ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na [[Reptiliomorpha]] (na mga [[ampibyan]] na tulad ng mga reptil) na naging tumaas na umangkop sa buhay sa lupain. Mayroong maraming mga [[ekstinto]] o hindi na umiiral na pangkat ng reptil kabilang ang mga [[dinosawro]], [[pterosaur]] at mga pangkat pang-tubig gay ang mga [[ichthyosauro]]. Ang mga modernong reptil na nabubuhay sa kasalukuyan ay matatagpuan sa bawat kontinente ng daigdig maliban sa [[Antartiko]]. Ang karamihan sa mga uri ng reptil ay [[nangingitlog]] pero may mga uri ng ''[[squamata]]'' na nagsisilang ng buhay na supling. Nagagawa ito sa pamamagitan ng [[obobibiparidad]] (pagkupkop ng itlog sa katawan), o [[bibiparidad]] (pagsilang ng hindi gumagamit ng [[calcium|kalsipikadong]] itlog). Marami sa mga bibiparong uri ay pinapakain ang kanilang mga [[petus]] sa pamamagitan ng iba't ibang uri ng [[plasenta]] na katulad sa mga mamalya at inaalagaan ang mga anak. Ang laki ng mga nabubuhay na reptil ay mula sa ''[[Sphaerodactylus ariasae]]'', na hanggang 1.6&nbsp;cm (0.6 pulgada) hanggang sa ''[[Crocodylus porosus]]'' na maaaring umabot sa 6 m ang haba at bigat na lumalampas sa 1,000&nbsp;kg. Ang pag-aaral ng mga reptil ay tinatawag na '''[[herpetolohiya]]'''. Ang apat na kasalukuyang nabubuhay na [[orden]] nito ang: * '''[[Crocodilia]]''', mga [[buwaya]]: 23 espesye * '''[[Sphenodontia]]''', ang ([[tuatara]] mula sa [[Bagong Selanda]]): 2 espesye * '''[[Squamata]]''', mga [[butiki]] at [[ahas]]: tinatayang mga 9,100 espesye * '''[[Testudines]]''', mga [[pagong]]: higit sa 300 espesye Bagaman ang mga [[ibon]] ay may scute sa mga paa nito at nangingitlog, ang mga ibon ay historikong hindi isinama sa mga reptil dahil ang mga ito ay may mainit na dugo. Kaya ang mga ibon ay hindi nakatala sa itaas. Gayunpaman, ang ilang mga reptil ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa ibang mga reptil. Ang mga [[buwaya]] ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa mga [[butiki]]. Ang mga manunulat ng kladistika na nagnanais ng isang mas nagkakaisang(monopiletikong) pagpapangkat ay minsang nagsasama ng mga ibon ng may higit sa 10,000 espesye. Ang mga reptil ay mga [[berterbrata]]ng [[tetrapoda]] na may apat na hita o tulad ng mga [[ahas]] na walang hita na nag-ebolb mula sa mga ninuno nitong may apat na hita. Hindi tulad ng mga [[Amphibia|amipbyan]], ang mga reptil ay walang yugtong pangtubig sa larva. Sa tradisyonal, ang mga reptil ang isa sa tatlong mga klase ng [[amniota]] at ang iba pa ang mga [[mamalya]] at [[ibon]]. Sa gitnan ng ika-20 siglo, naging karaniwan na hatiin ang mga reptil sa apat na mga pangkat batay sa mga bukasan ng mga bungo nito. Gayunpaman, dahil ang mga reptil sa kahulugang tradisyonal ay mga ninuno ng parehong mga [[ibon]] at [[mamalya]], maraming mga taksonomista ay mas kamakailang kumuha ng isang pakikitungong kladistiko na nagnanais na ipangkat ang mga hayop ng ekslusibong batay sa pinagsasaluhang ninuno kesa sa pinagsasaluhang mga katangian. Ang orientasyong ito ay nagtulak sa ilan na lisanin ang mga reptil bilang isang sistematikong unit o muling ilarawan ang mga reptil sa paraang kinabibilangan ng mga [[ibon]]. == Ebolusyon ng mga reptil == === Pinagmulan === [[Talaksan:Hylonomus BW.jpg|thumb|Isang sinaunang reptil na ''[[Hylonomus]]'']] [[Talaksan:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|Eksenang [[Mesosoiko]] na nagpapakita ng tipikal na reptilong megafauna: mga [[dinosauro]] kabilang ''[[Europasaurus holgeri]]'', mga [[iguanodont]] at ''[[Archaeopteryx lithographica]]'' .]] Ang mga reptil ay unang lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320-310 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay nagmula sa mga masingaw na mga latian sa panahong Carboniferous nang ang mga unang reptil ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na mga [[reptiliomorpha]]ng [[labyrinthodontia|labyrinthodont]].<ref name="Laurin 1995 165–223">{{cite journal|last=Laurin|first=M.|author2=Reisz, R. R.|year=1995|title=A reevaluation of early amniote phylogeny|url=|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]]|volume=113|issue=2|pages=165–223|doi=10.1111/j.1096-3642.1995.tb00932.x}} ([http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001143733/http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 |date=2007-10-01 }})</ref> Ang pinakamatandang alam na maaaring isang [[amniota]] o isang primitibong reptil kesa sa mas maunlad na [[ampibyan]] ang ''[[Casineria]]''.<ref>R. L. Paton, T. R. Smithson and J. A. Clack, "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland", [http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html (abstract)], ''[[Nature (journal)|]]'' 398, 508-513 (8 April 1999)</ref><ref>Monastersky, R. (1999): Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land. Science News, Vol. 155, No. 21, p. 328. [http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm article]</ref> Ang sunod sunod na mga bakas ng paa mula sa fossil strata(mga patong ng bato) sa [[Nova Scotia]] na pinetsahan ng 315 milyong taon ang nakalilipas ay nagpapakita ng tipikal na mga daliri ng paang reptilyan at mga bakas ng mga kaliskis.<ref>Falcon-Lang, H.J., Benton, M.J. & Stimson, M. (2007): Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways. ''[[Journal of the Geological Society]]'', London, 164; no. 6; pp 1113-1118. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 article]{{dead link|date=February 2012}}</ref> Ang mga bakas ng paang ito ay itinuturo sa ''[[Hylonomus]]'' na ang pinakamatandang hindi pinagdududahang alam na reptil.<ref>{{cite web|url=http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html |title=Earliest Evidence For Reptiles |publisher=Sflorg.com |date=2007-10-17 |accessdate=2010-03-16}}</ref> It was a small, lizard-like animal, about 20 to 30&nbsp;cm (8–12&nbsp;in) long, with numerous sharp teeth indicating an insectivorous diet.<ref name=EoDP>{{cite book |editor=Palmer, D.|year=1999 |title= The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7|publisher= Marshall Editions|location=London|page= [https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7/page/62 62]|isbn= 1-84028-152-9}}</ref> Ang ibang mga halimbawa ng reptil ay kinabibilangan ng ''[[Westlothiana]]'' (Sa ngayon ay itinuturing na [[Reptiliomorpha|reptiliomorph na ampibyan]] kesa sa isang totooong [[amniota]]<ref>Ruta, M.; Coates, M.I. & Quicke, D.L.J. (2003): Early tetrapod relationships revisited. ''Biological Review'' no 78: pp 251-345.[http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf |date=2008-05-22 }}</ref> at ang ''[[Paleothyris]]'' na parehong may magkatulad na anyo ng katawan at ipinagpapalagay na may magkatulad ng mga kagawian. === Paglitaw ng mga reptil === Ang mga pinakaunang reptil ay malaking nasapawan ng mas malaking mga ampibyan ng gaya ng ''[[Cochleosaurus]]'' at ang mga ito ay nanatiling isang maliit at hindi mapapansing bahagi ng fauna hanggang sa Pagguho ng Ulang Gubat ng Carboniferous.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF | issue=12}}</ref> Ang biglaang pagguho na ito ay umapekto sa ilang malalaking mga pangkat. Ang mga ampibyan ay partikular na napinsala samantalang ang mga reptil ay nakapagpatuloy ng mas mabuti dahil ang mga ito ay nakaangkop sa sumunod na mas tuyong kondisyon. Ang mga ampibyan ay nangailangang bumalik sa katubigan upang mangitlog. Salungat dito, ang mga reptil na ang mga itlog ay nag-aangkin ng isang shell na pumapayag sa mga ito na mailagay sa lupain ay mas mahusay na nakaangkop sa mga bagong kondisyon. Ang mga reptil ay nagkamit ng mga bagong niche sa mas mabilis na rate kesa sa bago ang pagguho at sa isang higit na mas mabilis kesa sa mga ampibyan. Ang mga ito ay nakapag ebolb ng mga stratehiyang pang pagkain kabilang ang herbiboriya(pagkain ng halaman) at karniboriya(pagkain ng karne). Sa nakaraan, ang mga reptil ay tanging mga insektibora(kumakain ng insekto) at piscibora(kumakain ng isda).<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse"/> Mula sa puntong ito at tuloy tuloy, ang mga reptil ay nanaig sa mga pamayanan at may mas malaking dibersidad kesa sa mga ampibyan. Ito ang naglatag ng mga kondisyon para sa [[Mesosoiko]] na kilala bilang ang 'Panahon ng mga Reptil'.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. | year=2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume=6 | pages=544–547 | format=PDF | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204 | access-date=2012-10-06 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230121/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | url-status=dead }}</ref> Ang isa sa pinakamahusay na alam na sinaunang reptil ang [[Mesosaurus]] na isang henus mula sa Simulang [[Permian]] na bumalik sa katubigan at kumakain ng mga isda. === Mga anapsida, synapsida, diapsida at sauropsida === [[Talaksan:Skull comparison.png|thumb|left|A = Anapsid, B = Synapsid, C = Diapsid]] [[Talaksan:Captorhinus aguti p.jpg|thumb|right|Ang unang mga reptil ay may uring [[anapsida]] ng bubong ng bungo gaya ng makikita sa henus na lumitaw sa panahong [[Permian]] na ''[[Captorhinus]]'']] Ang mga sinaunang reptil ay nagpanatili ng bungong [[anapsid]] na namana ng mga ito sa mga ninuno nitong [[ampibyan]].<ref name="Coven">Coven, R (2000): History of Life. [[Blackwell science]], Oxford, UK. [http://books.google.com/books?id=qvyBS4gwPF4C&lpg=PA154&ots=CbCxyrJdo0&dq=diapsids%20ancestors%20synapsids&pg=PA154#v=onepage&q=diapsids%20ancestors%20synapsids&f=false p 154] from Google Books</ref> Ang uri ng bungong ito ay may [[bubong ng bungo]] na tanging may mga butas para sa mga butas ng ilog at mga mata at isang [[matang pineal]].<ref name="Romer, A 1977">[[Alfred Romer|Romer, A.S]]. & T.S. Parsons. 1977. ''The Vertebrate Body.'' 5th ed. Saunders, Philadelphia. (6th ed. 1985)</ref> Ang mga hayop na ito ay pangkalahatang tinuturing na mga [[anapsida]] at bumubuo ng [[paraphyly|parapyletikong]] basikong stock kung saan ang ibang mga pangkat ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula dito.<ref name=modestoanderson2004>{{cite journal | last1 = Modesto | first1 = S.P. | last2 = Anderson | first2 = J.S. | year = 2004 | title = The phylogenetic definition of Reptilia | url = http://sysbio.oxfordjournals.org/content/53/5/815.full | journal = Systematic Biology | pmid = 15545258 | volume = 53 | issue = 5| pages = 815–821 | doi = 10.1080/10635150490503026 }}</ref> Sa napaka sandaling panahon pagkatapos na lumitaw ang mga unang reptil, ang isang lipi(lineage) na tinatawag na [[synapsida]] ay humiwalay at inilalarawan ng isang temporal na bukasan sa bungo sa likod ng bawat mata upang magbigay ng lugar para sa paggalaw ng masel ng panga. Ang mga ito ang mga "tulad ng [[mamalya]]ng reptil" na kalaunang nagpalitaw sa mga totoong mga [[mamalya]].<ref>van Tuninen, M. & Hadly, E.A. (2004): Error in Estimation of Rate and Time Inferred from the Early Amniote Fossil Record and Avian Molecular Clocks. ''Journal of Mulecular Biology'', no 59: pp 267-276 [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/pdfs/vantuinenhadlyJME04.pdf PDF]</ref> Sa sandaling pagkatapos nito, ang isa pang pangkat ay nag-ebolb ng parehong katangian na sa pagkakataong ito ay may isang dobleng bukasan sa likod ng bawat mata na nagbigay sa mga ito ng pangalang [[diapsida]]("dalawang arko") .<ref name=Coven/> Ang tungkulin ng mga butas sa mga pangkat na ito ay upang pagaanin ang bungo at magbigay ng lugar para makagalaw ang mga masel ng panga na pumayag sa mga ito na magkaroon ng isang mas malakas na pagkagat.<ref name="Romer, A 1977"/> Ang mga diapsida at mga reptilong anapsida pabalik sa [[huling karaniwang ninuno]] ng mga diapsida at synapsida ay inuri bilang mga "totoong reptilong" [[sauropsida]].<ref name="goodrich1916">{{cite journal|last=Goodrich|first=E.S.|title=On the classification of the Reptilia|journal=Proceedings of the Royal Society of London|volume= 89B|pages=261–276|year=1916|doi=10.1098/rspb.1916.0012|issue=615}}</ref> Ang mga [[pagong]] ay tradisyonal na pinaniniwalaang mga nagpatruloy na anapsidang reptilyan sa basehan ng istraktura ng bungo nito.<ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang mga dahilan para sa pag-uuring ito ay pinagtalunan na ang ilan ay nangatwiran ang mga pagong ay mga dipasida na bumalik sa primitibong estadong ito upang mapabuti ang armor ng mga ito(tingnan ang [[Parareptilia]]).<ref name="Laurin 1995 165–223"/> Ang mga kalaunang [[morpolohiya (biolohiya)|morpolohikal]] na mga pag-aaral pilohenetiko ay matibay na naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida.<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O, DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref> Ang lahat ng mga pag-aaral [[pilohenetikang molekular]] ay malakas na kumukumpirma sa paglalagay ng mga pagong sa loob ng diapsida na pinakakaraniwan ay isang kapatid na pangkat sa mga [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal| last=Zardoya| first=R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal | last = Iwabe | first = N. | authorlink = | author2 = Hara, Y.; Kumazawa, Y.; Shibamoto, K.; Saito, Y.; Miyata, T.; Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal | last = Roos | first = Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.; Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | date = Nov. 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245 }}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal | last = Katsu | first = Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L.; Guillette, L. J. Jr.; Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 | last3 = Guillette }}</ref> === Mga reptil ng panahong Permian === Sa pagsasara ng panahong [[Carboniferous]], ang mga reptil ang nanaig na faunang [[tetrapoda]]. Bagaman ang mga pang-lupaing [[reptiliomorpha]]ng labyrinthodont ay umiiral pa rin sa panahong ito, ang mga synapsida ay nag-ebolb ng unang totoong panlupaing megafauna(malalaking mga hayop) sa anyo ng mga [[pelycosauro]] gaya ng ''[[Edaphosaurus]]'' at karniborosong ''[[Dimetrodon]]''. Sa panahong Gitnang [[Permian]], ang klima ay naging mas tuyo na nagresulta sa pagbabago sa fauna: ang mga pelycosauro ay napalitan ng mga [[therapsida]].<ref name="autogenerated2001">''[[Edwin Harris Colbert|Colbert, E.H.]] & Morales, M. (2001): [[Evolution of the Vertebrates|Colbert's Evolution of the Vertebrates: A History of the Backboned Animals Through Time]]''. 4th edition. John Wiley & Sons, Inc, New York&nbsp;— ISBN 978-0-471-38461-8.</ref> Ang mga reptilong anapsida na ang mga malalaking bungo ay walang mga postorbital na butas ay patuloy na yumabong sa buong Permian. Ang mga [[pareiasauro]] ay umabot sa mga higanteng proporsiyon sa Huling Permian at kalaunan ay naglaho sa pagsasara ng panahong ito. Ang mga pagong ang mga posibleng nagpatuloy na pangkat nito.<ref name="autogenerated2001"/> Sa simula ng panahong ito, ang mga reptilong diapsida ay nahati sa dalawang mga pangunahing lipi, ang mga [[arkosauro]](mga ninuno ng mga [[buwaya]] at [[dinosauro]]) at ang mga [[lepidosauria|lepidosauro]](mga predesesor ng mga modernong [[ahas]], mga [[butiki]] at mga [[tuatara]]). Ang parehong pangkat na ito ay nanatiling tulad ng [[butiki]] at relatibong maliit at hindi mapapansin sa Permian. === Era na Mesosoiko, ang "Panahon ng mga Reptil" === Ang pagsasaraw ng panahong Permian ay nakakita ng pinakamalaking ekstinksiyong pang-masa na kilala bilang [[pangyayaring ekstinksiyon na Permian-Triassic]] na isang tumagal na pangyayari sanhi ng pagtitipon ng hindi bababa sa mga natatanging pulsong ekstinksiyon<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759.full.pdf | author=Sahney, S. and Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume = 275 | pages = 759–65|format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898}}</ref> Ang karamihan ng mas naunang anapsida/synapsidang megafauna ay naglaho at napalitan ng mga diapsidang [[arkosauromorpha|arkosauromorph]]. Ang mga [[arkosauro]] ay inilalarawan ng mahabang mga likurang hita at tindig na patayo na ang mga sinaunang anyo nito ay medyo mukhang mga may mahabang hitang [[buwaya]]. Ang mga arkosauro ang nanaig na pangkat sa panahong [[Triasiko]] bagaman tumagal ng 30 milyong mga taon bago ang dibersidad ng mga ito ay naging kasing laki ng mga hayop na nabuhay sa Permian.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction"/> Ang mga arkosauro ay nag-ebolb sa mga [[dinosauro]] at [[pterosaur]] gayundin sa mga [[buwaya]] at [[phytosauro]]. Ang ilang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga pinakamalaking pang-lupaing hayop na kailanman nabuhay na gumawa sa era na [[Mesosoiko]] bilang ang "Panahon ng mga Reptil". Ang mga dinosauro ay nag-ebolb rin sa mga maliliit na anyo kabilang ang may balahibo(feathers) na mga [[theropoda]]. Sa panahong Gitnang [[Jurassic]], ang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga unang [[ibon]].<ref name="autogenerated2001"/> Ang mga diapsidang [[lepidosauromorpha|lepidosauromorph]] ay maaaring ninuo ng mga [[dagat pagong]].<ref>Gauthier J. A. (1994): ''The diversification of the amniotes''. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.</ref> Ang mga reptilong ito ay nag-ebolb sa [[sauropterygia]]n sa panahong Simulang [[Triasiko]] at sa mga [[ichtyhosauro]] sa panahong Gitnang [[Triasikio]]. Ang mga [[mosasauro]] ay nag-ebolb rin sa era na Mesosoiko at lumitaw sa panahong [[Kretaseyoso]]. Ang mga [[therapsida]] ay sumailalim sa papataas na presyur mula sa mga [[dinosauro]] sa Simulang [[Mesosoiko]] at nag-ebolb sa mas maliit at mas pang-gabing mga anyo. Ang mga [[mamalya]] ang tanging mga nagpatuloy na inapo ng therapsida sa Huling [[Kretaseyoso]]. [[Talaksan:Varanus priscus Melbourne Museum.jpg|thumb|Ang [[megalania]] ay isang higanteng karniborosang [[goanna]] o [[bayawak]] na marahil ay kasing haba ng 7 metro at tumitimbang ng hanggang 1,940 kilogramo.<ref>{{cite book |author=Molnar, Ralph E. |title=Dragons in the dust: the paleobiology of the giant monitor lizard Megalania |url=https://archive.org/details/dragonsindustpal0000moln |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=2004 |pages= |isbn=0-253-34374-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Maaring naenkwento ng mga sinaunang tao sa Australia ang reptilong ito.]] === Era na Cenosoiko === Ang pagsasara ng panahong Kretaseyoso ay nakakita ng pagkamatay ng megafaunang reptilyan sa era na [[Mesosoiko]] sa pangyayaring ekstinksiyong Kretaseyoso-Paleohene. Sa mga malalaking pang-dagat ng reptil, tanging ang mga [[dagat pagong]] ang natira at sa mga hindi pang-dagat ng reptil, tanging ang mga semi-akwatikong buwaya at ang katulad na ''[[Champsosaurus]]'' ay nakaligtas sa ekstinksiyon. Ang huli ay naging ekstinto sa panahong [[Mioseno]].<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Susan E. |author2=and Klembara, Jozef |year=2005 |title=A choristoderan reptile (Reptilia: Diapsida) from the Lower Miocene of northwest Bohemia (Czech Republic) |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=25 |issue=1 |pages=171–184 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0171:ACRRDF]2.0.CO;2 |issn=0272-4634 }}</ref> Sa madaming bilang ng mga dinosaurong nanaig sa [[Mesosoiko]], tanging ang mga maliit na may balahibong [[ibon]] ang nakapagpatuloy. Ang dramatikong paternong ekstinksiyong ito sa wakas ng "Panahon ng mga Reptil" ay tumungo sa "Panahon ng mga Mamalya". Ang mga mamalya at ibon ay pumuno ng mga walang laman ng niche na naiwan ng megafaunang reptilyan at bagaman ang dibersipikasyon ay bumagal, ang dibersipikasyon ng mamalya at ibon ay naging eksponensiyal.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> Pagkatapos ng ekstinksiyon ng karamihan ng mga linya ng arkosauro at pang-dagat na reptil sa wakas ng Kretaseyoso, ang dibersipikasyon ng reptil ay nagpatuloy sa buong [[Cenosoiko]] na ang mga [[squamata]] ay sumailalim sa isang malaking [[radiasyong pag-aankop]] kesa sa nangyari sa mga [[Mesosoiko]]. Sa ngayon, ang mga [[squamata]] ang bumubuo ng karamihan ng mga nabubuhay na reptil (> 95%) na ang karamihan espesye ang mga [[butiki]].<ref name="The Reptile Database">{{cite web | url = http://www.reptile-database.org/ | title = The Reptile Database | accessdate = 9 Jan 2012}}</ref> May tinatayang 9,500 na mga nabubuhay na espesye ng reptil<ref name="The Reptile Database"/> kumpara sa malapit sa 5,500 espesye ng mga mamalyang nabubuhay ngayon(hindi kasama ang mga [[domestikasyon|domestikadong espesye]]).<ref>{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|work=[[IUCN Red List]], 2010|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|accessdate=3 June 2012|archive-date=21 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|url-status=dead}}</ref> === Taksonomiya === Klasipikasyon ayon kay Benton, 2005.<ref name="benton2005">{{cite book|last=Benton|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Benton|title=Vertebrate Palaeontology|edition=3rd|publisher=Blackwell Science Ltd.|location=Oxford|year=2005|isbn=0-632-05637-1|series=}}</ref><ref group="note" name="qualifier">Ang taksonomiya/piloheniyang ito ay hindi nagrereplekta sa modernong ebidensiyang molekular na naglalagay ng mga [[pagong]] sa loob ng [[diapsida]].</ref> * '''Series [[amniote|Amniota]]''' ** '''Class [[Synapsid]]a''' *** Order [[Pelycosaur]]ia[[Paraphyly|*]] *** Order [[Therapsida]] **** '''Class [[Mammal]]ia''' ** '''Class [[Sauropsida]]''' *** '''Subclass [[Anapsid]]a''' **** Order [[Testudines]] (turtles) **** A series of unassigned anapsid families, corresponding to [[Captorhinida]], [[Mesosaur]]ia and [[Procolophonomorpha]] *** '''Subclass [[Diapsid]]a''' **** Order [[Araeoscelidia]] **** Order [[Younginiformes]] **** '''Infraclass [[Ichthyosaur]]ia''' **** '''Infraclass [[Lepidosauromorpha]]''' ***** Superorder [[Sauropterygia]] ****** Order [[Placodont]]ia ****** Order [[Nothosaur]]oidea ****** Order [[Plesiosaur]]ia ***** Superorder [[Lepidosauria]] ****** Order [[Sphenodontia]] (tuatara) ****** Order [[Squamata]] (lizards & snakes) **** [[Talaksan:Youngosuchus restoration.jpg|thumb|right|''[[Vjushkovia]]'', a basal archosauropmorph]] '''Infraclass [[Archosauromorpha]]''' ***** Order [[Prolacertiformes]] ***** Division [[Archosaur]]ia ****** Subdivision [[Crurotarsi]] ******* Superorder [[Crocodylomorpha]] ******** Order [[Crocodilia]] ******** Order [[Phytosaur]]ia ******** Order [[Rauisuchia]] ******** Order [[Rhynchosauria]] ****** Subdivision [[Avemetatarsalia]] ******* Infradivision [[Ornithodira]] ******** Order [[Pterosaur]]ia ******** Superorder [[Dinosaur]]ia ********* Order [[Ornithischia]] ********* Order [[Saurischia]] ********** '''Class [[Bird|Aves]]''' === Piloheniya === Ang pinapakitang [[kladistika|kladogramo]] rito ay nagpapakita ng "puno ng pamilya" ng mga reptil at sumusunod sa isang pinasimpleng bersiyon ng mga relasyon na natuklasan nina Laurin at Gauthier (1996) na itinanghal bilang bahagi ng [[Tree of Life Web Project]],<ref name="tol">Laurin, M. and Gauthier, J.A. (1996). "Amniota. Mammals, reptiles (turtles, lizards, Sphenodon, crocodiles, birds) and their extinct relatives." Version 1 January 1996. ''http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402065142/http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 |date=2008-04-02 }} in'' The Tree of Life Web Project, ''http://tolweb.org/''</ref> with information on the relationships of the most primitive reptiles after Muller and Reisz (2006).<ref name=muller&reisz2006>Muller, J. and Reisz, R.R. (2006). "The phylogeny of early eureptiles: Comparing parsimony and Bayesian approaches in the investigation of a basal fossil clade." ''Systematic Biology'', '''55'''(3):503-511. {{doi|10.1080/10635150600755396}}</ref><ref group="note" name="qualifier"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Amniota''' |1={{clade |1='''[[Synapsid]]a''' |label2='''Reptilia''' |2={{clade |label1=<span style="color:white;">unnamed</span> |1={{clade |label1=[[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]) |1={{clade |1=[[Mesosaur]]idae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Millerettid]]ae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Lanthanosuchidae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Nyctiphruretia |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Pareiasaur]]ia |2=Procolophonoidea }} |3=?[[Testudines]] (mga [[pagong]], tortoise, at terrapin) }} }} }} }} |label2=[[Eureptilia]] |2={{clade |1=[[Captorhinidae]] |label2=[[Romeriida]] |2={{clade |1=[[Protorothyrididae]] |label2=[[Diapsid]]a |2={{clade |1=[[Araeoscelidia]] |label2= <span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Younginiformes]] |label2=[[Sauria]] |2={{clade |1=?[[Ichthyosaur]]ia |2=?[[Sauropterygia]] |3=[[Lepidosauromorpha]] (mga [[butiki]], [[ahas]], [[tuatara]] at mga ekstintong kamag-anak nito) |4=[[Archosauromorpha]] (mga [[buwaya]], [[ibon]] at mga ekstintong kamag-anak nito ) }} }} }} }} }} }} }} }} }}<references group="note" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Hayop]] [[Kategorya:Chordata]] [[Kategorya:Reptilia]] llfdneslg4eksrzldlmk7yoablfmp3h 2208728 2208612 2026-05-23T09:39:42Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208728 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Pennsylvanian]] - Kamakailan {{fossil range|312|0}} | name = Mga reptil | image = Extant reptilia.jpg | image_width = 300px | image_caption = Direksiyon ng orasan mula itaas na kaliwa: [[Berdeng pagong]] (''Chelonia mydas''), [[Tuatara]] (''Sphenodon punctatus''), [[Buwayang Nilo]] (''Crocodylus niloticus''), at [[Sinai Agama]] (''Pseudotrapelus sinaitus''). | authority = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 | subdivision_ranks = Extant subgroups | subdivision = *[[Lepidosauria]] ** [[Rhynchocephalia]] {{small|([[tuatara]] at kaugnay)}} ** [[Squamata]] {{small|([[butiki]] at [[ahas]])}} *[[Archosauria]] ** [[Crocodilia]] **[[Dinosauria]] ***[[Ibon|Aves]] {{small|See [[#Taksonomiya|text]] for extinct groups.}} | includes = * [[Bird|Aves]] {{small|(birds, nested within Dinosauria)}} ----<center>''For extinct orders, see [[#Taksonomiya|text]]''</center> }} [[Talaksan:Tortoise-Hatchling.jpg|thumb|Ang mga reptil ay may mga itlog na [[amniota|amniotiko]] na may matigas o makatad na mga shell na nangangailangan ng [[panloob na pertilisasyon]]. ]] Ang mga '''Bayabag'''<ref>Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino, 1969.</ref> o '''Reptil''' (Ingles: '''Reptile''') ang mga kasapi ng [[Klase (biyolohiya)|klaseng]] '''Reptilia''' na binubuo ng mga [[amniota]] na mga hindi [[sinapsido]].<ref name="tudge">{{RefTudgeVariety}}</ref> Ang mga [[amniota]] ang mga [[bertebrata]] na may itlog na may [[amnion]] na isang dobleng membrano na pumapayag sa [[embryo]] na epektibong makahinga sa lupain. Ang mga nabubuhay na reptil ay maitatangi mula sa ibang mga [[tetrapoda]] dahil ang mga ito ay [[ektotermiya|may malamig na dugo]] gayundin ay may mga [[scute]] o mga kaliskis. Ang mga reptil ay lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320 hanggang 310 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga ito ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na [[Reptiliomorpha]] (na mga [[ampibyan]] na tulad ng mga reptil) na naging tumaas na umangkop sa buhay sa lupain. Mayroong maraming mga [[ekstinto]] o hindi na umiiral na pangkat ng reptil kabilang ang mga [[dinosawro]], [[pterosaur]] at mga pangkat pang-tubig gay ang mga [[ichthyosauro]]. Ang mga modernong reptil na nabubuhay sa kasalukuyan ay matatagpuan sa bawat kontinente ng daigdig maliban sa [[Antartiko]]. Ang karamihan sa mga uri ng reptil ay [[nangingitlog]] pero may mga uri ng ''[[squamata]]'' na nagsisilang ng buhay na supling. Nagagawa ito sa pamamagitan ng [[obobibiparidad]] (pagkupkop ng itlog sa katawan), o [[bibiparidad]] (pagsilang ng hindi gumagamit ng [[calcium|kalsipikadong]] itlog). Marami sa mga bibiparong uri ay pinapakain ang kanilang mga [[petus]] sa pamamagitan ng iba't ibang uri ng [[plasenta]] na katulad sa mga mamalya at inaalagaan ang mga anak. Ang laki ng mga nabubuhay na reptil ay mula sa ''[[Sphaerodactylus ariasae]]'', na hanggang 1.6&nbsp;cm (0.6 pulgada) hanggang sa ''[[Crocodylus porosus]]'' na maaaring umabot sa 6 m ang haba at bigat na lumalampas sa 1,000&nbsp;kg. Ang pag-aaral ng mga reptil ay tinatawag na '''[[herpetolohiya]]'''. Ang apat na kasalukuyang nabubuhay na [[orden]] nito ang: * '''[[Crocodilia]]''', mga [[buwaya]]: 23 espesye * '''[[Sphenodontia]]''', ang ([[tuatara]] mula sa [[Bagong Selanda]]): 2 espesye * '''[[Squamata]]''', mga [[butiki]] at [[ahas]]: tinatayang mga 9,100 espesye * '''[[Testudines]]''', mga [[pagong]]: higit sa 300 espesye Bagaman ang mga [[ibon]] ay may scute sa mga paa nito at nangingitlog, ang mga ibon ay historikong hindi isinama sa mga reptil dahil ang mga ito ay may mainit na dugo. Kaya ang mga ibon ay hindi nakatala sa itaas. Gayunpaman, ang ilang mga reptil ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa ibang mga reptil. Ang mga [[buwaya]] ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa mga [[butiki]]. Ang mga manunulat ng kladistika na nagnanais ng isang mas nagkakaisang(monopiletikong) pagpapangkat ay minsang nagsasama ng mga ibon ng may higit sa 10,000 espesye. Ang mga reptil ay mga [[berterbrata]]ng [[tetrapoda]] na may apat na hita o tulad ng mga [[ahas]] na walang hita na nag-ebolb mula sa mga ninuno nitong may apat na hita. Hindi tulad ng mga [[Amphibia|amipbyan]], ang mga reptil ay walang yugtong pangtubig sa larva. Sa tradisyonal, ang mga reptil ang isa sa tatlong mga klase ng [[amniota]] at ang iba pa ang mga [[mamalya]] at [[ibon]]. Sa gitnan ng ika-20 siglo, naging karaniwan na hatiin ang mga reptil sa apat na mga pangkat batay sa mga bukasan ng mga bungo nito. Gayunpaman, dahil ang mga reptil sa kahulugang tradisyonal ay mga ninuno ng parehong mga [[ibon]] at [[mamalya]], maraming mga taksonomista ay mas kamakailang kumuha ng isang pakikitungong kladistiko na nagnanais na ipangkat ang mga hayop ng ekslusibong batay sa pinagsasaluhang ninuno kesa sa pinagsasaluhang mga katangian. Ang orientasyong ito ay nagtulak sa ilan na lisanin ang mga reptil bilang isang sistematikong unit o muling ilarawan ang mga reptil sa paraang kinabibilangan ng mga [[ibon]]. == Ebolusyon ng mga reptil == === Pinagmulan === [[Talaksan:Hylonomus BW.jpg|thumb|Isang sinaunang reptil na ''[[Hylonomus]]'']] [[Talaksan:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|Eksenang [[Mesosoiko]] na nagpapakita ng tipikal na reptilong megafauna: mga [[dinosauro]] kabilang ''[[Europasaurus holgeri]]'', mga [[iguanodont]] at ''[[Archaeopteryx lithographica]]'' .]] Ang mga reptil ay unang lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320-310 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay nagmula sa mga masingaw na mga latian sa panahong Carboniferous nang ang mga unang reptil ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na mga [[reptiliomorpha]]ng [[labyrinthodontia|labyrinthodont]].<ref name="Laurin 1995 165–223">{{cite journal|last=Laurin|first=M.|author2=Reisz, R. R.|year=1995|title=A reevaluation of early amniote phylogeny|url=|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]]|volume=113|issue=2|pages=165–223|doi=10.1111/j.1096-3642.1995.tb00932.x}} ([http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001143733/http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 |date=2007-10-01 }})</ref> Ang pinakamatandang alam na maaaring isang [[amniota]] o isang primitibong reptil kesa sa mas maunlad na [[ampibyan]] ang ''[[Casineria]]''.<ref>R. L. Paton, T. R. Smithson and J. A. Clack, "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland", [http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html (abstract)], ''[[Nature (journal)|]]'' 398, 508-513 (8 April 1999)</ref><ref>Monastersky, R. (1999): Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land. Science News, Vol. 155, No. 21, p. 328. [http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm article]</ref> Ang sunod sunod na mga bakas ng paa mula sa fossil strata(mga patong ng bato) sa [[Nova Scotia]] na pinetsahan ng 315 milyong taon ang nakalilipas ay nagpapakita ng tipikal na mga daliri ng paang reptilyan at mga bakas ng mga kaliskis.<ref>Falcon-Lang, H.J., Benton, M.J. & Stimson, M. (2007): Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways. ''[[Journal of the Geological Society]]'', London, 164; no. 6; pp 1113-1118. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 article]{{dead link|date=February 2012}}</ref> Ang mga bakas ng paang ito ay itinuturo sa ''[[Hylonomus]]'' na ang pinakamatandang hindi pinagdududahang alam na reptil.<ref>{{cite web|url=http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html |title=Earliest Evidence For Reptiles |publisher=Sflorg.com |date=2007-10-17 |accessdate=2010-03-16}}</ref> It was a small, lizard-like animal, about 20 to 30&nbsp;cm (8–12&nbsp;in) long, with numerous sharp teeth indicating an insectivorous diet.<ref name=EoDP>{{cite book |editor=Palmer, D.|year=1999 |title= The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7|publisher= Marshall Editions|location=London|page= [https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7/page/62 62]|isbn= 1-84028-152-9}}</ref> Ang ibang mga halimbawa ng reptil ay kinabibilangan ng ''[[Westlothiana]]'' (Sa ngayon ay itinuturing na [[Reptiliomorpha|reptiliomorph na ampibyan]] kesa sa isang totooong [[amniota]]<ref>Ruta, M.; Coates, M.I. & Quicke, D.L.J. (2003): Early tetrapod relationships revisited. ''Biological Review'' no 78: pp 251-345.[http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf |date=2008-05-22 }}</ref> at ang ''[[Paleothyris]]'' na parehong may magkatulad na anyo ng katawan at ipinagpapalagay na may magkatulad ng mga kagawian. === Paglitaw ng mga reptil === Ang mga pinakaunang reptil ay malaking nasapawan ng mas malaking mga ampibyan ng gaya ng ''[[Cochleosaurus]]'' at ang mga ito ay nanatiling isang maliit at hindi mapapansing bahagi ng fauna hanggang sa Pagguho ng Ulang Gubat ng Carboniferous.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF | issue=12}}</ref> Ang biglaang pagguho na ito ay umapekto sa ilang malalaking mga pangkat. Ang mga ampibyan ay partikular na napinsala samantalang ang mga reptil ay nakapagpatuloy ng mas mabuti dahil ang mga ito ay nakaangkop sa sumunod na mas tuyong kondisyon. Ang mga ampibyan ay nangailangang bumalik sa katubigan upang mangitlog. Salungat dito, ang mga reptil na ang mga itlog ay nag-aangkin ng isang shell na pumapayag sa mga ito na mailagay sa lupain ay mas mahusay na nakaangkop sa mga bagong kondisyon. Ang mga reptil ay nagkamit ng mga bagong niche sa mas mabilis na rate kesa sa bago ang pagguho at sa isang higit na mas mabilis kesa sa mga ampibyan. Ang mga ito ay nakapag ebolb ng mga stratehiyang pang pagkain kabilang ang herbiboriya(pagkain ng halaman) at karniboriya(pagkain ng karne). Sa nakaraan, ang mga reptil ay tanging mga insektibora(kumakain ng insekto) at piscibora(kumakain ng isda).<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse"/> Mula sa puntong ito at tuloy tuloy, ang mga reptil ay nanaig sa mga pamayanan at may mas malaking dibersidad kesa sa mga ampibyan. Ito ang naglatag ng mga kondisyon para sa [[Mesosoiko]] na kilala bilang ang 'Panahon ng mga Reptil'.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. | year=2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume=6 | pages=544–547 | format=PDF | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204 | access-date=2012-10-06 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230121/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | url-status=dead }}</ref> Ang isa sa pinakamahusay na alam na sinaunang reptil ang [[Mesosaurus]] na isang henus mula sa Simulang [[Permian]] na bumalik sa katubigan at kumakain ng mga isda. === Mga anapsida, synapsida, diapsida at sauropsida === [[Talaksan:Skull comparison.png|thumb|left|A = Anapsid, B = Synapsid, C = Diapsid]] [[Talaksan:Captorhinus aguti p.jpg|thumb|right|Ang unang mga reptil ay may uring [[anapsida]] ng bubong ng bungo gaya ng makikita sa henus na lumitaw sa panahong [[Permian]] na ''[[Captorhinus]]'']] Ang mga sinaunang reptil ay nagpanatili ng bungong [[anapsid]] na namana ng mga ito sa mga ninuno nitong [[ampibyan]].<ref name="Coven">Coven, R (2000): History of Life. [[Blackwell science]], Oxford, UK. [http://books.google.com/books?id=qvyBS4gwPF4C&lpg=PA154&ots=CbCxyrJdo0&dq=diapsids%20ancestors%20synapsids&pg=PA154#v=onepage&q=diapsids%20ancestors%20synapsids&f=false p 154] from Google Books</ref> Ang uri ng bungong ito ay may [[bubong ng bungo]] na tanging may mga butas para sa mga butas ng ilog at mga mata at isang [[matang pineal]].<ref name="Romer, A 1977">[[Alfred Romer|Romer, A.S]]. & T.S. Parsons. 1977. ''The Vertebrate Body.'' 5th ed. Saunders, Philadelphia. (6th ed. 1985)</ref> Ang mga hayop na ito ay pangkalahatang tinuturing na mga [[anapsida]] at bumubuo ng [[paraphyly|parapyletikong]] basikong stock kung saan ang ibang mga pangkat ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula dito.<ref name=modestoanderson2004>{{cite journal | last1 = Modesto | first1 = S.P. | last2 = Anderson | first2 = J.S. | year = 2004 | title = The phylogenetic definition of Reptilia | url = http://sysbio.oxfordjournals.org/content/53/5/815.full | journal = Systematic Biology | pmid = 15545258 | volume = 53 | issue = 5| pages = 815–821 | doi = 10.1080/10635150490503026 }}</ref> Sa napaka sandaling panahon pagkatapos na lumitaw ang mga unang reptil, ang isang lipi(lineage) na tinatawag na [[synapsida]] ay humiwalay at inilalarawan ng isang temporal na bukasan sa bungo sa likod ng bawat mata upang magbigay ng lugar para sa paggalaw ng masel ng panga. Ang mga ito ang mga "tulad ng [[mamalya]]ng reptil" na kalaunang nagpalitaw sa mga totoong mga [[mamalya]].<ref>van Tuninen, M. & Hadly, E.A. (2004): Error in Estimation of Rate and Time Inferred from the Early Amniote Fossil Record and Avian Molecular Clocks. ''Journal of Mulecular Biology'', no 59: pp 267-276 [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/pdfs/vantuinenhadlyJME04.pdf PDF]</ref> Sa sandaling pagkatapos nito, ang isa pang pangkat ay nag-ebolb ng parehong katangian na sa pagkakataong ito ay may isang dobleng bukasan sa likod ng bawat mata na nagbigay sa mga ito ng pangalang [[diapsida]]("dalawang arko") .<ref name=Coven/> Ang tungkulin ng mga butas sa mga pangkat na ito ay upang pagaanin ang bungo at magbigay ng lugar para makagalaw ang mga masel ng panga na pumayag sa mga ito na magkaroon ng isang mas malakas na pagkagat.<ref name="Romer, A 1977"/> Ang mga diapsida at mga reptilong anapsida pabalik sa [[huling karaniwang ninuno]] ng mga diapsida at synapsida ay inuri bilang mga "totoong reptilong" [[sauropsida]].<ref name="goodrich1916">{{cite journal|last=Goodrich|first=E.S.|title=On the classification of the Reptilia|journal=Proceedings of the Royal Society of London|volume= 89B|pages=261–276|year=1916|doi=10.1098/rspb.1916.0012|issue=615}}</ref> Ang mga [[pagong]] ay tradisyonal na pinaniniwalaang mga nagpatruloy na anapsidang reptilyan sa basehan ng istraktura ng bungo nito.<ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang mga dahilan para sa pag-uuring ito ay pinagtalunan na ang ilan ay nangatwiran ang mga pagong ay mga dipasida na bumalik sa primitibong estadong ito upang mapabuti ang armor ng mga ito(tingnan ang [[Parareptilia]]).<ref name="Laurin 1995 165–223"/> Ang mga kalaunang [[morpolohiya (biolohiya)|morpolohikal]] na mga pag-aaral pilohenetiko ay matibay na naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida.<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O, DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref> Ang lahat ng mga pag-aaral [[pilohenetikang molekular]] ay malakas na kumukumpirma sa paglalagay ng mga pagong sa loob ng diapsida na pinakakaraniwan ay isang kapatid na pangkat sa mga [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal| last=Zardoya| first=R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal | last = Iwabe | first = N. | authorlink = | author2 = Hara, Y.; Kumazawa, Y.; Shibamoto, K.; Saito, Y.; Miyata, T.; Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal | last = Roos | first = Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.; Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | date = Nov. 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245 }}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal | last = Katsu | first = Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L.; Guillette, L. J. Jr.; Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 | last3 = Guillette }}</ref> === Mga reptil ng panahong Permian === Sa pagsasara ng panahong [[Carboniferous]], ang mga reptil ang nanaig na faunang [[tetrapoda]]. Bagaman ang mga pang-lupaing [[reptiliomorpha]]ng labyrinthodont ay umiiral pa rin sa panahong ito, ang mga synapsida ay nag-ebolb ng unang totoong panlupaing megafauna(malalaking mga hayop) sa anyo ng mga [[pelycosauro]] gaya ng ''[[Edaphosaurus]]'' at karniborosong ''[[Dimetrodon]]''. Sa panahong Gitnang [[Permian]], ang klima ay naging mas tuyo na nagresulta sa pagbabago sa fauna: ang mga pelycosauro ay napalitan ng mga [[therapsida]].<ref name="autogenerated2001">''[[Edwin Harris Colbert|Colbert, E.H.]] & Morales, M. (2001): [[Evolution of the Vertebrates|Colbert's Evolution of the Vertebrates: A History of the Backboned Animals Through Time]]''. 4th edition. John Wiley & Sons, Inc, New York&nbsp;— ISBN 978-0-471-38461-8.</ref> Ang mga reptilong anapsida na ang mga malalaking bungo ay walang mga postorbital na butas ay patuloy na yumabong sa buong Permian. Ang mga [[pareiasauro]] ay umabot sa mga higanteng proporsiyon sa Huling Permian at kalaunan ay naglaho sa pagsasara ng panahong ito. Ang mga pagong ang mga posibleng nagpatuloy na pangkat nito.<ref name="autogenerated2001"/> Sa simula ng panahong ito, ang mga reptilong diapsida ay nahati sa dalawang mga pangunahing lipi, ang mga [[arkosauro]](mga ninuno ng mga [[buwaya]] at [[dinosauro]]) at ang mga [[lepidosauria|lepidosauro]](mga predesesor ng mga modernong [[ahas]], mga [[butiki]] at mga [[tuatara]]). Ang parehong pangkat na ito ay nanatiling tulad ng [[butiki]] at relatibong maliit at hindi mapapansin sa Permian. === Era na Mesosoiko, ang "Panahon ng mga Reptil" === Ang pagsasaraw ng panahong Permian ay nakakita ng pinakamalaking ekstinksiyong pang-masa na kilala bilang [[pangyayaring ekstinksiyon na Permian-Triassic]] na isang tumagal na pangyayari sanhi ng pagtitipon ng hindi bababa sa mga natatanging pulsong ekstinksiyon<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759.full.pdf | author=Sahney, S. and Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume = 275 | pages = 759–65|format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898}}</ref> Ang karamihan ng mas naunang anapsida/synapsidang megafauna ay naglaho at napalitan ng mga diapsidang [[arkosauromorpha|arkosauromorph]]. Ang mga [[arkosauro]] ay inilalarawan ng mahabang mga likurang hita at tindig na patayo na ang mga sinaunang anyo nito ay medyo mukhang mga may mahabang hitang [[buwaya]]. Ang mga arkosauro ang nanaig na pangkat sa panahong [[Triasiko]] bagaman tumagal ng 30 milyong mga taon bago ang dibersidad ng mga ito ay naging kasing laki ng mga hayop na nabuhay sa Permian.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction"/> Ang mga arkosauro ay nag-ebolb sa mga [[dinosauro]] at [[pterosaur]] gayundin sa mga [[buwaya]] at [[phytosauro]]. Ang ilang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga pinakamalaking pang-lupaing hayop na kailanman nabuhay na gumawa sa era na [[Mesosoiko]] bilang ang "Panahon ng mga Reptil". Ang mga dinosauro ay nag-ebolb rin sa mga maliliit na anyo kabilang ang may balahibo(feathers) na mga [[theropoda]]. Sa panahong Gitnang [[Jurassic]], ang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga unang [[ibon]].<ref name="autogenerated2001"/> Ang mga diapsidang [[lepidosauromorpha|lepidosauromorph]] ay maaaring ninuo ng mga [[dagat pagong]].<ref>Gauthier J. A. (1994): ''The diversification of the amniotes''. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.</ref> Ang mga reptilong ito ay nag-ebolb sa [[sauropterygia]]n sa panahong Simulang [[Triasiko]] at sa mga [[ichtyhosauro]] sa panahong Gitnang [[Triasikio]]. Ang mga [[mosasauro]] ay nag-ebolb rin sa era na Mesosoiko at lumitaw sa panahong [[Kretaseyoso]]. Ang mga [[therapsida]] ay sumailalim sa papataas na presyur mula sa mga [[dinosauro]] sa Simulang [[Mesosoiko]] at nag-ebolb sa mas maliit at mas pang-gabing mga anyo. Ang mga [[mamalya]] ang tanging mga nagpatuloy na inapo ng therapsida sa Huling [[Kretaseyoso]]. [[Talaksan:Varanus priscus Melbourne Museum.jpg|thumb|Ang [[megalania]] ay isang higanteng karniborosang [[goanna]] o [[bayawak]] na marahil ay kasing haba ng 7 metro at tumitimbang ng hanggang 1,940 kilogramo.<ref>{{cite book |author=Molnar, Ralph E. |title=Dragons in the dust: the paleobiology of the giant monitor lizard Megalania |url=https://archive.org/details/dragonsindustpal0000moln |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=2004 |pages= |isbn=0-253-34374-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Maaring naenkwento ng mga sinaunang tao sa Australia ang reptilong ito.]] === Era na Cenosoiko === Ang pagsasara ng panahong Kretaseyoso ay nakakita ng pagkamatay ng megafaunang reptilyan sa era na [[Mesosoiko]] sa pangyayaring ekstinksiyong Kretaseyoso-Paleohene. Sa mga malalaking pang-dagat ng reptil, tanging ang mga [[dagat pagong]] ang natira at sa mga hindi pang-dagat ng reptil, tanging ang mga semi-akwatikong buwaya at ang katulad na ''[[Champsosaurus]]'' ay nakaligtas sa ekstinksiyon. Ang huli ay naging ekstinto sa panahong [[Mioseno]].<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Susan E. |author2=and Klembara, Jozef |year=2005 |title=A choristoderan reptile (Reptilia: Diapsida) from the Lower Miocene of northwest Bohemia (Czech Republic) |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=25 |issue=1 |pages=171–184 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0171:ACRRDF]2.0.CO;2 |issn=0272-4634 }}</ref> Sa madaming bilang ng mga dinosaurong nanaig sa [[Mesosoiko]], tanging ang mga maliit na may balahibong [[ibon]] ang nakapagpatuloy. Ang dramatikong paternong ekstinksiyong ito sa wakas ng "Panahon ng mga Reptil" ay tumungo sa "Panahon ng mga Mamalya". Ang mga mamalya at ibon ay pumuno ng mga walang laman ng niche na naiwan ng megafaunang reptilyan at bagaman ang dibersipikasyon ay bumagal, ang dibersipikasyon ng mamalya at ibon ay naging eksponensiyal.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> Pagkatapos ng ekstinksiyon ng karamihan ng mga linya ng arkosauro at pang-dagat na reptil sa wakas ng Kretaseyoso, ang dibersipikasyon ng reptil ay nagpatuloy sa buong [[Cenosoiko]] na ang mga [[squamata]] ay sumailalim sa isang malaking [[radiasyong pag-aankop]] kesa sa nangyari sa mga [[Mesosoiko]]. Sa ngayon, ang mga [[squamata]] ang bumubuo ng karamihan ng mga nabubuhay na reptil (> 95%) na ang karamihan espesye ang mga [[butiki]].<ref name="The Reptile Database">{{cite web | url = http://www.reptile-database.org/ | title = The Reptile Database | accessdate = 9 Jan 2012}}</ref> May tinatayang 9,500 na mga nabubuhay na espesye ng reptil<ref name="The Reptile Database"/> kumpara sa malapit sa 5,500 espesye ng mga mamalyang nabubuhay ngayon(hindi kasama ang mga [[domestikasyon|domestikadong espesye]]).<ref>{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|work=[[IUCN Red List]], 2010|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|accessdate=3 June 2012|archive-date=21 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|url-status=dead}}</ref> === Taksonomiya === Klasipikasyon ayon kay Benton, 2005.<ref name="benton2005">{{cite book|last=Benton|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Benton|title=Vertebrate Palaeontology|edition=3rd|publisher=Blackwell Science Ltd.|location=Oxford|year=2005|isbn=0-632-05637-1|series=}}</ref><ref group="note" name="qualifier">Ang taksonomiya/piloheniyang ito ay hindi nagrereplekta sa modernong ebidensiyang molekular na naglalagay ng mga [[pagong]] sa loob ng [[diapsida]].</ref> * '''Series [[amniote|Amniota]]''' ** '''Class [[Synapsid]]a''' *** Order [[Pelycosaur]]ia[[Paraphyly|*]] *** Order [[Therapsida]] **** '''Class [[Mammal]]ia''' ** '''Class [[Sauropsida]]''' *** '''Subclass [[Anapsid]]a''' **** Order [[Testudines]] (turtles) **** A series of unassigned anapsid families, corresponding to [[Captorhinida]], [[Mesosaur]]ia and [[Procolophonomorpha]] *** '''Subclass [[Diapsid]]a''' **** Order [[Araeoscelidia]] **** Order [[Younginiformes]] **** '''Infraclass [[Ichthyosaur]]ia''' **** '''Infraclass [[Lepidosauromorpha]]''' ***** Superorder [[Sauropterygia]] ****** Order [[Placodont]]ia ****** Order [[Nothosaur]]oidea ****** Order [[Plesiosaur]]ia ***** Superorder [[Lepidosauria]] ****** Order [[Sphenodontia]] (tuatara) ****** Order [[Squamata]] (lizards & snakes) **** [[Talaksan:Youngosuchus restoration.jpg|thumb|right|''[[Vjushkovia]]'', a basal archosauropmorph]] '''Infraclass [[Archosauromorpha]]''' ***** Order [[Prolacertiformes]] ***** Division [[Archosaur]]ia ****** Subdivision [[Crurotarsi]] ******* Superorder [[Crocodylomorpha]] ******** Order [[Crocodilia]] ******** Order [[Phytosaur]]ia ******** Order [[Rauisuchia]] ******** Order [[Rhynchosauria]] ****** Subdivision [[Avemetatarsalia]] ******* Infradivision [[Ornithodira]] ******** Order [[Pterosaur]]ia ******** Superorder [[Dinosaur]]ia ********* Order [[Ornithischia]] ********* Order [[Saurischia]] ********** '''Class [[Bird|Aves]]''' === Piloheniya === Ang pinapakitang [[kladistika|kladogramo]] rito ay nagpapakita ng "puno ng pamilya" ng mga reptil at sumusunod sa isang pinasimpleng bersiyon ng mga relasyon na natuklasan nina Laurin at Gauthier (1996) na itinanghal bilang bahagi ng [[Tree of Life Web Project]],<ref name="tol">Laurin, M. and Gauthier, J.A. (1996). "Amniota. Mammals, reptiles (turtles, lizards, Sphenodon, crocodiles, birds) and their extinct relatives." Version 1 January 1996. ''http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402065142/http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 |date=2008-04-02 }} in'' The Tree of Life Web Project, ''http://tolweb.org/''</ref> with information on the relationships of the most primitive reptiles after Muller and Reisz (2006).<ref name=muller&reisz2006>Muller, J. and Reisz, R.R. (2006). "The phylogeny of early eureptiles: Comparing parsimony and Bayesian approaches in the investigation of a basal fossil clade." ''Systematic Biology'', '''55'''(3):503-511. {{doi|10.1080/10635150600755396}}</ref><ref group="note" name="qualifier"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Amniota''' |1={{clade |1='''[[Synapsid]]a''' |label2='''Reptilia''' |2={{clade |label1=<span style="color:white;">unnamed</span> |1={{clade |label1=[[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]) |1={{clade |1=[[Mesosaur]]idae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Millerettid]]ae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Lanthanosuchidae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Nyctiphruretia |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Pareiasaur]]ia |2=Procolophonoidea }} |3=?[[Testudines]] (mga [[pagong]], tortoise, at terrapin) }} }} }} }} |label2=[[Eureptilia]] |2={{clade |1=[[Captorhinidae]] |label2=[[Romeriida]] |2={{clade |1=[[Protorothyrididae]] |label2=[[Diapsid]]a |2={{clade |1=[[Araeoscelidia]] |label2= <span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Younginiformes]] |label2=[[Sauria]] |2={{clade |1=?[[Ichthyosaur]]ia |2=?[[Sauropterygia]] |3=[[Lepidosauromorpha]] (mga [[butiki]], [[ahas]], [[tuatara]] at mga ekstintong kamag-anak nito) |4=[[Archosauromorpha]] (mga [[buwaya]], [[ibon]] at mga ekstintong kamag-anak nito ) }} }} }} }} }} }} }} }} }}<references group="note" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Hayop]] [[Kategorya:Chordata]] [[Kategorya:Reptilia]] 0ksejh4z43v125y8ge8c34ffyzwzo45 2208729 2208728 2026-05-23T09:44:29Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208729 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Pennsylvanian]] - Kamakailan {{fossil range|312|0}} | name = Mga reptil | image = Extant reptilia.jpg | image_width = 300px | image_caption = Direksiyon ng orasan mula itaas na kaliwa: [[Berdeng pagong]] (''Chelonia mydas''), [[Tuatara]] (''Sphenodon punctatus''), [[Buwayang Nilo]] (''Crocodylus niloticus''), at [[Sinai Agama]] (''Pseudotrapelus sinaitus''). | authority = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 | subdivision_ranks = Extant subgroups | subdivision = *[[Lepidosauria]] ** [[Rhynchocephalia]] {{small|([[tuatara]] at kaugnay)}} ** [[Squamata]] {{small|([[butiki]] at [[ahas]])}} *[[Archosauria]] ** [[Crocodilia]] **[[Dinosauria]] ***[[Ibon|Aves]] {{small|See [[#Taksonomiya|text]] for extinct groups.}} | synonyms = * [[Sauropsida]] <small>[[Edwin Stephen Goodrich|Goodrich]], 1916</small> | includes = * [[Bird|Aves]] {{small|(birds, nested within Dinosauria)}} ----<center>''For extinct orders, see [[#Taksonomiya|text]]''</center> }} [[Talaksan:Tortoise-Hatchling.jpg|thumb|Ang mga reptil ay may mga itlog na [[amniota|amniotiko]] na may matigas o makatad na mga shell na nangangailangan ng [[panloob na pertilisasyon]]. ]] Ang mga '''Bayabag'''<ref>Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino, 1969.</ref> o '''Reptil''' (Ingles: '''Reptile''') ang mga kasapi ng [[Klase (biyolohiya)|klaseng]] '''Reptilia''' na binubuo ng mga [[amniota]] na mga hindi [[sinapsido]].<ref name="tudge">{{RefTudgeVariety}}</ref> Ang mga [[amniota]] ang mga [[bertebrata]] na may itlog na may [[amnion]] na isang dobleng membrano na pumapayag sa [[embryo]] na epektibong makahinga sa lupain. Ang mga nabubuhay na reptil ay maitatangi mula sa ibang mga [[tetrapoda]] dahil ang mga ito ay [[ektotermiya|may malamig na dugo]] gayundin ay may mga [[scute]] o mga kaliskis. Ang mga reptil ay lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320 hanggang 310 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga ito ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na [[Reptiliomorpha]] (na mga [[ampibyan]] na tulad ng mga reptil) na naging tumaas na umangkop sa buhay sa lupain. Mayroong maraming mga [[ekstinto]] o hindi na umiiral na pangkat ng reptil kabilang ang mga [[dinosawro]], [[pterosaur]] at mga pangkat pang-tubig gay ang mga [[ichthyosauro]]. Ang mga modernong reptil na nabubuhay sa kasalukuyan ay matatagpuan sa bawat kontinente ng daigdig maliban sa [[Antartiko]]. Ang karamihan sa mga uri ng reptil ay [[nangingitlog]] pero may mga uri ng ''[[squamata]]'' na nagsisilang ng buhay na supling. Nagagawa ito sa pamamagitan ng [[obobibiparidad]] (pagkupkop ng itlog sa katawan), o [[bibiparidad]] (pagsilang ng hindi gumagamit ng [[calcium|kalsipikadong]] itlog). Marami sa mga bibiparong uri ay pinapakain ang kanilang mga [[petus]] sa pamamagitan ng iba't ibang uri ng [[plasenta]] na katulad sa mga mamalya at inaalagaan ang mga anak. Ang laki ng mga nabubuhay na reptil ay mula sa ''[[Sphaerodactylus ariasae]]'', na hanggang 1.6&nbsp;cm (0.6 pulgada) hanggang sa ''[[Crocodylus porosus]]'' na maaaring umabot sa 6 m ang haba at bigat na lumalampas sa 1,000&nbsp;kg. Ang pag-aaral ng mga reptil ay tinatawag na '''[[herpetolohiya]]'''. Ang apat na kasalukuyang nabubuhay na [[orden]] nito ang: * '''[[Crocodilia]]''', mga [[buwaya]]: 23 espesye * '''[[Sphenodontia]]''', ang ([[tuatara]] mula sa [[Bagong Selanda]]): 2 espesye * '''[[Squamata]]''', mga [[butiki]] at [[ahas]]: tinatayang mga 9,100 espesye * '''[[Testudines]]''', mga [[pagong]]: higit sa 300 espesye Bagaman ang mga [[ibon]] ay may scute sa mga paa nito at nangingitlog, ang mga ibon ay historikong hindi isinama sa mga reptil dahil ang mga ito ay may mainit na dugo. Kaya ang mga ibon ay hindi nakatala sa itaas. Gayunpaman, ang ilang mga reptil ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa ibang mga reptil. Ang mga [[buwaya]] ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa mga [[butiki]]. Ang mga manunulat ng kladistika na nagnanais ng isang mas nagkakaisang(monopiletikong) pagpapangkat ay minsang nagsasama ng mga ibon ng may higit sa 10,000 espesye. Ang mga reptil ay mga [[berterbrata]]ng [[tetrapoda]] na may apat na hita o tulad ng mga [[ahas]] na walang hita na nag-ebolb mula sa mga ninuno nitong may apat na hita. Hindi tulad ng mga [[Amphibia|amipbyan]], ang mga reptil ay walang yugtong pangtubig sa larva. Sa tradisyonal, ang mga reptil ang isa sa tatlong mga klase ng [[amniota]] at ang iba pa ang mga [[mamalya]] at [[ibon]]. Sa gitnan ng ika-20 siglo, naging karaniwan na hatiin ang mga reptil sa apat na mga pangkat batay sa mga bukasan ng mga bungo nito. Gayunpaman, dahil ang mga reptil sa kahulugang tradisyonal ay mga ninuno ng parehong mga [[ibon]] at [[mamalya]], maraming mga taksonomista ay mas kamakailang kumuha ng isang pakikitungong kladistiko na nagnanais na ipangkat ang mga hayop ng ekslusibong batay sa pinagsasaluhang ninuno kesa sa pinagsasaluhang mga katangian. Ang orientasyong ito ay nagtulak sa ilan na lisanin ang mga reptil bilang isang sistematikong unit o muling ilarawan ang mga reptil sa paraang kinabibilangan ng mga [[ibon]]. == Ebolusyon ng mga reptil == === Pinagmulan === [[Talaksan:Hylonomus BW.jpg|thumb|Isang sinaunang reptil na ''[[Hylonomus]]'']] [[Talaksan:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|Eksenang [[Mesosoiko]] na nagpapakita ng tipikal na reptilong megafauna: mga [[dinosauro]] kabilang ''[[Europasaurus holgeri]]'', mga [[iguanodont]] at ''[[Archaeopteryx lithographica]]'' .]] Ang mga reptil ay unang lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320-310 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay nagmula sa mga masingaw na mga latian sa panahong Carboniferous nang ang mga unang reptil ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na mga [[reptiliomorpha]]ng [[labyrinthodontia|labyrinthodont]].<ref name="Laurin 1995 165–223">{{cite journal|last=Laurin|first=M.|author2=Reisz, R. R.|year=1995|title=A reevaluation of early amniote phylogeny|url=|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]]|volume=113|issue=2|pages=165–223|doi=10.1111/j.1096-3642.1995.tb00932.x}} ([http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001143733/http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 |date=2007-10-01 }})</ref> Ang pinakamatandang alam na maaaring isang [[amniota]] o isang primitibong reptil kesa sa mas maunlad na [[ampibyan]] ang ''[[Casineria]]''.<ref>R. L. Paton, T. R. Smithson and J. A. Clack, "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland", [http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html (abstract)], ''[[Nature (journal)|]]'' 398, 508-513 (8 April 1999)</ref><ref>Monastersky, R. (1999): Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land. Science News, Vol. 155, No. 21, p. 328. [http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm article]</ref> Ang sunod sunod na mga bakas ng paa mula sa fossil strata(mga patong ng bato) sa [[Nova Scotia]] na pinetsahan ng 315 milyong taon ang nakalilipas ay nagpapakita ng tipikal na mga daliri ng paang reptilyan at mga bakas ng mga kaliskis.<ref>Falcon-Lang, H.J., Benton, M.J. & Stimson, M. (2007): Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways. ''[[Journal of the Geological Society]]'', London, 164; no. 6; pp 1113-1118. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 article]{{dead link|date=February 2012}}</ref> Ang mga bakas ng paang ito ay itinuturo sa ''[[Hylonomus]]'' na ang pinakamatandang hindi pinagdududahang alam na reptil.<ref>{{cite web|url=http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html |title=Earliest Evidence For Reptiles |publisher=Sflorg.com |date=2007-10-17 |accessdate=2010-03-16}}</ref> It was a small, lizard-like animal, about 20 to 30&nbsp;cm (8–12&nbsp;in) long, with numerous sharp teeth indicating an insectivorous diet.<ref name=EoDP>{{cite book |editor=Palmer, D.|year=1999 |title= The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7|publisher= Marshall Editions|location=London|page= [https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7/page/62 62]|isbn= 1-84028-152-9}}</ref> Ang ibang mga halimbawa ng reptil ay kinabibilangan ng ''[[Westlothiana]]'' (Sa ngayon ay itinuturing na [[Reptiliomorpha|reptiliomorph na ampibyan]] kesa sa isang totooong [[amniota]]<ref>Ruta, M.; Coates, M.I. & Quicke, D.L.J. (2003): Early tetrapod relationships revisited. ''Biological Review'' no 78: pp 251-345.[http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf |date=2008-05-22 }}</ref> at ang ''[[Paleothyris]]'' na parehong may magkatulad na anyo ng katawan at ipinagpapalagay na may magkatulad ng mga kagawian. === Paglitaw ng mga reptil === Ang mga pinakaunang reptil ay malaking nasapawan ng mas malaking mga ampibyan ng gaya ng ''[[Cochleosaurus]]'' at ang mga ito ay nanatiling isang maliit at hindi mapapansing bahagi ng fauna hanggang sa Pagguho ng Ulang Gubat ng Carboniferous.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF | issue=12}}</ref> Ang biglaang pagguho na ito ay umapekto sa ilang malalaking mga pangkat. Ang mga ampibyan ay partikular na napinsala samantalang ang mga reptil ay nakapagpatuloy ng mas mabuti dahil ang mga ito ay nakaangkop sa sumunod na mas tuyong kondisyon. Ang mga ampibyan ay nangailangang bumalik sa katubigan upang mangitlog. Salungat dito, ang mga reptil na ang mga itlog ay nag-aangkin ng isang shell na pumapayag sa mga ito na mailagay sa lupain ay mas mahusay na nakaangkop sa mga bagong kondisyon. Ang mga reptil ay nagkamit ng mga bagong niche sa mas mabilis na rate kesa sa bago ang pagguho at sa isang higit na mas mabilis kesa sa mga ampibyan. Ang mga ito ay nakapag ebolb ng mga stratehiyang pang pagkain kabilang ang herbiboriya(pagkain ng halaman) at karniboriya(pagkain ng karne). Sa nakaraan, ang mga reptil ay tanging mga insektibora(kumakain ng insekto) at piscibora(kumakain ng isda).<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse"/> Mula sa puntong ito at tuloy tuloy, ang mga reptil ay nanaig sa mga pamayanan at may mas malaking dibersidad kesa sa mga ampibyan. Ito ang naglatag ng mga kondisyon para sa [[Mesosoiko]] na kilala bilang ang 'Panahon ng mga Reptil'.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. | year=2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume=6 | pages=544–547 | format=PDF | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204 | access-date=2012-10-06 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230121/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | url-status=dead }}</ref> Ang isa sa pinakamahusay na alam na sinaunang reptil ang [[Mesosaurus]] na isang henus mula sa Simulang [[Permian]] na bumalik sa katubigan at kumakain ng mga isda. === Mga anapsida, synapsida, diapsida at sauropsida === [[Talaksan:Skull comparison.png|thumb|left|A = Anapsid, B = Synapsid, C = Diapsid]] [[Talaksan:Captorhinus aguti p.jpg|thumb|right|Ang unang mga reptil ay may uring [[anapsida]] ng bubong ng bungo gaya ng makikita sa henus na lumitaw sa panahong [[Permian]] na ''[[Captorhinus]]'']] Ang mga sinaunang reptil ay nagpanatili ng bungong [[anapsid]] na namana ng mga ito sa mga ninuno nitong [[ampibyan]].<ref name="Coven">Coven, R (2000): History of Life. [[Blackwell science]], Oxford, UK. [http://books.google.com/books?id=qvyBS4gwPF4C&lpg=PA154&ots=CbCxyrJdo0&dq=diapsids%20ancestors%20synapsids&pg=PA154#v=onepage&q=diapsids%20ancestors%20synapsids&f=false p 154] from Google Books</ref> Ang uri ng bungong ito ay may [[bubong ng bungo]] na tanging may mga butas para sa mga butas ng ilog at mga mata at isang [[matang pineal]].<ref name="Romer, A 1977">[[Alfred Romer|Romer, A.S]]. & T.S. Parsons. 1977. ''The Vertebrate Body.'' 5th ed. Saunders, Philadelphia. (6th ed. 1985)</ref> Ang mga hayop na ito ay pangkalahatang tinuturing na mga [[anapsida]] at bumubuo ng [[paraphyly|parapyletikong]] basikong stock kung saan ang ibang mga pangkat ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula dito.<ref name=modestoanderson2004>{{cite journal | last1 = Modesto | first1 = S.P. | last2 = Anderson | first2 = J.S. | year = 2004 | title = The phylogenetic definition of Reptilia | url = http://sysbio.oxfordjournals.org/content/53/5/815.full | journal = Systematic Biology | pmid = 15545258 | volume = 53 | issue = 5| pages = 815–821 | doi = 10.1080/10635150490503026 }}</ref> Sa napaka sandaling panahon pagkatapos na lumitaw ang mga unang reptil, ang isang lipi(lineage) na tinatawag na [[synapsida]] ay humiwalay at inilalarawan ng isang temporal na bukasan sa bungo sa likod ng bawat mata upang magbigay ng lugar para sa paggalaw ng masel ng panga. Ang mga ito ang mga "tulad ng [[mamalya]]ng reptil" na kalaunang nagpalitaw sa mga totoong mga [[mamalya]].<ref>van Tuninen, M. & Hadly, E.A. (2004): Error in Estimation of Rate and Time Inferred from the Early Amniote Fossil Record and Avian Molecular Clocks. ''Journal of Mulecular Biology'', no 59: pp 267-276 [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/pdfs/vantuinenhadlyJME04.pdf PDF]</ref> Sa sandaling pagkatapos nito, ang isa pang pangkat ay nag-ebolb ng parehong katangian na sa pagkakataong ito ay may isang dobleng bukasan sa likod ng bawat mata na nagbigay sa mga ito ng pangalang [[diapsida]]("dalawang arko") .<ref name=Coven/> Ang tungkulin ng mga butas sa mga pangkat na ito ay upang pagaanin ang bungo at magbigay ng lugar para makagalaw ang mga masel ng panga na pumayag sa mga ito na magkaroon ng isang mas malakas na pagkagat.<ref name="Romer, A 1977"/> Ang mga diapsida at mga reptilong anapsida pabalik sa [[huling karaniwang ninuno]] ng mga diapsida at synapsida ay inuri bilang mga "totoong reptilong" [[sauropsida]].<ref name="goodrich1916">{{cite journal|last=Goodrich|first=E.S.|title=On the classification of the Reptilia|journal=Proceedings of the Royal Society of London|volume= 89B|pages=261–276|year=1916|doi=10.1098/rspb.1916.0012|issue=615}}</ref> Ang mga [[pagong]] ay tradisyonal na pinaniniwalaang mga nagpatruloy na anapsidang reptilyan sa basehan ng istraktura ng bungo nito.<ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang mga dahilan para sa pag-uuring ito ay pinagtalunan na ang ilan ay nangatwiran ang mga pagong ay mga dipasida na bumalik sa primitibong estadong ito upang mapabuti ang armor ng mga ito(tingnan ang [[Parareptilia]]).<ref name="Laurin 1995 165–223"/> Ang mga kalaunang [[morpolohiya (biolohiya)|morpolohikal]] na mga pag-aaral pilohenetiko ay matibay na naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida.<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O, DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref> Ang lahat ng mga pag-aaral [[pilohenetikang molekular]] ay malakas na kumukumpirma sa paglalagay ng mga pagong sa loob ng diapsida na pinakakaraniwan ay isang kapatid na pangkat sa mga [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal| last=Zardoya| first=R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal | last = Iwabe | first = N. | authorlink = | author2 = Hara, Y.; Kumazawa, Y.; Shibamoto, K.; Saito, Y.; Miyata, T.; Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal | last = Roos | first = Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.; Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | date = Nov. 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245 }}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal | last = Katsu | first = Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L.; Guillette, L. J. Jr.; Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 | last3 = Guillette }}</ref> === Mga reptil ng panahong Permian === Sa pagsasara ng panahong [[Carboniferous]], ang mga reptil ang nanaig na faunang [[tetrapoda]]. Bagaman ang mga pang-lupaing [[reptiliomorpha]]ng labyrinthodont ay umiiral pa rin sa panahong ito, ang mga synapsida ay nag-ebolb ng unang totoong panlupaing megafauna(malalaking mga hayop) sa anyo ng mga [[pelycosauro]] gaya ng ''[[Edaphosaurus]]'' at karniborosong ''[[Dimetrodon]]''. Sa panahong Gitnang [[Permian]], ang klima ay naging mas tuyo na nagresulta sa pagbabago sa fauna: ang mga pelycosauro ay napalitan ng mga [[therapsida]].<ref name="autogenerated2001">''[[Edwin Harris Colbert|Colbert, E.H.]] & Morales, M. (2001): [[Evolution of the Vertebrates|Colbert's Evolution of the Vertebrates: A History of the Backboned Animals Through Time]]''. 4th edition. John Wiley & Sons, Inc, New York&nbsp;— ISBN 978-0-471-38461-8.</ref> Ang mga reptilong anapsida na ang mga malalaking bungo ay walang mga postorbital na butas ay patuloy na yumabong sa buong Permian. Ang mga [[pareiasauro]] ay umabot sa mga higanteng proporsiyon sa Huling Permian at kalaunan ay naglaho sa pagsasara ng panahong ito. Ang mga pagong ang mga posibleng nagpatuloy na pangkat nito.<ref name="autogenerated2001"/> Sa simula ng panahong ito, ang mga reptilong diapsida ay nahati sa dalawang mga pangunahing lipi, ang mga [[arkosauro]](mga ninuno ng mga [[buwaya]] at [[dinosauro]]) at ang mga [[lepidosauria|lepidosauro]](mga predesesor ng mga modernong [[ahas]], mga [[butiki]] at mga [[tuatara]]). Ang parehong pangkat na ito ay nanatiling tulad ng [[butiki]] at relatibong maliit at hindi mapapansin sa Permian. === Era na Mesosoiko, ang "Panahon ng mga Reptil" === Ang pagsasaraw ng panahong Permian ay nakakita ng pinakamalaking ekstinksiyong pang-masa na kilala bilang [[pangyayaring ekstinksiyon na Permian-Triassic]] na isang tumagal na pangyayari sanhi ng pagtitipon ng hindi bababa sa mga natatanging pulsong ekstinksiyon<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759.full.pdf | author=Sahney, S. and Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume = 275 | pages = 759–65|format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898}}</ref> Ang karamihan ng mas naunang anapsida/synapsidang megafauna ay naglaho at napalitan ng mga diapsidang [[arkosauromorpha|arkosauromorph]]. Ang mga [[arkosauro]] ay inilalarawan ng mahabang mga likurang hita at tindig na patayo na ang mga sinaunang anyo nito ay medyo mukhang mga may mahabang hitang [[buwaya]]. Ang mga arkosauro ang nanaig na pangkat sa panahong [[Triasiko]] bagaman tumagal ng 30 milyong mga taon bago ang dibersidad ng mga ito ay naging kasing laki ng mga hayop na nabuhay sa Permian.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction"/> Ang mga arkosauro ay nag-ebolb sa mga [[dinosauro]] at [[pterosaur]] gayundin sa mga [[buwaya]] at [[phytosauro]]. Ang ilang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga pinakamalaking pang-lupaing hayop na kailanman nabuhay na gumawa sa era na [[Mesosoiko]] bilang ang "Panahon ng mga Reptil". Ang mga dinosauro ay nag-ebolb rin sa mga maliliit na anyo kabilang ang may balahibo(feathers) na mga [[theropoda]]. Sa panahong Gitnang [[Jurassic]], ang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga unang [[ibon]].<ref name="autogenerated2001"/> Ang mga diapsidang [[lepidosauromorpha|lepidosauromorph]] ay maaaring ninuo ng mga [[dagat pagong]].<ref>Gauthier J. A. (1994): ''The diversification of the amniotes''. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.</ref> Ang mga reptilong ito ay nag-ebolb sa [[sauropterygia]]n sa panahong Simulang [[Triasiko]] at sa mga [[ichtyhosauro]] sa panahong Gitnang [[Triasikio]]. Ang mga [[mosasauro]] ay nag-ebolb rin sa era na Mesosoiko at lumitaw sa panahong [[Kretaseyoso]]. Ang mga [[therapsida]] ay sumailalim sa papataas na presyur mula sa mga [[dinosauro]] sa Simulang [[Mesosoiko]] at nag-ebolb sa mas maliit at mas pang-gabing mga anyo. Ang mga [[mamalya]] ang tanging mga nagpatuloy na inapo ng therapsida sa Huling [[Kretaseyoso]]. [[Talaksan:Varanus priscus Melbourne Museum.jpg|thumb|Ang [[megalania]] ay isang higanteng karniborosang [[goanna]] o [[bayawak]] na marahil ay kasing haba ng 7 metro at tumitimbang ng hanggang 1,940 kilogramo.<ref>{{cite book |author=Molnar, Ralph E. |title=Dragons in the dust: the paleobiology of the giant monitor lizard Megalania |url=https://archive.org/details/dragonsindustpal0000moln |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=2004 |pages= |isbn=0-253-34374-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Maaring naenkwento ng mga sinaunang tao sa Australia ang reptilong ito.]] === Era na Cenosoiko === Ang pagsasara ng panahong Kretaseyoso ay nakakita ng pagkamatay ng megafaunang reptilyan sa era na [[Mesosoiko]] sa pangyayaring ekstinksiyong Kretaseyoso-Paleohene. Sa mga malalaking pang-dagat ng reptil, tanging ang mga [[dagat pagong]] ang natira at sa mga hindi pang-dagat ng reptil, tanging ang mga semi-akwatikong buwaya at ang katulad na ''[[Champsosaurus]]'' ay nakaligtas sa ekstinksiyon. Ang huli ay naging ekstinto sa panahong [[Mioseno]].<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Susan E. |author2=and Klembara, Jozef |year=2005 |title=A choristoderan reptile (Reptilia: Diapsida) from the Lower Miocene of northwest Bohemia (Czech Republic) |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=25 |issue=1 |pages=171–184 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0171:ACRRDF]2.0.CO;2 |issn=0272-4634 }}</ref> Sa madaming bilang ng mga dinosaurong nanaig sa [[Mesosoiko]], tanging ang mga maliit na may balahibong [[ibon]] ang nakapagpatuloy. Ang dramatikong paternong ekstinksiyong ito sa wakas ng "Panahon ng mga Reptil" ay tumungo sa "Panahon ng mga Mamalya". Ang mga mamalya at ibon ay pumuno ng mga walang laman ng niche na naiwan ng megafaunang reptilyan at bagaman ang dibersipikasyon ay bumagal, ang dibersipikasyon ng mamalya at ibon ay naging eksponensiyal.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> Pagkatapos ng ekstinksiyon ng karamihan ng mga linya ng arkosauro at pang-dagat na reptil sa wakas ng Kretaseyoso, ang dibersipikasyon ng reptil ay nagpatuloy sa buong [[Cenosoiko]] na ang mga [[squamata]] ay sumailalim sa isang malaking [[radiasyong pag-aankop]] kesa sa nangyari sa mga [[Mesosoiko]]. Sa ngayon, ang mga [[squamata]] ang bumubuo ng karamihan ng mga nabubuhay na reptil (> 95%) na ang karamihan espesye ang mga [[butiki]].<ref name="The Reptile Database">{{cite web | url = http://www.reptile-database.org/ | title = The Reptile Database | accessdate = 9 Jan 2012}}</ref> May tinatayang 9,500 na mga nabubuhay na espesye ng reptil<ref name="The Reptile Database"/> kumpara sa malapit sa 5,500 espesye ng mga mamalyang nabubuhay ngayon(hindi kasama ang mga [[domestikasyon|domestikadong espesye]]).<ref>{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|work=[[IUCN Red List]], 2010|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|accessdate=3 June 2012|archive-date=21 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|url-status=dead}}</ref> === Taksonomiya === Klasipikasyon ayon kay Benton, 2005.<ref name="benton2005">{{cite book|last=Benton|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Benton|title=Vertebrate Palaeontology|edition=3rd|publisher=Blackwell Science Ltd.|location=Oxford|year=2005|isbn=0-632-05637-1|series=}}</ref><ref group="note" name="qualifier">Ang taksonomiya/piloheniyang ito ay hindi nagrereplekta sa modernong ebidensiyang molekular na naglalagay ng mga [[pagong]] sa loob ng [[diapsida]].</ref> * '''Series [[amniote|Amniota]]''' ** '''Class [[Synapsid]]a''' *** Order [[Pelycosaur]]ia[[Paraphyly|*]] *** Order [[Therapsida]] **** '''Class [[Mammal]]ia''' ** '''Class [[Sauropsida]]''' *** '''Subclass [[Anapsid]]a''' **** Order [[Testudines]] (turtles) **** A series of unassigned anapsid families, corresponding to [[Captorhinida]], [[Mesosaur]]ia and [[Procolophonomorpha]] *** '''Subclass [[Diapsid]]a''' **** Order [[Araeoscelidia]] **** Order [[Younginiformes]] **** '''Infraclass [[Ichthyosaur]]ia''' **** '''Infraclass [[Lepidosauromorpha]]''' ***** Superorder [[Sauropterygia]] ****** Order [[Placodont]]ia ****** Order [[Nothosaur]]oidea ****** Order [[Plesiosaur]]ia ***** Superorder [[Lepidosauria]] ****** Order [[Sphenodontia]] (tuatara) ****** Order [[Squamata]] (lizards & snakes) **** [[Talaksan:Youngosuchus restoration.jpg|thumb|right|''[[Vjushkovia]]'', a basal archosauropmorph]] '''Infraclass [[Archosauromorpha]]''' ***** Order [[Prolacertiformes]] ***** Division [[Archosaur]]ia ****** Subdivision [[Crurotarsi]] ******* Superorder [[Crocodylomorpha]] ******** Order [[Crocodilia]] ******** Order [[Phytosaur]]ia ******** Order [[Rauisuchia]] ******** Order [[Rhynchosauria]] ****** Subdivision [[Avemetatarsalia]] ******* Infradivision [[Ornithodira]] ******** Order [[Pterosaur]]ia ******** Superorder [[Dinosaur]]ia ********* Order [[Ornithischia]] ********* Order [[Saurischia]] ********** '''Class [[Bird|Aves]]''' === Piloheniya === Ang pinapakitang [[kladistika|kladogramo]] rito ay nagpapakita ng "puno ng pamilya" ng mga reptil at sumusunod sa isang pinasimpleng bersiyon ng mga relasyon na natuklasan nina Laurin at Gauthier (1996) na itinanghal bilang bahagi ng [[Tree of Life Web Project]],<ref name="tol">Laurin, M. and Gauthier, J.A. (1996). "Amniota. Mammals, reptiles (turtles, lizards, Sphenodon, crocodiles, birds) and their extinct relatives." Version 1 January 1996. ''http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402065142/http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 |date=2008-04-02 }} in'' The Tree of Life Web Project, ''http://tolweb.org/''</ref> with information on the relationships of the most primitive reptiles after Muller and Reisz (2006).<ref name=muller&reisz2006>Muller, J. and Reisz, R.R. (2006). "The phylogeny of early eureptiles: Comparing parsimony and Bayesian approaches in the investigation of a basal fossil clade." ''Systematic Biology'', '''55'''(3):503-511. {{doi|10.1080/10635150600755396}}</ref><ref group="note" name="qualifier"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Amniota''' |1={{clade |1='''[[Synapsid]]a''' |label2='''Reptilia''' |2={{clade |label1=<span style="color:white;">unnamed</span> |1={{clade |label1=[[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]) |1={{clade |1=[[Mesosaur]]idae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Millerettid]]ae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Lanthanosuchidae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Nyctiphruretia |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Pareiasaur]]ia |2=Procolophonoidea }} |3=?[[Testudines]] (mga [[pagong]], tortoise, at terrapin) }} }} }} }} |label2=[[Eureptilia]] |2={{clade |1=[[Captorhinidae]] |label2=[[Romeriida]] |2={{clade |1=[[Protorothyrididae]] |label2=[[Diapsid]]a |2={{clade |1=[[Araeoscelidia]] |label2= <span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Younginiformes]] |label2=[[Sauria]] |2={{clade |1=?[[Ichthyosaur]]ia |2=?[[Sauropterygia]] |3=[[Lepidosauromorpha]] (mga [[butiki]], [[ahas]], [[tuatara]] at mga ekstintong kamag-anak nito) |4=[[Archosauromorpha]] (mga [[buwaya]], [[ibon]] at mga ekstintong kamag-anak nito ) }} }} }} }} }} }} }} }} }}<references group="note" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Hayop]] [[Kategorya:Chordata]] [[Kategorya:Reptilia]] scsjmqanou02aua9g96d7o1ma5p2iaf 2208736 2208729 2026-05-23T09:51:55Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208736 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Pennsylvanian]] - Kamakailan {{fossil range|312|0}} | name = Mga reptil | image = Extant reptilia.jpg | image_width = 300px | image_caption = Direksiyon ng orasan mula itaas na kaliwa: [[Berdeng pagong]] (''Chelonia mydas''), [[Tuatara]] (''Sphenodon punctatus''), [[Buwayang Nilo]] (''Crocodylus niloticus''), at [[Sinai Agama]] (''Pseudotrapelus sinaitus''). | authority = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768 | subdivision_ranks = Extant subgroups | subdivision = *[[Lepidosauria]] ** [[Rhynchocephalia]] {{small|([[tuatara]] at kaugnay)}} ** [[Squamata]] {{small|([[butiki]] at [[ahas]])}} *[[Archosauria]] ** [[Crocodilia]] **[[Dinosauria]] ***[[Ibon|Aves]] {{small|See [[#Taksonomiya|text]] for extinct groups.}} | synonyms = * [[Sauropsida]] <small>[[Edwin Stephen Goodrich|Goodrich]], 1916</small> | includes = * [[Bird|Aves]] {{small|(birds, nested within Dinosauria)}} ----<center>''For extinct orders, see [[#Taksonomiya|text]]''</center> }} [[Talaksan:Tortoise-Hatchling.jpg|thumb|Ang mga reptil ay may mga itlog na [[amniota|amniotiko]] na may matigas o makatad na mga shell na nangangailangan ng [[panloob na pertilisasyon]]. ]] Ang mga '''Bayabag'''<ref>Maugnaying Talasalitaang Pang-agham Ingles-Pilipino, 1969.</ref> o '''Reptil''' (Ingles: '''Reptile''') ang mga kasapi ng [[Klase (biyolohiya)|klaseng]] '''Reptilia''' na binubuo ng mga [[amniota]] na mga hindi [[sinapsido]].<ref name="tudge">{{RefTudgeVariety}}</ref> Ang mga [[amniota]] ang mga [[bertebrata]] na may itlog na may [[amnion]] na isang dobleng membrano na pumapayag sa [[embryo]] na epektibong makahinga sa lupain. Ang ibon ay nabibilang sa grupo ng mga reptil dahil sa mga pag-aaral na [[kladistiko]]. Ang mga nabubuhay na reptil ay maitatangi mula sa ibang mga [[tetrapoda]] dahil ang mga ito ay [[ektotermiya|may malamig na dugo]] gayundin ay may mga [[scute]] o mga kaliskis. Ang mga reptil ay lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320 hanggang 310 milyong taon ang nakalilipas. Ang mga ito ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na [[Reptiliomorpha]] (na mga [[ampibyan]] na tulad ng mga reptil) na naging tumaas na umangkop sa buhay sa lupain. Mayroong maraming mga [[ekstinto]] o hindi na umiiral na pangkat ng reptil kabilang ang mga [[dinosawro]], [[pterosaur]] at mga pangkat pang-tubig gay ang mga [[ichthyosauro]]. Ang mga modernong reptil na nabubuhay sa kasalukuyan ay matatagpuan sa bawat kontinente ng daigdig maliban sa [[Antartiko]]. Ang karamihan sa mga uri ng reptil ay [[nangingitlog]] pero may mga uri ng ''[[squamata]]'' na nagsisilang ng buhay na supling. Nagagawa ito sa pamamagitan ng [[obobibiparidad]] (pagkupkop ng itlog sa katawan), o [[bibiparidad]] (pagsilang ng hindi gumagamit ng [[calcium|kalsipikadong]] itlog). Marami sa mga bibiparong uri ay pinapakain ang kanilang mga [[petus]] sa pamamagitan ng iba't ibang uri ng [[plasenta]] na katulad sa mga mamalya at inaalagaan ang mga anak. Ang laki ng mga nabubuhay na reptil ay mula sa ''[[Sphaerodactylus ariasae]]'', na hanggang 1.6&nbsp;cm (0.6 pulgada) hanggang sa ''[[Crocodylus porosus]]'' na maaaring umabot sa 6 m ang haba at bigat na lumalampas sa 1,000&nbsp;kg. Ang pag-aaral ng mga reptil ay tinatawag na '''[[herpetolohiya]]'''. Ang apat na kasalukuyang nabubuhay na [[orden]] nito ang: * '''[[Crocodilia]]''', mga [[buwaya]]: 23 espesye * '''[[Sphenodontia]]''', ang ([[tuatara]] mula sa [[Bagong Selanda]]): 2 espesye * '''[[Squamata]]''', mga [[butiki]] at [[ahas]]: tinatayang mga 9,100 espesye * '''[[Testudines]]''', mga [[pagong]]: higit sa 300 espesye Bagaman ang mga [[ibon]] ay may scute sa mga paa nito at nangingitlog, ang mga ibon ay historikong hindi isinama sa mga reptil dahil ang mga ito ay may mainit na dugo. Kaya ang mga ibon ay hindi nakatala sa itaas. Gayunpaman, ang ilang mga reptil ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa ibang mga reptil. Ang mga [[buwaya]] ay mas malapit na nauugnay sa mga ibon kesa sa mga [[butiki]]. Ang mga manunulat ng kladistika na nagnanais ng isang mas nagkakaisang(monopiletikong) pagpapangkat ay minsang nagsasama ng mga ibon ng may higit sa 10,000 espesye. Ang mga reptil ay mga [[berterbrata]]ng [[tetrapoda]] na may apat na hita o tulad ng mga [[ahas]] na walang hita na nag-ebolb mula sa mga ninuno nitong may apat na hita. Hindi tulad ng mga [[Amphibia|amipbyan]], ang mga reptil ay walang yugtong pangtubig sa larva. Sa tradisyonal, ang mga reptil ang isa sa tatlong mga klase ng [[amniota]] at ang iba pa ang mga [[mamalya]] at [[ibon]]. Sa gitnan ng ika-20 siglo, naging karaniwan na hatiin ang mga reptil sa apat na mga pangkat batay sa mga bukasan ng mga bungo nito. Gayunpaman, dahil ang mga reptil sa kahulugang tradisyonal ay mga ninuno ng parehong mga [[ibon]] at [[mamalya]], maraming mga taksonomista ay mas kamakailang kumuha ng isang pakikitungong kladistiko na nagnanais na ipangkat ang mga hayop ng ekslusibong batay sa pinagsasaluhang ninuno kesa sa pinagsasaluhang mga katangian. Ang orientasyong ito ay nagtulak sa ilan na lisanin ang mga reptil bilang isang sistematikong unit o muling ilarawan ang mga reptil sa paraang kinabibilangan ng mga [[ibon]]. == Ebolusyon ng mga reptil == === Pinagmulan === [[Talaksan:Hylonomus BW.jpg|thumb|Isang sinaunang reptil na ''[[Hylonomus]]'']] [[Talaksan:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|Eksenang [[Mesosoiko]] na nagpapakita ng tipikal na reptilong megafauna: mga [[dinosauro]] kabilang ''[[Europasaurus holgeri]]'', mga [[iguanodont]] at ''[[Archaeopteryx lithographica]]'' .]] Ang mga reptil ay unang lumitaw sa panahong [[Carboniferous]] mga 320-310 milyong taon ang nakalilipas. Ito ay nagmula sa mga masingaw na mga latian sa panahong Carboniferous nang ang mga unang reptil ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula sa mas maunlad na mga [[reptiliomorpha]]ng [[labyrinthodontia|labyrinthodont]].<ref name="Laurin 1995 165–223">{{cite journal|last=Laurin|first=M.|author2=Reisz, R. R.|year=1995|title=A reevaluation of early amniote phylogeny|url=|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]]|volume=113|issue=2|pages=165–223|doi=10.1111/j.1096-3642.1995.tb00932.x}} ([http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001143733/http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 |date=2007-10-01 }})</ref> Ang pinakamatandang alam na maaaring isang [[amniota]] o isang primitibong reptil kesa sa mas maunlad na [[ampibyan]] ang ''[[Casineria]]''.<ref>R. L. Paton, T. R. Smithson and J. A. Clack, "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland", [http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html (abstract)], ''[[Nature (journal)|]]'' 398, 508-513 (8 April 1999)</ref><ref>Monastersky, R. (1999): Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land. Science News, Vol. 155, No. 21, p. 328. [http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm article]</ref> Ang sunod sunod na mga bakas ng paa mula sa fossil strata(mga patong ng bato) sa [[Nova Scotia]] na pinetsahan ng 315 milyong taon ang nakalilipas ay nagpapakita ng tipikal na mga daliri ng paang reptilyan at mga bakas ng mga kaliskis.<ref>Falcon-Lang, H.J., Benton, M.J. & Stimson, M. (2007): Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways. ''[[Journal of the Geological Society]]'', London, 164; no. 6; pp 1113-1118. [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 article]{{dead link|date=February 2012}}</ref> Ang mga bakas ng paang ito ay itinuturo sa ''[[Hylonomus]]'' na ang pinakamatandang hindi pinagdududahang alam na reptil.<ref>{{cite web|url=http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html |title=Earliest Evidence For Reptiles |publisher=Sflorg.com |date=2007-10-17 |accessdate=2010-03-16}}</ref> It was a small, lizard-like animal, about 20 to 30&nbsp;cm (8–12&nbsp;in) long, with numerous sharp teeth indicating an insectivorous diet.<ref name=EoDP>{{cite book |editor=Palmer, D.|year=1999 |title= The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7|publisher= Marshall Editions|location=London|page= [https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_y8e7/page/62 62]|isbn= 1-84028-152-9}}</ref> Ang ibang mga halimbawa ng reptil ay kinabibilangan ng ''[[Westlothiana]]'' (Sa ngayon ay itinuturing na [[Reptiliomorpha|reptiliomorph na ampibyan]] kesa sa isang totooong [[amniota]]<ref>Ruta, M.; Coates, M.I. & Quicke, D.L.J. (2003): Early tetrapod relationships revisited. ''Biological Review'' no 78: pp 251-345.[http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf |date=2008-05-22 }}</ref> at ang ''[[Paleothyris]]'' na parehong may magkatulad na anyo ng katawan at ipinagpapalagay na may magkatulad ng mga kagawian. === Paglitaw ng mga reptil === Ang mga pinakaunang reptil ay malaking nasapawan ng mas malaking mga ampibyan ng gaya ng ''[[Cochleosaurus]]'' at ang mga ito ay nanatiling isang maliit at hindi mapapansing bahagi ng fauna hanggang sa Pagguho ng Ulang Gubat ng Carboniferous.<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF | issue=12}}</ref> Ang biglaang pagguho na ito ay umapekto sa ilang malalaking mga pangkat. Ang mga ampibyan ay partikular na napinsala samantalang ang mga reptil ay nakapagpatuloy ng mas mabuti dahil ang mga ito ay nakaangkop sa sumunod na mas tuyong kondisyon. Ang mga ampibyan ay nangailangang bumalik sa katubigan upang mangitlog. Salungat dito, ang mga reptil na ang mga itlog ay nag-aangkin ng isang shell na pumapayag sa mga ito na mailagay sa lupain ay mas mahusay na nakaangkop sa mga bagong kondisyon. Ang mga reptil ay nagkamit ng mga bagong niche sa mas mabilis na rate kesa sa bago ang pagguho at sa isang higit na mas mabilis kesa sa mga ampibyan. Ang mga ito ay nakapag ebolb ng mga stratehiyang pang pagkain kabilang ang herbiboriya(pagkain ng halaman) at karniboriya(pagkain ng karne). Sa nakaraan, ang mga reptil ay tanging mga insektibora(kumakain ng insekto) at piscibora(kumakain ng isda).<ref name="SahneyBentonFalconLang 2010RainforestCollapse"/> Mula sa puntong ito at tuloy tuloy, ang mga reptil ay nanaig sa mga pamayanan at may mas malaking dibersidad kesa sa mga ampibyan. Ito ang naglatag ng mga kondisyon para sa [[Mesosoiko]] na kilala bilang ang 'Panahon ng mga Reptil'.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | author=Sahney, S., Benton, M.J. and Ferry, P.A. | year=2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume=6 | pages=544–547 | format=PDF | issue=4 | pmid=20106856 | pmc=2936204 | access-date=2012-10-06 | archive-date=2015-11-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151106230121/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/6/4/544.full.pdf+html | url-status=dead }}</ref> Ang isa sa pinakamahusay na alam na sinaunang reptil ang [[Mesosaurus]] na isang henus mula sa Simulang [[Permian]] na bumalik sa katubigan at kumakain ng mga isda. === Mga anapsida, synapsida, diapsida at sauropsida === [[Talaksan:Skull comparison.png|thumb|left|A = Anapsid, B = Synapsid, C = Diapsid]] [[Talaksan:Captorhinus aguti p.jpg|thumb|right|Ang unang mga reptil ay may uring [[anapsida]] ng bubong ng bungo gaya ng makikita sa henus na lumitaw sa panahong [[Permian]] na ''[[Captorhinus]]'']] Ang mga sinaunang reptil ay nagpanatili ng bungong [[anapsid]] na namana ng mga ito sa mga ninuno nitong [[ampibyan]].<ref name="Coven">Coven, R (2000): History of Life. [[Blackwell science]], Oxford, UK. [http://books.google.com/books?id=qvyBS4gwPF4C&lpg=PA154&ots=CbCxyrJdo0&dq=diapsids%20ancestors%20synapsids&pg=PA154#v=onepage&q=diapsids%20ancestors%20synapsids&f=false p 154] from Google Books</ref> Ang uri ng bungong ito ay may [[bubong ng bungo]] na tanging may mga butas para sa mga butas ng ilog at mga mata at isang [[matang pineal]].<ref name="Romer, A 1977">[[Alfred Romer|Romer, A.S]]. & T.S. Parsons. 1977. ''The Vertebrate Body.'' 5th ed. Saunders, Philadelphia. (6th ed. 1985)</ref> Ang mga hayop na ito ay pangkalahatang tinuturing na mga [[anapsida]] at bumubuo ng [[paraphyly|parapyletikong]] basikong stock kung saan ang ibang mga pangkat ay nag-[[ebolusyon|ebolb]] mula dito.<ref name=modestoanderson2004>{{cite journal | last1 = Modesto | first1 = S.P. | last2 = Anderson | first2 = J.S. | year = 2004 | title = The phylogenetic definition of Reptilia | url = http://sysbio.oxfordjournals.org/content/53/5/815.full | journal = Systematic Biology | pmid = 15545258 | volume = 53 | issue = 5| pages = 815–821 | doi = 10.1080/10635150490503026 }}</ref> Sa napaka sandaling panahon pagkatapos na lumitaw ang mga unang reptil, ang isang lipi(lineage) na tinatawag na [[synapsida]] ay humiwalay at inilalarawan ng isang temporal na bukasan sa bungo sa likod ng bawat mata upang magbigay ng lugar para sa paggalaw ng masel ng panga. Ang mga ito ang mga "tulad ng [[mamalya]]ng reptil" na kalaunang nagpalitaw sa mga totoong mga [[mamalya]].<ref>van Tuninen, M. & Hadly, E.A. (2004): Error in Estimation of Rate and Time Inferred from the Early Amniote Fossil Record and Avian Molecular Clocks. ''Journal of Mulecular Biology'', no 59: pp 267-276 [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/pdfs/vantuinenhadlyJME04.pdf PDF]</ref> Sa sandaling pagkatapos nito, ang isa pang pangkat ay nag-ebolb ng parehong katangian na sa pagkakataong ito ay may isang dobleng bukasan sa likod ng bawat mata na nagbigay sa mga ito ng pangalang [[diapsida]]("dalawang arko") .<ref name=Coven/> Ang tungkulin ng mga butas sa mga pangkat na ito ay upang pagaanin ang bungo at magbigay ng lugar para makagalaw ang mga masel ng panga na pumayag sa mga ito na magkaroon ng isang mas malakas na pagkagat.<ref name="Romer, A 1977"/> Ang mga diapsida at mga reptilong anapsida pabalik sa [[huling karaniwang ninuno]] ng mga diapsida at synapsida ay inuri bilang mga "totoong reptilong" [[sauropsida]].<ref name="goodrich1916">{{cite journal|last=Goodrich|first=E.S.|title=On the classification of the Reptilia|journal=Proceedings of the Royal Society of London|volume= 89B|pages=261–276|year=1916|doi=10.1098/rspb.1916.0012|issue=615}}</ref> Ang mga [[pagong]] ay tradisyonal na pinaniniwalaang mga nagpatruloy na anapsidang reptilyan sa basehan ng istraktura ng bungo nito.<ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang mga dahilan para sa pag-uuring ito ay pinagtalunan na ang ilan ay nangatwiran ang mga pagong ay mga dipasida na bumalik sa primitibong estadong ito upang mapabuti ang armor ng mga ito(tingnan ang [[Parareptilia]]).<ref name="Laurin 1995 165–223"/> Ang mga kalaunang [[morpolohiya (biolohiya)|morpolohikal]] na mga pag-aaral pilohenetiko ay matibay na naglagay ng mga pagong sa loob ng diapsida.<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O, DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref> Ang lahat ng mga pag-aaral [[pilohenetikang molekular]] ay malakas na kumukumpirma sa paglalagay ng mga pagong sa loob ng diapsida na pinakakaraniwan ay isang kapatid na pangkat sa mga [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal| last=Zardoya| first=R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal | last = Iwabe | first = N. | authorlink = | author2 = Hara, Y.; Kumazawa, Y.; Shibamoto, K.; Saito, Y.; Miyata, T.; Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal | last = Roos | first = Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.; Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | date = Nov. 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245 }}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal | last = Katsu | first = Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L.; Guillette, L. J. Jr.; Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 | last3 = Guillette }}</ref> === Mga reptil ng panahong Permian === Sa pagsasara ng panahong [[Carboniferous]], ang mga reptil ang nanaig na faunang [[tetrapoda]]. Bagaman ang mga pang-lupaing [[reptiliomorpha]]ng labyrinthodont ay umiiral pa rin sa panahong ito, ang mga synapsida ay nag-ebolb ng unang totoong panlupaing megafauna(malalaking mga hayop) sa anyo ng mga [[pelycosauro]] gaya ng ''[[Edaphosaurus]]'' at karniborosong ''[[Dimetrodon]]''. Sa panahong Gitnang [[Permian]], ang klima ay naging mas tuyo na nagresulta sa pagbabago sa fauna: ang mga pelycosauro ay napalitan ng mga [[therapsida]].<ref name="autogenerated2001">''[[Edwin Harris Colbert|Colbert, E.H.]] & Morales, M. (2001): [[Evolution of the Vertebrates|Colbert's Evolution of the Vertebrates: A History of the Backboned Animals Through Time]]''. 4th edition. John Wiley & Sons, Inc, New York&nbsp;— ISBN 978-0-471-38461-8.</ref> Ang mga reptilong anapsida na ang mga malalaking bungo ay walang mga postorbital na butas ay patuloy na yumabong sa buong Permian. Ang mga [[pareiasauro]] ay umabot sa mga higanteng proporsiyon sa Huling Permian at kalaunan ay naglaho sa pagsasara ng panahong ito. Ang mga pagong ang mga posibleng nagpatuloy na pangkat nito.<ref name="autogenerated2001"/> Sa simula ng panahong ito, ang mga reptilong diapsida ay nahati sa dalawang mga pangunahing lipi, ang mga [[arkosauro]](mga ninuno ng mga [[buwaya]] at [[dinosauro]]) at ang mga [[lepidosauria|lepidosauro]](mga predesesor ng mga modernong [[ahas]], mga [[butiki]] at mga [[tuatara]]). Ang parehong pangkat na ito ay nanatiling tulad ng [[butiki]] at relatibong maliit at hindi mapapansin sa Permian. === Era na Mesosoiko, ang "Panahon ng mga Reptil" === Ang pagsasaraw ng panahong Permian ay nakakita ng pinakamalaking ekstinksiyong pang-masa na kilala bilang [[pangyayaring ekstinksiyon na Permian-Triassic]] na isang tumagal na pangyayari sanhi ng pagtitipon ng hindi bababa sa mga natatanging pulsong ekstinksiyon<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal | url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/275/1636/759.full.pdf | author=Sahney, S. and Benton, M.J. | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society: Biological | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume = 275 | pages = 759–65|format=PDF | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898}}</ref> Ang karamihan ng mas naunang anapsida/synapsidang megafauna ay naglaho at napalitan ng mga diapsidang [[arkosauromorpha|arkosauromorph]]. Ang mga [[arkosauro]] ay inilalarawan ng mahabang mga likurang hita at tindig na patayo na ang mga sinaunang anyo nito ay medyo mukhang mga may mahabang hitang [[buwaya]]. Ang mga arkosauro ang nanaig na pangkat sa panahong [[Triasiko]] bagaman tumagal ng 30 milyong mga taon bago ang dibersidad ng mga ito ay naging kasing laki ng mga hayop na nabuhay sa Permian.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction"/> Ang mga arkosauro ay nag-ebolb sa mga [[dinosauro]] at [[pterosaur]] gayundin sa mga [[buwaya]] at [[phytosauro]]. Ang ilang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga pinakamalaking pang-lupaing hayop na kailanman nabuhay na gumawa sa era na [[Mesosoiko]] bilang ang "Panahon ng mga Reptil". Ang mga dinosauro ay nag-ebolb rin sa mga maliliit na anyo kabilang ang may balahibo(feathers) na mga [[theropoda]]. Sa panahong Gitnang [[Jurassic]], ang mga dinosauro ay nag-ebolb sa mga unang [[ibon]].<ref name="autogenerated2001"/> Ang mga diapsidang [[lepidosauromorpha|lepidosauromorph]] ay maaaring ninuo ng mga [[dagat pagong]].<ref>Gauthier J. A. (1994): ''The diversification of the amniotes''. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.</ref> Ang mga reptilong ito ay nag-ebolb sa [[sauropterygia]]n sa panahong Simulang [[Triasiko]] at sa mga [[ichtyhosauro]] sa panahong Gitnang [[Triasikio]]. Ang mga [[mosasauro]] ay nag-ebolb rin sa era na Mesosoiko at lumitaw sa panahong [[Kretaseyoso]]. Ang mga [[therapsida]] ay sumailalim sa papataas na presyur mula sa mga [[dinosauro]] sa Simulang [[Mesosoiko]] at nag-ebolb sa mas maliit at mas pang-gabing mga anyo. Ang mga [[mamalya]] ang tanging mga nagpatuloy na inapo ng therapsida sa Huling [[Kretaseyoso]]. [[Talaksan:Varanus priscus Melbourne Museum.jpg|thumb|Ang [[megalania]] ay isang higanteng karniborosang [[goanna]] o [[bayawak]] na marahil ay kasing haba ng 7 metro at tumitimbang ng hanggang 1,940 kilogramo.<ref>{{cite book |author=Molnar, Ralph E. |title=Dragons in the dust: the paleobiology of the giant monitor lizard Megalania |url=https://archive.org/details/dragonsindustpal0000moln |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=2004 |pages= |isbn=0-253-34374-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Maaring naenkwento ng mga sinaunang tao sa Australia ang reptilong ito.]] === Era na Cenosoiko === Ang pagsasara ng panahong Kretaseyoso ay nakakita ng pagkamatay ng megafaunang reptilyan sa era na [[Mesosoiko]] sa pangyayaring ekstinksiyong Kretaseyoso-Paleohene. Sa mga malalaking pang-dagat ng reptil, tanging ang mga [[dagat pagong]] ang natira at sa mga hindi pang-dagat ng reptil, tanging ang mga semi-akwatikong buwaya at ang katulad na ''[[Champsosaurus]]'' ay nakaligtas sa ekstinksiyon. Ang huli ay naging ekstinto sa panahong [[Mioseno]].<ref>{{cite journal |last=Evans |first=Susan E. |author2=and Klembara, Jozef |year=2005 |title=A choristoderan reptile (Reptilia: Diapsida) from the Lower Miocene of northwest Bohemia (Czech Republic) |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=25 |issue=1 |pages=171–184 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0171:ACRRDF]2.0.CO;2 |issn=0272-4634 }}</ref> Sa madaming bilang ng mga dinosaurong nanaig sa [[Mesosoiko]], tanging ang mga maliit na may balahibong [[ibon]] ang nakapagpatuloy. Ang dramatikong paternong ekstinksiyong ito sa wakas ng "Panahon ng mga Reptil" ay tumungo sa "Panahon ng mga Mamalya". Ang mga mamalya at ibon ay pumuno ng mga walang laman ng niche na naiwan ng megafaunang reptilyan at bagaman ang dibersipikasyon ay bumagal, ang dibersipikasyon ng mamalya at ibon ay naging eksponensiyal.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> Pagkatapos ng ekstinksiyon ng karamihan ng mga linya ng arkosauro at pang-dagat na reptil sa wakas ng Kretaseyoso, ang dibersipikasyon ng reptil ay nagpatuloy sa buong [[Cenosoiko]] na ang mga [[squamata]] ay sumailalim sa isang malaking [[radiasyong pag-aankop]] kesa sa nangyari sa mga [[Mesosoiko]]. Sa ngayon, ang mga [[squamata]] ang bumubuo ng karamihan ng mga nabubuhay na reptil (> 95%) na ang karamihan espesye ang mga [[butiki]].<ref name="The Reptile Database">{{cite web | url = http://www.reptile-database.org/ | title = The Reptile Database | accessdate = 9 Jan 2012}}</ref> May tinatayang 9,500 na mga nabubuhay na espesye ng reptil<ref name="The Reptile Database"/> kumpara sa malapit sa 5,500 espesye ng mga mamalyang nabubuhay ngayon(hindi kasama ang mga [[domestikasyon|domestikadong espesye]]).<ref>{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|work=[[IUCN Red List]], 2010|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|accessdate=3 June 2012|archive-date=21 Hulyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|url-status=dead}}</ref> === Taksonomiya === Klasipikasyon ayon kay Benton, 2005.<ref name="benton2005">{{cite book|last=Benton|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Benton|title=Vertebrate Palaeontology|edition=3rd|publisher=Blackwell Science Ltd.|location=Oxford|year=2005|isbn=0-632-05637-1|series=}}</ref><ref group="note" name="qualifier">Ang taksonomiya/piloheniyang ito ay hindi nagrereplekta sa modernong ebidensiyang molekular na naglalagay ng mga [[pagong]] sa loob ng [[diapsida]].</ref> * '''Series [[amniote|Amniota]]''' ** '''Class [[Synapsid]]a''' *** Order [[Pelycosaur]]ia[[Paraphyly|*]] *** Order [[Therapsida]] **** '''Class [[Mammal]]ia''' ** '''Class [[Sauropsida]]''' *** '''Subclass [[Anapsid]]a''' **** Order [[Testudines]] (turtles) **** A series of unassigned anapsid families, corresponding to [[Captorhinida]], [[Mesosaur]]ia and [[Procolophonomorpha]] *** '''Subclass [[Diapsid]]a''' **** Order [[Araeoscelidia]] **** Order [[Younginiformes]] **** '''Infraclass [[Ichthyosaur]]ia''' **** '''Infraclass [[Lepidosauromorpha]]''' ***** Superorder [[Sauropterygia]] ****** Order [[Placodont]]ia ****** Order [[Nothosaur]]oidea ****** Order [[Plesiosaur]]ia ***** Superorder [[Lepidosauria]] ****** Order [[Sphenodontia]] (tuatara) ****** Order [[Squamata]] (lizards & snakes) **** [[Talaksan:Youngosuchus restoration.jpg|thumb|right|''[[Vjushkovia]]'', a basal archosauropmorph]] '''Infraclass [[Archosauromorpha]]''' ***** Order [[Prolacertiformes]] ***** Division [[Archosaur]]ia ****** Subdivision [[Crurotarsi]] ******* Superorder [[Crocodylomorpha]] ******** Order [[Crocodilia]] ******** Order [[Phytosaur]]ia ******** Order [[Rauisuchia]] ******** Order [[Rhynchosauria]] ****** Subdivision [[Avemetatarsalia]] ******* Infradivision [[Ornithodira]] ******** Order [[Pterosaur]]ia ******** Superorder [[Dinosaur]]ia ********* Order [[Ornithischia]] ********* Order [[Saurischia]] ********** '''Class [[Bird|Aves]]''' === Piloheniya === Ang pinapakitang [[kladistika|kladogramo]] rito ay nagpapakita ng "puno ng pamilya" ng mga reptil at sumusunod sa isang pinasimpleng bersiyon ng mga relasyon na natuklasan nina Laurin at Gauthier (1996) na itinanghal bilang bahagi ng [[Tree of Life Web Project]],<ref name="tol">Laurin, M. and Gauthier, J.A. (1996). "Amniota. Mammals, reptiles (turtles, lizards, Sphenodon, crocodiles, birds) and their extinct relatives." Version 1 January 1996. ''http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080402065142/http://tolweb.org/Amniota/14990/1996.01.01 |date=2008-04-02 }} in'' The Tree of Life Web Project, ''http://tolweb.org/''</ref> with information on the relationships of the most primitive reptiles after Muller and Reisz (2006).<ref name=muller&reisz2006>Muller, J. and Reisz, R.R. (2006). "The phylogeny of early eureptiles: Comparing parsimony and Bayesian approaches in the investigation of a basal fossil clade." ''Systematic Biology'', '''55'''(3):503-511. {{doi|10.1080/10635150600755396}}</ref><ref group="note" name="qualifier"/> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1='''Amniota''' |1={{clade |1='''[[Synapsid]]a''' |label2='''Reptilia''' |2={{clade |label1=<span style="color:white;">unnamed</span> |1={{clade |label1=[[Anapsida]] (=[[Parareptilia]]) |1={{clade |1=[[Mesosaur]]idae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Millerettid]]ae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Lanthanosuchidae |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=Nyctiphruretia |label2=<span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Pareiasaur]]ia |2=Procolophonoidea }} |3=?[[Testudines]] (mga [[pagong]], tortoise, at terrapin) }} }} }} }} |label2=[[Eureptilia]] |2={{clade |1=[[Captorhinidae]] |label2=[[Romeriida]] |2={{clade |1=[[Protorothyrididae]] |label2=[[Diapsid]]a |2={{clade |1=[[Araeoscelidia]] |label2= <span style="color:white;">unnamed</span> |2={{clade |1=[[Younginiformes]] |label2=[[Sauria]] |2={{clade |1=?[[Ichthyosaur]]ia |2=?[[Sauropterygia]] |3=[[Lepidosauromorpha]] (mga [[butiki]], [[ahas]], [[tuatara]] at mga ekstintong kamag-anak nito) |4=[[Archosauromorpha]] (mga [[buwaya]], [[ibon]] at mga ekstintong kamag-anak nito ) }} }} }} }} }} }} }} }} }}<references group="note" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Hayop]] [[Kategorya:Chordata]] [[Kategorya:Reptilia]] j7o1gy4v0vlj55h3jzys8zmc11hiypd 0 79527 2208521 2204772 2026-05-22T17:16:09Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208521 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Neanderthal |fossil_range = Gitna hanggang Huling [[Pleistoseno]] {{Fossil range|0.6|0.03}} |image= Homo sapiens neanderthalensis.jpg |image_caption = bungo ng Neandertal, [[La Chapelle-aux-Saints]] |status = <!--Fossil, so not listed on IUCN Red List--> |image2 = Neanderthalensis.jpg |image2_alt = 90px |image2_caption = Kalansay ng Neandertal, [[American Museum of Natural History]] |regnum = [[Animal]]ia |phylum = [[Chordate|Chordata]] |classis = [[Mammal]]ia |ordo = [[Primate]]s |familia = [[Hominidae]] |genus = ''[[Homo (genus)|Homo]]'' |species = '''''H. neanderthalensis''''' |binomial = ''Homo neanderthalensis'' |binomial_authority = [[William King (geologist)|King]], 1864 | synonyms = {{collapsible list|title=''Homo''| *''H. stupidus'' <br /><small>[[Ernst Haeckel|Haeckel]], 1895<ref name=haeckel/></small> *''H. europaeus primigenius'' <br /><small>Wilser, 1898</small> *''H. primigenius'' <br /><small>[[Gustav Schwalbe|Schwalbe]], 1906<ref name=schwalbe>{{cite book|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/126001#page/13|first=G.|last=Schwalbe|authorlink=Gustav Schwalbe|year=1906|title=Studien zur Vorgeschichte des Menschen|language=Aleman|trans-title=Studies on the history of man|publisher=Stuttgart, E. Nägele|doi=10.5962/bhl.title.61918|hdl=2027/uc1.b4298459}}</ref></small> *''H. antiquus'' <br /><small>Adloff, 1908</small> *''H. transprimigenius mousteriensis'' <br /><small>Farrer, 1908</small> *''H. mousteriensis hauseri'' <br /><small>[[Hermann Klaatsch|Klaatsch]] 1909<ref name=klaatsch>{{cite journal|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5864483g/f25.image.|first=H.|last=Klaatsch|authorlink=Hermann Klaatsch|year=1909|title=Preuves que l'''Homo Mousteriensis Hauseri'' appartient au type de Neandertal|trans-title=Evidence that ''Homo Mousteriensis Hauseri'' belongs to the Neanderthal type|language=Pranses|journal=L'Homme Préhistorique|volume=7|pages=10–16}}</ref><ref name="romeo1979">{{cite book |last=Romeo |first=Luigi |title=Ecce Homo!:A Lexicon of Man |publisher=John Benjamins Publishing Company |location=Amsterdam |year=1979 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=jj1iftPqCssC&pg=PA92 |isbn=978-9027220066 |via=Google Books (ebook) }}</ref></small> *''H. priscus'' <br /><small>[[Wilhelm Krause (anatomist)|Krause]], 1909</small> *''H. chapellensis'' <br /><small>[[Hugo Berthold von Buttel-Reepen|von Buttel-Reepen]], 1911</small> *''H. calpicus'' <br /><small>[[Arthur Keith|Keith]], 1911</small> *''H. acheulensis moustieri'' <br /><small>Wiegers, 1915</small> *''H. lemousteriensis'' <br /><small>Wiegers, 1915</small> *''H. naulettensis'' <br /><small>Baudouin, 1916</small> *''H. sapiens neanderthalensis'' <br /><small>Kleinshmidt, 1922</small> *''H. heringsdorfensis'' <br /><small>Werthe, 1928</small> *''H. galilensis'' <br /><small>Joleaud, 1931</small> *''H. primigenius galilaeensis'' <br /><small>Sklerj, 1937</small> *''H. kiikobiensis'' <br /><small>Bontsch-Osmolovskii, 1940</small> *''H. sapiens krapinensis'' <br /><small>Campbell, 1962</small> *''H. erectus mapaensis'' <br /><small>Kurth, 1965</small> }} {{collapsible list|title=''Palaeoanthropus''| *''P. neanderthalensis'' <br /><small>[[Theodore McCown|McCown]] and [[Sir Arthur Keith|Keith]], 1939<ref name=mccown1939>{{cite book|first=T.|last=McCown|first2=A.|last2=Keith|authorlink2=Sir Arthur Keith|year=1939|title=The stone age of Mount Carmel. The fossil human remains from the Levalloisso-Mousterian|volume=2|publisher=Clarenden Press}}</ref></small> *''P. heidelbergensis'' <br /><small>[[Theodore McCown|McCown]] and [[Sir Arthur Keith|Keith]], 1939<ref name=mccown1939/></small> *''P. ehringsdorfensis'' <br /><small>Paterson, 1940<ref name=mccown1939/></small> *''P. krapinensis'' <br /><small>Sergi, 1911<ref name=mccown1939/></small> *''P. palestinensis'' <br /><small>[[Theodore McCown|McCown]] and [[Sir Arthur Keith|Keith]], 1939<ref name=mccown1939/></small> *''P. europaeus'' <br /><small>Sergi, 1910</small> }} {{collapsible list|title=''Protanthropus''| *''P. atavus'' <br /><small>[[Ernst Haeckel|Haeckel]], 1895</small> *''P. tabunensis'' <br /><small>Bonarelli, 1944</small> }} {{collapsible list|title=''Acanthropus''| *''A. neanderthalensis'' <br /><small>Arldt, 1915</small> *''A. primigenius'' <br /><small>[[Othenio Abel|Abel]], 1920</small> *''A. neanderthalensis'' <br /><small>[[William Boyd Dawkins|Dawkins]], 1926</small> }} | synonyms_ref = <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jE7gBAAAQBAJ&pg=PA508|first=F. S.|last=Szalay|first2=E.|last2=Delson|year=2013|title=Evolutionary history of the Primates|publisher=Academic Press|page=508|isbn=978-1-4832-8925-0}}</ref> |range_map = Range of Homo neanderthalensis.png |range_map_width = 220px |range_map_caption = Range of ''Homo neanderthalensis''. Eastern and northern ranges may extend to include Okladnikov in [[Altai Mountains|Altai]] and Mamotnaia in [[Bulubundukin ng Ural|Ural]] }} Ang mga '''Neanderthal''' (<small>English pronunciation</small> {{IPA-en|niˈændərˌθɔls||}}, {{IPA-en|niˈændərˌtɔls||}}, {{IPA-en|niˈændərˌtɑls||}} or {{IPA-en|neɪˈɑndərˌtɑls||}})<ref>''Neanderthl.'' (2012). Dictionary.com. Hinango noong 7 Setyembre 2012, from [http://dictionary.reference.com/browse/neanderthal?s=t link].</ref> ay isang hindi na umiiral ngayong espesye o subespesye sa loob ng henus na [[Homo (henus)|Homo]] at malapit na nauugnay sa mga [[Homo sapiens]](modernong tao). Ang mga ito ay alam mula sa mga specimen ng fossil na may petsa sa panahong [[Pleistocene]] at natagpuan sa Europa at sa mga bahagi ng kanluaran at sentral na Asya. Ang terminong Neanderthal na pagpapaikli ng ''taong Neanderthal'' ay minsang binabaybay na Neandertal na modernong baybay ng [[Lambak na Neander]] sa Alemanya kung saan ang espesyeng ito ay unang natuklasan. Ang mga Neanderthal ay alternatibong inuuri bilang isang subespesye ng [[Homo sapiens]] ('''''Homo sapiens neanderthalensis''''') o bilang isang hiwalay na espesye ng [[Homo]] ('''''Homo neanderthalensis''''').<ref name = "Tattersall">{{Cite journal|author=Tattersall I |author2= Schwartz JH |title=Hominids and hybrids: The place of Neanderthals in human evolution |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=96 |issue=13 |pages=7117–9 |date=Hunyo 1999 |pmid=10377375 |pmc=33580 |doi= 10.1073/pnas.96.13.7117|url=http://www.pnas.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10377375 |accessdate=17 Mayo 2009|bibcode = 1999PNAS...96.7117T|quote= Thus, although many students of human evolution have lately begun to look favorably on the view that these distinctive hominids merit species recognition in their own right as ''H. neanderthalensis'' (e.g., refs. 4 and 5), at least as many still regard them as no more than a variant of our own species, ''H. sapiens''.}}</ref> Ang unang katangiang proto-Neanderthal ay lumitaw sa Europa mga 600,000–350,000 taon ang nakalilipas.<ref>{{Cite journal| author = J. L. Bischoff |display-authors=et al. | year = 2003 | title = The Sima de los Huesos Hominids Date to Beyond U/Th Equilibrium (>350 kyr) and Perhaps to 400–500 kyr: New Radiometric Dates | journal = J. Archaeol. Sci. | issue = 30 | page = 275 | volume = 30 | doi = 10.1006/jasc.2002.0834}}</ref> Ang mga katangiang Proto-Neanderthal ay minsang pinapangkat sa isa pang espesyeng [[phenetika|phenetiko]] na ''[[Homo heidelbergensis]]'', o isang anyong migrante na o ''[[Homo rhodesiensis]]''. Ang pinakabatang mga natuklasang Neanderthal ay kinabibilangan ng Hyena Den (UK) na itinuturing na mas matanda sa 30,000 taon ang nakalilipas samantalang ang mga Neanderthal na [[Vindija]] (Croatia) ay muling pinetsahan sa pagitan ng 33,000 at 32,000 taon ang nakalilipas. Walang tiyak na mga specimen na mas bata sa 30,000 taon ang nakalilipas ay natagpuan. Gayunpaman, ang ebidensiya ng apoy ng mga Neanderthal sa Gibraltar ay nagpapakitan ang mga ito ay nagpatuloy doon hanggang 24,000 taon ang nakalilipas. Ang [[Cro-Magnon]] o mga labing kalansay ng sinaunang modernong tao na may katangiang Neanderthal ay natagpuan sa [[Lagar Velho]] (Portugal) at pinetsahan ng 24,500 tao ang nakalilipas at pinakahulugang mga indikasyon ng malawak na paghahalong mga populasyon.<ref>{{Cite journal|author=Duarte C |author2= Maurício J |author3= Pettitt PB |author4= Souto P |author5= Trinkaus E |author6= van der Plicht H |author7= Zilhão J |title=The early Upper Paleolithic human skeleton from the Abrigo do Lagar Velho (Portugal) and modern human emergence in Iberia |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=96 |issue=13 |pages=7604–9 |date=Hunyo 1999 |pmid=10377462 |pmc=22133 |doi=10.1073/pnas.96.13.7604 |url=http://www.pnas.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10377462 |accessdate=16 Mayo 2009|bibcode = 1999PNAS...96.7604D }}</ref> Ang ilang mga pagtitipong kultural ay naiugnay sa mga Neanderthal sa Europa. Ang pinaka una ang [[kulturang kasangkapang batong Mousterian]] na may petsang mga 300,000 ang nakalilipas.<ref>Skinner, A., B. Blackwell, R. Long, M.R. Seronie-Vivien, A.-M. Tillier and J. Blickstein; New ESR dates for a new bone-bearing layer at Pradayrol, Lot, France; Paleoanthropology Society March 28, 2007</ref> Ang Huling mga artipaktong Mousterian ay natagpuan sa [[kweba ni Gorham]] sa timog na humaharap sa baybayin ng Gibraltar.<ref>{{Cite journal|doi=10.1038/nature05195 |date=Oktubre 2006 |author=Finlayson, C |author2= Pacheco, Fg |author3= Rodríguez-Vidal, J |author4= Fa, Da |author5= Gutierrez, López Jm |author6= Santiago, Pérez A |author7= Finlayson, G |author8= Allue, E |author9= Baena, Preysler J |author10= Cáceres, I |author11= Carrión, Js |author12= Fernández, Jalvo Y |author13= Gleed-Owen, Cp |author14= Jimenez, Espejo Fj |author15= López, P |author16= López, Sáez Ja |author17= Riquelme, Cantal Ja |author18= Sánchez, Marco A |author19= Guzman, Fg |author20= Brown, K |author21= Fuentes, N |author22= Valarino, Ca |author23= Villalpando, A |author24= Stringer, Cb |author25= Martinez, Ruiz F |author26= Sakamoto, T |title=Late survival of Neanderthals at the southernmost extreme of Europe |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-10-19_443_7113/page/850 |volume=443 |issue=7113 |pages=850–3 |issn=0028-0836 |pmid=16971951 |journal=Nature|bibcode = 2006Natur.443..850F }}</ref><ref>Outside Europe, Mousterian tools were made by both Neanderthals and early modern homo sapiens. (Donald Johanson & Blake Edgar (2006) ''From Lucy to Language'', Simon & Schuster, p. 272)</ref> Ang ibang mga kulturang kasangkapan na nauugnay sa Neanderthal ay kinabibilangan ng [[Châtelperronian]], [[Aurignacian]], at [[Gravettian]]. Ang mga kalaunang pagtitipong kasangkapang ito ay lumilitaw na unti unting umunlad sa loob ng mga populasyon kesa sa pagiging naipakilala ng mga bagong populasyon na dumating sa rehiyon.<ref>{{Cite journal |author=R.G. Bednarik |title=The Expulsion of Eve |journal=Developments in Primatology |pages=25–55 |year=2011 |doi=10.1007/978-1-4419-9353-3_2 |url=http://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9781441993526-c1.pdf?SGWID=0-0-45-1154940-p174101060 |accessdate=10 Nobyembre 2011 |quote=Timing it by the end of the fossils we choose to include with the "Neanderthals", or the stone tools we call Middle Paleolithic, would be another option, but the first end 28 ka ago, while the second marker could be set anywhere from 40 to 10 ka ago in Europe, and even much later elsewhere' page 45 |isbn=978-1-4419-9352-6 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924123025/http://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9781441993526-c1.pdf?SGWID=0-0-45-1154940-p174101060 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924123025/http://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9781441993526-c1.pdf?SGWID=0-0-45-1154940-p174101060 |date=2015-09-24 }}</ref> <gallery> File:Neanderthaler Gallo-Romeins Museum (Tongeren) 24-03-2018 14-23-16.jpg|Isang rekonstruksiyon ng ''Homo neanderthalensis'' <!-- File:Reconstructed Krapina Neanderthals, cropped.png|Isang rekonstruksiyon ng ''Homo neanderthalensis'' --> File:La Qhina 18 Rekonstruktion, Museum Neanderthal.jpg|Isang rekonstruksiyon ng ''Homo neanderthalensis'' File:Neanderthal distribution.jpg|Ang distribusyon ng Neanderthal </gallery> Ang [[kapasidad pang-bungo]] ng Neanderthal ay inakalang kasing laki na sa mga modernong tao at marahil ay mas malaki na nagpapakitan ang sukat ng [[utak]] ng mga ito ay maaaring maihahambing o mas malaki. Noong 2008, ang isang pangkat ng mga siyentipiko ay lumikha ng isang pag-aaral gamit ang isang [[tatlong dimensiyonal]] na tinulungan ng kompyuter na mga rekonstruksiyon ng mga sanggol na Neanderthal batay sa mga fossil na natagpuan sa Rusya at Syria. Ang pag-aaral ay nagpapakitang ang utak ng mga Neanderthal at modernong tao ay may parehong sukat sa kapanganakan ngunit sa pagtanda, ang utak ng Neanderthal ay mas malaki kesa sa utak ng modernong tao.<ref>{{Cite web|url=http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2008/09/neanderthal.html |title=Neanderthal Brain Size at Birth Sheds Light on Human Evolution |publisher=National Geographic |date=2008-09-09 |accessdate=2009-09-19}}</ref> Ang mga neanderthal ay higit na mas malakas sa mga modernong tao na may mga malalakas na mga braso at mga kamay.<ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/459.shtml |title=Science & Nature—Wildfacts—Neanderthal |publisher=BBC |date= |accessdate=2009-06-21 |archiveurl=https://archive.today/20120719153404/http://www.bbc.co.uk/nature/life/Neanderthal |archivedate=2012-07-19 |url-status=live }}</ref> Ang mga lalakeng Neanderthal ay may taas na {{Convert|164|–|168|cm|0|abbr=on}} at ang mga babaeng Neanderthal ay may taas na mga {{Convert|152|–|156|cm|0|abbr=on}}.<ref>{{Cite journal|author=Helmuth H |title=Body height, body mass and surface area of the Neanderthals |journal=Zeitschrift Für Morphologie Und Anthropologie |volume=82 |issue=1 |pages=1–12 |year=1998 |pmid=9850627 |doi= |url= }}</ref> Ang [[Proyekong Genome ng Neanderthal]] na inilimbag noong 2010 ay nagmumungkahing ang mga Neanderthal ay nag-ambag ng [[DNA]] sa [[anatomikong modernong mga tao]] na malamang ay sa pamamagitan ng pagtatalik sa pagitan ng mga Neanderthal at pinakaunang mga tao na kumalat mula sa Aprika. Ito ay pinaniniwalaang nangyari sa pagitan ng 80,000 at 50,000 ang nakalilipas o sa sandaling pagkatapos na ang mga proto-Eurasyano ay lumisan mula sa Aprika. Ayon sa pag-aaral, ang 1–4% ng genome ng populasyon ng mga tao na pumuno sa Eurasya ay inambag ng mga Neanderthal.<ref>{{cite book |first1=Gregory |last1=Cochran |first2=Henry |last2=Harpending |title=The 10,000 Year Explosion: How Civilization Accelerated Human Evolution |url=https://archive.org/details/10000yearexplosi0000coch |publisher=Basic Books |year=2009 |location=New York |quote=Logically, if admixture occurred at all, it had to happen somewhere in Neanderthal-occupied territory, which means Europe and Western Asia.}}</ref><ref name = "green"/><ref name = "BBC"/> Ang mga neanderthal ay [[ekstinto|naglaho]] noong mga 35,000 taong nakakaraan.<ref>http://www2.cnrs.fr/en/1415.htm</ref> == Klasipikasyon == Pinagtatalunan pa rin ng mga siyentipiko kung ang mga Neanderthal ay dapat uriin bilang ''Homo neanderthalensis'' bilang isang species ng henus na [[Homo]] o ''Homo sapiens neanderthalensis'' bilang subspecies ng [[Homo sapiens]]<ref name = "Tattersall" /> Ang ilang mga pag-aaral ng morpolohiya ay sumusuporta sa pananaw na ang ''H. neanderthalensis'' ay isang hiwalay na species at hindi isang subspecies ng H. sapiens.<ref name="Harvati">{{Cite journal|author=Harvati K |author2= Frost SR |author3= McNulty KP |title=Neanderthal taxonomy reconsidered: Implications of 3D primate models of intra- and interspecific differences |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=101 |issue=5 |pages=1147–52 |date= Pebrero 2004 |pmid=14745010 |pmc=337021 |doi=10.1073/pnas.0308085100 |url= |bibcode = 2004PNAS..101.1147H }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200509/s1450949.htm |title=Modern humans, Neanderthals shared earth for 1,000 years |date=1 Setyembre 2005 |accessdate=19 Setyembre 2006 |publisher=[[ABC News (Australia)]]}}</ref> Ang ebidensiya mula sa mga pag-aaral ng [[mitochondrial DNA]] ay pinakahulugang ebidensiya na ang mga neanderthal ay hindi isang subspecies ng Homo sapiens.<ref>{{Cite journal|author=Hedges SB |title=Human evolution. A start for population genomics |journal=Nature |volume=408 |issue=6813 |pages=652–3 |date=Disyembre 2000 |pmid=11130051 |doi=10.1038/35047193 |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-12-07_408_6813/page/652}}</ref> Dahil ang mga species ay inilalarawan ng [[paghihiwalay na reproduktibo]], ang malakas na ebidensiya sa [[genome]] ng [[interbreeding]] sa pagitan ng dalawang mga species ay nagtulak sa ilang mga siyentipiko na uriin ang mga Neanderthal na isang subspecies ng ''H. sapiens''.<ref name = "Tattersall"/><ref name = "green"/><ref name = "BBC"/> Gayunpaman, may mga nadokumentong mga halimbawa ng mga makakabuo ng supling na [[hybrid]]isasyon sa pagitan ng mga species at [[introgresyon]] kaya hindi ito depinitibo. == Ebolusyon == Ang paghahambing ng mga [[DNA]] ng parehong mga Neanderthal at mga [[Homo sapiens]] ay nagmumungkahing sila ay hiwalay na sumanga mula sa isang karaniwang ninuno sa pagitan ng 400,000 at 100,000 taong nakakalipas. Ang ninunong ito ay pinaniniwalaang ang ''[[Homo heidelbergensis]]''.<ref>http://www.theguardian.com/science/2013/jun/02/why-did-neanderthals-die-out</ref> Ang H. heidelbergensis ay umiral sa pagitan ng 800,000 at 1,300,000 taong nakakalipas at patuloy na nabuhay hanggang 200,000 taong nakakalipas. Noong mga 400,000 taong nakakalipas, ang isang sanga ng H. heidelbergensis ay nag-ebolb tungo sa mga Neanderthal sa Europa<ref>http://www2.cnrs.fr/en/1494.htm</ref> at sa pagitan ng 200,000 at 100,000 taong nakakalipas, ang isang sanga ng H. heidelbergensis ay nag-ebolb naman tungo sa mga [[Homo sapiens]] (modernong tao) sa Aprika.<ref>{{cite web|url=http://humanorigins.si.edu/evidence/human-fossils/species/homo-heidelbergensis|publisher=Smithsonian National Museum of Natural History|title=Homo heidelbergensis: Evolutionary Tree|accessdate=17 Marso 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nhm.ac.uk/resources-rx/files/43feat_ancenct_human_occup_britain-3012.pdf|first=Chris|last=Stringer|title=The Ancient Human Occupation of Britain|publisher=Natural History Museum, London|accessdate=17 Marso 2013}}</ref><ref>{{cite book|first=Chris |last=Stringer|authorlink=Chris Stringer|title=The Origin of our Species|url=https://archive.org/details/originofourspeci0000stri |pages=[https://archive.org/details/originofourspeci0000stri/page/26 26]–29, 202|publisher=Penguin|year=2011|isbn=978-0-141-03720-2}}</ref><ref>{{cite book|page=[https://archive.org/details/fromlucytolangua0000joha_e5d7/page/38 38]|title=From Lucy to Language|url=https://archive.org/details/fromlucytolangua0000joha_e5d7|first1=Donald|last1=Johansson|first2=Blake|last2=Edgar|publisher=Simon & Schuster|year=2006|isbn=978-0-7432-8064-8}}</ref> == Genome == {{main|Proyektong genome ng Neanderthal}} Ang mga sinaunang imbestigasyon ay nakatuon sa [[DNA na mitokondriyal]] (mtDNA) na dahil sa striktong pagmamanang pang-ina at kalaunang pagiging marupok sa [[paggalaw henetiko]] ay ng isang limitadong halaga sa pagsusuri ng posibilidad ng pakikipagtalik ng mga Neanderthal sa mga taong [[Cro-Magnon]]. Noong 1997, nagawang makuha ng mga henetisista ang isang maliit na sekwensiya ng [[DNA]] mula sa mga butong Neanderthal mula mga 30,000 taon ang nakalilipas.<ref>Brown, Cynthia Stokes. Big History. New York, NY: The New Press, 2008. Print.</ref> Ang pagkuha ng mtDNA mula sa isang ikalawang specimen ay iniulat noong 2000 at hindi nagpakita ng tanda ng pagmula ng modernong tao mula sa mga Neanderthal.<ref name="Ovchinnikov">{{Cite journal|doi=10.1038/35006625 |date=Marso 2000 |author=Ovchinnikov, Iv |author2= Götherström, A |author3= Romanova, Gp |author4= Kharitonov, Vm |author5= Lidén, K |author6= Goodwin, W |title=Molecular analysis of Neanderthal DNA from the northern Caucasus |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-03-30_404_6777/page/490 |volume=404 |issue=6777 |pages=490–3 |issn=0028-0836 |pmid=10761915 |journal=Nature}}</ref> [[Talaksan:Neanderthal DNA extraction.jpg|right|thumb|Ang dalub-agham sa Max Planck Institute ay ineekstrakto ang DNA.]] Noong Hulyo 2006, ang [[Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology]] at [[454 Life Sciences]] ay nag-anunsiyo na kanilang isesekwensiya ang [[genome ng Neanderthal]] sa loob ng susunod na dalawang mga taon. Ang [[genome]] na ito ay inaasahang halos kasing sukat ng [[genome ng tao]] na mga 3 bilyong mga baseng pares at nagsasalo ng karamihan sa mga [[gene]] nito. Inasahang ang ang paghahambing ay magpapalawig ng pagkaunawa sa mga Neanderthal gayundin sa [[ebolusyon]] ng mga tao at [[utak]] ng tao.<ref>{{Cite news|title=Neanderthal genome project launches |url=http://www.msnbc.msn.com/id/13955661/ |date=20 Hulyo 2006 |accessdate=22 Agosto 2006 |last=Moulson |first=Geir |author2=[[Associated Press]] |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> Sinubukan ni [[Svante Pääbo]] ang higit sa 70 mga specimen ng Neanderthal. Ang preliminaryong pagseskwensiyang DNA mula sa isang 38,000 taong gulang na pragmento ng buto ng isang [[femur]] na natagpuan sa [[Kwebang Vindija]], Croatia noong 1980 ay nagpapakita na ang mga Neanderthal at modernong tao ay nagsasalo ng 99.5&nbsp;ng kanilang [[DNA]]. Mula sa mga pagtatantiyang analsis ng mtDNA, ang dalawang espesyeng ito ay nagsasalo ng karaniwang ninuno (common ancestor) mga 500,000 taon ang nakalilipas. Ang isang artikulo<ref>{{Cite journal|author=Green RE |author2= Krause J |author3= Ptak SE |display-authors= et al. |title=Analysis of one million base pairs of Neanderthal DNA |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-11-16_444_7117/page/330 |journal=Nature |volume=444 |issue=7117 |pages=330–6 |date=Nobyembre 2006 |pmid=17108958 |doi=10.1038/nature05336|bibcode = 2006Natur.444..330G }}</ref> na lumitaw sa hornal na [[Nature (journal)|''Nature'']] ay kumwenta na ang espesye ay humiwalay mga 516,000 taon ang nakalilipas samantalang ang mga fossil rekord ay nagpapakita ng isang panahon na mga 400,000 ang nakalilipas.<ref>{{Cite news|first=Nicholas |last=Wade |authorlink=Nicholas Wade |date=15 Nobyembre 2006 |title=New Machine Sheds Light on DNA of Neanderthals |url=http://www.nytimes.com/2006/11/15/science/16neanderthalcnd.html |work=[[The New York Times]] |accessdate=18 May 2009}}</ref> Ang isang pag-aaral noong 2007 ay nagpaurong ng punto ng paghihiwalay sa mga 800,000 taon ang nakalilipas.<ref>{{Cite journal|author=Pennisi E |title=Ancient DNA. No sex please, we're Neandertals |journal=Science |volume=316 |issue=5827 |page=967 |date=Mayo 2007 |pmid=17510332 |doi=10.1126/science.316.5827.967a |url=https://archive.org/details/sim_science_2007-05-18_316_5827/page/966}}</ref> Inihayag ni [[Edward Rubin]] ng [[Lawrence Berkeley National Laboratory]] na ang kamakailang pagsubok ng genome ng DNA ng Neanderthal at tao ay magkatulad ng 99.5% hanggang sa halos 99.9%.<ref>{{Cite news |agency=Associated Press |date=16 November 2006 |title=Neanderthal bone gives DNA clues |url=http://www.cnn.com/2006/TECH/science/11/15/neanderthal.ap/index.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061118050935/http://edition.cnn.com/2006/TECH/science/11/15/neanderthal.ap/index.html |archivedate=18 November 2006 |publisher=CNN |accessdate=18 Mayo 2009 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |first=Ker |last=Than |author2=[[LiveScience]] |date=15 Nobyembre 2006 |title=Scientists decode Neanderthal genes |url=http://www.msnbc.msn.com/id/15732243/ |publisher=[[MSNBC]] |accessdate=18 Mayo 2009 |archive-date=3 Enero 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070103091513/http://www.msnbc.msn.com/id/15732243/ |url-status=dead }}</ref> Noong 16 Nobyembre 2006, ang [[Lawrence Berkeley National Laboratory]] ay nag-isyu ng isang press release na nagmumungkahing ang mga Neanderthal at mga sinaunang tao ay malamang hindi nagtalik.<ref>{{cite press release |title=Neanderthal Genome Sequencing Yields Surprising Results And Opens A New Door To Future Studies |publisher=[[Lawrence Berkeley National Laboratory]] |date=16 Nobyembre 2006 |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061116083223.htm |accessdate=31 Mayo 2009}}</ref> Sinikwensiya ni Edward M. Rubin na direktor ng U.S. Department of Energy's Lawrence Berkeley National Laboratory at ng Joint Genome Institute (JGI) ang isang praksiyon (0.00002) ng henomikang [[nukleyar na DNA]] (nDNA) mula sa isang 38,000 taong gulang femur ng Neanderthal. Kanilang kinwenta ang karaniwang ninuno na mga 353,000 taon ang nakalilipas at isang kumpletong paghihiwalay ng mga ninuno ng espesye na mga 188,000 ang nakalilipas.<ref name="Hayes">{{Cite news |first=Jacqui |last=Hayes |date=15 Nobyembre 2006 |title=DNA find deepens Neanderthal mystery |url=http://www.cosmosmagazine.com/news/853/dna-find-deepens-neanderthal-mystery |work=Cosmos |accessdate=18 Mayo 2009 |archive-date=2009-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326072705/http://www.cosmosmagazine.com/news/853/dna-find-deepens-neanderthal-mystery |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326072705/http://www.cosmosmagazine.com/news/853/dna-find-deepens-neanderthal-mystery |date=2009-03-26 }}</ref> Ang kanilang mga resulta ay nagpapakitang ang mga genome ng mga modernong tao at mga Neanderthal ay hindi bababa sa 99.5% na magkatulad ngunit sa pagkakatulad na henetiko ng mga ito at sa kabila na ang mga ito ay kapwa umiral sa parehong rehiyong heograpiko sa loob ng mga libong tao, hindi nakahanp si Rubin at ang kanyang pangkat ng anumang ebidensiya ng pagtatalik ng dalawa.<ref name="Hayes"/> Noong 2008, inilimbag ni Richard E. Green et al. mula [[Max Planck Institute]] for Evolutionary Anthropology sa Leipzig, Alemanya ang isang buong sekwensiya ng [[DNA na mitokondriyal]] ng Neanderthal at nagmungkahing ang "mga neanderthal ay may isang pangmatagalang epektibong populasyon na mas maliit kesa sa mga modernong tao".<ref>{{Cite journal|doi=10.1016/j.cell.2008.06.021 |date=Agosto 2008 |author=Green, Re |author2= Malaspinas, As |author3= Krause, J |author4= Briggs, Aw |author5= Johnson, Pl |author6= Uhler, C |author7= Meyer, M |author8= Good, Jm |author9= Maricic, T |author10= Stenzel, U |author11= Prüfer, K |author12= Siebauer, M |author13= Burbano, Ha |author14= Ronan, M |author15= Rothberg, Jm |author16= Egholm, M |author17= Rudan, P |author18= Brajković, D |author19= Kućan, Z |author20= Gusić, I |author21= Wikström, M |author22= Laakkonen, L |author23= Kelso, J |author24= Slatkin, M |author25= Pääbo, S |title=A complete Neandertal mitochondrial genome sequence determined by high-throughput sequencing |volume=134 |issue=3 |pages=416–26 |issn=0092-8674 |pmid=18692465 |pmc=2602844 |journal=Cell}}</ref> Sa pagsusulat sa ''Nature'' tungkol sa mga natuklasan nina Green et al, isinaad ni James Morgan na ang sekwensiyang mtDNA ay naglalaman ng mga pahiwatig na ang mga Neanderthal ay namuhay sa isang maliit at hiwalay na mga populasyon at malamang ay hindi nakipagtalik sa kanilang mga kapitbahay na tao.<ref>{{Cite journal|doi=10.1073/pnas.0606966103 |author=Evans PD |author2= Mekel-Bobrov N |author3= Vallender EJ |author4= Hudson RR |author5= Lahn BT |title=Evidence that the adaptive allele of the brain size gene microcephalin introgressed into Homo sapiens from an archaic Homo lineage |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=103 |issue=48 |pages=18178–83 |date=Nobyembre 2006 |pmid=17090677 |pmc=1635020 |url= |bibcode=2006PNAS..10318178E}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Evans PD |author2= Gilbert SL |author3= Mekel-Bobrov N |author4= Vallender EJ |author5= Anderson JR |author6= Vaez-Azizi LM |author7= Tishkoff SA |author8= Hudson RR |author9= Lahn BT |title=Microcephalin, a gene regulating brain size, continues to evolve adaptively in humans |journal=Science |volume=309 |issue=5741 |pages=1717–20 |date=Setyembre 2005 |pmid=16151009 |doi=10.1126/science.1113722 |url=https://archive.org/details/sim_science_2005-09-09_309_5741/page/1716|bibcode=2005Sci...309.1717E}}</ref> Sa parehong publikasyon, inihayag ni Svante Pääbo na sa nakaraang ginawa sa Max Planck Institute, ang "kontaminasyon ay talagang isang isyu" at kanilang kalaunang natanto na ang 11% ng kanilang sampol ay DNA ng modernong tao.<ref name = "Human genome tales">{{Cite journal|journal = Science |year = 2009 |volume = 32|issue = 5916|pages = 866–871 |doi = 10.1126/science.323.5916.866 |title = NEANDERTAL GENOMICS: Tales of a Prehistoric Human Genome |url = https://archive.org/details/sim_science_2009-02-13_323_5916/page/366 |author = Elizabeth Pennisi|pmid = 19213888}}</ref><ref name = "pmid19661919">{{Cite journal| pmid = 19661919|title = The Neandertal genome and ancient DNA authenticity | journal = EMBO J. |year = 2009| volume = 28 |issue = 17| pages = 2494–502 | url = http://www.nature.com/emboj/journal/v28/n17/abs/emboj2009222a.html |pmc = 2725275 | doi = 10.1038/emboj.2009.222 | author = Green RE |author2= Briggs AW |author3= Krause J |author4= Prüfer K |author5= Burbano HA |author6= Siebauer M |author7= Lachmann M |author8= Pääbo S.}}</ref> Simula nito, ang maraming mga gawang preparasyon ay isinagawa sa mga malilinis na area at ang 4 na baseng pares na mga tag ay idinagdag sa DNA sa sandaling ito ay nakuha upang ang DNA ng Neanderthal ay matukoy. Sa 3 bilyong mga naskwensiyang nucleotide, ang analisis ng mga ⅓ ay hindi napagkita ng paghahalo sa pagitan ng mga modernong tao at mga Neanderthal ayon kay Pääbo. Ito ay umayon sa gawa ni Noonan mula sa naunang dalawang taon. Ang uri ng [[microcephalin]] na karaniwan sa labas ng Aprika na iminungkahing ng pinagmulang Neanderthal at responsable sa mabilis na paglago ng utak sa mga tao ay hindi natagpuan sa mga Neanderthal. Hindi rin natagpuan ang uring [[MAPT]] na isang napakatandang uring pangunahing natagpuan sa mga Europeo.<ref name="Human genome tales"/> Gayunpaman, sa isang analisis ng isang unang drapto ng genome ng Neanderthal ng parehong pangkat na inilabas noong Mayo 2010 ay nagpapakitang may pagtatalik na nangyari sa pagitan ng mga Neanderthal at tao.<ref name = "green">{{Cite journal| author = Richard E. Green |display-authors=et al | title = A Draft Sequence of the Neanderthal Genome | url = https://archive.org/details/sim_science_2010-05-07_328_5979/page/710 | journal = Science | volume = 328 | issue = 5979 | pages = 710–722 | year = 2010 | pmid = 20448178 | doi = 10.1126/science.1188021|bibcode = 2010Sci...328..710G }}</ref><ref name = "BBC">{{Cite news | last = Rincon | first = Paul | title = Neanderthal genes 'survive in us' | publisher = [[BBC]] | date = 2010-05-06 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8660940.stm | accessdate = 2010-05-07}}</ref> Ayon kay Pääbo na nanguna sa pag-aaral: "Tayong mga namumuhay sa labas ng Aprika ay nagdadala ng isang maliit na DNA ng Neanderthal sa atin". Ayon kay Dr. David Reich ng [[Harvard Medical School]], "ang proporsiyon ng minana sa Neanderthal na henetikong materyal ay mga 1 hanggang 4 na porsiyento. Ito ay napakaliit ngunit napaka tunay na proporsiyon ng lahing nasa mga hindi Aprikano ngayon". Ang pagsasaliksik na ito ay naghambing ng genome ng Neanderthal sa limang mga modernong tao mula sa Tsina, Pransiya, sub-saharan Aprika, at Papua New Guinea. Ang natagpuan ay ang mga 1 hanggang 4 na porsiyento ng mga [[gene]] ng mga hindi-Aprikano ay nagmula sa mga Neanderthal kumpara sa basenglinyang inilarawan ng dalawang mga Aprikano.<ref name = "green"/> Ito ay nagpapakitang may isang [[pagdaloy ng gene]] mula sa mga Neanderthal tungo sa mga modernong tao(i.e., pagtatalik sa pagitan ng dalawang mga populasyong ito). Dahil sa ang tatlong mga hindi-Aprikanong genome ay nagpapakita ng isang magkatulad na proporsiyon ng mga sekwensiyang Neanderthal, ang pagtatalik ay dapat nangyari sa simula ng migrasyon ng mga modernong tao mula Aprika at marahil ay sa Gitnang Silangan. Walang ebidensiya para sa [[daloy ng gene]] sa direksiyong mula sa mga modernong tao tungo sa mga Neanderthal ay natagpuan. Ang huling resulta ay maasahan kung ang pag-uugnayan sa pagitan ng maliit na nagkokolonisang populasyon ng mga modernong tao at isang mas malaking residenteng populasyon ng mga Neanderthal. Ang isang labis na limitadong halaga ng pagtatalik ay maaaring magpaliwanag sa mga pagkakatuklas kung ito ay nangyari ng sapat na maaaga sa prosesong kolonisasyon.<ref name = "green"/> Bagaman ang pagtatalik ay nakikitang ang pinaka-[[parsimonya|parsimonyosong]] interpretasyon ng mga pagkakatuklas na henetiko, sinaad ng mga may akda na hindi konklusibong maalis ang alternatibong scenario kung saan ang pinagmulang populasyon ng mga hindi Aprikanong modernong tao ay mas malapit na kaugnay na sa mga Neanderthal kesa ang ibang mga Aprikano sanhi ng sinaunang mga paghahating henetiko sa loob ng Aprika.<ref name = "green"/> Kabilang sa mga [[gene]] na naipakitang iba sa pagitan ng mga kasalukuyang nabubuhay na tao at mga Neanderthal ang ''[[RPTN]]'', ''[[SPAG17]]'', ''[[CAN15]]'', ''[[TTF1]]'' at ''[[PCD16]]''.<ref name = "green"/> == Pag-aasal == Ang mga Neanderthal ay gumawa ng labis na maunlad na mga kasangkapan,<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11408298|title=Neanderthals were able to 'develop their own tools'|first=Katia|last=Moskvitch|work=[[BBC News]]|publisher=[[BBC]]|date=2010-09-24|accessdate=2010-10-01}}</ref> may isang [[wika]] (ang kalikasan nito ay pinagdedebatihan) at namuhay sa isang masalimuot na mga pangkat na nakikisalamuha. Ang lugar na arkeolohikal ng Moldova sa silangang Ukraine ay nagmumungkahing ang ilang mga Neanderthal ay nagtayo ng mga tirahan gamit ang mga buto ng hayop. Ang isang gusali ay gawa sa mga bungo ng [[mammoth]], mga panga, mga pangil, mga buto ng hita at may 25 sahig ng gawaan ng apoy sa loob.<ref>{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/science/science-news/8963177/Neanderthals-built-homes-with-mammoth-bones.html | title = Neanderthals built homes with mammoth bones | work = Telegraph.co.uk | first = Richard | last = Gray | date = 18 Disyembre 2011 | access-date = 2012-09-08 | archive-date = 2014-10-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141008072707/http://www.telegraph.co.uk/science/science-news/8963177/Neanderthals-built-homes-with-mammoth-bones.html | url-status = dead }}</ref> Bagaman ang mga Neanderthal ay malaking mga [[karniborosa]],<ref name=neandercarnivore/><ref>{{Cite web |url=http://www.ploscollections.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0014769;jsessionid=B5ED8399160D7F46A7647ADE513F5B9C.ambra01 |title=Molar Macrowear Reveals Neanderthal Eco-Geographic Dietary Variation |access-date=2012-09-08 |archive-date=2012-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120809000519/http://www.ploscollections.org/article/info:doi/10.1371/journal.pone.0014769;jsessionid=B5ED8399160D7F46A7647ADE513F5B9C.ambra01 |url-status=dead }}</ref> at mga [[maninilang apeks]];<ref name=neanderapex/> ang mga pag-aaral ay nagpakitang ang mga Neanderthal ay nagluto ng mga gulay sa kanilang diyeta.<ref name="vegetable" /><ref name=Example2006>{{cite journal|last1=Henry|first1=A. G.|last2=Brooks|first2=A. S.|last3=Piperno|first3=D. R.|title=Microfossils in calculus demonstrate consumption of plants and cooked foods in Neanderthal diets (Shanidar III, Iraq; Spy I and II, Belgium)|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=108|issue=2|year=2010|pages=486–491|issn=0027-8424|doi=10.1073/pnas.1016868108}}</ref> Noong 2010, iniulat ng isang mananaliksik sa Estados Unidos ang pagkakatuklas sa isang nilutong materyang gulay sa ngipin ng isang bungong Neanderthal na sumasalungat sa mas naunang paniniwalang ang mga Neanderthal ay eksklusibo o halos eksklusibong mga karniborosa(kumakain ng karne)<ref name=neandercarnivore>{{Cite journal|author=Richards MP |author2= Pettitt PB |author3= Trinkaus E |author4= Smith FH |author5= Paunović M |author6= Karavanić I |title=Neanderthal diet at Vindija and Neanderthal predation: The evidence from stable isotopes |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=97 |issue=13 |pages=7663–6 |date=Hunyo 2000 |pmid=10852955 |pmc=16602 |doi=10.1073/pnas.120178997 |url= |bibcode = 2000PNAS...97.7663R }}</ref> at mga maninilang apeks.<ref name = neanderapex>{{Cite journal|title=Isotopic evidence for diet and subsistence pattern of the Saint-Césaire I Neanderthal: review and use of a multi-source mixing model.| author=Bocherens H |author2= Drucker DG |author3= Billiou D |author4= Patou-Mathis M |author5= Vandermeersch B.|journal=Hum Evol.|date=Hulyo 2005 |volume=49|issue=1|pages=71–87|pmid=15869783|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15869783|doi=10.1016/j.jhevol.2005.03.003}}</ref><ref name="vegetable">Ghosh, Pallab. "[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12071424 Neanderthals cooked and ate vegetables]." BBC News. 27 Disyembre 2010.</ref> == Anatomiya == {{Main|Anatomiya ng Neanderthal}} Ang anatomiya ng Neanderthal ay mas matipuno kesa sa [[anatomikong modernong mga tao]] at ang mga ito ay may kulang na [[neoteniya|neotenisadong]] mga bungo. <ref name="Montagu">Montagu, A. (1989). Growing Young. Bergin & Garvey: CT.</ref> [[Talaksan:Homo neanderthalensis 2 cogitas3d.png|thumb|Rekonstruksiyong pang mukha ng Neanderthal ni Cícero Moraes]] == Habitat at saklaw == Ang mga sinaunang Neanderthal ay namuhay sa [[Huling panahong glasyal]] na sumasakop sa mga 100,000 taon. Dahil sa nakapipinsalang mga epekto ng panahong yelo sa mga lugar ng Neanderthal, walang labis na alamn tungkol sa mga sinaunang espesye nito. Ang mga bansa kung saan ang mga labi nito ay alam ay kinabibilangan ng karamihan ng Europa na timog ng linya ng pagyeyelo kabilang ang timog na baybayin ng Gran Britanya,<ref name="dargie2007p9">{{Cite book|title=A History of Britain |url=https://archive.org/details/historyofbritain0000darg_v9w6 |first=Richard |last=Dargie |year=2007 |page=[https://archive.org/details/historyofbritain0000darg_v9w6/page/9 9] |oclc=124962416 |isbn=978-0-572-03342-2 |publisher=Arcturus |location=London}}</ref> Central Europe and the Balkans,<ref>{{cite press release |title=Ancient tooth provides evidence of Neanderthal movement |publisher=[[Durham University]] |date=11 Pebrero 2008 |url=http://www.dur.ac.uk/news/newsitem/?itemno=6163 |accessdate=18 Mayo 2009}}</ref> ilang mga lugar sa Ukraine at sa kanlurang Rusya at silangan ng Europa sa Sibera hanggang sa mga [[Kabundukang Altai]] at timog hanggang sa [[Levant]] sa [[Ilog Indus]]. Tinatayang ang kabuuang populasyong ng Neanderthal sa buong habitat na ito ay may bilang na mga 70,000 sa rurok nito.<ref>O'Neill, Dennis. [http://anthro.palomar.edu/homo2/mod_homo_2.htm "Evolution of Modern Humans: Neanderthals"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226112024/https://www2.palomar.edu/anthro/homo2/mod_homo_2.htm |date=2018-12-26 }}, ''Palomar College'', 10 Hunyo 2011, hinango noong 21 Agosto 2011.</ref> Ang mga fossil ay hindi pa natatagpuan sa Aprika hanggang ngayon ngunit may mga natagpuan na medyo malapit sa Aprika sa parehong Gibralta at sa Levant. Sa ilang mga lugar sa Levant, ang mga labi ng Neanderthal ay may petsang pagkatapos na ang mga parehong lugar ay tinahanan ng mga modernong tao. Ang mga fossil ng mga [[mamalya]] sa parehong panahon ay nagpapakita ng mga umangkop (adapted) sa lamig na mga hayop na umiiral ng katabi ng mga Neanderthal na ito sa rehiyon ng Silangang Mediteranneo. Ito ay nagpapahiwatig na ang mga Neanderthal ay mas mahusay na nakaangkop ng biolohiko sa malamig na panahon kesa sa mga modernong tao at minsan ay nagpaalis sa mga modernong taong ito nang ang klima ay naging sapat na malamig.<ref name = "Jordan01">Jordan, P. (2001) ''Neanderthal: Neanderthal Man and the Story of Human Origins.'' The History Press {{ISBN|978-0-7509-2676-8}}.</ref> Ang mga ''Homo sapiens sapiens''ang lumilitaw na tanging mga uri ng tao sa Lambak ng Ilog Nilo sa mga panahong ito at ang mga Neanderthal ay hindi alam na namuhay sa timog kanluran ng modernong Israel. Nang ang karagdagang pagbabago sa klima ay nagsanhi ng mas mainit na temperatura, ang saklaw ng Neanderthal ay umurong sa hilaga kasama ng mga umangkop sa lamig na mga espesye ng hayop. Maliwanag na ang mga pinukaw ng panahong paglipat ng populasyong ito ay nangyari bago ang mga modernong tao ay nagkamit ng kapakinabangang pakikipagtunggali sa mga Neanderthal dahil ang mga paglipat ng populasyong ito ay nangyari sa loob ng mga sampung libong mga taon bago palitan ng mga modernong tao ang mga neanderthal sa kabila ng kamakailang ebidensiya ng pagtatalik ng mga modernong tao at Neanderthal.<ref name = "Jordan01" /> May mga hiwalay na pag-unlad sa linya ng tao sa ibang mga rehiyon gaya ng Katimugang Aprika na medyo katulad ng mga Neanderthal sa Europa at Kanlurang/Sentral na Sya ngunit ang mga taong ito ay hindi aktuwal na mga Neanderthal. Ang isang gayong halimbawa ang [[Kabwe skull|Rhodesian Man]] (''[[Homo rhodesiensis]]'') na umiral bago ang anumang mga Europeong Neanderthal ngunit may mas modernong hanay ng mga ngipin. Hanggang ngayon ay walang malapit na koneksiyon ang natagpuan sa pagitan ng mga parehong tao at ang mga Neanderthal sa Kanluran/Sentral na Eurasya kahit paano sa parehong panahon ng klasikong mga Eurasyanong Neanderthal. Ang ''H. rhodesiensis'' ay tila nag-ebolb nang hiwalay at mas nauna kesa sa klasikong mga Neanderthal sa isang kaso ng [[ebolusyong konberhente]]. Lumilitaw na hindi tama batay sa kasalukuyang pagsasaliksik at mga alam na natagpuang fossil na tukuyin ang anumang fossil sa labas ng Europa o Kanluran o Sentral na Asya bilang isang tunay na Neanderthal. Ang mga tunay na Neanderthal ay may alam na saklaw na posibleng lumalawig hanggang sa malayong silangan gaya ng Kabundukang Altai ngunit hindi mas malayo sa silangan o timog at maliwanag na hindi sa Aprika. Sa ano pa mang kaso, sa Aprika, ang lupaing malapit na timog ng saklaw ng Neanderthal ay inangkin ng mga modernong tao simula hindi bababa sa 160,000 bago ang kasalukuyan. Ang mga fossil ng klasikong Neanderthal ay natagpuan sa isang malaking area mula hilagang Alemanya hanggang Israel at mga bansang Meditarrano tulad ng Espanya<ref name=ArsuagaEtal>{{Cite journal|year=1989 |last1=Arsuaga |first1=J.L|last2=Gracia|first2=A|last3=Martinez |first3=I|last4=Bermudez de Castro|first4=J.M|last5=Rosas| first5=A|last6=Villaverde |first6=V|last7=Fumanal|first7=M.P |title=The human remains from Cova Negra (Valencia, Spain) and their place in European Pleistocene human evolution|journal=Journal of Human Evolution|volume=19|pages=55–92|doi=10.1016/0047-2484(89)90023-7|postscript=<!--None-->}}</ref> at Italya<ref name=MallegniPiperno&Segre1987>{{Cite journal|author=Mallegni, F. |author2= Piperno, M. |author3= Segre, A|year=1987|title=Human remains of ''Homo sapiens neanderthalensis'' from the Pleistocene deposit of Sants Croce Cave, Bisceglie (Apulia), Italy|journal=American Journal of Physical Anthropology |pmid=3111268|volume=72|issue=4|pages=421–429|doi=10.1002/ajpa.1330720402|postscript=<!--None-->}}</ref> sa timog at mula sa Inglatera at Portugal sa kanluran hanggang sa Uzbekistan sa silangan. Ang areang ito ay malamang na hindi lahat natirhan sa parehong panahon. Ang hilagang hangganan ng saklaw, sa partikular ay madalas na lumiit sa pagsisimula ng mga panahong malamig. Sa kabilang dako, ang hilagang hangganan ng saklaw nito na kinatawan ng mga fossil ay maaaring hindi ang tunay na hilagang hangganan na tinirhan ng mga ito dahil ang mukhang mga Gitnang Paleolitikong mga artipakto ay natagpuan ng mas malayo sa hilaga hanggang 60° N sa kapatagang Rusyano.<ref>{{Cite journal|author=Pavlov P |author2= Roebroeks W |author3= Svendsen JI |title=The Pleistocene colonization of northeastern Europe: a report on recent research |journal=Journal of Human Evolution |volume=47 |issue=1–2 |pages=3–17 |year=2004 |pmid=15288521 |doi=10.1016/j.jhevol.2004.05.002 |url= }}</ref> Ang kamakailang ebidensiya ay nagpalawig ng saklaw ng Neanderthal ng mga {{convert|1250|mi|km}} silangan tungo sa katimugang Mga Kabundukang Altai sa Siberia.<ref>{{Cite news|first=Nicholas |last=Wade |authorlink=Nicholas Wade |date=2 Oktubre 2007 |title=Fossil DNA Expands Neanderthal Range |url=http://www.nytimes.com/2007/10/02/science/02nean.html |work=[[The New York Times]] |accessdate=18 Mayo 2009}}</ref><ref>{{Cite news|first=Kate |last=Ravilious |date=1 Oktubre 2007 |title=Neandertals Ranged Much Farther East Than Thought |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2007/10/070930-neanderthals.html |publisher=[[National Geographic Society]] |accessdate=18 Mayo 2009}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|refs= <ref name=haeckel>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZXxZAAAAQAAJ&pg=PA601|first=E.|last=Haeckel|authorlink=Ernst Haeckel|year=1895|title=Systematische Phylogenie: Wirbelthiere|language=Aleman|page=601}}</ref> }} === Talaaklatan === * C. David Kreger ([[2000-06-30]]) [http://www.archaeologyinfo.com/homoneaderthalensis.htm Homo Neanderthalensis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226112020/http://archaeologyinfo.com/homo-neanderthalensis/ |date=2018-12-26 }} * Dennis O'Neil ([[2004-12-06]]) [http://anthro.palomar.edu/homo2/mod_homo_2.htm ''Evolution of Modern Humans Neandertals''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226112024/https://www2.palomar.edu/anthro/homo2/mod_homo_2.htm |date=2018-12-26 }}, nakuha noong 12/26/2004 * [http://jqjacobs.net/anthro/paleo/neanderthal.html ''Neanderthal DNA Sequencing''], sekuwensiya ng DNA ng Neandertal * Solecki, Ralph S. "Shanidar." Grolier Multimedia Encyclopedia. 2007. [http://gme.grolier.com/cgi-bin/article?assetid=0264140-0 Grolier sa Internet]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 25 Nobyembre 2007 {{Human Evolution}} [[Kategorya:Mga Neanderthal]] rnhx6eqi109cg89rn786pc3wnis8frs 0 84047 2208501 2082131 2026-05-22T14:31:56Z ~2026-29651-10 161938 rvv 2208501 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Andreas Vesalius''' ([[Brussels]], 31 Disyembre 1514 – [[Zante]], 15 Oktubre 1564) ay isang [[Flemish|Plamengko]] o [[Flemish|Planderong]] [[manggagamot]], [[anatomo]], at may-akda ng isa sa pinakamaimpluhong mga aklat ukol sa [[anatomiya ng tao]], ang ''[[De humani corporis fabrica]]'' (binabaybay ding ''[[De Corporis Humana Fabrica]]''<ref name=WWT/>, na may ibig sabihing "Hinggil sa Kayarian ng Katawang Pantao"). Karaniwan siyang itinuturing bilang ang Tagapagtatag ng Makabagong Anatomiya ng Tao, dahil sa pagkakagawa niya ng tumpak na mga pag-aaral kaugnay ng anatomiyang pantao. Dahil dito, tinagurian din siya bilang unang dakilang sinaunang [[anatomista]].<ref name=WWT>{{cite-WWT|Andreas Vesalius (1514-1564), ''Who was the Greatest Early Anatomist?''}}, pahina 100.</ref> == Talambuhay == === Bilang siyentipiko === Bilang dalubhasa sa [[agham]], hindi umasa si Vesalius sa mga gawa ng sinaunang mga siyentipikong sina [[Aristotle]] at [[Galen]]. Itinama niya ang mga kamaliang hindi natuklasan ng ibang mga dalubhasa.<ref name=NBK>{{cite-NBK|Andreas Vaselius, ''Medicine and the Renaissance (1300-1500)'', ''History of Medicine''}}, pahina 204.</ref> === Bilang anatomista === Nagturo ng [[anatomiya]] si Vesalius sa ilang mga [[pamantasan]]g [[Italyano]]. Hindi katulad ng mga nauna pa sa kaniyang mga anatomo o anatomista noong [[Gitnang mga Kapanahunan]], na hindi nagsasagawa ng sariling mga pag-aaral at paghihiwa ng mga walang-buhay na katawan ng tao o [[diseksiyon]]. Nagsagawa si Vesalius ng sarili niyang mga paghihiwa at pag-aaral sa katawang pantao. Naging katulad ang kanyang gawi sa Italyanong si [[Mondino de Luzzi]]. Isinagawa rin niya ang sariling mga paghihiwa at mga pananaliksik dahil hindi niya naibigan ang mga pangit na kinalalabasan ng mga diseksiyon ng mga katu-katulong ng mga anatomista.<ref name=WWT/> === Bilang may-akda === Isa sa dakilang ambag ni Vesalius sa pag-aaral ng anatomiya o agham ng kayarian ng katawan ang pagkakasulat niya ng ''Ang Kayarian ng Katawan ng Tao'' (kilala sa Ingles sa pamagat na ''The Fabric of the Human Body''). Isinulat niya ito sa Pamantasan ng Padua sa [[Padua]], [[Italya]]. Nalimbag ito sa [[Basel, Switzerland|Basel]], [[Suwisa]]. Ibinatay ang mga ilustrasyon o ginuhit na mga larawan na nasa loob ng mga pahina ng kanyang aklat mula sa mga tunay na mga katawan ng tao. Itinama rin niya ang mga kamaliang hindi natagpuan ng mga kasama niya sa larangan. Napabayaang hindi naitatama ang mga tinutukoy niyang kamalian sa loob ng daan-daang mga taon, sapagkat sinisipi, ginagaya, at kinokopya lamang ang mga ito ng sinaunang mga maestro ng larangan ng agham, anatomiya, at panggagamot, na kinopya naman ng mga sumunod pang mga dalubhasa, bago sumapit ang pagtatama ni Vesalius.<ref name=NBK/> == Tingnan din == * [[Himagsikang makaagham]] == Sanggunian == {{reflist}} {{Authority control}} {{BD|1514|1564|Vesalius, Andreas}} [[Kategorya:Mga Flamenco]] [[Kategorya:Mga manggagamot]] [[Kategorya:Mga anatomista]] [[Kategorya:Mga manunulat]] bvt3p7bfc91nx1cj4vb3s6l91u3whs8 0 91997 2208531 2182016 2026-05-22T17:42:04Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208531 wikitext text/x-wiki {{copyedit|date=Hunyo 2009}} {{Infobox oganesson}} Ang '''oganeso''' na kilala rin bilang eka-radon o [[elementong kimikal|element]] 118, ay ang pangalang IUPAC para sa transaktinidong elemento na may atomikong bilang na 118. Ito ay nagkaroon ng pansamantalang pangalang '''ununoctium''' /u·nun·ok·tyum/ at pansamantalang elementong simbolong '''Uuo'''.<ref>Weiser, M.E. ''Atomic weights of the elements 2005 (IUPAC Technical Report)'', ''Pure and Applied Chemistry'', 2006, tomo 78, isyung 11, mga pahinang 2051–2066.</ref> Sa [[talaang peryodiko]], ito ay isang [[elementong kimikal|element]] sa p-block at ang huli sa ika-7ng period. Ang oganeso ay kasalukuyang nag-iisang synthetic member ng group 18 at ang may pinakamataas na atomic number at may pinakamataas na [[masa]] sa lahat ng nadiskubreng [[elementong kimikal|elemento]]. Ang radioactive atom ng oganeso ay pabagu-bago, at mula noong 2002, tanging tatlong atom ng isotope ²⁹⁴Og lang ang nakita.<ref>{{citeweb|url=http://discovermagazine.com/2007/jan/physics/article_view?b_start:int=1&-C=|title=The Top 6 Physics Stories of 2006|accessdate=2008-01-18|date=2007-01-07|publisher=Discover Magazine}}</ref> Kahit na ito ay pinapayagan sa mga maliliit na experimentong karakterisasyon ng mga katangian at compounds nito, may mga kalkulasyon na ginagamit para sa prediksiyon, kasama na ang mga hindi inaasahan. Halimbawa, bagama't ang ununoktio ay isang kasapi ng noble gas group, ito ay maaaring magkaroon ng isang mas mataas na reksiyong kimiko kaysa sa ilang mga elemento sa labas sa grupo na ito.<ref name=Nash/> Ito ay ang dating-iniisip na isang gas ngunit ngayon ay hinuhulaan na maging isang semimetallic solid sa ilalim ng normal na kalagayan.<ref name=Nash>{{citejournal|title=Atomic and Molecular Properties of Elements 112, 114, and 118|author=Clinton S. Nash|journal=J. Phys. Chem. A|year=2005|volume=109|issue=15|pages=3493–3500|url=http://pubs.acs.org/cgi-bin/abstract.cgi/jpcafh/2005/109/i15/abs/jp050736o.html|accessdate=2008-01-18}}</ref> == Kasaysayan == Sa huli 1998, ang Polish na pisisista na si Robert Smolanczuk ay sumulat ng kalkulasyon sa pagsasanib ng atomic nuclei tungo sa pagbubuo ng superheavy atoms, kabilang ang mga sangkap ng 118.<ref name=Smolanczuk>{{citejournal|author=Robert Smolanczuk|journal=[[Physical Review]] C|volume=59|issue=5|year=1999|month=May|title=Production mechanism of superheavy nuclei in cold fusion reactions|pages=2634–2639|doi=10.1103/PhysRevC.59.2634}}</ref> Ang kanyang mga kalkulasyon iminungkahing na ito ay maaaring maging posible na gumawa ng elementong 118 sa pamamagitan ng pagsasamna ng lead sa kripton sa ilalim ng maingat na kinokontrol na mga kondisyon.<ref name=Smolanczuk/> Noong 1999, ang mga mananaliksik sa Lawrence Berkeley National Laboratory ginawa ang paggamit ng mga paghuhula at inihayag ang pagkatuklas ng mga sangkap ng 116 at 118, sa isang papel na inilathala sa Physical Review Letters,<ref>{{citejournal|last = Ninov|first = Viktor|coauthors = K. E. Gregorich, W. Loveland, A. Ghiorso, D. C. Hoffman, D. M. Lee, H. Nitsche, W. J. Swiatecki, U. W. Kirbach, C. A. Laue, J. L. Adams, J. B. Patin, D. A. Shaughnessy, D. A. Strellis, and P. A. Wilk|title = Observation of Superheavy Nuclei Produced in the Reaction of 86Kr with 208Pb|journal = [[Physical Review Letters]]|volume = 83|issue = 6–9|pages = 1104–1107|date = 1999-05-27|doi = 10.1103/PhysRevLett.83.1104}}</ref> at lalong madaling panahon matapos na ang mga resulta ay iniulat sa Science.<ref>{{citejournal|author=Robert F. Service|journal=Science|date=1999-06-11|volume=284|number=5421|pages=1751|doi=10.1126/science.284.5421.1751|title=Berkeley Crew Bags Element 118}}</ref> Ang mga mananaliksik ay inaangkin na ginanap ang reaksiyon: [[Talaksan:Ununoctium reaction.jpg]] Sa sumusunod na taon, sila ay naglathala ng isang retraction matapos ang mga mananaliksik sa iba pang mga laboratories nagawang dobleng ang mga resulta at ang Berkeley lab mismo ay hindi ma-dobleng ang katulad ng sa kanila.<ref>{{citenews|url=http://enews.lbl.gov/Science-Articles/Archive/118-retraction.html|publisher=Berkeley Lab|author=Public Affairs Department|title=Results of element 118 experiment retracted|date=2001-07-21|accessdate=2008-01-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903154420/http://enews.lbl.gov/Science-Articles/Archive/118-retraction.html |date=2011-09-03 }}</ref> Noong Hunyo 2002, ang direktor ng lab ay naghayag na ang mga orihinal na paghahabol ng mga pagkatuklas ng mga ito sa dalawang elemento ay batay sa mga gawa-gawa ng data sa pamamagitan ng punong-guro may-akda na si Victor Ninov.<ref>{{citejournal|first=Rex|last=Dalton|pages=728–729|title=Misconduct: The stars who fell to Earth|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2002-12-12_420_6916/page/n179|journal=[[Nature (journal)|''Nature'']]|volume=420|doi=10.1038/420728a|year=2002}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Masinsing talaang peryodiko}} [[Kategorya:Mga elementong kimikal]] 6eovgdd0sshw73zs0iqh0n4swwqnjii 0 98740 2208500 2208189 2026-05-22T14:27:46Z ~2026-29651-10 161938 rv duplication flood 2208500 wikitext text/x-wiki {{Infobox Scientist | name = Alan Mathison Turing | image = Turing statue Surrey.jpg | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], Cheshire, England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematics]], [[Cryptanalysis]], [[Computer science]] | work_institutions = University of Cambridge<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} Si '''Alan Mathison Turing''', <small>[[Orden ng Imperyong Britaniko|OBE]]</small>, <small>[[Fellow of the Royal Society|FRS]]</small> ({{pronEng|ˈtjʊ (ə)rɪŋ}}) (23 Hunyo 1912&nbsp;– 7 Hunyo 1954) ay isang [[Gran Britanya|Briton]] na [[matematiko]], [[lohiko]] (o [[lohisyano]]), [[kriptoanalisis|kriptoanalista]] at [[agham pangkompyuter|siyentista ng kompyuter]]. Kanyang naimpluwensiyahan ang pagpapaunlad ng [[agham pangkompyuter]], pagbibigay ng pormalisasyon ng mga konsepto ng "[[algoritmo]]" at "[[komputasyon]]" sa isang [[makinang Turing]], na malaki ang ginampananang papel sa pagkakalikha ng modernong kompyuter. Si Turing ay itinuturing na ama ng ''[[agham pangkompyuter]]'' at ''[[Intelehensiyang artipisyal]]''. Sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], si "Turing" ay naglingkod at minsang naging pinuno ng Hut 8 sa ''Government Code and Cypher School'' sa Bletchley Park, isang sentro sa Britanya na responsable sa pagbasag ng mga sekretong kodigo ng mga [[Aleman]] noong panahon ni [[Adolf Hitler]]. Siya ay lumikha ng ilang tekniko sa pagbasag ng mga [[sipero]] ([[algoritmo]] ng [[enkripsiyon]]) ng Alemanya kabilang ang paraan ng elektromekanikal na makinang [[bombe]] na makakahanap ng mga kompigurasyon ng makinang [[Enigma]] (ang makinang ginamit ng pamahalaan at militar ng Alemanya upang ilihim ang mga pinadadalang mensahe ng kanilang mga sundalo). Pagkatapos ng digmaan, siya ay nagtrabaho sa Pambansang Laboratoryong Pisikal (''National Physical Laboratory''), kung saan kanyang nilikha ang isa sa mga unang na disenyo ng ACE, na isang "inilalaang programang pangkompyuter" (''stored program''). Tungo sa huling bahagi ng kanyang buhay, si Turing ay naging interesado sa matematikang biyolohikal. Siya ay sumulat ng isang papel tungkol sa kemikal na batayan ng morpohenesis (''morphogenesis'') at kanyang hinulaan ang isang umiikot na reaksiyong kemikal tulad ng [[reaksiyong Belousov-Zhabotinsky]], na unang napagmasdan at napatunayan noong dekada 1960. Ang [[homoseksuwalidad]] ni Turing ay nagresulta sa isang kriminal na pag-uusig noong 1952, kung saan ang homoseksuwalidad sa mga panahong ito ay itinuturing pang ilegal sa [[Britanya]]. Kanyang tinanggap ang parusang paginom ng mga pambabaeng hormone (estrogen) kapalit ng parusang pagkakabilanggo. Siya ay namatay noong 1954 mula sa pagkalasyon ng [[cyanide]], mga dalawang linggo bago ang kanyang ika-apatnapu't dalawang (42) kaarawan. Natukoy ng isang pagsusuri na ang kamatayan ni Turing ay isang [[pagpapatiwakal]] ngunit ang kanyang ina ay naniniwalang ito'y isang aksidental na kamatayan. Noong 10 Setyembre 2009, pagkatapos ng isang kampanya sa [[internet]], humingi ng patawad ang Punong Ministro ng Britanya na si [[Gordon Brown]] sa ngalan ng pamahalaan ng Britanya sa nangyaring pagtrato kay Turing pagkatapos ng digmaan. == Talambuhay == === Kabataan === [[Talaksan:Turing Plaque.jpg|thumbnail|Isang plakang pag-alala na nagmamarka sa naging tirahan ni Alan Turing sa Wilmslo, Cheshire, Inglatera]] Si Alan Turing ay ipinaglihi sa [[India]]. Ang kanyang amang si Julius Mathison Turing, ay isang miyembro sibil na paglilingkod sa India. Ang kanyang mga magulang na si Julius at Ethel Sara Stoney (1881–1976, na anak na babae ni Edward Waller Stoney, punong inhinyero ng ​​Madras Railways) ay nagnais na palakihin ang kanilang magiging anak na si Alan sa Inglatera, kaya sila bumalik sa Maida Vale, London, kung saan ipinanganak si Alan Turing noong 23 Hunyo 1912. Si Alan ay mayroong kuya na nagngangalang John. Dahil sa ang paglilingkod sibil sa India ng kanyang ama ay aktibo pa rin sa mga panahong ito, ang mga magulang ni Alan ay madalas maglakbay sa pagitan ng Hastings, Inglatera at India, kung saan ang kanilang dalawang anak ay iniwan na manatali sa tahanan ng isang retiradong mag-asawang sundalo. Sa murang edad pa lang ay kinakitaan na si Alan Turing ng mga palatandaan ng pagiging isang [[henyo]] na kanyang ipinamalas sa kanyang pagtanda. Si Turing ay ipinasok ng kanyang mga magulang sa St Michael, isang paaralan sa 20 Charles Road, St. Leonards on Sea, sa edad na anim na. Ang punong guro ay napansin ang katalinuhan ni Turing sa simula pa lamang gayundin ang mga ibang pang mga naging kanyang guro. Noong 1926, sa edad na 14, siya ay nag-aral sa Sherborne School, isang tanyag na independiyenteng paaralan sa isang palengkeng bayan sa Sherborne sa Dorset. Ang kanyang unang pagpasok sa paaral ay naging kasabay ng isang malawakang protesta sa Britanya ngunit dahil siya ay determinado na pumasok sa unang araw, siya'y nagtungo sa paaralan na higit 60 milya ang layo mula sa Southampton gamit ang isang bisekleta at humihinto tuwing gabi sa isang paupahang tuluyan. Ang pagkahilig ni Turing sa matematika at agham ay hindi nagdulot sa kanya ng paggalang mula sa ilang mga guro sa Sherborne, dahil sa ang paaralang ito ay nagbibigay diin sa pagaaral ng mga klasiko. Ang kanyang punong-guro ay sumulat pa sa kanyang mga magulang na nagsasaad na: " ''Umaasa ako na hindi siya mahulog sa pagitan ng dalawang upuan. Kung siya ay mananatili sa isang pampublikong paaralan, siya ay dapat magnais na matuto. Kung siya ay nagnanais lamang na maging spesyalistang siyentipiko, kanya lamang sinasayang ang kanyang panahon sa isang pampublikong paaralan''". Sa kabila nito, si Turing ay patuloy na nagpakita ng kahanga hangang kakayahan sa mga mga paksang kanyang minamahal, ang paglutas ng mga mahirap na problema sa [[calculus]] noong 1927 kahit hindi siya nag-aral ng panimulang calculus. Noong 1928, sa edad na 16, natagpuan ni Turing ang mga isinulat ni Albert Einstein. Hindi niya lamang ito naunawaan, kanya ring nasagot ang pagtatanong ni Einstein sa mga [[batas ni Newton ng mosyon]] sa isang aklat na hindi dito hayagang inihayag. Ang pagsisikap ni Turing sa kanyang pag-aaral ay tumindi dahil sa malapit na pagkakaibigang nabuo sa pagitan niya at ng isa pang mas matandang estudyante na nagngangalang Christoper Morcom. Si Morcom ang unang lalaking minahal ni Turing, ngunit ito ay biglaang namatay mga ilang linggo bago matapos ang kanilang huling semestro sa Sherborne. Si Morcom ay namatay mula sa komplikasyon ng tuberkolosis na nakukuha sa isang baka, na nakuha nito matapos uminom ng isang gatas sa isang may sakit na baka noong ito'y bata pa lamang. Dahil sa pangyayaring ito, ang pananampalatayang panrelihiyon ni Turing ay nawala at siya'y naging isang [[ateista]]. Tinanggap ni Turing na ang lahat ng pangyayari sa mundo, kabilang na ang mga galaw ng utak ng tao, ay may materyal na paliwanag ngunit siya ay naniniwala pa rin sa pag-iral ng espirito ng isang tao pagkatapos mamatay. === Edukasyon sa unibersidad at mga pagsasaliksik ni Turing === [[Talaksan:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|right|Estatwang pag-ala ala kay Alan Turing]] Pagkatapos mag-aral sa Sherborne, si Turing ay nag-aral sa King's College sa [[Unibersidad ng Cambridge]]. Siya ay nagaral dito mula sa 1931 hanggang 1934, at nakakapagtapos kung saan kanyang nakamit ang pangunahing mga parangal sa Matematika. Noong 1935, siya ay inihalal na kapanalig (fellow) sa King's College dahil sa naging impluwensiya ng kanyang tesis tungkol sa [[central limit theorem]]. Noong 1928, Ang Alemang matematiko na si [[David Hilbert]] ay tumawag ng pansin sa ''[[Entscheidungsproblem]]'' (problema ng desisyon). Sa mahusay na papel na isinulat ni Turing na "''On Computable Numbers (mga bilang na matutukoy ng isang nagwawakas na algoritmo), with an Application to the Entscheidungsproblem''" (na kanyang isinumite noong 28 Mayo 1936 at itinanghal noong 12 Nobyembre), kanyang binago ang mga resulta na isinulat ng matematikong si [[Kurt Godel]] noong 1931 tungkol sa limitasyon ng pagpapatunay (proof) at komputasyon, kung saan pinalitan ni Turing ang pangkalahatang nakabatay-sa-aritmetikang pormal na lenggwahe ng isang [[makinang Turing]], na mga makinang pormal at simple. Pinatunayan ni Turing na ang makinang Turing ay may kakayahang gumawa ng anumang pagkukuwenta kung ito ay maisasalarawan bilang isang [[algoritmo]]. Kanya ding pinatunayan na walang solusyon sa Entscheidungsproblem sa pamamagitan ng pagpapakita na ang [[paghintong problema]] (halting problem) sa isang makinang Turing ay hindi madedesisyonan o hindi malalaman kung ito ay hihinto. Bagaman ang pagpapatunay ni Turing ay inilimbag pagkatapos ng parehong pagpapatunay na ginawa ng matematikong si [[Alonzo Church]] tungkol sa kanyang [[kalkulong lambda]], walang kaalaman si Turing sa isinulat ni Alonzo Church. Ang paraan ni Turing ng pagpapatunay (proof) ay itinuring na mas magagamit at mas mahusay. Ang ideya ni Turing ng mga pangkalahatang makinang Turing ay kakaiba dahil ang ideya ng mga gayung makina ay may kakayahang gawin ang anumang gawin ng ibang makina, samakatuwid ay may kakayahang magkuwenta ng anumang pwedeng ikwenta. Ang makinang Turing hanggang sa araw na ito ang sentral na paksa sa pag-aaral ng [[teorya ng komputasyon]]. Sa kanyang sariling biograpiya, isinulat ni Turing na siya ay nalungkot sa pagtanggap ng kanyang 1936 na papel dahil dalawang tao lamang ang pumansin - sina Heinrich Scholz at Richard Bevan Braithwaite. Ang papel na ito ay nagpapakilala rin sa ideya ng mga maaaring ipaliwanag na mga numero (definable numbers). Mula Setiyembre 1936 hanggang Hulyo 1938 kanyang ginugol ang kanyang panahon sa ''Institute for Advanced Study sa Princeton'', New Jersey, Estados Unidos at nag-aral sa ilalim ni Alonzo Church. Bilang karagdagan sa kanyang palaging pagsasaliksik matematikal, pinag-aralan din ni Turing ang [[kriptolohiya]] (pag-aaral ng tiyak at matibay na paglilihim ng mga data) at ginawa ang tatlo sa apat na yugto ng elektromekanikal na tagapagpapadami ng bilang [[binaryo]]. Noong Hunyo 1938, kanyang nakamit ang kanyang PhD mula sa Unibersidad ng Princeton sa Estados Unidos. Ang kanyang tesis na ''Systems of Logic Based on Ordinals'' ay nagpapakilala ng konsepto ng lohikang ordinal at ang ideya ng relatibong pagkukwenta, kung saan ang mga makinang Turing ay nagdadagdag ng mga tinatawag na oracle, na lumulutas sa mga problemang hindi malulutas ng isang makinang Turing. Si Turing ay bumalik sa Cambridge, Inglatera at dumalo sa mga pagtuturo ng matematikong si [[Ludwig Wittgenstein]] tungkol sa mga pundasyon ng matematika. Ang dalawang ito ay nagtalo at hindi nagkasundo dahil sa pagtatanggol ni Turing ng [[pormalismo]] samantalang si Wittgenstein ay nangatwiran na ang matematika ay hindi tumutuklas ng mga basehang katotohanan kundi lumilikha lamang nito. Si Turing ay nagsimula ring magtrabaho sa kaunting oras lamang sa ''Government Code and Cypher School'' (GCCS). === Kriptanalisis === [[Talaksan:EnigmaMachineLabeled.jpg|right|thumbnail|Tatlong rotor na makinang Enigma na may plugboard (''Steckerbrett''). Ang enigma ang makinang ginamit ng Alemanya sa ilalim ni Hitler upang ilihim ang mga mensaheng ipinapadala ng mga sundalo nito mula sa mga kaaway na bansa kabilang na ang Britanya at Estados Unidos]] Noong panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], si Turing ang pangunahing kalahok sa isang sikretong operasyon ng pamahalaang Britanya sa Bletchley Park na naglalayong basagin ang mga [[sipero]] (algoritmo ng [[enkripsiyon]]) ng [[Alemanya]]. Sa pagpapaunlad at mas lalong pagpapabilis ng makinang kriptanalitiko na ginawa nina Marian Rejewski, Jerzy Różycki at Henryk Zygalski ng Cipher Bureau sa Poland, si Turing ay nagdisenyo ng makinang ''[[Turing Bombe]]'' na mas mabilis at mas epektibo sa pagbasag ng parehong makinang ''Enigma'' at ''Lorenz SZ 40/42''. Ang ''Turing Bombe'' ang nagbigay sa Britanya ng mga pangunang babala sa mga plano ni [[Adolf Hitler]] na nagresulta sa pagkatalo ni Hitler sa [[Labanan sa Atlantiko]] at pagikli ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]] ng dalawang taon.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1212910/How-Britain-drove-greatest-genius-Alan-Turing-suicide--just-gay.html How Britain drove its greatest genius Alan Turing to suicide just for being gay], 12 Setyembre 2009, DailyMail</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1165535/The-Wider-View-Nazi-codebreaker-shortened-Second-World-War-years.html The Wider View: Nazi codebreaker which shortened the Second World War by two years], 20 Hunyo 2009, DailyMail</ref> Si Turing ay ginawaran ng Order of the British Empire (OBE) noong 1945 para sa kanyang pagsisilbi sa panahon ng digmaan ngunit ang kanyang mga inambag sa kriptanalisis ay itinagong sekreto ng Britanya hanggang 1970 sa kadahilanang panseguridad nito. == Intelehensiyang artipisyal at pagsubok na Turing (Turing test) == {{main|Intelehensiyang artipisyal}} Mula 1945 hanggang 1947 si Turing ay nanirahan sa ''Church Street, Hampton'' at dito dinesenyo ang ''Automatic Computing Engine'' (ACE) sa ''National Physical Laboratory''. Siya ay nagsumite ng isang papel noong Pebreo 19, 1946 na naglalaman ng kauna unahang detalyadong disenyo ng isang inilalaang-programang kompyuter (stored-program computer). [[Talaksan:Modern-captcha.jpg|thumb|290px|Ang kabaligtaran ng ''Turing Test'' na CAPTCHA ay ginagamit sa [[internet]] upang mapigilan ang isang bot sa pang aabuso sa paggamit ng isang [[server]].]] Noong 1948, si Turing ay iniluklok na Reader (senyor na akademiko) sa kagawarang matematika sa Manchester na ngayon ay bahagi na ng ''University of Manchester''. Noong 1949, siya ay naglingkod bilang kahaliling direktor ng laboratoryo ng pagkukwenta sa University of Manchester at gumawa ng [[software]] para sa kauna unahang inilalaang programang kompyuter na Manchester Mark 1. Sa mga panahon ding ito kanyang ipinagpatuloy ang mga pananaliksik abstrakto. Sa papel na "Computing machinery and intelligence" (Mind, Oktubre 1950), tinalakay ni Turing ang problema ng "[[Intelehensiyang artipisyal]]" at iminungkahi ang isang eksperimento na tinatawag na [[Turing Test]]. Ang [[Pagsubok na Turing]] (''Turing Test'') ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa Pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kanyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang kabaligtaran ng "Turing Test" na tinatawag na CAPTCHA ("'''C'''ompletely '''A'''utomated '''P'''ublic '''T'''uring test to tell '''C'''omputers and '''H'''umans '''A'''part") ay karaniwang ginagamit sa [[internet]]. Ang CAPTCHA ay paraan upang matukoy ng isang makina (gaya ng [[server]]) kung ang gumagamit nito ay isang tao o isang kompyuter (bot). Noong 1948, si Turing (sa tulong ang kanyang dating kakilala na si D. G. Champernowne) ay lumikha ng isang [[software]] pang [[chess]] sa isang [[modernong kompyuter]] na hindi pa naiimbento. Si Turing din ang nagimbento ng algoritmong LU decomposition method na ginagamit ngayon sa paglutas ng ''equations matrix''. == Kriminal na paguusig dahil sa kanyang homosekwalidad == Noong Enero 1952, nakilala ni Turing si Arnold Murray sa labas ng sinehan sa Manchester. Pagkatapos ng pananghaliang pakikipagtipanan (''dating''), si Murray ay inimbitahan ni Turing na pumunta sa kanyang bahay na tinanggap naman ni Murray ngunit hindi tinupad. Ang dalawa ay nagkita muli sa Manchester noong sumunod na Lunes at si Murray ay pumayag na samahan si Turing sa kanyang bahay. Pagkatapos ng ilang linggo, si Murray ay muling bumisita sa bahay ni Turing at nananitili ng isang gabi dito. Pagkatapos nito, si Murray ay tumulong sa isang kasabwat sa pagpapasok at pagnanakaw sa bahay ni Turing na nagtulak kay Turing upang iulat ang krimen sa pulisya. Sa imbestigasyon na ginawa ng mga pulis, inamin ni Turing na meron siyang relasyon kay Murray. Sa panahong ito, ang [[homoseksuwalidad]] ay itinuturing pang isang krimen sa Britanya na nagresulta upang si Turing at Murray ay kasuhan ng ''sobrang kahalayan'' sa ilalim ng seksiyong 11&nbsp;ng ''Criminal Law Amendment Act 1885 ng Britanya''. Si Turing ay binigyan ng dalawang opsiyon sa parusang tatanggapin : ang pagkabilanggo o probasyon sa isang kondisyon na siya'y sasailalim sa isang [[pagkakapon]]g kemikal sa pamamagitan ng pag-inom ng estrogen (hormone ng babae) upang mabawasan ang libido. Kanyang tinanggap ang kemikal na pagkakapon. Ang naging kumbiksiyon ni Turing ay nagresulta rin sa pagkaalis ng kanyang ''security clearance'' (karapatang maging bahagi ng sikretong operasyon ng pamalaan) at inalis sa kanyang trabahong kriptanalitiko sa Government Code and Cypher Schools sa Bletchley Park. Ang kanyang pasaporte ng Britanya ay hindi binawi ng pamahalaang Britanya ngunit siya'y hindi pinayagang makapasok sa Estados Unidos. Sa panahong ito, may pagkabahala sa publiko sa ginagawang pagbibitag sa mga homosekswal na [[espiya]] ng mga ahente ng [[Soviet Union]] (dating Russia) dahil sa paglalantad ng dalawang miyembro ng ''Cambridge Five'' na sina Guy Burgess at Donald Maclean. Bagaman si Turing ay hindi inakusahan ng pang eespiya, siya ay pinagbawalan ng pamahalaan ng Britanya na talakayin ang kanyang naging trabahong kriptanaliko sa Bletchely Park. == Kamatayan == Noong 8 Hunyo 1954, si Turing ay natagpuang patay ng kanyang tagalinis ng bahay. Sa [[awtopsiya]]ng ginawa, ang resulta ng kamatayan ay pagkalason sa [[cyanide]]. Natagpuan din ang isang mansanas na kinain ng kalahati sa tabi ng katawan ni Turing na pinaniniwalaang paraan ni Turing upang makain ang cyanide. Ang katawan ni Turing ay sinunog (cremated) sa Woking Crematorium noong 12 Hunyo 1954. Ayon sa ina ni Turing, ang kamatayan nito ay isang aksidental dahil sa hindi maingat nitong pagtatago sa mga laboratoryong kemikal. Iminungkahi ng manunulat na si David Leavitt na maaaring ang pagkain ni Turing ng mansanas na may cyanide ay isang paggaya sa eksena ng pelikulang [[Snow White]] na ipinalabas noong 1937 na isang paboritong kuwento ni Turing. == Paghingi ng tawad ng pamahalaan ng Britanya == Noong Agosto 2009, si John Graham-Cumming ay nagsimula ng petisyon na humihikayat sa Pamahalaan ng Britanya na posityumus (pagkatapos ng kamatayan) na humingi ng tawad sa [[paglilitis]] ni Alan Turing bilang [[homosekswal]]. Ang petisyong ito ay tumanggap ng libo libong mga lagda. Kinilala ng Punong Ministor ng Britanya na si [[Gordon Brown]] ang petisyong ito, at naglabas ng pahayag noong Setyember 10, 2009 na humihingi ng tawad kay Turing at naglalarawan ng pagtrato kay Turing bilang "nakapangingilabot": {{cquote|Ang libo libong tao ay nagsama sama upang humingi ng hustisya para kay Alan Turing at pagkilala sa nakakapangilabot na pagtrato sa kanya. Bagaman si Turing ay pinakitunguhan ng batas nang panahong iyon at hindi na natin maibabalik ang panahon, ang kanyang pagtrato ay siyempre labis na hindi patas at ako ay nagagalak na magkaroon ng pagkakataon na magsabi kung gaano kalalim akong humihingi ng tawad at tayong lahat sa nangyari sa kanya. Kaya sa ngalan ng Pamahalaan ng Britanya, at sa mga nabubuhay ng malaya, salamat sa ginawa ni Alan, ako ay taas noong nagsasabi na: kami'y humihingi ng tawad, ikaw ay karapat dapat ng mas mabuti [pagtrato].}} == Mga Parangal == [[Talaksan:Sackville Park Turing plaque.jpg|thumb|right|Pag ala-alang statwang plaka kay Turing sa Sackville Park, Manchester]] Ang Turing Award na ipinangalan sa "ama ng agham pangkompyuter" na si Alan Turing ang taunang gantimpala na ibinibigay ng Association for Computing Machinery (ACM) sa mga indibidwal sa kanilang kontribusyon sa siyentipikong komunidad pangkompyuter. Ang gantimpalang ito ay itinuturing na pinakamataas na pagkakakilanlan sa [[agham pangkompyuter]] at katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]]. Noong 2002, si Turing ay nirangguhan na dalawampu't isa sa ''BBC'' nationwide poll ng [[100 Pinakadakilang mga Briton]].<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 Agosto 2002 |work=BBC News }}</ref> === Mga parangal ng mga unibersidad sa buong mundo === [[Talaksan:Alan Turing Building 1.jpg|thumb|right|Gusaling Alan Turing sa [[University of Manchester]]]] *Ang ''Kwartong Turing'' sa [[University of Edinburgh School of Informatics|University of Edinburgh's School of Informatics]] ay naglalaman ng skultura ng ulo ni Turing na ginawa ni [[Eduardo Paolozzi]], at isang (#42/50) ng kanyang [http://www.synth.co.uk/images/paolozzi2.html Turing prints (2000)]. *Ang [[University of Surrey]] ay may statwa ni Turing sa kanilang pangunahing [[piazza]]. *Ang [[Istanbul Bilgi University]] ay nagsasagawa ng taunang kumperensiya sa [[teoriya ng komputasyon]] na tinatawag na ''Mga Araw na Turing''.<ref name="bilgiuniv">{{cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | accessdate = 29 Oktubre 2011 | archive-date = 2013-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *Ang [[University of Texas at Austin]] ay may honours na programang ng [[agham pangkompyuter]] na pinangalanang ''Mga skolar ni Turing''.<ref name="texturingschol">{{cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |accessdate=16 Agosto 2009 |archive-date=2010-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *Noong simula nang 1960's, pinangalanan ng [[Stanford University]] ang kaisa-isang kwarto na pinagtuturuan ng gusaling Bulwagang Polya Matematika na ''Alan Turing Auditorium''.<ref name="stanforduniv">{{cite web | url = http://archive.computerhistory.org/resources/text/Knuth_Don_X4100/PDF_index/k-8-pdf/k-8-u2679-Stanford-Comp-Dedication.pdf | title = Polya Hall, Stanford University | accessdate =14 Hunyo 2011 }}</ref> *Isa sa mga ampiteatro ng kagawarang Agham Pangkompyuter ng ([[Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille|LIFL]]<ref name="lifl">{{cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |accessdate=3 Disyembre 2010 |archive-date=22 Hulyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) sa [[Unibersidad ng Lille]] sa hilagang [[Pransiya]] ay ipinangalan bilang parangal kay Alan Turing. (ang iba pang ampiteatro ay ipinangalan kay [[Kurt Gödel]]). *Ang Kagawaran ng Agham Pangkompyuter ng [[Pontifical Catholic University of Chile]], [[Polytechnic University of Puerto Rico]], [[University of the Andes, Colombia|Los Andes University]] in [[Bogotá]], Colombia, [[King's College, Cambridge]] at [[Bangor University]] sa [[Wales]] ay may mga laboratoryo ng kompyuter na ipinangalan kay Turing. *Ang [[The University of Manchester]], [[The Open University]], [[Oxford Brookes University]] at [[Aarhus University]] (in [[Århus]], Denmark) ay may mga gusaling nakapangalan kay Turing. *Ang ''Alan Turing Road'' sa [[Surrey Research Park]] ay ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[Carnegie Mellon University]] ay may [[granito]]ng bangkuan na matatagpuan sa The Hornbostel Mall na may pangalang "A. M. Turing" na nakaukit sa tuktok, "Read" sa ibaba ng kaliwang hita at "Write" sa ibaba ng kanang hita. *Ang [[EISTI|École Internationale des Sciences du Traitement de l'Information]] ay pinangalanan ang kamakailan lang na nakuhang ikatlong gusaling na "Turing". *Ang [[University of Ghent]] ay mayroong isa sa mga pangunahing kwarto ng kompyuter na ginagamit ng mga matematiko at siyentipiko ng kompyuter na ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[University of Oregon]] ay may iskultura ng ulo ni Turing sa gilid ng gusaling pang agham kompyuter na tinatawag na Deschutes Hall.<ref name="Oregon">{{cite web|url=http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|title=Turing at the University of Oregon|accessdate=1 Nobyembre 2011|archive-date=2012-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114151918/http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|url-status=dead}}</ref> == Sanggunian == {{reflist}} == Mga sanggunian == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher=MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher=Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Cite book | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | year = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher=Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 | ref = harv | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher=Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher=Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher=MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher=Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal=[[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.)| title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher=Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher=MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher=Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher=Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher=Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher=Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher=Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher=Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher=UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | accessdate =10 Disyembre 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *Petzold, Charles (2008). "[[The Annotated Turing]]: A Guided Tour through Alan Turing's Historic Paper on Computability and the Turing Machine". [[Indianapolis]]: Wiley Publishing. ISBN 978-0-470-22905-7 *Smith, Roger (1997). ''Fontana History of the Human Sciences''. London: Fontana. *Weizenbaum, Joseph (1976). ''Computer Power and Human Reason''. London: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher=W Heffer | year = 1959 }} Turing's mother, who survived him by many years, wrote this 157-page biography of her son, glorifying his life. It was published in 1959, and so could not cover his war work. Scarcely 300 copies were sold (Sara Turing to Lyn Newman, 1967, Library of [[St John's College, Cambridge]]). The six-page foreword by [[Lyn Irvine]] includes reminiscences and is more frequently quoted. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher=S. French | year = 1988 }} This 1986 Hugh Whitemore play tells the story of Turing's life and death. In the original West End and Broadway runs, [[Derek Jacobi]] played Turing and he recreated the role in a 1997 television film based on the play made jointly by the BBC and [[WGBH-TV|WGBH, Boston]]. The play is published by Amber Lane Press, [[Oxford]], ASIN: B000B7TM0Q *Williams, Michael R. (1985) ''A History of Computing Technology'', [[Englewood Cliffs]], [[New Jersey]]: [[Prentice-Hall]], ISBN 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == Karagdagang babasahin == *{{MathGenealogy|id=8014}} *{{cite journal|title=The Mind and the Computing Machine: Alan Turing and others|journal=[[The Rutherford Journal]]|url=http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html |editor = Jack Copeland|ref=harv}} *{{cite encyclopaedia |last=Hodges |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |title=Alan Turing |url=http://plato.stanford.edu/entries/turing/ |accessdate=10 Enero 2011 |edition=Winter 2009 |date=27 Agosto 2007 |publisher=[[Stanford University]] |ref=harv}} *{{cite journal|last=Gray|first=Paul|date=29 Marso 1999|title=Computer Scientist: Alan Turing|journal=TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|ref=harv|access-date=24 Septiyembre 2011|archive-date=19 Enero 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|url-status=dead}} * Gleick, James, ''[[The Information: A History, a Theory, a Flood|The Information: A History, A Theory, A Flood]]'', New York: Pantheon, 2011, ISBN 978-0-375-42372-7 * Leavitt, David, ''The Man Who Knew Too Much: Alan Turing and the Invention of the Computer'', W. W. Norton, 2006 == Panlabas na kawing == {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer *[http://www.turingcentenary.eu/ Alan Turing Year] *[http://cie2012.eu/ CiE 2012: Turing Centenary Conference] *[https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ Visual Turing] *[http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html Turing Machine calculators] at [[Wolfram Alpha]] *[http://www.turing.org.uk/ Alan Turing] site maintained by [[Andrew Hodges]] including a [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html short biography] *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– Turing Archive for the History of Computing] by [[Jack Copeland]] *[http://www.turingarchive.org/ The Turing Archive]{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – naglalaman ng mga hindi nailambag na dokumento mula sa contains Kings College, Cambridge archive *{{cite journal|last=Jones|first=G. James|date=11 Disyembre 2001|title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1|journal=System Toolbox|publisher=The Binary Freedom Project|url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|ref=harv|access-date=2011-09-24|archive-date=2007-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|url-status=dead}} *[http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ Sherborne School Archives]&nbsp;– naglalaman ng mga papel tungkol sa panahon ni Alan Turing sa Sherborne School === Mga papel === *[https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper Ekstensibong talaan ng mga papel ni Turing, mga ulat at pagtuturo at mga isinaling bersiyon] BibNetWiki *{{Turing 1950}} *[http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 Oral history interview with Donald W. Davies], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota; inilalarawan ang mga proyeto sa U.K. [[National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory]], mula sa pagdidisenyong ginawa ni Alan Turing noong 1947 sa paggawa ng [[Automatic Computing Engine|ACE computers]] * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 Oral history interview with Nicholas C. Metropolis], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota. Si Metropolis ang kauna unahang direkto ng [[Los Alamos National Laboratory]]; kabilang sa mga paksa ang relasyong pang akademiko sa pagitan ni Alan Turing at [[John von Neumann]] {{authority control}} {{BD|1912|1954|Turing, Alan}} [[Kategorya:Mga siyentipiko ng kompyuter]] [[Kategorya:Mga matematikong Ingles]] mw5mia4qnwncnn1rrbrv023q2z8rk33 10 115707 2208498 2021899 2026-05-22T14:07:40Z ~2026-29651-10 161938 fixed missing markup 2208498 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name=Pitong Dakilang Ilog ng Tsina |title=[[Talaan ng mga ilog sa Tsina|Pitong Dakilang Ilog ng Tsina]] |list1 = <div> {{nowrap begin}} <div class="center">[[Ilog Amur|Ilog Amur (Heilong Jiang)]]{{·w}} [[Ilog Hai|Hai He]]{{·w}} [[Ilog Huai|Huai He]]{{·w}} [[Ilog Liao|Liao He]]{{·w}} [[Ilog Perlas|Ilog Perlas (Zhu Jiang)]]{{·w}} [[Ilog Yangtze|Ilog Yangtze (Chang Jiang)]]{{·w}} [[Ilog Dilaw|Ilog Dilaw (Huang He)]]</div> {{nowrap end}} </div> }}<noinclude> [[Kategorya:Mga ilog ng Tsina|*]] [[Kategorya:Talaan ng mga ilog ayon sa bansa|Tsina]] </noinclude> odpvradev3lpt60a09iv4lcvm9y5ja3 2208499 2208498 2026-05-22T14:11:42Z ~2026-29651-10 161938 try to fix wiki markup; feel free to revert if there some issues or lint errors 2208499 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name=Pitong Dakilang Ilog ng Tsina |title=[[Talaan ng mga ilog sa Tsina|Pitong Dakilang Ilog ng Tsina]] |list1 = {{nowrap begin}} <div class="center">[[Ilog Amur|Ilog Amur (Heilong Jiang)]]{{·w}} [[Ilog Hai|Hai He]]{{·w}} [[Ilog Huai|Huai He]]{{·w}} [[Ilog Liao|Liao He]]{{·w}} [[Ilog Perlas|Ilog Perlas (Zhu Jiang)]]{{·w}} [[Ilog Yangtze|Ilog Yangtze (Chang Jiang)]]{{·w}} [[Ilog Dilaw|Ilog Dilaw (Huang He)]]</div> {{nowrap end}} }}<noinclude> [[Kategorya:Mga ilog ng Tsina|*]] [[Kategorya:Talaan ng mga ilog ayon sa bansa|Tsina]] </noinclude> tmhd46etlgsm1bsz5sbag23kmyg69hs 0 125739 2208520 2203774 2026-05-22T17:15:39Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208520 wikitext text/x-wiki Ang '''pagkabaliw''', '''kabaliwan''', o '''kahibangan''' ay tumutukoy sa mga [[pag-uugali]] na dulot ng ilang abnormal na padron sa [[pag-iisip]] o asal. Maaaring magpakita ang kabaliwan bilang paglabag sa mga pamantayan ng [[lipunan]], kabilang ang pagiging [[panganib]] ng isang tao sa kanyang sarili o sa iba. Sa konseptuwal na pananaw, iniuugnay din ang kabaliwan sa biyolohikal na penomenon ng pagkahawa (na ang sakit sa pag-iisip ay maaaring makahawa), gaya sa mga kaso ng mga [[pagpapakamatay]] na ginagaya. Sa makabagong gamit, ang terminong kabaliwan ay isang impormal at hindi siyentipikong katawagan na tumutukoy sa "kawalang-katatagan ng isip"; kaya naman ang depensang kabaliwan ay isang legal na depinisyon ng ganitong kalagayan. Sa [[medisina]], ang pangkalahatang terminong [[sikosis]] ay ginagamit upang ilarawan ang presensya ng mga delusyon at/o [[halusinasyon]] sa isang pasyente,<ref name="diag">{{cite book |last=L M Tierney, S J McPhee |first=M A Papadakis |title=Current medical Diagnosis & Treatment. International edition |publisher=Lange Medical Books/McGraw-Hill |year=2002 |isbn=0-07-137688-7 |location=New York |pages=1078–1086 |language=en}}</ref> at ang sakit sa [[sikiyatriya]] ay tinatawag na "sikopatolohiya", hindi kabaliwan.<ref name="DS">[[wikinews:Dr. Joseph Merlino on Sexuality, Insanity, Freud, Fetishes and Apathy|An interview with Dr. Joseph Merlino]], David Shankbone, ''[[Wikinews]]'', 5 Oktubre 2007. (sa Ingles)</ref> Sa [[Wikang Ingles|Ingles]], ang salitang "''sane''" ay nagmula sa [[Pang-uri|pang-uring]] [[Wikang Latin|Latin]] na ''sanus'', na nangangahulugang "malusog". Ang pariralang Latin na ''mens sana in corpore sano'' ay karaniwang isinasalin bilang "malusog na isipan sa malusog na katawan". Mula sa pananaw na ito, maaaring ituring ang kabaliwan bilang mahinang [[kalusugan ng isip]], hindi kinakailangang ng [[utak]] bilang isang [[Organo (anatomiya)|organo]] (bagaman maaari itong makaapekto sa kalusugang pangkaisipan), kundi tumutukoy sa depektibong paggana ng mga prosesong mental tulad ng [[pangangatwiran]]. Isa pang pariralang Latin na kaugnay ng konsepto ng katinuan ay ''compos mentis'' ("may matinong pag-iisip"), at ang eupemistikong termino para sa kabaliwan ay n''on compos mentis''. Sa batas, ang ''mens rea'' ay nangangahulugang pagkakaroon ng layuning kriminal, o may "nagkasalang isip", sa oras na naganap ang kilos (''actus reus''). Sa mas impormal na gamit, ang salitang kabaliwan ay maaari ring tumukoy sa isang bagay o taong itinuturing na lubhang kakaiba, masidhi, o matindi, kabilang na sa positibong kahulugan. Maaari rin itong gamitin upang siraan o punahin ang mga ideya, paniniwala, prinsipyo, hangarin, personal na [[damdamin]], o saloobin, pati na ang mga tagapagtaguyod nito, tulad sa [[politika]] at [[relihiyon]]. == Mga historikal na pananaw at paggamot == Ang kabaliwan bilang di-legal na termino para sa pagkababaliw ay kinilala sa buong kasaysayan sa bawat kilalang lipunan. May ilang tradisyonal na kultura na lumalapit sa mga [[albularyo]] o ''shaman'' upang gumamit ng [[mahika]], mga [[halamang-gamot]], o katutubong medisina upang paalisin ang masasamang espiritu o kakaibang pag-uugali ng isang taong itinuturing na wala sa katinuan.<ref>Weinstein, Raymond M. (2007) "madness" in George Ritzer (pat.) ''The Blackwell Encyclopedia of Sociology'', Blackwell Publishing, 2007, pp. 2693-2695 (sa Ingles)</ref> Natuklasan ng mga [[Arkeolohiya|arkeologo]] ang mga [[bungo]] (na hindi bababa sa 7000 taong gulang) na may maliliit at bilog na butas na ginawa gamit ang mga kasangkapang [[batong apuyan]]. Ipinagpalagay na ang mga taong ito ay pinaniniwalaang sinaniban ng espiritu at ang mga butas ay ginawa upang makalabas ang mga ito.<ref>Porter, Roy (2002) ''Madness: A Brief History'', [[Oxford University Press]], 2002, p.10, {{ISBN|0-19-280266-6}} (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinapakita ng mas bagong pananaliksik tungkol sa sinaunang praktika ng [[Pagbutas sa bungo|trepanasyon]] na ang pamamaraang ito ay medikal ang layunin at ginamit bilang paraan ng paggamot sa pinsala sa bungo.<ref>{{cite journal |last=Andrushko |first=Valerie A. |author2=Verano, John W. |date=1 Setyembre 2008 |title=Prehistoric trepanation in the Cuzco region of Peru: A view into an ancient Andean practice |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2008-09_137_1/page/10 |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |volume=137 |issue=1 |pages=11–12 |doi=10.1002/ajpa.20836 |pmid=18386793}}</ref> == Medisina == Ang kabaliwan ay hindi na itinuturing na isang medikal na diyagnostiko kundi isang terminong legal sa [[Estados Unidos]], na nagmula sa orihinal nitong paggamit sa karaniwang [[batas]].<ref>{{cite journal |author=Tighe, Janet A. |year=2005 |title="What's in a Name?": A Brief Foray into the History of Insanity in England and the United States |url=http://www.jaapl.org/cgi/content/full/33/2/252?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&searchid=1&FIRSTINDEX=40&minscore=5000&resourcetype=HWCIT |url-status=dead |journal=Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law |language=en |volume=33 |issue=2 |pages=252–8 |pmid=15985670 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928175136/http://www.jaapl.org/cgi/content/full/33/2/252?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&searchid=1&FIRSTINDEX=40&minscore=5000&resourcetype=HWCIT |archive-date=2011-09-28 |access-date=2007-10-20}}</ref> Ang mga karamdaman na dating saklaw ng terminong ito ay sumasaklaw sa malawak na hanay ng mga sakit sa pag-iisip na ngayon ay tinutukoy bilang [[sakit na bipolar]], mga sindromeng ng organikong utak, [[Schizophrenia|eskusopreniya]], at iba pang mga sakit [[Sikosis|sikotiko]].<ref name="diag" /> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kabaliwan]] bqepdtnux9xqvtsk6e2vdaz6a7a2e8a 0 139769 2208496 2192104 2026-05-22T13:57:23Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2208496 wikitext text/x-wiki {{Infobox aircraft |name =Mitsubishi A6M |image =Image:A6M3 Zero N712Z 1.jpg |caption =Mitsubishi A6M3 Zero |type box = {{Infobox Aircraft Type |type =Fighter |manufacturer =[[Mitsubishi]] |designer = [[Jiro Horikoshi]] |first flight =1 Abril 1939 |introduction =Hulyo 1940 |retired =1945 (Japan) |status = |more users = [[Chinese Nationalist Air Force]] |produced = 1940–1945 |number built =10,939 |unit cost = |variants with their own articles = [[Nakajima A6M2-N]] }} }} Ang {{nihongo|'''Mitsubishi Navy Type 0 Carrier Fighter'''|零式艦上戦闘機|rei-shiki-kanjou-sentouki}}, na tinatawag ring 'Mitsubishi A6M Rei-sen' at 'Mitsubishi Navy 12-shi Carrier Fighter', ay isang malayuang ranggo ng [[eroplanong pandigma]] na pinapatakbo ng [[Serbisyong pang-hukbong panghihimpapawid ng Hapong Imperyal]] (IJNAS) mula noong 1940 hanggang 1945. Ang A6M ay tinatawag din ng mga [[Mga alyado noong Ialawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] na "'''Zero'''", mula sa designasyong 'Navy Type 0 Carrier Fighter'. Ang opisyal na kodigong pangalan ng eroplano ay '''Zeke'''. Nang ito ay ipakilala sa lahat noong bago ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ito ay isa pinakamagaling na eroplanong pandigma na pinapalipad mula sa mga barkong pandigma [[:en:Aircraft Carrier|Aircraft Carrier]] sa buong mundo , na pinagsama ang mahusay na kontrol sa himpapawid at malayong mararating.<ref name="Hawks">Hawks, Chuck [http://www.chuckhawks.com/best_fighter_planes.htm The Best Fighter Planes of World War II.] Nakuha noong: 18 Enero 2007.</ref> Sa unang sabak nito sa operasyong militar, nakakuha ang Zero mahiwagang reputasyon na "dogfighter", na naabot ang pinakamatinding pagpatay sa rasyong 12:1,<ref name="Thompson with Smith p. 231.">Thompson na kasama si Smith 2008, p. 231.</ref> subalit noong kalagitnaan ng 1942, isang kombinasyon ng mga bagong taktika at ang pagpapalabas ng panibagong kagamitan ay nagbigay ng oportunidad sa mga kaalyadong piloto upang labanan ito ng patas.<ref>Mersky, Peter B. (Cmdr. USNR). [http://www.ibiblio.org/hyperwar/USMC/USMC-C-Aces/index.html "Time of the Aces: Marine Pilots in the Solomons, 1942–1944."] ''ibiblio.org''. Nakuha noong: 18 Enero 2007.</ref> Madalas din ito ginamit ng IJNAS bilang eroplanong nakabase sa lupa. Noong 1943, ang mga kahinaan sa disenyo at pagkakamali na gumawa ng mas malakas na mga [[makina]] nangangahulugang ang Zero ay naging hindi gaanong epektibong laban sa mga mas eroplanong pandigma na katapat nito na mas malaki and armas, pananggalang, and bilis, at lumapit sa bilis nitong makaiwas. Kahit na ang Mitsubishi A6M ay hindi na napapanahon noong 1944, hindi ito tuluyang napalitan ng mas bagong eroplanong pandigma ng mga Hapon. Noong huling mga taon ng [[Teatro ng Karagatang Pasipiko ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Digmaan sa Pasipiko]], ang Zero ay ginamit sa operasyong ''[[kamikaze]]''.<ref>Willmott 1980, pp. 40–41.</ref> Sa kurso ng digmaan, higit pa zero ay binuo kaysa sa anumang iba pang mga Hapon na sasakyang panghimpapawid.<ref name= " Angelucci and Matricardi p. 138.">Angelucci and Matricardi 1978, p. 138.</ref> ==Disenyo at Pagpapaunlad== [[File:A6M3 Munda 1943.jpg|thumb|Wasak na Mitsubishi A6M3 Zero inabandona sa Munda Airfield, Sentral Solomons, 1943]] [[File:Japanese Zero.jpg|thumb|A6M2 Zero photo c. 2004]] [[File:A6M2 Zuikaku Rabaul.jpg|thumb| A6M2 at A6M3 Zeros na mula sa barkong pandigma ''[[Zuikaku]]'' naghahanda sa misyon tungong Rabaul]] [[File:A6M3 Model22 UI105 Nishizawa.jpg|thumb|A6M3 Model 22, pinalipad ng magaling na Hapong piloto na si [[Hiroyoshi Nishizawa]] sa ibabaw ng Solomon Islands, 1943]] Ang [[Mitsubishi A5M]] na eroplanong pandigma ay kakapasok lamang sa serbisyo noong unang bahagi ng 1937, noon lamang nagsimulang maghanap ang [[IJN]](Imperyal na Hukbong pandagat ng mga Hapon) para sa papalit dito. Noong Mayo sila nagbigay ng detalye ng 12-Shi para sa isang bagong barkong pangiyera na batay sa eroplanong pandigma na gagamitin nito, ipinadala ito sa [[Nakajima Aircraft Company|Nakajima]] at [[Mitsubishi]]. Pareho silang nagsimula paunang trabaho sa disenyo habang sila ay nag-iintay sa mas malalim na mga pangangailangan na ipapasa pagkatapos ng ilang buwan. Batay sa mga karanasan ng A5M sa China, ang Hukbong Dagat ang nagpadala ng-update mga pangangailangan noong Oktubre para sa pangangailangang bilis ng 370&nbsp;mph at pagakyat sa 3,000 m (9840 piye) sa loob ng 3.5 min. Kasama ang [[drop tank]], ninais nilang tatagal itong lumaban sa loob ng dalawang oras sa normal na lakas ng [[makina]], o anim hanggang walong oras sa matipid na lipad. Armamento ay binubuo ng dalawang 20&nbsp;mm na [[Kanyon]], dalawang 7.7&nbsp;mm (0.303&nbsp;in) na mga [[masinggan]] at dalawang 30&nbsp;kg (70&nbsp;lb.) o 60&nbsp;kg (130 ; lb) na [[bomba]]. Isang kumpletong hanay ng radyo sa lahat ng sasakyang panghimpapawid, kasama ang [[tagahanap ng direksiyon ng radyo]] para sa mahabang nabigasyon. Kadaliang mapakilos ay hindi bababa sa katumbas ng A5M, habang ang wing span ay hindi mas mababa sa 12 m (39 piye) upang payagan para sa paggamit sa mga carrier ng ​​sasakyang panghimpapawid. Ang lahat ng ito ay nakamit na may magagamit engine, isang makabuluhang limitasyon ng disenyo. (Ang [[makina]] ng Zero ay bihira naabot {{convert | 1000 | HP}} sa anumang ng mga variant). Ang koponan ng Nakajima ay itinuturing na ang bagong pangangailangan ay hindi matatamo at sumuko sa kumpetisyon noong Enero. Habang and Punong tagapagdisenyo ng Mitsubishi na si [[Jiro Horikoshi]], ay nadama na maaaring matugunan ang mga pangangailangan, ngunit kung magagawa lamang ang sasakyang panghimpapawid na ito ay gawing magaan hanggat maaari. Bawat posibleng pambawas-timbang na panukala ay isinama sa disenyo. Karamihan ng ang sasakyang panghimpapawid ay binuo ng isang bagong matinding lihim na halo ng bakal na[[7075 aluminyo na alloy]] binuo sa pamamagitan ng [[Industriyang Bakal ng Sumitomo]] noong 1936. Tinatawag ito na Extra Super [[dyuralyumin]] (ESD), ito ay mas magaan at malakas kaysa sa iba pang mga alloys (eg 24S haluang metal) na ginamit noong panahon na ito, ngunit mas malutong at madaling kapitan ng [[kalawang]]<ref>Yoshida, Hideo. [Http:// sciencelinks.jp/j-east/article/200603/000020060306A0019800.php "History of wrought aluminum alloys for transportation".]'' Sumitomo Light Metal Teknikal na Ulat 2005 (Sumitomo Light Metal Industriya, Ltd., Japan),'' Dami ng 46 , Isyu 1, pp. 99-116. Ikinuha 15 Abril 2011</ref> (ito ay ipininta sa isang anti-kaagnasan pagkulangin bilang isang countermeasure). Walang [[Pananggalang]] ang binigay para sa mga piloto, makina at iba pang mga kritikal na punto ng sasakyang panghimpapawid, at mga [[sariling sinasara na tanke ng gasolina]], na karaniwan sa panahon noon, ay hindi ginagamit. Ito ang nagbigay sa Zero ng mas magaan, mas manueverable, at ang pinakamahabang tagal sa himpapawid bilang "isang makinang eroplanong pandigma'' ng WWII; kung saan ginawa itong may kakayahang maghanap ng daan-daang mga kaaway na milya ang layo, dalhin ang mga ito sa labanan, pagkatapos ay bumalik sa daan-daang milya pabalik sa base o barkong pandigma na lumululan nito. Gayunpaman,ang kapalit sa timbang at konstruksiyon ginawa itong madaling kapitan ng apoy at sumasabog kapag natamaan ng bala.<ref>Tillman p. 5, 6, 96</ref> == Mga sanggunian == ;Talababa {{Reflist|2}} ;Bibliyograpiya {{better-translation|date=Nobyembre 2010}} {{refbegin}} * Angelucci, Enzo at Paolo Matricardi. ''World Aircraft: World War II, Volume II'' (Sampson Low Guides). Maidenhead, UK: Sampson Low, 1978. ISBN 0-562-00096-8. * Bueschel, Richard M. ''Mitsubishi A6M1/2/-2N Zero-Sen in Imperial Japanese Naval Air Service.'' Canterbury, Kent, UK: Osprey Publications Ltd., 1970. ISBN 0-85045-018-7. * Francillon, René J. ''The Mitsubishi A6M2 Zero-Sen (Aircraft in Profile number 129)''. Leatherhead, Surrey, UK: Profile Publications Ltd., 1966. * Francillon, René J. The Mitsubishi A6M3 Zero-Sen ("Hamp") (Aircraft in Profile number 190). Leatherhead, Surrey, UK: Profile Publications Ltd., 1967. * Francillon, R.J. ''Japanese Aircraft of the Pacific War''. London:Putnam, 1970, ISBN 0-370-00033-1. * Glancey, Jonathan. ''Spitfire: The Illustrated Biography''. London: Atlantic Books, 2006. ISBN 978-1-84354-528-6. * Green, William at Gordon Swanborough. ''The Great Book of Fighter''s. St. Paul, Minnesota: MBI Publishing, 2001. ISBN 0-7603-1194-3. * Gunston, Bill. ''Aircraft of World War 2''. London: Octopus Books Limited, 1980. ISBN 0-7064-1287-7. * Jackson, Robert. ''Combat Legend: Mitsubishi Zero''. Ramsbury, Marlborough, Wiltshire, UK: Airlife Publishing, 2003. ISBN 1-84037-398-9. * Juszczak, Artur. ''Mitsubishi A6M Zero''. Tarnobrzeg, Poland/Redbourn, UK: Mushrom Model Publications, 2001. ISBN 83-7300-085-2. * Marchand, Patrick at Junko Takamori. (Illustrator). ''A6M Zero (Les Ailes de Gloire 2)'' (nasa Pranses). Le Muy, France: Editions d’Along, 2000. ISBN 2-914403-02-X. * Matricardi, Paolo. ''Aerei Militari. Caccia e Ricognitori'' (in Italian). Milano: Mondadori Electa, 2006. * Mikesh, Robert C. ''Warbird History: Zero, Combat & Development History of Japan's Legendary Mitsubishi A6M Zero Fighter''. Osceola, Wisconsin: Motorbooks International, 1994. ISBN 0-87938-915-X. * Mikesh, Robert C. at Rikyu Watanabe (Tagaguhit) (Illustrator). ''Zero Fighter''. London: Jane's Publishing Company Ltd., 1981. ISBN 0-7106-0037-2. * Nohara, Shigeru. ''A6M Zero in Action (Aircraft #59)''. Carrollton, Texas: Squadron/Signal Publications, Inc., 1983. ISBN 0-89747-141-5. * Nohara, Shigeru. ''Mitsubishi A6M Zero Fighter (Aero Detail 7)'' (in Japanese with English captions). Tokyo, Japan: Dai Nippon Kaiga Company Ltd., 1993. ISBN 4-499-22608-2. * [[Masatake Okumiya|Okumiya, Masatake]] at [[Jiro Horikoshi]] (with [[Martin Caidin]], ed.). ''Zero! The Story of Japan's Air War in the Pacific: 1941–45''. New York: Ballantine Books, 1956. No ISBN. * Parshall, Jonathan at Anthony Tully. ''Shattered Sword: The Untold Story of the Battle of Midway''. Washington D.C, USA: Potomac Books Inc., 2007. ISBN 978-1-57488-924-6 (may malambot na pabalat). * Richards, M.C. at Donald S. Smith. ''Mitsubishi A6M5 to A6M8 'Zero-Sen' ('Zeke 52')(Aircraft in Profile number 236)''. Windsor, Berkshire, UK: Profile Publications Ltd., 1972. * Sakaida, Henry. ''Imperial Japanese Navy Aces, 1937–45''. Botley, Oxford, UK: Osprey Publishing Ltd., 1998. ISBN 1-85532-727-9. * Sakaida, Henry. ''The Siege of Rabaul''. St. Paul, Minnesota: Phalanx Publishing, 1996. ISBN 1-883809-09-6. * Sheftall, M.G. ''Blossoms in the Wind: Human Legacies of the Kamikaze''. New York: NAL Caliber, 2005. ISBN 0-451-21487-0. * Spick, Mike. ''Allied Fighter Aces of World War II''. London: Greenhill Books, 1997. ISBN 1-85367-282-3. * Thompson, J. Steve with Peter C Smith. ‘’Air combat manoeuvres’’. Hersham (Surrey), Ian Allan Publishing, 2008. ISBN 978-1-903223-98-7. * Willmott, H.P. ''Zero A6M''. London: Bison Books, 1980. ISBN 0-89009-322-9. * Wilson, Stewart. ''Zero, Hurricane & P-38, The Story of Three Classic Fighters of WW2 (Legends of the Air 4)''. Fyshwick, Australia: Aerospace Publications Pty Ltd., 1996. ISBN 1-875671-24-2. {{refend}} == Ugnay Panlabas == {{Commons|Mitsubishi A6M Zero}} * [http://military.discovery.com/tv/showdown/cockpit/zero.html Tour A6M5 Zero cockpit] * [http://mitsubishi_zero.tripod.com/ Mitsubishi A6M Zero Japanese fighter aircraft—design, construction, history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140419053054/http://mitsubishi_zero.tripod.com/ |date=2014-04-19 }} * [http://ww2db.com/aircraft_spec.php?aircraft_model_id=3 WW2DB: A6M Zero] * [http://www.j-aircraft.com/research/quotes/A6M.html www.j-aircraft.com: Quotes A6M] * [http://www.vectorsite.net/avzero.html THE MITSUBISHI A6M ZERO at Greg Goebel's AIR VECTORS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212021759/http://www.vectorsite.net/avzero.html |date=2009-12-12 }} * [http://www.combinedfleet.com/ijna/a6m.htm Imperial Japanese Navy's Mitsubishi A6M Reisen] * [http://www.planesoffame.org/featured-aircraft.php?ID=4 Planes of Fame Museum's Flightworthy A6M5 Zero No. "61-120"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205150604/http://planesoffame.org/featured-aircraft.php?ID=4 |date=2009-02-05 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=ZuoVlQOO4xc YouTube's Planes of Fame "61-120" A6M5 Zero Flight Video] * [http://www.j-aircraft.com/research/WarPrizes.htm War Prize: The Capture of the First Japanese Zero Fighter in 1941] * [http://www.youtube.com/watch?v=eFdlodrR_u4 零戦の美しさ Beauty of the Zerosen] * [http://www.wikihow.com/Land-on-an-Aircraft-Carrier How to Land on an Aircraft Carrier]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:A6m Zero}} [[Kategorya:Eroplano]] [[Kategorya:Sasakyang panghimpapawid]] [[Kategorya:Manlalaban sasakyang panghimpapawid]] lv9xi9c8u915tla6rcloy1c942acwmd 1 144908 2208472 723273 2026-05-22T12:45:28Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Usapan:Awstrya]] 2208472 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Usapan:Awstrya]] 4bz05pfd18rtwzvycaw4g5j5zz75i3z 0 146611 2208535 2182064 2026-05-22T17:45:55Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208535 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Standard Model of Elementary Particles.svg|thumb|300px|Ang Pamantayang Modelo ng mga elementaryong partikulo.]] Ang '''Pamantayang Modelo''' ng [[pisikang pampartikulo]] ang [[teoriyang siyentipiko]] na nauukol sa mga interaksiyong [[elektromagnetismo|elektromagnetiko]], [[interaksiyong mahina|mahina]] at [[interaksiyong malakas|malakas]] na namamagitan sa dinamika ng mga alam na subatomikong partikulo. Ang kasalukuyang pormulasyon nito ay nakumpleto noong mga 1970 sa kompirmasyon sa mga eksperimento ng pag-iral ng mga [[quark]]. Simula nito, ang pagkakatuklas ng mga partikulong ilalim na quark(1977), ibabaw na quark(1995) at tau neutrino(2000) ang karagdagang nagbigay kredensiya sa teoriyang ito. Ang kamakailang maliwanag na deteksiyon ng [[Higgs boson]] noong 2011-2012 ay kumukumpleto sa mga hinulaang partikulo ng teoriyang ito. Ang Pamantayang Modelo ay nagkukulang sa pagiging kumpletong teoriya ng mga pundamental na interaksiyon dahil sa hindi nito pagsasama ng buong teoriya ng [[grabitasyon]] gaya ng inilalarawan ng [[pangkalahatang relatibidad]] o humuhula sa papabilis na paglawak ng uniberso na posibleng inilalarawan ng enerhiyang madilim. Ang teoriya ay hindi naglalaman ng anumang partikulo na materyang madilim na nag-aangkin ng lahat ng mga katangian na mahihinuha mula sa pagmamasid sa [[kosmolohiya]]. Ito ay hindi rin tamang nagpapaliwanag ng mga osilasyong neutrino at mga hindi sero nitong masa. Bagaman pinaniniwalaang konsistente sa sarili, ito ay may ilang maliwanag na mga hindi natural na katangian na nagpapalitaw ng mga palaisipan gaya ng problemang malakas na CP at ang probelamang hierarka. Gayunpaman, ang Pamantayang Modelo ay mahalaga sa mga pisikong teoretikal at eksperimental. Para sa mga teorista, ang Pamantayang Modelo ang paradigm ng [[teoriyang quantum field]] na nagpapakita ng isang malawak na saklaw ng pisika kabilang ang kusang loob na pagkasira ng simetriya, mga anomalya, pag-aasal na hindi perturbatibo etc. Ito ay ginagamit bilang basehan ng pagtatayo ng mas eksotikong mga modelo na nagsasama ng mga partikulong hipotetikal, ekstrang dimensiyong, at mga simetriya gaya ng supersimetriya sa pagtatangkang ipaliwanag ang mga resulta ng eksperimento na iba sa Pamantayang Model gaya ng pag-iral ng materyang madilim at mga osilasyong neutrino. Ang mga nag-eeksperimento ay nagsama naman ng Pamantayang Modelo sa mga simulador upang makatulong sa paghahanap ng bagong pisika na lagpas sa Pamantayang Modelo. Ang Pamantayang Modelo ay nakahanap ng mga aplikasyon sa larangang gaya ng astropisika, kosmolohiya at pisikang nukleyar. == Nilalaman == Ang Pamantayang Modelo ay naglalaman ng 61 na mga elementaryong partikulo.<ref> {{cite book |author=S. Braibant, G. Giacomelli, M. Spurio |year=2009 |title=Particles and Fundamental Interactions: An Introduction to Particle Physics |url=http://books.google.com/?id=0Pp-f0G9_9sC&pg=PA314&lpg=PA314&dq=61+fundamental+particles#v=onepage&q=61%20fundamental%20particles&f=false |pages=313–314 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |isbn=978-94-007-2463-1 }}</ref> [[Talaksan:Bosons-Hadrons-Fermions-RGB-png2.png|thumb|500px|Klasipikasyon ng mga partikulo.]] {| class="wikitable" style="text-align:left;" |+ Mga elementaryong partikulo |- | ! scope="col" | [[Generation (particle physics)|Mga uri]] ! scope="col" | [[Generation (particle physics)|Mga henerasyon]] ! scope="col" | [[Antipartikulo]] ! scope="col" | [[Color charge|Mga kulay]] ! scope="col" | Kabuuan |- ! scope="row" | Mga [[quark]] |2 |3 |Pares |3 |36 |- ! scope="row" | Mga [[lepton]] |2 |3 |Pair |None |12 |- ! scope="row" | Mga [[gluon]] |1 |1 |Sarili |[[Gluon#Eight gluon colors|8]] |8 |- ! scope="row" | [[W and Z bosons|W]] |1 |1 |Pares |Wala |2 |- ! scope="row" | [[W and Z bosons|Z]] |1 |1 |Sarili |Wala |1 |- ! scope="row" | [[Photon]] |1 |1 |Sarili |Wala |1 |- ! scope="row" | [[Higgs boson|Higgs]] |1 |1 |Sarili |Wala |1 |- !colspan="5" !scope="row"| Kabuuan |'''61''' |} === Mga fermion === Ang Pamantayang Modelo ay kinabibilangan ng 12 mga elementaryong partikulo ng [[ikot-½]] na kilala bilang mga [[fermion]]. Ayon sa [[teoremang ikot-estadistika]], ang mga fermion ay rumirispeto sa [[prinsipyong hindi pagsasama ni Pauli]]. Ang bawat fermion ay may tumutugong [[antipartikulo]]. Ang mga fermion ay inuuri ayon sa kung paano itong nakikipag-ugnayan o sa katumbas ay kung anong mga karga ang dinadala ng mga ito. May anim na mga quark(itaas, ibaba, charm, kakaiba, ibabaw, ilalim) at mga anim na lepton(elektron, elektron neutrino, muon, muon neutrino, tau, tau neutrino). Ang mga pares mula sa bawat klasipikasyon ay pinapangkat upang bumuo ng henerasyon na tumutugong partikulo na nagpapakita ng parehong mga pag-aasal na pisikal. Ang naglalarawang katangian ng mga quark ang pagdadala ng mga ito ng [[kargang kulay]] at kaya ay nakikipag-ugnayan sa pamamagitan ng [[interaksiyong malakas]]. Ang natitirang mga anim na fermion ay hindi nagdadala ng kargang kulay at tinatawag na mga lepton. Ang tatlong mga neutrino ay hindi rin nagdadala ng kargang elektriko kaya ang mosyon ng mga ito ay direktang naiimpluwensiyahan lamang ng [[interaksiyong mahina]] na gumagawa sa mga itong mahirap madetekta. Gayunpaman, sa pagdadala ng kargang elektriko, ang elektron, muon at tau ay lahat nakikipag-ugnayan ng elektrogmagnetiko. === Mga gauge boson === [[Talaksan:Elementary particle interactions.svg|400px|thumb|right|Buod ng mga interaksiyon sa pagitan ng mga partikulong nilalarawan sa Pamantayang Modelo.]] [[Talaksan:All Standard Model Vertices.pdf|400px|thumb|right|Ang nasa itaas na mga interaksiyon ang bumubuo ng basehan ng pamantayang modelo. Ang mga diagramang Feynman sa pamantayang modelo ay binubuo mula sa mga berteks na ito.]] Sa Pamantayang Modelo, ang mga [[gauge boson]] ay inilalarawan bilang mga tagadala ng pwersa na namamagitan ng mga interaksiyong mahina, malakas at elektromagnetiko. Ang mga gauge boson ng Pamantayang Modelo ay lahat may [[ikot]]. Ang halaga ng ikot ay 1 na gumagawa sa mga itong mga [[boson]]. Bilang resulta, ang mga ito ay hindi sumusunod sa [[prinsipyong hindi pagsasama ni Pauli]] na naglilimita sa mga fermion at kaya ang ang mga boson ay walang limitasyong teoretiko sa densidad na pang-espasyo ng mga ito. Ang iba't ibang mga gauge boson ang: [[photon]] na namamagitan ng interaksiyong elektrogmanetiko sa pagitan ng mga may kargang elektrikong partikulo, ang [[mga boson na W at ZE]], [[W and Z bosons|{{SubatomicParticle|W boson+}}, {{SubatomicParticle|W boson-}}, at {{SubatomicParticle|Z boson}}]] na namamagitan ng mga [[interaksiyong mahina]] sa pagitan ng partikulong may iba't ibang lasa, at walong mga [[gluon]] na namamagitan ng mga [[interaksiyong malakas]] sa pagitan ng mga partikulong may kargang kulay. === Higgs boson === {{Main|Higgs boson}} Ang partikulong Higgs ay isang may malaking masang skalar na partikulo at isang pangunahing pantayong bloke ng Pamantayang Modelo.<ref> {{cite journal | author=F. Englert, R. Brout | title=Broken Symmetry and the Mass of Gauge Vector Mesons | url=https://archive.org/details/sim_physical-review-letters_1964-08-31_13_9/page/320 | journal=[[Physical Review Letters]] | volume=13 | year=1964 | pages=321–323 | doi=10.1103/PhysRevLett.13.321 | bibcode=1964PhRvL..13..321E | issue=9 }}</ref><ref name="Peter W. Higgs 1964 508-509"> {{cite journal | author=P.W. Higgs | title=Broken Symmetries and the Masses of Gauge Bosons | url=https://archive.org/details/sim_physical-review-letters_1964-10-19_13_16/page/n7 | journal=[[Physical Review Letters]] | volume=13 | year=1964 | pages=508–509 | doi=10.1103/PhysRevLett.13.508 | bibcode=1964PhRvL..13..508H | issue=16 }}</ref><ref> {{cite journal | author=G.S. Guralnik, C.R. Hagen, T.W.B. Kibble | title=Global Conservation Laws and Massless Particles | url=https://archive.org/details/sim_physical-review-letters_1964-11-16_13_20/page/584 | journal=[[Physical Review Letters]] | volume=13 | year=1964 | pages=585–587 | doi=10.1103/PhysRevLett.13.585 | bibcode=1964PhRvL..13..585G | issue=20 }}</ref><ref> {{cite journal | author=G.S. Guralnik | year=2009 | title=The History of the Guralnik, Hagen and Kibble development of the Theory of Spontaneous Symmetry Breaking and Gauge Particles | journal=[[International Journal of Modern Physics A]] | volume=24 | pages=2601–2627 | doi=10.1142/S0217751X09045431 | arxiv = 0907.3466 |bibcode = 2009IJMPA..24.2601G | issue=14 }}</ref> Ito ay walang likas na ikot at kaya ay inuuri bilang isang boson. Ito ay gumagampan ng walang katulad na papel sa Pamantayang Modelo sa pamamagitan ng pagpapaliwang kung bakit ang ibang mga partikulo ay may malaking masa. Ito ay magpapaliwanag rin kung bakit ang photon ay walang masa samantalang ang mga boson na W at Z ay sobrang bigat.<ref>{{cite journal |last=Lee |first=Benjamin W. |last2=Quigg |first2=C. |last3=Thacker |first3=H. B. |year=1977 |title=Weak interactions at very high energies: The role of the Higgs-boson mass |journal=[[Physical Review D]] |volume=16 |issue=5 |pages=1519–1531 |doi=10.1103/PhysRevD.16.1519 |bibcode = 1977PhRvD..16.1519L }}</ref><ref> {{cite news |url=http://www.cnn.com/2009/TECH/11/11/lhc.large.hadron.collider.beam/index.html |work=CNN |title=Huge $10 billion collider resumes hunt for 'God particle' - CNN.com |accessdate=4 May 2010 |date=11 November 2009 }}</ref> == Mga aspetong teoretikal == Ang teoriyang quantum field ay nagbibigay ng isang balangkas na matematikal para sa Pamantayang Modelo kung saan ang isang Lagrangian ay kumukontrol sa dinamika at kinematika ng teoriya. Ang pamantayang Modelo ay isa ring [[teoriyang gauge]] na nangangahulugang may mga digri ng kalayaan sa pormalismong matematikal na hindi tumutugon sa mga pagbabago sa estadong pisika. Ang [[grupong gauge]] ng pamantayang modelo ay <math>\mathrm{U}(1) \times \mathrm{SU}(2) \times \mathrm{SU}(3)</math>, kung saan ang U(1) ay umaasal sa <math>B</math> at <math>\phi</math>, ang SU(2) ay umaasal sa <math>W</math> and <math>\phi</math>, at ang SU(3) ay umaasal sa <math>G</math>. Ang fermion field <math>\psi</math> ay nagbabago rin sa ilalim ng mga simetriang ito bagaman ang lahat ng mga ito ay nag-iiwan ng ilang mga bahagi nito na hindi nagbabago. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga konsepto sa pisika]] [[Kategorya:Pamantayang Modelo]] [[Kategorya:Pisikang pampartikula]] 0a5z0gdza4rx2cje9crh45sf49soai7 0 150796 2208538 2204742 2026-05-22T17:47:51Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208538 wikitext text/x-wiki {{about|Micronesia bilang rehiyon sa Pasipiko|estadong may malayang asosasyon sa Estados Unidos|Pederadong mga Estado ng Mikronesya}}{{Infobox settlement|name=Mikronesiya|image_map=Micronesian Cultural Area.png|map_caption=Mapang pangheograpiko ng Mirkonesiya (binawasang bahagi)|subdivision_type=Mga pinakamalaking lungsod|subdivision_name=|population_total={{IncreaseNeutral}} 517.464|population_as_of={{UN_Population|Taon}}|population_footnotes=|population_demonym=Mikronesiyo|blank_name_sec1=Ibang impormasyon|blank1_name_sec1=Mga bansa|blank1_info_sec1={{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = '''5''' |{{flag|Kiribati|size=23px}} (bahagi) |{{flag|Nauru|size=23px}} |{{flag|Marshall Islands|size=23px}} |{{flag|Micronesia|size=23px}} |{{flag|Palau|size=23px}} }}|blank1_name_sec2=|blank1_info_sec2=|footnotes=|demographics1_title2=|demographics1_info2=|demographics1_title3=|demographics1_info3=|demographics1_title4=|demographics1_info4=|demographics1_title5=|demographics1_info5=|blank2_name_sec1=Mga dependensiya|blank2_info_sec1={{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = Panlabas (2) | {{flag|Guam|local|size=23px}} ([[Estados Unidos]]) {{flag|Northern Mariana Islands|local|size=23px}} ([[Estados Unidos]]) }}|blank3_info_sec1=|blank4_name_sec1=}}Ang '''Mikronesiya''' ({{IPAc-en|UK|ˌ|m|aɪ|k|r|ə|ˈ|n|iː|z|i|ə}}, {{IPAc-en|US|-|ˈ|n|iː|ʒ|ə|audio=En-us-Micronesia.ogg}})<ref>mula sa {{langx|grc|μικρός}} ''mikrós'' "maliit" and {{lang|grc|νῆσος}} ''nêsos'' "pulo"</ref> ay isang subrehiyon ng [[Oseaniya]], na binubuo ng humigit-kumulang 2,000 maliliit na pulo sa hilagang-kanlurang bahagi ng [[Karagatang Pasipiko]]. Mayroon itong malapit na magkakaugnay na kasaysayang kultural sa tatlo pang rehiyong pulo: ang Maritimong [[Timog-silangang Asya]] sa kanluran, ang [[Polynesia|Polinesiya]] sa silangan, at ang [[Melanesya]] sa timog—gayundin sa mas malawak na komunidad ng [[mga Austronesyo]]. Ang rehiyon ay may [[Klimang tropiko|klimang tropikal]] na pandagat at bahagi ng mundong Oseaniya. Kabilang dito ang apat na pangunahing kapuluan—ang Kapuluang Caroline, [[Kapuluang Gilbert]], [[Kapuluang Mariana]], at [[Kapuluang Marshall]]—pati na rin ang maraming [[pulo]] na hindi kabilang sa alinmang [[kapuluan]]. Nagkakaiba-iba ang kontrol pampolitika sa loob ng Mikronesya depende sa pulo, at ito ay nahahati sa anim na mga bansang may soberanya. Ang ilan sa Kapuluang Caroline ay bahagi ng Republika ng [[Palau]] at ang iba naman ay bahagi ng [[Estados Pederados ng Mikronesya|Pederadong mga Estado ng Mikronesya]] (madalas pinaikli bilang "FSM" o "Mikronesya"—na hindi dapat ipagkamali sa pangalan ng buong rehiyon). Ang Kapuluang Gilbert (kasama ang Kapuluang Phoenix at Kapuluang Line sa Polinesiya) ay bumubuo sa Republika ng [[Kiribati]]. Ang Kapuluang Mariana ay may kaugnayan sa Estados Unidos; ang ilan ay kabilang sa teritoryo ng [[Estados Unidos]] na [[Guam]] at ang iba naman ay sa Komonwelt ng Hilagang Kapuluang Mariana. Ang pulo ng [[Nauru]] ay isang hiwalay na bansang may sariling soberanya. Ang Kapuluang Marshall ay kabilang sa Republika ng Kapuluang Marshall. Ang [[soberanya]] ng Kapuluang Wake ay pinagtatalunan: inaangkin ito ng Estados Unidos at ng Republika ng Kapuluang Marshall. Sa kasalukuyan, ang Estados Unidos ang may aktuwal na kontrol sa Kapuluang Wake, na direktang pinangangasiwaan ng Hukbong Panghimpapawid ng Estados Unidos. Sa kabila ng katotohanang ang konsepto ng "Mikronesiya" ay matagal nang naitatag mula pa noong 1832 at patuloy na ginagamit, ang pangkat na ito ay hindi tumutugma sa anumang iisang heomorpolohikal, [[Arkeolohiya|arkeolohikal]], [[Lingguwistika|lingguwistiko]], [[etniko]], o [[Kultura|kultural]] na pagkakaisa. Sa halip, ito ay isang magkakaibang kalipunan na walang malalim na iisang identidad. Sa katunayan, walang umiiral na "mamamayang Mikronesyano" bilang hiwalay na pangkat ng mga Austronesyo na naglayag sa [[dagat]], na kinabibilangan din ng mga Polinesyo at ng ipinapalagay na Australo-Melanesyo o "mga Melanesyo".<ref>Patrick Vinton Kirch, ''On the Road of the Winds: an Archeological History of the Pacific Islands before European Contact'', Berkeley, University of California Press, 2000:5. (sa Ingles)</ref> Nagsimula ang paninirahan ng tao sa Mikronesiya ilang libong taon na ang nakalipas.{{sfn|Kirch|2001|p=167}} Batay sa kasalukuyang konsenso ng [[agham]], nagmula ang mga Austronesyo sa isang sinaunang migrasyong pandagat, na kilala bilangAustronesyong pagpapalawak, mula sa sinaunang [[Formosa]] bago ang panahong Han, bandang 3000 hanggang 1500 BK. Narating ng mga Austronesyo ang pinakahilagang bahagi ng [[Pilipinas]], partikular ang Kapuluang [[Batanes]], bandang 2200 BK. Sila ang unang mga taong nakalikha ng mga teknolohiyang pandagat para sa paglalayag sa karagatan (tulad ng catamaran, [[Bangka|bangkang]] may [[katig]], paraang tinataling umbok sa paggawa ng bangka, at layag na parang sipit ng alimango), na nagbigay-daan sa kanilang mabilis na pagkalat sa mga isla ng Indo-Pasipiko.<ref name="Doran1981">{{cite book |last1=Doran |first1=Edwin B. |title=Wangka: Austronesian Canoe Origins |url=https://archive.org/details/wangkaaustronesi0000dora |date=1981 |publisher=Texas A&M University Press |isbn=978-0-89096-107-0 |language=en}}</ref><ref name="Dierking2007">{{cite book |last1=Dierking |first1=Gary |title=Building Outrigger Sailing Canoes: Modern Construction Methods for Three Fast, Beautiful Boats |date=2007 |publisher=International Marine/McGraw-Hill |isbn=978-0-07-159456-1 |language=en}}</ref><ref name="Horridge1986">{{cite journal |last1=Horridge |first1=Adrian |date=1986 |title=The Evolution of Pacific Canoe Rigs |journal=The Journal of Pacific History |language=en |volume=21 |issue=2 |pages=83–89 |doi=10.1080/00223348608572530 |jstor=25168892}}</ref> Mula 2000 BK, kanilang nakasalamuha at nahaluan (o nahaluan sila) ng mga naunang populasyon sa mga pulo na kanilang dinaanan.<ref name="Bellwood1988">{{cite journal |last1=Bellwood |first1=Peter |date=1988 |title=A Hypothesis for Austronesian Origins |url=https://core.ac.uk/download/pdf/5105193.pdf |url-status=live |journal=Asian Perspectives |language=en |volume=26 |issue=1 |pages=107–117 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501105624/https://core.ac.uk/download/pdf/5105193.pdf |archive-date=1 May 2019 |access-date=1 May 2019}}</ref><ref name="Bellwood 1991">{{cite journal |last1=Bellwood |first1=Peter |date=1991 |title=The Austronesian Dispersal and the Origin of Languages |url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1991-07_265_1/page/88 |journal=Scientific American |language=en |volume=265 |issue=1 |pages=88–93 |bibcode=1991SciAm.265a..88B |doi=10.1038/scientificamerican0791-88 |jstor=24936983}}</ref><ref name="hill&serjeanston1989">{{cite book |title=The Colonization of the Pacific: A Genetic Trail |url=https://archive.org/details/colonizationofpa0000unse |publisher=Oxford University Press |year=1989 |isbn=978-0-19-857695-2 |editor=Hill, Adrian V.S. |series=Research Monographs on Human Population Biology No. 7 |language=en |editor2=Serjeantson, Susan W.}}</ref><ref name="Bellwood2006">{{cite book |last1=Bellwood |first1=Peter |url=https://press.anu.edu.au/publications/series/comparative-austronesian-series/austronesians |title=The Austronesians: Historical and Comparative Perspectives |last2=Fox |first2=James J. |last3=Tryon |first3=Darrell |date=2006 |publisher=Australian National University Press |isbn=978-1-920942-85-4 |language=en |access-date=23 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402234524/https://press.anu.edu.au/publications/series/comparative-austronesian-series/austronesians |archive-date=2 Abril 2020 |url-status=live |name-list-style=vanc}}</ref><ref name="blench2012">{{cite book |author=Blench, Roger |title=Crossing Borders |publisher=National University of Singapore Press |year=2012 |isbn=978-9971-69-642-9 |editor=Tjoa-Bonatz, Mai Lin |pages=128–148 |language=en |chapter=Almost Everything You Believed about the Austronesians Isn't True |access-date=23 March 2019 |editor2=Reinecke, Andreas |editor3=Bonatz, Dominik |chapter-url=http://www.rogerblench.info/Archaeology/SE%20Asia/Berlin%202010/Blench%20Austronesians%202012%20offprint.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230083644/http://www.rogerblench.info/Archaeology/SE%20Asia/Berlin%202010/Blench%20Austronesians%202012%20offprint.pdf |archive-date=30 December 2019 |url-status=live}}</ref> Ang pinakaunang naitalang pakikipag-ugnayan ng mga Europeo sa Mikronesiya ay noong 1521, nang dumaong ang ekspedisyon ni [[Fernando de Magallanes|Magellan]] sa Kapuluang Mariana. Karaniwang iniuugnay kay Jules Dumont d'Urville ang paglikha ng katawagang "Mikronesiya" noong 1832, subalit sa katunayan ay ginamit na ito ni Louis Domeny de Rienzi isang taon bago nito.{{sfn|Rainbird|2004|p=6}}<ref>« Although based on a superficial understanding of the Pacific islanders, Dumont d'Urville's tripartite classification stuck. Indeed, these categories — Polynesians, Micronesians, Melanesians — became so deeply entrenched in Western anthropological thought that it is difficult even now to break out the mould in which they entrap us (Thomas, 1989). Such labels provide handy geographical referents, yet they mislead us greatly if we take them to be meaningful segments of cultural history. Only Polynesia has stood the tests of time and increased knowledge, as a category with historical significance », Patrick Vinton Kirch, ''On the Road of the Winds : an Archeological History of the Pacific Islands before European Contact'', Berkeley, University of California Press, 2000 : 5. (sa Ingles)</ref> == Etimolohiya == Nagmula ang salitang ito sa [[Wikang Griyego|Griyegong]] mga salita na "μικρόν" (mikrón) na ibig-sabihin ay "maliit" at "νησί" (nesí) na "pulo" na nangangahulugang "maliit na pulo". == Heograpiya == Ang Mikronesiya ay isang rehiyon sa Oseaniya na binubuo ng humigit-kumulang 2,100 pulo, na may kabuuang lawak na {{convert|2,700|km2|abbr=on}}, kung saan ang pinakamalaki ay ang Guam na may sukat na {{convert|582|km2|abbr=on}} Ang kabuuang lawak ng karagatang saklaw ng mga pulong ito ay ,{{convert|7,400,000|km2|abbr=on}}.{{sfn|Kirch|2001|p=165}} May apat na pangunahing pangkat ng mga isla sa Mikronesiya: * ang Kapuluang Caroline (Pederadong mga Estado ng Mikronesiya at [[Palau]]) * ang Kapuluang Gilbert (Kiribati) * ang Kapuluang Mariana (Kapuluang Hilagang Mariana at Guam, Estados Unidos) * ang Kapuluang Marshall Hindi kabilang dito ang hiwalay na bansang pulo ng Nauru, pati na rin ang iba pang mga natatanging pulo at mas maliliit na pangkat ng pulo. == Demograpiya == Ang mga tao sa kasalukuyan ay binubuo ng iba't ibang [[etnisidad]], subalit lahat ay nagmula at kabilang sa kulturang Mikronesiyo.<ref>{{Cite journal |last1=Hudjashov |first1=Georgi |last2=Endicott |first2=Phillip |last3=Post |first3=Helen |last4=Nagle |first4=Nano |last5=Ho |first5=Simon Y. W. |last6=Lawson |first6=Daniel J. |last7=Reidla |first7=Maere |last8=Karmin |first8=Monika |last9=Rootsi |first9=Siiri |last10=Metspalu |first10=Ene |last11=Saag |first11=Lauri |date=2018-01-29 |title=Investigating the origins of eastern Polynesians using genome-wide data from the Leeward Society Isles |journal=Scientific Reports |language=en |volume=8 |issue=1 |page=1823 |bibcode=2018NatSR...8.1823H |doi=10.1038/s41598-018-20026-8 |issn=2045-2322 |pmc=5789021 |pmid=29379068}}</ref> Dahil sa paghahalong ito ng pinagmulan, marami sa mga etnisidad sa Mikronesiya ang nakakaramdam ng mas malapit na ugnayan sa ilang pangkat sa Melanesiya o sa Pilipinas. Isang magandang halimbawa nito ang mga Yapese na may kaugnayan sa mga Austronesyo na tribo sa hilagang Pilipinas.<ref>{{cite web |title=Micronesians - Introduction, Location, Language, Folklore, Religion, Major holidays, Rites of passage |url=http://www.everyculture.com/wc/Mauritania-to-Nigeria/Micronesians.html |work=everyculture.com |language=en}}</ref> Ipinapakita rin ng [[henetika]] na may makabuluhang bilang ng mga Mikronesyano ang may [[Mga Hapon|lahing Hapones]] sa panig ng ama: 9.5% ng mga lalaki sa Mikronesiya at 0.2% sa [[Silangang Timor]] ang nagtataglay ng Haplogrupong D-M55.<ref name="tumonggor">{{cite journal |last1=Tumonggor |first1=Meryanne K |last2=Karafet |first2=Tatiana M |last3=Downey |first3=Sean |last4=Lansing |first4=J Stephen |last5=Norquest |first5=Peter |last6=Sudoyo |first6=Herawati |last7=Hammer |first7=Michael F |last8=Cox |first8=Murray P |date=Setyembre 2014 |title=Isolation, contact and social behavior shaped genetic diversity in West Timor |journal=Journal of Human Genetics |language=en |volume=59 |issue=9 |pages=494–503 |doi=10.1038/jhg.2014.62 |pmc=4521296 |pmid=25078354}}</ref> Mayroon ding malalaking pamayanang [[Asya|Asyano]] sa buong rehiyon, lalo na sa Kapuluang Hilagang Mariana kung saan sila ang mayorya. Mayroon ding mas maliliit na pamayanang [[Europa|Europeo]] na nagmula sa Estados Unidos o mga inapo ng mga nanirahan noong panahon ng kolonyalismong Europeo sa Mikronesiya. Bagama't bahagi silang lahat ng iisang rehiyon sa [[heograpiya]], magkakaiba ang kanilang mga kasaysayang kolonyal. Ang mga lugar sa Mikronesiya na pinangangasiwaan ng Estados Unidos ay may natatanging karanasan na nagtatangi sa kanila mula sa iba pang bahagi ng Pasipiko. May malaking pag-asa sa ekonomiya ang Mikronesiya sa dati o kasalukuyang mga bansang namamahala sa kanila, na maihahambing lamang sa French Pacific. Minsan, ginagamit ang katawagang "Amerikanong Mikronesiya" upang kilalanin ang pagkakaibang ito sa pamana ng [[kultura]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=V8Dr4fJxlkIC&q=%22micronesia%22 |title=American Anthropology in Micronesia: An Assessment |publisher=University of Hawaiʻi Press |year=1999 |isbn=978-0-8248-2017-6 |editor1-last=Kiste |editor1-first=Robert C. |location=Honolulu, Hawaiʻi |page=1 |language=en |editor2-last=Marshall |editor2-first=Mac}}</ref> Ayon sa isang sarbey noong 2011, 93.1% ng mga Mikronesyo ay mga [[Kristiyanismo|Kristiyano]];<ref name="Christianity in Oceania">{{citation |author=Center for the Study of Global Christianity |title=Christianity in its Global Context, 1970–2020: Society, Religion, and Mission |date=Hunyo 2013 |url=http://wwwgordonconwell.com/netcommunity/CSGCResources/ChristianityinitsGlobalContext.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130815184022/http://wwwgordonconwell.com/netcommunity/CSGCResources/ChristianityinitsGlobalContext.pdf |location=South Hamilton, Massachusetts, USA |publisher=Gordon-Conwell Theological Seminary |language=en |archive-date=15 Agosto 2013}}</ref> ipinakita naman ng isang sarbey noong 2022 na 99% ay Kristiyano.<ref name="US2022">{{Cite web |title=Micronesia |url=https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/micronesia |access-date=2025-03-21 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> === Talahanayan ng demograpiya === Ang mga bansa at teritoryo sa talahanayang ito ay ikinategorya ayon sa iskema ng mga heograpikal na subrehiyon na ginagamit ng [[Mga Bansang Nagkakaisa]]. Ang impormasyong ipinapakita ay sumusunod sa mga sanggunian sa mga kaugnay na artikulo; kung saan nagkakaiba ang mga sanggunian, malinaw na ipinahiwatig ang mga paliwanag o kundisyon. Ang mga teritoryo at rehiyong ito ay maaaring sumailalim sa iba't ibang karagdagang pagkakategorya, depende sa pinagmulan at layunin ng bawat paglalarawan. {| class="wikitable sortable" style="border:1px solid #aaa; font-size:90%;" |- style="background:#ececec;" ! style="line-height:95%; width:4em" class="unsortable" |[[Eskudo de armas|Eskudo]] ! style="line-height:95%; width:2em" class="unsortable" |Watawat !Pangalan ng rehiyon, na sinusunod ng mga bansa<ref name="region">Mga rehiyon at nasasakupan ayon sa mga pagkakategorya/mapa ng Mga Nagkakaisang Bansa, maliban sa mga tala 2–3 at 6. Depende sa mga depinisyon, ang ilang mga teritoryong binanggit sa ibaba (mga tala 3, 5–7, at 9) ay maaaring kabilang sa alinman o sa kapwa ng Oseaniya at Asya o [[Hilagang Amerika]]. </ref> ! data-sort-type="number" |Area (km²) ! data-sort-type="number" |[[List of countries by population|Populasyon]] ({{UN_Population|Year}}){{UN_Population|ref}} ! data-sort-type="number" |[[List of countries and dependencies by population density|Densidad ng populasyon density]] (per km²) ![[Kabisera]] !ISO 3166-1 |- | style="text-align:center;" |{{Coat of arms|Federated States of Micronesia|text=none}} | style="text-align:center;" |{{Flagicon|Federated States of Micronesia}} |'''[[Federated States of Micronesia|Estados Pederados ng Mikronesya]]''' | style="text-align:right;" |702 | style="text-align:right;" |{{UN_Population|Micronesia (Fed. States of)}} | style="text-align:right;" |149.5 |[[Palikir]] |FM |- | style="text-align:center;" |{{Coat of arms|Guam|text=none}} | style="text-align:center;" |{{Flagicon|Guam}} |[[Guam]] (Estados Unidos) | style="text-align:right;" |549 | style="text-align:right;" |{{UN_Population|Guam}} | style="text-align:right;" |296.7 |[[Hagåtña, Guam|Hagåtña]] |GU |- | style="text-align:center;" |{{Coat of arms|Kiribati|text=none}} | style="text-align:center;" |{{Flagicon|Kiribati}} |'''[[Kiribati]]''' | style="text-align:right;" |811 | style="text-align:right;" |{{UN_Population|Kiribati}} | style="text-align:right;" |141.1 |[[South Tarawa|Timog Tarawa]] |KI |- | style="text-align:center;" |{{Coat of arms|Marshall Islands|text=none}} | style="text-align:center;" |{{Flagicon|Marshall Islands}} |'''[[Marshall Islands|Kapuluang Marshall]]''' | style="text-align:right;" |181 | style="text-align:right;" |{{UN_Population|Marshall Islands}} | style="text-align:right;" |293.2 |[[Majuro]] |MH |- | style="text-align:center;" |{{Coat of arms|Nauru|text=none}} | style="text-align:center;" |{{Flagicon|Nauru}} |'''[[Nauru]]''' | style="text-align:right;" |21 | style="text-align:right;" |{{UN_Population|Nauru}} | style="text-align:right;" |540.3 |[[Yaren District|Yaren]] <small>(''de facto'')</small> |NR |- | style="text-align:center;" |{{Coat of arms|Northern Mariana Islands|text=none}} | style="text-align:center;" |{{Flagicon|Northern Mariana Islands}} |[[Northern Mariana Islands|Kapuluang Hilagang Mariana]] (Estados Unidos) | style="text-align:right;" |477 | style="text-align:right;" |{{UN_Population|Northern Mariana Islands}} | style="text-align:right;" |115.4 |[[Saipan]] |MP |- | style="text-align:center;" |{{Coat of arms|Palau|text=none}} | style="text-align:center;" |{{Flagicon|Palau}} |'''[[Palau]]''' | style="text-align:right;" |458 | style="text-align:right;" |{{UN_Population|Palau}} | style="text-align:right;" |46.9 |[[Ngerulmud]]<ref name="Palau">Noong 7 Oktubre 2006, inilipat ng mga opisyal ng pamahalaan ang kanilang mga tanggapan mula sa dating kabisera na [[Koror]] patungong Ngerulmud sa estado ng [[Melekeok]], na matatagpuan 20 km (12 mi) hilagang-silangan ng Koror sa pulo ng Babelthuap. </ref> |PW |- | style="text-align:center;" |{{Coat of arms|United States|text=none}} | style="text-align:center;" |{{Flagicon|United States}} |[[Wake Island|Kapuluang Wake Island]] (Estados Unidos) | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |150 | style="text-align:right;" |75 |[[Wake Island|Kapuluang Wake]] |UM |- class="sortbottom" ! colspan="3" scope="row" style="text-align:center;" |'''Mikronesiya''' (kabuuan) | style="text-align:right;" |3,307 | style="text-align:right;" |526,343 | style="text-align:right;" |163.5 |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga talababa== * {{Cite book |last=Kirch |first=Patrick Vinton |title=On the Road of the Winds: An Archaeological History of the Pacific Islands Before European Contact |url=https://archive.org/details/onroadofwindsarc0000kirc |year=2001 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-92896-1|language=en}} * {{Cite book |last=Rainbird |first=Paul |title=The Archaeology of Micronesia |year=2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-65630-6|language=en}} [[Kaurian:Mikronesya]] h5felg382df8wgsdu3klorgao0q50vl 0 161339 2208617 2200033 2026-05-23T01:48:59Z Ivan P. Clarin 84769 /* Terminolohiya */ 2208617 wikitext text/x-wiki {{multiple image |direction = vertical |header = LGBT |align = right |total_width = 200 |image1 = Lesbian Pride Flag 2019.svg |caption1 = '''[[Lesbiyana]]''' |image2 = Gay men flag.jpg |caption2 = '''[[Homoseksuwalidad|Gay]]''' |image3 = Bisexual Pride Flag.svg |caption3 = '''[[Biseksuwalidad|Bisexual]]''' |image4 = Transgender Pride flag.svg |caption4 = '''[[Transeksuwalismo|Transgender]]''' }} Ang '''LGBT''' ay ''inisyal'' na nagsasamang tumutukoy sa mga taong "[[lesbiyanismo|lesbiyana]], [[Gay (seksuwalidad)|gay]] ([[Mga bakla|bakla]]), [[biseksuwal]], at mga [[transeksuwalismo|transgender]]". Ginagamit na ito simula pa noong dekada '90, na hango sa inisyal na "'''LGB'''", at upang palitan ang pariralang "pamayanan ng mga bakla", na ginamit noong dekada '80,<ref>Acronyms, initialisms & abbreviations dictionary, Volume 1, Part 1 Gale Research Co., 1985, ISBN 978-0-8103-0683-7. [http://books.google.com/books?id=JDtUAAAAMAAJ&q=%2BLGB+%2Blesbian&dq=%2BLGB+%2Blesbian&hl=en&ei=nmtJTY6gEpHA8QPLsYGSDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CEUQ6AEwBA Factsheet five, Issues 32–36, Mike Gunderloy, 1989]</ref> na kung saan marami sa napapaloob sa komunidad ang nadama na hindi ito ang tumpak na kumakatawan sa kanila o sa sinuman na tinutukoy nito.<ref name="Gay Pride Nee"/> Ang initialismong ito ang naging pangunahing marka na ginagamit ng karamihan ng na nababase sa seksuwalidad at kasarian ang pagkakakilanlan sa mga himpilan ng komunidad at medya sa Estados Unidos at sa ilang pang bansang gumagamit ng wikang Ingles.<ref>[http://www.lgbtcenters.org/site/News2?page=NewsArticle&id=5165&news_iv_ctrl=1002 The 2008 Community Center Survey Report: Assessing the Capacity and Programs of Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Community Centers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504045758/http://www.lgbtcenters.org/site/News2?page=NewsArticle&id=5165&news_iv_ctrl=1002 |date=2009-05-04 }} 29 Agosto 2008, Terry Stone, CenterLink (formerly The National Association of Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender Community Centers).[http://www.lgbtcenters.org/site/DocServer/CommunityCentersSurvey.pdf?docID=221 Report link]{{dead link|date=Oktubre 2011 }}</ref><ref>[http://www.nlgja.org/resources/stylebook.html National Lesbian & Gay Journalists Association: Stylebook Supplement on LGBT Terminology], NLGJA 2008. [http://www.nlgja.org/resources/NLGJA_Stylebook.pdf Stylebook Supplement]</ref> Ang katagang LGBT ay inilaan upang bigyang-diin ang ''pagkakaiba-iba ng pagkakakilanlan base sa seksuwalidad at pangkasariang kultura'' na kung minsan ay ginagamit upang tingnan ang kahit sino na ''hindi heterosekswal'' sa halip na eksklusibo sa mga tao na homoseksuwal, biseksuwal at transgender.<ref name="Gay Pride Nee"/><ref name="The Handbook of Lesb"/> Upang makilala ito , isang popular na titik ang idinagdagdag, ang titik Q para sa mga kilala bilang ''queer'' at ''questioning'' o tinatanong kanilang sekswalidad na pagkakakilanlan (halimbawa, '''"LGBTQ"''' o '''"GLBTQ"''', na naitala mula noong 1996<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=rkUEAQAAIAAJ&q=GLBTQ&dq=GLBTQ&hl=en&ei=jWdJTfjQIoy08QO38ISADw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDYQ6AEwAw |title=The Santa Cruz County in-queery, Volume 9, Santa Cruz Lesbian, Gay, Bisexual & Transgendered Community Center, 1996 |publisher=Books.google.com |date=2008-11-01 |accessdate=2011-10-23}}</ref>). Hindi lahat ay sang-ayon sa inisyalismong ito. Sa isang banda, ang ilang mga ''intersex'' na nagnanais na sumama sa grupo ng LGBT ay iminumungkahi ang pagdadagdag ng isa pang titik I sa inisyal "LGBTI" (naitala mula noong 1999 <ref>William L. Maurice, Marjorie A. Bowman, [http://books.google.com/books?id=HX9HAAAAMAAJ&q=LGBTI&dq=LGBTI&hl=en&ei=w2hJTaf4Kci38gPal9jdDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CEoQ6AEwBw Sexual medicine in primary care], Mosby Year Book, 1999, ISBN 978-0-8151-2797-0</ref>).<ref name="Challenging Lesbian Nor"/> Ang '''"LGBTI"''' ay ginagamit sa "The Activist's Guide" ng Yogyakarta Principles in Action. '''"LGBTIH"''' naman ang nakitang gamit sa India para sa hijra o ang ikatlong kasarian at kaugnay nitong kalinangan. Pinapanukala na rin ang paggamit ng '''"GSD"''' o gender and sexual diversity. [[Talaksan:Palco BolognaPride08.jpg|thumb|''Pride Parade'' sa [[Bologna]], Italya noong 2008.]] ==Kasaysayan== [[Talaksan:Rainbow flag and blue skies.jpg|240px|thumb|Ang bahagharing watawat na sumasagisag sa mga LGBT.]] Bago magkaroon ng himagsikang seksuwal noong dekada '60, walang karaniwang magandang salita sa talasalitaan para sa mga taong ''hindi heteroseksuwal''; ang pinakamalapit na salita noon ay "ikatlong kasarian", na nagsimula nang gamitin noon pang 1860 ngunit hindi nagkamit ng malawak na paggamit sa [[Estados Unidos]].<ref name="The Social Studies C"/><ref>Kennedy, Hubert C. (1980) ''The "third sex" theory of Karl Heinrich Ulrichs'', Journal of Homosexuality. 1980–1981 Fall–Winter; 6(1–2): pp. 103–1</ref><ref>[[Magnus Hirschfeld|Hirschfeld, Magnus]], 1904. ''Berlins Drittes Geschlecht'' ("Berlin's Third Sex")</ref><ref>[[Havelock Ellis|Ellis, Havelock]] and [[John Addington Symonds|Symonds, J. A.]], 1897. ''Sexual Inversion''.</ref><ref>[[Edward Carpenter|Carpenter, Edward]], 1908. ''[http://www.fordham.edu/halsall/pwh/carpenter-is.html The Intermediate Sex: A Study of Some Transitional Types of Men and Women] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230530190549/https://www.fordham.edu/halsall/pwh/carpenter-is.html |date=2023-05-30 }}''.</ref><ref>Duc, Aimée, 1901. ''Sind es Frauen? Roman über das dritte Geschlecht'' ("Are These Women? Novel about the Third Sex")</ref> Homoseksuwal ang unang katagang ginamit, ngunit sinasabing may negatibo itong konotasyon kaya't pinalitan ng ''homophile'' noong dekada 1950s at 1960s,<ref>{{cite book |last=Minton |first=Henry |title=Departing from Deviance |publisher=University of Chicago Press |year=2002 |isbn=0-226-53043-4 |url= http://books.google.com/books?id=cCoADHpbzHsC&pg=PA238&%7cpg=PA238 |accessdate=2009-01-01}}</ref> at sa kinalaunan ay ginamit ang salitang “gay” noong dekada 70.<ref name="The Social Studies C">{{cite book |last=Ross |first=E. Wayne |title=The Social Studies Curriculum: Purposes, Problems, and Possibilities |publisher=SUNY Press |date=2006, ISBN 0-7914-6909-3 |url = http://books.google.com/books?id=4qFMqjxte9IC&vq=LGBT&dq=%22using+LGBT%22&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 |accessdate=2008-07-05}}</ref> Nang ang mga lesbyan ay lumabas para magkaroon ng isa pang pagkakakilanlan ang pariralang ''gay at lesbian'' ang naging mas karaniwang ginamit.<ref name="Gay Pride Nee"/> Ang ''Daughters of Bilitis'' ay nahati ng direksiyon noong 1970 sa pag-focus sa isyung peminismo o karapatang pang bakla.<ref>Esterberg, Kristen (September, 1994). "From Accommodation to Liberation: A Social Movement Analysis of Lesbians in the Homophile Movement." ''Gender and Society'', '''8''', (3) p. 424–443.</ref> Ang pagkakapantay-pantay ay isang pangunahing layunin para sa mga peminismong-lesbyan, pagkakaiba ng mga tungkulin ng lalaki at babae o ''Butch'' at ''femme'' ay tiningnan bilang patriyarkal. Ang mga peminismong-lesbyan ay tinutulan ang ''gender role play'' na lumalaganap sa mga bar, pati na rin ang pagtinging tsowinisma ng mga bakla. Maraming peminismong-lesbyan ang tumanggi sa pakikipag-trabaho sa mga bakla, o sa kanilang mga dahilan.<ref>Faderman, Lillian (1991). ''Odd Girls and Twilight Lovers: A History of Lesbian Life in Twentieth Century America'', Penguin Books. ISBN 0-14-017122-3, p. 210–211.</ref> Ang mga lesbyan ang may pagtinging [[essenyalista]] na naniniwalang sila ay ipinanganak na homoseksuwal at ang salitang lesbyan ay kataga upang tukuyin lamang ang sekswal atraksiyon, madalas na itinuturing silang separatista, sinasabing ang mga opinyon ng peminismong-lesbyan ang pumipinsala sa mga panukala ng mga karapatang pang-bakla.<ref>Faderman (1991), p. 217–218.</ref> Ito ay sinundan ng pag-usbong ng mga biseksuwal, transgender na naghahanap din naman ng pagkakakilanlan sa komunidad.<ref name="Gay Pride Nee"/> Matapos ang unang ''euporia'' ng mga [[kaguluhan sa Stonewall]], simula sa huli 1970s at unang bahagi ng 1980s, nagkaroon ng isang pagbabago sa pagtingin, ilang gays at lesbians ay naging mas mababa ang pagtanggap sa biseksuwal o transgender na tao.<ref name="Transgender Subjectivities">{{cite book |last=Leli |first=Ubaldo |author2=Jack Drescher |title=Transgender Subjectivities: A Clinician's Guide |publisher=Haworth Press |date=2005, ISBN 0-7890-2576-0 |url =http://books.google.com/books?id=QiJryCzrZmYC&dq=transgender+acceptance+by+gay&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 |accessdate=2008-07-05}}</ref><ref name="Bisexuality and Transgend">{{cite book |last=Alexander |first= Jonathan |author2=Karen Yescavage |title= Bisexuality and Transgenderism: InterSEXions of The Others |publisher=Haworth Press |date=2004, ISBN 1-56023-287-0 |url=http://books.google.com/books?id=2SOe4igsrbgC&dq=%22GLBT%22+%22LGBT%22&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 |accessdate=2008-07-05}}</ref> Iniisip nila na ang transgender ay tinatakasan lamang ang [[stereotypes]] at ang mga biseksuwal ay simpleng bakla o tomboy na babae na takot lumabas at ihayag ang kanilang mga tutuong pagkakakilanlan.<ref name="Transgender Subjectivities"/> Ang bawat komunidad ay sama-samang lumalaban upang bumuo ng kani-kaniyang sariling pagkakakilanlan kasama na kung, at kung paano, i-aangkop sa iba ang mga kasarian at sekswalidad base sa mga komunidad lalo na sa mga panahong isinasantabi ang iba pang maliliit na grupo, magpahanggang ngayon patuloy pa rin ang pakikibakang ito.<ref name="Bisexuality and Transgend"/> Ang inisyalismong LGBT ay nakitang ginagamit paminsan-minsan sa Estados Unidos mula noong taong 1988.<ref>[http://books.google.ch/books?ei=PW9JTfOeOtPd4AbR54SjDA&ct=result&id=PiglAQAAIAAJ&dq=%22An+Examination+of+the+Family-School+Relationship%22&q=LGBT#search_anchor Research, policy and practice: Annual meeting], American Educational Research Association Verlag AERA, 1988.</ref> Noong dekada 90 naging pangkaraniwan na itong kataga ng mga bakla, lesbyan, biseksuwal at transgender na may pantay na respeto sa kilusan.<ref name="Bisexuality and Transgend"/> Bagaman ang komunidad ng LGBT ay nakitaan ng maraming kontrobersiya tungkol sa unibersal na pagtanggap ng iba't ibang grupo na miyembro nito (bisexual at transgender na indibidwal na kung minsan ay tinitingnan bilang marginalisado sa mga mas malaking komunidad ng LGBT), ang mga kataga ng LGBT ay isang positibong simbolo ng pagsasama.<ref name="The Handbook of Lesb">{{cite book |last=Shankle |first=Michael D. |title=The Handbook of Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Public Health: A Practitioner's Guide To Service |publisher=Haworth Press |date=2006, ISBN 1-56023-496-2 |url=http://books.google.com/books?id=pUUyLSKD5voC&dq=%22using+LGBT%22&source=gbs_summary_s&cad=0 |accessdate=2008-07-05}}</ref><ref name="Bisexuality and Transgend"/> Sa kabila ng hindi nito pagsakop lahat ng mga indibidwal lalo na sa mas maliit na mga komunidad (tingnan ang mga uri sa ibaba), isinasama na rin dito ang mga hindi na tinukoy sa akronim.<ref name="The Handbook of Lesb"/><ref name="Bisexuality and Transgend"/> Sa pangkalahatan, ang paggamit ng katagang LGBT sa paglipas ng panahon, higit sa lahat ay nakatulong mga marginalisadong indibidwal sa pangkalahatang komunidad.<ref name="The Handbook of Lesb"/><ref name="Bisexuality and Transgend"/> Tinawag ng transgender na aktres na si Candis Cayne noong 2009 ang komunidad ng LGBT na "ang huling dakilang minory"a, na sinabi nitong "Maaari pa rin kaming lantarang guluhin", at "matawag sa telebisyon".<ref name="Advocate 2009–03">{{cite news|title=I Advocate...|date=Marso 2009|work=[[The Advocate]]|publisher=Issue #1024|page=80|accessdate=2009-02-21}}</ref> ==Uri at terminolohiya== {{Main|Talaan ng mga kasarian}} [[File:Marcha-orgullo-buenos-aires.JPG|thumb|left|Isang [[Pride parade]] noong 2007 sa [[Buenos Aires]] na inorganisa ng Argentine Federacion ng mga LGBT na makikita ang akronim na ''LGBT'' sa mga watawat ng grupo (sa kanan na itaas ng tao sa larawan)]] Maraming uri na umiiral kasama na ang pagiba-iba ng ayos ng mga titik ng LGBT o GLBT ngunit ito ay ang pinaka-karaniwang kataga at karamihan sa mga madalas na makikita sa kasalukuyang paggamit.<ref name="Bisexuality and Transgend" /> Kahit na magkatulad sa kahulugan ang "LGBT", ito ay maaaring magkaroon ng mas peministang kahulugan kaysa "GLBT" bilang nauuna ang lugar ng "L" (para sa "lesbyan").<ref name="Bisexuality and Transgend" /> Kapag hindi napapabilang ang mga transgender minsan ito ay pinapaikli sa LGB.<ref name="Bisexuality and Transgend" /><ref name="Psychology and Sexu">{{cite book | last=Bohan | first=Janis S. | title= Psychology and Sexual Orientation: Coming to Terms | publisher= Routledge | date=1996, ISBN 0-415-91514-7| url = http://books.google.com/books?id=v5IzSjeq1S8C&dq=%22GLBT%22+%22LGBT%22&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 | accessdate = 2008-07-05 }}</ref> Sa LGBT o GLBT maaari ring isama ang mga karagdagang "Q" s para sa "queer" or "questioning" (kung minsan ay may kasamang tandang pananong) (halimbawa, "LGBTQ", "LGBTQQ", o "GLBTQ ?").<ref name="In-Between Bodies">{{cite book | last=Bloodsworth-Lugo | first=Mary K. | title=In-Between Bodies: Sexual Difference, Race, and Sexuality | publisher=SUNY Press | date=2007, ISBN 0-7914-7221-3 | url = http://books.google.com/books?id=Ph74JKY_5dwC&dq=LGBTQ&lr=&num=50&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 | accessdate=2008-07-05 }}</ref><ref name="Girls' Violence">{{cite book | last=Alder | first=Christine | author2= Anne Worrall | title=Girls' Violence: Myths and Realities | publisher=SUNY Press | date=2004, ISBN 0-7914-6110-6 | url = http://books.google.com/books?id=O0ye93mW0eUC&dq=LGBTQQ&lr=&num=50&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 | accessdate=2008-07-05 }}</ref><ref name="Advocacy Research in ">{{cite book | last=Cherland | first=Meredith Rogers | author2= Helen J. Harper | title=Advocacy Research in Literacy Education: Seeking Higher Ground | publisher=Routledge | date=2007, ISBN 0-8058-5056-2 |url = http://books.google.com/books?id=ct_5Cf1aH0kC&dq=%22GLBTQ%3F%22&lr=&num=50&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 | accessdate=2008-07-05 }}</ref> Sa iba pang mga pag-uuri ay maaaring magdagdag ng "U" para sa "unsure"; "C" para sa "curious"; "I" para "intersex"; "T"para sa "transsexual" o "transvestite"; "T", "TS", o "2" para sa "Two-spirit person"; "A" o "SA" para sa "straight allies"; "A" para sa "asexual".<ref name="Oberlin">{{cite book | last=Lebaron | first=Sarah | author2=Jessica Pecsenye, Becerra Roland, Jon Skindzier | title=Oberlin College: Oberlin, Ohio | publisher= College Prowler, Inc | date=2005, ISBN 1-59658-092-5|url = http://books.google.com/books?id=T3RFabY6chcC&dq=LGBTU&lr=&num=50&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 |accessdate=2008-07-05 }}</ref><ref name="Teaching about Asian">{{cite book | last=Chen | first=Edith Wen-Chu| author2= Glenn Omatsu | title=Teaching about Asian Pacific Americans: Effective Activities, Strategies, and Assignments for Classrooms and Communities (Critical Perspectives on Asian Pacific Americans) | publisher=Rowman & Littlefield | date=2006, ISBN 0-7425-5338-8 | url = http://books.google.com/books?id=JqLOnyU081kC | accessdate=2008-07-05 }}</ref><ref name="After Revolution: M">{{cite book | last=Babb | first=Florence E. | title=After Revolution: Mapping Gender and Cultural Politics in Neoliberal Nicaragua | publisher=University of Texas Press | date=2001, ISBN 0-292-70900-5| url = http://books.google.com/books?id=chnFbKcBXpQC&dq=LGBTT&lr=&num=50&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 | accessdate=2008-07-05 }}</ref><ref name="Gay and Lesbian Righ">{{cite book | last=Padilla | first=Yolanda C. | title=Gay and Lesbian Rights Organizing: Community-based Strategies | publisher=Haworth Press | date=2003, ISBN 1-56023-275-7 |url = http://books.google.com/books?id=DN2KGHnYN0EC&dq=LGBTT+transsexual&lr=&num=50&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 |accessdate=2008-07-05 }}</ref><ref name="From Hate Crimes t">{{cite book | last=Swigonski | first=Mary E. | author2= Robin S. Mama, Kelly Ward, Matthew Shepard | title=From Hate Crimes to Human Rights: A Tribute to Matthew Shepard | publisher=Haworth Press | date=2001, ISBN 1-56023-257-9|url = http://books.google.com/books?id=fzp9QP0h6bAC&dq=lgbt2+two-spirit&lr=&num=50&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 |accessdate=2008-07-05 }}</ref> Ang ilan ay maaari ring magdagdag ng "P" para "pansexuality" o "polyamorous", at "O" para sa "others".<ref name="Bisexuality and Transgend"/><ref name="Peace Kills">{{cite book | last=O'Rourke | first=P. J. | title=Peace Kills: America's Fun New Imperialism | publisher=Grove Press | date=2001, ISBN 0-8021-4198-6 |url = http://books.google.com/books?id=IqivmWcKYZEC&dq=lgbtp&lr=&num=50&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 |accessdate=2008-07-05 }}</ref> Ang ayos ng mga titik ay hindi alinsunod sa isang pamantayan, sa karagdagan sa mga pagkakaiba-iba sa pagitan ng mga posisyon ng unang titik na "L" o "G", ang mga nabanggit at mga hindi pangkaramiwang titik, kung gagamitin ay maaaring lumabas sa halos anumang order.<ref name="Bisexuality and Transgend"/> Ang ibang tuntunin ay hindi karaniwang kumakatawan sa pampolitika na pagkakaiba sa loob ng komunidad, ngunit nagmula lamang sa kagustuhan ng mga indibidwal at mga grupo.<ref name="Narrative Therapy">{{cite book | last=Brown | first=Catrina | author2=Tod Augusta-Scott | title=Narrative Therapy: Making Meaning, Making Lives | publisher=Sage Publications Inc | date= 2006, ISBN 1-4129-0988-0 |url = http://books.google.com/books?id=STMieEKGGikC&dq=LGBT+variations&lr=&num=50&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 |accessdate=2008-07-05}}</ref> Ang mga tuntuning [[panseksuwal]], [[omniseksuwal]], "fluid" at "queer-identified" ay kinilala at itinuturing na kabilang sa mga katagang biseksuwal.<ref>Estraven [http://binetusa.blogspot.com/2009/04/we-are-all-somewhere-between-straight.html We are all somewhere between straight and gay . . . .] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708025654/http://binetusa.blogspot.com/2009/04/we-are-all-somewhere-between-straight.html|date=2011-07-08}} 20 Abril 2009 [[BiNet USA|BiNet USA News and Opinions]]</ref> Gayon din, ang mga tuntuning "transsexual" at "intersex" ay itinuturing ng ilang na kabilang sa katagang "transgender" bagaman maraming transeksual at intersex tao dito (para sa iba't ibang dahilan).<ref name="Bisexuality and Transgend" /> "SGL" (i.e. "same gender loving") kung minsan ay napaboran ng mga kabilang sa Aprikano-Amerikano bilang isang paraan ng pagtangi ng kanilang sarili mula sa kung ano sila bilang ''white-dominated LGBT'' na komunidad.<ref name="The Politics of Gay Rights">{{cite book | last=Rimmerman | first=Craig A. | author2=Kenneth D. Wald, Clyde Wilcox | title=The Politics of Gay Rights | publisher=University of Chicago Press | date=2006, ISBN 1-4129-0988-0|url = http://books.google.com/books?id=AlErV-3RpDEC&dq=lgbt+white+same+gender+loving&lr=&num=50&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 |accessdate=2008-07-05 }}</ref> "MSM" (i.e. "men who have sex with men" ) ay ginagamit ''clinically'' upang ilarawan ang mga taong nagkaroon ng sekswal na karanasan sa ibang tao na walang pagsangguni sa kanilang oryentasyong sekswal.<ref>Young, R M & Meyer, I H (2005) The Trouble with "MSM" and "WSW": Erasure of the Sexual-Minority Person in Public Health Discourse American Journal of Public Health Hulyo 2005 Vol. 95 No. 7.</ref><ref>Glick, M Muzyka, B C Salkin, L M Lurie, D (1994) Necrotizing [[Periodontitis|ulcerative periodontitis]]: a marker for immune deterioration and a predictor for the diagnosis of [[AIDS]] Journal of Periodontology 1994 65 p. 393–397.</ref> Ang isang parirala ipinakilala noong 2000s, "minority sexual and gender identities" ("MSGI"), na ginagamit upang isama ang lahat ng mga titik at acronyms upang makahanap ng paraan sa karaniwang paggamit.<ref name="Bradford Uni">{{cite web | title=Welcome to the Bradford University Minority Sexual and Gender Identity Site! | publisher=Bradford Uni MSGI Society | year=2008 | url =http://lgbt.wikidot.com/ | accessdate=2008-09-09 }}</ref> Ang magazine ''Anything That Moves'' ay lumikha ng akronim na FABGLITTER (mula sa salitang ''Fetish'' katulad ng ''BDSM lifestyle community'','' Allies or poly-Amorous , Bisexual, Gay, Lesbian, Intersexed, Transgender, Transsexual Engendering Revolution or inter-Racial attraction'') , bagaman ang kataga na ito ay hindi lumaganap.<ref name="Gay Pride Nee">{{cite web | last=Swain | first=Keith W. | title=Gay Pride Needs New Direction | publisher=[[Denver Post]] | date=21 Hunyo 2007 |url = http://www.denverpost.com/ci_6198394?source=rss |accessdate= 2008-07-05 }}</ref> Isa pang akronim ang umusbong, ito ay '''QUILTBAG''', halaw sa salitang '''''Q'''ueer/'''Q'''uestioning, '''U'''ndecided, '''I'''ntersex, '''L'''esbian, '''T'''rans, '''B'''isexual, '''A'''sexual, '''G'''ay''. Muli, ito ay hindi pangkaraniwang termino.<ref name="Separate But Equal">{{cite web | last=Smith | first=S. E. | title=Separate But Equal Is Still Unequal | date=17 Setyembre 2010 | url=http://meloukhia.net/2010/09/separate_but_equal_is_still_unequal.html | accessdate=2010-11-27 | archive-date=2010-09-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100923203804/http://meloukhia.net/2010/09/separate_but_equal_is_still_unequal.html | url-status=dead }}</ref> Isa pang katulad nito, ang 'LGBTetc' o 'LGBTQetc' ay ginagamit na din sa ibang mga lugar upang isama ang lahat.<ref>{{cite web |url=http://www.philosophy.ugent.be/tomclaes/lgbtqjournals |title=Tom Claes &#124; LGBTQ-etc Studies |publisher=Philosophy.ugent.be |date= |accessdate=2011-10-23 |archive-date=2012-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402114321/http://www.philosophy.ugent.be/tomclaes/lgbtqjournals |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.goodreads.com/shelf/show/lgbt-etc |title=Popular Lgbt Etc Books |publisher=Goodreads.com |date= |accessdate=2011-10-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://huhc.wordpress.com/2011/03/22/queer-basics/ |title=Queer Basics « HUHC: The Conversation |publisher=Huhc.wordpress.com |date=2011-03-23 |accessdate=2011-10-23}}</ref> ===Terminolohiya=== [[Talaksan:Gay flag.svg|thumb|261x261px|Ang anim na banda ng bahaghari na rumerepresenta sa komunidad ng [[LGBT]]]] [[Talaksan:LGBT Pride Flags.png|thumb|Ang bawat watawat na seksuwalismo.]] Ang komunidad ng '''LGBT''' o '''LGBTQIAPP+''' ay isang komunidad na bumubuo sa mga LGBT. Nabuo ang katagang LGBTQIA+ dekadang 2000's, ang mga seksuwal oryentasyon na naidagdag sa katagang LGBT. Ang ('''L'''esbian, '''G'''ay, '''B'''isexual, '''T'''ransgender, '''T'''ransexual, '''Q'''ueer, '''Q'''uestioning, '''I'''ntersex, '''A'''lly (straight), '''A'''sexual, '''P'''ansexual.)<ref>https://gaycenter.org/about/lgbtq</ref> Iba iba ang akronim na sumisimbolo sa kataga ng '''LGBT''' maari ring tawaging '''GLBT''', '''GLTB''' o mga nadagdag na '''LGBTQIAAP+''', Ang mga titik ay naihahanay sa mga kategoryang halimbawa: [[Heteroseksuwalidad]] (Straight ally, Asexual), [[Homoseksuwalidad]] (Lesbian, Gay), [[Biseksuwalidad]] (Bi, Poly, Omny, Pan sexuals) at Transeksuwalidad (Transgen, Transexual).<ref>{{Cite web |url=https://asyouare.in/the-lgbtiaq-alphabet-soup-of-alternative-gender-and-sexuality |title=Archive copy |access-date=2022-09-13 |archive-date=2022-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220911201620/https://asyouare.in/the-lgbtiaq-alphabet-soup-of-alternative-gender-and-sexuality/ |url-status=dead }}</ref> ====Kategorya ng kasarian==== {|class="wikitable" style="font-size:100% |'''Seksuwalidad''' |'''Deskripsyon''' |'''Akronim''' |- |1. '''[[Lesbiyana]]'''<br>[[File:Lesbian Pride Flag 2019.svg|200px]] || Ang babae ay naatrak sa kapwa babae. || '''L''' |- |2. '''[[Homoseksuwalidad|Gay]]'''<br>[[File:Gay men flag.jpg|200px]] || Ang lalaki ay naatrak sa kapwa lalaki. || '''G''' |- |3. '''[[Biseksuwalidad]]'''<br>[[File:Bisexual Pride Flag.svg|200px]] || Na-aatrak sa kaparehong kasarian. || '''B''' |- |4. '''[[Transeksuwalismo]]'''<br>[[File:Transgender Pride flag.svg|200px]] || Nagpalit ng kanyang kasarian. || '''TG''' |- |5. '''Queer'''<br>[[File:Genderqueer pride flag.png|200px]] || Maraming pagkakakilanlan baryasyon. || '''Q''' |- |6. '''Questioning/Fluid'''<br>[[File:Genderfluidity Pride-Flag.svg|200px]] || Hindi pa sigurado sa kung ano ang kanyang oryentasyon. || '''QF''' |- |7. '''Intersex'''<br>[[File:Intersex Pride Flag.svg|200px]] || Ang isang indibidwal na iba ang chromosomes. || '''I''' |- |8. '''Straight ally'''<br>[[File:Straight Ally flag.svg|200px]] || Ang straight na indibidwal ay sumusuporta sa LGBT || '''S,A''' |- |9. '''Asexualidad'''<br>[[File:Asexual Pride Flag.svg|200px]] || isang hindi sekswal na naaakit sa ibang tao || '''A''' |- |10. '''Panseksuwalidad'''<br>[[File:Pansexuality Pride Flag.svg|200px]] || Ang isang indibidwal na nagkakagusto sa iba't ibang oryentasyon. || '''P''' |} ==Kritisismo== [[File:Were a gay and happy family wagon.jpg|thumb|Ang mga pamilyang LGBT, gaya nitong nasa [[pride parade]] noong 2007, ay hindi nais mabansagan ang kanilang sarili bilang mga ''[[hindi-heterosekswal]]'' subalit sinasama sila doon ng mga mananaliksik dahil sa iba't ibang mga kadahilanan.<ref name="The Spectre of Promiscuity">{{cite book | last = Klesse | first = Christian | title= The Spectre of Promiscuity: Gay Male and Bisexual Non-Monogamies and Polyamories | publisher=Ashgate Publishing, Ltd. | isbn = 0-7546-4906-7 | year= 2007 | url =http://books.google.com/books?id=_UR77Hw2WLYC | accessdate=2008-07-24}}</ref>]] Ang mga termino ng LGBT o GLBT ay hindi sang-ayon sa lahat ng tao.<ref name="Counseling Lesbian, G">{{cite book |last=Finnegan |first=Dana G. |coauthor = Emily B. McNally |title=Counseling Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Substance Abusers: Dual Identities |publisher=Haworth Press |date=2002, ISBN 1-56023-925-5, ISBN 978-1-56023-925-3 |url =http://books.google.com/books?id=I32nHF_gaTsC |accessdate=2008-07-05}}</ref> Halimbawa, ang ilan ay nagsasabing ang transgender at transekswal ay may layunin na hindi pareho sa layunin ng ''lesbian, gay, bisexual'' (LGB).<ref name="Coming Out in Christi">{{cite book | last=Wilcox | first=Melissa M. | title= Coming Out in Christianity: Religion, Identity, and Community | publisher=Indiana University Press | date=2003, ISBN 0-253-21619-2|url = http://books.google.com/books?id=yjdhpMnHEIMC&dq=%22+the+use+of+LGBT%22&source=gbs_summary_s&cad=0 |accessdate=2008-07-05 }}</ref> Ang argumentong ito ang sentro ng ideya na ang transgender at ''transsexuality'' may kinalaman sa pagkakakilanlan sa kasarian o unawa ng isang tao ng pagiging lalaki o babae ng walang pagtatangi sa kanilang sekswal na oryentasyon..<ref name="Bisexuality and Transgend"/> Ang isyung LGB ay makikita bilang isang bagay na may kinalaman sa sekswal na oryentasyon o atraksiyon.<ref name="Bisexuality and Transgend"/> Ang mga pagkakaiba ay ginawa sa kontekstong aksiyon pampolitika na kung saan ang mga layuning LGB ay maaaring tingnan na naiiba mula sa transgender at transekswal, tulad ng same-sex marriage na batas at karapatan ng tao sa trabaho na hindi sakop ng mga transgender at interseks.<ref name="Bisexuality and Transgend"/> Katulad nito, ilang interseks ang nagnanais na mapabilang sa grupo at ang LGBT na termino ay mas gusto nila bilang "LGBTI", datapwat ang iba ay iginigiit na sila ay hindi bahagi ng komunidad ng LGBT at sa halip ay hindi sila kasama bilang bahagi ng mga kataga.<ref name="Challenging Lesbian Nor">{{cite book | last=Aragon | first=Angela Pattatuchi | title=Challenging Lesbian Norms: Intersex, Transgender, Intersectional, and Queer Perspectives | publisher=Haworth Press | date=2006, ISBN 1-56023-645-0 |url = http://books.google.com/books?id=usruybRjfMUC |accessdate= 2008-07-05 }}</ref><ref name="Fenway Guide">{{cite book | last= Makadon | first=Harvey J. | author2=Kenneth H. Mayer, Jennifer Potter, Hilary Goldhammer | title=The Fenway Guide to Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Health | publisher=ACP Press | date=2008, ISBN 1-930513-95-X |url = http://books.google.com/books?id=VsRwtwb-He8C&dq=LGBTI+community+intersex+including&lr=&num=50&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 |accessdate=2008-07-05}}</ref> Kaiba sa nabanggit na sitwasyon, maliwanag sa mga paniniwalang "lesbian & gay separatism", na nagdidiin na ang mga lesbyan at bakla ay mga tao gumagawa (o ang dapat gumawa) ng isang komunidad na natatangi at hiwalay sa ibang mga grupo, karaniwang kasama na dito ang LGBTQ.<ref name="In-Between Bodies" /><ref name="Gays/Justice">{{cite book | last=Mohr | first=Richard D. | title=Gays/Justice: A Study of Ethics, Society, and Law | publisher=Columbia University Press | date=1988, ISBN 0-231-06735-6 | url = http://books.google.com/books?id=dfUw8Zl0kPEC | accessdate= 2008-07-05 }}</ref> Habang hindi pa sapat ang bilang o organisasyon para matawag na isang kilusan, ang mga separatista ay isang mahalaga, bocal, at aktibong elemento ng komunidad ng LGBT.<ref name="Gays/Justice"/><ref name="Gay and Lesbian Polit">{{cite book | last=Blasius | first=Mark | title=Gay and Lesbian Politics: Sexuality and the Emergence of a New Ethic | publisher=Temple University Press | date=1994, ISBN 1-56639-173-3 |url = http://books.google.com/books?id=89C9DGEertsC&dq=gay+separatism&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 |accessdate=2008-07-05 }}</ref><ref name="Sexual Identities, Queer Politi">{{cite book | last=Blasius | first=Mark | title= Sexual Identities, Queer Politics: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender Politics | publisher=Princeton University Press | date= 2001, ISBN 0-691-05867-9 | url = http://books.google.com/books?id=zXMrHYZ7QdwC&dq=gay+separatism&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 | accessdate=2008-07-05 }}</ref> Sa ilang mga kaso ng mga separatista, tinatanggi nila ang pagkakaroon o karapatan-sa-pagkakapantay-pantay ng mga may di-monosekswal na oryentasyo at ng ''transsexuality''.<ref name="Sexual Identities, Queer Politi" /> Ito ay maaaring pinalalawak pa sa pagkakaroon ''biphobia'' at ''transphobia''.<ref name="Gays/Justice"/><ref name="Sexual Identities, Queer Politi" /> Ang mga separatista ay malakas na kalaban - ''Peter Tatchell'' ng LGBT sa karapatang pantao, pangangatwiran ng ''OutRage!'' na ang pinaglalabang paghiwalay ng mga transgender sa kilusan ng LGB ay isang "political madness".<ref name="LGB&nbsp;— but Why T?">{{cite web| last=Abrehart| first=David| title=Lesbian, Gay, Bisexual&nbsp;— but Why Transgender?, Mothership Gay Dating | url = http://www.mother-ship.com/blog/lgbt-lesbian-gay-bisexual-but-why-transgender-1721 | accessdate=2009-06-24 }}</ref> [[Talaksan:Gay flag.svg|thumb|261x261px|Ang anim na banda ng bahaghari na rumerepresenta sa komunidad ng [[LGBT]]]] Maraming tao ang naghanap ng iba pang pangkalahatang termino upang palitan ang mga umiiral na iba't ibang daglat.<ref name="Sexual Identities, Queer Politi"/> Mga salita tulad ng [[queer]] at [[rainbow]] ay sinubukang gamitin ngunit hindi ito naipalaganap.<ref name="Sexual Identities, Queer Politi"/><ref name="Forging Gay Identities">{{cite book | last=Armstrong | first=Elizabeth A. | title=Forging Gay Identities: Organizing Sexuality in San Francisco, 1950–1994 | publisher=University of Chicago Press | date=2002, ISBN 0-226-02694-9 | url = http://books.google.com/books?id=jnYy6hSdocAC | accessdate=2008-07-05 }}</ref> Ang "Queer" ay sinasabing maraming negatibong konotasyon kabilang na dito ang uyam at mga insulto ngunit patuloy pa rin ang paggamit sa katagang ito.<ref name="Sexual Identities, Queer Politi"/><ref name="Forging Gay Identities"/> Maraming mga mas bata ang nakakaintindi sa salitang "queer" na mas ''politically-charged'' kaysa "LGBT".<ref name="Sexual Identities, Queer Politi"/><ref name="Forging Gay Identities"/> Many younger people also understand "queer" to be more politically‐charged than "LGBT".<ref name="Forging Gay Identities"/><ref name="It's Your World">{{cite book | last=Halpin | first=Mikki | title=It's Your World--If You Don't Like It, Change It: Activism for Teenagers | publisher=Simon and Schuster | date=2004, ISBN 0-689-87448-0 | url = http://books.google.com/books?id=Ud3Zzo2-VMsC&dq=word+searching+gay+lesbian+bisexual+transgender&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 | accessdate=2008-07-05 }}</ref> Ang salitang "rainbow" ay may konotasyon na pagpapabalik ''hippies, New Age movements,'' at mga organisasyon tulad ng Jesse Jackson's Rainbow / PUSH Coalition sa Estados Unidos. Ang pangkalahatang representasyon ng "komunidad ng LGBT " o "komunidad ng LGB" ay hindi gusto ng ilang mga lesbyan, bakla, biseksuwal, transgender, pati na rin ang mga ''ontologists''.<ref name="In-Between Bodies"/><ref name="That's Revolting">{{cite book | last=Sycamore | first=Matt Bernstein | title=That's Revolting!: Queer Strategies for Resisting Assimilation | publisher=Soft Skull Press | date=2005, ISBN 1-932360-56-5 | url=http://books.google.com/books?id=4moAP04OpPIC | accessdate=2008-07-05 }}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="The Political Edge">{{cite book | last=Carlsson | first=Chris | title=The Political Edge | publisher=City Lights Books | date=2005, ISBN 1-931404-05-4|url = http://books.google.com/books?id=baLQUlbCankC |accessdate=2008-07-05 }}</ref> Ang ilan ay hindi makasunod sa o aprubahan ng mga pampolitika at panlipunang pagkakaisa, at bisibilidad at karapatang pantaong kampanya na pangkaraniwang kasama sa mga pagdiriwang at martsa ng mga bakla.<ref name="That's Revolting"/><ref name="The Political Edge"/> Ilan sa kanila ay naniniwala na ang pakikisama sa mga grupo na wala namang heterosekswal na oryentasyon, ay paniniwala na nakapagpapanatili na ang pagiging gay / lesbian / biseksuwal ay isa lamang kakulangang kaiba sa mga pangkaraniwang tao.<ref name="In-Between Bodies"/><ref name="That's Revolting"/> Ang mga taong ito ay hindi madalas makita kung ihahambing sa mas ''mainstream gay'' o aktibistang LGBT.<ref name="That's Revolting"/><ref name="The Political Edge"/> Dahil dito mahirap silang makilala mula sa mga heteroseskwal, kaya naman ipinagpapalagay na ang lahat ng LGBT ay sumusuporta sa liberasyong LGBT at bisibilidad ng LGBT sa lipunan, kabilang na ang karapatang mabuhay sa ibang paraan mula sa karamihan.<ref name="That's Revolting"/><ref name="The Political Edge"/><ref name="Class Matters: Cr">{{cite book | last=Leondar-Wright | first=Betsy | title=Class Matters: Cross-Class Alliance Building for Middle-Class Activists | publisher=New Society Publishers | date=2005, ISBN 0-86571-523-8 | url=http://books.google.com/books?id=aD4yphfHBWMC&dq=GLBT+LGBT&lr=&num=50&as_brr=3&source=gbs_summary_s&cad=0 | accessdate=2008-07-05 }}</ref> Sa aklat na Anti-Gay, 1996, isang koleksiyon ng mga sanaysay na inedited ni Mark Simpson, ang konsepto ng isang 'one-size-fits-all' pagkakakilanlan batay sa LGBT ''stereotypes'' ay tinuligsa dahil sa mga katangiang inilabas nito na nakakapag-pababa ng individualismo ng isang LGBT .<ref>{{cite web |url=http://www.marksimpson.com/pages/anti_gay.html |title=Anti-Gay |publisher=Marksimpson.com |date= |accessdate=2011-10-23 |archive-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927113556/http://www.marksimpson.com/pages/anti_gay.html |url-status=dead }}</ref>{{clear}} ==Maaari ring tingnan== * Asexual * Attraction to disability * Bisexual community * Closeted * Coming out * Fetish culture * Gay neighborhood * [[Kasarian]] * [[Katauhang pangkasarian]] * Gynephile * LGBT marketing * LGBT rights opposition * LGBT retirement issues * List of LGBT publications * List of LGBT-related organizations * List of transgender-related topics * Queer theology * Queer theory * Petisismong seksuwal * Transvestite o crossdressing ==Mga sanggunian== {{Reflist|30em}} {{Portal box|LGBT|Community}} ==Pangkalahatang sanggunian== * The LibraryThing Blog. Tags again: GLBT vs. LGBT. Published online. * Safe Schools Coalition. Glossary. Published online. * Religious Institute. "Time to Seek" Definitions. Published online. * Stahl, S. Sorting the Alphabet Soup of Sexual Orientation and Identity: a Guide to LBGT Sources. Published online. ==Mga panlabas na link== {{Commons category|LGBT}} {{wiktionary|LGBT}} {{Wikiquote|LGBT}} *{{dmoz|Society/Gay,_Lesbian,_and_Bisexual|Gay, Lesbian, and Bisexual}} *{{dmoz|Society/Transgendered|Transgendered}} *[http://www.glbtq.com/ GLBTQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050317094204/http://www.glbtq.com/ |date=2005-03-17 }}&nbsp;— Gay, lesbian, bisexual, transgender, queer encyclopedia * [http://www.gaylgbt.com/ GayLGBT.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513181928/http://www.gaylgbt.com/ |date=2012-05-13 }} * [http://www.issuelab.org/closeup/June_2008 Nonprofit Research Collection on LGBT Youth]{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Published on IssueLab * [http://www.wolveslgbt.co.uk/ University of Wolverhampton's student LGBT society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521151236/http://www.wolveslgbt.co.uk/ |date=2013-05-21 }} * [http://directory.lgbtcenters.org/ Directory of U.S. and international LGBT Community Centers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010152330/http://directory.lgbtcenters.org/ |date=2008-10-10 }} * [http://www.lgbtnetwork.eu/ LGBT Network (Europe)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125022845/http://www.lgbtnetwork.eu/ |date=2009-11-25 }} * [http://www.apa.org/pi/lgbt/index.aspx American Psychological Association's Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender Concerns Office] *[https://sites.google.com/site/genderguide/ Genderguide] -powerpoint presentations explaining the acronym, and the differences between sex, gender and sexual orientation [[Kategorya:LGBT]] [[Kategorya:Seksuwalidad]] 85xq9j7lgg475kqgpwhepo6crahqrao 0 161905 2208549 2200223 2026-05-22T18:05:05Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208549 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Jennifer Lopez | image = 210120-D-WD757-1975 - Jennifer Lopez at the US Capitol (50860511978) (cropped).jpg |caption= Si Jennifer Lopez sa inaugurasyon ni pres. [[Joe Biden]] noong 2021 | background = solo_singer | birth_name = Jennifer Lynn Lopez | alias = J.Lo | birth_date = {{birth date and age|1969|7|24|mf=y}} | origin = {{nowrap|[[The Bronx]], [[New York]], E.U.}} | genre = [[Latin pop]], [[Contemporary R&B|R&B]], [[pop music|pop]], [[dance-pop]] | occupation = [[Aktres]], [[mang-aawit]], [[kompositor]], [[record producer]], [[mananayaw]], [[television personality]], [[fashion designer]], [[television producer]] | years_active = 1986–kasalukuyan | label = [[Epic Records|Epic]], [[Island Records|Island]] | associated_acts = [[Marc Anthony]] | website = {{URL|jenniferlopezonline.com}} }} Si '''Jennifer Lynn Lopez''' (ipinanganak 24 Hulyo 1969<ref>{{cite web|url=http://www.courttv.com/trials/puffy/docs/duty-caps_3.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080209202541/http://www.courttv.com/trials/puffy/docs/duty-caps_3.html|archivedate=February 9, 2008|title=Duty Captain's Report|accessdate=2006-10-29|work=[[Court TV]]|date=January 17, 2001|url-status=dead}}</ref>), na kilala rin sa palayaw na '''J.Lo''', ay isang Amerikanang aktres, mang-aawit, prodyuser, mananayaw, personalidad sa telebisyon, 'fashion designer' at prodyuser sa telebisyon. Nagsimula ang karera ni Lopez bilang isang mananayaw sa isang programang komedyang pantelebisyon na ''[[In Living Color]]''. Pagkatapos ay sumabak sa pag-arte, at nakilala sa pelikulang ''[[Money Train]]''. Una siyang nagbida sa pelikulang talambuhay na ''[[Selena (pelikula)|Selena]] noong 1997, kung saan umani siya ng [[ALMA Award]] para sa Katangi-tanging Aktres. Nakuha niya ang kanyang ikalawang ALMA Award para sa kanyang pagganap sa ''[[Out of Sight]]'' (1998). Simula noon ay nagsimula na siyang bumida sa iba't ibang pelikula, gaya ng '[[The Wedding Planner]]'' (2001), ''[[Maid in Manhattan]]'' (2002), ''[[Shall We Dance? (2004 pelikula)|Shall We Dance?]]'' (2004), ''[[Monster-in-Law]]'' (2005), at ''[[The Back-up Plan]]'' (2010). [[Talaksan:TIFF 2019 jlo (1 of 1)-2 (48696671561) (cropped).jpg|thumb|Si Lopez noong 2019.]] Naabot ni Lopez ang katanyagan sa industriya ng musika pagkatapos ilabas ang kanyang unang studio album na ''[[On the 6]]'' (1999) kung saan nakapaloob ang nangunang single nito na "[[If You Had My Love]]". Ang kanyang ikalawang studio album ''[[J.Lo (album)|J.Lo]]'' (2001) ay naging matagumpay, na nakabenta ng walong milyong sipi sa buong mundo. Ang ''[[J to tha L–O!: The Remixes]]'' (2002) ang naging ikalawang album na nagsimula sa #1 sa [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] samantala ang kanyang ikatlo at ika-apat na studio album na – ''[[This Is Me... Then]]'' (2002) at ''[[Rebirth (Jennifer Lopez album)|Rebirth]]'' (2005) – ay umabot sa ikalawang pwsto ng ''Billboard'' 200. Noong 2007, naglabas siya ng dalawang album na kinabibilangan ng kanyang kauna-unahang album sa wikang Kastila ''[[Como ama una Mujer]]'', at ang kanyang ikalimang studio album ''[[Brave (Jennifer Lopez album)|Brave]]''. Nagbalik siya sa musika na may bagong record label, at inilabas ang kanyang ika-pitong album na pinamagatang ''[[Love? (album)|Love?]]'' noong 19 Abril 2011. Ang single na "[[On the Floor]]" ay kasalukuyang nasa mga tsart sa buong mundo. Ang kanyang mga ambag sa industriya ng musika ang nagbigay sa kanya ng maraming mga tagumpay na kinabibilangan ng dalawang nominasyon sa [[Grammy Awards|Grammy Award]]; dalawang nominasyon sa [[Latin Grammy Awards|Latin Grammy Award]]; tatlo sa [[American Music Awards]], kasama pa ng anim na iba pang nominasyon; at sa tinatayang benta na 55 milyon sa buong mundo.<ref name="On The Floor Video Premiere on American Idol (Official Site)">{{cite web|url=http://www.jenniferlopezonline.com/news_d.aspx?&pg=2&in=7/|title=On The Floor Video Premiere on American Idol"|publisher=Jennifer Lopez Official Site|accessdate=2011-08-03|date=2011-23-02|archive-date=2011-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110223005429/http://www.jenniferlopezonline.com/news_d.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="Jennifer Lopez - Bio - American Idol">{{cite web|url=http://www.americanidol.com/bio/jennifer_lopez/|title=Jennifer Lopez - Bio - American Idol|publisher=[[American Idol]]|accessdate=2011-08-03|archive-date=2011-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110328184149/http://www.americanidol.com/bio/jennifer_lopez/|url-status=dead}}</ref><ref name="American Idol Adds Jennifer Lopez">{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1648433/american-idol-adds-jennifer-lopez-steven-tyler-judges.jhtml|title='American Idol' Adds Jennifer Lopez, Steven Tyler As Judges|publisher=MTV.com|accessdate=2011-08-03|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629205617/http://www.mtv.com/news/articles/1648433/american-idol-adds-jennifer-lopez-steven-tyler-judges.jhtml|url-status=dead}}</ref> Inihanay siya ng ''Billboard'' bilang ika-27 Artista ng dekada 2000.<ref>[http://www.billboard.com/#/charts-decade-end/artists-of-the-decade?year=2009&begin=21&order=position]</ref> Noong Nobyembre 18, 2005 nagsimula siyang mag-publish ng kanyang musika sa [[YouTube]], at noong 2023, umabot sa 16.2 milyong subscriber ang kanyang channel sa [[YouTube]] at nakakuha ng kabuuang 10.13 bilyong panonood ng video.<ref>{{Cite web |title=Jennifer Lopez YouTube stats and analytics |url=https://app.thoughtleaders.io/youtube/jennifer-lopez |access-date=2023-06-04 |website=ThoughtLeaders |language=en}}</ref> ==Filmograpiya== === Pelikula === {| class="wikitable" |+Key | style="background:#FFFFCC;" |{{dagger}}c |Pelikula na hindi naipalabas |- | style="background:#add8e6" |{{double-dagger}} |Isang dokumentaryo |- |} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Titulo ! scope="col" |Taon ! scope="col" |Papel ! scope="col" class="unsortable" | ! scope="col" class="unsortable" |{{abbr|Ref.|Reference}} |- ! scope="row" |''[[My Little Girl]]'' |1986 |Myra | |<ref name="My Little Girl">''My Little Girl'': *{{cite web|first=Eleanor|last=Mannikka|url=https://allmovie.com/movie/my-little-girl-v34075|title=My Little Girl (1986)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=mylittlegirl.htm|title=My Little Girl (1987)|work=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[Amazon.com]]|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Lost in the Wild|Nurses on the Line: The Crash of Flight 7]]'' |1993 |{{sortname|Rosie|Romero|nolink=1}} |Also known as ''Lost in the Wild'' |<ref name="Lost in the Wild">{{cite web|first=Sandra|last=Brennan|url=https://allmovie.com/movie/lost-in-the-wild-v160416|title=Lost in the Wild (1993)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[My Family (film)|My Family]]'' | rowspan="2" |1995 |Young Maria |Also known as ''Mi Familia'' |<ref name="My Family">''My Family'': *{{cite web|first=Matthew|last=Tobey|url=https://allmovie.com/movie/my-family-v133610|title=My Family (1995)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=myfamily.htm|title=My Family (1995)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Money Train]]'' |{{sortname|Grace|Santiago|nolink=1}} | |<ref name="Money Train">''Money Train'': *{{cite web|first=Judd|last=Blaise|url=https://allmovie.com/movie/money-train-v135623|title=Money Train (1995)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=moneytrain.htm|title=Money Train (1995)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Jack (1996 film)|Jack]]'' |1996 |Miss Marquez | |<ref name="Jack">''Jack'': *{{cite web|first=Clarke|last=Fountain|url=https://allmovie.com/movie/jack-v136486|title=Jack (1996)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=jack.htm|title=Jack (1996)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Blood and Wine]]'' | rowspan="4" |1997 |Gabriella | |<ref name="Blood and Wine">''Blood and Wine'': *{{cite web|first=Sandra|last=Brennan|url=https://allmovie.com/movie/blood-and-wine-v136830|title=Blood and Wine (1996)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=bloodandwine.htm|title=Blood and Wine (1997)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Selena (film)|Selena]]'' |{{sortname|Selena|Quintanilla|Selena}} | |<ref name="Selena">''Selena'': *{{cite web|first=Mark|last=Deming|url=https://allmovie.com/movie/selena-v154769|title=Selena (1997)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=selena.htm|title=Selena (1997)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Anaconda (film)|Anaconda]]'' |{{sortname|Terri|Flores|nolink=1}} | |<ref name="Anaconda">''Anaconda'': *{{cite web|first=Mark|last=Deming|url=https://allmovie.com/movie/anaconda-v154826|title=Anaconda (1997)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=anaconda.htm|title=Anaconda (1997)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[U Turn (1997 film)|U Turn]]'' |{{sortname|Grace|McKenna|nolink=1}} | |<ref name="U Turn">''U Turn'': *{{cite web|first=Bhob|last=Stewart|url=https://allmovie.com/movie/u-turn-v158644|title=U-Turn (1997)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=u-turn.htm|title=U-Turn (1997)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Out of Sight]]'' | rowspan="2" |1998 |{{sortname|Karen|Sisco|nolink=1}} | |<ref name="Out of Sight">''Out of Sight'': *{{cite web|first=Bhob|last=Stewart|url=https://allmovie.com/movie/out-of-sight-v162749|title=Out of Sight (1998)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=outofsight.htm|title=Out of Sight (1998)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Antz]]'' |Azteca |Voice role |<ref name="Antz">''Antz'': *{{cite web|first=Bhob|last=Stewart|url=https://allmovie.com/movie/antz-v173454|title=Antz (1998)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=antz.htm|title=Antz (1998)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''{{sortname|The|Cell}}'' |2000 |{{sortname|Catherine|Deane|nolink=1}} | |<ref name="The Cell">''The Cell'': *{{cite web|first=Mark|last=Deming|url=https://allmovie.com/movie/the-cell-v195764|title=The Cell (2000)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=cell.htm|title=The Cell (2000)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''{{sortname|The|Wedding Planner}}'' | rowspan="2" |2001 |{{sortname|Mary|Fiore|nolink=1}} | |<ref name="The Wedding Planner">''The Wedding Planner'': *{{cite web|first=Karl|last=Williams|url=https://allmovie.com/movie/the-wedding-planner-v232641|title=The Wedding Planner (2001)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=weddingplanner.htm|title=The Wedding Planner (2001)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Angel Eyes (film)|Angel Eyes]]'' |{{sortname|Sharon|Pogue|nolink=1}} | |<ref name="Angel Eyes">''Angel Eyes'': *{{cite web|first=Karl|last=Williams|url=https://allmovie.com/movie/angel-eyes-v242621|title=Angel Eyes (2001)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=angeleyes.htm|title=Angel Eyes (2001)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Enough (film)|Enough]]'' | rowspan="2" |2002 |{{sortname|Slim|Hiller|nolink=1}} | |<ref name="Enough">''Enough'': *{{cite web|first=Brian J.|last=Dillard|url=https://allmovie.com/movie/enough-v260387|title=Enough (2002)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=enough.htm|title=Enough (2002)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Maid in Manhattan]]'' |{{sortname|Marisa|Ventura|nolink=1}} | |<ref name="Maid in Manhattan">''Maid in Manhattan'': *{{cite web|first=Andrea|last=LeVasseur|url=http://allrovi.com/movie/maid-in-manhattan-v273847|title=Maid in Manhattan (2002)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}}{{dead link|date=April 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=maidinmanhattan.htm|title=Maid in Manhattan (2002)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Gigli]]'' |2003 |Ricki | |<ref name="Gigli">''Gigli'': *{{cite web|first=Josh|last=Ralske|url=https://allmovie.com/movie/gigli-v282034|title=Gigli (2003)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=gigli.htm|title=Gigli (2003)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Jersey Girl (2004 film)|Jersey Girl]]'' | rowspan="2" |2004 |{{sortname|Gertrude|Steiney|nolink=1}} | |<ref name="Jersey Girl">''Jersey Girl'': *{{cite web|first=Mark|last=Deming|url=https://allmovie.com/movie/jersey-girl-v285898|title=Jersey Girl (2004)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=jerseygirl.htm|title=Jersey Girl (2004)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 28, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Shall We Dance? (2004 film)|Shall We Dance?]]'' |Paulina | |<ref name="Shall We Dance?">''Shall We Dance?'': *{{cite web|first=Tracie|last=Cooper|url=https://allmovie.com/movie/shall-we-dance-v288231|title=Shall We Dance? (2004)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=shallwedance.htm|title=Shall We Dance (2004)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 27, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Monster-in-Law]]'' | rowspan="2" |2005 |{{sortname|Charlotte|Cantilini|nolink=1}} | |<ref name="Monster-in-Law">''Monster-in-Law'': *{{cite web|first=Mark|last=Deming|url=https://allmovie.com/movie/monster-in-law-v293952|title=Monster-in-Law (2005)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=monsterinlaw.htm|title=Monster-in-Law (2005)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 27, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''{{sortname|An|Unfinished Life}}'' |{{sortname|Jean|Gilkyson|nolink=1}} | |<ref name="An Unfinished Life">''An Unfinished Life'' *{{cite web|first=Mark|last=Deming|url=https://allmovie.com/movie/an-unfinished-life-v287478|title=An Unfinished Life (2005)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=unfinishedlife.htm|title=An Unfinished Life (2005)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 27, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Bordertown (2006 film)|Bordertown]]'' | rowspan="2" |2006 |{{sortname|Lauren|Adrian|nolink=1}} | rowspan="2" |Also producer |<ref name="Bordertown">''Bordertown'': *{{cite web|first=Nathan|last=Southern|url=https://allmovie.com/movie/bordertown-v326119|title=Bordertown (2006)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=bordertown.htm|title=Bordertown (2006)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=December 19, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[El Cantante]]'' |Puchi |<ref name="El Cantante">''El Cantante'': *{{cite web|first=Jason|last=Buchanan|url=https://allmovie.com/movie/el-cantante-v358722|title=El Cantante (2006)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=elcantante.htm|title=El Cantante (2007)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 27, 2011}}</ref> |- ! scope="row" style="background:#add8e6;" |''[[Manufacturing Dissent]]'' {{double-dagger|alt=Documentary release}} | rowspan="2" |2007 | rowspan="2" |Herself | |<ref name="Manufacturing Dissent">''Manufacturing Dissent'': *{{cite web|first=Jason|last=Buchanan|url=https://allmovie.com/movie/manufacturing-dissent-v391215|title=Manufacturing Dissent (2007)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite news|url=https://movies.nytimes.com/movie/391215/Manufacturing-Dissent/overview|title=Manufacturing Dissent|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|accessdate=October 30, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Feel the Noise]]'' |Cameo; also producer |<ref name="Feel the Noise">''Feel the Noise'': *{{cite web|first=Jason|last=Buchanan|url=https://allmovie.com/movie/feel-the-noise-v389372|title=Feel the Noise (2007)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite news|first=Peter|last=Howell|url=http://thestar.com/Movies/MovieReview/article/264339|title='Feel the Noise': This Movie Barely Even Lets Us Hear It|work=[[Toronto Star]]|publisher=[[Star Media Group]]|date=October 7, 2007|accessdate=October 30, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024050127/http://www.thestar.com/Movies/MovieReview/article/264339|archive-date=October 24, 2012|url-status=dead}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=feelthenoise.htm|title=Feel the Noise (2007)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 27, 2011}}</ref> |- ! scope="row" |''{{sortname|The|Back-up Plan}}'' |2010 |Zoe | |<ref name="The Back-up Plan">''The Back-up Plan'': *{{cite web|first=Jason|last=Buchanan|url=https://allmovie.com/movie/the-back-up-plan-v490905|title=The Back-up Plan (2010)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=backupplan.htm|title=The Back-up Plan (2010)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=November 27, 2011}}</ref> |- ! scope="row" style="background:#add8e6;" |''Sellebrity'' {{double-dagger|alt=Documentary release}} | rowspan="3" |2012 |Herself | |<ref name="Sellebrity">{{cite web|first=Jason|last=Buchanan|url=https://allmovie.com/movie/ellebrity-v561747|title=$ellebrity (2013)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=January 26, 2015}}</ref> |- ! scope="row" |''[[What to Expect When You're Expecting (film)|What to Expect When You're Expecting]]'' |Holly | |<ref name="What to Expect When You're Expecting">''What to Expect When You're Expecting'': *{{cite web|first=Jason|last=Buchanan|url=https://allmovie.com/movie/what-to-expect-when-youre-expecting-v540256|title=What to Expect When You're Expecting (2012)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=whattoexpect.htm|title=What to Expect When You're Expecting (2012)|website=Box Office Mojo|accessdate=May 26, 2012}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ice Age: Continental Drift]]'' |Shira |Voice role |<ref name="Ice Age: Continental Drift">''Ice Age: Continental Drift'': *{{cite web|first=Jeremy|last=Wheeler|url=https://allmovie.com/movie/ice-age-continental-drift-v516738|title=Ice Age: Continental Drift (2012)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=iceage4.htm|title=Ice Age: Continental Drift (2012)|website=Box Office Mojo|accessdate=July 21, 2012}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Parker (2013 film)|Parker]]'' |2013 |{{sortname|Leslie|Rodgers|nolink=1}} | |<ref name="Parker">''Parker'': *{{cite web|first=Jeremy|last=Wheeler|url=https://allmovie.com/movie/parker-v537993|title=Parker (2013)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=October 30, 2011}} *{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=parker.htm|title=Parker (2013)|work=Box Office Mojo|publisher=Amazon.com|accessdate=April 11, 2012}}</ref> |- ! scope="row" style="background:#add8e6;" |''[[Dance Again World Tour#Concert film|Jennifer Lopez: Dance Again]]'' {{double-dagger|alt=Documentary release}} |2014 |Herself |Also executive producer |<ref name="Jennifer Lopez: Dance Again">{{cite web|url=http://www.tvbythenumbers.zap2it.com/2014/12/12/special-jennifer-lopez-dance-again-to-premiere-wednesday-december-31-on-hbo/338892|title=Archived copy|accessdate=2015-12-28|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151212193732/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/12/12/special-jennifer-lopez-dance-again-to-premiere-wednesday-december-31-on-hbo/338892/|archivedate=2015-12-12}}</ref> |- ! scope="row" |''{{sortname|The|Boy Next Door|The Boy Next Door (film)}}'' | rowspan="4" |2015 |{{sortname|Claire|Peterson|nolink=1}} |Also producer |<ref name="The Boy Next Door">''The Boy Next Door'': *{{cite web|first=Jason|last=Buchanan|url=https://allmovie.com/movie/the-boy-next-door-v615178|title=The Boy Next Door (2015)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=January 25, 2015}} *{{cite web|title=The Boy Next Door (2015)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=boynextdoor.htm|website=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[Amazon.com]]|accessdate=January 25, 2015}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Lila & Eve]]'' |{{sortname|Eve|Rafael|nolink=1}} | |<ref name="Lila & Eve">''Lila & Eve'': *{{cite web|url=https://allmovie.com/movie/lila-eve-v621010|title=Lila & Eve (2015)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=January 26, 2015}} *{{cite journal|last1=Setoodeh|first1=Ramin|title=Sundance: Jennifer Lopez and Viola Davis on Hollywood Diversity, TV Careers and ‘Lila & Eve’|journal=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=January 30, 2015|url=https://variety.com/2015/film/news/sundance-jennifer-lopez-and-viola-davis-on-hollywood-diversity-tv-careers-and-lila-eve-1201419950/|accessdate=February 11, 2015|publisher=[[Penske Media Corporation]]}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Home (2015 film)|Home]]'' |{{sortname|Lucy|Tucci|nolink=1}} |Voice role |<ref name="Home">''Home'': *{{cite web|first=Daniel|last=Gelb|url=https://www.allmovie.com/movie/home-v567485|title=Home (2015)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=January 26, 2015}} *{{cite web|title=Home (2015)|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=happysmekday.htm|website=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[Amazon.com]]|accessdate=March 29, 2015}}</ref> |- ! scope="row" style="background:#add8e6;" |''The Latin Explosion: A New America'' {{double-dagger|alt=Documentary release}} |Herself | |<ref name="The Latin Explosion: A New America">https://www.nytimes.com/2015/11/16/arts/television/review-the-latin-explosion-a-new-america-on-hbo-is-a-music-civics-lesson.html</ref> |- ! scope="row" |''[[Ice Age: Collision Course]]'' |2016 |Shira |Voice role |<ref name="Ice Age: Collision Course">''Ice Age: Collision Course'': *{{cite web|first=Daniel|last=Gelb|url=https://www.allmovie.com/movie/ice-age-collision-course-v636846|title=Ice Age: Collision Course (2016)|work=[[AllMovie]]|publisher=[[All Media Network]]|accessdate=December 28, 2015}} *{{cite web|title=Ice Age: Collision Course (2016)|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=iceage5.htm|website=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[Amazon.com]]|accessdate=December 28, 2015}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Second Act (film)|Second Act]]'' |2018 |Maya | rowspan="2" |Also producer |<ref>https://www.allmovie.com/movie/second-act-v701785</ref> |- ! scope="row" |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' | rowspan="2" |2019 |Ramona Vega |<ref>https://variety.com/2018/film/news/jennifer-lopez-hustlers-annapurna-pictures-1202896296/</ref> |- ! scope="row" style="background:#add8e6;" |''Wonder Boy, Olivier Rousteing, né sous X'' {{double-dagger|alt=Documentary release}} |Herself | |<ref name="Wonder Boy">https://www.instagram.com/p/B5GATUcoLIH/</ref> |- ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" |''[[Marry Me (upcoming film)|Marry Me]]'' {{dagger}} |TBA |Kat Valdez |Post-production; also producer |<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2019/07/jennifer-lopez-maluma-marry-me-universal-stx-1202645820/|title=Jennifer Lopez Rom-Com ‘Marry Me’ Jumps From STX To Universal; Maluma Joins Cast|website=Deadline Hollywood|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=July 15, 2019|accessdate=September 26, 2019}}</ref> |} == Diskograpiya == {{Unsourced|section|date=Oktubre 2014}} {{Main|Jennifer Lopez discography}} * 1999: ''[[On the 6]]'' * 2001: ''[[J.Lo (album)|J.Lo]]'' * 2002: ''[[This Is Me... Then]]'' * 2005: ''[[Rebirth (Jennifer Lopez album)|Rebirth]]'' * 2007: ''[[Como ama una Mujer]]'' * 2007: ''[[Brave (Jennifer Lopez album)|Brave]]'' * 2011: ''[[Love? (album)|Love?]]'' * 2014: ''[[A.K.A. (album)|A.K.A.]]'' * 2024: ''This Is Me... Now'' ''Compilation album'' * 2002: ''[[J to tha L–O! The Remixes]]'' == Mga gantimpala at nominasyon == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width: 100%;" |+ |- ! scope="col" | Parangal ! scope="col" | Taon{{efn|Indicates the year of ceremony. Each year is linked to the article about the awards held that year, wherever possible.}} ! scope="col" | Resipiyente at nominado ! scope="col" | Kategoriya ! scope="col" | Resulta ! scope="col" class="unsortable" |{{Abbr|Ref.|References}} |- ! scope="row" |''[[AARP The Magazine]]''{{'}}s Movies for Grownups Awards {{anchor|A}} |2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |Best Supporting Actress |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Gardner |first1=Chris |title='The Two Popes' Leads Nominees for AARP the Magazine's Movies for Grownups Awards |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/two-popes-leads-nominees-aarp-magazines-movies-grownups-awards-1258028 |website=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=December 10, 2019 |date=November 26, 2019}}</ref>}} |- ! scope="row" | ACE Awards |2006 |Jennifer Lopez |Fashion Icon of the Year |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=ACE Award winner |url=https://www.cbsnews.com/pictures/celebrity-circuit-31-10-06/16/ |website=[[CBS News]] |accessdate=December 27, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191227013202/https://www.cbsnews.com/pictures/celebrity-circuit-31-10-06/16/ |archivedate=December 27, 2019 |date=October 31, 2006}}</ref><br /><ref>{{cite web |title=L'Oreal Paris Announces Jennifer Lopez as the Newest Global Brand Ambassador |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/loreal-paris-announces-jennifer-lopez-as-the-newest-global-brand-ambassador-111377809.html |publisher=[[PR Newswire]] |accessdate=December 27, 2019 |date=December 6, 2010}}</ref>}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Alliance of Women Film Journalists|Alliance of Women Film Journalists EDA Awards]] | rowspan="2" |2020 | rowspan="2" |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |Best Actress in a Supporting Role |{{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |title=2019 EDA Award Nominees |url=https://awfj.org/eda-awards-2/2019-eda-award-nominees/ |publisher=[[Alliance of Women Film Journalists]] |accessdate=December 20, 2019 |date=December 20, 2019}}</ref><br /><ref name="Metacritic" />}} |- |Most Daring Performance Award |{{nom}} |- ! rowspan="20" scope="row" |[[ALMA Awards]] | 1995 |''[[Money Train]]'' | rowspan="4" | Outstanding Actress in a Feature Film | {{won}} |{{center|<ref>{{cite book |last1=Marquez |first1=Heron |title=Latin Sensations |date=2001 |publisher=[[Lerner Publishing Group]] |location=[[Minneapolis]] |isbn=0822596954 |page=[https://archive.org/details/latinsensations00mr/page/54 54] |url=https://archive.org/details/latinsensations00mr/page/54 }}</ref>}} |- | 1996 |''[[Jack (1996 film)|Jack]]'' | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite book |last1=Baugh |first1=Scott L. |title=Latino American Cinema: An Encyclopedia of Movies, Stars, Concepts, and Trends |date=2012 |publisher=[[ABC-CLIO]] |location=[[Santa Barbara, California]] |isbn=978-0313380365 |page=[https://archive.org/details/latinoamericanci0000baug/page/157 157] |url=https://archive.org/details/latinoamericanci0000baug/page/157 }}</ref>}} |- C | 1998 |''[[Selena (film)|Selena]]'' and ''[[Anaconda (film)|Anaconda]]'' | {{won}} |<center><ref>{{cite journal|title='Selena' Captures 4 Prizes in Latino Media Awards|journal=[[Los Angeles Times]]|date=April 20, 1998|page=4|issn=0458-3035}}</ref></center> |- |1999 |''[[Out of Sight]]'' | {{won}} |<center><ref>{{cite journal|title=Latino awards short on entrants|journal=[[Chicago Sun-Times]]|date=April 13, 1999|page=35|issn=1553-8478}}</ref></center> |- | rowspan="2" |2000 | rowspan="3" |Jennifer Lopez |Outstanding Music Video Performer | {{won}} | rowspan="2" |<center><ref>{{cite journal|title=ABC to air '2000 ALMA Awards'|journal=[[The Oak Ridger]]|date=June 16, 2000|issn=0890-6009|id=110CAAFEE6259060}}</ref></center> |- | rowspan="2" |Entertainer of the Year | {{won}} |- | rowspan="2" |2001 | {{won}} | rowspan="2" |<center><ref>{{cite journal|last=Linan|first=Steven|title='ALMA Awards' to Honor Latinos in Arts|url=https://archive.org/details/sim_los-angeles-times_los-angeles-times_2001-06-01/page/n173|journal=[[Los Angeles Times]]|date=June 1, 2001|page=28|issn=0458-3035}}</ref></center> |- |[[1st Annual Latin Grammy Awards]] |Outstanding Host of a Variety or Awards Special | {{nom}} |- | rowspan="5" |2002 |''[[Angel Eyes (film)|Angel Eyes]]'' |Outstanding Actress in a Feature Film | {{nom}} | rowspan="5" |<center><ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/76077/j-lo-leads-alma-music-nominees |title=J.Lo Leads ALMA Music Nominees |work=Billboard |date=April 18, 2012 |accessdate=October 25, 2012}}</ref></center> |- |''[[Jennifer Lopez: Let's Get Loud]]'' |Outstanding Performance in a Music, Variety or Comedy Special | {{nom}} |- |''[[J.Lo (album)|J.Lo]]'' |Album of the Year | {{nom}} |- |"[[Love Don't Cost a Thing (song)|Love Don't Cost a Thing]]" |People's Choice for Outstanding Music Video |{{won}} |- |Jennifer Lopez |Outstanding Female Performer | {{Nom}} |- |2007 | rowspan="2" |''[[El Cantante]]'' |Outstanding Actress in a Feature Film |{{nom}} |<center><ref>{{cite web|title=Ugly Betty Leads Alma Award Nominations|url=http://www.showbizspy.com/article/113980/ugly-betty-leads-alma-award-nominations.html|work=ShowbizSpy|accessdate=July 22, 2013|date=July 22, 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927082934/http://www.showbizspy.com/article/113980/ugly-betty-leads-alma-award-nominations.html|archivedate=September 27, 2013}}</ref></center> |- | 2008 | Performance of a Lead Latino/Latina Cast in a Motion Picture | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Alma Awards nominees |url=https://variety.com/2008/film/awards/alma-awards-nominees-1117990560/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |accessdate=December 27, 2019 |date=August 14, 2008}}</ref>}} |- | rowspan="2" |[[12th ALMA Awards|2011]] |''[[American Idol]]'' |Favorite Reality, Variety or Comedy Personality Act |{{nom}} | rowspan="2" |<center><ref>{{cite news|last=Powers|first=Lindsay|title='The Voice's' Christina Aguilera, Selena Gomez Among ALMA Award Nominees|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/alma-voice-christina-aguilera-selena-gomez-216530|work=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=July 2, 2013|date=July 28, 2011}}</ref></center> |- |Jennifer Lopez |Favorite Female Music Artist |{{nom}} |- | rowspan="3" |[[13th ALMA Awards|2012]] |''[[What to Expect When You're Expecting (film)|What to Expect When You're Expecting]]'' |Favorite Movie Actress – Comedy or Musical |{{nom}} | rowspan="3" |<center><ref>{{cite news|last=Gratereaux|first=Alexandra|title=2012 NCLR/ ALMA Awards Nominees Include Jennifer Lopez, Pitbull & Selena Gomez|url=http://latino.foxnews.com/latino/entertainment/2012/07/10/2012-nclr-alma-awards-nominees-include-jennifer-lopez-pitbull-selena-gomez/|work=Fox News Latino|publisher=[[Fox News Network]]|accessdate=July 2, 2013|date=July 10, 2012}}</ref></center> |- |''[[American Idol]]'' |Favorite Reality, Variety or Comedy Personality Act |{{nom}} |- |Jennifer Lopez |Favorite Female Music Artist |{{nom}} |- ! rowspan="7" scope="row" |[[American Music Awards]] | rowspan="2" |[[American Music Awards of 2000|2000]] | rowspan="7" |Jennifer Lopez |[[American Music Award for Favorite Pop/Rock Female Artist|Favorite Pop/Rock Female Artist]] |{{nom}} | rowspan="2" |<center><ref name="2000am">{{cite news|title=American Music Awards nominees|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&p_multi=APAB&d_place=APAB&p_theme=newslibrary2&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0F89AD578A910E72&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|agency=Associated Press|accessdate=July 2, 2013|date=January 17, 2000}}</ref></center> |- |[[American Music Award for Favorite Latin Artist|Favorite Latin Artist]] |{{nom}} |- |[[American Music Awards of 2002|2002]] | rowspan="2" |[[American Music Award|Hip-Hop/R&B Female Artist]] |{{nom}} |<center><ref>{{cite web|title=Nominees for the 30th annual American Music Awards.|url=http://www.billboard.com/articles/news/73407/2002-american-music-awards-nominees|website=Billboard|accessdate=February 14, 2015|date=November 19, 2002}}</ref></center> |- |[[American Music Awards of 2003 (January)|2003]] |{{nom}} |<center><ref>{{cite web|title=30th American Music Awards|url=http://www.rockonthenet.com/archive/2003/amas.htm|publisher=Rockonthenet.com|accessdate=February 14, 2015|date=January 13, 2003}}</ref></center> |- |[[American Music Awards of 2003 (November)|2003]] |[[American Music Award for Favorite Pop/Rock Female Artist|Favorite Pop/Rock Female Artist]] |{{won}} |<center><ref>{{cite news|title=McGraw, Vandross win American Music Awards|newspaper=[[The Advocate (LGBT magazine)|The Advocate]]|date=November 17, 2003}}</ref></center> |- |[[American Music Awards of 2007|2007]] | rowspan="2" |[[American Music Award for Favorite Latin Artist|Favorite Latin Artist]] |{{won}} |<center><ref>{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/11/19/entertainment/main3519877.shtml |title=American Music Awards – Winners List |publisher=CBS News. CBS Interactive |date=November 19, 2007 |accessdate=March 20, 2012}}</ref></center> |- |[[American Music Awards of 2011|2011]] |{{won}} |<center><ref>{{cite web|last=Vena|first=Jocelyn|title=Lady Gaga, Adele Lead American Music Awards Noms|url=http://www.mtv.com/news/articles/1672323/american-music-awards-nominees-2011.jhtml|publisher=[[MTV News]]. Viacom International, Inc.|accessdate=July 2, 2013|date=October 11, 2011|archive-date=Nobiyembre 4, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104051342/http://www.mtv.com/news/articles/1672323/american-music-awards-nominees-2011.jhtml|url-status=dead}}</ref><br /><ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/465045/amas-2011-taylor-swift-nicki-minaj-win-big-on-ladies-night|title=AMAs 2011: Taylor Swift, Nicki Minaj Win Big on Ladies' Night|date= October 11, 2011|work=Billboard |accessdate=January 22, 2012}}</ref></center> |- ! scope="row" |[[American Telemedicine Association|American Telemedicine Association Award]] |2013 |[[Lopez Family Foundation]] |ATA Humanitarian Award |{{won}} |<center><ref>{{cite web|title=GlobalMed Presents Entertainer Jennifer Lopez with Donation to Lopez Family Foundation|url=http://www.financialpost.com/markets/news/GlobalMed+Presents+Entertainer+Jennifer+Lopez+with+Donation+Lopez+Family/8084189/story.html|work=[[Financial Post]]|publisher=Postmedia Network Inc.|accessdate=March 13, 2013|date=March 12, 2013|archive-date=14 Marso 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314235805/http://www.financialpost.com/markets/news/GlobalMed+Presents+Entertainer+Jennifer+Lopez+with+Donation+Lopez+Family/8084189/story.html|url-status=dead}}</ref></center> |- ! scope="row" |[[amfAR, The Foundation for AIDS Research|amfAR Award]] |2013 |Jennifer Lopez |Humanitarian Award |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Lipke |first1=David |title=Jennifer Lopez Honored at amfAR's Inspiration Gala |url=https://wwd.com/eye/parties/jennifer-lopez-honored-at-amfars-inspiration-gala-6991956/ |website=[[Women's Wear Daily]] |accessdate=December 27, 2019 |date=June 14, 2013}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Amnesty International|Amnesty International Awards]] |2007 |''[[Bordertown (2006 film)|Bordertown]]'' |Artist for Amnesty International{{efn|name=Producer|Awards and nominations Lopez has received as a producer.}} |{{won}} |{{center|<ref name="Amnesty">{{Cite book|first = Robert|last = C. Cottrell|title = Icons of American Popular Culture: From P.T. Barnum to Jennifer Lopez|publisher = [[M.E. Sharpe, Inc.]]|location = New York|year = 2010|isbn = 978-0-7656-2298-3|ref = harv|url-access = registration|url = https://archive.org/details/iconsofamericanp0000cott}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Apollo Theater|Apollo Theater Spring Benefit Concert & Awards]] | 2010 | Jennifer Lopez and [[Marc Anthony]] | Arts and Humanitarian Award | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=2010 Apollo Theater Spring Benefit Concert & Awards Ceremony - Show |url=https://www.forbes.com/pictures/mfl45gjim/2010-apollo-theater-spring-benefit-concert-awards-ceremony-show/#1793af086dba |website=[[Forbes]] |accessdate=December 31, 2019 |date=June 14, 2010}}</ref><br /><ref>{{cite web |title=Michael Jackson and Aretha Franklin join hall of fame |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8598278.stm |website=[[BBC News]] |accessdate=December 31, 2019 |date=April 1, 2010}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[ARIA Music Awards]] |[[ARIA Music Awards of 2011|2011]] |Jennifer Lopez |Most Popular International Artist |{{Nom}} |<center><ref>{{cite web|title=2011 Nominations Announced |url=http://www.ariaawards.com.au/news/8/the-countdown-beginsnominations-announced |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=February 28, 2012 |date=October 11, 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111016020511/http://www.ariaawards.com.au/news/8/the-countdown-beginsnominations-announced |archivedate=October 16, 2011 }}</ref></center> |- ! scope="row" |[[Austin Film Critics Association|Austin Film Critics Association Awards]] | 2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' | Best Supporting Actress | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Whittaker |first1=Richard |title=Austin Film Critics Association Announces 2019 Awards |url=https://www.austinchronicle.com/daily/screens/2020-01-07/austin-film-critics-association-announces-2019-awards/ |website=[[The Austin Chronicle]] |accessdate=January 8, 2020 |date=January 7, 2020}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Bambi Awards]] {{anchor|B}} |2000 |Jennifer Lopez |Best International Pop Performance |{{won}} |<center><ref>{{cite web |title=The Bambi Goes To... |url=http://www.bambi-awards.com/history/past-winners |publisher=Bambi Awards |accessdate=July 2, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130926224003/http://www.bambi-awards.com/history/past-winners |archivedate=September 26, 2013 |url-status=dead }}</ref></center> |- ! rowspan="6" scope="row" |[[Basenotes#The Basenotes Fragrance Awards|Basenotes Fragrance Awards]] | rowspan="2" | 2007 |[[Glow by JLo]] | rowspan="2" | Best Celebrity Fragrance for Women |{{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Osborne |first1=Grant |title=Finalists announced for the 7th Annual Basenotes Fragrance Awards sponsored by Aedes de Venustas |url=http://www.basenotes.net/perfumenews/2197-20070112awards7 |website=[[Basenotes]] |accessdate=December 27, 2019 |date=January 12, 2017 |archive-date=Disyembre 27, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227040936/http://www.basenotes.net/perfumenews/2197-20070112awards7 |url-status=dead }}</ref>}} |- |Live Jennifer Lopez |{{nom}} |- |2008 |[[Glow by JLo]] |Best Celebrity Women's Fragrance |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Osborne |first1=Grant |title=Finalists Announced for 8th Annual Basenotes Fragrance Awards |url=http://www.basenotes.net/perfumenews/2477-20080428-fragrance-awards-finalists |website=[[Basenotes]] |accessdate=December 27, 2019 |date=April 28, 2008 |archive-date=Hulyo 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702080334/http://www.basenotes.net/perfumenews/2477-20080428-fragrance-awards-finalists |url-status=dead }}</ref>}} |- | rowspan="3" | 2009 |Deseo | rowspan="2" | Best Celebrity Fragrance for Women |{{nom}} | rowspan="3" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Osborne |first1=Grant |title=Finalists Announced for 9th Annual Basenotes Awards Sponsored by FragranceNet |url=http://www.basenotes.net/perfumenews/2701-20090511-basenotes-finalists |website=[[Basenotes]] |accessdate=December 27, 2019 |date=May 11, 2009 |archive-date=Disyembre 27, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227040937/http://www.basenotes.net/perfumenews/2701-20090511-basenotes-finalists |url-status=dead }}</ref>}} |- |[[Glow by JLo]] |{{nom}} |- |Deseo for Men |Best Celebrity Fragrance for Men |{{nom}} |- ! rowspan="3" scope="row" | Best of Las Vegas Awards | rowspan="2" | 2016 | rowspan="3" |[[Jennifer Lopez: All I Have]] |Best Production Show |{{won|place=Gold}} |<center><ref>{{cite web|title=Best of Las Vegas 2016 Award Winners|url=http://bestoflasvegas.com/winners-2016|website=Best of Las Vegas|publisher=[[Las Vegas Review-Journal]], Inc.|accessdate=February 16, 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161114035251/http://bestoflasvegas.com/winners-2016|archivedate=November 14, 2016}}</ref></center> |- |Best Resident Performer |{{won|place=Silver}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |title=Results for Jennifer Lopez |url=https://bestoflasvegas.com/k:Jennifer+Lopez |publisher=[[Las Vegas Review-Journal]] |accessdate=December 21, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191221205729/https://bestoflasvegas.com/k:Jennifer+Lopez |archivedate=December 21, 2019}}</ref>}} |- |2017 |Best Bachelor Party |{{won|place=Bronze}} |- ! rowspan="7" scope="row" |''Billboard'' Music Video Awards | rowspan="7" |1999 | rowspan="4" |"[[If You Had My Love]]" | Maximum Vision Award |{{won}} | rowspan="7" |<center><ref name="BB99">{{cite journal|title=Arts Beat|journal=[[Dallas Morning News]]|date=October 10, 1999|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=DM&p_theme=dm&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0ED3DBD25179FD13&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|accessdate=July 2, 2013|id=0ED3DBD25179FD13|archive-date=Septiyembre 27, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927033947/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=DM&p_theme=dm&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0ED3DBD25179FD13&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|url-status=dead}}</ref></center> |- |Best Video |{{nom}} |- |Best New-Artist Video |{{won}} |- |Best Pop-Clip |{{nom}} |- | rowspan="2" |"[[Waiting for Tonight]]" | Best Video |{{nom}} |- |Best New-Artist Video |{{nom}} |- |Jennifer Lopez |Best New Artist |{{won}} |- ! rowspan="6" scope="row" |[[Billboard Music Awards|''Billboard'' Music Awards]] | rowspan="4" |[[2001 Billboard Music Awards|2001]] | rowspan="6" | Jennifer Lopez |[[Billboard Music Award for Top Artist|Artist of the Year]] |{{nom}} | rowspan="4" |<center><ref>{{cite web|last1=Moss|first1=Cory|title=Alicia Keys, Shaggy Top Billboard Music Awards Nominees|url=http://www.mtv.com/news/1451229/alicia-keys-shaggy-top-billboard-music-awards-nominees/|publisher=[[MTV News]]|accessdate=September 22, 2017|date=November 28, 2011|archive-date=Enero 23, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150123170216/http://www.mtv.com/news/1451229/alicia-keys-shaggy-top-billboard-music-awards-nominees/|url-status=dead}}</ref></center> |- |[[Billboard Music Award for Top Female Artist|Female Artist of the Year]] |{{nom}} |- |[[Billboard Music Award for Top Hot 100 Artist|Hot 100 Singles Artist of the Year]] |{{nom}} |- |Female Hot 100 Singles Artist of the Year |{{nom}} |- |[[2002 Billboard Music Awards|2002]] |Female Artist of the Year |{{nom}} | |- |[[2014 Billboard Music Awards|2014]] |[[Billboard Icon Award|Icon Award]] |{{won}} |<center><ref>{{cite web|last1=Ramirez|first1=Erika|title=Jennifer Lopez Receives Icon Award, Performs 'First Love' at the 2014 Billboard Music Awards|url=http://www.billboard.com/articles/events/bbma-2014/6092051/jennifer-lopez-icon-award-billboard-music-awards|work=Billboard |accessdate=December 6, 2015|date=May 18, 2014}}</ref><br /></center> |- ! rowspan="26" scope="row" |[[Billboard Latin Music Awards|''Billboard'' Latin Music Awards]] | rowspan="3" |[[2000 Latin Billboard Music Awards|2000]] | rowspan="3" |"[[No Me Ames]]" | Hot Latin Track of the Year | {{nom}} | rowspan="3" |<center><ref name="billboardawards">{{cite journal|url=https://books.google.com/?id=EA8EAAAAMBAJ&pg=RA1-PA20&dq=no+me+ames+intitle:billboard#v=onepage&q&f=false|title=Catch Some Rising Stars: Artist Showcases Offer a Glimpse Into The Future of Latin Music|last=Lannert|first=John|journal=Billboard|volume=112|issue=18|page=16|date=April 29, 2000|accessdate=May 9, 2012}}</ref></center> |- |Best Vocal Duo |{{won}} |- |Tropical/Salsa Track of the Year |{{nom}} |- | rowspan="3" |[[2002 Latin Billboard Music Awards|2002]] |"[[Play (Jennifer Lopez song)|Play]]" |Latin Dance Club Play Track of the Year |{{nom}} | rowspan="3" |{{center|<ref>{{cite web|title=2002 Billboard Latin Music Awards|url=http://www.billboard.com/articles/news/75808/2002-billboard-latin-music-awards|website=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=September 23, 2017|date=May 10, 2002}}</ref>}} |- |"[[Love Don't Cost a Thing (song)|Amor Se Paga Con Amor]]" | rowspan="2" |Latin Dance Maxi-Single of the Year |{{won}} |- |"[[I'm Real (Jennifer Lopez song)|I'm Real]]" |{{nom}} |- |[[2003 Latin Billboard Music Awards|2003]] |"[[Alive (Jennifer Lopez song)|Alive (Thunderpuss Club Mix)]]" | rowspan="2" |Best-Selling Latin Dance Single of the Year |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web|title=2003 Billboard Latin Music Award Winners|url=http://www.billboard.com/articles/news/71168/2003-billboard-latin-music-award-winners|website=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=September 23, 2017|date=May 9, 2003}}</ref>}} |- |[[2004 Latin Billboard Music Awards|2004]] |"[[I'm Glad|I'm Glad (Paul Oakenfold Remix)]]" |{{won}} |{{center|<ref>{{cite journal |title=Billboard Latin Music Awards Finalists |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=February 21, 2004 |volume=116 |issue=8 |page=67 |url=https://books.google.com/books?id=gw8EAAAAMBAJ&pg=PA67&lpg=PA67 |accessdate=December 21, 2019}}</ref>}} |- | rowspan="4" |[[2008 Latin Billboard Music Awards|2008]] | rowspan="2" |''[[Como Ama una Mujer]]'' | Latin Album of the Year |{{nom}} | |- | Latin Pop Album Of The Year, Female |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=2008 Billboard Latin Music Awards Winners |url=https://www.billboard.com/articles/news/1045893/2008-billboard-latin-music-awards-winners |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=December 21, 2019 |date=April 11, 2008}}</ref>}} |- | rowspan="2" |"[[Qué Hiciste]]" |Latin Pop Airplay Song of the Year |{{nom}} | rowspan="2" | |- | Female Latin Dance Club Play Track of the Year |{{nom}} |- | rowspan="3" |[[2012 Latin Billboard Music Awards|2012]] | rowspan="2" |"[[On The Floor|Ven a Bailar]]" |Vocal Event Song of the Year |{{nom}} | rowspan="3" |{{center|<ref>{{cite web|last1=Trivino|first1=Jesus|title=2012 Latin Music Billboard Awards Predictions|url=https://www.latina.com/entertainment/music/2012-latin-music-billboard-awards-predictions?page=1|website=[[Latina (magazine)|Latina]]|accessdate=September 23, 2017|date=April 25, 2012|archive-date=Septiyembre 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923101153/https://www.latina.com/entertainment/music/2012-latin-music-billboard-awards-predictions?page=1|url-status=dead}}</ref>}} |- |Latin Pop Song of the Year |{{nom}} |- |Jennifer Lopez |Female Songs Artist of the Year |{{nom}} |- | rowspan="3" |[[2013 Latin Billboard Music Awards|2013]] |[[Enrique Iglesias & Jennifer Lopez Tour]] |Tour of the Year |{{won}} | rowspan="3" |<center><ref>{{cite web|last=Salazar |first=Francisco |url=http://www.latinospost.com/articles/11391/20130206/billboard-latin-music-awards-2013-nominations-unveiled.htm |title=Billboard Latin Music Awards 2013 Nominations Unveiled – Jenni Rivera, Don Omar, Jennifer Lopez, Shakira, Prince Royce Among Nominees |work=Latinos Post |date=February 6, 2013 |accessdate=February 8, 2013}}</ref></center> |- |Jennifer Lopez |Songs Artist of the Year, Female |{{nom}} |- |"[[Follow the Leader (Wisin & Yandel song)|Follow the Leader]]" <small>(featuring [[Wisin & Yandel]]) </small> |Streaming Song of the Year |{{nom}} |- | rowspan="3" |[[2017 Latin Billboard Music Awards|2017]] | rowspan="6" |Jennifer Lopez |Hot Latin Songs Artist of the Year, Female |{{nom}} | rowspan="3" |<center><ref>{{cite web|last1=Cobo|first1=Leila|title=Nicky Jam Wins Big at Billboard Latin Music Awards: See the Full Winners List|url=http://www.billboard.com/articles/events/latin-awards/7776260/billboard-latin-music-awards-2017-winners-list|website=Billboard|publisher=[[Eldridge Industries]]|accessdate=May 1, 2017|date=April 27, 2017}}</ref></center> |- |Social Artist of the Year |{{won}} |- |Telemundo Star Award |{{won}} |- | rowspan="2" |[[2018 Billboard Latin Music Awards|2018]] |Social Artist of the Year |{{nom}} | rowspan="2" |<center><ref>{{cite web|title=2018 Billboard Latin Music Awards: See the Full Nominations List|url=https://www.billboard.com/music/latin/2018-billboard-latin-music-awards-nominations-8098517|website=Billboard|publisher=[[Eldridge Industries]]|accessdate=February 8, 2018}}</ref></center> |- |Hot Latin Songs Artist of the Year, Female |{{nom}} |- | rowspan="2" |[[2019 Billboard Latin Music Awards|2019]] |Hot Latin Songs Artist of the Year, Female |{{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Respers France |first1=Lisa |title=Billboard Latin Music Awards 2019: The winners list |url=https://edition.cnn.com/2019/04/26/entertainment/billboard-latin-awards-winners-trnd/index.html |website=[[CNN]] |accessdate=December 18, 2019 |date=April 26, 2019}}</ref>}} |- |[[Jennifer Lopez: All I Have]] |Tour of the Year |{{nom}} |- | 2020 |[[It's My Party (tour)|It's My Party]] | Tour of the Year | {{pending}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Osegueda |first1=Elisa |title=2020 Billboard Latin Music Awards Nominations: See the List |url=https://www.etonline.com/2020-billboard-latin-music-awards-nominations-see-the-list-140957 |website=[[Entertainment Tonight]] |accessdate=February 6, 2020 |date=February 5, 2020}}</ref>}} |- ! rowspan="4" scope="row" |[[Billboard (magazine)|Billboard.com Mid-Year Music Awards]] | rowspan="2" |2011 | rowspan="4" |Jennifer Lopez | Best Comeback |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/469332/britney-spears-lady-gaga-rule-billboardcoms-2011-mid-year-music-awards |title=Britney Spears, Lady Gaga Rule Billboard.com's 2011 Mid-Year Music Awards |accessdate=June 24, 2013 |work=Billboard |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130623105821/http://www.billboard.com/articles/news/469332/britney-spears-lady-gaga-rule-billboardcoms-2011-mid-year-music-awards |archivedate=June 23, 2013}}</ref>}} |- |Comeback of the Year |{{won}} |<center><ref>{{cite web|last=Lipshutz|first=Jason|title=Britney Spears, Adele Rule Billboard.com's Readers Poll 2011|url=http://www.billboard.com/articles/news/464714/britney-spears-adele-rule-billboardcoms-readers-poll-2011|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=January 29, 2012|location=New York City|date=December 15, 2011}}</ref></center> |- |2012 |Sexiest Woman in Music |{{nom}} |<center><ref>{{cite web|title=Music's Sexiest Man & Woman: Poll Results|url=http://www.billboard.com/articles/news/485392/musics-sexiest-man-woman-poll-results|work=Billboard|accessdate=July 2, 2013|date=June 12, 2012}}</ref></center> |- |2014 |Best Comeback |{{runner-up}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Lipshutz |first1=Jason |title=Beyonce, Iggy Azalea Rule Billboard.com's 2014 Mid-Year Music Poll |url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6150413/beyonce-iggy-azalea-rule-billboardcoms-2014-mid-year-music-poll |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=December 27, 2019 |date=July 10, 2014}}</ref>}} |- ! rowspan="3" scope="row" |[[Blockbuster Entertainment Awards]] |[[4th Annual Blockbuster Entertainment Awards|1998]] |''[[Anaconda (film)|Anaconda]]'' |Favorite Actress – Action & Adventure |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web|title=Blockbuster Entertainment Awards Nominees Announced|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/blockbuster-entertainment-awards-nominees-announced-77915327.html|website=[[PR Newswire]]|publisher=[[UBM plc]]|accessdate=February 14, 2015|date=December 17, 1997|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034758/http://www.prnewswire.com/news-releases/blockbuster-entertainment-awards-nominees-announced-77915327.html|archive-date=March 4, 2016|url-status=dead}}</ref>}} |- |[[6th Blockbuster Entertainment Awards|2000]] |''[[On the 6]]'' |Favorite Female – New Artist |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Nominees Announced for 'Sixth Annual Blockbuster Entertainment Awards(R)' To Air in June on FOX |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/nominees-announced-for-sixth-annual-blockbuster-entertainment-awardsr-to-air-in-june-on-fox-72458137.html |publisher=[[PR Newswire]] |accessdate=December 20, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140112094712/http://www.prnewswire.com/news-releases/nominees-announced-for-sixth-annual-blockbuster-entertainment-awardsr-to-air-in-june-on-fox-72458137.html |archivedate=January 12, 2014 |date=February 8, 2000}}</ref>}} |- |[[7th Blockbuster Entertainment Awards|2001]] |''[[The Cell]]'' | Favorite Actress – Science Fiction |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web|url=http://idobi.com/news/2001/04/nsync-takes-home-three-blockbuster-entertainment-awards/ |title='NSync Takes Home Three Blockbuster Entertainment Awards |publisher=[[idobi Radio]]. idobi Network LLC |date=April 12, 2001 |first=Lance |last=Fiasco |accessdate=December 20, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140226225548/http://idobi.com/news/2001/04/nsync-takes-home-three-blockbuster-entertainment-awards/ |archivedate=February 26, 2014 |url-status=dead }}</ref>}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[BMI Awards]] | rowspan="2" |2004 |"[[Jenny from the Block]]" | rowspan="2" |Award-Winning Song |{{won}} | rowspan="2" |<center><ref name="2004b">{{cite magazine |url=https://books.google.com/books?id=HhAEAAAAMBAJ&pg=PA59 |title=52nd Annual BMI Pop Awards Winners |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=May 22, 2004 |accessdate=September 22, 2017}}</ref></center> |- |"[[All I Have (song)|All I Have]]" |{{won}} |- ! scope="row" |[[BMI Awards|BMI Latin Music Awards]] | 2008 | "[[Qué Hiciste]]" | Award-Winning Song | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Gustavo Santaolalla Named Icon at 15th Annual BMI Latin Music Awards |url=https://www.bmi.com/news/entry/gustavo_santaolalla_named_icon_at_15th_annual_bmi_latin_music_awards |publisher=[[Broadcast Music, Inc.]] |accessdate=December 27, 2019 |date=June 13, 2008}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Boys & Girls Clubs of America|Boys & Girls Club of America]] | 2000 | Jennifer Lopez | Alumni Hall of Fame Award | {{won|Inducted}} |{{center|<ref>{{cite journal |title=Jocks & Sneaks |journal=[[Atlanta (magazine)|Atlanta]] |date=November 2004 |volume=44 |issue=7 |page=38 |publisher=[[Emmis Communications]]}}</ref>}} |- ! rowspan="4" scope="row" |[[Bravo Otto]] | rowspan="2" |2000 | rowspan="4" |Jennifer Lopez |Female Actress |{{won|place=Silver}} | rowspan="2" |<center><ref>{{cite web|title=Bravo Otto – Sieger 2000|url=http://www.bravo-archiv.de/auswahl.php?link=ottosieger2000.php|publisher=[[Bravo Otto]]|accessdate=February 13, 2015|date=August 13, 2001}}</ref></center> |- |Female Singer |{{won|place=Bronze}} |- |2001 | rowspan="2" |Female Actress |{{won|place=Silver}} |<center><ref>{{cite web|title=Bravo Otto – Sieger 2001|url=http://www.bravo-archiv.de/auswahl.php?link=ottosieger2001.php|publisher=Bravo Otto|accessdate=February 13, 2015|date=August 12, 2002}}</ref></center> |- |2002 |{{won|place=Gold}} |<center><ref>{{cite web|title=Bravo Otto – Sieger 2002|url=http://www.bravo-archiv.de/auswahl.php?link=ottosieger2002.php|publisher=Bravo Otto|accessdate=February 13, 2015|date=August 12, 2003}}</ref></center> |- ! scope="row" |[[Paper (magazine)|Break the Internet Awards]] | 2019 | Jennifer Lopez | Fashion Moment of the Year | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Break the Internet Awards 2019 |url=https://www.papermag.com/st/Break_The_Internet_2019?initialSlide=10 |website=[[Paper (magazine)|Paper]] |accessdate=December 27, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191227014847/https://www.papermag.com/st/Break_The_Internet_2019?initialSlide=10 |archivedate=December 27, 2019}}</ref>}} |- ! rowspan="3" scope="row" |[[Brit Awards]] | rowspan="3" |[[2000 Brit Awards|2000]] | rowspan="3" |Jennifer Lopez | Best International Female Artist |{{nom}} | rowspan="3" |{{center|<ref>{{cite news|title=Brits 2000: The winners|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/entertainment/2000/brit_awards/625884.stm|work=[[BBC News]]|accessdate=September 23, 2017|date=March 3, 2000}}</ref>}} |- |Best International Breakthrough |{{nom}} |- |Best International Newcomer |{{nom}} |- ! scope="row" | Celebrity Fight Night Award {{anchor|C}} |2013 |Jennifer Lopez |Celebrity Fight Night Award |{{won}} |<center><ref>{{cite web |url=http://www.looktothestars.org/news/9657-jennifer-lopez-to-perform-at-celebrity-fight-night-xix-for-charity |title=Jennifer Lopez To Perform at Celebrity Fight Night XIX For Charity |publisher=Look to the Stars |date=February 4, 2013 |accessdate=February 8, 2013 |archive-date=Oktubre 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008142946/https://www.looktothestars.org/news/9657-jennifer-lopez-to-perform-at-celebrity-fight-night-xix-for-charity |url-status=dead }}</ref></center> |- ! scope="row" |[[Council of Fashion Designers of America#CFDA Fashion Awards|CFDA Fashion Awards]] |2019 |Jennifer Lopez |Fashion Icon Award |{{won}} |<center><ref>{{cite web |last1=Bateman |first1=Kristen |title=CFDA Fashion Awards 2019: Jennifer Lopez and Barbie among winners |url=https://edition.cnn.com/style/article/cfda-fashion-awards-2019/index.html |publisher=[[CNN]] |accessdate=November 12, 2019 |date=June 4, 2019}}</ref></center> |- ! scope="row" |[[Chicago Film Critics Association|Chicago Film Critics Association Awards]] |2019 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[Chicago Film Critics Association Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Once Upon a Time... In Hollywood Leads Chicago Film Critics Association 2019 Award Nominations |url=https://chicagofilmcritics.org/ |publisher=[[Chicago Film Critics Association]] |accessdate=December 12, 2019 |date=December 12, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191212155731/https://chicagofilmcritics.org/ |archivedate=December 12, 2019}}</ref>}} |- ! scope="row" | Chicago Indie Critics Awards | 2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' | Best Supporting Actress | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Bennett |first1=Anita |title='Little Women' Tops Chicago Indie Critics Nominations |url=https://deadline.com/2019/12/little-women-tops-chicago-indie-critics-nominations-1202818101/ |website=[[Deadline Hollywood]] |accessdate=December 29, 2019 |date=December 28, 2019}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Children's Hospital Los Angeles|Children's Hospital Los Angeles Award]] | 2004 | Jennifer Lopez | Children's Humanitarian Award | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Gala Benefit for Childrens Hospital Los Angeles Honors Jennifer Lopez |url=https://www.globenewswire.com/news-release/2004/10/01/316479/64837/en/Gala-Benefit-for-Childrens-Hospital-Los-Angeles-Honors-Jennifer-Lopez.html |publisher=[[GlobeNewswire]] |accessdate=December 28, 2019 |date=October 1, 2004}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Miami Beach, Florida|City of Miami Beach]] | 2019 | Jennifer Lopez |[[Freedom of the City#Key to the city|Keys to the City]] | {{won|Recipient}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Correa |first1=Adriana |title=Jennifer Lopez Presented With Keys to Miami Beach |url=https://www.nbcmiami.com/news/local/jennifer-lopez-gets-keys-to-miami-beach/126724/ |publisher=[[WTVJ|NBC Miami]] |accessdate=January 6, 2020 |date=July 25, 2019}}</ref>}} |- ! scope="row" | Columbus Film Critics Association Awards | 2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' | Best Supporting Actress | {{nominated}} |{{center|<ref name="Metacritic" />}} |- ! scope="row" |[[Critics' Choice Movie Awards]] |2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[Critics' Choice Movie Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Hammond |first1=Pete |title='The Irishman', 'Once Upon A Time In Hollywood' Lead Critics' Choice Nominations; Netflix Dominates With 61 Noms In Movies And TV |url=https://deadline.com/2019/12/critics-choice-nominations-film-tv-nominees-list-1202803785/ |website=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |accessdate=December 8, 2019 |date=December 8, 2019}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Dallas–Fort Worth Film Critics Association|Dallas–Fort Worth Film Critics Association Awards]] {{anchor|D}} |2019 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[Dallas–Fort Worth Film Critics Association Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] |{{runner-up|4th place}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Holt |first1=Jo Ann |title=DFW Film Critics Name '1917' Best Picture for 2019 |url=https://www.focusdailynews.com/dfw-film-critics-name-1917-best-picture-for-2019/ |website=[[Focus Daily News]] |accessdate=December 27, 2019 |date=December 23, 2019}}</ref>}} |- ! rowspan="3" scope="row" |[[MOBO Awards|DanceStar Awards]] | 2002 | rowspan="2" | Jennifer Lopez | rowspan="2" | Best Chart Artist | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=For The Record: Quick News On Britney Spears, Jennifer Lopez, Fatboy Slim, Bounty Killer, Crazy Town & More |url=http://www.mtv.com/news/1453082/for-the-record-quick-news-on-britney-spears-jennifer-lopez-fatboy-slim-bounty-killer-crazy-town-more/ |website=[[MTV News]] |accessdate=December 29, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170602093930/http://www.mtv.com/news/1453082/for-the-record-quick-news-on-britney-spears-jennifer-lopez-fatboy-slim-bounty-killer-crazy-town-more/ |archivedate=June 2, 2017 |date=March 26, 2003}}</ref>}} |- | rowspan="2" | 2003 | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |title=2003 DanceStar Awards Nominees |url=https://www.billboard.com/articles/news/72508/2003-dancestar-awards-nominees |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=December 29, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170929031109/http://www.billboard.com/articles/news/72508/2003-dancestar-awards-nominees |archivedate=September 29, 2017 |date=January 29, 2003}}</ref>}} |- | "[[Alive (Jennifer Lopez song)|Alive (Thunderpuss remix)]]" | Party 93.1 FM Best Remix Award | {{nom}} |- ! scope="row" | Denver Film Critics Society Awards | 2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' | Best Supporting Actress | {{nom}} |{{center|<ref name="Metacritic" />}} |- ! rowspan="3" scope="row" |[[Dorian Awards]] | 2016 |''[[The Boy Next Door (film)|The Boy Next Door]]'' | Campy Flick of the Year{{efn|name=Producer}} | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Kilday |first1=Gregg |title='Carol' Earns Multiple Mentions as Dorian Award Nominees Are Unveiled |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/carol-earns-multiple-mentions-as-855069 |website=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=December 29, 2019 |date=January 12, 2016}}</ref>}} |- | rowspan="2" | 2020 | rowspan="2" |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' | Film of the Year{{efn|name=Producer}} | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Beresford |first1=Trilby |title='Parasite,' 'Portrait of a Lady on Fire,' 'Pain and Glory' Lead Dorian Award Nominations |url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/2020-gay-lesbian-entertainment-critics-dorian-awards-noms-full-list-1265575/item/film-year-1265588 |website=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=January 5, 2020 |date=January 3, 2020}}</ref><br /><ref>{{cite web |last1=Gonzalez |first1=Umberto |title=Dorian Awards: Bong Joon-Ho's 'Parasite' Nabs 5 Awards |url=https://www.thewrap.com/dorian-awards-winners-parasite-pose-galeca/ |website=[[TheWrap]] |accessdate=January 9, 2020 |date=January 8, 2020}}</ref>}} |- | Supporting Film Performance of the Year — Actress | {{won}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Dublin Film Critics' Circle|Dublin Film Critics' Circle Awards]] | rowspan="2" | 2019 | rowspan="2" |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' | Best Actress |{{runner-up|9th place}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Clarke |first1=Donald |title=The best movie of 2019, according to Irish film critics |url=https://www.irishtimes.com/culture/film/the-best-movie-of-2019-according-to-irish-film-critics-1.4118496 |website=[[The Irish Times]] |accessdate=December 17, 2019 |date=December 17, 2019}}</ref>}} |- | Best Film{{efn|name=Producer}} |{{runner-up|8th place}} |- ! scope="row" |[[E!]]'s Entertainer of the Year Award {{anchor|E}} | 2001 | Jennifer Lopez | Entertainer of the Year |{{runner-up}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Beck |first1=A.C. |title=Kidman Can-Can: She's E!'s Top Celeb |url=https://www.eonline.com/news/42587/kidman-can-can-she-s-e-s-top-celeb |website=[[E!|E! Online]] |accessdate=December 27, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191227122712/https://www.eonline.com/news/42587/kidman-can-can-she-s-e-s-top-celeb |archivedate=December 27, 2019 |date=December 13, 2001}}</ref><br /><ref>{{cite web |title=Kidman wins E! award for top entertainer |url=https://www.theglobeandmail.com/arts/kidman-wins-e-award-for-top-entertainer/article4158017/ |website=[[The Globe and Mail]] |accessdate=December 27, 2019 |date=December 19, 2001}}</ref>}} |- ! rowspan="3" scope="row" |[[Echo Music Prize|Echo Awards]] |2000 |''[[On the 6]]'' |International Newcomer of the Year |{{nom}} | rowspan="3" |{{center|<ref>{{cite web |title=Nominees and winners ECHO [Search] |url=https://echopop-archiv.de/nominierte-und-gewinner/ |publisher=[[Echo Music Prize]] |accessdate=December 23, 2019 |language=German |format=To access, enter the search parameter "Jennifer Lopez"}}</ref>}} |- |2002 |''[[J.Lo (album)|J.Lo]]'' |International Artist of the Year |{{nom}} |- |2012 |"[[On the Floor]]" {{small|(featuring [[Pitbull (rapper)|Pitbull]])}} |Hit of the Year |{{nom}} |- ! scope="row" |[[Empire Awards]] |[[4th Empire Awards|1999]] |''[[Out of Sight]]'' |[[Empire Award for Best Actress|Best Actress]] |{{nom}} |<center><ref>{{cite web |url=http://www.empireonline.co.uk/features/awards99/bfilm.html |title=Best Actress |work=[[Empireonline.co.uk]] |year=1999 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000819093250/http://www.empireonline.co.uk/features/awards99/bactress.html |archivedate=August 19, 2000 |url-status=dead }}</ref><br /><ref name="awards2">{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091024094617/http://www.hollywoodactress.org/Jennifer-Lopez-Profile.php|archivedate=October 24, 2009|url=http://www.hollywoodactress.org/Jennifer-Lopez-Profile.php |title=Jennifer Lopez Profile, Professional Details, Awards and Achievements |publisher=Hollywood Actress|date=July 24, 1969 |accessdate=April 9, 2012}}</ref></center> |- ! scope="row" |''[[Entertainment Tonight]]'' | 2015 | Jennifer Lopez | Icon Award | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web|last1=Chestang|first1=Raphael|title=EXCLUSIVE: Jennifer Lopez Reveals She Only Recently Felt Like She Had 'Made It'|url=http://www.etonline.com/news/176187_exclusive_jennifer_lopez_reveals_she_only_recently_felt_like_she_had_made_it|website=[[ETonline]]|accessdate=September 21, 2017|date=November 16, 2015}}</ref>}} |- ! rowspan="3" scope="row" |''[[FHM]]'' {{anchor|F}} | 2001 | rowspan="3" | Jennifer Lopez | rowspan="2" |[[FHM's 100 Sexiest Women (UK)|100 Sexiest Women]] | {{won}} | rowspan="3" |{{center|<ref>{{cite web |title=Who is FHM's sexiest woman? |url=https://www.adelaidenow.com.au/entertainment/who-is-fhms-sexiest-woman/news-story/2415e6e07a7813859087e813d1998bc0?sv=517edcc0a28780c09566b7ddc03cb6d1 |website=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]] |accessdate=January 5, 2020 |date=June 24, 2009 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} |- | 2002 | {{won}} |- | 2009 |[[FHM's 100 Sexiest Women (UK)#Anniversary lists|Sexiest Women of All Time]] |{{runner-up}} |- ! rowspan="3" scope="row" |[[FiFi Awards]] | 2002 | rowspan="2" |Jennifer Lopez | rowspan="2" |Celebrity Fragrance Star of the Year | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Coty Wins Three FiFi Awards; Awards Signify Fragrance Industry's Highest Distinction For These Top-Selling Brands |url=https://www.businesswire.com/news/home/20030611005526/en/Coty-Wins-FiFi-Awards-Awards-Signify-Fragrance |publisher=[[Business Wire]] |accessdate=December 27, 2019 |date=June 11, 2003}}</ref>}} |- | 2003 | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web|title=Lopez Still Fragrant|url=https://news.google.com/newspapers?id=EkcuAAAAIBAJ&sjid=f6YEAAAAIBAJ&pg=2401,6851583|work=[[The Tuscaloosa News]]|publisher=[[Halifax Media Group]]|accessdate=January 29, 2012|date=July 25, 2003}}</ref>}} |- | 2004 |[[Still Jennifer Lopez]] | Top Ten – Women's: Luxe | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Osborne |first1=Grant |title=The US FiFi Award Nominations 2004 |url=http://www.basenotes.net/perfumenews/2091-fifinom04 |website=[[Basenotes]] |accessdate=December 27, 2019 |date=March 8, 2004 |archive-date=Disyembre 27, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227040935/http://www.basenotes.net/perfumenews/2091-fifinom04 |url-status=dead }}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Florida Film Critics Circle|Florida Film Critics Circle Awards]] |2019 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[Florida Film Critics Circle Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] |{{nom}} |{{center|<ref name="Metacritic" />}} |- ! scope="row" |[[Georgia Film Critics Association|Georgia Film Critics Association Awards]] {{anchor|G}} | 2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' | Best Supporting Actress | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=2019 Awards |url=http://www.georgiafilmcritics.org/p/2019-awards.html |publisher=[[Georgia Film Critics Association]] |accessdate=January 3, 2020}}</ref>}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[GLAAD Media Award]]s | rowspan="2" |[[25th GLAAD Media Awards|2014]] |Jennifer Lopez |[[GLAAD Vanguard Award]] |{{won}} |{{center|<ref name="GlAAD Vanguard">{{cite web|last=Adam|first=Seth|title=Jennifer Lopez to be honored at #glaadawards in Los Angeles|url=http://www.glaad.org/blog/jennifer-lopez-be-honored-glaadawards-los-angeles|publisher=Glaad.org|accessdate=April 5, 2014|date=March 24, 2014|archive-date=Abril 7, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407085802/http://www.glaad.org/blog/jennifer-lopez-be-honored-glaadawards-los-angeles|url-status=dead}}</ref>}} |- |''[[The Fosters (American TV series)|The Fosters]]'' |[[GLAAD Media Award for Outstanding Drama Series|Outstanding Drama Series]]{{efn|name=Producer}} | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Jennifer Lopez double winner at the Glaad Awards |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/jennifer-lopez-double-winner-at-the-glaad-awards-114041400241_1.html |website=[[Business Standard]] |accessdate=January 2, 2020 |date=April 14, 2014}}</ref>}} |- ! rowspan="3" scope="row" |[[Glamour Awards|''Glamour'' Awards]] |1999 | rowspan="2" | Jennifer Lopez | rowspan="2" | Woman of the Year |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Solomon |first1=Akiba |title=Women of the Year Turns 20: A Look Back at the Honorees |url=https://www.glamour.com/gallery/women-of-the-year-turns-20-a-look-back-at-the-honorees |website=[[Glamour (magazine)|Glamour]] |accessdate=December 27, 2019 |date=November 2, 2010}}</ref>}} |- Gu |2011 |{{won}} |<center><ref>{{cite web|last=Fonda |first=Jane |url=http://www.glamour.com/women-of-the-year/2011/jennifer-lopez |title=Jennifer Lopez: The All-Star |publisher=Glamour. [[Condé Nast Publications]] |date=October 27, 2011 |accessdate=March 20, 2012}}</ref></center> |- | 2012 |''[[American Idol]]'' | TV Personality | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=WIN tickets for Glamour Women of the Year Awards 2012 |url=http://www.glamourmagazine.co.uk/celebrity/glamour-awards-2012 |website=[[Glamour (magazine)|Glamour]] |accessdate=December 30, 2019 |date=2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303152614/http://www.glamourmagazine.co.uk/celebrity/glamour-awards-2012 |archive-date=March 3, 2012 }}</ref>}} |- ! scope="row" | Gold Derby Awards | 2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' | Best Supporting Actress | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=2020 Gold Derby Film Awards nominations: 'Parasite' and 'Once Upon a Time in Hollywood' lead with 11 |url=https://www.goldderby.com/article/2020/gold-derby-film-awards-nominations-parasite/ |publisher=[[Gold Derby]] |accessdate=January 22, 2020 |date=January 21, 2020}}</ref>}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Golden Globe Awards]] |[[55th Golden Globe Awards|1998]] |''[[Selena (film)|Selena]]'' |[[Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Musical or Comedy|Best Actress – Motion Picture Musical or Comedy]] |{{nom}} |<center><ref>{{cite journal|title='Titanic' tops Golden Globe picks|journal=[[Los Angeles Daily News]]|date=December 19, 1997|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=LA&p_theme=la&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EF7C34D0C8990F4&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|accessdate=July 2, 2013|archive-date=Marso 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220326040705/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=LA&p_theme=la&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EF7C34D0C8990F4&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|url-status=dead}}</ref> </center> |- |[[77th Golden Globe Awards|2020]] |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[Golden Globe Award for Best Supporting Actress – Motion Picture|Best Supporting Actress – Motion Picture]] |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |author1=Emily Yahr |author2=Sonia Rao |author3=Travis M. Andrews |title=Golden Globes nominations: 'Marriage Story' leads with six; Complete list of 2020 nominees |url=https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/12/09/golden-globes-nominations-complete-coverage/ |website=[[The Washington Post]] |accessdate=December 10, 2019 |date=December 10, 2019}}</ref>}} |- ! rowspan="9" scope="row" |[[Golden Raspberry Awards]] |[[22nd Golden Raspberry Awards|2002]] |''[[The Wedding Planner]]'' and ''[[Angel Eyes (film)|Angel Eyes]]'' | rowspan="3" |[[Golden Raspberry Award for Worst Actress|Worst Actress]] |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Kaltenbach |first1=Chris |title=Worst in Show |url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-2002-03-20-0203200088-story.html |website=[[The Baltimore Sun]] |accessdate=December 21, 2019 |date=March 20, 2002}}</ref>}} |- |[[23rd Golden Raspberry Awards|2003]] |''[[Maid in Manhattan]]'' and ''[[Enough (film)|Enough]]'' |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=23rd Annual Razzie Award Nominations |url=http://www.razzies.com/asp/content/XcNewsPlus.asp?cmd=view&articleid=110 |publisher=[[Golden Raspberry Awards]] |accessdate=December 21, 2019 |date=February 10, 2003|archive-url = https://web.archive.org/web/20130729084720/http://www.razzies.com/asp/content/XcNewsPlus.asp?cmd=view&articleid=110|archive-date = July 29, 2013}}</ref>}} |- | rowspan="2" |[[24th Golden Raspberry Awards|2004]] | rowspan="2" |''[[Gigli]]'' |{{won}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |title=At the Razzies, it's a Bennifer sweep |url=https://edition.cnn.com/2004/SHOWBIZ/Movies/02/28/razzies.reut/index.html |publisher=[[CNN]] |accessdate=December 21, 2019 |date=February 28, 2004 |archive-date=Disyembre 21, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221010114/https://edition.cnn.com/2004/SHOWBIZ/Movies/02/28/razzies.reut/index.html |url-status=dead }}</ref>}} |- |[[Golden Raspberry Award for Worst Screen Combo|Worst Screen Couple]] <small>(with [[Ben Affleck]])</small> |{{won}} |- |[[26th Golden Raspberry Awards|2006]] |''[[Monster-In-Law]]'' |Worst Actress |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Tom and J-Lo top Razzie nominations |url=https://www.theage.com.au/entertainment/movies/tom-and-j-lo-top-razzie-nominations-20060131-ge1nxh.html |website=[[The Age]] |accessdate=December 21, 2019 |date=January 31, 2006}}</ref>}} |- |[[30th Golden Raspberry Awards|2010]] |Jennifer Lopez |Worst Actress of the Decade |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Shoard |first1=Catherine |title=Transformers and Land of the Lost lead Razzie nods |url=https://www.theguardian.com/film/2010/feb/01/transformers-land-of-the-lost-razzies |website=[[The Guardian]] |accessdate=December 21, 2019 |date=February 2, 2010}}</ref>}} |- |[[33rd Golden Raspberry Awards|2013]] |''[[What to Expect When You're Expecting (film)|What to Expect When You're Expecting]]'' |[[Golden Raspberry Award for Worst Supporting Actress|Worst Supporting Actress]] |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Lipshutz |first1=Jason |title=Rihanna, Jennifer Lopez, Vanilla Ice Earn 2013 Razzie Nominations |url=https://www.billboard.com/articles/news/1484101/rihanna-jennifer-lopez-vanilla-ice-earn-2013-razzie-nominations |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=December 21, 2019 |date=January 9, 2013}}</ref>}} |- |[[36th Golden Raspberry Awards|2016]] |''[[The Boy Next Door (film)|The Boy Next Door]]'' |Worst Actress |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Jennifer Lopez among Razzies nominees for 'Boy Next Door' |url=https://www.foxnews.com/entertainment/jennifer-lopez-among-razzies-nominees-for-boy-next-door |website=[[Fox News]] |accessdate=December 21, 2019 |date=January 13, 2016}}</ref>}} |- |[[40th Golden Raspberry Awards|2020]] |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[The Razzie Redeemer Award]] |{{nom}} |{{center|<ref name="Razzies">{{cite web|url=https://www.razzies.com/razz-newz.html|title=RAZZ NEWZ - The Razzies!|website=razzies.com}}</ref>}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Grammy Awards]] |[[42nd Grammy Awards|2000]] | "[[Waiting for Tonight]]" | rowspan="2" |[[Grammy Award for Best Dance Recording|Best Dance Recording]] | {{nom}} |<center><ref name="Grammy2000">{{cite news|url=http://transcripts.cnn.com/2000/SHOWBIZ/Music/01/04/grammy.noms.01/list.html|title=42nd Annual Grammy Awards nominations|publisher=CNN|accessdate=June 25, 2010|date=January 4, 2000| archivedate= October 25, 2009| archiveurl = https://web.archive.org/web/20091025161040/http://transcripts.cnn.com/2000/SHOWBIZ/Music/01/04/grammy.noms.01/list.html}}</ref></center> |- |[[43rd Grammy Awards|2001]] | "[[Let's Get Loud]]" | {{nom}} |<center><ref>{{cite news|url=http://archives.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Music/02/21/grammy.winners/|title=43rd Grammy Awards|date=February 21, 2001|accessdate=June 25, 2010|publisher=CNN| archivedate= November 6, 2008|archiveurl = https://web.archive.org/web/20081106040823/http://archives.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Music/02/21/grammy.winners/}}</ref></center> |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Gotham Awards]] | rowspan="2" |[[Gotham Independent Film Awards 2019|2019]] | rowspan="2" |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[Gotham Independent Film Award for Best Feature|Best Feature]]{{efn|name=Producer}} |rowspan=1 {{nominated}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Nolfi |first1=Joey |title=Marriage Story sweeps Gotham Awards 2019: See the full list of winners |url=https://ew.com/movies/2019/12/02/gotham-awards-2019-winners-full-list/ |website=[[Entertainment Weekly]] |accessdate=December 14, 2019 |date=December 2, 2019}}</ref>}} |- | Audience Award{{efn|name=Producer}} | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Lewis |first1=Hilary |title=Gotham Awards: 'Marriage Story,' 'The Farewell,' 'Uncut Gems' Lead Nominations |url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/gotham-awards-nominations-2019-list-full-1247779/item/audience-award-1247804 |website=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=January 2, 2020 |date=October 24, 2019}}</ref>}} |- ! scope="row" | Groovevolt Music & Fashion Awards | 2006 | Jennifer Lopez | Most Fashionable Artist | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Third Annual Groovevolt Music Awards Winners Announced |url=https://www.prweb.com/releases/2006/01/prweb338329.htm |publisher=[[PRWeb]] |accessdate=January 2, 2020 |date=January 27, 2006 |archive-date=Enero 23, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123022912/http://www.prweb.com/releases/2006/01/prweb338329.htm |url-status=dead }}</ref>}} |- ! rowspan="2" scope="row" |''[[Guinness World Records]]'' |2003 |''[[J to tha L–O! The Remixes]]'' |First Number-One Remix Album on the [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] | {{won}} |{{center|<ref name="Guinness" />}} |- |2012 | "[[On the Floor]]" {{small|(featuring [[Pitbull (rapper)|Pitbull]])}} |Highest Viewed Female Music Video of All Time |{{won}} |{{center|<ref name="Guinness" />}} |- ! scope="row" |[[Hollywood Critics Association|Hollywood Critics Association Awards]] {{anchor|H}} |2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[Hollywood Critics Association#Award categories|Best Supporting Actress]] |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title='1917' Wins Best Picture at 3rd Annual Hollywood Critics Association Awards |url=https://variety.com/2020/scene/awards/1917-best-picture-hollywood-critics-association-awards-joaquin-phoenix-lupita-nyongo-1203462463/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |accessdate=January 10, 2020 |date=January 9, 2020}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Hollywood Walk of Fame]] |2013 |Jennifer Lopez |Star on Hollywood Walk of Fame (Recording Category) |{{won}} |<center><ref>{{cite news|last=Johnson|first=Reed|title=Jennifer Lopez, new Walk of Famer, cites Fonda among role models|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-jennifer-lopez-gets-star-on-hollywood-walk-of-fame-20130623,0,4699689.story?track=rss|work=Los Angeles Times |accessdate=June 26, 2013|date=June 23, 2013}}</ref></center> |- ! scope="row" |[[Houston Film Critics Society|Houston Film Critics Society Awards]] |[[Houston Film Critics Society Awards 2015|2016]] |''[[The Boy Next Door (film)|The Boy Next Door]]'' | Worst Film{{efn|name=Producer}} | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=National Society of Film Critics names 'Spotlight' best picture;'The Revenant' leads Houston critics' nominations |url=https://www.chron.com/entertainment/movies_tv/article/National-Society-of-Film-Critics-names-6735679.php |website=Chron.com |publisher=[[Houston Chronicle|Houston Chronicle News Services]] |accessdate=December 29, 2019 |date=January 4, 2016}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Human Rights Campaign]] |2013 |Jennifer Lopez |Ally for Equality Award |{{won}} |{{center|<ref name="HRC">{{cite web|last1=Chasmer|first1=Jessica|title=Jennifer Lopez: Singer-actress to receive Human Rights Campaign award|url=http://www.washingtontimes.com/news/2013/sep/22/human-rights-campaign-honor-jennifer-lopez/|website=[[The Washington Times]]|accessdate=September 21, 2017|date=September 22, 2013}}</ref><br /><ref>{{cite web|title=HRC to Honor Jennifer Lopez with Ally for Equality Award at 2013 National Dinner|url=http://www.hrc.org/blog/entry/hrc-to-honor-jennifer-lopez-with-ally-for-equality-award-at-2013-national-d|work=HRC Blog|publisher=Human Rights Campaign|accessdate=September 25, 2013|date=September 20, 2013|archive-date=Septiyembre 25, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925143143/http://www.hrc.org/blog/entry/hrc-to-honor-jennifer-lopez-with-ally-for-equality-award-at-2013-national-d|url-status=dead}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Hungarian Music Awards]] | 2002 |''[[J.Lo (album)|J.Lo]]'' | Foreign Pop Album of the Year | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Jelöltek 2002 |url=http://www.fonogram.hu/jeloltek-2002 |publisher=[[Hungarian Music Awards]] |accessdate=December 22, 2019 |language=Hungarian}}</ref>}} |- ! rowspan="2" scope="row" | IFPI Top Sales Music Award, Hong Kong {{anchor|I}} | 2001 |''[[J.Lo (album)|J.Lo]]'' | rowspan="2" |Ten Best Sales Releases, Foreign | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Hong Kong Top Sales Music Award presented [2001-2016]: 2001 |url=https://www.ifpihk.org/hong-kong-top-sales-music-award-presented-01-11/hong-kong-top-sales-music-award-presented/2001 |publisher=IFPI Hong Kong |accessdate=December 21, 2019 |archive-date=December 27, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227184054/http://www.ifpihk.org/hong-kong-top-sales-music-award-presented-01-11/hong-kong-top-sales-music-award-presented/2001 |url-status=dead }}</ref>}} |- | 2003 |''[[This Is Me... Then]]'' | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Hong Kong Top Sales Music Award presented [2001-2016]: 2003 |url=https://www.ifpihk.org/hong-kong-top-sales-music-award-presented-01-11/hong-kong-top-sales-music-award-presented/2003 |publisher=IFPI Hong Kong |accessdate=December 21, 2019 |archive-date=December 27, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227183810/http://www.ifpihk.org/hong-kong-top-sales-music-award-presented-01-11/hong-kong-top-sales-music-award-presented/2003 |url-status=dead }}</ref>}} |- ! scope="row" |[[iHeartRadio Fiesta Latina]] |2019 |Jennifer Lopez |[[iHeartRadio]] Premio Corazón Award |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Lee |first1=Tionah |title=Jennifer Lopez to be honored at the iHeart Radio Fiesta Latina |url=https://us.hola.com/celebrities/2019091027868/jennifer-lopez-iheart-fiesta-latina-awards-honor/ |website=[[¡Hola!]] |accessdate=November 11, 2019 |date=September 10, 2019 |archive-date=Nobiyembre 11, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111130641/https://us.hola.com/celebrities/2019091027868/jennifer-lopez-iheart-fiesta-latina-awards-honor/ |url-status=dead }}</ref><br /><ref>{{cite web |last1=Almeida |first1=Celia |title=Ozuna Was the True Headliner of iHeartRadio's Uneven Fiesta Latina 2019 |url=https://www.miaminewtimes.com/music/concert-review-iheartradio-fiesta-latina-at-american-airlines-arena-miami-november-2-2019-11310890 |website=[[Miami New Times]] |accessdate=November 11, 2019 |date=November 3, 2019}}</ref>|}} |- ! scope="row" |[[iHeartRadio MMVAs]] |[[2011 MuchMusic Video Awards|2011]] |Jennifer Lopez |People's Choice: Favorite International |{{nom}} | |- ! scope="row" |[[iHeartRadio Music Awards]] |[[2016 iHeartRadio Music Awards|2016]] |Jennifer Lopez |Best Triple Threat |{{nominated}} |<center><ref>{{cite web | url=http://news.iheart.com/articles/trending-104650/new-iheartradio-music-awards-category-added-14470792/ | title=New iHeartRadio Music Awards Category Added: Biggest Triple Threat | publisher=iHeartMedia, Inc. | date=March 9, 2016 | accessdate=March 9, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160414013251/http://news.iheart.com/articles/trending-104650/new-iheartradio-music-awards-category-added-14470792/ | archive-date=April 14, 2016 | url-status=dead }}</ref></center> |- ! rowspan="10" scope="row" |[[Imagen Awards]] |1998 |''[[Selena (film)|Selena]]'' |Lasting Image Award |{{won}} |<center><ref>{{cite journal|title=Caption Only|journal=[[Los Angeles Times]]|date=April 2, 1998|page=50|url=https://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/28386528.html?dids=28386528:28386528&FMT=CITE&FMTS=CITE:FT&type=current&date=Apr+02%2C+1998&author=&pub=Los+Angeles+Times&desc=Caption+Only&pqatl=google|accessdate=July 2, 2013}}{{Dead link|date=Septiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br /><ref name="Notable Caribbeans" /></center> |- | rowspan="3" |2016 | Jennifer Lopez | Powerful & Influential Latinos in Entertainment (Honoree) | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Imagen Announces Its 8th Annual List of Powerful & Influential Latinos in the Entertainment Industry |url=https://www.imagen.org/2016/11/16/imagen-announces-its-8th-annual-list-of-powerful-influential-latinos-in-the-entertainment-industry/ |publisher=[[Imagen Awards|The Imagen Foundation]] |date=November 16, 2016}}</ref>}} |- | rowspan="7" |''[[Shades of Blue (TV series)|Shades of Blue]]'' | Best Primetime Television Program – Drama{{efn|name=Producer}} | {{nom}} | rowspan="2" |<center><ref>{{cite web|url=https://www.imagen.org/2016/07/18/nominations-announced-for-the-31st-annual-imagen-awards/|title=Nominations Announced for the 31st Annual Imagen Awards|publisher=[[Imagen Awards|The Imagen Foundation]]|accessdate=July 21, 2016}}</ref></center> |- | Best Actress – Television | {{nom}} |- | rowspan="2" |2017 | Best Primetime Television Program – Drama{{efn|name=Producer}} | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |title=2017 Imagen Awards Winners, Honorees & Nominees |url=https://www.imagen.org/awards/past-imagen-awards-winners/2017-imagen-awards-winners-nominees/ |publisher=[[Imagen Awards|The Imagen Foundation]] |accessdate=December 22, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190406130928/https://www.imagen.org/awards/past-imagen-awards-winners/2017-imagen-awards-winners-nominees/ |archivedate=April 6, 2019}}</ref>}} |- | Best Actress – Television | {{nom}} |- | rowspan="2" |2018 | Best Primetime Television Program – Drama{{efn|name=Producer}} | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Pederson |first1=Erik |title=Imagen Awards Nominations: 'The Shape Of Water', 'Coco' Among Best Picture Hopefuls |url=https://deadline.com/2018/07/imagen-awards-nominations-2018-shape-of-water-coco-guillermo-del-toro-1202423451/ |website=[[Deadline Hollywood]] |accessdate=December 22, 2019 |date=July 9, 2018}}</ref>}} |- | Best Actress – Television | {{nom}} |- | rowspan="2" | 2019 | Best Primetime Television Program – Drama{{efn|name=Producer}} | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Pederson |first1=Erik |title=Imagen Awards Nominations: 2019 Field Includes Antonio Banderas, Jennifer Lopez & Pedro Almodovar |url=https://deadline.com/2019/07/imagen-awards-nominations-2019-field-includes-antonio-banderas-jennifer-lopez-pedro-almodovar-1202641451/ |website=[[Deadline Hollywood]] |accessdate=December 22, 2019 |date=July 1, 2019}}</ref>}} |- |''[[Second Act (film)|Second Act]]'' | Best Actress – Feature Film | {{nom}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Independent Spirit Awards]] |[[11th Independent Spirit Awards|1996]] |''[[My Family (film)|My Family]]'' | rowspan="2" |[[Independent Spirit Award for Best Supporting Female|Best Supporting Female]] |{{nom}} |<center><ref>{{cite book |last1=J. Leonard |first1=David |last2=R. Lugo-Lugo |first2=Carmen |title=Latino History and Culture: An Encyclopedia |date=March 17, 2015 |publisher=[[Routledge]] |page=299 |url=https://books.google.com/books?id=FPBnBwAAQBAJ&pg=PA299&lpg=PA299 |accessdate=November 14, 2019|isbn=9781317466468 }}</ref></center> |- |[[35th Independent Spirit Awards|2020]] |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |{{nom}} |<center><ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2019/11/spirit-awards-nominations-full-list-nominees-indie-film-ifp-1202792053/|title=Film Independent Spirit Award Nominations: 'Uncut Gems', 'The Lighthouse' & 'Honey Boy' Come Up Big|last=D'Alessandro|first=Anthony|last2=D'Alessandro|first2=Anthony|date=November 21, 2019|website=Deadline|language=en|access-date=November 22, 2019}}</ref></center> |- ! rowspan="2" scope="row" | Indiana Film Journalists Association Awards | rowspan="2" | 2019 | rowspan="2" |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' | Best Supporting Actress |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Lindquist |first1=David |title='Marriage Story,' Adam Driver honored by Indiana movie critics |url=https://www.indystar.com/story/entertainment/movies/2019/12/16/marriage-story-adam-driver-honored-indiana-movie-critics/2656372001/ |website=[[The Indianapolis Star]] |accessdate=December 16, 2019 |date=December 16, 2019}}</ref>}} |- | Best Film{{efn|name=Producer}} | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Neglia |first1=Matt |title=The 2019 Indiana Film Journalists Association (IFJA) Nominations |url=https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2019-indiana-film-journalists-association-ifja-nominations |publisher=nextbestpicture.com |accessdate=December 29, 2019 |date=December 11, 2019}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[IndieWire Critics Poll]] | 2019 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[IndieWire Critics Poll#Categories|Best Supporting Actress]] |{{runner-up}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Kohn |first1=Eric |title=2019 Critics Poll: The Best Films and Performances According to Over 300 Critics From Around the World |url=https://www.indiewire.com/2019/12/best-movies-2019-critics-survey-poll-performances-parasite-adam-driver-lupita-nyongo-1202197615/ |website=[[IndieWire]] |accessdate=December 17, 2019 |date=December 16, 2019}}</ref>}} |- ! rowspan="7" scope="row" |[[Winter Music Conference#International Dance Music Awards|International Dance Music Awards]] | rowspan="2" |2000 |Jennifer Lopez |[[Winter Music Conference|Best New Dance Artist]] |{{won}} | rowspan="2" |<center><ref>{{cite web |url=http://wintermusicconference.com/events/idmas/index.php?wmcyear=2000 |title=27th Annual International Dance Music Awards&nbsp;– Winter Music Conference 2012 – WMC 2012 |publisher=[[Winter Music Conference]] |accessdate=July 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814080436/http://wintermusicconference.com/events/idmas/index.php?wmcyear=2000 |archive-date=August 14, 2014 |url-status=dead }}</ref></center> |- |"[[Waiting for Tonight]]" |[[Winter Music Conference|Best Dance Video]] |{{won}} |- |2007 |"[[Control Myself]]" <small>(with [[LL Cool J]])</small> |[[Winter Music Conference|Best Rap/Hip Hop Dance Track]] |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=22nd Annual International Dance Music Awards |url=http://www.wintermusicconference.com/idmaballot/nominees/archived/index.php?year=2007 |publisher=[[Winter Music Conference]] |accessdate=December 23, 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20130421033207/http://www.wintermusicconference.com/idmaballot/nominees/archived/index.php?year=2007|archive-date = April 21, 2013}}</ref>}} |- | rowspan="2" |2012 | rowspan="2" |"[[On the Floor]]" {{small|(featuring [[Pitbull (rapper)|Pitbull]])}} |[[Winter Music Conference|Best Latin/Reggaeton Track]] |{{nom}} | rowspan="2" |<center><ref name="12D1">{{cite web |url=http://dancemusic.about.com/od/intldancemusicawards/a/27th-Annual-International-Dance-Music-Awards-Nominees-And-Winners.htm |title=27th Annual International Dance Music Awards Nominees and Winners |publisher=[[About.com]]. [[The New York Times Company]] |date=March 22, 2012 |accessdate=April 13, 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170622032744/http://dancemusic.about.com/od/intldancemusicawards/a/27th-Annual-International-Dance-Music-Awards-Nominees-And-Winners.htm |archivedate=June 22, 2017 }}</ref><br /><ref name="into">{{cite web|title=27th Annual International Dance Music Awards (Nominations) 2012|url=http://wintermusicconference.com/events/idmas/index.php?wmcyear=2012|publisher=Winter Music Conference|accessdate=March 1, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302102041/http://wintermusicconference.com/events/idmas/index.php?wmcyear=2012|archive-date=March 2, 2017|url-status=dead}}</ref></center> |- |[[Winter Music Conference|Best Commercial/Dance Pop Track]] |{{nom}} |- |2013 |"[[Dance Again]]" {{small|(featuring Pitbull)}} |Best Latin Dance Track |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=28th Annual International Dance Music Awards |url=http://www.wintermusicconference.com/events/idmas/index.php?wmcyear=2013#idmanominees |publisher=[[Winter Music Conference]] |accessdate=December 23, 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20130307192804/http://www.wintermusicconference.com/events/idmas/index.php?wmcyear=2013#idmanominees|archive-date = March 7, 2013}}</ref>}} |- |2015 |"[[Booty (song)|Booty]]" {{small|(featuring [[Iggy Azalea]])}} |Best Commercial/Pop Dance Track |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=IDMA Nominees for the year 2014 presented in 2015 |url=http://www.wintermusicconference.com/events/idmas/ |publisher=[[Winter Music Conference]] |accessdate=December 26, 2019 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6WhrWDjKK?url=http://www.wintermusicconference.com/events/idmas/ |archivedate=March 1, 2015}}</ref>}} |- ! rowspan="3" scope="row" | Israel Teen Choice Awards |2001 | rowspan="2" |Jennifer Lopez | rowspan="2" |International Female Singer |{{nom}} | |- |2002 |{{won}} | |- |2003 |[[Bennifer]] |Choice Romance |{{won}} | |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Italian Music Awards]] |2001 | rowspan="2" | Jennifer Lopez | rowspan="2" |[[Italian Music Awards#Winners and nominations|Best International Female Artist]] |{{nom}} |{{center|<ref>{{Cite web | url = http://www.rockol.it/news-27502/Le-nomination-agli-Italian-Music-Awards--quasi-un-plebiscito-per-i-L%C3%B9napop | publisher = Rockol.it | accessdate = December 20, 2019 | title = Le nomination agli Italian Music Awards: quasi un plebiscito per i Lùnapop | date = January 12, 2001 | language = Italian}}</ref>}} |- |2003 |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Comunicato Stampa: 'Italian Music Awads', le nomination |url=http://rockol.it/news-57723/comunicato-stampa-italian-music-awads-nomination |publisher=Rockol.it |accessdate=December 19, 2019 |language=Italian |date=October 23, 2003}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Kiss (UK radio station)|Kiss Awards]] {{anchor|K}} | 2005 | Jennifer Lopez | Style Icon | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Vote |url=http://promo.kissclients.com/kissclients/kissawards/catergories.htm |publisher=[[Kiss (UK radio station)|Kiss Awards]] |accessdate=December 31, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180819182331/http://promo.kissclients.com/kissclients/kissawards/catergories.htm |archivedate=August 19, 2018}}</ref>}} |- ! rowspan="6" scope="row" |[[Latin American Music Awards]] {{anchor|L}} |[[Latin American Music Awards of 2015|2015]] |"[[Back It Up (Prince Royce song)|Back It Up]]" <small>(with [[Prince Royce]])</small> |Favorite Dance Song |{{nom}} |<center><ref>{{cite web|last1=Oyola|first1=Michelle|title=Latin American Music Awards 2015: How to Vote Online?|url=http://heavy.com/entertainment/2015/09/latin-american-music-awards-2015-how-to-vote-online/|website=[[Heavy.com]]|accessdate=September 8, 2015|date=September 2, 2015}}</ref></center> |- |[[Latin American Music Awards of 2016|2016]] |"[[El Mismo Sol]]" <small>(with [[Alvaro Soler]])</small> |Favorite Pop/Rock Song |{{nom}} |<center><ref name="billboard">{{cite web | url=http://www.billboard.com/articles/columns/latin/7494720/2016-latin-american-music-awards-nominees-nicky-jam-becky-g-banda-ms-juan-gabriel-telemundo | title=Latin American Music Awards 2016 Nominees: Nicky Jam, Becky G, Banda MS & More | website=[[Billboard (magazine)|Billboard]]| publisher=Prometheus Global Media | date=August 31, 2016 | accessdate=September 1, 2016}}</ref> </center> |- |[[Latin American Music Awards of 2017|2017]] |"[[Olvídame y Pega la Vuelta]]" <small> (with [[Marc Anthony]])</small> |Favorite Tropical Song |{{nom}} |<center><ref>{{cite web|last1=Fernandez|first1=Suzette|title=Shakira & Maluma Lead 2017 Latin AMAs Awards Nominations: See Full List|url=http://www.billboard.com/articles/columns/latin/7968822/2017-latin-amas-awards-nominations-full-list|website=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=September 21, 2017|date=September 19, 2017}}</ref></center> |- | rowspan="2" |[[Latin American Music Awards of 2018|2018]] |[[Jennifer Lopez: All I Have]] |Favorite Tour |{{nom}} | rowspan="2" |<center><ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/latin/8481760/2018-latin-amas-winner-list|title=2018 Latin AMA's Awards Winners: Full List|date=October 25, 2018|website=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=October 25, 2018}}</ref></center> |- |Jennifer Lopez |Favorite Female Artist |{{nom}} |- |[[Latin American Music Awards of 2019|2019]] |[[It's My Party (tour)|It's My Party]] |Favorite Tour |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Latin American Music Awards 2019: Winners List |url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/latin-amas-2019-see-complete-list-winners-1240856/item/artista-del-ano-artist-year-1236359 |website=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=December 23, 2019 |date=October 17, 2019}}</ref>}} |- ! rowspan="3" scope="row" | Latino Entertainment Film Awards{{efn|These awards are administered by the Latino Entertainment Journalists Association.<ref>{{cite web |last1=Levine |first1=Jon |title=Latino Entertainment Journalists Association Launches |url=https://www.thewrap.com/latino-entertainment-journalists-association-launches/ |website=[[TheWrap]] |accessdate=January 6, 2020 |date=December 7, 2018}}</ref>}} | rowspan="3" | 2020 | rowspan="2" |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' | Best Picture | {{nom}} | rowspan="3" |{{center|<ref>{{cite web |title='The Irishman' and '1917' Lead 2019 Latino Entertainment Film Awards by LEJA, Jennifer Lopez Gets Lifetime Achievement Award |url=http://www.latinojournalists.com/2020/01/05/the-irishman-and-1917-lead-2019-latino-entertainment-film-awards-by-leja-jennifer-lopez-gets-lifetime-achievement-award/ |publisher=Latino Entertainment Journalists Association |accessdate=January 6, 2020 |date=January 5, 2020 |archive-date=14 Enero 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114124818/http://www.latinojournalists.com/2020/01/05/the-irishman-and-1917-lead-2019-latino-entertainment-film-awards-by-leja-jennifer-lopez-gets-lifetime-achievement-award/ |url-status=dead }}</ref>}} |- | Best Supporting Actress | {{won}} |- | Jennifer Lopez |[[Rita Moreno]] Lifetime Achievement Award | {{won}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Latin Grammy Awards]]{{efn|Note: "[[Back It Up (Prince Royce song)|Back It Up (Spanish Version)]]" was also nominated for [[Latin Grammy Award for Best Urban Song|Best Urban Song]] in [[16th Annual Latin Grammy Awards|2015]], however in this category the nomination is credited to the songwriters and not the performer. The song was written by [[Savan Kotecha]], [[Ilya Salmanzadeh]], Prince Royce and Pitbull.}} | rowspan="2" |2000 | rowspan="2" |"[[No Me Ames]]" |Best Pop Performance by a Duo/Group with Vocals |{{nom}} | rowspan="2" |<center><ref name="latingrammy">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2000/jul/08/entertainment/ca-49420|title=The 1st Latin Grammy Nominations – The Full Nominations|date=July 8, 2000|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref></center> |- |[[Latin Grammy Award for Best Short Form Music Video|Best Music Video]] |{{nom}} |- ! rowspan="8" scope="row" |[[Lo Nuestro Awards]] | rowspan="3" |[[Premio Lo Nuestro 2000|2000]] |Jennifer Lopez and Marc Anthony |[[Lo Nuestro Award for Pop Group or Duo of the Year|Pop Group or Duo of the Year]] |{{nom}} | rowspan="3" |{{center|<ref>{{Cite news | last = Anchea | first = Maximo | title = El 5 de mayo entregan Premio Lo Nuestro a Musica Latina en Miami | language = Spanish | newspaper = [[The Jersey Journal|El Nuevo Hudson]] | date = April 27, 2000 | publisher =[[Advance Publications]] }}</ref>}} |- | rowspan="3" |Jennifer Lopez |[[Lo Nuestro Award for Pop Female Artist of the Year|Pop Female Artist of the Year]] |{{nom}} |- | rowspan="2" |[[Lo Nuestro Award for Pop New Artist of the Year|Pop New Artist of the Year]] |{{nom}} |- |[[Premio Lo Nuestro 2008|2008]] |{{won}} |{{center|<ref>{{cite news |url=http://www.terra.com/musica/noticias/todos_los_ganadores_premios_lo_nuestro/oci256730 |title=Todos los ganadores Premios Lo Nuestro |work=[[Terra Networks]] |publisher=[[Telefónica]] |date=February 22, 2008 |accessdate=September 27, 2013 |language=Spanish |archive-date=3 Hulyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703082401/http://www.terra.com/musica/noticias/todos_los_ganadores_premios_lo_nuestro/oci256730 |url-status=dead }}</ref>}} |- | rowspan="3" |[[Premio Lo Nuestro 2015|2015]] | rowspan="3" |"[[Adrenalina (Wisin song)|Adrenalina]]" <small>(with [[Wisin]] and [[Ricky Martin]])</small> |[[Lo Nuestro Award for Urban Song of the Year|Urban Song of the Year]] | {{nom}} | rowspan="3" |{{center| <ref>{{cite news |url=http://www.peopleenespanol.com/article/premio-lo-nuestro-2015-la-lista-completa-de-nominados-univision-enrique-iglesias |title=Premio Lo Nuestro 2015: La lista completa de nominados |work=[[People (magazine)|People]]|date=December 2, 2014 |accessdate=December 2, 2014 |language=Spanish}}</ref>}} |- |[[Lo Nuestro Award for Collaboration of the Year|Urban Collaboration of the Year]] |{{nom}} |- |[[Lo Nuestro Award for Video of the Year|Video of the Year]] |{{nom}} |- |2019 |Jennifer Lopez |Social Media Artist | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Calvario |first1=Liz |title=2019 Premio Lo Nuestro: Complete List of Winners |url=https://www.etonline.com/2019-premio-lo-nuestro-complete-list-of-winners-119827 |website=[[Entertainment Tonight]] |accessdate=December 13, 2019 |date=February 21, 2019}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[London Film Critics' Circle|London Film Critics' Circle Awards]] | 2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[London Film Critics' Circle Award for Supporting Actress of the Year|Supporting Actress of the Year]] |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Pulver |first1=Andrew |title=The Souvenir leads nominations for London critics' circle film awards |url=https://www.theguardian.com/film/2019/dec/17/the-souvenir-london-critics-circle-film-awards-irishman-1917 |website=[[The Guardian]] |accessdate=December 18, 2019 |date=December 18, 2019}}</ref>}} |- ! scope="row" | Lone Star Film Awards |1997 |''[[Selena (film)|Selena]]'' |Best Actress |{{won}} |<center><ref name="Notable Caribbeans">{{cite book|author1=Serafín Mendez Mendez|author2=Neysa Rodríguez Deyne|author3=Gail Cueto|title=Notable Caribbeans and Caribbean Americans: A Biographical Dictionary|url=https://archive.org/details/notablecaribbean0000mend|date=2003|page=[https://archive.org/details/notablecaribbean0000mend/page/258 258]|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=0313314438}}</ref></center> |- ! scope="row" |[[Los Angeles Film Critics Association|Los Angeles Film Critics Association Awards]] |[[2019 Los Angeles Film Critics Association Awards|2019]] |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[Los Angeles Film Critics Association Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2019/12/la-film-critics-2019-winners-1202195434/|title=LA Film Critics Association Announces 2019 Winners (Updating List)|website=[[IndieWire]]|first=Ryan|last=Lattanzio|date=December 8, 2019|accessdate=December 8, 2019}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Los Premios MTV Latinoamérica]] |2007 |Jennifer Lopez |[[Los Premios MTV Latinoamérica for Best MTV Tr3́s Artist|MTV Tr3́s Viewer's Choice Award – Best Pop Artist]] |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Belinda Tops 'Los Premios MTV Latinoamerica 2007' With 5 Nominations |url=https://top40-charts.com/news.php?nid=35429&string=Babasonicos |website=[[Top40-Charts]] |accessdate=December 28, 2019 |date=September 13, 2007}}</ref>}} |- ! rowspan="7" scope="row" |[[LOS40 Music Awards]] | rowspan="2" |[[Los Premios 40 Principales 2007|2007]] | Jennifer Lopez | Mejor Artista (Best Artist) | {{nom}} | rowspan="2" | |- | "[[Qué Hiciste]]" | Mejor Canción (Best Song) | {{nom}} |- |[[Los Premios 40 Principales 2011|2011]] | "[[On the Floor]]" {{small|(featuring [[Pitbull (rapper)|Pitbull]])}} |[[Premios 40 Principales for Best International Song|Best International Song]] | {{nom}} | |- |[[Los Premios 40 Principales 2012|2012]] | rowspan="2" |Jennifer Lopez | Best International Spanish Language Artist | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Conoce a los nominados de los Premios 40 Principales España 2012 |url=https://los40.cl/2013/conoce-a-los-nominados-de-los-premios-40-principales-espana-2012-4278.html |publisher=[[LOS40 Music Awards]] |accessdate=December 23, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191223083338/https://los40.cl/2013/conoce-a-los-nominados-de-los-premios-40-principales-espana-2012-4278.html |archivedate=December 23, 2019 |date=January 23, 2013}}</ref>}} |- | rowspan="3" |[[LOS40 Music Awards 2016|2016]] |[[Premios 40 Principales for Best International Artist|International Artist of the Year]] | {{nom}} | rowspan="3" |{{center|<ref>{{cite web |title=LOS40 announces nominees for the LOS40 Music Awards and reveals details of the music event of the yea |url=https://www.prisa.com/en/noticias/notas-de-prensa/los40-announces-nominees-for-the-los40-music-awards-and-reveals-details-of-the-music-event-of-the-yea |publisher=[[PRISA]] |accessdate=December 24, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191224022153/https://www.prisa.com/en/noticias/notas-de-prensa/los40-announces-nominees-for-the-los40-music-awards-and-reveals-details-of-the-music-event-of-the-yea |archivedate=December 24, 2019 |date=October 7, 2016}}</ref>}} |- | rowspan="2" |"[[Ain't Your Mama]]" | International Song of the Year | {{nom}} |- |[[Los Premios 40 Principales for Best International Video|International Video of the Year]] | {{nom}} |- ! scope="row" |[[March of Dimes]] {{anchor|M}} | 2013 | Jennifer Lopez {{small|(for the [[Lopez Family Foundation]])}} | Grace Kelly Award | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Khatchatourian |first1=Maane |title=Jennifer Lopez Honored at March of Dimes' Celebration of Babies Luncheon |url=https://variety.com/2013/scene/vpage/jennifer-lopez-honored-at-march-of-dimes-celebration-of-babies-luncheon-1200927839/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |accessdate=December 29, 2019 |date=December 6, 2013}}</ref>}} |- ! scope="row" | MiTRL Music Awards |2007 |Jennifer Lopez |Chica of the Year (Female of the Year) |{{nom}} | |- ! rowspan="3" scope="row" |[[MTV Asia Awards]] |[[MTV Asia Awards 2002|2002]] | rowspan="3" |Jennifer Lopez | rowspan="3" |[[MTV Asia Award for Favorite Female Artist|Favorite Female Artist]] | {{nom}} |<center><ref>{{cite web |title=And the nominees for the 1st MTV Asia Awards are... |url=https://www.philstar.com/lifestyle/young-star/2001/12/14/143656/and-nominees-1st-mtv-asia-awards-are |website=[[The Philippine Star]] |accessdate=December 2, 2019 |date=December 14, 2001}}</ref></center> |- |[[MTV Asia Awards 2003|2003]] | {{nom}} | |- |[[MTV Asia Awards 2004|2004]] | {{nom}} |<center><ref>{{cite web |last1=Chi |first1=Minnie |title=Love is in the Air at the 2004 MTV Asia Awards |url=https://international.ucla.edu/institute/article/6739 |publisher=[[University of California, Los Angeles]] |accessdate=December 14, 2019 |date=January 23, 2004}}</ref></center> |- ! rowspan="10" scope="row" |[[MTV Europe Music Awards]] | rowspan="2" |[[1999 MTV Europe Music Awards|1999]] | rowspan="8" |Jennifer Lopez |[[MTV Europe Music Award for Best New Act|Breakthrough Artist]] | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Ives |first1=Brian |title=Britney, BSB Top Nominations For MTV Europe Awards |url=http://www.mtv.com/news/1426920/britney-bsb-top-nominations-for-mtv-europe-awards-spears-mariah-puffy-manson-to-perform/ |website=[[MTV News]] |accessdate=December 27, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191109141609/http://www.mtv.com/news/1426920/britney-bsb-top-nominations-for-mtv-europe-awards-spears-mariah-puffy-manson-to-perform/ |archivedate=November 9, 2019 |date=October 5, 1999}}</ref>}} |- |[[MTV Europe Music Award for Best R&B|Best R&B Artist]] | {{nom}} |- | rowspan="2" |[[2000 MTV Europe Music Awards|2000]] |[[MTV Europe Music Award for Best Female|Best Female Artist]] | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Madonna and Eminem triumph at MTV awards |url=https://edition.cnn.com/2000/SHOWBIZ/Music/11/16/mtv.awards/index.html |website=[[CNN]] |accessdate=December 27, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110129174435/https://edition.cnn.com/2000/SHOWBIZ/Music/11/16/mtv.awards/index.html |archivedate=January 29, 2011 |date=November 16, 2000}}</ref>}} |- | Best R&B Artist |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Madonna's MTV triumTph |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1027299.stm |website=[[BBC News]] |accessdate=December 27, 2019 |date=November 17, 2000}}</ref>}} |- |[[2001 MTV Europe Music Awards|2001]] |Best Female Artist |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Gorillaz storm MTV Awards |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1643395.stm |website=[[BBC News]] |accessdate=December 27, 2019 |date=November 8, 2001}}</ref>}} |- | rowspan="2" |[[2002 MTV Europe Music Awards|2002]] |Best R&B Artist |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web|title=MTV Europe Music Awards 2002 Nominations|url=http://www.billboard.com/articles/news/74018/mtv-europe-music-awards-2002-nominations|website=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=September 22, 2017|date=September 30, 2002}}</ref>}} |- |Best Female Artist |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Triple MTV awards win for Eminem |url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/music/newsid_2479000/2479411.stm |website=[[BBC News]] |accessdate=December 27, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171112111555/http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/music/newsid_2479000/2479411.stm |archivedate=November 12, 2017 |date=November 15, 2002}}</ref>}} |- |[[2003 MTV Europe Music Awards|2003]] |Best R&B Artist | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=MTV awards rock Edinburgh |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/3245921.stm |website=[[BBC News]] |accessdate=December 27, 2019 |date=November 6, 2003}}</ref>}} |- | rowspan="2" |[[2011 MTV Europe Music Awards|2011]] |"[[On the Floor]]" {{small|(featuring [[Pitbull (rapper)|Pitbull]])}} |[[MTV Europe Music Award for Best Song|Best Song]] | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |title=The 2011 MTV EMA Nominees |url=https://www.capitalfm.com/events/mtv-emas/photos/2011-nominees/beyonce/ |website=[[Capital (radio network)|Capital]] |accessdate=December 27, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111028184947/http://www.capitalfm.com/events/mtv-emas/photos/2011-nominees/katy-perry/#jennifer-lopez |archivedate=October 28, 2011}}</ref><br /><ref>{{cite web |title=Lady Gaga leads MTV European Music Awards |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/lady-gaga-leads-mtv-european-music-awards-2357939.html |website=[[The Independent]] |accessdate=December 27, 2019 |date=September 20, 2011}}</ref>}} |- |Jennifer Lopez |Best Female Artist | {{nom}} |- ! rowspan="7" scope="row" |[[MTV Movie & TV Awards]] |[[1998 MTV Movie Awards|1998]] |''[[Selena (film)|Selena]]'' |[[MTV Movie Award for Best Breakthrough Performance|Best Breakthrough Performance]] | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite book |author1=Clint C Wilson II |author2=Felix Gutierrez |author3=Lena CHao |title=Racism, Sexism, and the Media |date=2013 |publisher=[[SAGE Publishing]] |page=97 |url=https://books.google.com/books?id=idI5DQAAQBAJ&pg=PA97 |accessdate=December 27, 2019|isbn=9781452217512 }}</ref>}} |- | rowspan="2" |[[1999 MTV Movie Awards|1999]] | rowspan="2" |''[[Out of Sight]]'' |[[MTV Movie Award for Best Actor in a Movie|Best Female Performance]] | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Green |first1=Willow |title=MTV Movie Award Nominations |url=https://www.empireonline.com/movies/news/mtv-movie-award-nominations/ |website=[[Empire (film magazine)|Empire]] |accessdate=December 27, 2019 |date=April 20, 1999}}</ref>}} |- |[[MTV Movie Award for Best Kiss|Best Kiss]] {{small|(with [[George Clooney]])}} | {{nom}} |- | rowspan="2" |[[2001 MTV Movie Awards|2001]] | rowspan="2" |''[[The Cell]]'' |Best Female Performance | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |title=Movie Awards 2001 |url=http://www.mtv.com/movie-awards/2001 |website=[[MTV]] |accessdate=December 27, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190531173207/http://www.mtv.com/movie-awards/2001 |archivedate=May 31, 2019}}</ref>}} |- |[[MTV Movie Award for Best Dressed|Best Dressed]] |{{won}} |- |[[2011 MTV Movie Awards|2011]] |''[[The Back-up Plan]]'' |Best Latino Actor |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Justin Timberlake y Mila Kunis se roban el show en los MTV Movie Awards |url=https://peopleenespanol.com/article/justin-timberlake-y-mila-kunis-se-roban-el-show-en-los-mtv-movie-awards/ |website=[[People en Español]] |accessdate=December 23, 2019 |language=Spanish |date=June 6, 2011}}</ref>}} |- |[[2015 MTV Movie Awards|2015]] |''[[The Boy Next Door (film)|The Boy Next Door]]'' |[[MTV Movie Award for Best Scared-As-S**t Performance|Best Scared-As-S**t Performance]] |{{won}} |<center><ref>{{cite web|last1=Wickman|first1=Kase|title=Here Are Your 2015 MTV Movie Awards Nominees|url=http://www.mtv.com/news/2095540/mtv-movie-awards-nominations-2015/|website=[[MTV News]]|accessdate=March 5, 2015|date=March 4, 2015|archive-date=Abril 12, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150412072632/http://www.mtv.com/news/2095540/mtv-movie-awards-nominations-2015/|url-status=dead}}</ref></center> |- ! rowspan="24" scope="row" |[[MTV Video Music Awards]] | rowspan="5" |[[1999 MTV Video Music Awards|1999]] | rowspan="4" |"[[If You Had My Love]]" |[[MTV Video Music Award for Best Female Video|Best Female Video]] | {{nom}} | rowspan="5" |<center><ref>{{cite journal|title=Asia Pacific Quarterly|journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=August 7, 1999|volume=111|issue=32|url=https://books.google.com/?id=mAgEAAAAMBAJ&pg=PA54-IA2&dq=jennifer+lopez+if+you+had+my+love#v=onepage&q&f=false|accessdate=November 29, 2016|issn=0006-2510}}</ref></center> |- |[[MTV Video Music Award for Best Dance Video|Best Dance Video]] | {{nom}} |- |[[MTV Video Music Award for Best Pop Video|Best Pop Video]] | {{nom}} |- |[[MTV Video Music Award for Best New Artist|Best New Artist in a Video]] | {{nom}} |- |www.jenniferlopez.com |[[MTV Video Music Award for Best Artist Website|Best Artist Website]] | {{nom}} |- | rowspan="2" |[[2000 MTV Video Music Awards|2000]] | rowspan="2" |"[[Waiting for Tonight]]" |Best Dance Video |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Pelletiere |first1=Nicole |title=Pics that prove J.Lo's VMA style has come a long way since the early 2000s |url=https://abcnews.go.com/GMA/Style/pics-prove-jlos-vma-style-long-early-2000s/story?id=57246217 |publisher=[[ABC News]] |accessdate=December 20, 2019 |date=August 19, 2018}}</ref>}} |- |[[MTV Video Music Award for Best Choreography|Best Choreography in a Video]] | {{nom}} | |- | rowspan="2" |[[2001 MTV Video Music Awards|2001]] | rowspan="2" |"[[Love Don't Cost a Thing (song)|Love Don't Cost a Thing]]" |Best Female Video | {{nom}} | rowspan="2" |<center><ref>{{cite web|last=D'Angelo|first=Joe|title=Britney Spears To Debut New Single at Video Music Awards|url=http://www.mtv.com/news/articles/1446661/britney-debut-new-single-at-vmas.jhtml|publisher=MTV News. MTV Networks|accessdate=February 16, 2013|date=August 15, 2001|archive-date=Nobiyembre 7, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107203526/http://www.mtv.com/news/articles/1446661/britney-debut-new-single-at-vmas.jhtml|url-status=dead}}</ref></center> |- |Best Dance Video | {{nom}} |- |[[2002 MTV Video Music Awards|2002]] |"[[I'm Real (Jennifer Lopez song)|I'm Real (Murder Remix)]]" |[[MTV Video Music Award for Best Hip-Hop Video|Best Hip-Hop Video]] |{{Won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=2002 MTV Video Music Awards Winners |url=https://www.billboard.com/articles/news/74257/2002-mtv-video-music-awards-winners |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=December 20, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180630085844/https://www.billboard.com/articles/news/74257/2002-mtv-video-music-awards-winners |archivedate=June 30, 2018 |date=September 1, 2002}}</ref>}} |- | rowspan="4" |[[2003 MTV Video Music Awards|2003]] | rowspan="4" |"[[I'm Glad]]" |Best Female Video | {{Nom}} | rowspan="4" |<center><ref>{{cite web |title=2003 MTV Video Music Awards Nominees |url=https://www.billboard.com/articles/news/69818/2003-mtv-video-music-awards-nominees |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=November 16, 2019 |date=July 25, 2003}}</ref></center> |- |Best Dance Video | {{nom}} |- |Best Choreography in a Video | {{nom}} |- |[[MTV Video Music Award for Best Art Direction|Best Art Direction in a Video]] | {{nom}} |- | rowspan="4" |[[2005 MTV Video Music Awards|2005]] | rowspan="4" |"[[Get Right (Jennifer Lopez song)|Get Right]]" |Best Dance Video | {{nom}} | |- |[[MTV Video Music Award for Best Direction|Best Direction in a Video]] | {{nom}} | rowspan="3" |{{center|<ref>{{cite journal |title=Arts & Entertainment |journal=[[Hispanic Link]] |date=2005 |page=8 |url=https://books.google.com/books?id=JZ8pAQAAIAAJ |accessdate=January 6, 2020 |quote=Jennifer López's ''Get Right'' video competes against ''La tortura'' for best choreography and is also nominated in directing and editing categories.}}</ref>}} |- |Best Choreography in a Video | {{nom}} |- |[[MTV Video Music Award for Best Editing|Best Editing in a Video]] | {{nom}} |- | rowspan="2" |[[2012 MTV Video Music Awards|2012]] |"[[Dance Again]]" |Best Choreography | {{nom}} | rowspan="2" |<center><ref>{{cite web|last1=Kaufman|first1=Gil|title=2012 VMA Nominations: The Complete List|url=http://www.mtv.com/news/1690827/video-music-awards-nominees-list-2012/|website=[[MTV News]]|accessdate=February 14, 2015|date=July 30, 2012|archive-date=Marso 11, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311162922/http://www.mtv.com/news/1690827/video-music-awards-nominees-list-2012/|url-status=dead}}</ref></center> |- |Jennifer Lopez |[[MTV Video Music Award for Best Latino Artist|Best Latino Artist]] | {{nom}} |- |[[2013 MTV Video Music Awards|2013]] |"[[Live It Up (Jennifer Lopez song)|Live It Up]]" |Best Choreography | {{nom}} |<center><ref>{{cite web|last=Montgomery|first=James|title=2013 Video Music Award Nominations: Get The Full List!|url=http://www.mtv.com/news/articles/1710689/vma-nominations-list-2013.jhtml|publisher=MTV News. Viacom International, Inc.|accessdate=July 17, 2013|date=July 17, 2013|archive-date=Hulyo 18, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130718183305/http://www.mtv.com/news/articles/1710689/vma-nominations-list-2013.jhtml|url-status=dead}}</ref></center> |- | rowspan="3" |[[2018 MTV Video Music Awards|2018]] | rowspan="2" |"[[Dinero (song)|Dinero]]" |[[MTV Video Music Award for Best Collaboration|Best Collaboration]] |{{won}} | rowspan="2" |<center><ref>{{cite web |last1=Atkinson |first1=Katie |title=MTV VMAs 2018 Complete Winners List |url=https://www.billboard.com/articles/events/vma/8471097/vma-2018-winners |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=November 12, 2019 |date=August 20, 2018}}</ref></center> |- |[[MTV Video Music Award for Best Latino Artist|Best Latin]] |{{nom}} |- |Jennifer Lopez |[[Michael Jackson Video Vanguard Award]] |{{won}} |<center><ref name="RS VMA">{{cite web |last1=Exposito |first1=Suzy |title=MTV Video Vanguard Award: Jennifer Lopez's 10 Most Career-Defining Videos |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/jennifer-lopez-mtv-vmas-video-vanguard-713338/ |website=[[Rolling Stone]] |accessdate=November 12, 2019 |date=August 20, 2018}}</ref></center> |- ! rowspan="3" scope="row" |[[MTV Video Music Awards Japan]] |[[2003 MTV Video Music Awards Japan|2003]] |"[[Jenny From The Block]]" | rowspan="2" |[[MTV Video Music Award Japan for Best Female Video|Best Female Music Video]] | {{nom}} | |- |[[2005 MTV Video Music Awards Japan|2005]] |"[[Get Right]]" | {{nom}} | |- |[[2014 MTV Video Music Awards Japan|2014]] |"[[Live It Up (Jennifer Lopez song)|Live It Up]]" |[[MTV Video Music Award Japan for Best Collaboration|Best Collaboration]] | {{nom}} | |- ! rowspan="2" scope="row" | MTV Video Play Awards |2012 |"[[On the Floor]]" {{small|(featuring [[Pitbull (rapper)|Pitbull]])}} | rowspan="2" |Platinum Award | {{won}} |<center><ref>{{cite web|title=Jessie J, Adele Receive MTV Video Play Awards|url=http://www.mtv.co.uk/jessie-j/news/jessie-j-adele-receive-mtv-video-play-awards|website=[[MTV]]|accessdate=February 13, 2015|date=February 8, 2012|archive-date=22 Disyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222220948/http://www.mtv.co.uk/jessie-j/news/jessie-j-adele-receive-mtv-video-play-awards|url-status=dead}}</ref></center> |- |2013 |"[[Dance Again]]" {{small|(featuring [[Pitbull (rapper)|Pitbull]])}} |{{won}} |<center><ref>{{cite web|last1=Hart|first1=Tina|title=MTV honours most-played music videos of 2012|url=http://www.musicweek.com/news/read/mtv-honours-most-played-music-videos-of-2012/053570|website=[[Music Week]]|publisher=Dave Roberts|accessdate=February 13, 2015|date=February 13, 2013}}</ref></center> |- ! scope="row" | Music City Film Critics Association Awards |2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |Best Supporting Actress |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Ciccarone |first1=Erica |title=The Music City Film Critics Association Nominations Are In |url=https://www.nashvillescene.com/arts-culture/film/article/21107780/the-music-city-film-critics-association-nominations-are-in |website=[[Nashville Scene]] |accessdate=December 23, 2019 |date=December 23, 2019}}</ref>}} |- ! rowspan="5" scope="row" | MVPA Awards | rowspan="2" | 2000 | rowspan="2" | "[[Waiting for Tonight]]" |Pop Video of the Year |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite journal|title=With Eight, Lauryn Hill Tops Nominees For MVPA Awards|url=https://archive.org/details/sim_billboard_2000-04-01_112_14/page/102|journal=Billboard|date=April 1, 2000|volume=112|issue=14|page=102|publisher=Nielsen Business Media, Inc.|issn=0006-2510}}</ref>}} |- | Best Hair | {{won}} |{{center|<ref>{{cite journal|title=Chemical Bros. Video Wins 3 MVPA Awards|journal=Billboard|date=April 29, 2000|volume=112|issue=18|publisher=Nielsen Business Media, Inc.|issn=0006-2510}}</ref>}} |- | rowspan="3" | 2005 | rowspan="3" | "[[Get Right]]" | Choreography | {{nom}} | rowspan="3" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Gottlieb |first1=Steven |title=NEWS: MVPA Award Nominees Announced (Updated) |url=https://www.videostatic.com/vs/2005/03/news-mvpa-award-nominees-announced-updated.html |publisher=VideoStatic |accessdate=December 30, 2019 |date=March 18, 2005}}</ref>}} |- | Styling | {{nom}} |- | Make-Up | {{nom}} |- ! rowspan="7" scope="row" |[[My VH1 Music Awards]] | rowspan="4" | 2000 | rowspan="2" | Jennifer Lopez | Woman of the Year | {{nom}} | rowspan="4" |{{center|<ref>{{cite web |title=VH1 And VH1.com Announce Finalists For "My VH1 Music Awards," The First Interactive Music Awards Show |url=http://www.mi2n.com/press.php3?press_nb=14062 |publisher=Music Industry News Network |accessdate=January 1, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20001215080700/http://www.mi2n.com/press.php3?press_nb=14062 |archivedate=December 15, 2000 |date=October 24, 2000}}</ref><br /><ref>{{cite journal |title=Subject: Congrats! |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=December 16, 2000 |volume=112 |issue=51 |page=9 |url=https://books.google.com/books?id=OxEEAAAAMBAJ&pg=PA9 |accessdate=January 1, 2020 |publisher=Nielsen Business Media, Inc.}}</ref>}} |- | Booty Shake | {{nom}} |- | "[[Waiting for Tonight]]" | Sexxxiest Video | {{nom}} |- |''[[The Cell]]'' | Double Threat (Musician-Actors) | {{nom}} |- | rowspan="3" | 2001 | Jennifer Lopez | Navel Academy | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Wiederhorn |first1=Jon |title=U2, Dave Matthews Lead My VH1 Music Awards Nominees |url=http://www.mtv.com/news/1450497/u2-dave-matthews-lead-my-vh1-music-awards-nominees/ |website=[[MTV News]] |accessdate=January 1, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180302165402/http://www.mtv.com/news/1450497/u2-dave-matthews-lead-my-vh1-music-awards-nominees/ |archivedate=March 2, 2018 |date=November 2, 2001}}</ref>}} |- | "[[Love Don't Cost a Thing (song)|Love Don't Cost a Thing]]" | Is It Hot in Here or Is It Just My Video | {{nom}} |- | "[[What's Going On (remix album)|What's Going On]]" {{small|(with various artists)}} | There's No "I" in Team (Best Collaboration) | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=DMB Is 'My VH1' Favorite |url=https://www.billboard.com/articles/news/77564/dmb-is-my-vh1-favorite |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=January 1, 2020 |date=December 3, 2001}}</ref>}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[NAACP Image Awards]] {{anchor|N}} |2003 |''[[Maid in Manhattan]]'' |[[NAACP Image Award for Outstanding Actress in a Motion Picture|Outstanding Actress in a Motion Picture]] |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Brown Sugar and Barbershop vie for black film awards |url=https://www.theguardian.com/film/2002/dec/06/news |website=[[The Guardian]] |accessdate=December 11, 2019 |date=December 6, 2002}}</ref>}} |- |2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[NAACP Image Award for Outstanding Supporting Actress in a Motion Picture|Outstanding Supporting Actress in a Motion Picture]] |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Haring |first1=Bruce |title=NAACP Image Awards Nominees: 'Harriet,' 'When They See Us', Netflix Lead Way |url=https://deadline.com/2020/01/naacp-image-awards-nominees-list-2020-nominations-1202825419/ |website=[[Deadline Hollywood]] |accessdate=January 10, 2020 |date=January 9, 2020}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[National Film Academy|National Film & TV Awards]] |2019 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |Best Actress |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Jennifer Lopez, Sharon Stone, Toy Story 4, Quentin Tarantino and Once Upon A Time in Hollywood win big at the 2nd annual National Film & TV Awards 2019. |url=https://www.nationalfilmandtvawards.com/2019/12/jennifer-lopez-sharon-stone-toy-story-4-quentin-tarantino-and-once-upon-a-time-in-hollywood-win-big-at-the-2nd-annual-national-film-tv-awards-2019/ |website=National Film & TV Awards |publisher=[[National Film Academy]] |accessdate=December 11, 2019 |date=December 4, 2019 |archive-date=4 Disyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204204301/https://www.nationalfilmandtvawards.com/2019/12/jennifer-lopez-sharon-stone-toy-story-4-quentin-tarantino-and-once-upon-a-time-in-hollywood-win-big-at-the-2nd-annual-national-film-tv-awards-2019/ |url-status=dead }}</ref>}} |- ! scope="row" |[[National Society of Film Critics|National Society of Film Critics Awards]] |[[2019 National Society of Film Critics Awards|2020]] |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[National Society of Film Critics Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] |{{runner-up|3rd place}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Nyren |first1=Erin |title=National Society of Film Critics Names 'Parasite' Best Picture |url=https://variety.com/2020/film/news/national-society-of-film-critics-2020-winners-1203456641/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |accessdate=January 5, 2020 |date=January 4, 2020}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[New York Film Critics Online|New York Film Critics Online Awards]] |[[New York Film Critics Online#2019|2019]] |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' | Top 10 Films{{efn|name=Producer}} | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Beresford |first1=Trilby |title='Parasite' Voted Best Picture by New York Film Critics Online |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/parasite-voted-best-picture-by-new-york-film-critics-online-1259537 |website=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=December 29, 2019 |date=December 7, 2019}}</ref>}} |- ! scope="row" | Nevada Film Critics Society |2019 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |Best Supporting Actress |{{won}} |{{center|<ref name="Metacritic" />}} |- ! rowspan="11" scope="row" |[[Nickelodeon Kids' Choice Awards]] | rowspan="2" |[[2000 Kids' Choice Awards|2000]] | rowspan="3" |Jennifer Lopez |Favorite New Music Artist |{{won}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Gill |first1=John |title=Will Smith, Backstreet Boys Win At Kids' Choice Awards |url=http://www.mtv.com/news/1425161/will-smith-backstreet-boys-win-at-kids-choice-awards/ |website=[[MTV News]] |accessdate=December 27, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190618032919/http://www.mtv.com/news/1425161/will-smith-backstreet-boys-win-at-kids-choice-awards/ |archivedate=June 18, 2019 |date=April 17, 2000}}</ref>}} |- |[[Kids' Choice Award for Favorite Female Singer|Favorite Female Singer]] | {{nom}} |- |[[2001 Kids' Choice Awards|2001]] |Favorite Female Singer |{{nom}} | |- | rowspan="2" |[[2002 Kids' Choice Awards|2002]] |''[[The Wedding Planner]]'' | Favorite Movie Actress | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Pink Is Kids' Choice |url=https://www.billboard.com/articles/news/76034/pink-is-kids-choice |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=December 27, 2019 |date=April 22, 2002}}</ref>}} |- | Jennifer Lopez | Favorite Female Singer | {{nom}} | |- | rowspan="3" |[[2003 Kids' Choice Awards|2003]] |''[[Maid in Manhattan]]'' | Favorite Movie Actress | {{nom}} | |- | Jennifer Lopez | Favorite Female Singer | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Oei |first1=Lily |title=J. Lo, Justin top Nick noms |url=https://variety.com/2003/film/news/j-lo-justin-top-nick-noms-1117880527/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |accessdate=December 27, 2019 |date=February 13, 2003}}</ref>}} |- | "[[Jenny from the Block]]" | Favorite Song | {{nom}} |- |[[2004 Kids' Choice Awards|2004]] | Jennifer Lopez | Favorite Female Singer | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Cameron Diaz and Mike Myers Are Tapped as Co-Hosts of Nickelodeon's 17TH Annual Kids' Choice Awards Live Telecast Saturday, April 3 |url=http://www.nickkcapress.com/2004KCA/content/nominee.php |publisher=[[Nickelodeon]] |accessdate=December 28, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191201035426/http://www.nickkcapress.com/2004KCA/content/nominee.php |archivedate=December 1, 2019 |format=Press Release |date=January 19, 2004}}</ref>}} |- |[[2016 Kids' Choice Awards|2016]] |''[[Home (2015 film)|Home]]'' |Favorite Voice from an Animated Movie | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Ceron |first1=Ella |title=Here's Everyone Who Was Nominated for a 2016 Kids Choice Award |url=https://www.teenvogue.com/story/2016-kids-choice-awards-nominations |website=[[Teen Vogue]] |accessdate=December 27, 2019 |date=February 2, 2016}}</ref>}} |- |[[2019 Kids' Choice Awards|2019]] |''[[World of Dance (TV series)|World of Dance]]'' | Favorite TV Judges {{small|(shared with [[Derek Hough]] and [[Ne-Yo]])}} | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Calvario |first1=Liz |title=2019 Nickelodeon Kids' Choice Awards: Complete List of Winners |url=https://www.etonline.com/2019-nickelodeon-kids-choice-awards-complete-list-of-winners-121794 |website=[[Entertainment Tonight]] |accessdate=27 December 2019 |date=March 23, 2019 |archive-date=24 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324161248/https://www.etonline.com/2019-nickelodeon-kids-choice-awards-complete-list-of-winners-121794 |url-status=dead }}</ref>}} |- ! scope="row" | North Carolina Film Critics Association Awards | 2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' | Best Supporting Actress | {{nominated}} |{{center|<ref name="Metacritic" />}} |- ! rowspan="4" scope="row" |[[NRJ Music Award]]s |2002 |Jennifer Lopez |International Female Artist of the Year | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Dido is double winner in France |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1771852.stm |website=[[BBC News]] |accessdate=December 19, 2019 |date=January 20, 2002}}</ref>}} |- | rowspan="3" | 2003 |JenniferLopez.com |Music Website of the Year | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=NRJ Music Awards 2003 |url=https://www.nrj.fr/music-awards/actualites/nrj-music-awards-2002-236040 |publisher=[[NRJ]] |accessdate=December 19, 2019 |language=French |date=November 11, 2003 |archive-date=19 Disyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219184136/https://www.nrj.fr/music-awards/actualites/nrj-music-awards-2002-236040 |url-status=dead }}</ref>}} |- | Jennifer Lopez | International Female Artist of the Year | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Bienvenue sur les NRJ Music Awards 2003: Album International|url=http://www.nrj.fr/awards/awards2003/home.php?nav=vote&cat=9 |publisher=[[NRJ]] |accessdate=December 31, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050307133104/http://www.nrj.fr/awards/awards2003/home.php?nav=vote&cat=5 |archivedate=March 7, 2005 |language=French}}</ref>}} |- |''[[J to tha L–O! The Remixes]]'' | International Album of the Year | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Bienvenue sur les NRJ Music Awards 2003: Artiste Féminine Internationale |url=http://www.nrj.fr/awards/awards2003/home.php?nav=vote&cat=9 |publisher=[[NRJ]] |accessdate=December 31, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050307133104/http://www.nrj.fr/awards/awards2003/home.php?nav=vote&cat=9 |archivedate=March 7, 2005 |language=French}}</ref>}} |- ! scope="row" | Oklahoma Film Critics Circle Awards {{anchor|O}} |2019 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |Best Supporting Actress |{{won}} |{{center|<ref name="Metacritic" />}} |- ! scope="row" | Online Association of Female Film Critics |2019 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |Best Supporting Actress |{{won}} |{{center|<ref name="Metacritic" />}} |- ! scope="row" |[[Online Film Critics Society|Online Film Critics Society Awards]] |2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[Online Film Critics Society Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=2019 Awards (23rd Annual) |url=https://ofcs.org/awards/2019-awards-23rd-annual/ |publisher=[[Online Film Critics Society]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200107040810/https://ofcs.org/awards/2019-awards-23rd-annual/ |archivedate=January 7, 2020 |accessdate=December 24, 2019 |date=December 23, 2019}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Palm Springs International Film Festival]] {{anchor|P}} |2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |Spotlight Award |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Fuster |first1=Jeremy |title=Jennifer Lopez to Receive Palm Springs Film Festival's Spotlight Award |url=https://www.thewrap.com/jennifer-lopez-palm-springs-film-festival-spotlight-award/ |website=[[TheWrap]] |accessdate=December 14, 2019 |date=November 25, 2019}}</ref>}} |- ! rowspan="15" scope="row" |[[People's Choice Awards]] | rowspan="2" |[[27th People's Choice Awards|2001]] |Jennifer Lopez |Favorite Female Musical Performer | {{nom}} | rowspan="2" | |- |''[[The Cell]]'' |Favorite Motion Picture Actress | {{nom}} |- |[[29th People's Choice Awards|2003]] | rowspan="2" | Jennifer Lopez |Favorite Female Musical Performer | {{nom}} | |- |[[31st People's Choice Awards|2005]] |Best Smile | {{nom}} |<center><ref>{{cite web|url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2005 |title=People's Choice Awards 2005 Nominees |publisher=PeoplesChoice.com |accessdate=April 9, 2012}}</ref></center> |- |[[37th People's Choice Awards|2011]] | rowspan="2" |''[[American Idol]]'' | rowspan="2" |Choice Competition TV Show | {{won}} | rowspan="2" |<center><ref>{{cite web|url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2011 |title=People's Choice Awards 2011 Nominees |publisher=PeoplesChoice.com |accessdate=April 9, 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/63UOErYYD?url=http://www.usatoday.com/life/music/awards/mtvmusicawards/2011-08-26-video-music-award-winners-list_n.htm |archivedate=November 26, 2011 }}</ref><br /><ref>{{cite web|url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2012 |title=People's Choice Awards 2012 Nominees |publisher=PeoplesChoice.com |accessdate=April 9, 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303175611/http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2012 |archivedate=March 3, 2016 }}</ref></center> |- |[[38th People's Choice Awards|2012]] | {{won}} |- | rowspan="3" |2013 | rowspan="2" |Jennifer Lopez |Favorite Female Artist | {{nom}} | rowspan="3" |<center><ref name="2013People">{{cite web|url=http://www.peopleschoice.com/pca/nominations/vote.jsp?pollId=120033 |title=Nominate your favorites for People's Choice Awards 2013 |publisher=PeoplesChoice.com |accessdate=October 28, 2012}}</ref></center> |- |Favorite Pop Artist | {{nom}} |- |"[[Dance Again]]" |Favorite Music Video | {{nom}} |- |[[41st People's Choice Awards|2015]] |Jennifer Lopez |Favorite Pop Artist | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web|title=People's Choice Awards 2015: The winner's list|url=http://www.ew.com/article/2015/01/07/peoples-choice-awards-2015-the-winners-list|website=[[Entertainment Weekly]]|accessdate=November 19, 2016|archive-date=Hunyo 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626173259/http://www.ew.com/article/2015/01/07/peoples-choice-awards-2015-the-winners-list|url-status=dead}}</ref>}} |- | rowspan="2" |[[42nd People's Choice Awards|2016]] | rowspan="2" |''[[The Boy Next Door (film)|The Boy Next Door]]'' |Favorite Dramatic Movie Actress | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web|url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2016|title=2016 Nominees & Winners|work=People's Choice Awards|accessdate=October 3, 2015}}</ref>}} |- |Favorite Thriller Movie{{efn|name=Producer}} | {{nom}} |- |[[43rd People's Choice Awards|2017]] |''[[Shades of Blue (TV series)|Shades of Blue]]'' |Favorite TV Crime Drama Actress |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web|title=People's Choice Awards 2017: Full List of Nominees|url=http://blog.peopleschoice.com/2016/11/15/peoples-choice-awards-2017-full-list-of-nominees/|website=People's Choice|accessdate=November 19, 2016|date=November 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117063137/http://blog.peopleschoice.com/2016/11/15/peoples-choice-awards-2017-full-list-of-nominees/|archive-date=November 17, 2016|url-status=dead}}</ref>}} |- | rowspan="2" |[[45th People's Choice Awards|2019]] |Jennifer Lopez |The Style Star of 2019 | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Yang |first1=Rachel |title=People's Choice Awards 2019 full list of winners |url=https://ew.com/awards/2019/11/11/peoples-choice-awards-2019-full-list-winners/ |website=[[Entertainment Weekly]] |accessdate=December 23, 2019 |date=November 11, 2019}}</ref>}} |- |[[It's My Party (tour)|It's My Party]] |The Concert Tour of 2019 | {{nom}} |- ! scope="row" |[[People Magazine Awards|''People'' Magazine Awards]] |2014 | Jennifer Lopez |Triple Threat Award |{{won}} |<center><ref>{{cite web|last=Jordan |first=Julie |url=http://people.com/awards/jennifer-lopez-at-the-people-magazine-awards-wins-triple-threat-award/ |title=PEOPLE Magazine Awards: Jennifer Lopez Wins Triple Threat Award |publisher=People. Time Inc. |date=December 18, 2014 |accessdate=November 27, 2016}}</ref></center> |- ! scope="row" | Phoenix Critics Circle Awards |2019 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |Best Supporting Actress |{{nom}} |{{center|<ref name="Metacritic" />}} |- ! scope="row" | Philadelphia Film Critics Circle |2019 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |Best Supporting Actress |{{runner-up}} |{{center|<ref name="Metacritic" />}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Pollstar|''Pollstar'' Awards]] |2018 |[[Jennifer Lopez: All I Have]] |Best Residency |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=30th Annual Pollstar Awards Nominations Announced |url=https://www.pollstar.com/News/30th-annual-pollstar-awards-nominations-announced-136805 |website=[[Pollstar]] |accessdate=December 23, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819194501/https://www.pollstar.com/News/30th-annual-pollstar-awards-nominations-announced-136805 |archivedate=August 19, 2019 |date=November 30, 2018}}</ref>}} |- |2019 |[[It's My Party (tour)|It's My Party]] |Best Latin Tour |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Willman |first1=Chris |title=Elton John Wins Pollstar's Top Tour Award, Vows to 'Win the F—ing Thing Next Year as Well' |url=https://variety.com/2020/music/news/elton-john-wins-pollstar-top-tour-award-1203496354/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |accessdate=February 10, 2020 |date=February 7, 2020}}</ref>}} |- ! rowspan="3" scope="row" | Premios Amigo |2000 |''[[On the 6]]'' |Best International Album |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Los irlandeses U2 actuarán en la gala de los Premios Amigo |url=https://elpais.com/diario/2000/10/20/cultura/971992814_850215.html |website=[[El País]] |accessdate=December 20, 2019 |language=Spanish |date=October 20, 2000}}</ref>}} |- | rowspan="2" |2007 |Jennifer Lopez |rowspan="2"{{n/a}} |{{won}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |title=David Bisbal, 'Premio Amigo 2007' |url=https://www.20minutos.es/noticia/313158/0/seguimiento/bisbal/amigo/ |website=[[20 minutos]] |accessdate=December 20, 2019 |language=Spanish |date=November 28, 2007}}</ref>}} |- |"[[Qué Hiciste]]" |{{nom}} |- ! rowspan="43" scope="row" |[[Premios Juventud]] | rowspan="12" |[[2004 Premios Juventud|2004]] | rowspan="7" |Jennifer Lopez | She Steals the Show | {{nom}} | rowspan="12" |{{center|<ref>{{cite web |title=Hip, Young Hispanics to Honor Their Idols: 'Premios Juventud' First Ever Hispanic Youth Awards to Air Live on Univision Network Sept. 23 |url=https://www.businesswire.com/news/home/20040802006007/en/Hip-Young-Hispanics-Honor-Idols-Premios-Juventud |publisher=[[Business Wire]] |accessdate=December 22, 2019 |date=August 2, 2004}}</ref>}} |- | Best Moves |{{nom}} |- | All Over the Dial |{{nom}} |- | She's Totally Red Carpet | {{won}} |- | Paparazzi's Favorite Target | {{nom}} |- | Dream Chick |{{nom}} |- | My Idol Is |{{nom}} |- | rowspan="3" | Jennifer Lopez and [[Marc Anthony]] | Paparazzi's Favorite Target | {{won}} |- | Dynamic Duet | {{nom}} |- | rowspan="2" | Hottest Romance |{{nom}} |- |Jennifer Lopez and [[Ben Affleck]] |{{nom}} |- | "[[No Me Ames]]" | Catchiest Tune |{{nom}} |- | rowspan="5" |[[2005 Premios Juventud|2005]] | Jennifer Lopez | She's Got Style | {{won}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |title=La 2da entrega anual de 'Premios Juventud': Una noche de estrellas y estrenos |url=https://www.businesswire.com/news/home/20050923_es_1005655_generatedID/es/ |publisher=[[Business Wire]] |accessdate=December 22, 2019 |language=Spanish |date=September 22, 2005}}</ref>}} |- |''[[Shall We Dance? (2004 film)|Shall We Dance?]]'' and ''[[Monster-in-Law]]'' | She Steals the Show |{{won}} |- | Jennifer Lopez | Paparazzi's Favorite Target | {{nom}} | rowspan="3" |{{center|<ref>{{cite web |title=¿Quiénes son los famosos favoritos de la juventud hispana? Descúbralo en los 'Premios Juventud' de Univision el 22 de septiembre |url=https://www.businesswire.com/news/home/20050721_es_1005425_generatedID/es/ |publisher=[[Business Wire]] |accessdate=December 31, 2019 |language=Spanish |date=July 21, 2005}}</ref>}} |- | "[[Amar Sin Mentiras|Escapémonos (Tropical Version)]]" {{small|(with [[Marc Anthony]])}} | Dynamic Duet |{{nom}} |- | Jennifer Lopez and [[Marc Anthony]] | Hottest Romance |{{nom}} |- | rowspan="2" |[[2006 Premios Juventud|2006]] | Jennifer Lopez | She's Got Style |{{nom}} | rowspan="2" | |- |''[[An Unfinished Life]]'' | She Steals the Show |{{nom}} |- | rowspan="3" |[[2007 Premios Juventud|2007]] | rowspan="6" | Jennifer Lopez | She's Got Style | {{won}} | rowspan="3" |{{center|<ref>{{cite web |title=4th Annual ''Premios Juventud'' Awards on Univision Constructs an All-Star Musical Factory |url=https://www.businesswire.com/news/home/20070719006224/en/4th-Annual-Premios-Juventud-Awards-Univision-Constructs |publisher=[[Business Wire]] |accessdate=December 22, 2019 |date=July 20, 2007}}</ref>}} |- | Paparazzi's Favorite Target | {{nom}} |- | Girl of My Dreams | {{won}} |- | rowspan="6" |[[2008 Premios Juventud|2008]] | She's Got Style | {{won}} | rowspan="6" |{{center|<ref>{{cite web |title=Univision Announces Nominated Artists for Its 5th Annual "Premios Juventud" |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080501006475/en/Univision-Announces-Nominated-Artists-5th-Annual-Premios |publisher=[[Business Wire]] |accessdate=December 21, 2019 |date=May 1, 2008}}</ref>}} |- | Girl of My Dreams | {{won}} |- | Paparazzi's Favorite Target | {{won}} |- | rowspan="2" |''[[El Cantante]]'' | She Steals the Show | {{nom}} |- | Favorite Flick | {{nom}} |- | Jennifer Lopez and [[Marc Anthony]] | Torrid Affairs | {{nom}} |- |[[2009 Premios Juventud|2009]] | Jennifer Lopez | She's Got Style | {{won}} | |- | rowspan="2" |[[2011 Premios Juventud|2011]] | "[[On the Floor]]" {{small|(with [[Pitbull (rapper)|Pitbull]])}} | The Perfect Combination | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Cantor-Navas |first1=Judy |title=Prince Royce, Pitbull, Mana Among Univision's Premios Juventud Winners |url=https://www.billboard.com/articles/business/1177007/prince-royce-pitbull-mana-among-univisions-premios-juventud-winners |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=December 22, 2019 |date=July 22, 2011}}</ref>}} |- | rowspan="3" | Jennifer Lopez | Actress Who Steals The Screen | {{nom}} |- | rowspan="2" |[[2013 Premios Juventud|2013]] |World Icon Award | {{won}} | rowspan="2" |<center><ref>{{cite web|last1=Baida|first1=Aiyana|title=Jennifer Lopez Wins Premios Juventud's World Icon Award (Video)|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/07/19/jennifer-lopez-premios-juventud_n_3622993.html%7D|website=[[HuffPost]]|accessdate=November 19, 2016|date=July 19, 2013}}</ref><br /><ref>{{cite news| url=http://voces.huffingtonpost.com/2013/07/10/premios-juventud-2013-jennifer-lopez-canta-premio_n_3576301.html | work=HuffPost | title=Jennifer Lopez y Marc Anthony en 'Premios Juventud' | date=July 10, 2013 | first=Mandy | last=Fridmann}}</ref><br /><ref>{{cite web|url=http://www.latintimes.com/articles/6494/20130718/premios-juventud-2013-winners-list-ganadores-who-won.htm |title=Premios Juventud 2013 Winners List: Who Won? |date=July 18, 2013 |accessdate=September 22, 2017}}</ref></center> |- |Favorite Actress | {{won}} |- |[[2014 Premios Juventud|2014]] | "[[Adrenalina (Wisin song)|Adrenalina]]" {{small|([[Wisin]] featuring [[Ricky Martin]] and Jennifer Lopez)}} | The Perfect Combination | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Tinoco |first1=Armando |title=Premios Juventud 2014 Nominees: Prince Royce Tops Nominations List, Plus Angelique Boyer, Maite Perroni Score Nods In Telenovela Category |url=https://www.latintimes.com/premios-juventud-2014-nominees-prince-royce-tops-nominations-list-plus-angelique-boyer-171728 |website=Latin Times |publisher=[[IBT Media]] |accessdate=December 22, 2019 |date=May 7, 2014}}</ref>}} |- | rowspan="2" |[[2015 Premios Juventud|2015]] | rowspan="2" |''[[The Boy Next Door (film)|The Boy Next Door]]'' | She Steals the Show | {{won}} | rowspan="2" |<center><ref name="valdez1">{{cite news| url=http://www.latintimes.com/premios-juventud-2015-winners-list-luis-coronel-enrique-iglesias-take-most-awards-330119 | work=Latin Times | title=Premios Juventud 2015 Winners List: Luis Coronel, Enrique Iglesias Take Most Awards! | date=July 17, 2015 | first=Maria | last=Valdez}}</ref></center> |- | Favorite Movie{{efn|name=Producer}} | {{won}} |- | rowspan="3" |[[2016 Premios Juventud|2016]] |"[[Back It Up (Prince Royce song)|Back It Up]]" <small>(featuring [[Prince Royce]] & [[Pitbull (rapper)|Pitbull]])</small> |The Perfect Combination | {{nom}} | rowspan="3" |<center><ref>{{cite web |title=Premios Juventud 2016: Lista completa de ganadores |url=https://www.univision.com/especiales/premios-juventud/premios-juventud-2016-lista-completa-de-ganadores |publisher=[[Univision]] |accessdate=December 14, 2019 |language=Spanish |date=July 15, 2016 |archive-date=Marso 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328092334/https://www.univision.com/especiales/premios-juventud/premios-juventud-2016-lista-completa-de-ganadores |url-status=dead }}</ref><br /><ref>{{cite web |title=Premios Juventud: Lista completa de nominados 2016 |url=https://www.univision.com/especiales/premios-juventud/premios-juventud-lista-completa-de-nominados-2016 |publisher=[[Univision]] |accessdate=December 22, 2019 |language=Spanish |date=June 3, 2016 |archive-date=Mayo 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510041042/https://www.univision.com/especiales/premios-juventud/premios-juventud-lista-completa-de-nominados-2016 |url-status=dead }}</ref></center> |- | rowspan="5" | Jennifer Lopez | She Steals the Show | {{nom}} |- | My Favorite Twitter Celebrity | {{nom}} |- | rowspan="4" |[[2019 Premios Juventud|2019]] | Scroll Stopper | {{nom}} | rowspan="4" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Torres |first1=Alejandra |title=Premios Juventud 2019: the complete list of winners |url=https://us.hola.com/celebrities/2019071826097/premios-juventud-2019-winners/ |website=[[¡Hola!]] |accessdate=December 22, 2019 |date=July 18, 2019 }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} |- | Street Style | {{nom}} |- | Hair Obsessed | {{nom}} |- | Jennifer Lopez and [[Alex Rodriguez]] | Couple That Fired Up My Feed | {{nom}} |- ! scope="row" |[[Premios Ondas]] |2001 |Jennifer Lopez |Mención especial de la Organización |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Palmarés: 2001 |url=https://premiosondas.com/historia_2009-2000-01.php |language=Spanish |website=[[Premios Ondas]] |publisher=[[Cadena SER]] |accessdate=December 19, 2019 |archive-date=Disyembre 19, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219185748/https://premiosondas.com/historia_2009-2000-01.php |url-status=dead }}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Premios Oye!]] |2007 |Jennifer Lopez |Pop Español: Solista Femenina |{{nom}} | |- ! scope="row" |[[Radio Disney Music Awards]] {{anchor|R}} |2015 |Jennifer Lopez |[[Radio Disney Music Awards#Special awards|Hero Award]] |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/Entertainment/2015-radio-disney-music-awards-jennifer-lopez-hero/story?id=30625481 |title=2015 Radio Disney Music Awards: Jennifer Lopez Gets Hero Award |publisher=ABC News |date=April 27, 2015 |accessdate=November 27, 2016}}</ref> </center> |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Radio Music Awards]] | rowspan="2" | 2003 | rowspan="2" | Jennifer Lopez | Artist of the Year – Hip Hop Radio | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |title=2003 Radio music awards nominees |url=https://top40-charts.com/news.php?nid=5623 |website=[[Top40-Charts]] |accessdate=December 27, 2019 |date=September 19, 2003}}</ref>}} |- | Artist of the Year – Top 40 Radio | {{nom}} |- ! scope="row" |[[Ritmo Latino|Ritmo Latino Music Awards]] | 1999 | Jennifer Lopez | New Artist of the Year | {{won}} |{{center|<ref>{{cite journal |last1=Lannert |first1=John |title=Ritmo Winners Chosen |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=October 30, 1999 |volume=111 |issue=44 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=eAgEAAAAMBAJ&pg=PA74 |accessdate=December 27, 2019 |publisher=Nielsen Business Media, Inc.}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[RTHK Top 10 Gold Songs Awards#International Pop Poll Awards|RTHK International Pop Poll Awards]] | 2012 | "[[On the Floor]]" {{small|(featuring [[Pitbull (rapper)|Pitbull]])}} | Top Ten International Gold Songs | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=23rd International Pop Poll |url=http://rthk9.rthk.hk/special/poppoll23/index.htm |website=[[RTHK]] |publisher=[[Government of Hong Kong]] |accessdate=December 27, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303172349/http://rthk.hk/special/poppoll23/index.htm |archivedate=March 3, 2016 |date=May 6, 2012}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[San Francisco Bay Area Film Critics Circle|San Francisco Bay Area Film Critics Circle Awards]] {{anchor|S}} |2019 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |Best Supporting Actress |{{won}} |{{center|<ref name="Metacritic">{{cite web |last1=Dietz |first1=Jason |title=Best of 2019: Film Awards & Nominations Scorecared |url=https://www.metacritic.com/feature/2019-film-awards-and-nominations-scorecard |publisher=[[Metacritic]] |accessdate=December 14, 2019 |date=December 3, 2019 |archive-date=Enero 7, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107031446/https://www.metacritic.com/feature/2019-film-awards-and-nominations-scorecard |url-status=dead }}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Satellite Awards]] |[[24th Satellite Awards|2020]] |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[Satellite Award for Best Supporting Actress – Motion Picture|Best Actress in a Supporting Role]] |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=2019 Winners |url=https://www.pressacademy.com/2019-ipa-awards/ |publisher=[[International Press Academy]] |accessdate=December 19, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191219204231/https://www.pressacademy.com/2019-ipa-awards/ |archivedate=December 19, 2019}}</ref>}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Saturn Awards]] |[[24th Saturn Awards|1998]] |''[[Anaconda (film)|Anaconda]]'' | rowspan="2" |[[Saturn Award for Best Actress]] | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Hammond |first1=Pete |title=Notes On The Season: State Of The Race; Jennifer Lopez Soars Into Contention; Terry Gilliam Tilts At Oscar's Windmill |url=https://deadline.com/2019/12/jennifer-lopez-oscars-hustlers-terry-gilliam-parasite-1202809124/ |website=[[Deadline Hollywood]] |accessdate=December 27, 2019 |date=December 13, 2019}}</ref>}} |- |[[27th Saturn Awards|2001]] |''[[The Cell]]'' | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Nominees for 27th annual Saturn Awards |url=https://www.upi.com/Archives/2001/04/04/Nominees-for-27th-annual-Saturn-Awards/9791986356800/ |publisher=[[United Press International]] |accessdate=December 27, 2019 |date=April 4, 2001}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Screen Actors Guild Awards]] |2020 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Supporting Role|Outstanding Performance by a Female Actor in a Supporting Role]] |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Screen Actors Guild Award nominations revealed |url=https://edition.cnn.com/2019/12/11/entertainment/sag-2020-nominations/index.html |publisher=[[CNN]] |accessdate=December 11, 2019 |date=December 11, 2019 |archive-date=Disyembre 11, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211155616/https://amp.cnn.com/cnn/2019/12/11/entertainment/sag-2020-nominations/index.html |url-status=dead }}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Seattle Film Critics Society|Seattle Film Critics Society Awards]] |2019 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |Best Supporting Actress |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title='The Irishman' Leads the 2019 Seattle Film Critics Society Nominations |url=http://seattlefilmcritics.com/2019/12/09/the-irishman-leads-the-2019-seattle-film-critics-society-nominations/ |publisher=[[Seattle Film Critics Society]] |accessdate=December 10, 2019 |date=December 9, 2019}}</ref><br /><ref name="Metacritic" />}} |- ! rowspan="4" scope="row" |[[Shorty Awards]] | rowspan="4" |2011 | rowspan="4" |Jennifer Lopez |Celebrity |{{nom}} | rowspan="4" |<center><ref>{{cite web |url=http://shortyawards.com/JLo |title=Jennifer Lopez was nominated for a Shorty Award |publisher=[[Shorty Awards]] |date=March 26, 2012 |accessdate=April 9, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122032635/http://shortyawards.com/JLo |archive-date=January 22, 2012 |url-status=dead }}</ref></center> |- |Music |{{nom}} |- |Actress |{{nom}} |- |Singer |{{nom}} |- ! scope="row" |[[ShoWest|ShoWest Convention Awards]] |2002 |Jennifer Lopez |Female Star of the Year |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Diorio |first1=Carl |title=ShoWest honors Lopez |url=https://variety.com/2002/film/news/showest-honors-lopez-1117860787/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |accessdate=December 20, 2019 |date=February 14, 2002}}</ref><br /><ref>{{cite web |title=J Lo Heads Dazzling Turnout at ShoWest Awards in Las Vegas |url=https://www.hellomagazine.com/film/2002/03/08/showest/ |website=[[Hello! (magazine)|Hello!]] |accessdate=December 20, 2019 |date=March 8, 2002}}</ref>}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Smash Hits Poll Winners Party]] | rowspan="2" | 2002 | rowspan="2" | Jennifer Lopez | Best Female Solo |{{runner-up|7th place}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |title=Smash Hits Poll Winners' Party 2002 |url=http://www.pollwinnersparty.com/pollwinnersparty/vote.shtml |publisher=[[Smash Hits Poll Winners Party]] |accessdate=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20021211095337/http://www.pollwinnersparty.com/pollwinnersparty/vote.shtml |archive-date=December 11, 2002 }}</ref>}} |- | Most Fanciable Female |{{runner-up|5th place}} |- ! scope="row" |[[Soul Train Music Awards]] |2000 |''[[On the 6]]'' |[[Soul Train Music Award for Best R&B/Soul Album – Female|Best R&B/Soul Album – Female]] |{{nom}} |<center><ref>{{cite journal |title=TLC Leads Nominees for Soul Train Music Awards |journal=Billboard |date=February 19, 2000 |volume=112 |issue=8 |page=87 |url=https://books.google.com/books?id=CQ4EAAAAMBAJ&pg=PA87 |accessdate=November 14, 2019 |publisher=Nielsen Business Media, Inc.}}</ref></center> |- ! rowspan="6" scope="row" |[[Stinkers Bad Movie Awards]] | rowspan="2" |[[2001 Stinkers Bad Movie Awards|2001]] |''[[Angel Eyes (film)|Angel Eyes]]'' and ''[[The Wedding Planner]]'' | Worst Actress | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |title=2001 24th Hastings Bad Cinema Society Stinkers Awards |url=http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/2001/2001st.htm |website=[[Los Angeles Times]] |accessdate=December 31, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070815101727/http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/2001/2001st.htm |archivedate=August 15, 2007}}</ref>}} |- |''[[Angel Eyes (film)|Angel Eyes]]'' | Most Annoying Fake Accent – Female | {{won}} |- |[[2002 Stinkers Bad Movie Awards|2002]] |''[[Enough (film)|Enough]]'' | Worst Actress | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=2002 25th Hastings Bad Cinema Society Stinkers Awards |url=http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/2002/2002st.htm |website=[[Los Angeles Times]] |accessdate=January 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20070815213025/http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/2002/2002st.htm |archive-date=August 15, 2007 }}</ref>}} |- | rowspan="3" |[[2003 Stinkers Bad Movie Awards|2003]] | rowspan="3" |''[[Gigli]]'' | Worst Actress | {{won}} | rowspan="3" |{{center|<ref>{{cite web |title=2003 26th Hastings Bad Cinema Society Stinker Awards |url=http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/2003/2003st.htm |website=[[Los Angeles Times]] |accessdate=December 31, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061017172801/http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/2003/2003st.htm |archivedate=October 17, 2006}}</ref>}} |- | Worst On-Screen Couple {{small|(with [[Ben Affleck]])}} | {{won}} |- | Worst Fake Accent – Female | {{won}} |- ! scope="row" |[[Streamy Awards]] |2018 |''Fear BOX Challenge'' <small>(with [[David Dobrik]])</small> |Best Performance – Collaboration |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Schaffstall |first1=Katherine |title=Streamy Awards 2018: Winners List |url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/streamy-awards-2018-winners-list-1146664/item/visual-special-effects-1146655 |website=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=December 16, 2019 |date=October 22, 2018}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Swiss Music Awards]] |[[Swiss Music Awards#2012|2012]] | "[[On the Floor]]" {{small|(featuring [[Pitbull (rapper)|Pitbull]])}} | Best Hit International | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Zwei Trophäen für 77 Bombay Street |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/zwei-trophaeen-fuer-77-bombay-street |website=[[Schweizer Illustrierte]] |accessdate=December 27, 2019 |language=German |date=March 2, 2012 |archive-date=Agosto 5, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805145520/https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/zwei-trophaeen-fuer-77-bombay-street |url-status=dead }}</ref>}} |- ! rowspan="50" scope="row" |[[Teen Choice Awards]] {{anchor|T}} | rowspan="2" |[[1999 Teen Choice Awards|1999]] |"[[If You Had My Love]]" |[[Teen Choice Award for Choice Music – Summer Song|Best Song of the Summer]] |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Baird |first1=Pat |title=Jennifer Lopez The Crossover Dream Comes True |url=https://www.bmi.com/news/entry/233517 |publisher=[[Broadcast Music, Inc.]] |accessdate=December 29, 2019 |date=October 31, 1999}}</ref>}} |- | rowspan="3" |Jennifer Lopez |[[Teen Choice Award for Choice Music – Breakout Artist|Breakout Artist]] | {{nom}} | |- | rowspan="2" |[[2000 Teen Choice Awards|2000]] |[[Teen Choice Award for Choice Female Hottie|Female Hottie Award]] | {{nom}} | |- |[[Teen Choice Award for Choice Music – Female Artist|Female Artist]] | {{nom}} | |- | rowspan="6" |[[2001 Teen Choice Awards|2001]] |"[[Play (Jennifer Lopez song)|Play]]" |Best Dance Track | {{won}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Riedlinger |first1=Megan |title=Teen Choice Awards 'Choice Hottie' Winners Through the Years |url=https://www.wonderwall.com/eye-candy/hot-celebrities/teen-choice-awards-choice-hottie-winners-through-years-3015681.gallery?photoId=1033217 |website=Wonderwall |publisher=[[Whalerock Industries]] |accessdate=December 31, 2019 |date=August 7, 2019}}</ref>}} |- | rowspan="2" |Jennifer Lopez |Female Hottie Award | {{won}} |- |Female Artist | {{nom}} | |- |''[[The Wedding Planner]]'' |Choice Chemistry | {{nom}} | |- |"[[Love Don't Cost a Thing (song)|Love Don't Cost a Thing]]" |Choice Music Single | {{nom}} | |- |''[[J.Lo (album)|J.Lo]]'' |Choice Music Album | {{nom}} | |- | rowspan="6" |[[2002 Teen Choice Awards|2002]] | rowspan="2" |Jennifer Lopez |Female Artist | {{nom}} | rowspan="6" |{{center|<ref>{{cite web |title=2002 Teen Choice Awards |url=https://oklahoman.com/article/2803593/2002-teen-choice-awards |website=[[The Oklahoman]] |accessdate=December 27, 2019 |date=August 18, 2002}}</ref>}} |- |Female Hottie Awards | {{nom}} |- | rowspan="3" |"[[Ain't It Funny|Ain't It Funny (Murder Remix)]]" {{small|(featuring [[Ja Rule]] and [[Caddillac Tah]])}} |Choice Music Hook-Up | {{nom}} |- |Choice Music Single | {{nom}} |- |Best R&B/Hip-Hop/Rap Single |{{won}} |- |''[[Enough (film)|Enough]]'' |Choice Actress in a Drama/Action or Adventure Film | {{nom}} |- | rowspan="12" |[[2003 Teen Choice Awards|2003]] | rowspan="3" |''[[Maid in Manhattan]]'' |Choice Movie Actress – Comedy | {{nom}} | rowspan="12" |{{center|<ref>{{cite web |title=2003 Teen Choice Awards Nominees |url=https://www.billboard.com/articles/news/70551/2003-teen-choice-awards-nominees |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=December 27, 2019 |date=June 18, 2003}}</ref>}} |- |Choice Movie Liar | {{nom}} |- |Choice Movie Lip-Lock {{small|(shared with [[Ralph Fiennes]])}} | {{nom}} |- | rowspan="2" |"[[All I Have (song)|All I Have]]" {{small|(featuring [[LL Cool J]])}} |Choice Music Single | {{nom}} |- |Choice Music Hook-Up | {{nom}} |- |"[[I'm Glad]]" |Choice Love Song | {{nom}} |- |''[[This Is Me... Then]]'' |Choice Music Album | {{nom}} |- | rowspan="6" |Jennifer Lopez |Choice Hip Hop R&B Artist |{{won}} |- |Choice Crossover Artist |{{nom}} |- |Choice Fashion Icon |{{won}} |- |Female Artist | {{nom}} |- |Female Hottie Award | {{nom}} |- |[[2004 Teen Choice Awards|2004]] |Female Artist | {{nom}} | |- | rowspan="6" |[[2005 Teen Choice Awards|2005]] | rowspan="2" |"[[Get Right]]" |Choice R&B/Hip-Hop Track | {{nom}} | rowspan="6" |{{center|<ref>{{cite web |title=FOX Announces Nominees for 'The 2005 Teen Choice Awards' |url=http://www.thefutoncritic.com/news/2005/06/01/fox-announces-nominees-for-the-2005-teen-choice-awards--18495/20050601fox01/ |website=[[The Futon Critic]] |accessdate=December 27, 2019 |date=June 1, 2005}}</ref><br /><ref>{{cite web |title=The Teen Choice Awards 2005 |url=http://www.fox.com/tca2005/nominees.htm |publisher=[[Fox Broadcasting Company]] |accessdate=December 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20060108193620/http://www.fox.com/tca2005/nominees.htm |archive-date=January 8, 2006 }}</ref>}} |- |Choice Party Starter | {{nom}} |- | rowspan="2" |''[[Monster-in-Law]]'' |Choice Chemistry {{small|(shared with [[Jane Fonda]])}} | {{nom}} |- |Choice Movie Actress: Comedy | {{nom}} |- |''[[Shall We Dance? (2004 film)|Shall We Dance?]]'' |Choice Dance Scene {{small|(shared with [[Richard Gere]])}} | {{nom}} |- |Jennifer Lopez |Choice Red-Carpet Fashion Icon (Female) | {{nom}} |- | rowspan="2" |[[2010 Teen Choice Awards|2010]] | rowspan="2" |''[[The Back-up Plan]]'' |Best Romantic Comedy Actress | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Soll |first1=Lindsay |title=Teen Choice Awards 2010: First Round of Nominees Announced |url=http://www.mtv.com/news/2553497/teen-choice-awards-2010-nominees/ |publisher=[[MTV News]] |accessdate=December 27, 2019 |date=June 14, 2010 |archive-date=Enero 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160108020424/http://www.mtv.com/news/2553497/teen-choice-awards-2010-nominees/ |url-status=dead }}</ref>}} |- | Best Romantic Comedy | {{nom}} |- | rowspan="2" |[[2011 Teen Choice Awards|2011]] |Jennifer Lopez |Choice Red Carpet Fashion Icon (Female) | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Goodacre |first1=Kate |title=Teen Choice Awards 2011: TV winners |url=https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a333845/teen-choice-awards-2011-tv-winners/ |website=[[Digital Spy]] |accessdate=December 27, 2019 |date=August 8, 2011}}</ref>}} |- |''[[American Idol]]'' | Choice TV: Personality | {{won}} |- | rowspan="6" |[[2012 Teen Choice Awards|2012]] |''[[What to Expect When You're Expecting (film)|What to Expect When You're Expecting]]'' | Choice Comedy Actress | {{nom}} | rowspan="6" |{{center|<ref>{{cite web |last=Mitchell |first=John |url=http://www.mtv.com/news/articles/1685440/teen-choice-awards-nominations.jhtml |title='Vampire Diaries,' Justin Bieber Lead Teen Choice Award Nominations – Music, Celebrity, Artist News |publisher=MTV News. Viacom International, Inc. |date=May 18, 2012 |accessdate=October 25, 2012 |archive-date=Mayo 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522045043/http://www.mtv.com/news/articles/1685440/teen-choice-awards-nominations.jhtml |url-status=dead }}</ref><br /><ref>{{cite web |title=Teen Choice Awards 2012: Complete Winners List |url=http://www.mtv.com/news/1690174/teen-choice-awards-winners-list/ |publisher=[[MTV News]] |accessdate=December 27, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191207185830/http://www.mtv.com/news/1690174/teen-choice-awards-winners-list/ |archivedate=December 7, 2019 |date=July 22, 2012}}</ref>}} |- |"[[Dance Again]]" {{small|(featuring [[Pitbull (rapper)|Pitbull]])}} |Choice Music Single – Female | {{nom}} |- | rowspan="3" |Jennifer Lopez |Choice Female Artist | {{nom}} |- |Choice Fashion Icon: Female | {{nom}} |- |Choice Summer Female Artist | {{nom}} |- |''[[American Idol]]'' |Female TV Personality | {{won}} |- |[[2013 Teen Choice Awards|2013]] |''[[The Fosters (American TV series)|The Fosters]]'' |Choice TV Breakout Show {{small|(shared with cast and crew)}}{{efn|name=Producer}} |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Complete list of Teen Choice 2013 Awards winners |url=https://www.latimes.com/entertainment/la-et-teen-choice-2013-awards-winners-list-story.html |website=[[Los Angeles Times]] |accessdate=December 27, 2019 |date=Aug 11, 2013}}</ref>}} |- |[[2014 Teen Choice Awards|2014]] |''[[American Idol]]'' |Female TV Personality | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Nordyke |first1=Kimberly |title=Teen Choice Awards: The Complete Winners List |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/teen-choice-awards-2014-winners-724423 |website=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=December 27, 2019 |date=August 10, 2014}}</ref>}} |- | rowspan="2" |[[2016 Teen Choice Awards|2016]] |''[[Shades of Blue (TV series)|Shades of Blue]]'' |Choice TV: Drama{{efn|name=Producer}} | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web|url=http://tvline.com/2016/05/24/teen-choice-awards-2016-nominations-full-list-tv-nominees/|title=Teen Choice Awards 2016: CW Dramas, Pretty Little Liars Lead Early Noms|accessdate=May 24, 2016}}</ref>}} |- |Jennifer Lopez |Choice TV Actress: Drama | {{nom}} |- |[[2018 Teen Choice Awards|2018]] |"[[Dinero (song)|Dinero]]" {{small|(featuring [[DJ Khaled]] and [[Cardi B]])}} |Choice Latin Song | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Selena Gomez and Cardi B lead second wave of Teen Choice Awards music nominees |url=http://abcnewsradioonline.com/music-news/2018/6/22/selena-gomez-and-cardi-b-lead-second-wave-of-teen-choice-awa.html |publisher=[[ABC News Radio]] |accessdate=December 14, 2019 |date=June 22, 2018 |archive-date=22 Hunyo 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622220726/http://abcnewsradioonline.com/music-news/2018/6/22/selena-gomez-and-cardi-b-lead-second-wave-of-teen-choice-awa.html |url-status=dead }}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Telehit Awards]] |[[Telehit Awards#2014|2014]] | "[[Booty (song)|Booty]]" {{small|(featuring [[Iggy Azalea]])}} | El Glúteo de Oro | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Solis |first1=Erik |title=Capital Cities encabezará Premios Telehit |url=https://www.milenio.com/espectaculos/capital-cities-encabezara-premios-telehit |website=[[Milenio]] |accessdate=January 2, 2020 |language=Spanish |date=October 6, 2014}}</ref>}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[The Record of the Year]] | 1999 |"[[If You Had My Love]]" | rowspan="2" | The Record of the Year |{{runner-up|10th place}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Westlife win song award |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/560705.stm |website=[[BBC News]] |accessdate=December 27, 2019 |date=December 12, 1999}}</ref>}} |- |2011 |"[[On the Floor]]" {{small|(featuring [[Pitbull (rapper)|Pitbull]])}} |{{runner-up|9th place}} |{{center|<ref>{{cite web |title=It's your choice! |url=http://www.roty.tv/ |publisher=[[The Record of the Year]] |accessdate=December 26, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120209131137/http://www.roty.tv/ |archivedate=February 9, 2012}}</ref>}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Top of the Pops|Top of the Pops Awards]] |2001 | rowspan="2" | Jennifer Lopez |Artist on Top of the World |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=TOTP Awards: The winners |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1685658.stm |website=[[BBC News]] |accessdate=December 21, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190515103132/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1685658.stm |archivedate=May 15, 2019 |date=November 30, 2001}}</ref>}} |- |2003 |Most Crap Hair |{{nominated}} |{{center|<ref>{{cite web |title=TOTP Awards - The results 2003 - Most Crap Hair |url=http://www.bbc.co.uk/totp/awards/hair.shtml |publisher=[[BBC Online]] |accessdate=December 27, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050317175020/http://www.bbc.co.uk/totp/awards/hair.shtml |archivedate=March 17, 2005}}</ref>}} |- ! rowspan="4" scope="row" |[[TMF Awards]] | rowspan="2" |2001 | rowspan="4" |Jennifer Lopez |Best International Female Artist | {{won}} | |- |Best Zangeres (Best Singer) |{{won}} |{{center|<ref>{{cite journal |title=TMF Awards Increase Viewers in Netherlands |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=April 28, 2001 |volume=113 |issue=17 |page=62 |url=https://books.google.com/books?id=oxMEAAAAMBAJ&pg=RA1-PA62&lpg=RA1-PA62 |accessdate=December 19, 2019}}</ref>}} |- | rowspan="2" |2002 |Best International Female Artist |{{won}} | |- |Best Zangeres (Best Singer) |{{won}} | |- ! rowspan="2" scope="row" |[[Total Request Live|''TRL'' Awards]] | rowspan="2" | 2003 | Jennifer Lopez | The First Lady Award (Favorite Female) | {{nom}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |title=TRL Awards Winners |url=http://www.mtv.com/onair/trl/awards/post_vote.jhtml |website=[[MTV]] |accessdate=December 29, 2019 |date=2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20030402023238/http://www.mtv.com/onair/trl/awards/post_vote.jhtml |archive-date=April 2, 2003 }}</ref>}} |- | "[[Play (Jennifer Lopez song)|Play]]" (''[[Total Request Live|TRL]]'' Super Bowl XXXV in Tampa) | The Rock The Mic Award (Best Live Performance) | {{nom}} |- ! scope="row" |[[UNESCO|UNESCO Award]] {{anchor|U}} |2012 |[[Lopez Family Foundation]] |Award for Philanthropic Work |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Merriam |first1=Allie |title=J Lo Celebrates Her Belated 1-Year Anniversary at a Charity Gala |url=https://www.popsugar.com.au/celebrity/Jennifer-Lopez-Lanvin-Pictures-Germany-25662635 |website=[[PopSugar]] |accessdate=December 27, 2019 |date=October 30, 2012 |archive-date=27 Disyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227024112/https://www.popsugar.com.au/celebrity/Jennifer-Lopez-Lanvin-Pictures-Germany-25662635 |url-status=dead }}</ref>}} |- ! rowspan="3" scope="row" | Urban Fashion Awards | rowspan="3" | 2002 | Jennifer Lopez | Female Urban Fashion Aficionado | {{nom}} | rowspan="3" |{{center|<ref>{{cite web |last1=Reid |first1=Shaheem |title=Bad Boy Looks Good: Diddy Wins Three Urban Fashion Awards |url=http://www.mtv.com/news/1455217/bad-boy-looks-good-diddy-wins-three-urban-fashion-awards/ |website=[[MTV News]] |accessdate=December 31, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191231170315/http://www.mtv.com/news/1455217/bad-boy-looks-good-diddy-wins-three-urban-fashion-awards/ |archivedate=December 31, 2019 |date=June 14, 2002}}</ref>}} |- | rowspan="2" |[[J.Lo by Jennifer Lopez]] | New Urban Fashion Celebrity Line | {{nom}} |- | New Designer of the Year | {{won}} |- ! rowspan="2" scope="row" |''[[Us Weekly]]'' Awards | 2007 | rowspan="2" | Jennifer Lopez | Style Icon of the Year | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |author1=Sarah Schmalbruch |author2=Megan Willett |author3=Darcy Schild |title=Jennifer Lopez has been in Hollywood for over 20 years — here's her wild style evolution |url=https://www.insider.com/jennifer-lopez-fashion-evolution-2017-1#she-wore-a-fashion-forward-pantsuit-to-accept-the-award-for-style-icon-of-the-year-at-the-us-hot-hollywood-party-in-2007-29 |website=Insider |publisher=[[Insider Inc.]] |accessdate=December 28, 2019 |date=July 25, 2019}}</ref><br /><ref>{{cite journal |last1=Tunzi |first1=Kristina |title=Backbeat |journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=June 2, 2007 |volume=119 |issue=22 |page=66 |url=https://books.google.com/books?id=BxMEAAAAMBAJ&pg=PA66 |accessdate=December 28, 2019 |publisher=Nielsen Business Media, Inc.}}</ref>}} |- | 2010 | Style Icon of the Decade | {{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Jennifer Lopez: style icon of the decade |url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/jennifer-lopez-style-icon-of-the-decade-20100426-tmpk.html |website=[[Sydney Morning Herald]] |publisher=[[Nine Entertainment Co.]] |accessdate=December 28, 2019 |date=April 26, 2010}}</ref><br /><ref>{{cite web |title=Jennifer Lopez, Marc Anthony Dirty Dance at Us Weekly Bash! |url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/jennifer-lopez-marc-anthony-dirty-dance-at-us-weekly-bash-2010234/ |website=[[Us Weekly]] |accessdate=December 28, 2019 |date=April 23, 2010}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Vancouver Film Critics Circle|Vancouver Film Critics Circle Awards]] {{anchor|V}} | 2019 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[Vancouver Film Critics Circle Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Vlessing |first1=Etan |title='Marriage Story' Leads Vancouver Film Critics Circle Awards Nominations |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/marriage-story-leads-vancouver-film-critics-circle-awards-noms-1262564 |website=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=December 14, 2019 |date=December 13, 2019}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Variety (magazine)|''Variety'' Awards]] |2014 |[[Lopez Family Foundation]] |Power of Women Award |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Mandell |first1=Andrea |title=J.Lo, Viola Davis showcase 'Power of Women' |url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2014/10/10/jennifer-lopez-viola-davis-power-of-women-luncheon/17056245/ |website=[[USA Today]] |accessdate=December 20, 2019 |date=October 10, 2014}}</ref>}} |- ! rowspan="5" scope="row" |[[Vevo Certified Award]]s | rowspan="5" |2014 |"[[On the Floor]]" | rowspan="5" |[[Vevo Certified Award]] | {{won}} | rowspan="5" |{{center|<ref>{{cite web |title=Jennifer Lopez - #VevoCertified, Pt. 1: Award Presentation |url=https://www.youtube.com/watch?v=3MNbtwIFTtc |publisher=[[YouTube]] |accessdate=December 21, 2019 |format=Video |date=May 19, 2014}}</ref>}} |- |"[[I'm Into You]]" | {{won}} |- |"[[Dance Again]]" | {{won}} |- |"[[Goin' In]]" | {{won}} |- |"[[Live It Up (Jennifer Lopez song)|Live It Up]]" | {{won}} |- ! rowspan="3" scope="row" |[[VH1]]/''[[Vogue (magazine)|Vogue]]'' Fashion Awards | 1999 | rowspan="3" |Jennifer Lopez |Most Fashionable Female Artist | {{won}} |<center><ref>{{cite news|title=VH1/Vogue dole out fashion awards|url=http://www.cnn.com/1999/STYLE/fashion/12/06/vh1.vogue/index.html|website=[[CNN]]|publisher=Cable News Network|accessdate=February 14, 2015|date=December 6, 1999|archive-date=14 Pebrero 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150214062408/http://www.cnn.com/1999/STYLE/fashion/12/06/vh1.vogue/index.html|url-status=dead}}</ref></center> |- | 2000 |[[Versace]] Award | {{won}} |<center><ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/vh1vogue-fashion-awards-to-present-versace-award-to-actress-singer-jennifer-lopez-when-gala-special-is-presented-live-friday-october-20-at-900-1100-pm-etpt-74801232.html |title='VH1/Vogue Fashion Awards' to Present Versace Award to Actress-Singer Jennifer Lopez When Gala Special Is Presented Live Friday, October 20 at 9:00–11:00 P.M. (ET/PT) |location=New York |agency=PR Newswire |accessdate=March 20, 2012}}</ref></center> |- | 2002 | Most Influential Artist | {{won}} |<center><ref>{{cite web|title=Winners Unveiled at The 2002 'VH1/Vogue Fashion Awards'|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/winners-unveiled-at-the-2002-vh1vogue-fashion-awards-76274087.html|website=[[PR Newswire]]|publisher=[[UBM plc]]|accessdate=February 14, 2015|date=October 15, 2002}}</ref></center> |- ! scope="row" |[[Vibe (magazine)#Vibe Awards|Vibe Awards]] |2003 |Jennifer Lopez |Enterprising Entrepreneur |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=2003 Vibe Awards Nominees |url=https://www.billboard.com/articles/news/68763/2003-vibe-awards-nominees |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=December 18, 2019 |date=October 7, 2003}}</ref>}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[VIVA (German TV channel)|VIVA Comet Awards]] |2001 |Jennifer Lopez |Best International Artist |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite book |last1=Miller |first1=Jonathan |title=Stripped: Depeche Mode |date=November 5, 2009 |publisher=[[Omnibus Press]] |url=https://books.google.com/books?id=8dlapcBLwu0C&pg=PT720&lpg=PT720 |accessdate=December 18, 2019|isbn=9780857120267 }}</ref>}} |- |2002 |"[[I'm Real (Jennifer Lopez song)|I'm Real]]" |Video International |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Nominierungen für den Comet: Staraufgebot in Köln |url=https://www.spiegel.de/kultur/musik/nominierungen-fuer-den-comet-staraufgebot-in-koeln-a-209263.html |website=[[Spiegel Online]] |language=German |accessdate=December 18, 2019 |date=August 13, 2002}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Virgin Media|Virgin Media Music Awards]] |2012 |"[[I'm Into You]]" {{small|(featuring [[Lil Wayne]])}} |Best Collaboration |{{nom}} |<center><ref>{{cite web |url=http://mediacentre.virginmedia.com/Stories/Lady-Gaga-beats-new-Grammy-record-holder-Adele-to-sweep-the-board-in-the-Virgin-Media-Music-Awards-236b.aspx |title=Lady Gaga beats new Grammy record holder Adele to sweep the board in the Virgin Media Music Awards |publisher=Vigin Media Centre |date=February 16, 2012 |accessdate=April 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120326105421/http://mediacentre.virginmedia.com/Stories/Lady-Gaga-beats-new-Grammy-record-holder-Adele-to-sweep-the-board-in-the-Virgin-Media-Music-Awards-236b.aspx |archive-date=March 26, 2012 |url-status=dead }}</ref></center> |- ! scope="row" |[[Washington D.C. Area Film Critics Association|Washington D.C. Area Film Critics Association Awards]] {{anchor|W}} | 2019 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' |[[Washington D.C. Area Film Critics Association Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |title='Parasite' Finds a Host in D.C. Film Critics |url=http://www.dcfilmcritics.com/awards/19release.pdf |publisher=[[Washington D.C. Area Film Critics Association]] |accessdate=December 9, 2019 |date=December 8, 2019}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Women Film Critics Circle|Women Film Critics Circle Awards]] | 2019 |''[[Hustlers (film)|Hustlers]]'' | Best Screen Couple {{small|(with [[Constance Wu]])}} |{{runner-up}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Neglia |first1=Matt |title=The 2019 Women Film Critics Circle (WFCC) Winners |url=https://www.nextbestpicture.com/latest/the-2019-women-film-critics-circle-wfcc-winners |publisher=nextbestpicture.com |accessdate=December 21, 2019 |date=December 9, 2019}}</ref>}} |- ! scope="row" |[[Women in Film Crystal + Lucy Awards]] |2006 |Jennifer Lopez |[[Women in Film Crystal + Lucy Awards#Crystal Award|Crystal Award]] |{{won}} |<center><ref name="Crystal Award">{{cite news|last=Keck |first=William |url=https://www.usatoday.com/life/people/2006-06-07-jlo-crystal_x.htm |title=J. Lo gets love from Women in Film |publisher=[[USA Today]]. [[Gannett Company]], Inc.|date=June 7, 2006 |accessdate=April 9, 2012}}</ref></center> |- ! rowspan="11" scope="row" |[[World Music Awards]] |2002 | rowspan="7" |Jennifer Lopez |World's Best-Selling Latin Female Artist |{{won}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Grein |first1=Paul |title=Will Jennifer Lopez Get Golden Globe, Oscar Noms for 'Hustlers'? |url=https://www.billboard.com/articles/news/awards/8529867/jennifer-lopez-golden-globe-oscar-noms-hustlers |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=December 31, 2019 |date=September 12, 2019}}</ref>}} |- |[[2005 World Music Awards|2005]] |World's Best-Selling Pop Female Artist | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Usher, Eminem, Gwen Stefani up for honors at 2005 World Music Awards |url=https://siouxcityjournal.com/entertainment/usher-eminem-gwen-stefani-up-for-honors-at-world-music/article_a6fcb20c-483e-595c-9746-7d9880b3e8af.html |website=[[Sioux City Journal]] |accessdate=December 27, 2019 |date=September 1, 2005}}</ref>}} |- |2007 |World's Best-Selling Latin Female Artist |{{nom}} | |- |[[2010 World Music Awards|2010]] |Legend Award |{{won}} |<center><ref>{{cite web |last1=Neel |first1=Julia |title=World Music Awards 2010 |url=https://www.vogue.co.uk/gallery/world-music-awards-2010 |website=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |accessdate=November 14, 2019 |date=May 19, 2010}}</ref></center> |- | rowspan="7" |[[2014 World Music Awards|2014]] | World's Best Female Artist | {{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Nomination for worlds best female artist |url=http://vote.worldmusicawards.com/selectnomination.asp?cat=4 |archive-url=https://www.webcitation.org/6KFWqRgdL?url=http://vote.worldmusicawards.com/selectnomination.asp?cat=4 |url-status=dead |archive-date=October 9, 2013 |publisher=[[World Music Awards]] |accessdate=December 31, 2019}}</ref>}} |- | World's Best Live Act |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Nomination for worlds best live act |url=http://vote.worldmusicawards.com/selectnomination.asp?cat=7 |archive-url=https://www.webcitation.org/6KFWsBQIN?url=http://vote.worldmusicawards.com/selectnomination.asp?cat=7 |url-status=dead |archive-date=October 9, 2013 |publisher=[[World Music Awards]] |accessdate=December 31, 2019}}</ref>}} |- | World's Best Entertainer of the Year |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Nomination for worlds best entertainer of the year |url=http://vote.worldmusicawards.com/selectnomination.asp?cat=9 |archive-url=https://www.webcitation.org/6KFWubBaO?url=http://vote.worldmusicawards.com/selectnomination.asp?cat=9 |url-status=dead |archive-date=October 9, 2013 |publisher=[[World Music Awards]] |accessdate=December 31, 2019}}</ref>}} |- | rowspan="2" |"[[I Luh Ya Papi]]" <small>(featuring [[French Montana]])</small> | World's Best Song |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Nomination for worlds best song |url=http://vote.worldmusicawards.com/selectnomination.asp?cat=1 |publisher=[[World Music Awards]] |accessdate=December 31, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924222211/http://vote.worldmusicawards.com/selectnomination.asp?cat=1 |archivedate=September 24, 2014}}</ref>}} |- | World's Best Video |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Nomination for worlds best video |url=http://vote.worldmusicawards.com/selectnomination.asp?cat=3 |publisher=[[World Music Awards]] |accessdate=December 31, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006151446/http://vote.worldmusicawards.com/selectnomination.asp?cat=3 |archivedate=October 6, 2014}}</ref>}} |- | rowspan="2" |"[[Live It Up (Jennifer Lopez song)|Live It Up]]" {{small|(featuring [[Pitbull (rapper)|Pitbull]])}} | World's Best Song |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Nomination for worlds best song |url=http://vote.worldmusicawards.com/selectnomination.asp?cat=1 |archive-url=https://www.webcitation.org/6KFWk8zHt?url=http://vote.worldmusicawards.com/selectnomination.asp?cat=1 |url-status=dead |archive-date=October 9, 2013 |publisher=[[World Music Awards]] |accessdate=December 31, 2019}}</ref>}} |- | World's Best Video |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |title=Nomination for worlds best video |url=http://vote.worldmusicawards.com/selectnomination.asp?cat=3 |archive-url=https://www.webcitation.org/6KFWm0XZp?url=http://vote.worldmusicawards.com/selectnomination.asp?cat=3 |url-status=dead |archive-date=October 9, 2013 |publisher=[[World Music Awards]] |accessdate=December 31, 2019}}</ref>}} |- ! rowspan="3" scope="row" |[[Your World Awards]] {{anchor|Y}} | rowspan="2" |2012 |"[[Follow the Leader (Wisin & Yandel song)|Follow the Leader]]" <small>(with [[Wisin & Yandel]])</small> |Best Musical Video | {{won}} | rowspan="2" |{{center|<ref>{{cite web |title=Las telenovelas triunfan en la primera edición de los premios Tu Mundo |url=https://www.sandiegouniontribune.com/en-espanol/sdhoy-comienza-la-ceremonia-de-la-primera-edicion-de-2012aug30-story.html |website=[[The San Diego Union-Tribune]] |accessdate=December 23, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191223082108/https://www.sandiegouniontribune.com/en-espanol/sdhoy-comienza-la-ceremonia-de-la-primera-edicion-de-2012aug30-story.html |archivedate=December 23, 2019 |language=Spanish |date=August 30, 2012}}</ref>}} |- |Jennifer Lopez | Favorite Latino in Hollywood | {{won}} |- |2014 |"[[Adrenalina (Wisin song)|Adrenalina]]" {{small|(with [[Wisin]] and [[Ricky Martin]])}} |Most Popular Song of the Year |{{nom}} |{{center|<ref>{{cite web |last1=Tinoco |first1=Armando |title=Premios Tu Mundo 2014 Nominees Revealed: Shakira, Pitbull, 'El Señor De Los Cielos' Nominated; See Full List Here! |url=https://www.latintimes.com/premios-tu-mundo-2014-nominees-revealed-shakira-pitbull-el-senor-de-los-cielos-nominated-192292 |website=Latin Times |publisher=[[IBT Media]] |accessdate=December 23, 2019 |date=July 15, 2014 |archive-date=7 Abril 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407155203/https://www.latintimes.com/premios-tu-mundo-2014-nominees-revealed-shakira-pitbull-el-senor-de-los-cielos-nominated-192292 |url-status=dead }}</ref>}} |} == Talababa == <references group="lower-alpha"/> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga kawing panlabas == {{Commons category|Jennifer Lopez}} <!-- Please do not add fan-sites, as they will be promptly removed. --> * {{Official website|http://jenniferlopezonline.com/}} * {{IMDb name|182}} * [http://www.jenniferlopezbeauty.com/ Official website for Jennifer Lopez fragrances] <!--{{Jennifer Lopez}} {{Jennifer Lopez singles}}--> {{American Idol}} <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> {{BD|1969||Lopez, Jennifer}} {{authority control}} [[Kategorya:Jennifer Lopez| ]] [[Kategorya:Mga kompositor mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Estados Unidos]] gy97osy0m1yxnxgqmumqbcotpwl2csy 0 166126 2208522 2182145 2026-05-22T17:17:52Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208522 wikitext text/x-wiki {{Italic title}}{{Taxobox | name=''Homo floresiensis'' | fossil_range = {{fossilrange|0.094|0.013|94–13 Ka}} | image=Homo floresiensis.jpg | image_alt=Skull with associated mandible. | image_caption=Isang bungo ng ''Homo floresiensis'', mula sa [[American Museum of Natural History]] | classification_status=disputed | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Mammal]]ia | ordo = [[Primate]]s | familia = [[Hominidae]] | tribus = [[Hominini]] | genus = ''[[Homo (genus)|Homo]]'' | species = [[ekstinto|{{extinct}}]]'''''H. floresiensis''''' | binomial = †''Homo floresiensis'' | binomial_authority = Brown et al., 2004 | range_map = ID - Flores.PNG | range_map_width = | range_map_caption = [[Flores]] sa Indonesia, naka-pula }} Ang '''''Homo floresiensis''''' ("Taong Flores" na pinalayawang "hobbit" at "Flo") ay isang [[ekstinto]]ng espesye ng [[Homo|genus na homo]].Natuklasan ito noong 2003 sa isla ng Flores sa [[Indonesia]]. Ang mga hindi kumpletong kalansay ng mga 9 na indibidwal ay nakuha kabilang ang isang kumpletong bungo.<ref name="Brown04">Brown ''et al.'' 2004</ref><ref name = "Morwood05">Morwood, Brown ''et al.'' 2005</ref> Ang [[hominin]] na ito ay kapansin-pansin para sa maliit nitong katawan at [[utak]]. Posibleng ito ay nabuhay hanggang noong mga 12,000 taon na ang nakalipas.<ref name="Morwood04">Morwood, Soejono ''et al.'' 2004</ref>. Ang mga nakuhang bagay katabi ng mga labing ito ang mga kasangkapang bato na mula 94,000 hanggang 13,000 taon ang nakaraan. Ang mga nakatuklas nito na sina Mike Morwood at mga kasamahan nito ay nagmungkahi na ang mga iba't ibang mga katangian nito na parehong primitibo at hinalaw ay tumutukoy sa mga indibidwal na ito bilang kabilang sa isang bagong species na ''H. floresiensis'' sa loob ng tribo ng [[Hominini]].<ref name="Brown04"/><ref name="Morwood04"/> Iminungkahi rin ng mga nakatuklas nito na ang ''H. floresiensis'' ay kasabay na nabuhay ng mga [[Homo sapiens]] sa Flores.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/science/2010/feb/21/hobbit-rewriting-history-human-race|title=How a hobbit is rewriting the history of the human race|last=McKie|first=Robin|date=February 21, 2010|work=The Guardian|accessdate=February 23, 2010}}</ref> [[Talaksan:Homo floresiensis cave.jpg|thumb|250px|Ang kweba sa kapuluan ng [[Flores]] kung saan natuklasan ang mga specimen nito]] Ang mga alinlangan na ang mga labi nito ay bumubuo ng isang bagong species ay madaling isinaad ng paleontologong Indonesian na si [[Teuku Jacob]] na nagmungkahing ang bungo ng LB1 ay ng isang [[microcephaly|mikrosepalikong]] modernong tao. Ang dalawang pag-aaral ng mga paleontologong sina [[Dean Falk]] at ang kanyang mga kasamahan (2005, 2007) ay tumakwil sa posibilidad na ito.<ref name = "Falk05">Falk ''et al.'' 2005</ref><ref name = Falk2007>Falk ''et al.'' 2007</ref><ref>''FSU News'' 2007</ref> Ang pag-aaral nina Falk ''et al''. (2005) ay itinakwil nina Martin ''et al''. (2006) at Jacob ''et al''. (2006) ngunit ipinagtanggol nina Morwood (2005) at Argue, Donlon ''et al''. (2006). Siniyasat ng morpologong si Jungers ang bungo at nagsaad na ang kalansay ay hindi nagpapakita ng anumang bakas ng sakit. Ang dalawang mga pag-aaral na ortopediko na inilimbag noong 2007 ay nagmumungkahi ng ebidensiya na sumusuporta sa mga labing ito bilang may katayuang species na H. floresiensis..<ref name=Tocheri2007>Tocheri ''et al.'' 2007</ref><ref name="NS_20Sept">''New Scientist'' 2007-09-20</ref><ref name = Larson2007>Larson ''et al.'' 2007 ([https://netfiles.uiuc.edu/ro/www/BiologicalAnthropologyJournalClub/Larson%20et%20al.,%202007.pdf?uniq=vvve70 preprint online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110613054424/https://netfiles.uiuc.edu/ro/www/BiologicalAnthropologyJournalClub/Larson%20et%20al.%2C%202007.pdf?uniq=vvve70 |date=2011-06-13 }})</ref><ref>''Guardian'' 2007-09-21</ref> Noong 2009, ang publikasyon ng pagsisisyasat na [[kladistika|kladistiko]] at pag-aaral ng mga komparatibong sukat ng katawan ay karagdagan pang sumusuporta na ang ''H. floresiensis'' at ''[[Homo sapiens]]'' ay hiwalay na mga species.<ref name="Argue2009">Argue, Morwood ''et al.'' 2009</ref><ref name="Jun_Baab">Jungers and Baab 2009</ref> Natagpuan sa isang pag-aaral(2013) na gumamit ng mga 3-D geometric morphometrics na ang LB1 ay nagpapakita ng mas malaking mga apinidad sa sampol ng fossil ng tao kesa sa mga may sakit na modernong tao. Ang mga karagdagan pang katangian nito ay eksklusibong nag-uugnay ng LB1 sa fossil na [[Homo]].<ref>http://www.sciencedaily.com/releases/2013/07/130710182420.htm</ref> Ang H. floresiensis ay maaaring nag-ebolb mula sa [[Homo erectus]] ayon sa pag-aaral ng mga siyentipikong Hapones.<ref>http://royalsociety.org/news/2013/homo-floresiensis/</ref> Iminungkahi nina Brown et al. na ang [[Homo erectus]] ay nag-ebolb tungo sa isang mas maliit na katawan dahil sa kapaligiran na may limitadong pagkain sa pamamagitan ng [[insular dwarfism]]<ref name="Brown04" /> na isang anyo ng [[speciation]] na napagmasdan sa ibang mga species sa islang Flores kabilang ang ilang mga species ng proboscidean genus ''[[Stegodon]]''. Ang isang unanong species na stegodont na ''Stegodon sondaari'' ay naging [[ekstinto]] noong mga 850,000 taong nakakaraan at pinalitan ng isa pang species ng normal na sukat na ''Stegodon florensis'' na nag-ebolb naman sa isang anyong unano na ''Stegodon florensis insularis'' na naglaho noong 12,000 taong nakakalipas.<ref>Morwood and van Oosterzee 2007: 8, 169</ref><ref name = "Van Den Bergh">{{cite journal | last = Van Den Bergh | first = G. D. | authorlink = | author2 = Rokhus Due Awe; Morwood, M. J.; Sutikna, T.; Jatmiko; Wahyu Saptomo, E. | title = The youngest ''Stegodon'' remains in Southeast Asia from the Late Pleistocene archaeological site Liang Bua, Flores, Indonesia | journal = [[Quaternary International]] | volume = 182 | issue = 1 | pages = 16–48 | publisher = | location = | date = May 2008 | language = | url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1040618207000377 | doi = 10.1016/j.quaint.2007.02.001 | accessdate = 2011-11-27|bibcode = 2008QuInt.182...16V }}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist|colwidth=30em}} {{Human Evolution}} ==Mga sanggunian== {{Refbegin|colwidth=30em}} *{{Cite journal | author = ''ABC Science Online'' [Australian Broadcasting Corporation] | title = Wrist gives hobbit theory the flick | volume = 172 | issue = 12 | pages = | date = September 21, 2007 | url = http://www.abc.net.au/science/news/stories/2007/2038346.htm }} *{{cite journal |author=''The Age''. |url=http://www.theage.com.au/articles/2004/10/27/1098667841536.html |title=Lost race of human 'hobbits' |date=October 28, 2008 }} *{{cite journal |author=Agence France-Presse |url=http://www.mywire.com/a/AFP/Indonesian-scientist-says-Flores-hominid/642869?&pbl=273 |title=Indonesian scientist says Flores hominid not new species |date=November 6, 2004 }} (paid content) *{{cite journal | author = Argue, D. | author2 = Donlon, D., Groves, C. and Wright, R. | month = October | year = 2006 | title = ''Homo floresiensis'': Microcephalic, pygmoid, ''Australopithecus'', or ''Homo''? | journal = Journal of Human Evolution | volume = 51|pages = 360–374 |doi = 10.1016/j.jhevol.2006.04.013 | pmid = 16919706 | issue = 4}} *{{cite journal | first = Debbie | last = Argue | author2 = Morwood, M.; Sutikna, T.; Jatmiko; Saptomo, W. | year = 2009 | month = July | title = '''Homo floresiensis: A cladistic analysis''' | journal = Journal of Human Evolution | volume = Online Only as of Aug 4, 09. | url = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=GatewayURL&_method=citationSearch&_uoikey=B6WJS-4WTYXVS-1&_origin=SDEMFRHTML&_version=1&md5=c0effb68fc1ae59ac67dfe6ef7f0ade9 | doi = 10.1016/j.jhevol.2009.05.002 | issue = 5 | pages = 623–639 }} *''BBC''. {{cite video |title= The Mystery of the Human Hobbit (Horizon 2005) |publisher=BBC |accessdate=2005}} *{{cite journal |author=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6294101.stm |title=Hobbit cave digs set to restart |date=January 25, 2007 }} *{{cite journal| author=Brown, P. | author2=Sutikna, T., Morwood, M. J., Soejono, R. P., Jatmiko, Wayhu Saptomo, E. and Rokus Awe Due | date=October 27, 2004 | title=A new small-bodied [[Hominini|hominin]] from the [[Late Pleistocene]] of Flores, Indonesia | journal=[[Nature (journal)|Nature]]| pmid=15514638 | volume=431 |issue=7012 | doi=10.1038/nature02999| pages=1055–1061 |bibcode = 2004Natur.431.1055B }} *{{cite web |work=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/eb/article-9062017 |title=Pygmy }} *{{cite journal | date = October 28, 2004 | last = Dalton | first = Rex | title = Little lady of Flores forces rethink of human evolution | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-10-28_431_7012/page/1029 | volume = 431 | pmid = 15510116 | issue = 7012 | page = 1029 | doi = 10.1038/4311029a | journal = Nature | bibcode = 2004Natur.431.1029D }} *{{cite journal | author = Falk, D. | author2 = Hildebolt, C., Smith, K., Morwood, M. J., Sutikna, T., Brown, P., Jatmiko, Wayhu Saptomo, E., Brunsden, B. and Prior, F. | date = April 8, 2005 | title = The Brain of LB1, ''Homo floresiensis'' | url = https://archive.org/details/sim_science_2005-04-08_308_5719/page/242 | journal = [[Science (journal)|Science]] | volume = 308 | issue = 5719 | doi = 10.1126/science.1109727 | pmid = 15749690 | bibcode = 2005Sci...308..242F | pages = 242–5 }} *{{cite journal | author = Falk, D. | author2 = Hildebolt, C.; Smith, K.; Morwood, M.J.; Sutikna, T.; Others, | date = February 2, 2007 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 104 | issue = 7 | page = 2513 | url = http://www.pnas.org/cgi/content/abstract/104/7/2513 | title = Brain shape in human microcephalics and ''Homo floresiensis'' | doi = 10.1073/pnas.0609185104 | pmid = 17277082 | pmc = 1892980 | bibcode = 2007PNAS..104.2513F }} *{{cite journal| author = Falk, D. | author2 = Hildebolt, C., Smith, K., Morwood, M.J., Sutikna, T., Jatmiko, Wayhu Saptomo, E., Brunsden, B. and Prior, F. | date = May 19, 2006 |title = Response to Comment on "The Brain of LB1, ''Homo floresiensis''"|journal = [[Science (journal)|Science]] | volume = 312 | pages = 999c | doi = 10.1126/science.1124972| issue = 5776|bibcode = 2006Sci...312.....F }} *{{cite book|first=Dean|last=Falk|authorlink=Dean Falk|title=The Fossil Chronicles: How Two Controversial Discoveries Changed Our View of Human Evolution|url=https://archive.org/details/fossilchronicles0000falk|publisher=University of California Press|year=2011|isbn=978-0-520-26670-4}} *{{cite journal | last = Fix | first = Alan G. | title = Malayan Paleosociology: Implications for Patterns of Genetic Variation among the Orang Asli | journal = American Anthropologist, New Series | volume = 97 | issue = 2 | pages = 313–323 | month = June | year = 1995 | doi = 10.1525/aa.1995.97.2.02a00090 | jstor=681964}}{{subscription required|date=October 2010|url=http://links.jstor.org/sici?sici=0002-7294%28199506%292%3A97%3A2%3C313%3AMPIFPO%3E2.0.CO%3B2-%23}} *{{cite journal|author=Forth, G.|year=2005|title=Hominids, hairy hominoids and the science of humanity|journal=Anthropology Today|volume=21|issue=3|pages=13–17|doi=10.1111/j.0268-540X.2005.00353.x|url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/118652221/abstract}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite journal |author=''FSU News'' |url=http://www.fsu.edu/news/2007/01/29/brain.analysis/ |title=FSU anthropologist's brain analysis confirms ancient 'Hobbit' a separate species |date=January 29, 2007 }}{{subscription required|date=October 2010|url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/118652221/abstract}} *{{cite journal|last=Gee|first=Henry|authorlink=Henry Gee|journal=Nature|date=October 27, 2004|title=Flores, God and Cryptozoology: The discovery poses thorny questions about the uniqueness of ''Homo sapiens''|doi=10.1038/news041025-2|url=http://www.bioedonline.org/news/news.cfm?art=1329}} *{{Cite journal | doi = 10.1016/j.jchb.2010.01.019| last1 = Groves | first1 = C. | last2 = Fitzgerald | first2 = C. | title = Healthy hobbits or victims of Sauron | journal = HOMO - Journal of Comparative Human Biology | volume = 61 | issue = 3 | page = 211 | year = 2010 }} *{{cite journal |author=''Guardian'' |url=http://www.guardian.co.uk/science/2007/sep/21/2 |title=Yes, it's a Hobbit. The debate that has divided science is solved at last (sort of) |date=September 21, 2007 }} *{{cite journal |author=Hershkovitz, I., Kornreich, L., Laron, Z. |title=Comparative skeletal features between ''Homo floresiensis'' and patients with primary growth hormone insensitivity (Laron Syndrome) |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2007-10_134_2/page/198 |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=134 |issue=2 |pages=198–208 |year=2007 |pmid=17596857 |doi=10.1002/ajpa.20655 }} *{{cite journal| author = Jacob, T. | author2 = Indriati, E., Soejono, R. P., Hsu, K., Frayer, D. W., Eckhardt, R. B., Kuperavage, A. J., Thorne, A. and Henneberg, M. | date = September 5, 2006 | title = Pygmoid Australomelanesian ''Homo sapiens'' skeletal remains from Liang Bua, Flores: Population affinities and pathological abnormalities | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences, US | volume = 103 |pages = 13421–13426 | doi = 10.1073/pnas.0605563103 | pmid = 16938848| issue = 36| pmc = 1552106|bibcode = 2006PNAS..10313421J }} *{{cite journal | last = Jungers | first = W | author2 = Baab, K. | year = 2009 | month = December | url = http://www3.interscience.wiley.com/journal/122688405 | title = The geometry of hobbits: ''Homo floresiensis'' and human evolution | journal = Significance | volume = 6 | issue = 4 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{subscription required|date=October 2010|url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/122688405}} *{{cite journal | last = Jungers | first = William L. | title = Descriptions of the lower limb skeleton of ''Homo floresiensis'' | journal = Journal of Human Evolution | volume = 57 | issue = 5 | page = 538 | date = December 4, 2008 | url = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WJS-4V2PSNH-1&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=f61fb21de0ea1cfea8e8a9a422d3d85d | pmid = 19062072 | doi = 10.1016/j.jhevol.2008.08.014 | last2 = Larson | first2 = S.G. | last3 = Harcourt-Smith | first3 = W. | last4 = Morwood | first4 = M.J. | last5 = Sutikna | first5 = T. | last6 = Due Awe | first6 = Rokhus | last7 = Djubiantono | first7 = T. }} *{{cite journal |author=Larson, S.G., Jungers, W.L., Morwood, M.J., ''et al.'' |title=[https://netfiles.uiuc.edu/ro/www/BiologicalAnthropologyJournalClub/Larson%20et%20al.,%202007.pdf?uniq=vvve70 ''Homo floresiensis'' and the evolution of the hominin shoulder] |journal=Journal of Human Evolution |volume=53 |issue=6 |pages=718–31 |year=2007 |month=December |pmid=17692894 |doi=10.1016/j.jhevol.2007.06.003}} *{{cite journal |author=''Los Angeles Times'' |title='Hobbit' Bones Said to Be of Deformed Human |date= May 20, 2006 }} *{{cite journal|author=Lyras, G.A., Dermitzakis, D.M., Van Der Geer, A.A.E., Van der Geer, S.B., De Vos, J.|title=The origin of ''Homo floresiensis'' and its relation to evolutionary processes under isolation|journal=Anthropological Science|date=August 1, 2008|url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/ase/advpub/0/advpub_0807280043/_article|doi=10.1537/ase.080411|volume=117|page=33}}{{Dead link|date=Enero 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite journal | author = Martin, R. D. | author2 = MacLarnon, A. M., Phillips, J. L., Dussubieux, L., Williams, P. R. and Dobyns, W. B. | date = May 19, 2006 | title = Comment on "The Brain of LB1, ''Homo floresiensis''" | url = https://archive.org/details/sim_science_2006-05-19_312_5776/page/999 | journal = [[Science (journal)|Science]] | volume = 312 | issue = 5776 | page = 999 | doi = 10.1126/science.1121144 | pmid = 16709768 | bibcode = 2006Sci...312.....M }} *{{cite journal | author = Morwood, M. J. | author2 = O'Sullivan, P. B., Aziz, F., Raza, A. | date = March 12, 1998 | title = Fission-track ages of stone tools and fossils on the east Indonesian island of Flores | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1998-03-12_392_6672/page/173 | journal = Nature | volume = 392 | pages = 173–176 | doi = 10.1038/32401 | issue = 6672 | bibcode = 1998Natur.392..173M }} *{{cite journal | author = Morwood, M. J. | author2 = Soejono, R. P., Roberts, R. G., Sutikna, T., Turney, C. S. M., Westaway, K. E., Rink, W. J., Zhao, J.- X., van den Bergh, G. D., Rokus Awe Due, Hobbs, D. R., Moore, M. W., Bird, M. I. and Fifield, L. K. | date = October 27, 2004 | title = Archaeology and age of a new hominin from Flores in eastern Indonesia | journal = [[Nature (journal)|Nature]] | pmid = 15510146 | volume = 431 |issue=7012 | pages = 1087–1091 | doi = 10.1038/nature02956|bibcode = 2004Natur.431.1087M }} *{{cite journal | author = Morwood, M. J. | author2 = Brown, P., Jatmiko, Sutikna, T., Wahyu Saptomo, E., Westaway, K. E., Rokus Awe Due, Roberts, R. G., Maeda, T., Wasisto, S. and Djubiantono, T. | date = October 13, 2005 | title = Further evidence for small-bodied hominins from the Late Pleistocene of Flores, Indonesia| url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-10-13_437_7061/page/n117 |journal = [[Nature (journal)|Nature]] | pmid = 16229067 | volume = 437 | issue = 7061 | pages = 1012–1017 | doi = 10.1038/nature04022 |bibcode = 2005Natur.437.1012M }} *{{cite book |last=Morwood |first=Mike |author2=van Oosterzee, Penny |title=A New Human: The Startling Discovery and Strange Story of the "Hobbits" of Flores, Indonesia |url=https://archive.org/details/newhumanstrange00morw |publisher=Smithsonian Books |year=2007 |isbn=0-06-089908-5 }} *{{cite journal | author=''New Scientist'' | url=http://www.newscientist.com/channel/being-human/mg18424772.900 | title=Fight over access to 'hobbit' bones – being-human | date=December 11, 2004 }} *{{cite journal |author=''New Scientist'' |url=http://www.newscientist.com/article/dn12667-hobbit-wrist-bones-suggests-a-distinct-species.html |title='Hobbitt' wrist bones suggest a distinct species |date=September 20, 2007 }} *{{cite journal | author = ''New Scientist'' | url = http://www.newscientist.com/article/dn13692-flores-hobbit-walked-more-like-a-clown-than-frodo.html | title = Flores 'hobbit' walked more like a clown than Frodo | volume = 3 | pages = 983–984 | date = April 16, 2008 }} *{{cite journal |author= ''[[The New York Times]]'' |url= http://www.nytimes.com/2006/08/21/science/21cnd-tiny.html |title= Report Reignites Feud Over 'Little People' as Separate Species |date= August 21, 2006 }} *{{cite journal |author=''New Zealand Herald'' |url=http://www.nzherald.co.nz/index.cfm?c_id=82&ObjectID=8500998 |title=Hobbit woman' remains spark row among academics |date=November 30, 2004 }} *{{cite journal|last=Obendorf|first=P.J.|author2=Oxnard, C.E.; Kefford, C.E.|date=June 7, 2008|title=Are the small human-like fossils found on Flores human endemic cretins?|journal=Proceedings of the Royal Society of London, B Biological Sciences|publisher=Royal Society|location=Online|volume=275|pmid=18319214|issue=1640|pmc=2602669|pages=1287–1296|doi=10.1098/rspb.2007.1488|url=http://journals.royalsociety.org/content/jl77276376781n87/}} *{{cite journal | author = ''Science'' | title = How the Hobbit Shrugged: Tiny Hominid's Story Takes New Turn | url = https://archive.org/details/sim_science_2006-05-19_312_5776/page/983 | volume = 312 | issue = 5776 | pages = 983–984 | date = May 19, 2006 | doi = 10.1126/science.312.5776.983a | pmid = 16709753 | journal = Science }} *{{cite journal |author=''Science Daily'' |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2004/10/041028144857.htm |title=Skeleton reveals lost world of 'Little people' |date=October 28, 2004 }}{{subscription required|date=October 2010|url=http://journals.royalsociety.org/content/jl77276376781n87/}} *{{Cite journal | author = ''Science News'' | title = Did small hominids have a genetic defect? | journal = ScienceNews | volume = 170 | issue = 3 | page = 46 | date = July 15, 2006 | url = http://www.thefreelibrary.com/Did+small+hominids+have+a+genetic+defect%3F-a0149357363 }} *{{cite journal|author=''The Scientist''|url=http://www.biomedcentral.com/news/20050228/01/|title=Flores hominid bones returned|date=February 28, 2005|journal=|access-date=Septiyembre 14, 2012|archive-date=5 Marso 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050305083258/http://www.biomedcentral.com/news/20050228/01/|url-status=dead}} *{{cite journal |author=''Smithsonian'' |url=http://www.smithsonianmag.com/history-archaeology/human-migration.html |title=The Great Human Migration |year=2008 |month=July }} *{{cite journal |author=[[Der Spiegel|''Spiegel'']] |title=A Huge Fight over a Little Man |url=http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,434604,00.html |date=September 1, 2006 }} *{{cite book |last=Stringer |first=Chris |title=The Origin of Our Species |url=https://archive.org/details/originofourspeci0000stri |publisher=Allen Lane |place=London |year=2011 |isbn=978-1-84614-140-9 }} *{{cite journal|author=''Sydney Morning Herald''|url=http://www.smh.com.au/news/Science/Hobbits-triumph-tempered-by-tragedy/2005/03/04/1109700677461.html|title=Hobbits triumph tempered by tragedy|date=March 5, 2005}} *{{cite journal|author=''Telegraph''|url=http://www.telegraph.co.uk/connected/main.jhtml?xml=/connected/2004/11/01/ecnhuman228.xml|title=Villagers speak of the small, hairy Ebu Gogo|date=November 2, 2004|access-date=August 7, 2021|archive-date=June 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612031557/https://www.telegraph.co.uk/technology/?xml=%2Fconnected%2F2004%2F11%2F01%2Fecnhuman228.xml|url-status=dead}} *{{cite journal |author=''TIME'' |title=Bones of contention |date= April 30, 2005 }} *{{cite journal| author=''Times Online''| url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,3-1386423,00.html| date=December 3, 2004| title=Professor fuels row over Hobbit man fossils| location=London| access-date=Septiyembre 14, 2012| archive-date=30 Abril 2020| archive-url=https://archive.today/20200430183237/https://www.thetimes.co.uk/article/professor-fuels-row-over-hobbit-man-fossils-zrmf0l5rtnf| url-status=dead}} *{{cite journal | author = Tocheri, M.W. | date = September 21, 2007 | title = The Primitive Wrist of ''Homo floresiensis'' and Its Implications for Hominin Evolution | url = https://archive.org/details/sim_science_2007-09-21_317_5845/page/1743 | journal = [[Science (journal)|Science]] | volume = 317 | issue = 5845 | page = 1743 | doi = 10.1126/science.1147143 | pmid = 17885135 | last2 = Orr | first2 = CM | last3 = Larson | first3 = SG | last4 = Sutikna | first4 = T | last6 = Saptomo | first6 = EW | last7 = Due | first7 = RA | last8 = Djubiantono | first8 = T | last9 = Morwood | first9 = MJ | last5 = Jatmiko | bibcode = 2007Sci...317.1743T | unused_data = Orr; Larson; Sutikna; Jatmiko; Saptomo; Awe Due; Djubiantono; Morwood; Jungers }} *{{cite journal |author=''USA Today'' |title=The hullabaloo about hobbits |url=http://www.usatoday.com/tech/science/columnist/vergano/2006-07-16-hobbit-argument_x.htm |date=July 16, 2006 }} *{{cite web|url=http://www.andaman.org/BOOK/chapter5/text5.htm|title=Lonely islands: The Andamanese (Ch. 5)|author=Weber, George|publisher=Andaman Association|access-date=2012-09-14|archive-date=2012-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710025916/http://www.andaman.org/BOOK/chapter5/text5.htm|url-status=dead}} *{{cite journal |journal=Science |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/310/5746/236b |title=Comment on "The Brain of LB1, ''Homo floresiensis''" |date=October 14, 2005 |last=Weber |first=J. |author2=Czarnetzki, A., Pusch, C.M. |pmid=16224005 |volume=310 |issue=5746 |page=236 |doi=10.1126/science.1114789 }} *{{Cite journal| doi = 10.1038/nature07922| date = May 7, 2009| author = Weston, E. M.| author2 = Lister, A. M.| title = Insular dwarfism in hippos and a model for brain size reduction in ''Homo floresiensis''| url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-05-07_459_7243/page/85| volume = 459| issue = 7243| pages = 85–8| issn = 0028-0836| pmid = 19424156| pmc = 2679980| journal = Nature| bibcode = 2009Natur.459...85W}} {{Refend}} ==Mga karagdagang babasahin== {{Refbegin|colwidth=30em}} *{{cite book |first=Linda| last=Goldenberg |title=Little People and a Lost World: An Anthropological Mystery |url=https://archive.org/details/littlepeopleandl00gold|publisher=Twenty-First Century Books |location=Minneapolis, Minnesota |year=2007 |isbn=978-0-8225-5983-2 |oclc=62330789 |page=[https://archive.org/details/littlepeopleandl00gold/page/112 112]}} *{{cite book|first1=Maciej |last1=Henneberg |first2=John |last2=Schofield|title=The Hobbit Trap:Money, Fame, Science and the Discovery of a 'New Species'|publisher=Wakefield Press|location=Kent Town|year=2008|isbn=978-1-86254-791-9|page=159}} *{{cite journal|last1=Trueman|first1=John W.H.|title=A new cladistic analysis of Homo floresiensis|journal=Journal of Human Evolution|volume=59|issue=2|year=2010|pages=223–226|issn=00472484|doi=10.1016/j.jhevol.2010.01.013}} *{{cite journal|last1=Brumm|first1=Adam|last2=Jensen|first2=Gitte M.|last3=van den Bergh|first3=Gert D.|last4=Morwood|first4=Michael J.|last5=Kurniawan|first5=Iwan|last6=Aziz|first6=Fachroel|last7=Storey|first7=Michael|title=Hominins on Flores, Indonesia, by one million years ago|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-04-01_464_7289/page/748|journal=Nature|volume=464|issue=7289|year=2010|pages=748–752|issn=0028-0836|doi=10.1038/nature08844}} *{{cite journal|last1=Jungers|first1=W. L.|last2=Harcourt-Smith|first2=W. E. H.|last3=Wunderlich|first3=R. E.|last4=Tocheri|first4=M. W.|last5=Larson|first5=S. G.|last6=Sutikna|first6=T.|last7=Due|first7=Rhokus Awe|last8=Morwood|first8=M. J.|title=The foot of Homo floresiensis|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-05-07_459_7243/page/81|journal=Nature|volume=459|issue=7243|year=2009|pages=81–84|issn=0028-0836|doi=10.1038/nature07989}} *{{cite journal|last1=Gordon|first1=A. D.|last2=Nevell|first2=L.|last3=Wood|first3=B.|title=The Homo floresiensis cranium (LB1): Size, scaling, and early Homo affinities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=105|issue=12|year=2008|pages=4650–4655|issn=0027-8424|doi=10.1073/pnas.0710041105}} *{{cite journal|last1=Vannucci|first1=R. C.|last2=Barron|first2=T. F.|last3=Holloway|first3=R. L.|title=Craniometric ratios of microcephaly and LB1, Homo floresiensis, using MRI and endocasts|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=108|issue=34|year=2011|pages=14043–14048|issn=0027-8424|doi=10.1073/pnas.1105585108}} *{{cite doi|10.1016/j.jhevol.2010.05.004}} *{{cite journal|last1=Holliday|first1=Trenton W.|last2=Franciscus|first2=Robert G.|title=Body size and its consequences: Allometry and the lower limb length of Liang Bua 1 (Homo floresiensis)|journal=Journal of Human Evolution|volume=57|issue=3|year=2009|pages=223–228|issn=00472484|doi=10.1016/j.jhevol.2009.04.007}} *{{cite journal|last1=Lieberman|first1=Daniel E.|title=Palaeoanthropology: Homo floresiensis from head to toe|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-05-07_459_7243/page/41|journal=Nature|volume=459|issue=7243|year=2009|pages=41–42|issn=0028-0836|doi=10.1038/459041a}} *{{cite journal|last1=Montgomery|first1=Stephen H|last2=Capellini|first2=Isabella|last3=Barton|first3=Robert A|last4=Mundy|first4=Nicholas I|title=Reconstructing the ups and downs of primate brain evolution: implications for adaptive hypotheses and Homo floresiensis|journal=BMC Biology|volume=8|issue=1|year=2010|pages=9|issn=1741-7007|doi=10.1186/1741-7007-8-9}} *{{cite journal|last1=Larson|first1=S.G.|last2=Jungers|first2=W.L.|last3=Tocheri|first3=M.W.|last4=Orr|first4=C.M.|last5=Morwood|first5=M.J.|last6=Sutikna|first6=T.|last7=Awe|first7=Rokhus Due|last8=Djubiantono|first8=T.|title=Descriptions of the upper limb skeleton of Homo floresiensis|journal=Journal of Human Evolution|volume=57|issue=5|year=2009|pages=555–570|issn=00472484|doi=10.1016/j.jhevol.2008.06.007}} *{{cite doi|10.1016/j.jhevol.2011.08.008}} *[http://biology.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&doi=10.1371%2Fjournal.pbio.0040440 "What is the Hobbit?"] A review of the state of debate regarding the status of ''H. Floresiensis'', circa 2006, from the open access journal [[Public Library of Science]], Biology {{Refend}} {{Wikispecies|Homo floresiensis|Hobbits}} {{Commonscat|Homo floresiensis}} [[Kategorya:Sinaunang espesye ng Homo]] hkxk3hbuknhwowb8z1bvpgciuf2kc6p 0 170284 2208547 2182036 2026-05-22T18:03:45Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208547 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Hika | Image = Two Peak Flow Meters.jpg | Alt = Two white plastic tubes with movable dials on the front | Caption = Ang mga peak flow meter ay ginagamit para sukatin ang [[pinakamataas na bilis ng paghinga nang palabas (peak expiratory flow)]], na mahalaga sa parehong pagsubaybay at pagsusuri ng hika.<ref name=GINA_2011_page18>{{harvnb|GINA|2011|p=18}}</ref> | DiseasesDB = 1006 | ICD10 = {{ICD10|J|45||j|40}} | ICD9 = {{ICD9|493}} | ICDO = | OMIM = 600807 | MedlinePlus = 000141 | eMedicineSubj = article | eMedicineTopic = 806890 | MeshID = D001249 | GeneReviewsID = | GeneReviewsName = }} Ang '''Asthma o Hika'''' (mula sa salitang Giyego na ἅσθμα, ''ásthma'', "paghingal") ay isang karaniwang [[chronic (medicine)|matagal at pabalik-balik]] na [[sakit]] ng pamamaga ng [[bronchi|daanan ng hangin]] na nakikilala sa pamamagitan ng naiiba at pabalik-balik na mga sintomas, nagagamot na pagkakabara ng daluyan ng hangin, at [[bronchospasm]].<ref name=NHLBI07p11-12>{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|pp=11–12}}</ref> Kabilang sa mga karaniwang sintomas ang [[sumisipol na paghinga]], [[pag-ubo]], paninikip ng dibdib, at [[kapos na paghinga]].<ref name=bts2009p4>{{harvnb|British Guideline|2009|p=4}}</ref> Inaakalang ang hika ay sanhi ng magkasamang [[Genetics|henetiko]] at mga bagay sa kalikasan.<ref name=Martinez_geneenvir>{{cite journal |author=Martinez FD |title=Genes, environments, development and asthma: a reappraisal |journal=Eur Respir J |volume=29|issue=1 |pages=179–84 |year=2007 |pmid=17197483 |doi=10.1183/09031936.00087906}}</ref> Ang pagkilala dito ay karaniwang batay sa pattern ng mga sintomas, pagtugon sa therapy sa pagtagal nito, at ng [[spirometry]].<ref name=lemanske>{{cite journal |author=Lemanske RF, Busse WW|title=Asthma: clinical expression and molecular mechanisms|journal=J. Allergy Clin. Immunol. |volume=125 |issue=2 Suppl 2 |pages=S95–102 |year=2010|month=February|pmid=20176271 |pmc=2853245 |doi=10.1016/j.jaci.2009.10.047 }}</ref> Inuuri ito ng klinika ayon sa dalas ng mga sintomas, dami ng hangin na sapilitang ihinihinga palabas sa isang segundo ([[Spirometry|FEV1]]), at [[pinakamataas na bilis ng paghinga nang palabas (peak expiratory flow rate)]] .<ref name=Yawn2008/> Ang hika ay maaari ring uriin bilang [[Atopy|atopic]] o minanang kalamangang magkaroon ng labis na sensitibong reaksiyon (extrinsic o nagmumula sa labas) o hindi atopic (intrinsic o nagmumula sa loob)<ref name=RobbinsCotran2010/> kung saan ang atopy ay tumutukoy sa predisposisyon tungo sa pagkakaroon ng [[type 1 hypersensitivity o labis na pagiging sensitibo]] na mga reaksiyon.<ref>{{cite book | title=Stedman's Medical Dictionary | publisher=Lippincott Williams and Wilkins | edition=28 | year=2005 |isbn=0-7817-3390-1 }}</ref> Ang paggamot sa mga malubhang sintomas ay karaniwan ginagamitan ng nilalanghap na [[Beta2-adrenergic agonist|beta-2 agonist]] na maikli ang bisa (tulad ng [[salbutamol]]) at ng iniinom na [[mga corticosteroid]].<ref name=NHLBI07p214>{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=214}}</ref> Sa mga napaka-malubhang kaso maaaring kailanganin ang iniiniksyon na mga corticosteroid, [[magnesium sulfate]] at pagpapa-ospital.<ref>{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|pp=373–375}}</ref> Ang mga sintomas ay maaaring mapigilan sa pamamagitan ng pag-iwas sa mga nakakapagsimula nito, tulad ng [[mga nagdudulot ng alerhiya]]<ref name="NHLBI07p169">{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|pp=169–172}}</ref> at [[irritation|nakakapag-irita]], at sa pamamagitan ng paggamit ng nilalalanghap na mga corticosteroid. Ang<ref name=GINA_2011_page71>{{harvnb|GINA|2011|p=71}}</ref> Ang [[Long-acting beta-adrenoceptor agonist|mga beta agonist na matagal ang bisa]] (Long-acting beta agonists o LABA) o mga [[leukotriene antagonist]] ay maaaring gamitin bilang karagdagan sa mga nilalanghap na corticosteroid kung ang mga sintomas ng hika ay mananatiling hindi makontrol.<ref name=GINA_2011_page33>{{harvnb|GINA|2011|p=33}}</ref> Ang paglaganap ng hika lumaki simula noong 1970s. Simula noong 2011, 235–300 milyong tao ang naapektuhan sa buong mundo,<ref name=WHO2011/><ref name=GINA_2011_page3/> kabilang rito ang 250,000 na pagkamatay.<ref name=GINA_2011_page3>{{harvnb|GINA|2011|p=3}}</ref> {{TOC limit|limit=3}} == Mga Palatandaan at Sintomas == {{listen | filename = Wheeze2O noise reduced.ogg | title = Sumisipol na paghinga | description = Ang tunog ng sumisipol na paghinga na naririnig gamit ang stethoscope. | format = [[Ogg]] }} Ang hika ay inilalarawan nang may paulit-ulit na pagkakaroon ng [[sumisipol na paghinga]], [[kakapusan ng paghinga]], pananakip ng dibdib, at [[pag-ubo]].<ref name=GINA2011p2>{{harvnb|GINA|2011|pp=2–5}}</ref> Ang [[plema]] ay maaaring mabuo sa baga sa pag-ubo nguni’t kadalasan ito ay mahirap ilabas.<ref>{{cite book|last=Jindal|first=editor-in-chief SK|title=Textbook of pulmonary and critical care medicine|publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=978-93-5025-073-0|page=242|url=http://books.google.ca/books?id=EvGTw3wn-zEC&pg=PA242}}</ref> Sa panahon ng paggaling mula sa isang pag-atake, ito ay maaaring magkaroon ng [[pus|mala-nana]] na hitsura dahil sa mataas na antas ng puting selula ng dugo na tinatawag na [[eosinophils]].<ref>{{cite book|last=George|first=Ronald B.|title=Chest medicine : essentials of pulmonary and critical care medicine|year=2005|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia, PA|isbn=978-0-7817-5273-2|page=62|url=http://books.google.ca/books?id=ZzlX2zJMbdgC&pg=PA62|edition=5th ed.}}</ref> Ang mga sintomas ay karaniwang malala sa gabi at sa madaling araw o bilang pagtugon sa pag-eehersisyo o malamig na hangin.<ref name=bts2009p14>{{harvnb|British Guideline|2009|p=14}}</ref> Ang ilang mga taong may hika ay bihirang makaranas ng mga sintomas, karaniwan ay pagtugon sa mga nakakapagsimula nito, habang ang iba naman ay may kapansin-pansin at patuloy na mga sintomas.<ref name=GINA2011_p8-9>{{harvnb|GINA|2011|pp=8–9}}</ref> === Mga nauugnay na kondisyon === Maraming ibang kondisyon sa kalusugan ang nagaganap nang mas madalas sa mga may hika, kabilang dito ang:[[gastro-esophageal reflux disease]] (GERD), [[rhinosinusitis]], at [[obstructive sleep apnea]].<ref name=Boulet2009>{{cite journal |author=Boulet LP |title=Influence of comorbid conditions on asthma |journal=Eur Respir J |volume=33 |issue=4 |pages=897–906 |year=2009|month=April |pmid=19336592 |doi=10.1183/09031936.00121308 }}</ref> Mas karaniwan rin ang mga sakit sa pag-iisip<ref name=Boulay2011>{{cite journal|last=Boulet|first=LP|author2=Boulay, MÈ|title=Asthma-related comorbidities.|journal=Expert review of respiratory medicine|date=2011 Jun|volume=5|issue=3|pages=377–93|pmid=21702660}}</ref> na may [[sakit ng pagkabalisa]] na nangyayari sa pagitan ng 16–52% at mga [[mood disorder]] sa 14–41%.<ref name=Andrew2010>{{cite book|last=editors|first=Andrew Harver, Harry Kotses,|title=Asthma, health and society a public health perspective|year=2010|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-0-387-78285-0|page=315|url=http://books.google.ca/books?id=nkP8_h_ewLMC&pg=PA315}}</ref> Gayunpaman hindi alam kung ang hika ay nakakapagdulot ng mga problema sa pag-iisip, o kung ang mga problema sa pag-iisip ay humahantong sa hika.<ref>{{cite journal|last=Thomas|first=M|author2=Bruton, A; Moffat, M; Cleland, J|title=Asthma and psychological dysfunction.|journal=Primary care respiratory journal : journal of the General Practice Airways Group|date=2011 Sep|volume=20|issue=3|pages=250–6|pmid=21674122}}</ref> == Mga Sanhi == Ang hika ay sanhi ng magkasamang komplikado at hindi ganap na nauunawaang mga pang-kapaligiran at henetikong interaksiyon.<ref name=Martinez_geneenvir/><ref>{{cite journal | last=Miller |first=RL | author2=Ho SM|title=Environmental epigenetics and asthma: current concepts and call for studies | journal=American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine| volume=177 | issue=6 | pages=567–573 | year=2008 | month=March | pmid=18187692|doi=10.1164/rccm.200710-1511PP | pmc=2267336 }}</ref> Ang mga salik na ito ay nakakaimpluwensiya sa kalubhaan at pagtugon nito sa paggamot.<ref>{{cite journal |author=Choudhry S, Seibold MA, Borrell LN "et al." |title=Dissecting complex diseases in complex populations: asthma in latino americans |journal=Proc Am Thorac Soc |volume=4 |issue=3 |pages=226–33|year=2007 |pmid=17607004 |doi=10.1513/pats.200701-029AW |pmc=2647623}}</ref> Pinaniniwalaan na ang kamakailang pagtaas ng bilang ng hika ay sanhi ng pagbabago sa mga [[epigenetic]] na ([[namamanang]] salik maliban sa mga may kinalaman sa [[DNA sequence]]) at nagbabagong kapaligiran na tinitirhan.<ref>{{cite journal|last=Dietert|first=RR|title=Maternal and childhood asthma: risk factors, interactions, and ramifications.|journal=Reproductive toxicology (Elmsford, N.Y.)|date=2011 Sep|volume=32|issue=2|pages=198–204|pmid=21575714}}</ref> === Ukol sa Kapaligiran === Marami sa mga salik sa kapaligiran ang naiugnay sa pagkakaroon at paglala ng hika, kabilang ang: mga nagdudulot ng alerhiya, polusyon sa hangin, at iba pang mga kemikal sa kalikasan.<ref>{{cite journal|last=Kelly|first=FJ|author2=Fussell, JC|title=Air pollution and airway disease.|journal=Clinical and experimental allergy : journal of the British Society for Allergy and Clinical Immunology|date=2011 Aug|volume=41|issue=8|pages=1059–71|pmid=21623970}}</ref> Ang [[Smoking and pregnancy|paninigarilyo sa panahon ng pagbubuntis]] at pagkapanganak ay inuugnay sa pagkakaroon ng mas malaking panganib ng mga mala-sintomas ng hika.<ref name=GINA2011_p6>{{harvnb|GINA|2011|p=6}}</ref> Nai-uugnay ang mababang [[air Quality Index|kalidad ng hangin]], na nagmumula sa polusyong dulot ng trapiko o mataas na mga antas ng [[ozone]],<ref name=GINA2011_p61>{{harvnb|GINA|2011|p=61}}</ref> sa pagkakaroon at tumaas na paglala ng hika.<ref name=Gold>{{cite journal |author=Gold DR, Wright R |title=Population disparities in asthma |journal=Annu Rev Public Health|volume=26 |pages=89–113|year=2005 |pmid=15760282|doi=10.1146/annurev.publhealth.26.021304.144528 }}</ref> Maaari ring magpasimula ng hika ang pagkakalantad sa [[volatile o madaling sumingaw na mga organikong bagay]]; halimbawa ang pagkakalantad sa [[pormalin]] ay may positibong kaugnayan dito.<ref>{{cite journal|last=McGwin|first=G|author2=Lienert, J; Kennedy, JI|title=Formaldehyde exposure and asthma in children: a systematic review.|journal=Environmental health perspectives|date=2010 Mar|volume=118|issue=3|pages=313–7|pmid=20064771}}</ref> At saka, nai-uugnay rin ang [[phthalates]] sa [[PVC]] sa hika sa mga bata at mga nasa hustong gulang<ref>{{cite journal |author= Jaakkola JJ, Knight TL. |title= The role of exposure to phthalates from polyvinyl chloride products in the development of asthma and allergies: a systematic review and meta-analysis|journal= Environ Health Perspect |volume=116 |issue=7 |pages=845–53 |year=2008 |month=July |pmid= 18629304 |pmc= 2453150 |doi= 10.1289/ehp.10846 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Bornehag|first=CG|author2=Nanberg, E|title=Phthalate exposure and asthma in children.|journal=International journal of andrology|date=2010 Apr|volume=33|issue=2|pages=333–45|pmid=20059582}}</ref> na tulad din ng mataas na antas ng pagkakalantad sa [[endotoxin]].<ref>{{cite journal |author=Liu AH|title=Something old, something new: indoor endotoxin, allergens and asthma |journal=Paediatr Respir Rev|volume=5|issue=Suppl A |pages=S65–71 |year=2004 |pmid=14980246|doi=10.1016/S1526-0542(04)90013-9 }}</ref> <!--Mga Nagdudulot ng Alerhiya --> Nai-uugnay ang hika sa pagkakalantad sa mga nagdudulot ng alerhiya sa loob ng bahay.<ref>{{cite journal|last=Ahluwalia|first=SK|author2=Matsui, EC|title=The indoor environment and its effects on childhood asthma.|journal=Current opinion in allergy and clinical immunology|date=2011 Apr|volume=11|issue=2|pages=137–43|pmid=21301330}}</ref> Kabilang sa mga karaniwang nagdudulot ng alerhiya sa loob ng bahay ang mga: [[dust mite]], [[ipis]], nalalaglag na parang balakubak mula sa mga hayop, at amag.<ref name=Arshad>{{cite journal|last=Arshad|first=SH|title=Does exposure to indoor allergens contribute to the development of asthma and allergy?|journal=Current allergy and asthma reports|date=2010 Jan|volume=10|issue=1|pages=49–55|pmid=20425514}}</ref><ref>{{cite journal|last=Custovic|first=A|author2=Simpson, A|title=The role of inhalant allergens in allergic airways disease.|journal=Journal of investigational allergology & clinical immunology : official organ of the International Association of Asthmology (INTERASMA) and Sociedad Latinoamericana de Alergia e Inmunologia|year=2012|volume=22|issue=6|pages=393–401; qiuz follow 401|pmid=23101182}}</ref> Hindi naging matagumpay ang mga pagsusumikap sa pagbawas ng mga dust mite.<ref name=Gotzsche2008/> Ang ilan sa mga impeksiyon sa paghinga na sanhi ng virus ay maaaring magpataas sa panganib ng pagkakaroon ng hika kapag nakuha habang bata pa tulad ng:<ref name=NHLBI07p11>{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=11}}</ref> ''[[respiratory syncytial virus]]'' at ''[[rhinovirus]]''.<ref name=M38/> Gayunpaman, ang ilang ibang mga impeksiyon ay maaaring makapagpabawas ng panganib.<ref name=M38/> ==== Teorya ng kalinisan ==== Ang [[teorya ng kalinisan]] ay isang teorya na sinusubukang ipaliwanag ang pagtaas ng bilang ng hika sa buong mundo bilang isang direkta at hindi sinasadyang resulta ng nabawasang pagkakalantad, sa panahon ng pagkabata, sa isang hindi nakakapagdulot ng impeksiyon na bakteriya at mga virus.<ref>{{cite journal| last=Ramsey | first=CD |author2=Celedón JC | title=The hygiene hypothesis and asthma | journal=Current Opinion in Pulmonary Medicine| volume=11 | issue=1 | pages=14–20 | month=January | year=2005 |pmid=15591883 | doi=10.1097/01.mcp.0000145791.13714.ae }}</ref><ref>{{cite journal |last=Bufford | first=JD | author2=Gern JE | title=The hygiene hypothesis revisited |url=https://archive.org/details/sim_immunology-and-allergy-clinics-of-north-america_2005-05_25_2/page/247 |journal=Immunology and Allergy Clinics of North America | volume=25 | issue=2 |pages=247–262 | month=May |year=2005 | pmid=15878454 | doi=10.1016/j.iac.2005.03.005}}</ref> Iminungkahi na ang bawas na pagkakalantad sa bakteriya at mga virus ay sanhi ng, sa bahagi lamang, mas pinaigting na kalinisan at maliit na bilang ng pamilya sa mga makabagong lipunan.<ref name=Brook2013>{{cite journal|last=Brooks|first=C|author2=Pearce, N; Douwes, J|title=The hygiene hypothesis in allergy and asthma: an update.|journal=Current opinion in allergy and clinical immunology|date=2013 Feb|volume=13|issue=1|pages=70–7|pmid=23103806}}</ref> Kabilang sa mga ebidensiyang sumusuporta sa teorya ng kalinisan ang mas mababang bilang ng hika sa mga bukid at sa mga bahay na may mga alagang hayop.<ref name=Brook2013/> Inuugnay ang maagang paggamit ng [[antibiyotiko]] sa buhay sa pagkakaroon ng hika.<ref>{{cite journal|last=Murk|first=W|author2=Risnes, KR, Bracken, MB|title=Prenatal or early-life exposure to antibiotics and risk of childhood asthma: a systematic review.|journal=Pediatrics|date=2011 Jun|volume=127|issue=6|pages=1125–38|pmid=21606151|doi=10.1542/peds.2010-2092}}</ref> At saka, inuugnay ang pagnganganak ng [[caesarean section]] sa nadagdagang panganib (tinatantiyang nasa 20–80%) ng hika—inuugnay ang nadagdagang panganib na ito sa kakulangan ng malulusog na kolonisasyon ng bakteriya na nakuha sana ng bagong panganak na sanggol mula sa daanan tungo sa birth canal.<ref>{{harvnb|British Guideline|2009|p=72}}</ref><ref>{{cite journal|last=Neu|first=J|author2=Rushing, J|title=Cesarean versus vaginal delivery: long-term infant outcomes and the hygiene hypothesis.|url=https://archive.org/details/sim_clinics-in-perinatology_2011-06_38_2/page/321|journal=Clinics in perinatology|date=2011 Jun|volume=38|issue=2|pages=321–31|pmid=21645799}}</ref> May kaugnayan ang hika at ang antas ng pagiging masagana.<ref>{{cite journal|last=Von Hertzen|first=LC|author2=Haahtela, T|title=Asthma and atopy -the price of affluence?|journal=Allergy|date=2004 Feb|volume=59|issue=2|pages=124–37|pmid=14763924}}</ref> === Henetiko === {| class="wikitable" style = "float: right; margin-left:15px; text-align:center" |+ Interaksiyon ng CD14-endotoxin batay sa CD14 SNP C-159T<ref name=Martinez_CD14 /> |- ! Antas ng Endotoxin !! CC genotype !! TT genotype |- ! Mataas na pagkakalantad | Mababa ang panganib || Mataas ang panganib |- ! Mababa ang pagkakalantad |Mataas ang panganib || Mababa ang panganib |} Isang panganib na salik para sa hika ang kasaysayan ng pamilya dahil sa maraming iba’t-ibang mga gene ang nasasangkot.<ref name=El2010>{{cite book|last=Elward|first=Graham Douglas, Kurtis S.|title=Asthma|year=2010|publisher=Manson Pub.|location=London|isbn=978-1-84076-513-7|pages=27–29|url=http://books.google.ca/books?id=gS4BsugTBvoC&pg=PA27}}</ref> Kung ang isa sa magkakambal ay naapektuhan nito, ang posibilidad na ang isa ay magkakaroon ng sakit ay humigit-kumulang 25%.<ref name=El2010/> Sa huling bahagi ng 2005, 25 genes ang naiugnay sa hika sa anim o sa mahigit pang magkakahiwalay na populasyon, kabilang ang:''[[Glutathione S-transferase Mu 1|GSTM1]]'', ''[[Interleukin 10|IL10]]'',''[[CTLA-4]]'', ''[[SPINK5]]'',''[[Leukotriene C4 synthase|LTC4S]]'', ''[[Interleukin-4 receptor|IL4R]]'' at ''[[ADAM33]]'' ang kabilang pa dito.<ref name=Hoffjan/> Marami sa mga gene na ito ay may kaugnayan sa resistensiya ng katawan o sa pagkontrol ng pamamaga. Kahit na ang mga nasa listahang ito ng mga gene na sinusuportahan ng mga labis na napakaraming beses nang inulit na pag-aaral, ang mga resulta ay hindi nagkakatugma sa lahat ng mga populasyong sinuri.<ref name=Hoffjan /> Noong 2006, mahigit sa 100 [[gene]] ang inugnay sa hika sa isa lamang na pag-aaral ng [[pag-uugnay sa gene]];<ref name=Hoffjan>{{cite journal|author=Ober C, Hoffjan S |title=Asthma genetics 2006: the long and winding road to gene discovery |journal=Genes Immun |volume=7 |issue=2 |pages=95–100 |year=2006 |pmid=16395390|doi=10.1038/sj.gene.6364284 }}</ref> marami pa ang patuloy na natutuklasan.<ref>{{cite journal|last=Halapi|first=E|author2=Bjornsdottir, US|title=Overview on the current status of asthma genetics.|journal=The clinical respiratory journal|date=2009 Jan|volume=3|issue=1|pages=2–7|pmid=20298365}}</ref> Ang ilan sa mga uri ng gene ay maaari lamang maging sanhi ng hika kapag naisasama ang mga ito sa mga partikular na pagkakalantad sa kapaligiran.<ref name=Martinez_geneenvir /> Isang halimbawa rito ang partikular na [[pagkakaroon ng iba’t-ibang anyo ng iisang nucleotide]] sa [[CD14]] na bahagi at ang pagkakalantad sa [[endotoxin]] (isang produkto ng bakterya). Maaaring magmula ang pagkakalantad sa endotoxin sa ilang panggagalingan sa kapaligiran, kabilang ang usok ng tabako, aso, at mga kabukiran. Ang panganib para sa hika, kung gayon, ay natutukoy sa pamamagitan ng kapwa mga henetiko ng tao at ang antas ng pagkakalantad niya sa endotoxin.<ref name=Martinez_CD14>{{cite journal |author=Martinez FD |title=CD14, endotoxin, and asthma risk: actions and interactions |journal=Proc Am Thorac Soc |volume=4 |issue=3 |pages=221–5 |year=2007|pmid=17607003 |doi=10.1513/pats.200702-035AW |pmc=2647622}}</ref> === Mga medikal na kondisyon === Ang tatlong [[namamanang eksema]], [[allergic rhinitis]] at hika ay tinatawag na atopy (namamanang alerhiya).<ref name="Bolognia"/> Ang pinakamatinding salik ng panganib na magkaroon ng hika ay ang kasaysayan ng [[atopy|namamanang sakit]];<ref name=NHLBI07p11/> kung saan ang hika ay nagaganap nang mas maraming beses sa mga may [[eksema]] o [[rhinitis|hay fever]].<ref name=GINA2011_p4>{{harvnb|GINA|2011|p=4}}</ref> Inuugnay sa hika ang [[Churg–Strauss syndrome]], isang autoimmune disease (sakit kung saan ang sariling resistensiya ay inaatake ang katawan) at ang [[vasculitis]]. Maaari ring makaranas ng mga sintomas ng hika ang mga indibiduwal na may ilang uri ng [[urticaria]].<ref name="Bolognia">{{cite book |author=Rapini, Ronald P.; Bolognia, Jean L.; Jorizzo, Joseph L.|title=Dermatology: 2-Volume Set |publisher=Mosby |location=St. Louis |year=2007|isbn=1-4160-2999-0 }}</ref> Mayroong kaugnayan ang [[labis na katabaan]] at ang panganib na magkaroon ng hika na parehong dumami sa mga nakaraang taon.<ref>{{cite journal |author=Beuther DA |title=Recent insight into obesity and asthma |journal=Curr Opin Pulm Med|volume=16 |issue=1 |pages=64–70|year=2010 |month=January |pmid=19844182 |doi=10.1097/MCP.0b013e3283338fa7}}</ref><ref name=holguin>{{cite journal |author=Holguin F, Fitzpatrick A |title=Obesity, asthma, and oxidative stress|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-applied-physiology_2010-03_108_3/page/754 |journal=J. Appl. Physiol. |volume=108 |issue=3 |pages=754–9 |year=2010|month=March |pmid=19926826|doi=10.1152/japplphysiol.00702.2009 }}</ref> Maaaring papel na ginagampanan ang ilang mga salik, kabilang ang huminang paggana ng paghinga dahil sa pagkakaipon ng taba at ang katotohanan na ang adipose na tisyu ay humantong sa pamamaga.<ref name="Woods 2009">{{cite journal |author=Wood LG, Gibson PG |title=Dietary factors lead to innate immune activation in asthma |journal=Pharmacol. Ther.|volume=123 |issue=1 |pages=37–53 |year=2009|month=July |pmid=19375453|doi=10.1016/j.pharmthera.2009.03.015 }}</ref> Ang mga [[beta blocker]] na gamot na tulad ng [[propranolol]] ay maaaring makapagpasimula ng hika sa mga madaling magkasakit.<ref>{{cite journal|author=O'Rourke ST |title=Antianginal actions of beta-adrenoceptor antagonists |journal=Am J Pharm Educ |volume=71|issue=5 |pages=95|year=2007 |month=October |pmid=17998992 |pmc=2064893 }}</ref> Gayunpaman, ang mga [[cardioselective beta-blockers]] ay parang ligtas sa mga may bahagya o katamtamang sakit.<ref>{{cite journal|last=Salpeter|first=S|author2=Ormiston, T; Salpeter, E|title=Cardioselective beta-blocker use in patients with reversible airway disease.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|year=2001|issue=2|pages=CD002992|pmid=11406056}}</ref> Ang ibang mga gamot na maaaring magdulot ng mga problema ay ang [[ASA]], [[NSAID]], at [[mga angiotensin-converting enzyme inhibitor]].<ref>{{cite journal|last=Covar|first=RA|author2=Macomber, BA; Szefler, SJ|title=Medications as asthma trigers.|url=https://archive.org/details/sim_immunology-and-allergy-clinics-of-north-america_2005-02_25_1/page/169|journal=Immunology and allergy clinics of North America|date=2005 Feb|volume=25|issue=1|pages=169–90|pmid=15579370}}</ref> === Paglala === Ang ilan sa mga tao ay magkakaroon ng hindi nagbabagong hika nang ilang linggo o buwan at pagkatapos ay biglaang magkakaroon ng biglaang malubhang hika. Ang iba’t-ibang mga indibiduwal ay nagkakaroon ng iba’t-ibang reaksiyon sa maraming salik.<ref name=Baxi2010>{{cite journal |author=Baxi SN, Phipatanakul W |title=The role of allergen exposure and avoidance in asthma |journal=Adolesc Med State Art Rev |volume=21 |issue=1|pages=57–71, viii–ix |year=2010 |month=April |pmid=20568555 |pmc=2975603 }}</ref> Karamihan sa mga indibiduwal ay maaaring magkaroon ng malubhang paglala mula sa maraming mga bagay na nakapagsisimula nito.<ref name=Baxi2010/> Ang mga bagay sa bahay na maaaring humantong sa paglala ng hika ay kinabibilangan ng [[alikabok]], [[mga nahuhulog]] mula sa hayop, lalung-lalo na ang balahibo ng pusa at aso), mga [[nagdudulot ng alerhiya]] mula sa ipis at [[amag]].<ref name=Baxi2010/> Ang mga [[pabango]] ay karaniwang sanhi ng mga malubhang pag-atake sa mga kababaihan at bata. Ang kapwa [[virus|sanhi ng virus]] at [[impeksiyon]] na sanhi ng bakterya sa itaas na bahagi ng respiratory tract ay maaaring mapalala ang sakit.<ref name=Baxi2010/> Maaaring mapalala ng psychological [[stress (biological)|stress]] ang mga sintomas—pinaniniwalaan na binabago ng stress ang resistensiya ng katawan at kaya dinadagdagan nito ang pagtugon sa pamamaga sa daanan ng hangin sa mga nagdudulot ng alerhiya at nakaka-iritang bagay.<ref name=Gold/><ref name="Chen2007">{{cite journal |author=Chen E, Miller GE |title=Stress and inflammation in exacerbations of asthma|journal=Brain Behav Immun. |volume=21 |issue=8 |pages=993–9|year=2007 |pmid=17493786|doi=10.1016/j.bbi.2007.03.009|pmc=2077080}}</ref> == Pagbabago sa paggana ng katawan == [[Talaksan:Asthma .jpg|thumb|alt= A tissue cross section of the airway showing a kulay-rosas na batik sa gilid wall and an inside full of white mucous|Pagbara sa lumen ng [[bronchiole]] sa pamamagitan ng pag-agos ng plema, [[goblet cell]] [[metaplasia]], at pagkapal ng epithelial [[basement membrane]] sa taong may hika.]] Ang hika ay resulta ng matagal nang [[pamamaga]] ng mga daanan ng hangin na kasunod nito ay nagdudulot ng tumaas na kakayahang humilab ng mga nakapaligid na [[malambot na kalamnan]].<!-- <ref name=GINA2011p2/> --> Ito at ang mga iba pang bagay ang nagpapakipot ng daanan ng hangin at ang karaniwang sintomas ng sumisipol na [[paghinga]].<!-- <ref name=GINA2011p2/> --> Ang pagkipot ay kadalasan nagagamot nang may gamot o nang walang paggamot.<!-- <ref name=GINA2011p2/> -->Paminsan-minsan ang mga daan ng hangin mismo ang nagbabago.<ref name=GINA2011p2/> Kabilang sa mga karaniwang pagbabago sa mga daanan ng hangin ay ang pagdami ng [[mga eosinophil]] at pagkapal ng [[lamina reticularis]].<!-- <ref name=M38/> --> Maaaring patuloy na lumaki ang malalambot na kalamnan ng daanan ng hangin na may pagdamit ng mga mucous gland.<!-- <ref name=M38/> -->Ang iba pang mga uri ng nauugnay na selula ay ang: [[T lymphocytes]], [[macrophages]], at [[neutrophils]].<!-- <ref name=M38/> --> Maaaring sangkot din ang ibang mga bahagi ng [[resistensiya ng katawan]] kabilang ang: [[cytokines]], [[chemokines]], [[histamine]], at [[leukotrienes]] ang ilan lang sa mga ito.<ref name=M38/> == Pagkilala sa sakit == Habang ang hika ay isang kilalang kondisyon, walang napagkasunduang pangkalahatang kahulugan para dito.<ref name=M38/> Binigyang-kahulugan ito ng [[Global Initiative for Asthma]] bilang "isang matagal ang pabalik-balik na pagmaga ng mga daanan ng hangin kung saan may kinalaman dito ang maraming selula at mga bahagi ng selula. Inuugnay ang matagal at pabalik-balik na pamamaga sa labis na pagkasensitibo ng daanan ng hangin na humahantong sa paulit-ulit na pag-atake ng sumisipol na paghinga, kapos na paghinga, paninikip ng dibdib at pag-ubo lalung-lalo na sa gabi o sa madaling araw. Ang mga pag-atakeng ito ay kadalasang inuugnay sa malawakan nguni’t iba’t-ibang pagkabara ng daloy ng hangin sa baga na madalas ay nagagamot nang kusa o sa pagpapagamot".<ref name=GINA2011p2 /> Sa ngayon wala pang eksaktong pagsusuri sa pagkilala sa sakit na karaniwang ibinabatay sa pattern ng mga sintomas at pagtugon ng katawan sa paggamot sa paglipas ng panahon.<ref name=lemanske/><ref name=M38/> Ang pagtukoy sa hika ay dapat paghinalaan kung mayroong kasaysayan ng: paulit-ulit na sumisipol na paghinga, pag-ubo o kahirapan sa paghinga at ang mga sintomas na ito ay nagaganap o lumalala dahil sa pag-eehersisyo, impeksiyong sanhi ng virus, mga nagdudulot ng alerhiya o polusyon ng hangin.<ref name=NAEPP42>{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=42}}</ref> Kung gayon ang [[spirometry]] ay ginagamit para kumpirmahin ang pagtukoy sa sakit na ito.<ref name=NAEPP42/> Mas mahirap sa mga bata na mas bata sa anim na taong gulang dahil sila ay napakabata para sa spirometry.<ref name=GINA2011p20>{{harvnb|GINA|2011|p=20}}</ref> === Spirometry === Ang [[spirometry]] ay inirerekomenda para makatulong sa pagtukoy at pangangasiwa.<ref name="AAAAIfive">{{Citation |author1=American Academy of Allergy, Asthma, and Immunology |author1-link=American Academy of Allergy, Asthma, and Immunology |date= |title=Five things physicians and patients should question |publisher=[[American Academy of Allergy, Asthma, and Immunology]] |work=Choosing wisely: an initiative of the [[ABIM Foundation]] |page= |url=http://choosingwisely.org/wp-content/uploads/2012/04/5things_12_factsheet_AAAAI.pdf |accessdate=August 14, 2012 |archive-date=Nobiyembre 3, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103151124/http://choosingwisely.org/wp-content/uploads/2012/04/5things_12_factsheet_AAAAI.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="NIHasthmaguide">{{cite book |author=Third Expert Panel on the Diagnosis and Management of Asthma |title=Guidelines for the diagnosis and management of asthma |year=2007 |publisher=National Heart, Lung, and Blood Institute (US) |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK7232/ }}</ref> Ito ang kaisa-isang pinakamagandang pagsusuri sa hika.<!-- <ref name=M38/> --> Kung ang [[FEV1]] na sinusukat sa pamamagitan ng paraang ito ay bumuti ng mahigit sa 12% kasunod ng pagbibigay ng isang bronchodilator (nagpapalapad sa bronchi) tulad ng [[salbutamol]], ito ay tumutulong sa pagtukoy ng sakit.<!-- <ref name=M38/> --> Gayunpaman, maaaring maging normal ito sa mga may kasaysayan ng bahagyang hika, na kasalukuyang hindi umaatake.<!-- <ref name=M38/> -->Ang [[single-breath diffusing capacity]] ay makakatulong sa pagtukoy sa kaibhan ng hika sa [[COPD]].<ref name=M38/> Makatwiran na magsagawa ng spirometry tuwing isa o dalawang taon para masubaybayan kung gaano kabuti nakokokntrol ang hika ng isang tao.<ref name=NHLBI07p58>{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=58}}</ref> === Iba pa === Ang [[methacholine challenge test|methacholine challenge]] ay kinasasangkutan ng paglanghap ng tumataas ng konsentrasyon ng isang substansiya na nagdudulot ng pagsikip ng daanan ng hangin sa mga nalalantad.<!-- <ref name=M38/> --> Kung negatibo, nangangahulugan itong ang tao ay walang hika; gayunpaman, kung positibo, hindi ito partikular sa sakit.<ref name=M38/> Ang iba pang sumusuportang ebidensiya ay kinabibilangan ng: isang ≥20% na kaibhan sa [[pinakamataas na bilis ng paghinga nang palabas (peak expiratory flow rate)]] sa hindi bababa sa tatlong araw sa isang linggo nang hindi bababa sa dalawang linggo, isang ≥20% pagbuti sa peak flow kasunod ng paggamot gamit ang salbutamol, nilalanghap na mga corticosteroid o prednisone, o isang ≥20% na pagbaba sa peak flow kasunod ng pagkakalantad sa bagay na nakakapagsimula ng pag-atake.<ref>{{cite journal|author=Pinnock H, Shah R |title=Asthma |journal=BMJ |volume=334 |issue=7598 |pages=847–50|year=2007 |pmid=17446617 |doi=10.1136/bmj.39140.634896.BE |pmc=1853223}}</ref> Ang pagsubok sa peak expiratory flow (pinakamataas na bilis ng paghinga nang palabas) ay mas nag-iiba kaysa sa spirometry, gayunpaman, at kaya naman hindi inirerekomenda para sa karaniwan pagtukoy ng sakit.<!-- <ref name=NAEPP2007p59/> --> Maaaring mas kapaki-pakinabang para sa sariling pagsusubaybay sa mga may katamtaman hanggang sa malubhang karamdaman at para sa pag-check sa bisa ng mga bagong gamot.<!-- <ref name=NAEPP2007p59/> --> Maaari ring makakatulong ito para sa paggabay ng paggamot sa mga may biglaang paglala.<ref name=NAEPP2007p59>{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=59}}</ref> === Pag-uuri === {| class="wikitable" style = "float: right; margin-left:1em; text-align:center" |+ Klinikal na pag-uuri (≥ 12 taong gulang)<ref name=Yawn2008/> |- ! scope="col" style="width:6em;" | Kalubhaan ! scope="col" style="width:4em;" | Dalas ng sintomas ! scope="col" style="width:4em;" | Mga sintomas sa gabi ! scope="col" style="width:4em;" | %FEV₁ ng nahulaan ! scope="col" style="width:4em;" | Pag-iiba ng FEV₁ ! scope="col" style="width:4em;" | Paggamit ng SABA |- ! scope="row" | Pasumpung-sumpong | ≤2/linggo | ≤2/buwan | ≥80% | <20% | ≤2 araw/linggo |- ! scope="row" | Banayad at patuloy | >2/linggo | 3–4/buwan | ≥80% | 20–30% | >2 araw/linggo |- ! scope="row" | Katamtaman at patuloy | Araw-araw | >1/linggo | 60–80% | >30% | araw-araw |- ! scope="row" | Malubha at patuloy | Tuluy-tuloy | Madalas (7 beses kada linggo) | <60% | >30% | ≥dalawang beses sa isang araw |} Ang hika ay kinakategorya sa klinika ayon sa dalas ng mga sintomas, dami ng pilit na paghinga nang palabas sa isang segundo ([[spirometry|FEV₁]]), at [[pinakamataas na bilis ng paghinga nang palabas (peak expiratory flow rate)]].<ref name=Yawn2008>{{cite journal |author=Yawn BP |title=Factors accounting for asthma variability: achieving optimal symptom control for individual patients |journal=Primary Care Respiratory Journal |volume=17 |issue=3 |pages=138–147 |month=September |year=2008 |url=http://www.thepcrj.org/journ/vol17/17_3_138_147.pdf |archiveurl=https://www.webcitation.org/5nySCf5x8?url=http://www.thepcrj.org/journ/vol17/17_3_138_147.pdf |archivedate=2010-03-04 |pmid=18264646 |doi=10.3132/pcrj.2008.00004 |access-date=2011-12-24 |url-status=live }}</ref> Ang hika ay maaari ring mauri bilang atopic (sa labas) o hindi atopic (sa loob), ayon sa mga sintomas kung ang mga ito ay may namuong mga nagdudulot ng alerhiya (atopic) o hindi (hindi atopic).<ref name="RobbinsCotran2010">{{cite book |editor1-last=Kumar|editor1-first=Vinay |editor2-last=Abbas |editor2-first=Abul K |editor3-last=Fausto|editor3-first=Nelson |editor4-last=Aster |editor4-first=Jon |title=Robbins and Cotran pathologic basis of disease |publisher=Saunders |edition=8th |year=2010|isbn=978-1-4160-3121-5 |page=688 |oclc=643462931 }}</ref> Kahit na ang hika ay inuri batay sa kalubhaan, sa ngayon walang malinaw na paraan sa pag-uri ng iba’t-ibang kabahagi sa grupo ng hika sa labas ng sistemang ito.<ref name=Moore2010>{{cite journal |author=Moore WC, Pascual RM |title=Update in asthma 2009 |journal=American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine |volume=181 |issue=11 |pages=1181–7 |year=2010 |month=June|pmid=20516492 |doi=10.1164/rccm.201003-0321UP}}</ref> Ang paghanap ng mga paraan sa pagtukoy ng mga kabahagi sa grupo na tutugong mabuti sa iba’t-ibang uri ng paggamot ay kasalukuyang kritikal na layunin ng pananaliksik sa hika.<ref name=Moore2010/> Kahit na ang hika ay matagal at pabalik-balik na [[obstructive lung disease|nagdudulot ng bara]] na kondisyon, hindi ito itinuturing bilang bahagi ng [[chronic obstructive pulmonary disease]] dahil ang katawagang ito ay partikular na tumutukoy sa mga magkasamang sakit na di nagagamot tulad ng [[bronchiectasis]],[[chronic bronchitis]], at [[emphysema]].<ref name="Self, Timothy 2009">{{cite book|editor=Mary Anne Koda-Kimble, Brian K Alldredge, et al. |author1=Self, Timothy|author2=Chrisman, Cary |author3=Finch, Christopher |title=Applied therapeutics: the clinical use of drugs |edition=9th |location=Philadelphia |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |year=2009 |chapter=22. Asthma |oclc=230848069 }}</ref> Hindi tulad ng mga sakit na ito, ang pagbara sa daanan ng hangin sa hika ay karaniwang nagagamot; gayunpaman, kung hindi gagamutin, ang matagal at pabalik-balik na pamamaga dulot ng hika ay maaaring humantong sa pagiging hindi magagamot na bara sa baga sanhi ng pag-iiba ng hitsura ng daluyan ng hangin.<ref name=Delacourt2004>{{cite journal |last=Delacourt |first=C|title=Conséquences bronchiques de l'asthme non traité |trans_title=Bronchial changes in untreated asthma |journal=Archives de Pédiatrie |volume=11 |issue=Suppl. 2 |pages=71s–73s|month=June |year=2004 |pmid=15301800}}</ref> Salungat sa [[emphysema]], nakakaapekto ang hika sa bronchi, hindi sa [[alveoli]].<ref name=Schiffman2009>{{cite web |url=http://www.medicinenet.com/chronic_obstructive_pulmonary_disease_copd/article.htm |title=Chronic obstructive pulmonary disease |first=George |last=Schiffman |date=18 December 2009 |publisher=MedicineNet |accessdate=2 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100828011049/http://www.medicinenet.com/chronic_obstructive_pulmonary_disease_copd/article.htm |archivedate=28 August 2010 |deadurl=no |url-status=live }}</ref> ==== Paglala ng hika ==== {| class="wikitable" style = "float: right; margin-left:15px; text-align:center" |+ Kalubhaan ng malubhang paglala<ref name=BTS58/> |- ! style="border-top: 3px solid darkgray;" | Halos mamatay | colspan="2" style="border-top: 3px solid darkgray;" | Mataas na [[Arterial blood gas|PaCO₂]] at/o nangangailangan ng mekanikal na bentilasyon |- ! rowspan="9" style="border-top: 3px solid darkgray;" | Nakamamatay<br />(alinman sa isa ng) |- ! Mga palatandaan ayon sa klinika ! Sukat |- | Nabagong [[antas ng kamalayan]] | [[Peak flow]] < 33% |- | Pagkapagod | [[Dami ng oxygen]] < 92% |- | [[Arrhythmia]] | [[Arterial blood gas|PaO₂]] < 8 kPa |- | Mababang [[presyon ng dugo]] | "Normal" na PaCO₂ |- | [[Cyanosis]] | |- | Pagkawala ng sumisipol na tunog sa dibdib (silent chest) | |- | Mahinang paghinga | |- ! rowspan="5" style="border-top: 3px solid darkgray;" | Malubha<br />(alinman sa isa ng) |- | colspan="2" | Peak flow 33–50% |- | colspan="2" | Bilis ng paghinga ≥ 25 paghinga kada minuto |- | colspan="2" | Bilis ng tibok ng puso ≥ 110 pagtibok kada minuto |- | colspan="2" | Hindi makakumpleto ng mga pangungusap sa isang hingahan |- ! rowspan="3" style="border-top: 3px solid darkgray; border-bottom: 3 px solid darkgray;"| Katamtaman | colspan="2" style="border-top: 3px solid darkgray;" | Lumalalang mga sintomas |- | colspan="2" | Peak flow 50–80% ang pinakamagana o nahuhulaan |- | colspan="2" style="border-bottom: 3 px solid darkgray;" | Walang nakikitang tampok sa malubhang hika |} Ang biglaang paglala ng hika ay karaniwang tinatawag na ''pag-atake ng hika”. Ang mga karaniwang sintomas ay [[kapos na paghinga]], [[wheeze|sumisipol na paghinga]], at [[paninikip ng dibdib]].<ref name=M38/> Kahit na ang mga ito ang mga pangunahing sintomas ng hika,<ref name=Barnes2008>{{cite book|last=Barnes |first=PJ |chapter=Asthma |title=Harrison's Principles of Internal Medicine|editor1-last=Fauci|editor1-first=Anthony S |editor2-last=Braunwald|editor2-first=E, |editor3-last=Kasper|editor3-first=DL |location=New York|publisher=McGraw-Hill |year=2008 |edition=17th|isbn=978-0-07-146633-2|pages=1596–1607}}</ref> ang ilan sa mga tao ay [[umuubo]], at sa malalalang mga kaso, ang paggalaw ng hangin ay maaaring malaki ang pinsala kaya walang naririnig na pagsipol.<ref name=BTS58/> Ang mga palatandaan sa panahon ng pag-atake ng hika ay kinabibilangan ng paggamit ng mga karagdagang [[kalamnan]] ng paghinga na ([[sternocleidomastoid]] at [[scalene na kalamnan]] ng leeg), maaaring mayroong [[pulsus paradoxus|paradoxical pulse]] (pulsong mas mahina kapag humihinga papasok at mas malakas kapag humihinga palabas), at labis na paglaki ng dibdib.<ref name=Maitre1995>{{cite journal |author=Maitre B, Similowski T, Derenne JP |title=Physical examination of the adult patient with respiratory diseases: inspection and palpation |journal=Eur. Respir. J. |volume=8 |issue=9 |pages=1584–93 |year=1995 |month=September |pmid=8575588 |url=http://erj.ersjournals.com/content/8/9/1584.long |access-date=2014-01-31 |archive-date=2015-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150429223309/http://erj.ersjournals.com/content/8/9/1584.long |url-status=dead }}</ref> Ang [[cyanosis|kulay asul]] ng balat at mga kuko ay maaaring maganap dahil sa kakulangan ng oxygen.<ref name=Werner2001>{{cite journal|last=Werner |first=HA |title=Status asthmaticus in children: a review|url=https://archive.org/details/sim_chest_2001-06_119_6/page/n47 |journal=Chest |volume=119 |issue=6|pages=1596–1607 |year=2001|month=June|pmid=11399724|doi=10.1378/chest.119.6.1913 }}</ref> Sa bahagyang paglala ang [[peak expiratory flow rate]] (PEFR) ay ≥200&nbsp;L/minuto o ≥50% ng pinakamabuting nahulaan.<ref name=Shiber2006>{{cite journal |author=Shiber JR, Santana J|title=Dyspnea |url=https://archive.org/details/sim_medical-clinics-of-north-america_2006-05_90_3/page/453|journal=Med. Clin. North Am. |volume=90|issue=3 |pages=453–79 |year=2006|month=May|pmid=16473100 |doi=10.1016/j.mcna.2005.11.006 }}</ref> Ang katamtaman ay binigyang-kahulugan bilang 80 at 200&nbsp;L/minuto o 25% at 50% pinakamabuting nahulaan habang ang malala ay binigyang-kahulugan bilang ≤&nbsp;80 L/minuto o ≤25% ng pinakamabuting nahulaan.<ref name=Shiber2006/> Ang [[malubhang paglala ng hika]], na dating kilala bilang asthmaticus, ay isang malubhang paglala ng hika na hindi tumutugon sa karaniwang paggamot ng mga bronchodilator (pampalapad ng bronchi) at corticosteroid.<ref name=Shah2012/> Ang kalahati sa mga kaso ay sanhi ng mga impeksiyon at ang iba ay sanhi ng nagdudulot ng alerhiya, polusyon sa hangin, o kakulangan o hindi naaangkop na paggamit ng gamot.<ref name=Shah2012>{{cite journal|last=Shah|first=R|author2=Saltoun, CA|title=Chapter 14: Acute severe asthma (status asthmaticus).|journal=Allergy and asthma proceedings : the official journal of regional and state allergy societies|date=2012 May–Jun|volume=33 Suppl 1|pages=S47-50|pmid=22794687}}</ref> Ang [[brittle asthma]] ay isang uri ng hika na natutukoy sa mga paulit-ulit at malalang mga pag-atake.<ref name=BTS58>{{harvnb|British Guideline|2009|p=54}}</ref> Ang type 1 na brittle asthma ay isang sakit na may malawak na pag-iiba ng peak flow, kahit na sa matinding paggamot. Ang type 2 na brittle asthma ay nakokontrol mabuti na background ng hika na may mga biglaang malubhang paglala.<ref name=BTS58/> ==== Sanhi ng ehersisyo ==== Maaaring simulan ng pag-ehersisyo ang [[bronchoconstriction (pasikip ng daanan ng hangin sa baga)]] sa parehong mga taong mayroong hika at wala.<ref name=EIB2012>{{cite journal|last=Khan|first=DA|title=Exercise-induced bronchoconstriction: burden and prevalence.|journal=Allergy and asthma proceedings : the official journal of regional and state allergy societies|date=2012 Jan–Feb|volume=33|issue=1|pages=1–6|pmid=22370526}}</ref> Nangyayari ito sa karamihan ng mga taong may hika at hanggang sa 20% ng mga taong walang hika.<ref name=EIB2012/> Sa mga atleta ito ay mas madalas mangyari sa mga piling atleta, na may mga bilang na nag-iiba mula 3% para sa mga mangangarera ng [[bobsled]] hanggang sa 50% para sa [[pamimisikleta]] at 60% para sa [[skiing sa ibang bansa]].<ref name=EIB2012/> Habang maaari itong mangyari sa anumang panahon ito ay mas karaniwan kapag tuyo at malamig.<ref name=GINA_2011_page17>{{harvnb|GINA|2011|p=17}}</ref> Ang nalanghap na beta2-agonists ay mukhang hindi pinapabuti ang atletikong pagganap sa mga may hika <ref>{{cite journal|last=Carlsen|first=KH|author2=Anderson, SD; Bjermer, L; Bonini, S; Brusasco, V; Canonica, W; Cummiskey, J; Delgado, L; Del Giacco, SR; Drobnic, F; Haahtela, T; Larsson, K; Palange, P; Popov, T; van Cauwenberge, P; European Respiratory, Society; European Academy of Allergy and Clinical, Immunology; GA(2)LEN,|title=Treatment of exercise-induced asthma, respiratory and allergic disorders in sports and the relationship to doping: Part II of the report from the Joint Task Force of European Respiratory Society (ERS) and European Academy of Allergy and Clinical Immunology (EAACI) in cooperation with GA(2)LEN.|journal=Allergy|date=2008 May|volume=63|issue=5|pages=492–505|pmid=18394123}}</ref> gayunpaman, ang mga iniinom na dosis ay maaaring pabutihin ang tatag at lakas.<ref>{{cite journal|last=Kindermann|first=W|title=Do inhaled beta(2)-agonists have an ergogenic potential in non-asthmatic competitive athletes?|journal=Sports medicine (Auckland, N.Z.)|year=2007|volume=37|issue=2|pages=95–102|pmid=17241101}}</ref><ref>{{cite journal|last=Pluim|first=BM|author2=de Hon, O; Staal, JB; Limpens, J; Kuipers, H; Overbeek, SE; Zwinderman, AH; Scholten, RJ|title=β₂-Agonists and physical performance: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials.|journal=Sports medicine (Auckland, N.Z.)|date=2011 Jan 1|volume=41|issue=1|pages=39–57|pmid=21142283}}</ref> ==== May kaugnayan sa trabaho ==== Ang hika bilang resulta ng (o pinalala ng) pagkakalantad sa lugar ng trabaho, ay isang karaniwang iniuulat na [[sakit sa trabaho]].<ref name=Baur2012/> Gayunpaman, maraming mga kaso ang hindi iniuulat o kinikilala bilang ganito.<ref>{{cite book|last=Kunnamo|first=ed.-in-chief: Ilkka|title=Evidence-based medicine guidelines|year=2005|publisher=Wiley|location=Chichester|isbn=978-0-470-01184-3|page=214|url=http://books.google.ca/books?id=frYEiHYtOv0C&pg=PA214}}</ref><ref>{{cite book|last=Kraft|first=editors, Mario Castro, Monica|title=Clinical asthma|year=2008|publisher=Mosby / Elsevier|location=Philadelphia|isbn=978-0-323-07081-2|pages=Chapter 42|url=http://books.google.ca/books?id=y9WYwLVn7pgC&pg=PT1185}}</ref> Tinatayang 5–25% ng mga kaso ng hika sa mga nasa hustong gulang ay may kaugnayan sa trabaho.<!-- <ref name=Baur2012/> --> Ang ilang daang iba’t-ibang mga bagay na nagdudulot nito ay isinangkot sa pinaka-karaniwan bilang: [[isocyanates]], butil at wood dust, [[colophony]], [[soldering flux]], [[latex]], mga hayop, at [[aldehydes]].<!-- <ref name=Baur2012/> --> Ang trabahong iniuugnay na may pinakamataas na panganib ng mga problema ay kinabibilangan ng: mga [[nag-i-spray ng pintura]], panadero at mga nagpoproseso ng mga pagkain, nars, mga manggagawa sa kemikal, mga nagtatrabaho sa mga hayop, [[mga manghihinang]], mga nag-aayos ng buhok at mga manggagawa sa kahuyan.<ref name=Baur2012>{{cite journal|last=Baur|first=X|author2=Aasen, TB; Burge, PS; Heederik, D; Henneberger, PK; Maestrelli, P; Schlünssen, V; Vandenplas, O; Wilken, D; ERS Task Force on the Management of Work-related, Asthma|title=The management of work-related asthma guidelines: a broader perspective.|journal=European respiratory review : an official journal of the European Respiratory Society|date=2012 Jun 1|volume=21|issue=124|pages=125–39|pmid=22654084}}</ref> === Sistematikong pagsusuri === Maraming ibang mga kondisyon ang maaaring magdulot ng mga sintomas na kapareho ng sa hika.<!-- <ref name=NAEPP46/> --> Sa mga bata, ang ibang mga sakit sa upper airway tulad ng [[allergic rhinitis]] at [[sinusitis]] ay dapat ring isaalang-alang gayundin ang ibang mga sanhi ng pagsikip ng daanan ng hangin kabilang ang: [[Foreign body#Airways|panglanghap ng bagay mula sa labas ng katawan]], [[pagkipot ng trachea (tracheal stenosis)]] o [[laryngotracheomalacia]], mga[[vascular ring]], lumaking mga [[kulani]] o mga laman sa leeg.<!-- <ref name=NAEPP46> --> Sa mga nasa hustong gulang, ang [[COPD]], [[paghina ng puso (congestive heart failure)]], mga laman sa daanan ng hangin, gayundin ang ubong dulot ng gamot dahil sa mga ACE inhibitor ay dapat isaalang-alang.<!-- <ref name=NAEPP46> --> Sa parehong mga populasyon maaaring magkaroon ng kapaerhong [[hindi paggana ng vocal cord]].<ref name=NAEPP46>{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=46}}</ref> Maaaring magkaroon din ng [[chronic obstructive pulmonary disease]] kasama ang hika at maaaring mangyari bilang isang komplikasyon ng matagal na at pabalik-balik na hika. Pagkatapos ng edad na 65 karamihan sa mga tao na may sakit na baradong daanan ng hangin (obstructive airway disease) ay magkakaroon ng hika at COPD. Sa pangyayaring ito, ang COPD ay maaaring makilala sa pamamagitan ng dumaming mga neutrophil sa daanan ng hangin, hindi normal na pagkapal ng gilid ng daanan ng hangin, at nadagdagang smooth muscle sa bronchi. Gayunpaman, ang antas ng pagsisiyasat na ito ay hindi isinasagawa dahil ang COPD at hika ay magkapareho ang mga tuntunin sa pamamahala: mga corticosteroid, mga beta agonist na matagal ang bisa, at pagtigil sa paninigarilyo.<ref name=Gibson>{{cite journal |author=Gibson PG, McDonald VM, Marks GB |title=Asthma in older adults |journal=Lancet |volume=376|issue=9743 |pages=803–13 |year=2010 |month=September |pmid=20816547|doi=10.1016/S0140-6736(10)61087-2 }}</ref> Malapit na katulad nito ang hika sa mga sintomas, may kaugnayan sa higit pang pagkakalantad sa usok ng sigarilyo, mas maedad, mas kaunti ang posibilidad na maalis ang sintomas pagkatapos ibigay ang pampalawak sa bronchi (bronchodilator), at bumabang posibilidad ng kasaysayan ng kagyat na alerhiya (atopy) sa pamilya.<ref name=Hargreave>{{cite journal |author1=Hargreave FE |author2=Parameswaran K |title=Asthma, COPD and bronchitis are just components of airway disease |journal=European Respiratory Journal |volume=28 |issue=2 |pages=264–267 |month=August |year=2006 |url=http://erj.ersjournals.com/content/28/2/264.full |pmid=16880365 |doi=10.1183/09031936.06.00056106 |access-date=2014-01-31 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113080726/http://erj.ersjournals.com/content/28/2/264.full |url-status=dead }}</ref><ref name="Applied Therapeutics 2009">{{cite book|author=Diaz, P. Knoell |title=Applied therapeutics: the clinical use of drugs|edition=9th |location=Philadelphia |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |year=2009|chapter=23. Chronic obstructive pulmonary disease }}</ref> == Pag-iwas == Ang ebidensiya para sa bisa ng mga pamamaraan para iwasan ang pagbuo ng hika ay mahina.<ref name="NHLBI07p184"/> Ang ilan ay nagpapakita ng pag-asa kabilang ang: paglimita sa pagkakalantad sa usok sa kapwa [[sinapupunan]] at pagkatapos manganak, [[pagpapasuso]], at nadagdagang pagkakalantad sa daycare o mga malalaking pamilya nguni’t walang sapat na suportado para irekomenda sa indikasyon na ito.<ref name="NHLBI07p184">{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|pp=184–5}}</ref> Ang maagang pagkakalantad sa alagang hayop ay maaaring kapaki-pakinabang.<ref>{{cite journal|last=Lodge|first=CJ|author2=Allen, KJ; Lowe, AJ; Hill, DJ; Hosking, CS; Abramson, MJ; Dharmage, SC|title=Perinatal cat and dog exposure and the risk of asthma and allergy in the urban environment: a systematic review of longitudinal studies.|journal=Clinical & developmental immunology|year=2012|volume=2012|pages=176484|pmid=22235226}}</ref> Ang mga resulta mula sa pagkakalantad sa mga alagang hayop sa ibang mga pagkakataon ay mahina <ref>{{cite journal|last=Chen|first=CM|author2=Tischer, C; Schnappinger, M; Heinrich, J|title=The role of cats and dogs in asthma and allergy—a systematic review.|journal=International journal of hygiene and environmental health|date=2010 Jan|volume=213|issue=1|pages=1–31|pmid=20053584}}</ref> at inirerekomenda lamang na ang mga alagang hayop ay alisin sa bahay kung ang isang tao ay may alerhiya sa nasabing alagang hayop.<ref name=Au2005/> Ang mga limitasyon sa pagkain sa panahon ng pagbubuntis o kapag nagpapasuso ay hindi nakitang mabisa at kaya hindi ito inirerekomenda.<ref name=Au2005>{{cite journal|last=Prescott|first=SL|author2=Tang, ML; Australasian Society of Clinical Immunology and, Allergy|title=The Australasian Society of Clinical Immunology and Allergy position statement: Summary of allergy prevention in children.|url=https://archive.org/details/sim_medical-journal-of-australia_2005-05-02_182_9/page/464|journal=The Medical journal of Australia|date=2005 May 2|volume=182|issue=9|pages=464–7|pmid=15865590}}</ref> Ang pagbawas o pag-alis sa mga bagay na kilalang sensitibo sa mga tao mula sa lugar ng trabaho ay maaaring mabisa.<ref name=Baur2012/> == Pamamahala == Habang walang lunas para sa hika, ang mga sintomas ay karaniwang mapapabuti.<ref>{{cite book|last=Ripoll|first=Brian C. Leutholtz, Ignacio|title=Exercise and disease management|publisher=CRC Press|location=Boca Raton|isbn=978-1-4398-2759-8|page=100|url=http://books.google.ch/books?id=eAn9-bm_pi8C&pg=PA100|edition=2nd ed.}}</ref> Ang isang partikular, sariling-gawa na plano para maagap na masubaybayan at mapamahalaan ang mga sintomas ay kailangang gawin. Ang planong ito ay dapat kabilangan ng pagbawas sa pagkakalantas sa mga nagdudulot ng alerhiya, pagsusuri para matasa ang kalubhaan ng mga sintomas, at ang paggamit ng mga gamot. Ang plano sa paggamot ay dapat isulat at magpayo ng mga pag-aakma sa paggamot alinsunod sa mga pagbabago sa mga sintomas.<ref name=GINA_2011_page56>{{harvnb|GINA|2011|p=56}}</ref> Ang pinaka-mabisang paggamot para sa hika ay ang pagtukoy sa mga nagpapasimula nito, tulad ng [[Health effects of tobacco smoking|paninigarilyo]], mga alagang hayop, o [[aspirin]], at pagbawas sa pagkakalantad sa mga ito. Kung hindi sapat ang pag-iwas sa nagpapasimula nito, inirerekomendang gumamit ng gamot. Ang mga gamot sa botika ay pinipili batay sa, higit sa ibang bagay, kalubhaan ng karamdaman at ang dalas ng mga sintomas. Ang mga partikular na gamot para sa hika ay malawakang inuuri sa mga kategorya ng mabilis ang bisa at matagal ang bisa.<ref>{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=213}}</ref><ref name=BGMA08>{{cite web|url=http://www.sign.ac.uk/pdf/sign101.pdf|title=British Guideline on the Management of Asthma|format=PDF|publisher=Scottish Intercollegiate Guidelines Network|year=2008|accessdate=2008-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819203455/http://www.sign.ac.uk/pdf/sign101.pdf|archivedate=2008-08-19|deadurl=no|url-status=live}}</ref> Ang [[mga bronchodilator (pampalapad ng bronchi)]] ay inirerekomenda para pansamantalang mapaginhawa ang mga sintomas.<!-- <ref name=NAEPP/> --> Sa mga paminsan-minsang pag-atake, walang ibang gamot na kailangan.<!-- <ref name=NAEPP/> --> Kung mayroong patuloy na bahagyang sakit (mahigit sa dalawang pag-atake sa isang linggo), ang mababang dosis ng nilalanghap na mga corticosteroid o bilang alternatibo, isang iniinom na [[leukotriene antagonist]] o isang [[mast cell stabilizer]] ay inirerekomenda.<!-- <ref name=NAEPP/> --> Para sa mga may araw-araw na pag-atake, ang mas mataas na dosis ng nilalanghap na mga corticosteroid ang ginagamit. Sa bahagya o malubhang paglala, ang mga iniinom na corticosteroid ay idinadagdag sa mga paggamot na ito.<ref name="NHLBI07p214">{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=214}}</ref> === Pagbabago sa pamumuhay === Ang pag-iwas sa mga nagpapasimula nito ay isang mahalagang sangkap ng pagpapahusay sa pagkontrol at pag-iwas sa mga pag-atake. Ang pinaka-karaniwang mga nagpapasimula nito ay kinabibilangan ng mga [[nagdudulot ng alerhiya]], paninigarilyo (tabako o iba pa), polusyon sa hangin, [[Beta blocker#Nonselective agents|mga non selective beta-blocker]], at mga pagkaing may sulfite.<ref name=NAEPP2007p69>{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=69}}</ref><ref name=thomson>{{cite journal |author=Thomson NC, Spears M |title=The influence of smoking on the treatment response in patients with asthma |journal=Curr Opin Allergy Clin Immunol|volume=5 |issue=1 |pages=57–63 |year=2005 |pmid=15643345|doi=10.1097/00130832-200502000-00011}}</ref> Ang paninigarilyo at [[second-hand smoke]](nakakalanghap ng sigarilyo) ay maaaring bawasan ang bisa ng mga gamot tulad ng mga corticosteroid.<ref name=Stap2011>{{cite journal| author=Stapleton M, Howard-Thompson A, George C, Hoover RM, Self TH| title=Smoking and asthma. | journal=J Am Board Fam Med | year= 2011 | volume= 24| issue= 3 | pages= 313–22 | pmid=21551404 | doi=10.3122/jabfm.2011.03.100180}}</ref> Ang mga pamamaraan ng pagkontrol sa mga dust mite, kabilang ang pagsala sa hangin, mga kemikal para patayin ang mga mites, pag-vaccuum, mga takip ng kutson at ibang mga paraan ay walang naging epekto sa mga sintomas ng hika.<ref name=Gotzsche2008>{{cite journal |author=[[Peter C. Gøtzsche|PC Gøtzsche]], HK Johansen|title=House dust mite control measures for asthma|journal=Cochrane Database Syst Rev|issue=2 |pages=CD001187 |year=2008 |doi=10.1002/14651858.CD001187.pub3 |pmid=18425868|editor1-last=Gøtzsche |editor1-first=Peter C}}</ref> === Mga gamot === Ang mga gamot na ginagamit para gamutin ang hika ay nahahati sa dalawang pangkalahatang uri: mga gamot na mabilis makapagpaginhawa na ginagamit para gamutin ang malalang mga sintomas; at mga gamot para sa pangmatagalang pagkontrol na ginagamit para iwasan ang higit na paglala.<ref>{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=560}}</ref> ;Mabilis ang bisa [[Talaksan:Salbutamol2.JPG|thumb|alt=A round canister above a blue plastic holder|May sukat na dosis ng [[Salbutamol]] na inhaler na karaniwang ginagamit para gamutin ang mga pag-atake ng hika.]] * Ang [[beta2-adrenergic agonist|mga beta₂-adrenoceptor agonist]] (SABA) na maikli ang bisa (short-acting), tulad ng [[salbutamol]] (''albuterol'' [[United States Adopted Name|USAN]]) ay ang unang pinanggagamot para sa mga sintomas ng hika.<ref name="NHLBI07p214" /> * Ang [[Anticholinergic]] na mga gamot, tulad ng [[ipratropium|ipratropium bromide]], ay nagbibigay ng karagdagang benepisyo kapag ginagamit kasama ng SABA sa mga may katamtaman o malubhang mga sintomas.<ref name="NHLBI07p214" /> Ang mga anticholinergic bronchodilator ay maaari ring gamitin kung hindi matiis ng isang tao ang SABA.<ref name="Self, Timothy 2009"/> * Ang mas luma, at mapiling [[adrenergic receptor|mga adrenergic agonist]], tulad ng nilalanghap na [[epinephrine]], ay mayroong kaparehong bisa sa mga SABA.<ref name=Rodrigo>{{cite journal|author=Rodrigo GJ, Nannini LJ |title=Comparison between nebulized adrenaline and beta2 agonists for the treatment of acute asthma. A meta-analysis of randomized trials|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-emergency-medicine_2006-03_24_2/page/217 |journal=Am J Emerg Med |volume=24 |issue=2 |pages=217–22 |year=2006 |pmid=16490653|doi=10.1016/j.ajem.2005.10.008}}</ref> Ang mga ito gayunpaman ay hindi inirerekomenda dahil sa mga problema hinggil sa labis na pagpapabilis ng pagtibok ng puso.<ref name="NHLBI07p351">{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=351}}</ref> ;Pangmatagalang pagkontrol [[Talaksan:Fluticasone.JPG|thumb|alt=A round canister above an orange plastic holder|May sukat na dosis ng [[Fluticasone propionate]] na inhaler na karaniwang ginagamit para sa pangmatagalang pagkontrol.]] * Ang mga corticosteroid ay pangkaraniwang itinuturing na pinakamabisang paggamot na magagamit para sa pangmatagalang pagkontrol.{{fact}} Ang mga nilalanghap na anyo ay karaniwang ginagamit maliban sa kaso ng malubhang patuloy na sakit, kung saan ang mga iniinom na corticosteroid ay maaaring kailanganin.{{fact}} Karaniwang inirerekomenda na ang mga nilalanghap na pormula ay gagamitin ng isa o dalawang beses araw-araw, depende sa kalubhaan ng mga sintomas.<ref name="NHLBI07p218">{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=218}}</ref> * Ang mga [[matagal ang bisa (long-acting) na beta-adrenoceptor agonist]] (LABA) tulad ng [[salmeterol]] at [[formoterol]] ay maaaring mapabuti ang pagkontrol sa hika, kahit papaano sa mga nasa hustong gulang, kapag ibinibigay kasama ang nilalanghap na mga corticosteroid.<ref name=Ducharme2010>{{cite journal|last=Ducharme|first=FM|author2=Ni Chroinin, M; Greenstone, I; Lasserson, TJ|title=Addition of long-acting beta2-agonists to inhaled corticosteroids versus same dose inhaled corticosteroids for chronic asthma in adults and children.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2010 May 12|issue=5|pages=CD005535|pmid=20464739}}</ref> Sa mga bata ang benepisyong ito ay hindi tiyak.<ref name=Ducharme2010/><ref>{{cite journal|last=Ducharme|first=FM|author2=Ni Chroinin, M; Greenstone, I; Lasserson, TJ|title=Addition of long-acting beta2-agonists to inhaled steroids versus higher dose inhaled corticosteroids in adults and children with persistent asthma.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2010 Apr 14|issue=4|pages=CD005533|pmid=20393943}}</ref> Kapag ginagamit nang walang mga steroid pinapataas ng mga ito ang panganib ng malubhang mga [[masamang epekto (side-effect)]]<ref name=Fanta2009>{{cite journal |author=Fanta CH|title=Asthma |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-03-05_360_10/page/1002|journal=New England Journal of Medicine |volume=360|issue=10|pages=1002–14 |year=2009|month=March |pmid=19264689 |doi=10.1056/NEJMra0804579 }}</ref> at kahit na may mga corticosteroid maaari nitong pataasin nang bahagya ang panganib.<ref name=Cates2012>{{cite journal|last=Cates|first=CJ|author2=Cates, MJ|title=Regular treatment with formoterol for chronic asthma: serious adverse events.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2012 Apr 18|volume=4|pages=CD006923|pmid=22513944}}</ref><ref>{{cite journal|last=Cates|first=CJ|author2=Cates, MJ|title=Regular treatment with salmeterol for chronic asthma: serious adverse events.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2008 Jul 16|issue=3|pages=CD006363|pmid=18646149}}</ref> * Ang mga [[Leukotriene antagonist]] (tulad ng [[montelukast]] at [[zafirlukast]]) ay maaaring gamitin bilang karagdagan sa nilalanghap na mga corticosteroid, na karaniwang kasabay ng LABA.{{fact}} Walang sapat na ebidensiya para suporahan ang paggamit nito sa mga malubhang paglala.<ref name=GINA_2011_page74>{{harvnb|GINA|2011|p=74}}</ref><ref>{{cite journal|last=Watts|first=K|author2=Chavasse, RJ|title=Leukotriene receptor antagonists in addition to usual care for acute asthma in adults and children.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2012 May 16|volume=5|pages=CD006100|pmid=22592708}}</ref> Sa mga bata na mas bata sa limang taong gulang, ang mga ito ay hindi mas gugustuhing karagdagang therapy pagkatapos ng mga nilalanghap na corticosteroid.<ref name=bts2009p43>{{harvnb|British Guideline|2009|p=43}}</ref> * Ang mga [[mast cell stabilizer]] (tulad ng [[cromolyn sodium]]) ay isa pang hindi mas gugustuhing alternatibo para sa mga corticosteroid.{{fact}} ;Mga paraan ng paghahatid Ang mga gamot ay karaniwang ibinibigay bilang mga [[may sukat na dosis na inhaler (metered-dose inhaler)]] (mga MDI) kasama ng isang [[asthma spacer]] o bilang isang [[inhaler na may tuyong pulbos]]. Ang spacer ay isang plastic na silindro na hinahalo ang gamot sa hangin, na nagpapadali sa pagtanggap ng buong dosis ng gamot. Ang isang [[nebulizer]] ay maaari ring gamitin. Ang mga nebulizer at spacer ay magkatumbas ang bisa sa mga may bahagya hanggang sa katamtamang mga sintomas gayunpaman walang sapat na ebidensiya na magagamit para matukoy kung mayroonng pagkakaiba o wala sa malubhang pangkat ng mga sintomas (symptomatology).<ref name="NHLBI07p250">{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=250}}</ref> ;Mga masamang epekto Ang pangmatagalang paggamit ng mga nilalanghap na corticosteroid sa mga karaniwang dosis ay nagdadala ng maliit na panganib ng mga masamang epekto.<ref name=Safe09>{{cite journal|last=Rachelefsky|first=G|title=Inhaled corticosteroids and asthma control in children: assessing impairment and risk.|journal=Pediatrics|date=2009 Jan|volume=123|issue=1|pages=353–66|pmid=19117903|doi=10.1542/peds.2007-3273}}</ref> Kabilang sa mga panganib ang pagkakaroon ng mga [[katarata]] at isang bahagyang pagliit.<ref name=Safe09/><ref>{{cite journal |author=Dahl R |title=Systemic side effects of inhaled corticosteroids in patients with asthma |journal=Respir Med |volume=100 |issue=8|pages=1307–17 |year=2006 |month=August|pmid=16412623|doi=10.1016/j.rmed.2005.11.020}}</ref> === Iba pa === Kapag hindi tumutugon ang hika sa mga karaniwang gamot, ang ibang mga opsyon ay magagamit para sa parehong pamamahala ng emerhensiya at pag-iwas sa mga biglaang pagkakaroon at paglala ng mga sintomas. Para sa pamamahala ng emerhensiya kabilang sa ibang mga opsyon ang: * [[Oxygen]] para mapaginhawa ang [[hypoxia (medical)|kakulangan ng oxygen (hypoxia)]] kung ang [[oxygen saturation|dami]] ay babagsak ng mababa sa 92%.<ref name=rodrigo>{{cite journal |author=Rodrigo GJ, Rodrigo C, Hall JB |title=Acute asthma in adults: a review |url=https://archive.org/details/sim_chest_2004-03_125_3/page/1081 |journal=Chest |volume=125|issue=3 |pages=1081–102 |year=2004 |pmid=15006973| doi = 10.1378/chest.125.3.1081}}</ref> * Ang paggamot gamit ang [[Magnesium sulfate]] na iniiniksyon ay nagpakita ng epekto na paglapad ng bronchi kapag ginagamit bilang karagdagan sa ibang paggamot sa mga malubhang pag-atake ng hika.<ref>{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=373}}</ref><ref>{{cite journal|journal=Chest |volume=122 |issue=2 |pages=396–8 |date = August 2002|doi=10.1378/chest.122.2.396 |title=Magnesium Treatment for Asthma : Where Do We Stand? |url=https://archive.org/details/sim_chest_2002-08_122_2/page/396 |last1=Noppen |first1=M. |pmid=12171805 }}</ref> * Ang [[Heliox]], isang pinaghalong helium at oxygen, ay maaari ring gamitin sa mga malubhang kaso ng hindi pagtugon sa gamot.{{fact}} * Ang Salbutamol na iniiniksyon ay hindi sinusuportahan ng magagamit na ebidensiya at kaya ito ay ginagamit lamang sa mga sukdulang kaso.<ref name=rodrigo/> * Ang [[mga methylxanthines]] (tulad ng [[theophylline]]) ay minsang malawakang ginamit, nguni’t hindi dumadagdag nang malaki sa mga epekto ng nilalanghap na mga beta-agonist.<ref name=rodrigo/> Ang paggamit nito sa mga malubhang paglala ay kontrobersiyal.<ref name=GINA_2011_page37>{{harvnb|GINA|2011|p=37}}</ref> * Ang anestetikong [[ketamine]] na may banayad na epekto ay kapaki-pakinabang ayon sa teorya kung kakailanganin ang [[pagpapasok ng maliit na tubo (intubation)]] at [[mekanikal na bentilasyon]] sa mga taong malapit nang mawalan ng hininga; gayunpaman, walang ebidensiya mula sa mga pagsubok sa klinika para suportahan ito.<ref name="NHLBI07p399">{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=399}}</ref> Para sa mga may malubhang patuloy na hika na hindi nakokontrol ng mga nilalanghap na corticosteroid at mga LABA, ang [[thermoplasty ng bronchi]] ay maaaring maging isang opsyon.<ref name=Bronch10>{{cite journal|last=Castro|first=M|author2=Musani, AI, Mayse, ML, Shargill, NS|title=Bronchial thermoplasty: a novel technique in the treatment of severe asthma.|journal=Therapeutic advances in respiratory disease|date=2010 Apr|volume=4|issue=2|pages=101–16|pmid=20435668|doi=10.1177/1753465810367505}}</ref> Kinasasangkutan ito ng paghahatid ng kontroladong erenhiya mula sa init papunta sa gilid ng daanan ng hangin sa panhon ng sunud-sunod na [[bronchoscopy|mga bronchoscopy]].<ref name=Bronch10/> Habang maaaring dagdagan nito ang dalas ng paglala sa unang ilang mga buwan mukhang binabawasan nito ang bilang ng kasunod.<!-- <ref name=GINA_2011_page70> --> Ang mga epekto na lampas sa isang taon ay hindi alam.<ref name=GINA_2011_page70>{{harvnb|GINA|2011|p=70}}</ref> === Alternatibong gamot === Karamihan sa mga taong may hika, katulad ng mga may ibang matagal na at pabalik-pablik na mga karamdaman, ay gumagamit ng [[alternative medicine|mga alternatibong paggamot]]; ipinapakita ng mga survey na halos 50% ang gumagamit ng ilang anyo ng di-karaniwang therapy.<ref name=blanc>{{cite journal |author=Blanc PD, Trupin L, Earnest G, Katz PP, Yelin EH, Eisner MD |title=Alternative therapies among adults with a reported diagnosis of asthma or rhinosinusitis : data from a population-based survey |url=https://archive.org/details/sim_chest_2001-11_120_5/page/n94 |journal=Chest|volume=120 |issue=5 |pages=1461–7 |year=2001 |pmid=11713120| doi = 10.1378/chest.120.5.1461}}</ref><ref name=shenfield>{{cite journal |author=Shenfield G, Lim E, Allen H |title=Survey of the use of complementary medicines and therapies in children with asthma |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-paediatrics-and-child-health_2002-06_38_3/page/252 |journal=J Paediatr Child Health |volume=38 |issue=3 |pages=252–7|year=2002 |pmid=12047692| doi = 10.1046/j.1440-1754.2002.00770.x}}</ref> Kaunti ang data para suportahan ang bisa ng karamihan sa mga therapy na ito. Hindi sapat ang ebidensiya para suportahan ang paggamit ng Bitamina C.<ref>{{cite journal | last=Kaur | first=B | title=Vitamin C supplementation for asthma | journal=Cochrane Database Syst Rev | issue=1 | pages=CD000993| year=2009 | pmid=19160185 | doi=10.1002/14651858.CD000993.pub3 | author2=Rowe BH, Arnold E | editor1-last=Arnold | editor1-first=Elizabeth | unused_data=coauthorsRowe BH, Arnold E }}</ref> Hindi inirerekomenda ang [[Acupuncture]] para sa paggamot dahil walang sapat na ebidensiya para suportahan ang paggamit nito.<ref name="NHLBI07p240"/><ref name=mccartney>{{cite journal |author=McCarney RW, Brinkhaus B, Lasserson TJ, Linde K|title=Acupuncture for chronic asthma |journal=Cochrane Database Syst Rev |issue=1|pages=CD000008 |year=2004 |pmid=14973944 |doi=10.1002/14651858.CD000008.pub2|editor1-last=McCarney |editor1-first=Robert W}}</ref> Walang ipinapakitang ebidensiya ang mga [[Air ioniser]] na mapapabuti nito ang mga sintomas ng hika o makikinabang dito ang paggana ng baga; ito ay parehong inilalagay sa positibo at negatibong mga tagagawa ng ion.<ref>{{cite journal|last=Blackhall|first=K|author2=Appleton, S; Cates, CJ|title=Ionisers for chronic asthma.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2012 Sep 12|volume=9|pages=CD002986|pmid=22972060}}</ref> Ang mga "mano-manong therapy", kabilang ang [[osteopathy|osteopathic (sa buto at kalamnan)]], [[chiropractic (sa gulugod at kasukasuan)]], [[physical therapy|physiotherapeutic (sa katawan)]] at [[respiratory therapy|therapy para sa paghinga]] na mga pamamaraan, ay walang sapat na ebidensiya para suportahan ang kanilang paggamit sa paggamot ng hika.<ref name=hondras>{{cite journal |author=Hondras MA, Linde K, Jones AP |title=Manual therapy for asthma |journal=Cochrane Database Syst Rev |issue=2 |pages=CD001002 |year=2005|pmid=15846609 |doi=10.1002/14651858.CD001002.pub2 |editor1-last=Hondras|editor1-first=Maria A}}</ref> Ang [[Buteyko na pamamaraan sa paghinga]] para kontrolin ang mabilis na paghinga (hyperventilation) ay maaaring magresulta sa pagbawas sa paggamit ng mga gamot gayunpaman wala itong anumang epekto sa paggana ng baga.<ref name=BGMA08/> Kaya pakiramdam ng panel ng eksperto na ang ebidensiya ay hindi sapat para suportahan ang paggamit nito.<ref name="NHLBI07p240">{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=240}}</ref> == Prognosis == [[Talaksan:Asthma world map - DALY - WHO2004.svg|thumb|alt=A map of the world with Europe shaded yellow, most of North and South America orange and Southern Africa a dark red|[[Kabuuang bilang ng nawawalang buhay dahil sa pagkamatay at pagkabalda (Disability-adjusted life year)]] para sa hika kada 100,000&nbsp;mga naninirahan noong 2004.<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates_country/en/index.html|title=WHO Disease and injury country estimates|year=2009|work=World Health Organization|accessdate=November 11, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091111101009/http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates_country/en/index.html|archivedate=11 November 2009|deadurl=no|url-status=live}}</ref> {{Multicol}} {{legend|#b3b3b3|walang data}} {{legend|#ffff65|<100}} {{legend|#fff200|100–150}} {{legend|#ffdc00|150–200}} {{legend|#ffc600|200–250}} {{legend|#ffb000|250–300}} {{legend|#ff9a00|300–350}} {{Multicol-break}} {{legend|#ff8400|350–400}} {{legend|#ff6e00|400–450}} {{legend|#ff5800|450–500}} {{legend|#ff4200|500–550}} {{legend|#ff2c00|550–600}} {{legend|#cb0000|>600}} {{Multicol-end}} ]] Ang prognosis para sa hika ay talagang maganda, lalo na para sa mga batang may banayad na sakit.<ref>{{cite book |editor1-first=Allan B. |editor1-last=Wolfson |editor2-first=Ann|editor2-last=Harwood-Nuss |title=Harwood-Nuss' Clinical Practice of Emergency Medicine|chapterurl=http://books.google.com/books?id=Idb0Z658lFQC&pg=PT465 |date=September 2009|publisher=Lippincott Williams & Wilkins |isbn=978-0-7817-8943-1 |pages=432–|first1=Michelle J. |last1=Sergel |first2=Rita K. |last2=Cydulka |chapter=Ch. 75: Asthma|edition=5th}}</ref> Nabawasan ang dami ng namamatay sa nakalipas na huling ilang mga dekada dahil sa mas mabuting pagkilala at pagpapabuti sa pangangalaga.<ref name=NHLBI07p1>{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=1}}</ref> Sa buong daigdig, ito ay nagdudulot ng katamtaman o malubhang pagkabalda sa 19.4&nbsp;milyong tao mula noong 2004 (16&nbsp;milyon sa mga ito ay nasa mga bansang may mababa at katamtamang kita).<ref>{{cite book|last=Organization|first=World Health|title=The global burden of disease : 2004 update.|url=https://archive.org/details/globalburdenofdi0000unse_i1e5|year=2008|publisher=World Health Organization|location=Geneva, Switzerland|isbn=978-92-4-156371-0|page=[https://archive.org/details/globalburdenofdi0000unse_i1e5/page/35 35]|edition=[Online-Ausg.]}}</ref> Sa hika na nasuri sa panahon ng pagkabata, kalahati sa mga kaso ay wala nang dalang nasuring sakit pagkatapos ng isang dekada.<ref name=El2010/> Ang pagbabago sa daanan ng hangin ay isinasagawa, nguni’t hindi alam kung ang mga ito ay nagpapakita ng masama o kapaki-pakinabang na mga pagbabago.<ref name=Maddox>{{cite journal |author=Maddox L, Schwartz DA |title=The pathophysiology of asthma |journal=Annu. Rev. Med. |volume=53|pages=477–98 |year=2002 |pmid=11818486 |doi=10.1146/annurev.med.53.082901.103921}}</ref> Ang maagang paggamot gamit ang mga corticosteroid ay tila iniiwasan o pinapabuti ang paghina ng paggana ng baga.<ref name=beckett>{{cite journal |author=Beckett PA, Howarth PH|title=Pharmacotherapy and airway remodelling in asthma? |journal=Thorax |volume=58|issue=2 |pages=163–74 |year=2003 |pmid=12554904| doi = 10.1136/thorax.58.2.163|pmc=1746582}}</ref> == Epidemiyolohiya == [[Image:Prevalence of Clinical Asthma world map - GINA2004.svg|thumb|left|alt=A map of the world with Europe, North America, Australia and much of South America shaded red, much of Asia is yellow, and most of Africa is grey|Bilang ng hika sa iba’t-ibang mga bansa sa mundo mula noong 2004. {{Multicol}} {{legend|#e0e0e0|no data}} {{legend|#ffff65|<1%}} {{legend|#fff200|1-2%}} {{legend|#ffdc00|2-3%}} {{legend|#ffc600|3-4%}} {{legend|#ffb000|4-5%}} {{legend|#ff9a00|5-6%}} {{Multicol-break}} {{legend|#ff8400|6-7%}} {{legend|#ff6e00|7-8%}} {{legend|#ff5800|8-10%}} {{legend|#ff4200|10-12.5%}} {{legend|#ff2c00|12.5–15%}} {{legend|#cb0000|>15%}} {{Multicol-end}}]] Mula noong 2011, 235–300 milyong tao sa buong mundo ang apektado ng hika,<ref name=WHO2011>{{cite web|title=World Health Organization Fact Sheet Fact sheet No 307: Asthma|year=2011|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs307/en/|accessdate=Jan 17th,2013|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629035454/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs307/en/|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name=GINA_2011_page3/> at humigit-kumulang 250,000 tao ang namamatay kada taon mula sa sakit.<ref name=GINA2011p2/> Ang biang ay naiiba sa pagitan ng mga bansa na may paglaganap na nasa pagitan ng 1 at 18%.<ref name=GINA2011p2/> Mas karaniwan ito sa [[developed country|maunlad]] kaysa sa [[mga mahihirap na bansa]].<ref name=GINA2011p2/> Kaya nakikita ang mas mababang bilang sa Asya, Silangang Europa at Aprika.<ref name=M38/> Sa mga maunlad na bansa ito ay mas karaniwan sa mahihirap samantala sa mga maunlad na bansa ito ay mas karaniwan sa mayaman.<ref name=GINA2011p2/> Ang dahilan para sa mga pagkakaibang ito ay hindi gaano alam.<ref name=GINA2011p2/> Ang mga bansang may mababa at katamtamang kita ang bumubuo sa mahigit sa 80% ng bilang ng namamatay.<ref>{{cite web|author=World Health Organization|authorlink=World Health Organization|title=WHO: Asthma|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs307/en/|accessdate=2007-12-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215181927/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs307/en/|archivedate=2007-12-15|deadurl=no|url-status=live}}</ref> Habang ang hika ay dalawang beses na karaniwan sa mga lalaki kaysa sa mga babae,<ref name=GINA2011p2/> ang malubhang hika ay nangyayari sa magkatumbas na bilang.<ref name=Bush2009>{{cite journal|author=Bush A, Menzies-Gow A|title=Phenotypic differences between pediatric and adult asthma |journal=Proc Am Thorac Soc |volume=6|issue=8 |pages=712–9 |year=2009 |month=December |pmid=20008882|doi=10.1513/pats.200906-046DP }}</ref> Sa kabilang banda ang mga kababaihang nasa hustong gulang ay may mas mataas na bilang ng hika kaysa sa mga kalalakihan <ref name=GINA2011p2/> and ito ay mas karaniwan sa bata kaysa sa matanda.<ref name=M38/> Ang bilang ng hika sa buong mundo ay malaki ang itinaas sa pagitan ng 1960s at 2008<ref>{{cite journal |author=Grant EN, Wagner R, Weiss KB |title=Observations on emerging patterns of asthma in our society |journal=[[J Allergy Clin Immunol]] |year=1999 |month=August|volume=104 |pages=S1–S9 |pmid=10452783 |doi=10.1016/S0091-6749(99)70268-X |issue=2 Pt 2}}</ref><ref>{{cite journal |author=Anandan C, Nurmatov U, van Schayck OC, Sheikh A|title=Is the prevalence of asthma declining? Systematic review of epidemiological studies|journal=Allergy |volume=65 |issue=2 |pages=152–67 |year=2010 |month=February|pmid=19912154 |doi=10.1111/j.1398-9995.2009.02244.x }}</ref> ito ay kinilala bilang isang malaking problema ng kalusugan ng publiko simula noong 1970s.<ref name=M38>{{cite book|first=John F. Murray|title=Murray and Nadel's textbook of respiratory medicine.|url=https://archive.org/details/murraynadelstext0002unse|year=2010|publisher=Saunders/Elsevier|location=Philadelphia, PA|isbn=1-4160-4710-7|pages=Chapter 38|edition=5th ed.}}</ref> Ang bilang ng hika ay umaabot sa antas na hindi ito nagbabago sa maunlad na bansa simula ng kalagitnaan ng 1990s na nagkaroon ng mga kamakailan na pagtaas sa mahirap na bansa.<ref>{{cite journal|last=Bousquet|first=J|author2=Bousquet, PJ; Godard, P; Daures, JP|title=The public health implications of asthma.|journal=Bulletin of the World Health Organization|date=2005 Jul|volume=83|issue=7|pages=548–54|pmid=16175830}}</ref> Ang hika ay nakakaapekto sa humigit-kumulang na 7% ng populasyon ng Estados Unidos <ref name=Fanta2009/> at 5% ng tao sa United Kingdom.<ref name=Anderson2007>{{cite journal | last=Anderson | first=HR | author2=Gupta R, Strachan DP, Limb ES | title=50 years of asthma: UK trends from 1955 to 2004 |journal=Thorax | volume=62 | issue=1 | pages=85–90 |month=January |year=2007 |pmid=17189533 | doi=10.1136/thx.2006.066407 | pmc=2111282 }}</ref> Ang bilang sa Canada, Australia at New Zealand ay mayroong humigit-kumulang na 14–15%.<ref>{{cite book|last=Masoli|first=Matthew|title=Global Burden of Asthma|year=2004|page=9|url=http://www.ginasthma.org/pdf/GINABurdenReport.pdf|access-date=2014-01-31|archive-date=2013-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502065938/http://www.ginasthma.org/pdf/GINABurdenReport.pdf|url-status=dead}}</ref> == Kasaysayan == Ang hika ay kilala sa [[Sinaunang Ehipto]] at ginamot sa pamamagitan ng pag-inom ng isang halo ng [[insenso]] na kilala bilang [[kyphi]].<ref name="Manniche1999">{{cite book | author = Manniche L |title = Sacred luxuries: fragrance, aromatherapy, and cosmetics in ancient Egypt | pages =[http://books.google.com/books?id=ZCgVdm7UKhIC&pg=PA49 49] | year = 1999 | publisher =[[Cornell University Press]] | isbn=978-0-8014-3720-5 }}</ref> Ito ay opisiyal na binigyan ng pangalan bilang isang partikular na problema sa paghinga ni [[Hippocrates]] humigit-kumulang 450 BC, na may salitang Griyego para sa "paghingal" na bumubuo sa batayan n gating makabagong pangalan.<ref name=M38/> Noong 200 BC ito ay pinaniwalaang may kaugnayan nang bahagya sa mga damdamin.<ref name=Andrew2010/> Noong 1873, isa sa unang mga papel sa makabagong medisina na pinag-uusapan ay sinubukang ipaliwanag ang [[pagbabago sa paggana ng katawan]] na dulot ng sakit habang ang isa noong 1872, ay ipinagpalagay na ang hika ay maaaring magamot sa pamamagitan ng pagpahid sa dibdib ng [[A.B.C. Liniment|chloroform liniment (nagpapaginhawa ng pananakit o paninigas)]].<ref name="pmid20747287">{{cite journal | author = Thorowgood JC | title = On bronchial asthma| journal =[[British Medical Journal]] | volume = 2 | issue = 673 | pages = 600 | year = 1873 | month = November | pmid = 20747287| pmc = 2294647 |doi = 10.1136/bmj.2.673.600}}</ref><ref name="pmid20746575">{{cite journal | author = Gaskoin G | title = On the treatment of asthma | journal = [[British Medical Journal]] | volume = 1 | issue = 587 |pages = 339 | year = 1872 |month = March | pmid = 20746575 | pmc = 2297349 | doi = 10.1136/bmj.1.587.339 }}</ref> Ang [[Pharmaceutical drug|Medikal na paggamot]] noong 1880, ay kinabilangan ng paggamit ng [[Intravenous therapy|iniiniksyon]] na mga dosis ng gamot na tinatawag na [[pilocarpin]].<ref name="pmid20749537">{{cite journal | author = Berkart JB | title = The treatment of asthma| journal = [[British Medical Journal]] | volume = 1 | issue = 1016 | pages = 917–8 | year = 1880 | month = June| pmid = 20749537 | pmc = 2240555 | doi = 10.1136/bmj.1.1016.917}}<br />{{cite journal | author = Berkart JB | title = The treatment of asthma | journal =[[British Medical Journal]] | volume = 1 | issue = 1017 | pages = 960–2 | year = 1880 |month = June | pmid = 20749546 | pmc = 2240530 | doi = 10.1136/bmj.1.1017.960 }}</ref> Noong 1886, nag-teorya si F.H. Bosworth sa koneksiyon sa pagitan ng hika at [[hay fever]].<ref name="pmid21407325">{{cite journal | author = Bosworth FH| title = Hay fever, asthma, and allied affections | journal = Transactions of the Annual Meeting of the American Climatological Association | volume = 2 | pages = 151–70 | year = 1886 | pmid = 21407325 |pmc = 2526599}}</ref> Ang [[Epinephrine]] ay unang sinanggunian sa paggamot ng hika noong 1905.<ref name="pmid18733372">{{cite journal |author = Doig RL | title = Epinephrin; especially in asthma | journal = California State Journal of Medicine | volume = 3 | issue = 2 | pages = 54–5 | year = 1905 | month = February | pmid = 18733372 | pmc = 1650334}}</ref> Oral corticosteroids began to be used for this condition in the 1950s while inhaled corticosteroids and selective short acting beta agonist came into wide use in the 1960s.<ref>{{cite journal|last=von Mutius|first=E|author2=Drazen, JM|title=A patient with asthma seeks medical advice in 1828, 1928, and 2012.|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2012-03-01_366_9/page/827|journal=New England Journal of Medicine|date=2012 Mar 1|volume=366|issue=9|pages=827–34|pmid=22375974}}</ref><ref>{{cite journal|author=Crompton G |title=A brief history of inhaled asthma therapy over the last fifty years |journal=Primary care respiratory journal : journal of the General Practice Airways Group|date=2006 Dec|volume=15|issue=6|pages=326–31|pmid=17092772}}</ref> Sa panahon ng 1930s–50s, ang hika ay naging kilala bilang isa sa "pitong banal" na mga [[sakit na kinasasangkutan ng isip at katawan (psychosomatic illness)]]. Ang dahilan nito ay itinuturing na sikolohikal, kung saan ang paggamot ay kadalasang batay sa pagsusuri ng isipan at ibang mga [[paglunas gamit ang pakikipag-usap]].<ref name="pmid16185365"/> Habang binibigyang-kahulugan ng mga nagsusuri sa isipan na ito ang pagpito dahil sa hika bilang pigil na pag-iyak ng anak para sa nanay nito, itinuturing nila ang paggamot ng depresyon bilang higit na mahalaga para sa mga indibiduwal na may hika.<ref name="pmid16185365">{{cite journal |author=Opolski M, Wilson I |title=Asthma and depression: a pragmatic review of the literature and recommendations for future research |journal=Clin Pract Epidemol Ment Health |volume=1 |page=18 |year=2005|month=September |pmid=16185365 |pmc=1253523 |doi=10.1186/1745-0179-1-18 }}</ref> [[Talaksan:Asthma before-after-en.svg|thumb|right|350px|Ang anyo ng mga daanan ng hangin (''bronchiole'') sa baga bago at pagkatapos ng sumpong ng hika.]] Ang '''hika''', kilala sa Ingles bilang ''asthma'' o ''asthma bronchiale'', ay isang pangkaraniwang [[karamdaman]] ng [[baga (anatomiya)|baga]]. Dahil sa hika, nahihirapang huminga ang mga taong mayroon ng sakit na ito. Maaaring hindi na gumaling mula sa hika ang mga tao kapag nagkaroon nito, isa itong panghabang-buhay na kalagayan. Ang mga baga at [[lalamunan]] (daanan ng hininga) ay palagiang namamaga. Ang mga taong hikain ay mayroong mas maraming [[uhog]] kaysa normal na mga tao at ang mga masel na nakabalot sa paligid ng mga baga ay napakamaselan o sensitibo. Ang atake ng hika ay kapag may isang bagay na nakapag-uumpisa o nakapagsasanhi sa maselang mga baga na humigpit at gumawa ng marami pang uhog kasya pangkaraniwan. Kapag mas namamaga ang mga baga nagiging mas mahigpit ang mga baga. Na lumalaong sumasapit sa kamatayan. Ang mga sumpong ng hika ay itinuturing ng mga [[manggagamot]] bilang malalang emerhensiya. == Paglalarawan == [[Talaksan:Asthma attack-airway (bronchiole) constriction-animated.gif|thumb|right]] Ang katawagan sa Ingles ng hika na ''asthma'' ay nanggaling sa wikang Griyegong άσθμα, ''ásthma'', na may kahulugang "hinihingal" o "humahagok". Sa mas pangmedisinang paglalarawan, ang hika ay isang pangkaraniwang pangmatagalan at paulit-ulit na sakit ng pamamaga ng mga ''[[bronchus]]'' o daanan ng hangin na may katangiang pabagu-bago at pabalik-balik na mga sintomas, naipapanumbalik sa dati na harang sa daloy ng hininga, at "pulikat ng daanan ng hangin" o ''[[bronchospasm]]''.<ref name="NHLBI07p11-12">{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|pp=11–12}}</ref> Kasama sa mga sintomas ng hika ang [[wheezing|paghingang may huni]], [[pag-ubo]], kahigpitan sa dibdib, at [[shortness of breath|kahirapan sa paghinga]].<ref name="bts2009p3">{{harvnb|British Guideline|2009|p=3}}</ref> Sa pangklinikang pag-uuri ang hika ay maikakategorya ayon sa dalas ng sintomas, pinuwersang bolyum ng inilabas na hininga sa loob ng isang segundo (''forced expiratory volume in 1 second'', [[Espirometriya|FEV1]]), at [[peak expiratory flow rate|sagsag na antas ng dalos ng palabas na hininga]].<ref name="Yawn2008"/> Ang hika ay maaari ring iklasipika bilang [[Atopy|atopiko]] (ekstrinsiko) o hindi-atopiko (intrinsiko).<ref name="RobbinsCotran2010"/> == Sanhi ng hika == Pinaniniwalaan na ang hika ay dulot ng isang kumbinasyon ng mga bagay-bagay na [[panghenetika]] at pangkapiligiran.<ref name=Martinez_geneenvir/> Ang pagbibigay ng lunas sa malubhang mga sintomas ay pangkaraniwang sa pamamagitan ng isang pagsinghot ng may pandaliang talab na [[Beta2-adrenergic agonist|agonistang beta-2]] (tulad ng [[salbutamol]]).<ref name="NHLBI07p214">{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|p=214}}</ref> Ang mga sintomas ay maaaring maiwasan sa pamamagitan ng pag-iwas ng mga pampahika, katulad ng mga ''[[allergen]]'', mga bagay na nakapagpapahika<ref name="NHLBI07p169">{{harvnb|NHLBI Guideline|2007|pp=169–172}}</ref> at mga [[iritasyon|pampayamot]] (mga iritante), mga bagay na nakapagpapa-irita at sa pamamagitan ng paglanghap ng mga ''[[corticosteroid]]''.<ref name="gina2009p69">{{harvnb|GINA|2009|p=69}}</ref> Ang mga [[Leukotriene antagonist|antagonista ng leukotriene]] ay hindi gaanong mabisa kaysa sa mga corticosteroid kung kaya't hindi gaanong ninanais gamitin.<ref>{{cite journal |author=Fanta CH |title=Asthma |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-03-05_360_10/page/1002 |journal=N Engl J Med |volume=360 |issue=10 |pages=1002–14 |year=2009 |month=March |pmid=19264689 |doi=10.1056/NEJMra0804579}}</ref> == Diyagnosis == Ang diyagnosis ng hika ay pangkaraniwang ginagagawa batay sa gawi ng mga sintomas at/o sa tugon sa terapiya sa pagdaan ng panahon.<ref name=lemanske/> Ang paglaganap ng hika ay tumaas magmula noong dekada 1970. Mula noong 2010, 300 milyong mga tao ang naapektuhan sa buong mundo.<ref>{{harvnb|GINA|2010|p=3}}</ref> Noong 2009, nagdulot ang hika ng 250,000 mga kamatayan sa buong daigdig.<ref name="gina2009p2">{{harvnb|GINA|2009|p=2}}</ref> Sa kabila nito, kung may angkop na pagkontrol ng hika na mayroon ng tinatawag na terapiyang "''step down''" (literal na humakbang paibaba), ang [[prognosis]] (tantiyang kalalabasan ng sakit matapos gamutin) sa pangkalahatan ay mabuti.<ref name="Tippets1">{{cite journal |author=Tippets B, Guilbert TW |title=Managing Asthma in Children: Part 1: Making the Diagnosis, Assessing Severity |journal=Consultant for Pediatricians |volume=8 |issue=5 |year=2009 |url=http://www.consultantlive.com/asthma/article/10162/1414747 |access-date=2011-12-24 |archive-date=2009-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091204122559/http://www.consultantlive.com/asthma/article/10162/1414747 |url-status=dead }}</ref> == Sumpong ng hika == Ang mga sumpong ng hika ay nilulunasan sa pamamagitan ng mga aparatong panglanghap na may gamot na pangsagip (tinatawag na mga ''inhaler'' o ''nebulizer'') na sinisinghot ng isang tao papunta sa kanyang mga baga. Hindi palaging madaling malaman kung ang tao ay hinihika o sinusumpong ng hika; natatanging may kahirapang malaman kung gaano kasama ang atake ng hika sa mga bata. Ang mga bagay na dapat pagtuunan ay ang mga katulad ng: * Nahihirapan sa paghinga. * Paggamit ng tiyan, mga masel ng dibdib o mga masel na nasa ibaba ng dibdib, upang makatulong sa paghinga. * Ayaw kumain ng bata. Ayaw sumuso ng sanggol. * Ang bata ay kailangang suminghap upang makatapos ng isang pangungusap. * Ang gamot na pangsagip ay hindi nakapagpapainam ng kalagayan. Ang mga sumpong ng hika ay maaaring idulot ng ehersisyo, mga alagang hayop, mga alerhiya, o marami pang ibang mga pampahika. Maaaring maging mapanganib ang mga atake ng hika. Tinatawag ng mga manggagamot ang pinakamalubhang mga sumpong ng hika bilang ''[[status asthmaticus]]'', at pangkaraniwang ipinapasok sa ospital ang tao, papunta sa loob ng isang natatanging silid na kung tawagin ay ''[[intensive care unit]]''. == Mga pampahika == Ang isang pampahika, nagpapahika, o nakapagpapahika ay anumang bagay na nagsasanhi ng paglala ng hika. Ang hika ay hindi isang bagay na naaalis kung kaya't ang mga baga ay laging naiirita at sensitibo. Ang mga pampahika ay nakapagdurulot ng paghihigpit ng mga baga. Ang karaniwang mga nakapagpapahika ay mga bagay na katulad ng: * Usok ng sigarilyo (kahit na amoy lamang) * Alagang hayop (mga pusa at mga aso) * Mga kulisap * Mga amag * Panlabas na kapaligiran * Ehersisyo Ang paraan upang maiwasan ang mga pampahika ay tanggalin ang mga ito kung maaari. == Paglulunas == Sa mas kadalasan ang hika ay maaaring kontrolin sa pamamagitan ng pag-iwas sa pagdikit sa mga bagay na nakapagpapahika at sa pamamagitan ng paggamit ng ilang partikular na mga [[gamot]]. Karamihan sa mga may hika ang nagdadala ng natatanging mga gamot sa tuwi-tuwina kahit saan man sila magpunta. Tinatawag ang mga tiong mga [[panglanghap]] o [[pangsinghot]] (mga ''[[inhaler]]''). Ang gamot na nasa loob ng panglanghap ang nagbubukas ng mga tubong papunta sa mga baga. Ang panglanghap ay pangkaraniwang ginagamit upang maiwasan ang sumpong ng hika, o pahintuin ang isang sumpong na nagaganap na. '''Gamot na pangsagip''' — Ang gamot na pangsagip o ''rescue medicine'' ay isang panglanghap o panghitit na ginagamit kapag ang isang tao ay nakaisip o nakadama na nagkakaroon siya ng sumpong ng hika. '''Gamot na pangkontrol''' — Ang gamot na pangkontrol ay isang gamot na maaaring isang pildora na iniinom o isang panglanghap na ginagamit araw-araw upang maiwasan ang mga sumpong ng hika. === Pangkariwang lunas sa ospital === Ang mga ospital ay mayroon mga mapagpipiliang mga panlunas na maaari nilang gamitin sa isang emerhensiya kapag ang regular na panglunas ay hindi naging mabisa: * [[Oksiheno]] * Ang ilang partikular na mga gamot na gumaganap na katulad ng isang pangwisik na panghika, subalit mas malakas. * Ang ilang partikular na mga gamot na maibibigay sa pamamagitan ng pagdaan sa lloob ng ugat na daluyuan ng dugo (iyong papasok sa suwero). * Mga ''[[steroid]]'' * Mga pantulong sa paghinga (kasama ang mga tubo, at mga [[barbula]] para sa napakalubhang mga kaso). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Sakit]] [[Kategorya:Pulmonolohiya]] [[Kategorya:Pangangalagang panghininga]] c5e0yinnmcuyr287gks1a31e59rzzup 0 170784 2208703 2147475 2026-05-23T05:16:58Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2208703 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} {{Infobox mountain | name = Vinson Massif | photo = Vinson-Massif.jpg | photo_caption = <small>Larawang ng Vinson Massif mula sa kalawakan na kinuha ng [[NASA]]</small> | elevation_m = 4892 | elevation_ref = <ref>[http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=12108 "Vinson Massif"] Peakbagger.com. Retrieved 2011-10-26.</ref> | prominence_m = 4892 | prominence_ref = <ref>[http://peaklist.org/WWlists/ultras/antarctica.html "Antartica - Ultra Prominences"] peaklist.org. Retrieved 2011-10-26.</ref><br /><small>[[List of peaks by prominence|Ikawalo]]</small> | listing = [[Seven summits]]<br />[[Ultra prominent peaks|Ultra]] | location = [[Antarctica]] | range = [[Ranggong Sentinel]] | map = Antarctica relief | map_caption = | label = | map_size = 350 | label_position = top | coordinates = {{coord|78|31|31.74|S|85|37|1.73|W|region:AQ}} | coordinates_ref = <ref name=wp/> | first_ascent = noong 1966 nina Nicholas Clinch at kasamahan | easiest_route = niyebe/pag-akyak sa yelo }} Ang '''Vinson Massif''' ({{IPAc-en|icon|ˈ|v|ɪ|n|s|ən|_|m|æ|ˈ|s|iː|f}}) ay ang [[Extremes of Altitude|pinakamataas]] na [[bundok]] ng [[Antarctica]], na makikita sa [[Ranggong Sentinel]] ng [[Bulubunduking Ellsworth]], na nakatayo sa itaas ng [[Ronne Ice Shelf]] malapit sa base ng [[Tangway Antartiko]]. Ang [[massif]] ay makikita sa layong {{convert|1200|km|mi}} mula sa [[Timog Polo]] at mayroong {{convert|21|km|mi|abbr=on}} taas at {{convert|13|km|mi|abbr=on}} haba.<ref name=gnis/> Sa taas nitong {{convert|4892|m|ft|0}} na sinasabing pinakamtaas ay '''Bundok Vinson''', na ipinangalan kay [[Carl Vinson]] noong [[2006]], isang matagal na miyembro ng Kongreso ng Estados Unidos mula sa estado ng Georgia.<ref name=gnismtv/> Unang nakita ang Vinson Massif noong 1958 at unang naakyak noong 1966. Isang ekspedisyon noong 2001 ang unang umakyak sa bundok gamit ang ruta mula sa Silangan, at kinuha rin ang taas ng bundok sa pamamagitan ng pagsukat gamit ang GPS .<ref name=nova/> Noong 2010 Pebrero 700 tao na ang nakakaabot sa itaas ng Bundok Vinson.<ref name=gulfnews>{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/suzanne-sets-a-towering-example-for-arab-women-1.585491|title=Suzanne sets a towering example for Arab women|publisher=Gulfnews.com}}</ref> == Tignan Din == {{Commons+cat}} * [[Vinson Plateau]] == Talababa == {{reflist|refs= <ref name=nova>{{cite web|publisher=[[WGBH-TV|WGBH]]|author=NOVA|title=Mountain of Ice|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/vinson/|accessdate=2004-12-28|authorlink=Nova (TV series)}}</ref> <ref name=wp>{{cite web|publisher=7 Summits|title=GPS waypoints for the Vinson Massif|url=http://7summits.com/vinson/waypoints.php|accessdate=2007-01-29|archive-date=2019-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516190420/http://7summits.com/vinson/waypoints.php|url-status=dead}}</ref> <ref name=gnis>{{cite gnis|id=16082|type=antarid|name=Vinson Massif|accessdate=2008-09-20}}</ref> <ref name=gnismtv>{{cite gnis|id=18890|type=antarid|name=Mount Vinson|accessdate=2008-09-20}}</ref> }} *{{cite web|publisher=7 Summits|title=Mount Vinson, the summit of Antarctica|url=http://7summits.com/vinson/vinson.htm|year=2008|accessdate=2008-09-20}} *{{Cite journal|last=Gildea|first=Damien|last2=Splettstoesser|first2=John|journal=10th International Symposium on Antarctic Earth Sciences (ISAES), 2007|title=Craddock Massif and Vinson Massif remeasured|publication-date=2007-08-27|url=http://isaes.confex.com/isaes/2007/techprogram/P1166.HTM|accessdate=2008-09-20|postscript=<!--None-->|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174116/http://isaes.confex.com/isaes/2007/techprogram/P1166.HTM|url-status=dead}} *{{cite web|author=ExplorersWeb Inc.|publisher=The Poles|title=Vinson Massif &amp; The Sentinel Range: New map - new names|url=http://www.thepoles.com/news.php?id=14995|accessdate=2008-09-20|archive-date=2009-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090219234322/http://www.thepoles.com/news.php?id=14995|url-status=dead}} *{{cite web|url=http://usarc.usgs.gov/drgs/dir1/c78082s1.jpg|title=Vinson Massif|publisher=United States Geological Survey|access-date=2011-12-29|archive-date=2013-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20130219184244/http://usarc.usgs.gov/drgs/dir1/c78082s1.jpg|url-status=dead}} {{Seven Summits}} [[Kategorya:Mga bundok ng Antarctica]] [[Kategorya:Seven Summits]] [[Kategorya:Ellsworth Mountains]] [[Kategorya:Filchner-Ronne Ice Shelf]] 7jq49ejq5ulq9mf42cd0f0ohm8ya0pg 0 174782 2208679 2186013 2026-05-23T04:42:46Z Tabilay 153890 2208679 wikitext text/x-wiki Narito ang isang halimbawa ng artikulo sa {{Infobox tennis tournament | name = Australian Open | founded = 1905 Ang '''Australian Open''' ay isa sa apat na [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]] na paligsahan sa tennis, na ginaganap tuwing Enero sa [[Melbourne Park]] sa Melbourne, Victoria, Australia. Ito ang unang malaking torneo ng taon sa kalendaryo ng tennis at tampok ang mga laban sa men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, legends, at wheelchair tennis. Lahat ng laro ay nilalaro sa outdoor cushioned acrylic hard courts na inihahanda ng GreenSet Worldwide. == Kasaysayan == Itinatag noong 1905 bilang '''Australasian Championships''' sa Warehouseman's Cricket Ground sa Melbourne. Noong 1927, pinalitan ang pangalan bilang '''Australian Championships''', at noong 1969 naging '''Australian Open''' upang payagan ang parehong amateur at propesyonal na manlalaro. Sa kasaysayan nito, ginanap ang torneo sa iba't ibang lungsod sa Australia at New Zealand, kabilang ang Sydney, Adelaide, Brisbane, Perth, at Christchurch, bago tuluyang lumipat sa Melbourne Park noong 1988. Itinigil ang torneo noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1916–1918) at [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] (1941–1945). Sa panahon ng [[Open Era]] simula 1969, lumawak ang prestihiyo ng torneo at naging sentro ng pandaigdigang tennis. == Format == * Men's singles – best-of-five sets * Women's singles, doubles, mixed doubles – best-of-three sets * Tiebreak – first-to-7 sa non-deciding sets; first-to-10 sa deciding set (mula 2019) Mayroon ding junior championships (under-18), wheelchair events, at legends exhibitions. == Venue == Ang pangunahing lugar ay ang [[Rod Laver Arena]] na may kapasidad na 15,000 at may retractable roof. Kasama rin ang [[Margaret Court Arena]] (7,500), [[Melbourne Arena]] (9,646), [[1573 Arena]] (3,000), at [[Kia Arena]] (5,000). Kabuuang 39 na korte ang ginagamit sa Melbourne Park. == Premyo == Noong 2026, umabot sa rekord na A$111.5 milyon ang kabuuang prize pool, kung saan ang mga kampeon sa men's at women's singles ay tumanggap ng A$4.15 milyon bawat isa. Simula 2001, pantay na ang premyo para sa kalalakihan at kababaihan. == Mga Tropeo == * '''Norman Brookes Challenge Cup''' – men's singles * '''Daphne Akhurst Memorial Cup''' – women's singles * Mga sterling silver cups para sa doubles at mixed doubles == Mga Kampeon == * Pinakamaraming men's singles titles: [[Novak Djokovic]] (10, mula 2008–2023) * Pinakamaraming women's singles titles: [[Margaret Court]] (11, mula 1960–1973) == Sanggunian == 4b96iiu6t034phij69w17o7ud84tvqj 2208680 2208679 2026-05-23T04:43:15Z Tabilay 153890 /* */ 2208680 wikitext text/x-wiki Ang '''Australian Open''' ay isa sa apat na [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]] na paligsahan sa tennis, na ginaganap tuwing Enero sa [[Melbourne Park]] sa Melbourne, Victoria, Australia. Ito ang unang malaking torneo ng taon sa kalendaryo ng tennis at tampok ang mga laban sa men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, legends, at wheelchair tennis. Lahat ng laro ay nilalaro sa outdoor cushioned acrylic hard courts na inihahanda ng GreenSet Worldwide. == Kasaysayan == Itinatag noong 1905 bilang '''Australasian Championships''' sa Warehouseman's Cricket Ground sa Melbourne. Noong 1927, pinalitan ang pangalan bilang '''Australian Championships''', at noong 1969 naging '''Australian Open''' upang payagan ang parehong amateur at propesyonal na manlalaro. Sa kasaysayan nito, ginanap ang torneo sa iba't ibang lungsod sa Australia at New Zealand, kabilang ang Sydney, Adelaide, Brisbane, Perth, at Christchurch, bago tuluyang lumipat sa Melbourne Park noong 1988. Itinigil ang torneo noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1916–1918) at [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] (1941–1945). Sa panahon ng [[Open Era]] simula 1969, lumawak ang prestihiyo ng torneo at naging sentro ng pandaigdigang tennis. == Format == * Men's singles – best-of-five sets * Women's singles, doubles, mixed doubles – best-of-three sets * Tiebreak – first-to-7 sa non-deciding sets; first-to-10 sa deciding set (mula 2019) Mayroon ding junior championships (under-18), wheelchair events, at legends exhibitions. == Venue == Ang pangunahing lugar ay ang [[Rod Laver Arena]] na may kapasidad na 15,000 at may retractable roof. Kasama rin ang [[Margaret Court Arena]] (7,500), [[Melbourne Arena]] (9,646), [[1573 Arena]] (3,000), at [[Kia Arena]] (5,000). Kabuuang 39 na korte ang ginagamit sa Melbourne Park. == Premyo == Noong 2026, umabot sa rekord na A$111.5 milyon ang kabuuang prize pool, kung saan ang mga kampeon sa men's at women's singles ay tumanggap ng A$4.15 milyon bawat isa. Simula 2001, pantay na ang premyo para sa kalalakihan at kababaihan. == Mga Tropeo == * '''Norman Brookes Challenge Cup''' – men's singles * '''Daphne Akhurst Memorial Cup''' – women's singles * Mga sterling silver cups para sa doubles at mixed doubles == Mga Kampeon == * Pinakamaraming men's singles titles: [[Novak Djokovic]] (10, mula 2008–2023) * Pinakamaraming women's singles titles: [[Margaret Court]] (11, mula 1960–1973) == Sanggunian == ioezsqq2oflm39e25dpgo48n9n3kjlb 2208681 2208680 2026-05-23T04:44:20Z Tabilay 153890 /* */ 2208681 wikitext text/x-wiki Ang '''Australian Open''' ay isa sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na paligsahan sa tennis, na ginaganap tuwing Enero sa [[:en:Melbourne_Park|Melbourne Park]] sa Melbourne, Victoria, Australia. Ito ang unang malaking torneo ng taon sa kalendaryo ng tennis at tampok ang mga laban sa men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, legends, at wheelchair tennis. Lahat ng laro ay nilalaro sa outdoor cushioned acrylic hard courts na inihahanda ng [[:en:GreenSet_Worldwide|GreenSet Worldwide]]. == Kasaysayan == Itinatag noong 1905 bilang '''Australasian Championships''' sa Warehouseman's Cricket Ground sa Melbourne. Noong 1927, pinalitan ang pangalan bilang '''Australian Championships''', at noong 1969 naging '''Australian Open''' upang payagan ang parehong amateur at propesyonal na manlalaro. Sa kasaysayan nito, ginanap ang torneo sa iba't ibang lungsod sa Australia at New Zealand, kabilang ang Sydney, Adelaide, Brisbane, Perth, at Christchurch, bago tuluyang lumipat sa Melbourne Park noong 1988. Itinigil ang torneo noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1916–1918) at [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] (1941–1945). Sa panahon ng [[Open Era]] simula 1969, lumawak ang prestihiyo ng torneo at naging sentro ng pandaigdigang tennis. == Format == * Men's singles – best-of-five sets * Women's singles, doubles, mixed doubles – best-of-three sets * Tiebreak – first-to-7 sa non-deciding sets; first-to-10 sa deciding set (mula 2019) Mayroon ding junior championships (under-18), wheelchair events, at legends exhibitions. == Venue == Ang pangunahing lugar ay ang [[Rod Laver Arena]] na may kapasidad na 15,000 at may retractable roof. Kasama rin ang [[Margaret Court Arena]] (7,500), [[Melbourne Arena]] (9,646), [[1573 Arena]] (3,000), at [[Kia Arena]] (5,000). Kabuuang 39 na korte ang ginagamit sa Melbourne Park. == Premyo == Noong 2026, umabot sa rekord na A$111.5 milyon ang kabuuang prize pool, kung saan ang mga kampeon sa men's at women's singles ay tumanggap ng A$4.15 milyon bawat isa. Simula 2001, pantay na ang premyo para sa kalalakihan at kababaihan. == Mga Tropeo == * '''Norman Brookes Challenge Cup''' – men's singles * '''Daphne Akhurst Memorial Cup''' – women's singles * Mga sterling silver cups para sa doubles at mixed doubles == Mga Kampeon == * Pinakamaraming men's singles titles: [[Novak Djokovic]] (10, mula 2008–2023) * Pinakamaraming women's singles titles: [[Margaret Court]] (11, mula 1960–1973) == Sanggunian == o8lzkmxsbon3faf3idg3bsch8nrlv4z 2208682 2208681 2026-05-23T04:44:42Z Tabilay 153890 /* */ 2208682 wikitext text/x-wiki Ang '''Australian Open''' ay isa sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na paligsahan sa tennis, na ginaganap tuwing Enero sa [[:en:Melbourne_Park|Melbourne Park]] sa Melbourne, Victoria, Australia. Ito ang unang malaking torneo ng taon sa kalendaryo ng tennis at tampok ang mga laban sa men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, legends, at wheelchair tennis. Lahat ng laro ay nilalaro sa outdoor cushioned acrylic hard courts na inihahanda ng GreenSet Worldwide. == Kasaysayan == Itinatag noong 1905 bilang '''Australasian Championships''' sa Warehouseman's Cricket Ground sa Melbourne. Noong 1927, pinalitan ang pangalan bilang '''Australian Championships''', at noong 1969 naging '''Australian Open''' upang payagan ang parehong amateur at propesyonal na manlalaro. Sa kasaysayan nito, ginanap ang torneo sa iba't ibang lungsod sa Australia at New Zealand, kabilang ang Sydney, Adelaide, Brisbane, Perth, at Christchurch, bago tuluyang lumipat sa Melbourne Park noong 1988. Itinigil ang torneo noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1916–1918) at [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] (1941–1945). Sa panahon ng [[Open Era]] simula 1969, lumawak ang prestihiyo ng torneo at naging sentro ng pandaigdigang tennis. == Format == * Men's singles – best-of-five sets * Women's singles, doubles, mixed doubles – best-of-three sets * Tiebreak – first-to-7 sa non-deciding sets; first-to-10 sa deciding set (mula 2019) Mayroon ding junior championships (under-18), wheelchair events, at legends exhibitions. == Venue == Ang pangunahing lugar ay ang [[Rod Laver Arena]] na may kapasidad na 15,000 at may retractable roof. Kasama rin ang [[Margaret Court Arena]] (7,500), [[Melbourne Arena]] (9,646), [[1573 Arena]] (3,000), at [[Kia Arena]] (5,000). Kabuuang 39 na korte ang ginagamit sa Melbourne Park. == Premyo == Noong 2026, umabot sa rekord na A$111.5 milyon ang kabuuang prize pool, kung saan ang mga kampeon sa men's at women's singles ay tumanggap ng A$4.15 milyon bawat isa. Simula 2001, pantay na ang premyo para sa kalalakihan at kababaihan. == Mga Tropeo == * '''Norman Brookes Challenge Cup''' – men's singles * '''Daphne Akhurst Memorial Cup''' – women's singles * Mga sterling silver cups para sa doubles at mixed doubles == Mga Kampeon == * Pinakamaraming men's singles titles: [[Novak Djokovic]] (10, mula 2008–2023) * Pinakamaraming women's singles titles: [[Margaret Court]] (11, mula 1960–1973) == Sanggunian == 1dkfbjyzc7fqa3z7ry44kli4q7509bs 2208683 2208682 2026-05-23T04:46:49Z Tabilay 153890 /* Kasaysayan */ 2208683 wikitext text/x-wiki Ang '''Australian Open''' ay isa sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na paligsahan sa tennis, na ginaganap tuwing Enero sa [[:en:Melbourne_Park|Melbourne Park]] sa Melbourne, Victoria, Australia. Ito ang unang malaking torneo ng taon sa kalendaryo ng tennis at tampok ang mga laban sa men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, legends, at wheelchair tennis. Lahat ng laro ay nilalaro sa outdoor cushioned acrylic hard courts na inihahanda ng GreenSet Worldwide. == Kasaysayan == Itinatag noong 1905 bilang [[:en:Australasian_Championships|Australasian Championships]] sa Warehouseman's Cricket Ground sa Melbourne. Noong 1927, pinalitan ang pangalan bilang [[:en:Australian_Championships|Australian Championships]], at noong 1969 naging [[:en:Australian_Open|Australian Open]] upang payagan ang parehong amateur at propesyonal na manlalaro. Sa kasaysayan nito, ginanap ang torneo sa iba't ibang lungsod sa Australia at New Zealand, kabilang ang Sydney, Adelaide, Brisbane, Perth, at Christchurch, bago tuluyang lumipat sa [[:en:Melbourne_Park|Melbourne Park]] noong 1988. Itinigil ang torneo noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1916–1918) at [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] (1941–1945). Sa panahon ng [[:en:Open_Era|Open Era]] simula 1969, lumawak ang prestihiyo ng torneo at naging sentro ng pandaigdigang tennis. == Format == * Men's singles – best-of-five sets * Women's singles, doubles, mixed doubles – best-of-three sets * Tiebreak – first-to-7 sa non-deciding sets; first-to-10 sa deciding set (mula 2019) Mayroon ding junior championships (under-18), wheelchair events, at legends exhibitions. == Venue == Ang pangunahing lugar ay ang [[Rod Laver Arena]] na may kapasidad na 15,000 at may retractable roof. Kasama rin ang [[Margaret Court Arena]] (7,500), [[Melbourne Arena]] (9,646), [[1573 Arena]] (3,000), at [[Kia Arena]] (5,000). Kabuuang 39 na korte ang ginagamit sa Melbourne Park. == Premyo == Noong 2026, umabot sa rekord na A$111.5 milyon ang kabuuang prize pool, kung saan ang mga kampeon sa men's at women's singles ay tumanggap ng A$4.15 milyon bawat isa. Simula 2001, pantay na ang premyo para sa kalalakihan at kababaihan. == Mga Tropeo == * '''Norman Brookes Challenge Cup''' – men's singles * '''Daphne Akhurst Memorial Cup''' – women's singles * Mga sterling silver cups para sa doubles at mixed doubles == Mga Kampeon == * Pinakamaraming men's singles titles: [[Novak Djokovic]] (10, mula 2008–2023) * Pinakamaraming women's singles titles: [[Margaret Court]] (11, mula 1960–1973) == Sanggunian == jpcgks1j5cc4uk2um3093cihtkvjtgc 2208684 2208683 2026-05-23T04:47:30Z Tabilay 153890 /* Format */ 2208684 wikitext text/x-wiki Ang '''Australian Open''' ay isa sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na paligsahan sa tennis, na ginaganap tuwing Enero sa [[:en:Melbourne_Park|Melbourne Park]] sa Melbourne, Victoria, Australia. Ito ang unang malaking torneo ng taon sa kalendaryo ng tennis at tampok ang mga laban sa men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, legends, at wheelchair tennis. Lahat ng laro ay nilalaro sa outdoor cushioned acrylic hard courts na inihahanda ng GreenSet Worldwide. == Kasaysayan == Itinatag noong 1905 bilang [[:en:Australasian_Championships|Australasian Championships]] sa Warehouseman's Cricket Ground sa Melbourne. Noong 1927, pinalitan ang pangalan bilang [[:en:Australian_Championships|Australian Championships]], at noong 1969 naging [[:en:Australian_Open|Australian Open]] upang payagan ang parehong amateur at propesyonal na manlalaro. Sa kasaysayan nito, ginanap ang torneo sa iba't ibang lungsod sa Australia at New Zealand, kabilang ang Sydney, Adelaide, Brisbane, Perth, at Christchurch, bago tuluyang lumipat sa [[:en:Melbourne_Park|Melbourne Park]] noong 1988. Itinigil ang torneo noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1916–1918) at [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] (1941–1945). Sa panahon ng [[:en:Open_Era|Open Era]] simula 1969, lumawak ang prestihiyo ng torneo at naging sentro ng pandaigdigang tennis. == Format == * ''Men's singles'' – best-of-five sets * ''Women's singles, doubles, mixed doubles'' – best-of-three sets * ''Tiebreak'' – first-to-7 sa non-deciding sets; first-to-10 sa deciding set (mula 2019) Mayroon ding junior championships (under-18), wheelchair events, at legends exhibitions. == Venue == Ang pangunahing lugar ay ang [[Rod Laver Arena]] na may kapasidad na 15,000 at may retractable roof. Kasama rin ang [[Margaret Court Arena]] (7,500), [[Melbourne Arena]] (9,646), [[1573 Arena]] (3,000), at [[Kia Arena]] (5,000). Kabuuang 39 na korte ang ginagamit sa Melbourne Park. == Premyo == Noong 2026, umabot sa rekord na A$111.5 milyon ang kabuuang prize pool, kung saan ang mga kampeon sa men's at women's singles ay tumanggap ng A$4.15 milyon bawat isa. Simula 2001, pantay na ang premyo para sa kalalakihan at kababaihan. == Mga Tropeo == * '''Norman Brookes Challenge Cup''' – men's singles * '''Daphne Akhurst Memorial Cup''' – women's singles * Mga sterling silver cups para sa doubles at mixed doubles == Mga Kampeon == * Pinakamaraming men's singles titles: [[Novak Djokovic]] (10, mula 2008–2023) * Pinakamaraming women's singles titles: [[Margaret Court]] (11, mula 1960–1973) == Sanggunian == qgkmmzmf4aj6e2hmzqy5437rrvj5vvl 2208685 2208684 2026-05-23T04:48:58Z Tabilay 153890 /* Venue */ 2208685 wikitext text/x-wiki Ang '''Australian Open''' ay isa sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na paligsahan sa tennis, na ginaganap tuwing Enero sa [[:en:Melbourne_Park|Melbourne Park]] sa Melbourne, Victoria, Australia. Ito ang unang malaking torneo ng taon sa kalendaryo ng tennis at tampok ang mga laban sa men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, legends, at wheelchair tennis. Lahat ng laro ay nilalaro sa outdoor cushioned acrylic hard courts na inihahanda ng GreenSet Worldwide. == Kasaysayan == Itinatag noong 1905 bilang [[:en:Australasian_Championships|Australasian Championships]] sa Warehouseman's Cricket Ground sa Melbourne. Noong 1927, pinalitan ang pangalan bilang [[:en:Australian_Championships|Australian Championships]], at noong 1969 naging [[:en:Australian_Open|Australian Open]] upang payagan ang parehong amateur at propesyonal na manlalaro. Sa kasaysayan nito, ginanap ang torneo sa iba't ibang lungsod sa Australia at New Zealand, kabilang ang Sydney, Adelaide, Brisbane, Perth, at Christchurch, bago tuluyang lumipat sa [[:en:Melbourne_Park|Melbourne Park]] noong 1988. Itinigil ang torneo noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1916–1918) at [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] (1941–1945). Sa panahon ng [[:en:Open_Era|Open Era]] simula 1969, lumawak ang prestihiyo ng torneo at naging sentro ng pandaigdigang tennis. == Format == * ''Men's singles'' – best-of-five sets * ''Women's singles, doubles, mixed doubles'' – best-of-three sets * ''Tiebreak'' – first-to-7 sa non-deciding sets; first-to-10 sa deciding set (mula 2019) Mayroon ding junior championships (under-18), wheelchair events, at legends exhibitions. == Venue == Ang pangunahing lugar ay ang [[:en:Rod_Laver_Arena|Rod Laver Arena]] na may kapasidad na 15,000 at may retractable roof. Kasama rin ang [[:en:Margaret_Court_Arena|Margaret Court Arena]] (7,500), [[:en:Melbourne_Arena|Melbourne Arena]] (9,646), [[:en:1573_Arena|1573 Arena]] (3,000), at [[:en:Kia_Arena|Kia Arena]] (5,000). Kabuuang 39 na korte ang ginagamit sa [[:en:Melbourne_Park|Melbourne Park]]. == Premyo == Noong 2026, umabot sa rekord na A$111.5 milyon ang kabuuang prize pool, kung saan ang mga kampeon sa men's at women's singles ay tumanggap ng A$4.15 milyon bawat isa. Simula 2001, pantay na ang premyo para sa kalalakihan at kababaihan. == Mga Tropeo == * '''Norman Brookes Challenge Cup''' – men's singles * '''Daphne Akhurst Memorial Cup''' – women's singles * Mga sterling silver cups para sa doubles at mixed doubles == Mga Kampeon == * Pinakamaraming men's singles titles: [[Novak Djokovic]] (10, mula 2008–2023) * Pinakamaraming women's singles titles: [[Margaret Court]] (11, mula 1960–1973) == Sanggunian == kom14pycihwi0e6ikwpdphi0kxogi7k 2208686 2208685 2026-05-23T04:50:20Z Tabilay 153890 /* Mga Tropeo */ 2208686 wikitext text/x-wiki Ang '''Australian Open''' ay isa sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na paligsahan sa tennis, na ginaganap tuwing Enero sa [[:en:Melbourne_Park|Melbourne Park]] sa Melbourne, Victoria, Australia. Ito ang unang malaking torneo ng taon sa kalendaryo ng tennis at tampok ang mga laban sa men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, legends, at wheelchair tennis. Lahat ng laro ay nilalaro sa outdoor cushioned acrylic hard courts na inihahanda ng GreenSet Worldwide. == Kasaysayan == Itinatag noong 1905 bilang [[:en:Australasian_Championships|Australasian Championships]] sa Warehouseman's Cricket Ground sa Melbourne. Noong 1927, pinalitan ang pangalan bilang [[:en:Australian_Championships|Australian Championships]], at noong 1969 naging [[:en:Australian_Open|Australian Open]] upang payagan ang parehong amateur at propesyonal na manlalaro. Sa kasaysayan nito, ginanap ang torneo sa iba't ibang lungsod sa Australia at New Zealand, kabilang ang Sydney, Adelaide, Brisbane, Perth, at Christchurch, bago tuluyang lumipat sa [[:en:Melbourne_Park|Melbourne Park]] noong 1988. Itinigil ang torneo noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1916–1918) at [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] (1941–1945). Sa panahon ng [[:en:Open_Era|Open Era]] simula 1969, lumawak ang prestihiyo ng torneo at naging sentro ng pandaigdigang tennis. == Format == * ''Men's singles'' – best-of-five sets * ''Women's singles, doubles, mixed doubles'' – best-of-three sets * ''Tiebreak'' – first-to-7 sa non-deciding sets; first-to-10 sa deciding set (mula 2019) Mayroon ding junior championships (under-18), wheelchair events, at legends exhibitions. == Venue == Ang pangunahing lugar ay ang [[:en:Rod_Laver_Arena|Rod Laver Arena]] na may kapasidad na 15,000 at may retractable roof. Kasama rin ang [[:en:Margaret_Court_Arena|Margaret Court Arena]] (7,500), [[:en:Melbourne_Arena|Melbourne Arena]] (9,646), [[:en:1573_Arena|1573 Arena]] (3,000), at [[:en:Kia_Arena|Kia Arena]] (5,000). Kabuuang 39 na korte ang ginagamit sa [[:en:Melbourne_Park|Melbourne Park]]. == Premyo == Noong 2026, umabot sa rekord na A$111.5 milyon ang kabuuang prize pool, kung saan ang mga kampeon sa men's at women's singles ay tumanggap ng A$4.15 milyon bawat isa. Simula 2001, pantay na ang premyo para sa kalalakihan at kababaihan. == Mga Tropeo == * [[:en:Norman_Brookes_Challenge_Cup|Norman Brookes Challenge Cup]] – men's singles * [[:en:Daphne_Akhurst_Memorial_Cup|Daphne Akhurst Memorial Cup]] – women's singles * Mga [[:en:Sterling_silver|sterling silver]] cups para sa doubles at mixed doubles == Mga Kampeon == * Pinakamaraming men's singles titles: [[Novak Djokovic]] (10, mula 2008–2023) * Pinakamaraming women's singles titles: [[Margaret Court]] (11, mula 1960–1973) == Sanggunian == irhvzny6gruamn91ynfhgbqzglrcs7w 2208687 2208686 2026-05-23T04:50:54Z Tabilay 153890 /* Mga Kampeon */ 2208687 wikitext text/x-wiki Ang '''Australian Open''' ay isa sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na paligsahan sa tennis, na ginaganap tuwing Enero sa [[:en:Melbourne_Park|Melbourne Park]] sa Melbourne, Victoria, Australia. Ito ang unang malaking torneo ng taon sa kalendaryo ng tennis at tampok ang mga laban sa men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, legends, at wheelchair tennis. Lahat ng laro ay nilalaro sa outdoor cushioned acrylic hard courts na inihahanda ng GreenSet Worldwide. == Kasaysayan == Itinatag noong 1905 bilang [[:en:Australasian_Championships|Australasian Championships]] sa Warehouseman's Cricket Ground sa Melbourne. Noong 1927, pinalitan ang pangalan bilang [[:en:Australian_Championships|Australian Championships]], at noong 1969 naging [[:en:Australian_Open|Australian Open]] upang payagan ang parehong amateur at propesyonal na manlalaro. Sa kasaysayan nito, ginanap ang torneo sa iba't ibang lungsod sa Australia at New Zealand, kabilang ang Sydney, Adelaide, Brisbane, Perth, at Christchurch, bago tuluyang lumipat sa [[:en:Melbourne_Park|Melbourne Park]] noong 1988. Itinigil ang torneo noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1916–1918) at [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] (1941–1945). Sa panahon ng [[:en:Open_Era|Open Era]] simula 1969, lumawak ang prestihiyo ng torneo at naging sentro ng pandaigdigang tennis. == Format == * ''Men's singles'' – best-of-five sets * ''Women's singles, doubles, mixed doubles'' – best-of-three sets * ''Tiebreak'' – first-to-7 sa non-deciding sets; first-to-10 sa deciding set (mula 2019) Mayroon ding junior championships (under-18), wheelchair events, at legends exhibitions. == Venue == Ang pangunahing lugar ay ang [[:en:Rod_Laver_Arena|Rod Laver Arena]] na may kapasidad na 15,000 at may retractable roof. Kasama rin ang [[:en:Margaret_Court_Arena|Margaret Court Arena]] (7,500), [[:en:Melbourne_Arena|Melbourne Arena]] (9,646), [[:en:1573_Arena|1573 Arena]] (3,000), at [[:en:Kia_Arena|Kia Arena]] (5,000). Kabuuang 39 na korte ang ginagamit sa [[:en:Melbourne_Park|Melbourne Park]]. == Premyo == Noong 2026, umabot sa rekord na A$111.5 milyon ang kabuuang prize pool, kung saan ang mga kampeon sa men's at women's singles ay tumanggap ng A$4.15 milyon bawat isa. Simula 2001, pantay na ang premyo para sa kalalakihan at kababaihan. == Mga Tropeo == * [[:en:Norman_Brookes_Challenge_Cup|Norman Brookes Challenge Cup]] – men's singles * [[:en:Daphne_Akhurst_Memorial_Cup|Daphne Akhurst Memorial Cup]] – women's singles * Mga [[:en:Sterling_silver|sterling silver]] cups para sa doubles at mixed doubles == Mga Kampeon == * Pinakamaraming men's singles titles: [[:en:Novak_Djokovic|Novak Djokovic]] (10, mula 2008–2023) * Pinakamaraming women's singles titles: [[:en:Margaret_Court|Margaret Court]] (11, mula 1960–1973) == Sanggunian == q1lc6wbri0nqnjm0t0308dogwklfb0k 0 179284 2208548 2197443 2026-05-22T18:04:09Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208548 wikitext text/x-wiki [[Image:Chromosome 1.svg|thumb|Map of Chromosome 1|alt=Map of Chromosome 1|125px|right]] Ang '''kromosomang 1''' ({{lang-en|Chromosome 1}}) ang pagtatakda ng pinakamalaking [[kromosomang pantao]]. Ang mga tao ay may dalawang mga kopya ng kromosomang 1 gaya ng sa lahat ng mga [[autosoma]] na hindi mga [[kromosomang kasarian]]. Ang kromosomang 1 ay sumasaklaw sa mga 247 milyong mga [[nucleotide]] na mga [[base na pares]] na mga pundamental na unit ng impormasyon para sa [[DNA]]. <ref name=vega>http://vega.sanger.ac.uk/Homo_sapiens/mapview?chr=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140219021228/http://vega.sanger.ac.uk/Homo_sapiens/Location/Chromosome?chr=1;r=1:1-249240621 |date=2014-02-19 }} Chromosome size and number of genes derived from this database, retrieved May 31, 2008.</ref> Ito ay kumakatawan sa halos 8 porsyento ng kabuuang DNA sa mga selula ng tao.<ref name="pmid16710414">{{cite journal |author=Gregory SG, Barlow KF, McLay KE, ''et al.'' |title=The DNA sequence and biological annotation of human chromosome 1 |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-05-18_441_7091/page/314 |journal=Nature |volume=441 |issue=7091 |pages=315–21 |year=2006 |month=May |pmid=16710414 |doi=10.1038/nature04727}}</ref> Ang pagtukoy ng mga [[gene]] sa bawat kromosoma ay isang aktibong sakop ng [[henetika|henetikong pagsasaliksik]]. Ang kromosomang 1 ay kasalukuyang pinaniniwalaang may 4,220 gene na lappas sa nakaraang mga hula batay sa sukat nito. <ref name=vega /> Ito ang huling nakumpletong kromosoma na sinekwensiya pagkatapos ng dalawang dekada pagkatapos simulan ang [[proyektong genome ng tao]]. ==Mga gene== Ang mga sumusunod ang ilan sa mga [[gene]] na matatagpuan sa kromosomang 1: ===brasong-p=== * [[ACADM]]: acyl-Coenzyme A dehydrogenase, C-4 to C-12 straight chain * [[COL11A1]]: collagen, type XI, alpha 1 * [[CPT2 (gene)|CPT2]]: carnitine palmitoyltransferase II * [[DBT (gene)|DBT]]: dihydrolipoamide branched chain transacylase E2 * [[DIRAS3]]: DIRAS family, GTP-binding RAS-like 3 * [[ESPN (gene)|ESPN]]: espin (autosomal recessive deafness 36) * [[GALE]]: UDP-galactose-4-epimerase * [[GJB3]]: gap junction protein, beta 3, 31kDa (connexin 31) * [[HMGCL]]: 3-hydroxymethyl-3-methylglutaryl-Coenzyme A lyase (hydroxymethylglutaricaciduria) * [[KCNQ4]]: potassium voltage-gated channel, KQT-like subfamily, member 4 * [[KIF1B]]: kinesin family member 1B * [[MFN2]]: mitofusin 2 * [[MTHFR]]: 5,10-methylenetetrahydrofolate reductase (NADPH) * [[MUTYH]]: mutY homolog (E. coli) * [[Nerve growth factor|NGF]]: Nerve Growth Factor * [[PARK7]]: Parkinson disease (autosomal recessive, early onset) 7 * [[PINK1]]: PTEN induced putative kinase 1 * [[PLOD1]]: procollagen-lysine 1, 2-oxoglutarate 5-dioxygenase 1 * [[TSHB]]: thyroid stimulating hormone, beta * [[UROD]]: uroporphyrinogen decarboxylase (the gene for [[porphyria cutanea tarda]]) ===brasong-q=== * [[ASPM (Genetics)|ASPM]]: tagatukoy ng sukat ng [[utak]] * [[F5 (gene)|F5]]: [[koagulasyon]]ng paktor na V (proaccelerin, labile factor) * [[FMO3]]: flavin na naglalaman ng monooxygenase 3 * [[GBA (gene)|GBA]]: glucosidase, beta; acid (includes glucosylceramidase) (gene para sa [[sakit na Gaucher]]) * [[GLC1A]]: gene para sa [[glaucoma]] * [[HFE (gene)|HFE2]]: hemochromatosis type 2 (juvenile) * [[HPC1]]: gene para sa [[kanser ng prostate]] * [[IRF6]]: gene para sa pagbuo ng [[konektibong tisyu]] * [[LMNA]]: lamin A/C * [[MPZ]]: myelin protein zero (Charcot-Marie-Tooth neuropathy 1B) * [[MTR (gene)|MTR]]: 5-methyltetrahydrofolate-homocysteine methyltransferase * [[PPOX]]: protoporphyrinogen oxidase * [[PSEN2]]: presenilin 2 (Alzheimer disease 4) * [[SDHB]]: [[succinate dehydrogenase]] complex subunit B * [[TNNT2]]: cardiac troponin T2 * [[USH2A]]: [[Usher syndrome]] 2A (autosomal recessive, mild) Ayon sa http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/posters/chromosome/chromo01.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426233730/http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/posters/chromosome/chromo01.shtml |date=2012-04-26 }}, ang kromosomang 1 ay naglalaman ng 263 milyong base na mga pares. ==Mga sakit at diperensiya== Mayroong 890 na alam na mga sakit na kaugnay ng kromosomang ito. Ang ilan sa mga sakit na ito ang [[pagkabingi]], [[sakit na Alzheimer]], [[glaucoma]] at [[kanser ng suso]]. Ang muling pagsasaayos at mga [[mutasyon]] ng kromosomang 1 ay laganap sa [[kanser]] at maraming mga iba pang sakit. Ang mga paterno(patterns) ng bariasyon(pagkakaiba) ng sekwensiya ay naghahayag ng mga hudyat ng kamakailang seleksiyon sa spesipikong mga [[gene]] na maaaring mag-ambag sa pagiging angkop ng tao at gayundin sa mga rehiyon na walang tungkuling ang ebidente. Ang mga sumusunod na sakit ang ilan sa mga kaugnay ng mga [[gene]] sa kromosomang 1 na naglalaman ng pinaka-alam na mga [[henetikong sakit]] sa anumang kromosomang pantao: * [[1q21.1 deletion syndrome]] * [[1q21.1 duplication syndrome]] * [[Alzheimer disease]] * [[Alzheimer disease, type 4]] * [[Breast cancer]] * [[Brooke Greenberg]] Disease (Syndrome X) * [[Carnitine palmitoyltransferase II deficiency]] * [[Charcot–Marie–Tooth disease]], types 1 and 2 * [[collagenopathy, types II and XI]] * [[congenital hypothyroidism]] * [[Deafness]], autosomal recessive deafness 36 * [[Ehlers-Danlos syndrome]] * [[Ehlers-Danlos syndrome, kyphoscoliosis type]] * [[Factor V Leiden thrombophilia]] * [[Familial adenomatous polyposis]] * [[galactosemia]] * [[Gaucher disease]] * [[Gaucher disease type 1]] * [[Gaucher disease type 2]] * [[Gaucher disease type 3]] * [[Gaucher-like disease]] * [[Gelatinous drop-like corneal dystrophy]] * [[Glaucoma]] * [[Hemochromatosis]] * [[Hemochromatosis, type 2]] * [[Hepatoerythropoietic porphyria]] * [[Homocystinuria]] * [[Hutchinson Gilford Progeria Syndrome]] * [[3-hydroxy-3-methylglutaryl-CoA lyase deficiency]] * [[Hypertrophic cardiomyopathy]], autosomal dominant mutations of TNNT2; hypertrophy usually mild; restrictive phenotype may be present; may carry high risk of sudden cardiac death * [[maple syrup urine disease]] * [[medium-chain acyl-coenzyme A dehydrogenase deficiency]] * [[Microcephaly]] * [[Muckle-Wells Syndrome]] * [[Nonsyndromic deafness]] * [[Nonsyndromic deafness, autosomal dominant]] * [[Nonsyndromic deafness, autosomal recessive]] * [[Oligodendroglioma]] * [[Parkinson disease]] * [[Pheochromocytoma]] * [[porphyria]] * [[porphyria cutanea tarda]] * [[popliteal pterygium syndrome]] * [[prostate cancer]] * [[Stickler syndrome]] * [[Stickler syndrome, COL11A1]] * [[TAR syndrome]] * [[trimethylaminuria]] * [[Usher syndrome]] * [[Usher syndrome type II]] * [[Van der Woude syndrome]] * [[Variegate porphyria]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Chromosomes}} [[Kategorya:Mga kromosoma]] 1tnnjrrn5ii8m0vi9qaslcta1kqcuxk 0 179914 2208525 2182079 2026-05-22T17:24:41Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208525 wikitext text/x-wiki [[File:Chr-21.jpeg|right]] Ang '''Kromosomang 21''' (Ingles: '''Chromosome 21''') ang isa sa 23 pares ng mga [[kromosoma]] sa [[tao]]. Ang mga tao ay normal na may dalawang kopya ng kromosomang ito. Ang [[trisomiya]] ng kromosomang 21 ay nagsasanhi ng [[Sindromang Down]]. Ang kromosomang ito ang pinakamaliit na kromosoma ng tao na naglalaman ng 47 milyong [[nucleotide]](na pantayong materyal ng [[DNA]]) at kumakatawan sa 1.5 porsiyento ng kabuuang [[DNA]] sa [[selula]]. Noong 2000, ang mga mananaliksik na nagtatrabaho sa [[Proyektong Genome ng Tao]] ay naghayag na natukoy nila ang sekwensiya ng [[base na pares]] na bumubuo sa kromosomang ito. Ang kromosomang 21 ang ikalawang kromosoma ng tao na buong na-sikwensiya. Ang pagtukoy sa mga [[gene]] sa bawat kromosoma ay isang aktibong sakop ng henetikong pagsasaliksik. Dahil sa ang mga mananaliksik ay gumagamit ng iba ibang pamamaraan upang hulaan ang bilang ng mga gene sa bawat kromosoma, ang tinantiyang bilang ng mga gene ay iba iba. Ang kromosomang 18 ay malamang na naglalaman sa pagitan ng 300 at 400 mga [[gene]]. ==Mga gene== Ang sumusunod ang ilan sa mga [[gene]] na matatagpuan sa kromosomang 21: * [[Amyloid precursor protein|APP]]: amyloid beta (A4) precursor protein (peptidase nexin-II, Alzheimer disease) * [[Cystathionine-beta-synthase|CBS]]: cystathionine-beta-synthase * [[CLDN14]]: claudin 14 * [[HLCS]]: holocarboxylase synthetase (biotin-(proprionyl-Coenzyme A-carboxylase (ATP-hydrolysing)) ligase) * [[KCNE1]]: potassium voltage-gated channel, Isk-related family, member 1 * [[KCNE2]]: potassium voltage-gated channel, Isk-related family, member 2 * [[CD18|LAD]]: leukocyte adhesion deficiency (symbols are ITGB2, CD18, LCAMB) * [[SOD1]]: superoxide dismutase 1, soluble (amyotrophic lateral sclerosis 1 (adult)) * [[TMPRSS3]]: transmembrane protease, serine 3 * [[PCNT]]: centrosomal pericentrin * [[DSCR1]]: Down Syndrome critical region 1 * [[DYRK1A]]: dual specificity tyrosine-(Y)-phosphorylation regulated kinase 1A * [[RRP1B]]: ribosomal RNA processing 1 homolog B * [[s100B]]: calcium binding protein ==Mga sakit at diperensiya== Ang mga sumusunod na sakit ang ilan sa mga nauugnay sa mga [[gene]] sa kromosomang 21: * [[Alzheimer's disease]] ** [[Alzheimer's disease type 1]] * [[Amyotrophic lateral sclerosis]] ** [[Amyotrophic lateral sclerosis type 1]] * [[Down syndrome]] * [[Erondu-Cymet Syndrome]] * [[Holocarboxylase synthetase deficiency]] * [[Homocystinuria]] * [[Jervell and Lange-Nielsen syndrome]] * [[Leukocyte adhesion deficiency]] * [[Majewski osteodysplastic primordial dwarfism type II]] (MOPD II, or MOPD2) * [[Nonsyndromic deafness]] ** [[Nonsyndromic deafness, autosomal recessive]] * [[Romano-Ward syndrome]] ==Mga kondisyong kromosomal== Ang mga sumusunod na kondisyon ay sanhi ng mga pagbabago sa istraktura o bilang ng mga kopya ng kromosomang 21: * [[Kanser]]: Ang muling pagsasaayos ng [[kromosomal na translokasyon|mga translokasyon]] ng henetikong materyal sa pagitan ng kromosomang 21 at iba pang mga [[kromosoma]] ay nai-ugnay sa ilang mga uri ng [[kanser]]. Halimbawa, ang [[acute lymphoblastic leukemia]] na isang uri ng [[kanser ng dugo]] ay nai-ugnay sa translokasyon sa pagitan ng [[kromosomang 12 (tao)|kromosomang 12]] at kromosomang 21. Ang isa pang ueri ng [[leukemia]] na [[acute myeloid leukemia]] ay nai-ugnay sa translokasyon sa pagitan ng [[kromosomang 8 (tao)|kromosomang 8]] at kromosomang 21. * Sa isang maliit na persentahe ng mga kaso, ang [[Sindromang Down]] ay sanhi ng muling pagsasaayos ng kromosomal na materyal sa pagitan ng kromosomang 21 at isa pang kromosoma. Bilang resulta, ang isang indbidwal na meron nito ay karaniwang may dalawang mga kopya ng kromosomang 21 at dinagdagan ng ekstrang materya mula sa kromosomang 21 na nakakabit sa isa pang kromosoma. Ang mga kasong ito ay tinatawag na ''translocation Down syndrome''. Ang mga mananaliksik ay naniniwalang ang ekstrang mga kopya ng mga [[gene]] sa kromosomang 21 ay gumugulo sa kurso ng normal na pag-unlad na nagsasanhi ng mga tanda at sintomas na katulad ng sa [[sindromang Down]]. Ang mga pagbabago sa kromosomang 21 ay kinabibilangan ng isang nawawalang segmento ng kromosomang ito sa bawat [[selula]](parsiyal na monosomiya 21) at isang sirkular na istrakturang tinatawag na [[singsing na kromosomang 21]]). Ang isang singsing na kromosoma ay nangyayari kapag ang parehong mga dulo ng isang nasirang kromosoma ay muling nagsama. * Ang duplikasyon sa [[Amyloid precursor protein]] (APP) locus (ang duplikadong segmento ay iba iba sa haba ngunit kinabibilangan ng APP) sa kromosomang 21 ay natagpuan na nagsasanhi ng pagsisimula ng sakit na Alzheimer sa isang hanay ng pamilyang Pranses (Rovelet-Lecrux et al.) at Dutch (Sleegers et al.). Kumpara sa Alzheimer na sanhi ng missense na mga mutasyon sa APP, ang prekwensiya ng Alzheimer na sanhi ng mga duplikasyon ng APP ay mahalaga. Ang lahat ng mga pasyenteng may ekstrang kopya ng gene na APP na sanhi ng duplikasyon ng locus ay nagpapakita ng Alzheimer na may malubhang [[Cerebral amyloid angiopathy]]. ==Mga sanggunian== * {{cite journal | author=Antonarakis SE, Lyle R, Dermitzakis ET, Reymond A, Deutsch S | title=Chromosome 21 and down syndrome: from genomics to pathophysiology | journal=Nat Rev Genet | year=2004 | pages=725–38 | volume=5 | issue=10 | pmid=15510164 | doi=10.1038/nrg1448}} * {{cite journal | author=Antonarakis SE, Lyle R, Deutsch S, Reymond A | title=Chromosome 21: a small land of fascinating disorders with unknown pathophysiology | journal=Int J Dev Biol | year=2002 | pages=89–96 | volume=46 | issue=1 | pmid=11902692}} * {{cite journal | author=Antonarakis SE | title=Chromosome 21: from sequence to applications | journal=Curr Opin Genet Dev | year=2001 | pages=241–6 | volume=11 | issue=3 | pmid=11377958 | doi=10.1016/S0959-437X(00)00185-4}} * {{cite journal | author=Gardiner K, Davisson M | title=The sequence of human chromosome 21 and implications for research into Down syndrome | journal=Genome Biol | year=2000 | pages=REVIEWS0002 | volume=1 | issue=2 | pmid=11178230 | doi=10.1186/gb-2000-1-2-reviews0002 | pmc=138845}} * {{cite journal | author=Gilbert F | title=Disease genes and chromosomes: disease maps of the human genome. Chromosome 21 | journal=Genet Test | year=1997 | pages=301–6 | volume=1 | issue=4 | pmid=10464663 | doi=10.1089/gte.1997.1.301}} * {{cite journal | author=Hattori M, Fujiyama A, Taylor TD, Watanabe H, Yada T, Park HS, Toyoda A, Ishii K, Totoki Y, Choi DK, Groner Y, Soeda E, Ohki M, Takagi T, Sakaki Y, Taudien S, Blechschmidt K, Polley A, Menzel U, Delabar J, Kumpf K, Lehmann R, Patterson D, Reichwald K, Rump A, Schillhabel M, Schudy A, Zimmermann W, Rosenthal A, Kudoh J, Schibuya K, Kawasaki K, Asakawa S, Shintani A, Sasaki T, Nagamine K, Mitsuyama S, Antonarakis SE, Minoshima S, Shimizu N, Nordsiek G, Hornischer K, Brant P, Scharfe M, Schon O, Desario A, Reichelt J, Kauer G, Blocker H, Ramser J, Beck A, Klages S, Hennig S, Riesselmann L, Dagand E, Haaf T, Wehrmeyer S, Borzym K, Gardiner K, Nizetic D, Francis F, Lehrach H, Reinhardt R, Yaspo ML | title=The DNA sequence of human chromosome 21 | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-05-18_405_6784/page/n113 | journal=Nature | year=2000 | pages=311–9 | volume=405 | issue=6784 | pmid=10830953 | doi=10.1038/35012518}} * {{cite journal | author=Sawinska M, Ladon D | title=Mechanism, detection and clinical significance of the reciprocal translocation t(12;21)(p12;q22) in the children suffering from acute lymphoblastic leukaemia | journal=Leuk Res | year=2004 | pages=35–42 | volume=28 | issue=1 | pmid=14630078 | doi=10.1016/S0145-2126(03)00160-7}} * {{cite journal | author= Sleegers K,Brouwers N,Gijselinck I,Theuns J, Goossens D, Wauters J,Del-Favero J,Cruts M, van Duijn CM,Van Broeckhoven C. | title=APP duplication is sufficient to cause early onset Alzheimer's dementia with cerebral amyloid angiopathy | url= https://archive.org/details/sim_brain_2006-11_129_11/page/n185 | journal= Brain | year=2006 | pages= 2977–83| volume= 129| issue= Pt 11| pmid=16921174 | doi=10.1093/brain/awl203}} * {{cite journal | author= Rovelet-Lecrux A,Hannequin D,Raux G,Le Meur N,Laquerriere A, Vital A,Dumanchin C,Feuillette S,Brice A,Vercelletto M, Dubas F,Frebourg T,Campion D. | title=APP locus duplication causes autosomal dominant early-onset Alzheimer disease with cerebral amyloid angiopathy | journal=Nature Genetics | year=2005 | pages= 24–6| volume= 38| issue= 1| pmid=16369530 | doi=10.1038/ng1718}} * {{cite journal | author= Anita Rauch, Christian T. Thiel, Detlev Schindler, Ursula Wick, Yanick J. Crow, Arif B. Ekici, Anthonie J. van Essen, Timm O. Goecke, Lihadh Al-Gazali, Krystyna H. Chrzanowska, Christiane Zweier, Han G. Brunner, Kristin Becker, Cynthia J. Curry, Bruno Dallapiccola, Koenraad Devriendt, Arnd Dörfler, Esther Kinning, André Megarbane, Peter Meinecke, Robert K. Semple, Stephanie Spranger, Annick Toutain, Richard C. Trembath, Egbert Voss, Louise Wilson, Raoul Hennekam, Francis de Zegher, Helmut-Günther Dörr, André Reis | title=Mutations in the Pericentrin (PCNT) Gene Cause Primordial Dwarfism| journal=Science Online| year=2008 | pages= 7| volume= | issue= | id=}} {{chromosomes}} [[Kategorya:Mga kromosoma]] dr1p89ngzbuz7ohyos3ry5ruzveugyg 0 179915 2208517 2182034 2026-05-22T17:13:06Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208517 wikitext text/x-wiki [[File:NF2.PNG|91px|right]] Ang '''Kromosomang 22''' (Ingles: '''Chromosome 22''') ang isa sa 23 pares ng mga [[kromosoma]] sa [[tao]]. Ang mga tao ay normal na may dalawang mga kopya ng kromosomang 22 sa bawat [[selula]]. Ang kromosomang 22 ang ikalawang pinakamaliit na kromosoma sa tao na sumasaklaw sa mga 49 milyong [[base na pares]] ng [[DNA]] at kumakatawan sa pagitan ng 1.5 at 2 % ng kabuuang [[DNA]] sa [[selula]]. Noong 199, ang mga mananaliksik sa [[Proyektong Genome ng Tao]] ay naghayag na natukoy nila ang sekwensiya ng mga base na pares na bumubuo sa kromosomang ito. Ang kromosomang 22 ang unang kromosoma ng tao ng buong na-sikwensiya. Ang pagtukoy sa mga [[gene]] sa bawat kromosoma ay isang aktibong sakop ng henetikong pagsasaliksik. Dahil sa ang mga mananaliksik ay gumagamit ng iba ibang pamamaraan upang hulaan ang bilang ng mga gene sa bawat kromosoma, ang tinantiyang bilang ng mga gene ay iba iba. Ang kromosomang 22 ay malamang na naglalaman ng mga 693 mga [[gene]]. ==Mga gene== Ang sumusunod ang ilan sa mga [[gene]] na matatagpuan sa kromosomang 22: {| class="wikitable" | '''Locus''' || '''Gene''' || '''Description''' || '''Condition''' |- |{{Locus|22|q|11|.1-q11.2}} || [[IGL@]]||immunoglobulin lambda locus - contains genes for the [[light chain]]s of [[antibody|antibodies]] |- | {{Locus|22|q|11|.21}} || [[TBX1]]|| T-box 1 |- | {{Locus|22|q|11|}} || [[RTN4R]] || [[Reticulon 4 receptor]] || [[Schizophrenia]] |- | {{Locus|22|q|11|.21-q11.23}} || [[COMT]]|| catechol-O-methyltransferase gene |- | {{Locus|22|q|12|.1-q13.1}} || [[NEFH]]|| neurofilament, heavy polypeptide 200kDa |- | {{Locus|22|q|12|.1}}|| [[CHEK2]]|| CHK2 checkpoint homolog (S. pombe) |- | {{Locus|22|q|12|.2}} || [[NF2]]|| neurofibromin 2 || bilateral [[acoustic neuroma]] |- | {{Locus|22|q|13|}} || [[SOX10]]|| SRY (sex determining region Y)-box 10 |- | {{Locus|22|q|13|.2}} || [[EP300]]|| E1A binding protein p300 |- | {{Locus|22|q|13|.3}} || [[WNT7B]]|| Wingless-type MMTV integration site family, member 7B |- | {{Locus|22|q|13|.3}} || [[SHANK3]]|| SH3 and multiple ankyrin repeat domains 3 || [[22q13 deletion syndrome]] |} ==Mga sakit at diperensiya== Ang mga sumusunod na sakit ang ilan sa mga nauugnay sa mga [[gene]] sa kromosomang 22: * [[Amyotrophic lateral sclerosis]] * [[Breast cancer]] * [[Desmoplastic small round cell tumor]] * [[22q11.2 deletion syndrome]] * [[22q13 deletion syndrome]] or Phelan-McDermid syndrome * [[Li-Fraumeni syndrome]] * [[Neurofibromatosis type 2]] * [[Rubinstein-Taybi syndrome]] * [[Waardenburg syndrome]] * [[Cat eye syndrome]] * [[Methemoglobinemia]] * [[Schizophrenia]]<!-- --><ref name="pmid12477929">{{cite journal |author=Liu H, Abecasis GR, Heath SC, Knowles A, Demars S, Chen YJ, Roos JL, Rapoport JL, Gogos JA, Karayiorgou M |title=Genetic variation in the 22q11 locus and susceptibility to schizophrenia |journal=[[Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.]] |volume=99 |issue=26 |pages=16859–64 |year=2002 |month=December |pmid=12477929 |pmc=139234 |doi=10.1073/pnas.232186099 |url=http://www.pnas.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12477929}}</ref> ==Mga kondisyong kromosomal== Ang mga sumusunod na kondisyon ay sanhi ng mga pagbabago sa istraktura o bilang ng mga kopya ng kromosomang 22: * [[Sindromang pagbura ng 22q11.2 ]]: Ang karamihan sa mga indbidwal na may sindromang pagbura ng 22q11.2 ay may nawawalang mga 3 milyong [[base na pares]] sa isang kopya ng kromosomang 22 sa bawat [[selula]]. Ang pagbura ay nangyayari sa malapit sa gitna ng kromosomang ito sa isang lokasyong tinakdaan na q11.2. Ang rehiyong ito ay naglalaman ng mga 30 gene ngunti marami sa mga gene na ito ay hindi nailalarawan. Ang isang maliit na persentahe ng mga apektadong indbidwal ay mas maikling mga pagbura sa parehong rehiyon. <br> Ang pagkawal ng isang partikular na gene na TBX1 ay pinaniniwalaang responsable sa marami sa mga katangian ng sindromang pagbura ng 22q11.2 gaya ng mga depekto sa [[puso]], isang bukas sa bubong ng bibig(isang [[pagkangongo]]), makikilalang katangiang pang-mukha at mababang mga lebel ng [[calcium]]. Gayunpaman, ang isang pagkawala ng gene na ito ay hindi lumilitaw na nagsasanhi ng mga kapansanan sa pagkatuto. Ang ibang mga [[gene]] sa nabrang rehiyon ay malamang na nag-aambag rin sa mga tanda at sintomas ng sindromang pagbura ng 22q11.2. * [[Sindromang pagbura ng 22q13]] (sindromang Phelan-McDermid): Ang pagkabura ng distal na dulo ng kromosomang 22 ay nauugnay sa katamtaman hanggang sa malubang pagkaantalang pag-unlad at retardasyong pang-isipan. Ang rehiyong ito na kinabibilangan ng gene na Shank3 ay pinaniniwalaang responsable sa mga [[neurolohikal]] na kakulanan ng sindromang ito.(Wilson et al., 2003).<br> Ang halos lahat ng mga batang apekto ng pagkabura ng 22q13 ay wala o malubhang naantalang pagsasalita, maliit na dysmorphismong pang-mukha, payat, natutuklap na mga kuko ng paa, malaki at malamang mga kamay, malaking mga paa, makikitang hindi maayos na pagkakabuo ng mga tena at iba pang mga katangiang hindi maliwanag na makikita ng mata gaya ng [[hypotonia]](97%); normal hanggang mabilis na paglaki(95%); dumagdag na kakayahang magtiis ng sakit(pain)(86%); mga pangingisay(hindi alam na persentahe)[http://www.22q13.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609015702/http://22q13.org/ |date=2017-06-09 }}. * Iba pang mga kondisyong kromosomal: Ang iba pang mga pagbabago sa bilang o istraktura ng kromosomang 22 ay maaaring magkaroon ng iba't ibang mga epekto kabilang ang retardasyong pang-isipan, naantalang pag-unlad, mga pisikal na abnormalidad, at iba pang mga medikal na problema. ANg mga pagbabagong ito ay kinabibilangan ng ekstrang piraso ng kromosomang 22 sa bawat selula(parsiyal na trisomiya), isang nawawalang segmento ng kromosoma sa bawat selula(parsiyal na monosmiya) at isang sirkular na istrakturang tinatawag na singsing na kromosomang 22 na sanhi ng pagkasira at muling pagkakabit sa parehong mga dulo ng bawat kromosoma. * Ang [[Sindromang mata ng pusa]](Cat-eye syndrome) ay isang bihirang diperensiya na kalimitang sanhi ng kromosomal na pagbabago na tinawatag na nabaliktad na duplikadong 22(inverted duplicated 22). Ang isang maliit na kromosoma ay binubuo ng henetikong materyal mula sa kromosomang 22 na abnormal na naduplika(nakopya). Ang ekstrang henetikong materyal na ito ay nagsasahi ng katangiang mga tanda at sintomas ng sindromang mata ng pusa kabilang ang abnormalidad sa mata na tinatawag na [[ocular iris coloboma]] na isang pagitan o biyak sa may kulay na bahagi ng [[mata]], maliit na mga tag ng balat o benign na tumor o mga pit sa tenga, mga depekto sa puso, mga problema sa [[bato]](kidney), at sa iba pang mga kaso ay naantalang pag-unlad. * Ang muling pagsasaayos([[kromosomal na translokasyon]]) ng henetikong materyal sa pagitan ng [[kromosomang 9 (tao)|kromosomang 9]] at kromosomang 22 ay nauugnay sa ilang mga uri ng kanser ng dugo([[leukemia]]). Ang kromsomal na abnormalidad na ito na karaniwang tiantawag na [[kromosomang Philadelphia]] ay matatagpuan lamang sa mga selulang [[kanser]]. Ang kromosomang Philadelphia ay natukoy sa karamihan ng mga kaso ng mabagal na papaunlad na anyo ng kanser ng dugo na chronic myeloid leukemia o CML. Ito ay natagpuan rin sa ilang mga kaso ng papabilis na papaunlad na mga kanser ng dugo(acute leukemias). Ang presensiya ng kromosomang Philadelphia ay maaaring makatulong sa paghula kung paanong ang kanser ay uunlad at magbibigay ng isang pag-aasinta para sa mga terapiyang molekular. * Ang [[Sindromang Emanuel]] na orihinal na kilala bilang ''Supernumerary der(22) Syndrome'' ay isang translokasyon ng [[kromosomang 11 (tao)|kromosomang 11]] at kromosomang 22. Ito ay nangyayari sa mga indbidwal na may ekstrang kromosoma na binubuo ng mga piraso ng [[kromosomang 11 (tao)|kromosomang 11]] at kromosomang 22. ==Sanggunian== {{reflist}} ==Mga karagdagang babasahin== * {{cite journal | author=Dunham I, Shimizu N, Roe BA, Chissoe S, Hunt AR, Collins JE, Bruskiewich R, Beare DM, Clamp M, Smink LJ, Ainscough R, Almeida JP, Babbage A, Bagguley C, Bailey J, Barlow K, Bates KN, Beasley O, Bird CP, Blakey S, Bridgeman AM, Buck D, Burgess J, Burrill WD, O'Brien KP | title=The DNA sequence of human chromosome 22 | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1999-12-02_402_6761/page/488 | journal=Nature | year=1999 | pages=489–95 | volume=402 | issue=6761 | pmid=10591208 | doi=10.1038/990031}} * {{cite journal | author=Gilbert F | title=Disease genes and chromosomes: disease maps of the human genome. Chromosome 22 | journal=Genet Test | year=1998 | pages=89–97 | volume=2 | issue=1 | pmid=10464604 | doi=10.1089/gte.1998.2.89}} * {{cite journal | author=Kurzrock R, Kantarjian HM, Druker BJ, Talpaz M | title=Philadelphia chromosome-positive leukemias: from basic mechanisms to molecular therapeutics | url=https://archive.org/details/sim_annals-of-internal-medicine_2003-05-20_138_10/page/n87 | journal=Ann Intern Med | year=2003 | pages=819–30 | volume=138 | issue=10 | pmid=12755554}} * {{cite journal | author=Maynard TM, Haskell GT, Lieberman JA, LaMantia AS | title=22q11 DS: genomic mechanisms and gene function in DiGeorge/velocardiofacial syndrome | journal=Int J Dev Neurosci | year=2002 | pages=407–19 | volume=20 | issue=3–5 | pmid=12175881 | doi=10.1016/S0736-5748(02)00050-3}} * {{cite journal | author=McDermid HE, Morrow BE | title=Genomic disorders on 22q11 | journal=Am J Hum Genet | year=2002 | pages=1077–88 | volume=70 | issue=5 | pmid=11925570 | doi=10.1086/340363 | pmc=447586}} * {{cite journal | author=McDonald-McGinn DM, Kirschner R, Goldmuntz E, Sullivan K, Eicher P, Gerdes M, Moss E, Solot C, Wang P, Jacobs I, Handler S, Knightly C, Heher K, Wilson M, Ming JE, Grace K, Driscoll D, Pasquariello P, Randall P, Larossa D, Emanuel BS, Zackai EH | title=The Philadelphia story: the 22q11.2 deletion: report on 250 patients | journal=Genet Couns | year=1999 | pages=11–24 | volume=10 | issue=1 | pmid=10191425}} * {{cite journal | author=Rinn JL, Euskirchen G, Bertone P, Martone R, Luscombe NM, Hartman S, Harrison PM, Nelson FK, Miller P, Gerstein M, Weissman S, Snyder M | title=The transcriptional activity of human Chromosome 22 | journal=Genes Dev | year=2003 | pages=529–40 | volume=17 | issue=4 | pmid=12600945 | doi=10.1101/gad.1055203 | pmc=195998}} * {{cite journal | author = Wilson HL, Wong ACC, Shaw SR, Tse WY, Stapleton GA, Phelan MC, Hu S, Marshall J, McDermid HE ''et al.'' | year = 2003 | title = Molecular characerisation of the 22q13 deletion syndrome supports the role of haploinsufficiency of SHANK3/PROSASP2 in the major neurological symptoms | url = | journal = J Med Genet | volume = 40 | issue = | pages = 575–584 | doi = 10.1136/jmg.40.8.575 | pmid = 12920066 | pmc=1735560}} {{chromosomes}} [[Kategorya:Mga kromosoma]] fhubbfpgn1xdx4hpi3g0q6saumhleeg 0 181739 2208527 2043330 2026-05-22T17:38:05Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208527 wikitext text/x-wiki [[Image:Davydov-soliton.gif|right|thumb|500px|Quantum dinamika ng isang soliton ng Davydov.<ref name="Georgiev2019">{{cite journal | last1 = Georgiev | first1 = Danko D. | last2 = Glazebrook | first2 = James F. | title = On the quantum dynamics of Davydov solitons in protein α-helices | journal = Physica A: Statistical Mechanics and its Applications | volume = 517 | pages = 257-269 | year = 2019 | doi = 10.1016/j.physa.2018.11.026 | mr = 3880179 | arxiv = 1811.05886 }}</ref>]] Ang '''Davydov soliton''' ay isang quantum na [[quasipartikulo]] na kumakatawan sa pananabik(excitation) na lumalaganap sa kahabaan ng [[protina]]ng [[a-helix]] na sariling-nabitag na [[amide|amide I]]. Ito ay isang solusyon ng Davydov [[Hamiltonian (mekanikang quantum)|Hamiltonian]]. Ito ay ipinangalan para sa Soviet at Ukrainian na pisikong si [[Alexander Davydov]]. Ang modelong Davydov ay naglalarawan ng interaksiyon ng amide I mga [[bibrasyon]](vibrations) sa [[bigkis na hydroheno]] na nagpatatag ng [[a-helix]] ng mga [[protina]]. Ang elementaryong mga pananabik sa loob ng a-helix ay ibinigay ng mga [[phonon]] na tumutugon sa depormasyonal na mga osilasyon ng [[lattice]] at ang [[exciton]] na naglalarawan ng panloob na mga pananabik na [[amide|amide I]] ng [[grupong peptide]]. Sa pagtukoy sa atomikong istraktura ng isang rehiyong a-helix ng protina, ang mekanismong lumilikha ng Davydov soliton ([[polaron]], [[exciton]]) ay maaaring ilarawan bilang mga sumusunod: [[bibrasyonal]] na [[enerhiya]] ng [[carbonyl|C=O]] na [[paghahatak]] sa pamamagitan ng isang epektong pag-uugnay ng phonon upang bitaging ang amide I na osilasyong enerhiya at maiwasan ang pagkalat nito. Ang epektong ito ay tinatawag na ''lokalisasyon ng sarli''(self-localization o self-trapping).<ref name="Davydov1973">{{cite journal | author = Davydov AS | title = The theory of contraction of proteins under their excitation | journal = Journal of Theoretical Biology | volume = 38 | pages = 559–569 | year = 1973 | doi = 10.1016/0022-5193(73)90256-7 | pmid = 4266326 | issue = 3 }}</ref><ref name="Davydov1974"> {{cite journal | author = Davydov AS | title = Quantum theory of muscular contraction | url = https://archive.org/details/sim_biophysics_1974_19/page/684 | journal = Biophysics | volume = 19 | pages = 684–691 | year = 1974 }}</ref><ref name="Davydov1977"> {{cite journal | author = Davydov AS | title = Solitons and energy transfer along protein molecules | journal = Journal of Theoretical Biology | volume = 66 | pages = 379–387 | year = 1977 | doi = 10.1016/0022-5193(77)90178-3 | pmid = 886872 | issue = 2 }}</ref> Ang mga [[soliton]] kung ang enerhiya ay ipinamahagi sa anyong nag-iingat ng [[helix|helikal]] na [[symmetriya]] ay dinamikal na hindi matatag at ang gayong mga [[symmetrikal]] na mga soliton ay kapag nabuo na ay mabilis na nabubulok kapag ang mga ito ay kumakalat. S kabilang dako, ang assymetrikong soliton na [[walang dahilang pagkasira ng symmetria|walang dahilang sumisira sa lokal translasyonal at helikal na mga symmetriya]] ay nagtataglay ng pinakamababang enerhiya at isang malakas na lokalisadong entidad.<ref name="Brizhik2004"> {{cite journal | author = Brizhik L, Eremko A, Piette B, Zakrzewski W | title = Solitons in a-helical proteins | journal = Physical Review E | volume = 70 | pages = 031914, 1–16 | year = 2004 |bibcode = 2004PhRvE..70a1914K |doi = 10.1103/PhysRevE.70.011914 | arxiv=cond-mat/0402644}}</ref> And Davydov [[Hamiltonian (mekanikang quantum)|Hamiltonian]] ay pormal na katulad ng [[Polaron|Fröhlich-Holstein Hamiltonian]] para sa interaksiyon ng mga [[elektron]] na may isang polarisableng lattice. Kaya ang [[Hamiltonian (mekanikang quantum)|Hamiltonian]] ng [[enerhiyang operador]] na <math>\hat{H}</math> ay :<math> \hat{H}=\hat{H}_{\text{qp}}+\hat{H}_{\text{ph}}+\hat{H}_{\text{int}}</math> kung saan ang <math>\hat{H}_{\text{qp}}</math> ang [[quasipartikulo]]([[exciton]])[[Hamiltonian (mekanikang quantum)|Hamiltonian]] na naglalarawan ng mosyon ng amide I na mga pananabik sa pagitan ng magkatabing mga lugar; ang <math>\hat{H}_{\text{ph}}</math> ang [[phonon]] [[Hamiltonian (mekanikang quantum)|Hamiltonian]] na naglalarawan ng mga [[bibrasyon]] ng [[modelong lattice (pisika)|lattice]]l at ang <math>\hat{H}_{\text{int}}</math> ang [[interaksiyon]]g [[Hamiltonian (mekanikang quantum)|Hamiltonian]] na naglalarawan ng interaksiyon ng amide I na pananabik sa lattice. <ref name="Davydov1973"/><ref name="Davydov1974"/><ref name="Davydov1977"/> Ang [[quasipartikulo]]ng([[exciton]]) [[Hamiltonian (mekanikang quantum)|Hamiltonian]] <math>\hat{H}_{\text{qp}}</math> ang: :<math>\hat{H}_{\text{qp}}=</math> <math>\sum_{n,\alpha}E_{0}\hat{A}_{n,\alpha}^{\dagger}\hat{A}_{n,\alpha}</math> <math>-J\sum_{n,\alpha}\left(\hat{A}_{n,\alpha}^{\dagger}\hat{A}_{n+1,\alpha}+\hat{A}_{n,\alpha}^{\dagger}\hat{A}_{n-1,\alpha}\right)</math> <math>+L\sum_{n,\alpha}\left(\hat{A}_{n,\alpha}^{\dagger}\hat{A}_{n,\alpha+1}+\hat{A}_{n,\alpha}^{\dagger}\hat{A}_{n,\alpha-1}\right)</math> kung saan ang indeks na <math>n=1,2,\cdots,N</math> ay bumibilang ng mga grupong peptide sa kahabaan ng [[espinal|espina]]ng a-helix, ang <math>E_{0}=3.28\times10^{-20}</math> J ang enerhiya ng amide I bibrasyon (paghahatak na CO), ang <math>J=1.55\times10^{-22}</math> J ang enerhiyang nag-uugnay na [[dipolo]]-dipolo sa pagitan ng isang partikular na amide I bigkis(bond) at sa mga nauuna at nasa likod ng kahabaan ng parehong espina(spine), ang <math>L=2.46\times10^{-22}</math> J ang enerhiyang nag-uugnay sa pagitan ng isang partikular na amide I bigkis at sa mga nasa katabing espina sa parehong unit na [[selula]] ng [[protina]]ng [[a-helix]], ang <math>\hat{A}_{n,\alpha}^{\dagger}</math> at <math>\hat{A}_{n,\alpha}</math> ang respektibong [[boson]] na [[operador ng paglikha at anihilasyon]] para sa isang [[quasipartikulo]] sa [[grupong peptide]]. <math>n,\alpha</math><ref name="Scott1992"> {{cite journal | author = Scott AS | title = Davydov's soliton | url = https://archive.org/details/sim_physics-reports_1992-08_217_1/page/n5 | journal = Physics Reports | volume = 217 | pages = 1–67 | year = 1992 | doi = 10.1016/0370-1573(92)90093-F |bibcode = 1992PhR...217....1S }}</ref><ref name="Takeno1997"> {{cite journal | author = Cruzeiro-Hansson L, Takeno S. | year = 1997 | title = Davydov model: the quantum, mixed quantum-classical, and full classical systems | journal=[[Physical Review E]] | volume=56 | issue=1 | pages = 894–906 | bibcode = 1997PhRvE..56..894C | doi= 10.1103/PhysRevE.56.894 }}</ref> Ang [[phonon]] [[Hamiltonian (mekanikang quantum)|Hamiltonian]] <math>\hat{H}_{\text{ph}}</math> ay :<math> \hat{H}_{\text{ph}}=\frac{1}{2}\sum_{n,\alpha}\left[w(\hat{u}_{n+1,\alpha}-\hat{u}_{n,\alpha})^{2}+\frac{\hat{p}_{n,\alpha}^{2}}{M}\right]</math> kung saan ang <math>\hat{u}_{n,\alpha}</math> ang [[operador ng pagpapatalsik]] mula sa posisyong ekwilibirium ng [[grupong peptide]] na <math>n,\alpha</math>, ang <math>\hat{p}_{n,\alpha}</math> ang [[operador na momentum]] ng [[grupong peptide]] na <math>n,\alpha</math>, ang M ang [[masa]] ng bawat [[grupong peptide]] at ang <math>w=13-19.5</math> N m<math>^{-1}</math> ang [[elastisidad (pisika)|epektibong koepisyente ng elastisidad]] ng lattice(ang [[konstanteng spring]] ng isang [[bigkis na hydroheno]]). Sa panghuli, ang [[interaksiyon]]g [[Hamiltonian (mekanikang quantum)|Hamiltonian]] <math>\hat{H}_{\text{int}}</math> ay :<math> \hat{H}_{\text{int}}=\chi\sum_{n,\alpha}\left[(\hat{u}_{n+1,\alpha}-\hat{u}_{n,\alpha})\hat{A}_{n,\alpha}^{\dagger}\hat{A}_{n,\alpha}\right]</math> kung saan ang <math>\chi=35-62</math> pN ay isang anharmonikong parametro na umaahon mula sa pag-uugnayan sa pagitan ng [[quasipartikulo]](exciton) at ng pagpapatalsik na lattice(phonon) at nag-paparemeterisa ng lakas ng interaksiyong [[exciton]]-[[phonon]]. Ang halaga ng parametrong para sa [[a-helix]] ay natukoy sa pamamagitan ng paghahambing ng teoretikal na nakalkulang pagsisipsip na mga linyang hugis sa experimental na mga nasukat<ref name="Cruzeiro2005">{{cite journal | author = Cruzeiro-Hansson L | title = Influence of the nonlinearity and dipole strength on the amide I band of protein a-helices | journal = The Journal of Chemical Physics | volume = 123 | pages = 234909, 1–7 | year = 2005 | doi = 10.1063/1.2138705 | pmid = 16392951 | issue = 23 | bibcode = 2005JChPh.123w4909C | url = http://link.aip.org/link/?JCPSA6/123/234909/1 | access-date = 2021-08-09 | archive-date = 2013-01-12 | archive-url = https://archive.today/20130112045517/http://link.aip.org/link/?JCPSA6/123/234909/1 | url-status = dead }}</ref>. Ang mga matematikal na paraan na ginagamit upang siyasatin ang Davydov soliton ay katulad ng sa ilang mga nabuo sa teoriyang polaron. Sa kontekstong ito, ang Davydov soliton ay tumutugon sa isang [[polaron]] na (i) ''malaki'' upang ang so continuum na hangganang aproksimasyon ay makatwiran, (ii) ''akustiko'' dahil ang sariling lokalisasyon ay lumilitaw mula sa mga interaksiyon sa akustikong mga modo ng lattice, at (iii) ''mahinang nauugnay'' dahil ang anharmonikong enerhiya ay maliit kumpara sa phonon bandwidth.<ref name="Scott1992"/> Ang Davydov soliton ay isang ''quantum quasipartikulo'' at sumusunod sa [[Prinsipyong walang katiyakan ni Heisenberg]]. Kaya ang anumang modelo na hindi nagtatakda ng pagsasaling inbariansa ay mali sa pagkakalikha nito.<ref name="Scott1992"/> Ipagpalagay na ang Davydov solition ay lokalisado sa 5 liko ng [[a-helix]] ay nagreresulta sa mahalagang kawalang katiyakan sa [[belosidad]] ng soliton na <math>\Delta v=133</math> m/s, na isang katotohanang hindi hayag kung ang isa ay nagmomodelo ng Davydov solition bilang isang klasikal na obhekto. May mga posibleng pundamental na pakikitungo sa modelong Davydov: <ref name="Takeno1997"/><ref name="Cruzeiro1997"> {{cite journal | author = Cruzeiro-Hansson L | title = Short timescale energy transfer in proteins | journal = Solphys '97 Proceedings | volume = | pages = | year = 1997 }}</ref> (i) ang [[mekanikang quantum|teoriyang quantum]] kung saan ang parehong amide I bibrasyon (mga [[exciton]] at ang mosyon ng lugar ng lattice(mga [[phonon]]) ay tinatrato na mekanikal na quantum; (ii) ang halong teoriyang quantum-klasikal kung saan ang amide I bibrasyon ay tinatratong mekanikal na quantum ngunit ang lattice ay klasikal; at ang (iii) [[teoriyang klasikal]] kung saan ang parehong amide I at ang mga mosyong lattice ay tinatratong klasikal. ==References== {{reflist|2}} {{particles}} [[Kategorya:Mekanikang quantum]] [[Kategorya:Biopisika]] 8z5ugh91qcsjgp33j3difthra2vc0k6 0 186878 2208533 2056935 2026-05-22T17:44:02Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208533 wikitext text/x-wiki {{Infobox sakit |Name = Hodgkin lymphoma |ICD10 = {{ICD10|C|81||c|81}} |ICD9 = {{ICD9|201}} |ICDO = 9650/3-9667/3 |Image = Hodgkin_lymphoma_cytology_large.jpg |Caption = [[Micrograph]] showing Hodgkin's lymphoma ([[Field stain]]). |OMIM = |MedlinePlus = 000580 |eMedicineSubj = med |eMedicineTopic = 1022 |DiseasesDB = 5973 |MeshID = D006689 | }} Ang '''Lymphoma ni Hodgkin''' (Ingles: '''Hodgkin's lymphoma''', '''Hodgkin lymphoma''' at dating kilala bilang '''Hodgkin's disease''') ay isang uri ng [[lymphoma]] na isang [[kanser]] na nagmumula sa mga [[selulang puting dugo]] na tinatawag na mga [[lymphocyte]]. Ito ay ipinangalan kay [[Thomas Hodgkin]] na unang naglarawan ng mga abnormalidad sa [[sistemang lymph]] noong 1832.<ref name="Hoppe2007">{{cite book |author=Hellman S |editor=Hoppe RT, Mauch PT, Armitage JO, Diehl V, Weiss LM |title=Hodgkin Lymphoma |url=https://archive.org/details/hodgkinlymphoma0000unse_ed2 |chapter=Brief Consideration of Thomas Hodgkin and His Times |publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins |location=Philadelphia |year=2007 |edition=2nd |pages=[https://archive.org/details/hodgkinlymphoma0000unse_ed2/page/3 3]–6 |isbn=0-7817-6422-X |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref><ref name="Hodgkin1832">{{cite journal |title=On some morbid experiences of the absorbent glands and spleen |author=Hodgkin T |journal=Med Chir Trans |volume=17 |pages=69–97 |year=1832}}</ref> Ang lymphoma ni Hodgkin ay inilalarawan ng maayos na pagkalat ng sakit mula sa isang pangkat ng [[kulani]](lymph node) tungo sa isa at sa pag-unlad ng mga [[sintomas na B|sistemikong sintomas]] na may sumulong na sakit. Kapag ang mga selulang Hodkin ay sinuri sa [[mikroskopyo]], ang multinukleyado mga [[selulang Reed-Sternberg]](RS cells) ang mga katangiang [[histopatolohiya|histopatolohikong]] pagkakatuklas. Ang lymphom ni Hodgkin ay maaaring gamutin ng [[terapiyang radiasyon]], [[kemoterapiya]] o [[transplantasyon ng hematapoietikong selulang stem]] na may pagpipiliang paggamot na nakasalalay sa edad at kasarian ng pasyente at yugto, bulko, at pang-ilalim na uring histolohikal ng sakit. Ang pag-iral ng sakit ay nagpapakita ng dalawang mga dalawang sukdulan: ang una ay sa mga bata pang may edad na tao(edad 15-35_ at ang ikalawa sa mga higit sa 65 taong gulang.<ref>Surveillance, Epidemiology, and End Results (SEER) Program (www.seer.cancer.gov) [http://canques.seer.cancer.gov/cgi-bin/cq_submit?dir=seer2006&db=4&rpt=LINE&sel=1^0^79^0^^^&x=Age%20at%20diagnosis^6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17,18,19,20&y=Race^0,1,2^Sex^0,1,2&dec=1&template=null Cancer.gov]</ref> Ang kabuuang 5-taong survival(pagpapatuloy na mabuhay)para sa 2001-2007 mula sa 17 heograpikong area ng [[Surveillance Epidemiology and End Results|SEER]] ay 83.9%.<ref name="seer">{{cite web|url=http://seer.cancer.gov/statfacts/html/hodg.html |title=Hodgkin Lymphoma - SEER Stat Fact Sheets |publisher=Seer.cancer.gov |date= |accessdate=2012-08-26}}</ref> Dahil sa ang marami sa mga pasyente nito ay may kabataan pa, ang mga ito ay kadalasang nabubuhay ng 40 taon o higit pa pagkatapos ng paggamot. Gayunpaman, ang ilang mga pag-aaral ay sumunod sa mga pasyente na kasing tagal ng 25 taon at ang mga pag-aaral na ito ay ng mga mas matandang paggamot na may higit na nakapanganganib sa buhay na mga [[epektong adberso]]. Walang sapat na datos na makukuha tungkol sa pangmatagalang mga kalalabasan ng mas bago, kaunting-nakalalasong mga [[gamot|rehimen]] at ang rehiment na may limitasyong pagkakalantad sa radiasyon. Ang mga paggamot radiasyon at ilang mga drogang [[kemoterapiya]] ay nagdudulot ng panganib ng potensiyal na pagsasanhi ng nakamamatay na ikalawang mga [[kanser]], [[sakit sa puso]] at [[sakit sa baga]] ng kalaunang 40 o higit pang mga taon. Ang mga modernong paggamot ay labis na nagpapaliit ng mga tsansa ng mga kalaunang epektong ito.<ref name="Armitage2010"> {{cite journal |author=James O. Armitage |title=Early-stage Hodgkin's Lymphoma |journal=N. Engl. J. Med. |volume=363 |issue=7 |pages=653–62 |year=2010 |month=August |pmid=20818856|doi=10.1056/NEJMra1003733|url=http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra1003733 }}</ref> Ang mga pasyenteng may kasaysayan ng [[nakahahawang mononucleosis]] sanhi ng [[virus na Epstein-Barr]] ay maaaring magkaroon ng tumaas na panganib ng lymphoma ni Hodgkin ngunit ang tiyak na kontribusyon ng [[virus na Epstein-Barr]] ay nananatiling malaking hindi alam.<ref>K J Flavell and P G Murray. (2000). Hodgkin's disease and the Epstein-Barr virus. ''Molecular Pathology'', 53(5): 262–269. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1186979/]</ref> === Mga uri === Ang klasikong lymphoma ni Hodgkin(hindi kasama ang [[nodular na lymphocyte na na nanaig na lymphoma ni Hodgkin]] ay maaaring pang-ilalim na uriin sa 4 na patolohikong uri batay sa morpolohiyang selulang Reed-Sternberg at sa komposisyon ng reaktibong selulang [[inpiltrasyon (medikal)|inpiltrado]] na nakikita sa [[biopsiya]] ng specimen ng [[kulani]](ang komposisyon ng selula sa palibot ng mga selulang Reed-Sternberg). {| class="wikitable" | '''Pangalan''' || '''Deskripsiyon''' || '''[[ICD-10]]''' || '''[[ICD-O]]''' |- | [[Nodular na sclerosis|Nodular na nagii-sclerosang HL]] || Ang pinaka-karaniwang pang-ilalim na uri at binubo ng malaking mga nodulang [[tumor]] na nagpapakita ng kumalat na lacunar na klasikong mga selulang RS sa likuran ng reaktibong mga [[lymphocyte]], [[eosinophils]] at mga [[selulang plasma]] na may iba't ibang mga digri ng sclerosis/fibrosis ng collagen. || {{ICD10|C|81|1|c|81}} || {{ICDO|9663|3}} |- | Halong-selularidad na pang-ilalim na uri || Ay isang karaniwang pang-ilalim na uri at binubuo ng maraming mga klasikong selulang RS na hinaluan na maraming mga inplamatoryong selula kabilang ang mga lymphocyte, histiocyte, eosinophils, at mga selulang plasma nang walang sclerosis. Ang uring ito ay kadalasang nauugnay sa impeksiyong [[virus na Epstein-Barr]] at maaaring ikalito sa maagalang tinatawag na yugtong selulang ng nodular na nagii-sclerosang na CHL. || {{ICD10|C|81|2|c|81}} || {{ICDO|9652|3}}. |- | Mayamaman sa [[lymphocyte]]-rich o pananaig na lymphocytiko || Ay isang bihirang pang-ilalim na uri na nagpapaktia ng maraming mga katangian na maaaring magsanhi ng kalituhang diagnostiko sa nodular na nananaig na lymphocyte na selulang B na [[lymphoma na hindi-Hodgkin]]. Ang anyong ito ang may pinaka mapapaborang prognosis. || {{ICD10|C|81|0|c|81}} || {{ICDO|9651|3}} |- | Naubusan ng lymphocyte|| Ay isang bihirang pang-ilalim na uri na binubuo ng malaking mga bilang ng kadalasang plemorpikong selulang RS na tanging may ilang reaktibong mga lymphocyte na maaaring madaling ikalito sa [[kalat na malaking selulang lymphoma]]. Maraming mga kasong nakaraang inuri sa loob ng kategoryang ito ay muling inuuri na ngayon sa ilalim ng [[anaplastikong malaking selulang lymphoma]].<ref>{{cite web |url=http://www.hmds.org.uk/hl.html |title=HMDS: Hodgkin's Lymphoma |work= |accessdate=February 1, 2009 |archive-date=March 4, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304001837/http://www.hmds.org.uk/hl.html |url-status=dead }}</ref> || {{ICD10|C|81|3|c|81}} || {{ICDO|9653|3}} |- | Hindi matukoy || || {{ICD10|C|81|9|c|81}} || {{ICDO|9650|3}} |} [[Talaksan:Hodgkin lymphoma (1) mixed cellulary type.jpg|thumb|right|biopsiya ng [[kulani]] na nagpapakita ng lymphoma ni Hodkin na halong-selularidad na uri.]] [[Talaksan:Hodgkin Lymphoma CT2.jpg|thumb|Larawang CT ng isang 46 taong gulang pasyente na may lymphoma ni Hodgkin, ang larawan ay nasa taas ng leeg. Sa kaliwang panig ng lumaking mga kulani sa leeg ng pasyente ay makikita(nasa pula).]] Ang [[nodular na lymphocyte na nananaig na lymphoma ni Hodgkin]] ay naghahayag ng [[CD20]] at hindi kasalukuyang itinuturing na isang anyo ng klasikong lymphoma ni Hodgkin. Para sa ibang mga anyo, bagaman ang tradisyonal na mga tandang [[selulang B]] (gaya ng CD20) ay hindi naihahayag sa lahat ng mga [[selula]],<ref>{{cite web |url=http://www.hmds.org.uk/hl.html |title=HMDS: Hodgkin's Lymphoma |work= |accessdate= |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304001837/http://www.hmds.org.uk/hl.html |url-status=dead }}</ref> ang mga selulang Reed-Sternberg ay karaniwang may pinagmulang selulang B.<ref name="pmid12078890">{{cite journal |author=Küppers R, Schwering I, Bräuninger A, Rajewsky K, Hansmann ML |title=Biology of Hodgkin's lymphoma |journal=Ann. Oncol. |volume=13 Suppl 1 |issue= |pages=11–8 |year=2002 |pmid=12078890 |doi= |url=http://annonc.oxfordjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12078890}}</ref><ref name="pmid16385563">{{cite journal |author=Bräuninger A, Schmitz R, Bechtel D, Renné C, Hansmann ML, Küppers R |title=Molecular biology of Hodgkin's and Reed–Sternberg cells in Hodgkin's lymphoma |journal=Int. J. Cancer |volume=118 |issue=8 |pages=1853–61 |year=2006 |month=April |pmid=16385563 |doi=10.1002/ijc.21716}}</ref> Bagaman ang lymphoma ni Hodgkin ay kadalasan ngayong ipinapangkat sa iba pang mga malignansiyang [[selulang B]], ang ilang mga tandang [[selulang T]] gaya ng [[CD2]] at [[CD4]] ay minsang inihahayag.<ref name="pmid16056244">{{cite journal |author=Tzankov A |title=Rare expression of T-cell markers in classical Hodgkin's lymphoma |journal=Mod. Pathol. |volume=18 |issue=12 |pages=1542–9 |year=2005 |month=December |pmid=16056244 |doi=10.1038/modpathol.3800473 |author-separator=, |author2=Bourgau C |author3=Kaiser A |display-authors=3 |last4=Zimpfer |first4=Annette |last5=Maurer |first5=Robert |last6=Pileri |first6=Stefano A |last7=Went |first7=Philip |last8=Dirnhofer |first8=Stephan}}</ref> Gayunpman, ito ay maaaring isang artipakto ng pagiging hindi malinaw na likas sa diagnosis. Ang mga selulang Hodkin ay lumilikha ng [[interleukin-21]] (IL-21) na minsang inakalang eksklusibo sa mga [[selulang T]]. Ang katangiang ito ay maaaring magpaliwanag ng pag-aasal ng klasikong lymphoma ni Hodgkin kabilang ang mga kumpol ng ibang mga selulang immuno na natipon sa palibot ng mga selulang HL(inplitrado) sa mga kultura.<ref name="blood-112-8">{{cite journal | author = Lamprecht B, Kreher S, Anagnostopoulos, I, Johrens k, Monteleone G, Junt F, Stein H, Janz M, Dorken B, Mathas S| title = Aberrant expression of the Th2 cytokine IL-21 in Hodgkin lymphoma cells regulates STAT3 signaling and attracts Treg cells via regulation of MIP-3a | journal = Blood | volume = 112 | issue = Oct 2008 | pages = 3339–3347 | year = 2008 | pmid = 18684866| doi = 10.1182/blood-2008-01-134783| url = http://bloodjournal.hematologylibrary.org/cgi/content/abstract/112/8/3339 }}</ref> == Mga tanda at sintomas == Ang ilan sa mga sintomas ng lymphoma ni Hodgkin ang sumusunod: * Ang hindi masakit na paglaki ng isa o maraming [[kulani]]([[lymphadenopatiya]]). Ang mga kulani ay maaari ring masalat na magoma at namamaga kapag sinuri. Ang mga kulani sa leeg at balikat(mga cervical na kulani) at [[mga supraclavicular na kulani]] ang kadalasang nasasangkot (80–90% ng panahon sa aberahe). Ang mga kulani sa dibdib ay kadalasang naapektuhan at maaaring mapansin sa isang [[radiograpo ng dibdib]]. * [[Pruritus]] * [[Hyperhidrosis sa pagtulog]] * Hindi maipaliwanag na pagbabawas ng timbang * [[Splenomegalya]] * [[Hepatomegalya]] * [[Hepatosplenomegalya]] * Sakit kasunod ng pag-inom ng [[alak]].<ref>{{cite journal | author = Bobrove AM | title = Alcohol-related pain and Hodgkin's disease | journal = The Western Journal of Medicine | volume = 138 | issue = 6 | pages = 874–5 | year = 1983 | month = June | pmid = 6613116 | pmc = 1010854 }}</ref><ref name=Kearsley1998>[http://books.google.com/books?id=SkWAmFkK-7cC&pg=PA242 Page 242] in: {{cite book |author=John Kearsley |title=Cancer: A Comprehensive Clinical Guide |publisher=Taylor & Francis |location=Washington, DC |year=1998 |pages= |isbn=90-5702-215-X |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> * [[Sakit sa likod]] * Kulay pulang mga patse * Sistemikong mga sintomas kabilang ang mababang gradong [[lagnat]], hyperhydrosis, hindi maipaliwanag na pagbagsak ng timbang, pruritus at [[fatigue]].<ref>{{cite web | url = http://www.merck.com/mmpe/sec11/ch143/ch143b.html | title = Hodgkin Lymphoma | author = Portlock CS | date = July 2008 | work = Merck Manual Professional | accessdate = June 18, 2009 }}</ref> * Siklikal na lagnat na tinatawag na [[lagnat na Pel-Ebstein]].<ref>{{cite book |author=Hodgon DC, Gospodarowicz MK |editor=Hoppe RT, Mauch PT, Armitage JO, Diehl V, Weiss LM |title=Hodgkin’s disease |url=https://archive.org/details/hodgkinlymphoma0000unse_ed2 |ed=2nd |year=2007 |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |isbn=978-0-7817-6422-3 |pages=[https://archive.org/details/hodgkinlymphoma0000unse_ed2/page/123 123]–132 |chapter=Clinical Evaluation and Staging of Hodgkin Lymphoma }}</ref><ref>{{cite journal | last=Asher | first=Richard | title=Making Sense | url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_the-new-england-journal-of-medicine_1995-07-06_333_1/page/66 | journal=The New England Journal of Medicine | volume=333 | date=July 6, 1995 | pages=66–67 | doi=10.1056/NEJM199507063330118 | pmid=7777006 | issue=1 }}</ref> == Sanhi == Walang mga gabay sa pag-iwas ng lymphoma ni Hodgkin dahil ang sanhi ay hindi alam o multipaktoryal. Ang [[paktor ng panganib]] ay [[estadistika|estadistikong]] nagpapataas ng tsansa ng pagkakaroon ng sakit. Ang mga paktor ng panganib para sa lymphoma ni Hodgkin ay kinabibilangan ng: * Kasarian na lalake.<ref name=mountsinai>[http://www.mountsinai.org/patient-care/health-library/diseases-and-conditions/hodgkins-lymphoma-adult#risk] at [[Mount Sinai Hospital, New York|Mount Sinai Hospital]]</ref> * Edad mula 15-40 at higit sa 55 taong gulang. name=mountsinai/> * Kasaysayan ng pamilya<ref name=mountsinai/> * Kasaysayan ng [[nakahahawang mononucleosis]] o impeksiyon ng [[virus na Epstein-Barr]] na isang nagsasanhing ahente ng mononucleosis<ref name=mountsinai/> * Huminang [[sistemang immuno]] kabilang ang impeksiyon sa [[HIV]] o presensiya ng [[AIDS]].<ref name=mountsinai/> * Pang matagalang paggamit ng [[hormone ng paglaki ng tao]].<ref name=mountsinai/> * Pagkakalantad sa mga [[exotoxin]] gaya ng [[Ahenteng Kahel]](Agent Orange). == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Commonscat|Hodgkin's lymphoma}} [[Kategorya:Kanser]] 1at87c06m9fnj8scdh9ng1b8uwr4wze 0 186890 2208526 2207051 2026-05-22T17:29:07Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208526 wikitext text/x-wiki {{Infobox sakit | Name = Kanser sa suso | DiseasesDB = 1598 | Image = Mammo breast cancer.jpg | Caption = Mga [[mammograma]] na nagpapakita ng isang normal na suso(kaliwa) at isang susong may [[kanser]](kanan). | ICD10 = {{ICD10|C|50||c|50}} | ICD9 = {{ICD9|174}}-{{ICD9|175}},{{ICD9|V10.3}} | ICDO = | OMIM = 114480 | MedlinePlus = 000913 | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 2808 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|3287}} {{eMedicine2|radio|115}} {{eMedicine2|plastic|521}} | MeshID = D001943 }} Ang '''Kanser sa suso''' (Ingles:'''Breast cancer''') ay isang uri ng [[kanser]] na nagmumula sa tisyu ng [[suso]] na pinaka-karaniwang mula sa panloob na paglilinya ng [[duktrong lactiperoso|mga dukto ng gatas]] o ang mga [[lobula]] (lobules) na nagsusuplay sa mga dukto ng gatas.<ref>{{cite pmid|21265355}}</ref> Ang mga kanser na nagmumula sa mga dukto ay kilala bilang [[mammaryong duktal na carcinoma|mga duktal na carcinoma]] samantalang ang mga nagmumula mula sa mga lobula ay tinatawag na mga [[lobular na carcinoma]]. Ang kanser sa suso ay nangyayari sa mga tao at sa iba pang mga [[mammalya]]. Bagaman ang labis na karamihan ng mga kaso sa tao ay nangyayari sa mga babae, ang [[kanser sa suso sa lalake]] ay maaari ring mangyari.<ref>[http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/malebreastcancer.html US NIH: Male Breast Cancer]</ref> <!-- Treatment --> Ang sukat, yugto, rate ng paglago at iba pang mga katangian ng kanser sa suso ay tumutukoy sa mga uri ng paggamot. Ang paggamot ay maaaring kabilangan ng [[siruhiya]] (surgery), mga [[droga]] ([[terapiyang hormonal]]), [[kemoterapiya]], [[radiasyon]] at/o [[immunoterapiya]].<ref name="PMC3031364">{{cite journal | author = Florescu A, Amir E, Bouganim N, Clemons M | title = Immune therapy for breast cancer in 2010—hype or hope? | journal = Current Oncology | volume = 18 | issue = 1 | pages = e9–e18 | year = 2011 | pmid = 21331271 | pmc = 3031364 | doi = }}</ref> Ang pag-aalis na surhikal ng [[tumor]] ang nagbibigay ng pinakamalaking benepisyo na ang tanging siruhiya ang gumagamot sa maraming mga kaso. Upang pataasin ang pagiging malamang ng paggamot, ang ilang mga rehimeng kemoterapiya ay karaniwang ibinibigay bilang karagdagan sa siruhiya. Ang radiasyon ay ginagamit pagkatapos ng siruhiyang nag-iingat sa suso at malaking nagpapabuti ng lokal na mga rate ng pagbalik at sa maraming mga sirkunstansiya ang kabuuang survival(pagpapatuloy na mabuhay) rin.<ref name="pmid19118305">{{cite journal | author = Buchholz TA | title = Radiation therapy for early-stage breast cancer after breast-conserving surgery | url = https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-01-01_360_1/page/62 | journal = N. Engl. J. Med. | volume = 360 | issue = 1 | pages = 63–70 | year = 2009 | month = January | pmid = 19118305 | doi = 10.1056/NEJMct0803525 }}</ref> Ang ilang mga kanser sa suso ay sensitibo sa mga [[hormone]] gaya ng [[estrogen]] at/o [[progesterone]] na gumagawa ritong posibleng magamot sa pamamagitan ng paghaharang ng mga epekto ng hormone na ito. Sa buong mundo, ang kanser sa suso ay bumubuo ng 22.9% ng lahat ng mga kanser(hindi kasama ang hindi-melanomang [[kanser sa balat]]) sa mga kababaihan.<ref name="IARC GLOBOCAN 2008" /> Noong 2008, ang kanser sa suso ay nagsanhi ng 458,503 mga kamatayan sa buong mundo (13.7% ng kamatayan sa kanser sa mga kababaihan).<ref name="IARC GLOBOCAN 2008">{{Cite web| publisher =[[International Agency for Research on Cancer]] |year=2008 |title=World Cancer Report |url=http://globocan.iarc.fr/factsheets/populations/factsheet.asp?uno=900 |accessdate=2011-02-26}} (cancer statistics often exclude non-melanoma skin cancers such as [[basal cell carcinoma]], which are common but rarely fatal)</ref> Ang kanser sa suso ay higit sa 100 beses na mas karaniwang sa mga kababaihan kesa sa mga lalake bagaman ang mga kalalakihan ay may kagawiang magkaroon ng mas masamang mga kalalabasan sanhi ng mga pagkaantala sa diagnosis.<ref name="WHO WCR" /><ref>{{Cite web | title = Male Breast Cancer Treatment | publisher = [[National Cancer Institute]] |year=2011 | url = http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/malebreast/HealthProfessional | accessdate = 2011-02-26}}</ref> Ang [[prognosis]] at mga rate ng survival para sa kanser sa suso ay malaking iba iba batay sa uri ng kanser, yugto, paggamot at lokasyong heograpikal na pasyente. Ang mga rate ng survival sa mga Kanluraning bansa ay mataas.<ref name="WHO WCR">{{Cite web| publisher =[[International Agency for Research on Cancer]] |year=2008 |title=World Cancer Report |url=http://www.iarc.fr/en/publications/pdfs-online/wcr/2008/wcr_2008.pdf |accessdate=2011-02-26}}</ref> Halimbawa, ang higit sa 8 sa 10 kababaihan (84%) sa Inglater na na-diagnose ng kanser sa suso ay nabuhay ng hindi bababa sa 5 taon.<ref>ONS, Cancer Survival in England, patients diagnosed 2004-08, followed up to 2009. http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-216670{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sa mga umuunlad na bansa, ang mga rate ng survival ay mas mababa. == Mga tanda at sintomas == [[Talaksan:En Breast cancer illustrations.png|thumb|Mga maagang tanda ng kanser sa suso.]] [[Talaksan:Breast cancer.jpg|thumb|Kanser sa suso na nagpapakita ng baliktad na nipple, bukol at pagbi-[[biloy]] ng balat.]] Ang unang mapapansing sintomas ng kanser sa suso ay karaniwang [[bukol sa suso]] na masasalat na iba sa iba pang mga tisyu ng suso. Ang higit sa 80% ng mga kaso ng kanser sa suso ay natutuklasan kapag nasasalat ng babae ang isang bukol.<ref name="merck">{{Cite web|author=[[Merck Manual of Diagnosis and Therapy]] |month=February |year=2003 |title=Breast Disorders: Breast Cancer |url=http://www.merckmanuals.com/home/womens_health_issues/breast_disorders/breast_cancer.html |accessdate=2008-02-05}}</ref> The earliest breast cancers are detected by a [[mammogram]].<ref name="acs cancer facts 2007"/> Ang mga bukol na natagpuan sa mga [[kulani]] na matatagpuan sa [[kili kili]]<ref name="merck"/> ay maari ring indikasyon ng kanser sa suso. Ang mga indikasyon ng kanser bukod sa bukol ay maaaring kabilangan ng pagkapal na iba sa iba pang mga tisyu ng suso na ang isang suso ay nagiging mas malaki o mas mababa, pagbabago ng posisyon ng nipple o hugit nito o pagbaliktad nito, pagbibiloy ng balat, isang rash sa o palibot ng nipple, mga paglalabas ng pluido sa nipple, patuloy na sakit sa bahagi ng suso o kili kili at pamamaga sa ilalim ng kili kili o sa palibot ng buto ng [[kabikula]].<ref>{{cite journal | author = Watson M | title = Assessment of suspected cancer | journal = InnoAiT | volume = 1 | issue = 2 | pages = 94–107 | year = 2008 | pmid = | doi = 10.1093/innovait/inn001 }}</ref> Ang sakit("[[mastodynia]]") ay isang hindi maasahang kasangkapan sa pagtukoy ng presensiya o kawalan ng kanser sa suso ngunit maaari ring indikasyon ng iba pang isyu ng kalusugan sa suso.<ref name="merck"/><ref name="acs cancer facts 2007">{{Cite web|author=American Cancer Society|year=2007|title=Cancer Facts & Figures 2007|url=http://www.cancer.org/downloads/STT/CAFF2007PWSecured.pdf|accessdate=2007-04-26|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070410025934/http://www.cancer.org/downloads/STT/CAFF2007PWSecured.pdf|archivedate=2007-04-10|url-status=live}}</ref><ref name="eMed">{{Cite web |author=[[eMedicine]] |month=Agosto 23, |year=2006 |title=Breast Cancer Evaluation |url=http://www.emedicine.com/med/TOPIC3287.HTM |accessdate=2008-02-05 |archive-date=2008-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080212070431/http://www.emedicine.com/med/TOPIC3287.HTM |url-status=dead }}</ref> Ang [[namamagang kanser sa suso]] ay isang partikular na uri ng kanser sa suso na maaaring magdulot ng malaking hamong diagnostiko. Ang mga sintomas ay maaaring katulad ng pamamaga ng suso at maaaring kabilangan ng pangangati, sakit, pamamaga, pagbaliktad ng nipple, init at pagiging mula sa buong suso gayundi ang isang tekstura ng balat ng [[kahel]] na tinatawag na ''peau d'orange''.<ref name="merck"/> Ang kawalan ng makikitang bukol ay nagpapaantala ng deteksiyon nito ng mapanganib. Ang isang pang naiulat na kompleks na sintomas ng kanser sa suso ang [[sakit ni Paget ng suso]]. Ang sindromang ito ay nagtatanghal ng mga pagbabago sa balat na [[eczema]]toid gaya ng pamumula, pangangati, pagbabalat ng balat ng nipple. Habang ang sakit ni Paget ay sumusulong, ang mga sintomas ay maaaring kabilangan ng pakiramdam ng pagtutusok sa balat, pangangati, tumaas na sensitibidad, pag-aapoy at sakit. Maaari ring may inilalabas na pluido sa nipple. Ang tinatayang kalahati ng mga kababaihan na na-diagnose ng sakit ni paget ay mayroon ring bukol mula sa nipple.<ref name="nci paget">{{Cite web|author=[[National Cancer Institute]] |month=Hunyo 27, |year=2005 |title=Paget's Disease of the Nipple: Questions and Answers |url=http://www.cancer.gov/cancertopics/factsheet/Sites-Types/pagets-breast |accessdate=2008-02-06}}</ref> Sa mga bihirang kaso, ang sa simulang lumilitaw na [[fibroadenoma]](matigas na magagalaw na bukol) ay maaaring isang tumor na [[phyllodes tumor|phyllodes]]. Ang mga tumor na phyllodes ay nabubuo sa loob ng [[stroma]](konektibong tisyu) ng suso at naglalaman ng glandular gayundin ng tisyung stromal. Ang mga tumor na phyllode ay hindi nayuyugtuan sa karaniwang kahulugan. Ang mga ito ay inuuri sa basehan ng kanilang hitsura sa ilalim ng mikroskopyo bilang [[benign]](hindi [[kanser]]oso), borderline o [[kanser|malignante]].<ref name="phyllodes-tumor"> {{Cite web|author=answers.com |title=Oncology Encyclopedia: Cystosarcoma Phyllodes| url=http://www.answers.com/topic/phyllodes-tumor |accessdate=2010-08-10}}</ref> Minsan, ang kanser sa suso ay nagtatanghal bilang isang sakit na [[metastasis|metastatiko]] na ang ibig sabihin ay [[kanser]] na kumalat ng lagpas sa orihinal na organo. Ang [[metastatikong kanser sa suso]] ay magsasanhi ng mga sintomas na nakabatay sa lokasyon ng metastasis. Ang karaniwang mga lugar ay kinabibilangan ng [[buto]], [[atay]], [[baga]] at [[utak]].<ref name="pmid17158753">{{cite journal | author = Lacroix M | title = Significance, detection and markers of disseminated breast cancer cells | journal = Endocrine-related Cancer | volume = 13 | issue = 4 | pages = 1033–67 | year = 2006 | month = December | pmid = 17158753 | doi = 10.1677/ERC-06-0001 }}</ref> Ang hindi maipaliwanag na pagbagsak ng timbang ay minsang naghuhudyat ng okultong kanser sa suso gaya ng mga sintomas ng lagnat at panlalamig. ANg mga sakit sa buto o [[kasu-kasuan]] ay minsang mga manipestasyon ng metastatikong kanser sa suso gaya ng [[jaundice]] at mga sintomas na [[neurolohikal]]. Ang mga sintomas na ito ay tinatawag na hindi spesipikong <ref name="nci metastatic">{{Cite web |author=[[National Cancer Institute]] |month=Setyembre 1, |year=2004 |title=Metastatic Cancer: Questions and Answers |url=http://www.cancer.gov/cancertopics/factsheet/Sites-Types/metastatic |accessdate=2008-02-06 |archive-date=2008-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827093333/http://www.cancer.gov/cancertopics/factsheet/Sites-Types/metastatic |url-status=dead }}</ref> Ang karamihan ng mga diperensiya ng suso kabilang ang karamihan ng mga bukol ay hindi kumakatawan na saligan ng kanser sa suso. Ang mababa sa 20% ng bukol halimbaw ay kanser<ref>{{cite book|last=McCann|first=executive publisher, Judith A. Shilling|title=Nursing.|year=2008|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Ambler, PA|isbn=978-1-58255-668-0|pages=99|url=http://books.google.ca/books?id=PcARTQwHLpIC&pg=PA99}}</ref> at ang mga [[sakit na benign sa suso]] gaya ng [[mastitis]] at [[fibroadenoma]] ng suso ay mas karaniwang mga sanhi ng mga sintomas ng diperensiya sa suso. Gayunpaman, ang paglitaw ng bagong sintomas ay dapat seryosohin ng parehong mga pasyente ng parehong mga pasyente at mga doktor nito dahil sa posibilidad ng nakakubling kanser sa suso sa halos anumang edad.<ref name="merck breasts">{{Cite web |author=[[Merck Manual of Diagnosis and Therapy]] |month=February |year=2003 |title=Breast Disorders: Overview of Breast Disorders |url=http://www.merckmanuals.com/home/womens_health_issues/breast_disorders/overview_of_breast_disorders.html |accessdate=2008-02-05 |archive-date=2011-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003004918/http://www.merckmanuals.com/home/womens_health_issues/breast_disorders/overview_of_breast_disorders.html |url-status=dead }}</ref> == Patopisiolohiya == {{Main|Karsinohenesis}} [[Talaksan:Signal transduction pathways.svg|thumb|Ang mga landas ng tranduksiyon ng signal na sangkot sa [[apoptosis]]. Ang mga mutasyon na tumutungo sa kawalan ng apoptosis ay maaaring tumungo sa [[tumorihenesis]].]] Ang kanser sa suso tulad ng ibang mga [[kanser]] ay nangyayari dahil sa interaksiyon sa pagitan ng kapaligiran at isang depektibong [[gene]]. Ang mga normal na [[selula]] ay naghahati ng maraming beses kung kinakailangan at humihinto. Ang mga ito ay kumakabit sa iba pang mga selula at nanatili sa mga tisyu. Ang mga selula ay nagiging [[kanser]]oso kapat ang mga [[mutasyon]] ay wumawasak sa kanilang kakayahan na humintong maghati upang kumabit sa iba pang mga selula at manatili kung sila nararapat. Ang mga normal na selula ay [[pagpapatiwakal|magpapatiwakal]]([[apoptosis]]) kapag ang mga ito ay hindi na kailangan. Hanggang sa panahong ito, ang mga ito ay pinoprotektahan mula sa pagpapatiwakal ng selula ng ilang mga kumpol ng protina at mga landas. Ang isang protektibong mga landas ang landas na [[PI3K]]/[[AKT]]. Ang isa pa ang landas na [[Ras (protein)|RAS]]/[[Mitogen-activated protein kinase kinase|MEK]]/[[Extracellular signal-regulated kinases|ERK]]. Minsan, ang mga [[gene]] kasama ng mga protektibong landas nito ay nag-mumutado sa paraang gumagawa sa mga itong permanenteng naka bukas(on) na gumagawa sa selula na walang kakayahan ng pagpapatiwakal kung hindi na ito kailangan. Ito ang isa sa mga hakbang na nagsasanhi ng kanser kasama ng iba pang mga mutasyon. Sa normal na pangyayari, ang protinang [[PTEN (gene)|PTEN]] ay nagsasara ng landas na PI3K/AKT kapag ang selula ay handa na sa pagpapatiwakal. Sa ilang mga kanser, ang gene para sa protinang PTEN ay nagmutado kaya ang landas na PI3K/AKT ay hindi makaalis sa posisyong nakabukas(on) at ang selulang kanser ay hindi [[pagpapatiwakal|makapagpatiwakal]].<ref>{{Cite conference | coauthors = Adrian Lee, Carlos Arteaga | title = 32nd Annual CTRC-AACR San Antonio Breast Cancer Symposium | booktitle = Sunday Morning Year-End Review | date = 14 Disyembre 2009 | url = http://www.sabcs.org/Newsletter/Docs/SABCS_2009_Issue5.pdf | access-date = 2012-08-28 | archive-date = 2013-08-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130813021816/http://www.sabcs.org/Newsletter/Docs/SABCS_2009_Issue5.pdf | url-status = dead }}</ref> Ang mga mutasyong tumutungo sa kanser sa suso ay eksperimental na iniugnay sa pagkakalantad sa [[estrogen]].<ref name="pmid16675129">{{cite journal | author = Cavalieri E, Chakravarti D, Guttenplan J, ''et al.'' | title = Catechol estrogen quinones as initiators of breast and other human cancers: implications for biomarkers of susceptibility and cancer prevention | journal = Biochimica et Biophysica Acta | volume = 1766 | issue = 1 | pages = 63–78 | year = 2006 | month = August | pmid = 16675129 | doi = 10.1016/j.bbcan.2006.03.001 }}</ref><ref name="immune">{{Cite web|author=Farlex |year=2005 |title=Immunological Surveilliance |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/immunological+surveillance |publisher=The Free Dictionary |accessdate=2008-02-10}}</ref> Ang abnormal na paghuhudyat ng [[paktor ng paglago]] sa interaksiyon sa pagitan ng mga [[selulang stromal]] at mga [[selulang epithelial]] ay maaaring tumulong sa paglago ng selulang malignante.<ref name="pmid12817994">{{cite journal | author = Haslam SZ, Woodward TL | title = Host microenvironment in breast cancer development: epithelial-cell-stromal-cell interactions and steroid hormone action in normal and cancerous mammary gland. | journal = Breast Cancer Res. | volume = 5 | issue = 4 | pages = 208–15 | year = 2003 | month = June | pmid = 12817994 | pmc = 165024 | doi = 10.1186/bcr615 }}</ref><ref>{{cite journal | author = Wiseman BS, Werb Z | title = Stromal effects on mammary gland development and breast cancer | journal = Science | volume = 296 | issue = 5570 | pages = 1046–9 | year = 2002 | month = May | pmid = 12004111 | pmc = 2788989 | doi = 10.1126/science.1067431 }}</ref> Sa tisyung [[adiposo]] ng suso, ang sobrang ekspresyon ng [[leptin]] ay tumutungo sa tumaas na pagdami ng selula at [[kanser]].<ref name="pmid20889333">{{cite journal | author = Jardé T, Perrier S, Vasson MP, Caldefie-Chézet F | title = Molecular mechanisms of leptin and adiponectin in breast cancer | journal = Eur. J. Cancer | volume = 47 | issue = 1 | pages = 33–43 | year = 2011 | month = January | pmid = 20889333 | doi = 10.1016/j.ejca.2010.09.005 }}</ref> Sa Estados Unidos, ang 10 hanggang 20 porsiyente ng pasyente na may kanser sa suso at mga pasyenteng may [[kanser sa obaryo]] ay may una o ikalawang digring kamag-anak na may isa sa mga sakit na ito. Ang kagawian sa pamilya na bumuo ng mga kanser na ito ay tinatawag na [[sindromang namamanang kanser sa suso-obaryo]]. Ang pinakakilala sa mga ito na [[mutasyong BRCA]] ay nagkakaloob ng habang buhay na panganib ng kanser sa obaryo sa pagitan ng 15 hanggang 40 porsiyento. Ang ilang mga mutasyon na nauugnay sa kanser gaya ng p53, BRCA1 at BRCA2 ay nangyayari sa mga mekanismo upang tuwirin ang mga pagkakamli sa [[DNA]]. Ang mga mutasyong ito ay namamana o nakukuha pagkatapos ng kapanganakan. Ipinagpapalagay na ang mga ito ay pumapayag sa karagdagang mga mutasyon na pumapayag sa hindi nakontrol na paghahati, kawalan ng pagkakabit at [[metastasis]] sa malalayong mga organo.<ref name="acs bc facts 2005-6">{{Cite web |author=American Cancer Society |year=2005 |title=Breast Cancer Facts & Figures 2005–2006 |url=http://www.cancer.org/downloads/STT/CAFF2005BrFacspdf2005.pdf |accessdate=2007-04-26 |format=PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613192148/http://www.cancer.org/downloads/STT/CAFF2005BrFacspdf2005.pdf |archivedate=2007-06-13 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal | author = Dunning AM, Healey CS, Pharoah PD, Teare MD, Ponder BA, Easton DF | title = A systematic review of genetic polymorphisms and breast cancer risk | journal = Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention | volume = 8 | issue = 10 | pages = 843–54 | year = 1999 | month = October | pmid = 10548311 | doi = | url = http://cebp.aacrjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10548311 }}</ref> Gayunpaman, may malakas na ebidensiya ng residual na uri ng panganib na tumutungo ng lagpas sa mga mutasyon ng gene na BRCA sa pagitan ng mga tagapagdalang mga pamilya. Ito ay sanhi ng mga hindi napagmamasdang mga paktor ng panganib.<ref>{{cite journal | author = Begg CB, Haile RW, Borg A, ''et al.'' | title = Variation of breast cancer risk among BRCA1/2 carriers | journal = JAMA | volume = 299 | issue = 2 | pages = 194–201 | year = 2008 | month = January | pmid = 18182601 | pmc = 2714486 | doi = 10.1001/jama.2007.55-a }}</ref> Ito ay nagsasangkot sa pangkapaligiran at ibang mga sanhi bilang tagapukaw ng mga kanser sa suso. Ang namanang mutasyon ng BRCA1 o BRCA2 ay maaaring manghimasok sa pagkukumpuni ng mga ugnay na krus ng DNA at mga sirang dobleng strando ng DNA(alam na mga tungkulin ng nagkokodigong protina).<ref>{{cite journal | author = Patel KJ, Yu VP, Lee H, ''et al.'' | title = Involvement of Brca2 in DNA repair | journal = Mol. Cell | volume = 1 | issue = 3 | pages = 347–57 | year = 1998 | month = February | pmid = 9660919 | doi = 10.1016/S1097-2765(00)80035-0 }}</ref> Ang mga [[karsinoheno]]ng ito ay nagsasanhi ng pinsala sa [[DNA]] gaya ng mga ugnay na krus ng DNA at mga sira sa dobleng strang na kadalasang nangangailangan ng pagkukumpuni ng mga landas na naglalaman ng BRCA1 at BRCA2.<ref>{{cite journal | author = Marietta C, Thompson LH, Lamerdin JE, Brooks PJ | title = Acetaldehyde stimulates FANCD2 monoubiquitination, H2AX phosphorylation, and BRCA1 phosphorylation in human cells in vitro: implications for alcohol-related carcinogenesis | journal = Mutat. Res. | volume = 664 | issue = 1-2 | pages = 77–83 | year = 2009 | month = May | pmid = 19428384 | pmc = 2807731 | doi = 10.1016/j.mrfmmm.2009.03.011 }}</ref><ref>{{cite journal | author = Theruvathu JA, Jaruga P, Nath RG, Dizdaroglu M, Brooks PJ | title = Polyamines stimulate the formation of mutagenic 1,N2-propanodeoxyguanosine adducts from acetaldehyde | journal = Nucleic Acids Res. | volume = 33 | issue = 11 | pages = 3513–20 | year = 2005 | pmid = 15972793 | pmc = 1156964 | doi = 10.1093/nar/gki661 }}</ref> Gayunpaman, ang mga mutasyon sa mga gene na BRCA ay nagpapaliwanag para sa tanging 2 hanggang 3 porsiyento ng lahat ng mga kanser sa suso.<ref>{{cite journal | author = Wooster R, Weber BL | title = Breast and ovarian cancer | url = https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2003-06-05_348_23/page/2338 | journal = N. Engl. J. Med. | volume = 348 | issue = 23 | pages = 2339–47 | year = 2003 | month = June | pmid = 12788999 | doi = 10.1056/NEJMra012284 }}</ref> Ang mga kalahati ng mga sindromang namamanang kanser ng sa suso-obaryo ay kinasasangkutan ng mga hindi alam na [[gene]]. == Mga paktor ng panganib == [[Talaksan:RecurrentbreastCA1.gif|thumb|Isang halimbawa ng bumalik na kanser sa suso.]] Ang pangunahing mga paktor ng panganib para sa kanser sa suso ang kasariang babae at matandang edad.<ref>{{cite journal|last=Reeder|first=JG|author2=Vogel, VG|title=Breast cancer prevention.|journal=Cancer treatment and research|date=2008|volume=141|pages=149-64|pmid=18274088}}</ref> Ang ibang mga potensiyal na paktor ng panganib ay kinabibilangan ng: kawalan ng panganganak o pagpapsuso,<ref>{{cite journal | author = Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer | title = Breast cancer and breastfeeding: collaborative reanalysis of individual data from 47 epidemiological studies in 30 countries, including 50302 women with breast cancer and 96973 women without the disease. | journal = Lancet | volume = 360 | issue = 9328 | pages = 187–95 | year = 2002 | month = August | pmid = 12133652 | doi = 10.1016/S0140-6736(02)09454-0 }}</ref> mas mataas na mga lebel ng [[hormone]],<ref>{{cite journal | author = Yager JD | title = Estrogen carcinogenesis in breast cancer | journal = New Engl J Med | volume = 354 | issue = 3 | pages = 270–82 | year = 2006 | pmid = 16421368 | doi = 10.1056/NEJMra050776 }}</ref><ref>{{Cite web | url= http://www.center4research.org/2010/03/hormone-therapy-and-menopause/ | title= Hormone Therapy and Menopause | publisher= National Research Center for Women & Families | author= Santoro, E., DeSoto, M., and Hong Lee, J | date= Pebrero 2009 | access-date= 2012-08-28 | archive-date= 2013-07-12 | archive-url= https://www.webcitation.org/6I3xphLv4?url=http://center4research.org/medical-care-for-adults/hormone-therapy/hormone-therapy-and-menopause/ | url-status= dead }}</ref> dieta at [[obesidad]]. === Pamumuhay === Ang paninigarilyo ng [[tabako]] ay lumilitaw na nagpapataas ng panganib ng kanser sa suso na ang may malaking halaga ng sinagarilyo at sa mas maaga sa buhay na nagsimula ng <ref name=Smoking2011>{{cite journal | author = Johnson KC, Miller, AB, Collishaw, NE, Palmer, JR, Hammond, SK, Salmon, AG, Cantor, KP, Miller, MD, Boyd, NF, Millar, J, Turcotte, F | title = Active smoking and secondhand smoke increase breast cancer risk: the report of the Canadian Expert Panel on Tobacco Smoke and Breast Cancer Risk (2009). | journal = Tobacco control | volume = 20 | issue = 1 | pages = e2 | year = 2011 | month = Jan | pmid = 21148114 | doi = 10.1136/tc.2010.035931 }}</ref> In those who are long term smokers the risk is increased 35% to 50%.<ref name=Smoking2011/> A lack of physical activity has been linked to ~10% of cases.<ref>{{cite journal|last=Lee|first=I-Min|author2=Shiroma, Eric J; Lobelo, Felipe; Puska, Pekka; Blair, Steven N; Katzmarzyk, Peter T|title=Effect of physical inactivity on major non-communicable diseases worldwide: an analysis of burden of disease and life expectancy|journal=The Lancet|date=1 Hulyo 2012|doi=10.1016/S0140-6736(12)61031-9}}</ref> Ang ugnayan sa pagitan ng pagpapasuso at kanser sa suso ay hindi maliwanag na ntukoy na ang ilang mga pag-aaral ay nakakatuklas ng suporta sa ugnayang ito at sa iba ay hindi. <ref>{{cite journal|last=Yang|first=L|author2=Jacobsen, KH|title=A systematic review of the association between breastfeeding and breast cancer.|journal=Journal of women's health (2002)|date=2008 Dec|volume=17|issue=10|pages=1635-45|pmid=19049358}}</ref> Noong mga 1980, ang [[hipotesis na aborsiyon-kanser sa suso]] ay nagpalagay na ang pinukaw na [[aborsiyon]] ay nagpapataas ng panganib ng pagkakaron ng kanser sa suso.<ref name="RUSSO_505">{{cite journal | author = Russo J, Russo I | title = Susceptibility of the mammary gland to carcinogenesis. II. Pregnancy interruption as a risk factor in tumor incidence | journal = Am J Pathol | volume = 100 | issue = 2 | pages = 505–506 | year = 1980 | pmid = 6773421 | pmc = 1903536 | doi = | quote = In contrast, abortion is associated with increased risk of carcinomas of the breast. The explanation for these epidemiologic findings is not known, but the parallelism between the DMBA-induced rat mammary carcinoma model and the human situation is striking. [...] Abortion would interrupt this process, leaving in the gland undifferentiated structures like those observed in the rat mammary gland, which could render the gland again susceptible to carcinogenesis. }}</ref> Ang hipotesis na ito ay naging paksa ng malawak na pagsusuring siyentipiko na nagbigay konklusyon na ang pagkalaglag ng sanggol o ang aborsiyon ay hindi nauugnay sa kanser sa suso.<ref>{{cite journal|last=Beral|first=V|author2=Bull, D; Doll, R; Peto, R; Reeves, G; Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast, Cancer|title=Breast cancer and abortion: collaborative reanalysis of data from 53 epidemiological studies, including 83?000 women with breast cancer from 16 countries.|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2004-03-27_363_9414/page/1007|journal=Lancet|date=2004 Marso 27|volume=363|issue=9414|pages=1007-16|pmid=15051280}}</ref> May ugnayan sa pagitan ng dieta at kanser sa suso kabilang ang tumaas na panganib sa isang mataas sa tabang dieta,<ref>{{cite journal|last=Blackburn|first=GL|author2=Wang, KA|title=Dietary fat reduction and breast cancer outcome: results from the Women's Intervention Nutrition Study (WINS).|journal=The American journal of clinical nutrition|date=2007 Sep|volume=86|issue=3|pages=s878-81|pmid=18265482}}</ref> pag-inom ng alak,<ref name=Boffetta_2006>{{cite journal | author = Boffetta P, Hashibe M, La Vecchia C, Zatonski W, Rehm J | title = The burden of cancer attributable to alcohol drinking | journal = International Journal of Cancer | volume = 119 | issue = 4 | pages = 884–7 | year = 2006 | month = August | pmid = 16557583 | doi = 10.1002/ijc.21903 }}</ref> at [[obesidad]].<ref>BBC report [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/5171838.stm Weight link to breast cancer risk]</ref> Ang kakulangan sa [[iodine]] ay maaari ring gumampan ng isang papel sa kanser sa suso.<ref>{{cite journal|last=Aceves|first=C|author2=Anguiano, B; Delgado, G|title=Is iodine a gatekeeper of the integrity of the mammary gland?|journal=Journal of mammary gland biology and neoplasia|date=2005 Apr|volume=10|issue=2|pages=189-96|pmid=16025225}}</ref> Ang ibang mga paktor ng panganib ay kinabibilangan ng [[radiasyon]],<ref name="acs bc facts 2005-6"/> at [[paglipat sa trabaho]](shift-work).<ref>{{cite journal|last=Wang|first=XS|author2=Armstrong, ME; Cairns, BJ; Key, TJ; Travis, RC|title=Shift work and chronic disease: the epidemiological evidence.|journal=Occupational medicine (Oxford, England)|date=2011 Mar|volume=61|issue=2|pages=78-89|pmid=21355031}}</ref> Ang ilang mga kemikal ay naiigunay rin sa kanser sa suso kabilang ang:[[polychlorinated biphenyls]], [[polycyclic aromatic hydrocarbons]], at [[organic solvents]].<ref>{{cite journal |author=Brody JG, Rudel RA, Michels KB, ''et al.'' |title=Environmental pollutants, diet, physical activity, body size, and breast cancer: where do we stand in research to identify opportunities for prevention? |journal=Cancer |volume=109 |issue=12 Suppl |pages=2627–34 |year=2007 |month=June |pmid=17503444 |doi=10.1002/cncr.22656 |url=}}</ref> Bagaman ang radiasyon mula sa [[mammograpiya]] ay isang mababang dosis, tinatayang ang taunang pag-iiskreen mula 40 hanggang 80 taong gulang ay magsasanhi ng tinatayang 225 mga kaso ng nakamamatay na kanser sa suso kada milyong kababaihan na na-iskreen.<ref>{{cite journal|last=Hendrick|first=RE|title=Radiation doses and cancer risks from breast imaging studies.|url=https://archive.org/details/sim_radiology_2010-10_257_1/page/246|journal=Radiology|date=2010 Oct|volume=257|issue=1|pages=246-53|pmid=20736332}}</ref> === Henetika === Ang ilang suseptibilidad na henetiko ay malamang na gumagampan ng papel sa maraming mg akaso.<ref name=Genetics2010>{{cite book |author=Boris Pasche |title=Cancer Genetics (Cancer Treatment and Research) |publisher=Springer |location=Berlin |year=2010 |pages=19-20 |isbn=1-4419-6032-5 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Gayunpaman, sa kabuuan, ang [[henetika]] ay pinaniniwalaang ang sanhi ng 5-10% ng lahat ng mga kaso.<ref Name=Gage2012>{{cite journal|last=Gage|first=M|author2=Wattendorf, D; Henry, LR|title=Translational advances regarding hereditary breast cancer syndromes.|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-surgical-oncology_2012-04-01_105_5/page/444|journal=Journal of surgical oncology|date=2012 Abril 1|volume=105|issue=5|pages=444-51|pmid=22441895}}</ref> Sa mga may sero, isa o dalawang apektadong mga kamag-anak ng kanser sa suso, ang panganib ng kanser sa suso bago ang edad na 80 ay 7.8%, 13.3%, at 21.1% na may kalaunang kamatayan mula sa sakit na ito na resektibong 2.3%, 4.2%, at 7.6%.<ref>{{cite journal|last=Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast|first=Cancer|title=Familial breast cancer: collaborative reanalysis of individual data from 52 epidemiological studies including 58,209 women with breast cancer and 101,986 women without the disease.|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2001-10-27_358_9291/page/1389|journal=Lancet|date=2001 Oktubre 27|volume=358|issue=9291|pages=1389-99|pmid=11705483}}</ref> Sa mga may unang digring kamag-anak na may kanser sa suso, ang panganib ng kanser sa suso sa pagitan ng edad na 40 at 50 ay doble kesa ng pangkalahatang populasyon.<ref>{{cite journal|last=Nelson|first=HD|author2=Zakher, B; Cantor, A; Fu, R; Griffin, J; O'Meara, ES; Buist, DS; Kerlikowske, K; van Ravesteyn, NT; Trentham-Dietz, A; Mandelblatt, JS; Miglioretti, DL|title=Risk factors for breast cancer for women aged 40 to 49 years: a systematic review and meta-analysis.|url=https://archive.org/details/sim_annals-of-internal-medicine_2012-05-01_156_9/page/n53|journal=Annals of internal medicine|date=2012 Mayo 1|volume=156|issue=9|pages=635-48|pmid=22547473}}</ref> Sa mababa sa 5% ng mga kaso, ang henetika ay gumagampan ng mas mahalagang papel.<ref name=Genetics2010/> Ito ay kinabibilangan ng mga nagdadala ng mutasyon ng mga gene na BRCA1 at BRCA2.<ref name=Genetics2010/> Ang mga mutasyong ito ay nagpapaliwanag ng hanggang 90% ng kabuuang impluwensiyang henetiko na may panganib sa kanser sa suso na 60-80% sa mga apektado. <ref Name=Gage2012/> Ang iba pang mga mahalagang mutasyon ay kinabibilangan ng: p53 ([[Li-Fraumeni syndrome]]), PTEN ([[Cowden syndrome]]), at STK11 ([[Peutz–Jeghers syndrome]]), CHEK2, ATM, BRIP1, at PALB2.<ref Name=Gage2012/> === Mga kondisyong medikal === Ang ilang mga pagbabago sa suso na [[atypical hyperplasia]] at [[lobular carcinoma in situ]] na natagpuan sa mga kondisyong benign ng suso gaya ng mga kondisyong [[fibrocystikong mga pagbabago sa suso breast changes]] ay korelado sa tumaas na panganib ng kanser sa suso. == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} [[Kategorya:Kanser]] 1vuk2lwn01fwzt03ydbrhf7ttxtqt8k 0 187203 2208518 2161155 2026-05-22T17:14:25Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208518 wikitext text/x-wiki {{better translation|date=Enero 2014}} {{Economics sidebar}} Ang '''ekonomiks na pangsipnayan''' o '''ekonomiks na pangmatematika''' (Ingles: '''''mathematical economics''''') ay ang paglalapat ng mga paraang [[pangmatematika]] upang kumatawan ng mga teoriyang pang-ekonomiya at suriin ang mga suliraning hinaharap sa [[ekonomiks]]. Nagpapahintulot ito ng pormulasyon at paghango (deribasyon) ng susing mga ugnayan sa isang teoriya na mayroong linaw, pagkapanglahatan, kahigpitan, kapayakan. Ayon sa nakaugalian, ang [[nilalapat na mga paraan]] ay tumutukoy sa mga lampas sa payak na [[heometriya]], katulad ng [[kalkulo]]ng [[kalkulong diperensiyal|diperensiyal]] at [[kalkulong integral|integral]], mga [[ekwasyon ng diperensiya|diperensiya]] at mga [[ekwasyong diperensiyal]], [[Matris (matematika)|alhebra ng matris]], at [[pagpoprogramang pangmatematika]]<ref name = "Chiang">{{cite book | last = Chiang | first = Alpha C. | author2 = and Kevin Wainwright | title = Fundamental Methods of Mathematical Economics | publisher = McGraw-Hill Irwin | year = 2005 | pages = [https://archive.org/details/fundamentalmetho0000alph_4ed/page/3 3]–4 | url = https://archive.org/details/fundamentalmetho0000alph_4ed | doi = | isbn = 0-07-010910-9}} [http://www.mhprofessional.com/product.php?isbn=0070109109 TOC.]</ref> at iba pang mga [[Ekonomiks na komputsyunal|paraang pangkomputasyon]].<ref>Search of ''The New Palgrave Dictionary of Economics Online'', [http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=%22mathematical++economics%22+Computational+&edition=current&button_search=GO "mathematical economics" "computational".]</ref> Nagpapahintulot ang matematika sa mga ekonomista na makabuo ng makahulugan at masusubok na mga proposisyon o mungkahi hinggil sa maraming mga paksa na malawak ang nasasakupan at kumplikado na hindi pormal na maipapahayag nang sapat. Bilang karagdagan, ang wika ng matematika ay nagpapahintulot sa mga ekonomista upang makagawa ng malinaw, espesipiko, at [[agham na positibo|positibo]]ng mga pag-aangkin hinggil sa mga paksang kontrobersiyal o matututulan na maaaring imposible kapag wala ang paggamit ng matematika.<ref>[[Hal Varian|Varian, Hal]] (1997). "What Use Is Economic Theory?" in A. D'Autume and J. Cartelier, ed., ''Is Economics Becoming a Hard Science?'', Edward Elgar. Pre-publication [http://www.sims.berkeley.edu/~hal/Papers/theory.pdf PDF.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060625062619/http://www.sims.berkeley.edu/~hal/Papers/theory.pdf |date=2006-06-25 }} Retrieved 2008-04-01.</ref> Ang karamihan ng teoriyang ekonomika ay kasalukuyang ihinaharap sa pamamagitan ng mga [[Modelo (ekonomiks)|modelong pang-ekonomiya]] na pangmatematika. isang pangkat ng inistiluhan at pinapayak na mga ugnayang pangmatematika na naglilinaw ng mga pagpapalagay at mga kahihinatnan.<ref>• Katulad ng nasa loob ng ''Handbook of Mathematical Economics'', mga kawing sa kabanata na nasa unang pahina:<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Arrow, Kenneth J., at Michael D. Intriligator, patnugot, (1981), v. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=PublicationURL&_tockey=%23TOC%2324615%231981%23999989999%23565707%23FLP%23&_cdi=24615&_pubType=HS&_auth=y&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=01881ea3fe7d7990fed1c5b78d9f7be6 1]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; _____ (1982). v. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=PublicationURL&_tockey=%23TOC%2324615%231982%23999979999%23565708%23FLP%23&_cdi=24615&_pubType=HS&_auth=y&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=80dbd8f22c229a3640dc02e59ff80fe4 2]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; _____ (1986). v. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=PublicationURL&_tockey=%23TOC%2324615%231986%23999969999%23565709%23FLP%23&_cdi=24615&_pubType=HS&_auth=y&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=56f86ec2f0a1d2881e15bd1d0a45accd 3]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[Werner Hildenbrand|Hildenbrand, Werner]], at [[Hugo Sonnenschein]], patnugot (1991). v. [http://www.sciencedirect.com/science/handbooks/15734382 4.]<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Gérard Debreu|Debreu, Gérard]] (1983). ''Mathematical Economics: Twenty Papers of Gérard Debreu'', [http://books.google.com/books?id=wKJp6DepYncC&pg=PR7&source=bl&ots=mdhM3H6nCb&sig=zu38qa9R-3AiWqypwplcMibgdPo&hl=en&ei=etaJTu_XG6Lb0QG1nvXTAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CF4Q6AEwBg#v=onepage&q&f=false Contents].<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Stephen Glaister|Glaister, Stephen]] (1984). ''Mathematical Methods for Economists'', ika-3 edisyon, Blackwell. [http://books.google.com/books?id=Ct2nrJSHxsQC&printsec=find&pg=PR5=onepage&q&f=false#v=onepage&q&f=false Contents.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Takayama, Akira (1985). ''Mathematical Economics'', ika-2 edisyon. Cambridge. [http://books.google.com/books/about/Mathematical_economics.html?id=685iPEaLAEcC Description] at [http://books.google.com/books?id=685iPEaLAEcC&printsec=find&pg=PR9=onepage&q&f=false#v=onepage&q&f=false Contents].<br/>&nbsp;&nbsp; • Michael Carter (2001). ''Foundations of Mathematical Economics'', MIT Press. [http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=8630 Paglalarawan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060915230536/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=8630 |date=2006-09-15 }} at [http://books.google.sh/books?id=KysvrGGfzq0C&printsec=find&pg=PR7=onepage&q&f=false mga Nilalaman].</ref> Kabilang sa paggamit o paglalapat na malawakan ang: * Mga problema ng [[optimisasyong matematikal|optimisasyon]] ayon sa ekilibriyo o pagbabalanse ng layunin, maging ng isang sambahayan man, kompanyang pangnegosyo, o kaya tagagawa ng patakaran * Ang istatik/hindi gumagalaw (o [[ekilibriyong ekonomiko|ekilibriyo]]) na analisis na pinagmodeluhan ng yunit na ekonomiko (katulad ng sambahayan) o sistemang pang-ekonomiya (katulad ng isang pamilihan o ang [[ekonomiya]]) bilang hindi nagbabago * [[comparative statics|Estatikang komparatibo]] (estatikang hambingan) na katulad ng isang pagbabago mula sa isang ekilibriyo papunta sa ibang inudyok ng isang pagbabago sa isa o mas marami pang mga bagay-bagay * Analisis na [[Ekilibriyong dinamiko|dinamiko]] o masigla, na bumabakas ng mga pagbabago sa loob ng isang sistemang pang-ekonomiya sa paglipas ng panahon, halimbawa na ang magmula sa [[paglaking pang-ekonomiya]].<ref name = "Chiang"/><ref>Chiang, Alpha C. (1992). ''Elements of Dynamic Optimization'', Waveland. [http://www.waveland.com/Titles/Chiang.htm TOC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101211093859/http://www.waveland.com/Titles/Chiang.htm |date=2010-12-11 }} & Amazon.com [http://www.amazon.com/Elements-Dynamic-Optimization-Alpha-Chiang/dp/157766096X kawing] na papasok, unang mga pahina.</ref><ref name="Samuelson">{{cite book|last=Samuelson|first=Paul| authorlink =Paul Samuelson|title=[[Foundations of Economic Analysis]]|publisher=Harvard University Press|date= (1947) [1983]|isbn=0-674-31301-1|url=}}</ref> Ang pormal na pagmomodelong ekonomiko ay nagsimula sa loob ng ika-19 daantaon sa pamamagitan ng paggamit ng [[kalkulong diperensiyal]] upang katawanin at ipaliwanag ang gawi na pang-ekonomiya, katulad ng maksimisasyon o lalong pagpapataas ng [[utilidad]] (paggamit), isang maagang pang-ekonomiyang paggamit ng [[optimisasyong pangmatematika]]. Ang ekonomiks ay naging mas makamatematika bilang isang disiplina sa kahabaan ng unang hati ng ika-20 daantaon, subalit ang pagpapakilala ng bao at panglahatang mga teknik sa loob ng kapanahunan na nakapaligid sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], katulad ng [[teoriya ng laro]], ay magpapalawak ng paggamit ng mga pormulasyong pangmatematika sa ekonomiks.<ref name="DebreuNeumann">• [[Gérard Debreu|Debreu, Gérard]] ([1987] 2008). "mathematical economics", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', ika-2 edisyon. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000107&edition=current&q=Mathematical%20economics&topicid=&result_number=1 Abstrakto.] (Unang nalimbag na mayroong mga rebisyon mula noong 1986, "Theoretic Models: Mathematical Form and Economic Content", ''Econometrica'', 54(6), pp. [http://www.jstor.org/pss/1914299 1259]-1270.)<br/>&nbsp;&nbsp; • [[John von Neumann|von Neumann, John]], at [[Oskar Morgenstern]] (1944). ''[[Theory of Games and Economic Behavior]]''. Princeton University Press.</ref><ref name="Samuelson"/> Ang matulin na pagsisistema ng ekonomiks ang nagbigay ng alarma sa mga manunuri ng disiplina pati na sa ilang kilalang mga ekonomista. Tinuligsa nina [[John Maynard Keynes]], [[Robert Heilbroner]], [[Friedrich Hayek]] at iba pa ang malawakang panggamit ng mga modelong pangmatematika para sa ugali ng tao, na nangangatwiran na ang ilan sa mga pagpili ng tao ay hindi maipabababa bilang matematika. ==Modernong ekonomikang matematikal== Mula huli nang mga 1930, ang isang kalipunan ng mga bagong kasangkapang matematikal mula sa kalkulong diperensiyal at mga ekwasyong diperensiyal, mga [[hanay na konbeks]] at [[teoriya ng grapo]] ay ginamit upang isulong ang teoriyang ekonomiko sa paraang tulad ng mga bagong pamamaraang matematikal na mas unang nilapat sa [[pisika]].<ref name="DebreuNeumann"/><ref>{{cite journal|last=Herstein|first=I.N.|month=October | year=1953|title=Some Mathematical Methods and Techniques in Economics|url=https://archive.org/details/sim_quarterly-of-applied-mathematics_1953-10_11_3/page/n3|journal=Quarterly of Applied Mathematics|publisher=[[American Mathematical Society]]|volume=11|issue=3|pages=249, 252, 260|issn=1552-4485}} [Pp. [http://cowles.econ.yale.edu/P/cp/p00b/p0078.pdf 249-62].</ref> Ang proseso ay kalaunang inilarawan bilang paglipat mula sa [[mekanika]] tungo sa [[aksiyomatika]].<ref>• Weintraub, E. Roy (2008). "mathematics and economics", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000372&edition=current&q=&topicid=&result_number=1 Abstract].<br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (2002). ''How Economics Became a Mathematical Science''. Duke University Press. [http://www.dukeupress.edu/Catalog/ViewProduct.php?productid=6807&viewby=series&categoryid=47&sort=newest Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729022635/http://www.dukeupress.edu/Catalog/ViewProduct.php?productid=6807&viewby=series&categoryid=47&sort=newest |date=2010-07-29 }} and [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=ntc_Fs36AoQC&oi=fnd&pg=PR7&dq=&f=false#v=onepage&q&f=false preview].</ref> ===Kalkulong diperensiyal=== Siniyasat ni [[Vilfredo Pareto]] ang [[mikroekonomika]] sa pamamagitan ng pagtatrato ng mga desisyon ng mga aktor na ekonomiko bilang mga pagtatangka sa pagbabago sa isang ibinigay na pamamahagi ng mga kalakal sa isa pang mas ninanais na pamamahagi. Ang mga hanay ng mga pamamahagi ay maari namang tratuhin bilang [[kaigihang Pareto|maiging Pareto]] (ang optimal na Pareto ay isang katumbas na termino) kapag walang mga palitan ay maaaring mangyari sa mga aktor na maaaring gumawa sa hindi bababa sa isang indibidwal na mas mabuti nang hindi gumagawa sa anumang isa pa mas masahol.<ref>{{cite book|last=Nicholson|first=Walter|author2=Snyder, Christopher|title=Intermediate Microeconomics and Its Applications|publisher=Thompson|year=2007|edition=10th|pages=364, 365|chapter=General Equilibrium and Welfare|isbn=0-324-31968-1}}</ref> Ang patunay ni Pareto ay karaniwang ay hinahalo sa ekwilibrium na Walrassian o inpormal na itinuro sa hipotesis na [[hindi makikitang kamay]] ni [[Adam Smith]].<ref>{{cite book|author=Jolink, Albert|chapter=What Went Wrong with Walras?|title=From Walras to Pareto|editor=Backhaus, Juergen G.; Maks, J.A. Hans|publisher=Springer|year=2006|series=The European Heritage in Economics and the Social Sciences |volume=IV|isbn=978-0-387-33756-2 |doi=10.1007/978-0-387-33757-9_6}}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite journal|last=Blaug|first=Mark|year=2007|title=The Fundamental Theorems of Modern Welfare Economics, Historically Contemplated |url=https://archive.org/details/sim_history-of-political-economy_summer-2007_39_2/page/186|journal=History of Political Economy|publisher=Duke University Press|volume=39|issue=2|pages=186–188|doi=10.1215/00182702-2007-001|issn=0018-2702}}</ref> Rather, Pareto's statement was the first formal assertion of what would be known as the [[Fundamental theorems of welfare economics#Proof of the first fundamental theorem|first fundamental theorem of welfare economics]].<ref>Blaug (2007), p. 185, 187</ref> Ang modelong ito ay nagkukulang sa mga inekwalidad ng sumunod na henerasyo ng ekonomikang matematika. Sa isang mahalagang treatise na ''[[Foundations of Economic Analysis]]'' (1947), tinukoy ni [[Paul Samuelson]] ang isang karaniwang [[paradigm]] at istrakturang matematikal sa buong mga maraming larangan ng paksa na nagtatayo sa nakaraang akda ni [[Alfred Marshall]]. Ang ''Foundations'' ay kumuha ng mga konseptong matemtikal mula sa [[pisika]] at inilipat ang mga ito sa mga problemang ekonomiko. Ang malawak na pananw na ito (halimbawa ang paghahambing ng [[prinsipyo ni Chatelier]] sa [[subastang Walrasian]]) ay nagpapatakbo ng pundamental na premisa ng ekonomikang matematika: ang mga sistema ng mga aktor na ekonomika ay maaaring imodelo at ang mga pag-aasal nito ay mailalarawan tulad ng ibang mga sistema. Ang pagpalawig na ito ay sumunod sa akda ng mga marhinalista sa nakaraang siglo at malaki itong pinalawaig. Pinakitunguhan ni Samuelson ang mga problema sa pamamagitan ng paglalapat ng maksimisasyon ng utilidad ng indibidwal sa ibabaw ng mga agregatong pangkat sa [[kompartaibong statika]] na naghahambing ng dalawang magkaibang mga estadong [[ekwilibirium]] pagkatapos ng pagbabagong [[eksohenoso]] sa isang bariabulo. Ito ang iba pang mga paraan sa aklat ay nagbigay ng pundasyon para sa ekonomikang matematikal noong ika-20 siglo.<ref name="Samuelson"/><ref>{{cite journal|last=Metzler|first=Lloyd |authorlink=Lloyd Metzler |year=1948|title=Review of ''Foundations of Economic Analysis''|url=https://archive.org/details/sim_american-economic-review_1948-12_38_5/page/905|journal=American Economic Review|volume=38|issue=5|pages=905–910|issn=0002-8282|jstor=1811704|publisher=The American Economic Review, Vol. 38, No. 5}}</ref> ===Mga modelong linyar=== {{See also|linear algebra|Pagpoprogramang linyar|teoremang Perron-Frobenius}} Ang mga nilimitahang model ng pangkalahatang ekwilibrium ay pinormula ni [[John von Neumann]] noong 1937.<ref name="Neumann1937">Neumann, J. von (1937). "Über ein ökonomisches Gleichungssystem und ein Verallgemeinerung des Brouwerschen Fixpunktsatzes", ''Ergebnisse eines Mathematischen Kolloquiums'', 8, pp. 73–83, translated and published in 1945–46, as "A Model of General Equilibrium", ''Review of Economic Studies'', 13, pp. 1–9.</ref> Hindi tulad ng mga mas naunang bersiyon, ang mga modelo ni von Neurmann ay may mga pagtatakdang inekwalidad. Para sa kanyang modelo ng lumalawaig na [[ekonomikya]], pinatunayan ni von Neumann ang pag-iral at pagiging walang katulad ng isang ekwilibrium gamit ang kanyang paglalahat ng [[teoriyang nakapirmeng punto ni Brouwer]]. Ang modelo ni von Neumann ng lumalawig na eknonomiya ay nagsaalang alang ng [[problemang nilahat na eigenhalaga|lapis na matriks]]&nbsp; '''A''' - λ '''B''' '' na may mga hindi negatibong matriks na &nbsp;'''A''' and '''B'''. Hinanap ni von Neuman ang [[bektor na probabilidad|probabilidad]] na mga [[nilahat na eigenbektor|bektor]] na &nbsp;''p'' at&nbsp;''q'' at isang positibong bilang na &nbsp;''λ'' na lulutas sa ekwasyong [[teoriyang komplementaridad|komplementaridad]] na :'' p^T&nbsp; ('''A''' - λ&nbsp;'''B''')&nbsp;q = 0'', kasama ng dalawang mga sistemang inekwalidad na naghahayag ng kaigihang ekonomiko. Sa modelong ito, ang [[transposo|tinransposong]] probabilidad na bektor na ''p'' ay kumakatawan sa mga presyo ng mga kalakal samantalang ang probabilidad na bektor na q ay kumakatawan sa "intensidad" kung saan ang prosesong produksiyon ay tatakbo. Ang walang katulad na [[problemang nilahat na eigenhalaga|solusyon]]g ''λ'' ay kumakatawan sa [[paglagong ekonomiko|rate ng paglago]] ng [[ekonomiya]] na katumbas ng [[rate ng interes]]. Ang pagpapatunay ng pag-iral ng isang positibong rate ng paglago at pagpapatunay na ang rate ng paglago ay katumbas ng [[rate ng interes]] ay isang kahanga hangang mga pagkakamit kahit para kay von Neumann.<ref>For this problem to have a unique solution, it suffices that the nonnegative matrices&nbsp;'''A''' and&nbsp;'''B''' satisfy an [[Perron–Frobenius theorem|irreducibility condition]], generalizing that of the [[Perron–Frobenius theorem]] of nonnegative matrices, which considers the (simplified) [[eigenvalue|eigenvalue problem]] :'' '''A''' - λ '''I''' q = 0'', where the nonnegative matrix''&nbsp;'''A''''' must be square and where the [[diagonal matrix]]''&nbsp;'''I''' ''is the [[identity matrix]]. Von Neumann's irreducibility condition was called the "whales and [[wrangler (profession)|wrangler]]s" hypothesis by David Champernowne, who provided a verbal and economic commentary on the English translation of von Neumann's article. Von Neumann's hypothesis implied that every economic process used a positive amount of every economic good. Weaker "irreducibility" conditions were given by [[David Gale]] and by [[John George Kemeny|John Kemeny]], [[Oskar Morgenstern]], and [[Gerald L. Thompson]] in the 1950s and then by [[Stephen M. Robinson]] in the&nbsp;1970s.</ref><ref>David Gale. ''The theory of linear economic models''. McGraw-Hill, New York, 1960.</ref><ref>{{cite book | last1=Morgenstern | first1=Oskar | authorlink1=Oskar Morgenstern | last2=Thompson| first2=Gerald L. | authorlink2=Gerald L. Thompson | title=Mathematical theory of expanding and contracting economies | series=Lexington Books| publisher=D. C. Heath and Company | year=1976 | location=Lexington, Massachusetts | pages=xviii+277 | url= }}</ref> Ang mga result ni Von Neumann ay nakita bilang isang espesyal na kaso ng pagpoprogramang linyar kung saan ang modelo ni von Neumanan ay gumagamit lamang ng mga hindi negatibong matriks.<ref>[[Alexander Schrijver]], ''Theory of Linear and Integer Programming''. John Wiley & sons, 1998, ISBN 0-471-98232-6.</ref> Ang pag-aral ng modelo ng ni von Neumann ng isang lumalawig na ekonomiya ay patuloy na nagbibigay interes sa mga ekonomista na may mga interes sa ekonomikang komputasyona.<ref> •{{cite book|last=Rockafellar|first=R. Tyrrell|title=Monotone processes of convex and concave type|series=Memoirs of the American Mathematical Society|publisher=American Mathematical Society|location=Providence, R.I.|pages=i+74|year=1967|issue=77}} <br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last=Rockafellar|first=R. T.|authorlink=R. Tyrrell Rockafellar|chapter=Convex algebra and duality in dynamic models of production|title=Mathematical models in economics (Proc. Sympos. and Conf. von Neumann Models, Warsaw, 1972)|editor=Josef Loz and Maria Loz|pages=351–378|publisher=North-Holland and Polish Adademy of Sciences (PAN)|location=Amsterdam|year=1974}} <br/>&nbsp;&nbsp; •{{cite book|authorlink=R. Tyrrell Rockafellar|first=R. T.|last=Rockafellar|title=Convex analysis|url=https://archive.org/details/convexanalysis0000rock|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, New Jersey|year=1970 (Reprint 1997 as a Princeton classic in mathematics)}} </ref><ref>{{cite book|title=John Von Neumann and modern economics|editor=Mohammed Dore, Sukhamoy Chakravarty, [[Richard Murphy Goodwin|Richard Goodwin]]| publisher=Oxford:Clarendon|year=1989|pages=261|author=[[Kenneth Arrow]], [[Paul Samuelson]], [[John Harsanyi]], [[Sidney Afriat]], [[Gerald L. Thompson]], and [[Nicholas Kaldor]].}}</ref><ref>Chapter 9.1 "The von Neumann growth model" (pages 277–299): [[Yinyu Ye]]. ''Interior point algorithms: Theory and analysis''. Wiley. 1997.</ref> ====Ekonomikang input-output==== {{Main|Modelong input-output}} Noong 1936, itinayo ng ipinanganak sa Rusyang ekonomistang si [[Wassily Leontief]] ang kanyang modelo ng [[modelong input-output]] mula sa mga tablang 'material balance' na nilikha ng mga ekonomistang Soviet na kahit mismong sila ay sumunod sa mas naunang akda ng mga [[pisiokrata]]. Sa kanyang modelo na naglarawan ng isang sistema ng produksiyon at mga proseso ng pangangailangan (''demand''), inilaraan ni Leontief kung paanong ang mga pagbabago sa pangangailangansa isang [[sektor ekonomiko]] ay maiimpluwensiya sa produksiyon ng isa pa.<ref>{{cite book|last=Screpanti|first=Ernesto|author2=Zamagni, Stefano|title=An Outline of the History of Economic Thought|url=https://archive.org/details/outlineofhistory0000scre|publisher=[[Oxford University Press]]|location=New York|year=1993|pages=[https://archive.org/details/outlineofhistory0000scre/page/288 288]–290|isbn=0-19-828370-9|oclc=57281275}}</ref> Sa kasanayan, tinantiya ni Leontief ang mga koepisyente ng kanyang mga simpleng modelo upang sagutin ang mga interesanteng tanong na eknonomiko. <!-- Leontief's work made him a hero to [[George B. Dantzig]], the inventor of the [[simplex algorithm]] of [[linear programming]]. --> Sa [[hanay produksiyon|ekonomikang produksiyon]], ang "Leontief technologies" ay lumikha ng mga output gamit ang mga konstanteng proporsiyon ng mga input kahit pa hindi isaalang alang ang presyo ng mga input na nagpapaliit sa halaga ng mga modelo ni Leontief upang maunawaan ang mga [[ekonomiya]] ngunit pumapayag sa mga parametro nito na matantiyang relatibong madali. Salungat dito, ang modelong von Neumann ng isang lumalawig na eknomomiya ay pumapayag para sa pagpipilian ng mga pamamaraan ngunit ang mga koepisyente ay dapat tantiyahin para sa bawat teknolohiya.<ref>[[David Gale]]. ''The theory of linear economic models''. McGraw-Hill, New York, 1960.</ref><ref>{{cite book|last1=Morgenstern |first1=Oskar|authorlink1=Oskar Morgenstern|last2=Thompson|first2=Gerald&nbsp;L.|authorlink2=Gerald L. Thompson|title=Mathematical theory of expanding and contracting economies|series=Lexington Books|publisher=D.&nbsp;C.&nbsp;Heath and Company|year=1976| location=Lexington, Massachusetts|pages=xviii+277}}</ref> ===Matematikal na optimisasyon=== [[File:MaximumParaboloid.png|right|thumb|Pulang tuldok sa direksiyong z bilang [[maksimum at minimum|maksimum]] para sa punsiyong [[parabolodi]] ng mga input na (x,y)]]{{Main|Matematikal na optimisasyon|Problemang dual}} {{See also|Konbeksidad sa ekonomika|Hindi-konbeksidad (ekonomika)}} Sa matematika, ang [[matematikal na optimisasyon]] ay tumutukoy sa pagpili ng isang pinakamahusay na elemento mula sa isang hanay ng mga makukuhang alternatibo.<ref>"[http://glossary.computing.society.informs.org/index.php?page=nature.html The Nature of Mathematical Programming] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305080324/http://glossary.computing.society.informs.org/index.php?page=nature.html |date=2014-03-05 }}", ''Mathematical Programming Glossary'', INFORMS Computing Society.</ref> Sa pinakasimpleng kaso, ang isang problemang optimisasyon ay kinasasangkutan ng [[maksima at minima|pagmamaksima o pagmiminimisa]] ng isang [[punksiyon ng isang real na bariabulo|real na punsiyon]] sa pamamagitan ng pagpili ng mga halagang [[argumento ng isang punsiyon|input]] ng punsiyon at pagkukwenta ng tumutugong mga halaga ng punsiyon. Ang prosesong solusyon ay kinabibilangan ng pagsasapat sa mga kinakaialangan at sapat ng mga kondisyon para sa optimalidad. Sa mas pangkalahatan, ang optimisasyon ay kinabibilangan ng paghahanp ng pinakamahusay ng makukuhang elemento ng isang punsiyon sa ibinigay na isang inilarawang [[sakop]] at maaaring gumamit ng iba't ibang mga pamamaraang komputasyonal.<ref name="Schmedders">Schmedders, Karl (2008). "numerical optimization methods in economics", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition, v. 6, pp. 138-57. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_N000148&edition=current&q=optimization&topicid=&result_number=1 Abstract.]</ref> Ang eknonomika ay sapat na malapit na iniuugnay sa optimisasyon ng mga ahente sa isang [[ekonomiya]] na ang isang maimpluwensiya ''(influential)'' na depinisyon ay kaugnay na naglalarawan ng ekonomikang ''qua'' agham bilang "pag-aaral ng pag-aasal ng tao bilang relasyon sa pagitan ng mga wakas at salat na mga paran" na may mga alternatibong paggamit.<ref>[[Lionel Robbins|Robbins, Lionel]] (1935, 2nd ed.). ''[[An Essay on the Nature and Significance of Economic Science#Major propositions|An Essay on the Nature and Significance of Economic Science]]'', Macmillan, p. 16.</ref> Ang mga problemang optimisasyon ay tumatakbo sa modenong ekonomika na ang marami ay may mga hayagang pagtatakdang ekonomiko o teknikal. Sa mikroekonomika, ang [[problemang maksimisayon ng utilidad]] at ang [[problemang dual]] nito, ang [[problemang minimisasyon ng paggasta]] para isang ibinigay na lebel ng utilidad ay mga problemang optimisasyong ekonomiko.<ref>[[Lawrence E. Blume|Blume, Lawrence E.]] (2008). "duality", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_D000196 Abstract.]</ref> Ang teoriya ay nagpapalagay na ang mga konsumer ay nagmamaksima ng kanilang utilidad sa ilalim ng mga [[pagtatakdang badyet]] at ang mga negosyo ay nagmamaksima ng kanilang mga [[tubo (ekonomika)|tubo]] sa ilalim ng mga [[punsiyong produksiyon]], mga [[gastos]] ng [[mga paktor ng produksiyon|input]] at [[pangangailangan]] ng pamilihan.<ref name="Dixit1990">[[Avinash Dixit|Dixit, A. K.]] ([1976] 1990). ''Optimization in Economic Theory'', 2nd ed., Oxford. [http://books.google.com/books?id=dHrsHz0VocUC&pg=find&pg=PA194=false#v=onepage&q&f=false Description] and contents [http://books.google.com/books?id=dHrsHz0VocUC&pg=PR7&lpg=PR6&dq=false&lr=#v=onepage&q=false&f=false preview].</ref> Ang [[ekwilibrium na ekonomiko]] ay pinag-aaralan sa teoriyang optimisasyon bilang isang mahalagang sangkapt ng mga teoremang ekonomiko na sa prinsipyo ay maaaring masubok laban sa mga datos na empirikal.<ref name="Samuelson"/><ref>• Samuelson, Paul A., 1998. "How ''Foundations'' Came to Be", ''Journal of Economic Literature'', 36(3), pp. [http://www.jstor.org/pss/2564803 1375]–1386.<br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (1970).[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1970/samuelson-lecture.pdf "Maximum Principles in Analytical Economics"], Nobel Prize lecture.</ref> Ang mas bagong mga pag-unlad ay nangyari sa [[pagpoprogramang dinamiko]] at pagmomodelo ng optimisasyon gamit ang panganib at kawalang katiyakan kabilang ang mga aplikasyon sa [[teoriya ng portfoli]], ang [[eknomika ng impormasyon]] at [[teoriya ng paghahanap]].<ref name="Dixit1990"/> Ang mga katangiang optimalidad para sa buong [[sistemang pamilihan]] ay maaaring isaad sa mga terminong matematikal gaya ng pormulasyon ng dalawang mga [[pundamental na teorema ng ekonomikang kapakanan]]<ref>• Allan M. Feldman (3008). "welfare economics", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_W000050&edition=current&q=fundamental%20theorems%20&topicid=&result_number=3 Abstract]. <br/>&nbsp;&nbsp; • [[Andreu Mas-Colell|Mas-Colell, Andreu]], Michael D. Whinston, and Jerry R. Green (1995), ''Microeconomic Theory'', Chapter 16. Oxford University Press, ISBN 0-19-510268-1. [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MicroeconomicTheory/?view=usa&ci=9780195073409 Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126115547/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MicroeconomicTheory/?view=usa |date=2012-01-26 }} and [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MicroeconomicTheory/?view=usa&sf=toc&ci=9780195073409 contents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126115547/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MicroeconomicTheory/?view=usa |date=2012-01-26 }}.</ref> at sa [[modelong Arrow-Debreu]] ng [[pangkalahatang ekwilibrium]].<ref>• [[John Geanakoplos|Geanakoplos, John]] ([1987] 2008). "Arrow–Debreu model of general equilibrium", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_A000133&edition=current&q=optimization&topicid=&result_number=20 Abstract].<br/>&nbsp;&nbsp;• Arrow, Kenneth J., and Gérard Debreu (1954). "Existence of an Equilibrium for a Competitive Economy", ''Econometrica'' 22(3), pp. [http://www.jstor.org/pss/1907353 265]-290.</ref> Sa mas konkreto, maraming mga problema ay tutugon sa solusyong analitikal. Maraming mga iba ay sapat na komplikado upang mangailangan ng mga [[numerikal na analisis|pamamaraang numerikal]] ng solusyon na tinulungan ng sopwer.<ref name="Schmedders"/> Gayunpaman, ang iba ay komplikado ngunit sapat na mabilis na malulutas upang pumayag sa mga pamamaraang pagkukuwenta ng solusyon, sa partikular ang mga modelong makukwentang pangkalahatang ekwilibrium ng ekonomiya.<ref>• [[Herbert Scarf|Scarf, Herbert E.]] (2008). "computation of general equilibria", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000573&q=computational%20economics&topicid=&result_number=3 Abstract.] <br/>&nbsp; • Kubler, Felix (2008). "computation of general equilibria (new developments)", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000564&q=computational%20economics&topicid=&result_number=2 Abstract.]</ref> Ang pagpoprogramang linyar at hindi linyar ay malalim na umapekto sa mikroekonomika na mas naunang nagsaalang alang lamang ng mga pagtatakdang ekwalidad.<ref>Nicola, p. 133</ref> Marami sa mga ekonomistang matematikal na nakatanggap ng Gantimpalang Nobel ay nagsagawa ng kilalalang pagsasaliksik gamit ang pagpoprogramang linyar:[[Leonid Kantorovich]], [[Leonid Hurwicz]], [[Tjalling Koopmans]], [[Kenneth J. Arrow]], and [[Robert Dorfman]], [[Paul Samuelson]], at [[Robert Solow]].<ref>Dorfman, Robert, Paul A. Samuelson, and Robert M. Solow (1958). ''Linear Programming and Economic Analysis''. McGraw–Hill. Chapter-preview [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=k5_vzaCNQP4C&oi=fnd&pg=PP11&dq=&ots=ticEpVKqDz&sig=FEIiGNmox4KDifmeKEfir7pZZNw#v=onepage&q&f=false links.]</ref> Parehong kinilala nina Kantorovich at Koopmans na si [[George B. Dantzig]] ay nararapat na magsalo sa kanilang [[Gantimpalang Nobel]] para sa pagpoprogramang linyar. Ang mga ekonomistang nagsagawa ng pagsasaliksik sa pagpoprogramang hindi linyar ay nananlo rin ng Gantimpalang Nobel na ang pinakakilala dito ay si [[Ragnar Frisch]] sa karagdagan pa kina Kantorovich, Hurwicz, Koopmans, Arrow, at Samuelson. ====Optimisasyong linyar==== {{Main|Pagpoprogramang linyar|algoritmong simplex}} Ang [[pagpoprogramang linyar]] ay pinaunlad upang makatulong sa pamamahagi ng mga mapagkukunan sa mga negosyo sa mga industriya noong mga 1930 sa Rusya at noong mga 1940 sa Estados Unidos. Noong panahon ng [[Berlin airlift|Berlin airlift (1948)]], ang pagpoprogramang linyar ay ginamit upang planuhin ang paghahatid ng mga suplay upang maiwasan ang Berlin sa pagkagutom pagkatapos ng paghaharang ng Soviet.<ref>M. Padberg, ''Linear Optimization and Extensions'', Second Edition, Springer-Verlag, 1999.</ref><ref>Dantzig, George B. ([1987] 2008). "linear programming", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_L000106&edition=current&q=Linear%20programming&topicid=&result_number=1 Abstract].</ref> ====Pagpoprogamang hindi linyar==== {{See also|Pagpoprogramang linyar|Pamparaming Lagrange|mga kondisyona Karush-Kuhn-Tucker|presyong anino}} Ang mga pagpapalawig sa [[pagpoprogramang hindi linyar|optimisasyong hindi linyar na mga pagtatakdang inekwalidad]] ay nakamit noong 1951 nina [[Albert W. Tucker]] at [[Harold Kuhn]] na nagsaalang alang mga hindi linyar na problemang optimisasyon na: :Minimize <math>f</math>(<math>x</math>) subject to <math>g</math>''_i''(<math>x</math>) ≤ 0 at <math>h</math>''_j''(<math>x</math>) = 0 kung saan ang :<math>f</math>(^'''.''') ang [[punsiyon (matematika)|punsiyon]] na imiminimisa :<math>g</math>''_i''(''^'''.''''') (<math>j</math> = 1, ..., <math>m</math>) ang mga punsiyon ng mga pagtatakdang inekwalidad na <math>m</math> :<math>h</math><sub>j</sup>(^'''.''') (<math>j</math> = 1, ..., <math>l</math>) ang mga punsiyon ng mga pagtatakdang ekwalidad na <math>l</math> Sa pagpayag ng mga pagtatakdang inekwalidad, ang [[mga kondisyon Karush-Kuhn-Tucker|pakikitungong Kuhn-Tucker]] ay naglahat ng klasikong paraan ng mga [[pamparaming Lagrange]] na pumayag lamang ng mga pagtatakdang ekwalidad.<ref>• Intriligator, Michael D. (2008). "nonlinear programming", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_N000083&edition=current&q=non-linear%20programming&topicid=&result_number=3 TOC].<br/>&nbsp;&nbsp; • Blume, Lawrence E. (2008). "convex programming", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000348&edition=current&q=optimization&topicid=&result_number=4 Abstract].<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite conference | first = H. W. | last = Kuhn |authorlink1=Harold W. Kuhn | first2 = A. W. | last2 = Tucker |authorlink2=Albert W. Tucker | booktitle = Proceedings of 2nd Berkeley Symposium | pages = 481–492 | title=Nonlinear programming | publisher = University of California Press | date = 1951 | location = Berkeley }}</ref> Ang pakikitungong Kuhn–Tucker ay nagbigay inspirasyon rin sa karagdagang pagsasaliksik ng dualidad na Lagrangian kabilang ang pagtatrato ng mga pagtatakdang inekwalidad.<ref> • {{cite book | last = Bertsekas | first = Dimitri P. | authorlink = Dimitri P. Bertsekas | title = Nonlinear Programming | edition = Second | publisher = Athena Scientific | year = 1999 | location = Cambridge, Massachusetts. | isbn = 1-886529-00-0 }}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{springer | id=L/l057190 | title=Lagrange multipliers| first=I.B. | last=Vapnyarskii }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last=Lasdon|first=Leon&nbsp;S.|title=Optimization theory for large systems|url=https://archive.org/details/optimizationtheo0000leon|publisher=The Macmillan Company|series=Macmillan series in operations research|location=New York|year=1970|pages=xi+523|mr=337317}}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last=Lasdon|first=Leon&nbsp;S.|title=Optimization theory for large systems|url=https://archive.org/details/optimizationtheo0000lasd|publisher=Dover Publications, Inc.|location=Mineola, New York|year=2002|edition=reprint of the 1970 Macmillan|pages=xiii+523|mr=1888251}}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last1=Hiriart-Urruty|first1=Jean-Baptiste|last2=Lemaréchal|first2=Claude|chapter=XII&nbsp;Abstract duality for practitioners|title=Convex analysis and minimization algorithms, Volume&nbsp;II: Advanced theory and bundle methods|series=Grundlehren der Mathematischen Wissenschaften [Fundamental Principles of Mathematical Sciences]|volume=306|publisher=Springer-Verlag|location=Berlin|year=1993|pages=136–193 (and Bibliographical comments on pp.&nbsp;334–335)|isbn=3-540-56852-2|authorlink2=Claude Lemaréchal}}</ref><ref name="Lemaréchal 2001 112–156">{{cite book|last=Lemaréchal|first=Claude |chapter=Lagrangian relaxation|pages=112–156|doi=10.1007/3-540-45586-8_4|title=Computational combinatorial optimization: Papers from the Spring School held in Schloß Dagstuhl, May&nbsp;15–19,&nbsp;2000|editor=Michael Jünger and Denis Naddef|series=Lecture Notes in Computer Science|volume=2241|publisher=Springer-Verlag|location=Berlin|year=2001|isbn=3-540-42877-1|mr=1900016.{{doi|10.1007/3-540-45586-8_4}}|authorlink=Claude Lemaréchal}}</ref> Ang teoriyang dualidad ng pagpoprogramang hindi linyar ay partikular na nakakasapat kapag inilapat sa mga problemang [[minimisasyon na konbeks]] na nakikinabang sa [[analisis na konbeks|konbeks-analitikong]] [[transpormasyong Legendre|teoriyang dualidad]] nina [[Werner Fenchel|Fenchel]] at [[R. Tyrrell Rockafellar|Rockafellar]]. Ang dualidad na konbeks na ito ay partikular na malakas para sa mga [[punsiyong polihedral konbeks]] gaya ng lumilitaw sa [[pagpoprogramang linyar]]. Ang dualidad na Lagrangian at analisis na konbeks ay araw araw ginagamit sa mga operasyong pagsasaliksik, sa pagiiskedyul ng mga planta ng elektrisidad, sa pagpaplano ng mga skedyul ng produksiyonh para sa mga pabrika at sa pagruruta ng mga eroplano (mga ruta, paglipag, eroplano at tauhan).<ref name="Lemaréchal 2001 112–156"/> ====Kalkulong bariasyonal at kontrol na optimal==== {{See also|Kalkulo ng mga bariasyon|Kontrol na optimal|pagpoprogramang dinamiko}} Ang dinamikang ekonomiko ay pumapayag sa mga pagbabago sa mga bariabulong ekonomika sa paglipas ng panahon kabilang ang mga [[sistemang dinamiko]]. Ang problema ng paghahanap ng mga punsiyong optimal para sa gayong mga pagbabago ay pinag-aaralan sa [[kalkulong bariasyonal]] at sa [[teoriyang kontrol na optimal]]. Bagon ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ginamit nina [[Frank P. Ramsey|Frank Ramsey]] at [[Harold Hotelling]] ang kalkulo ng bariasyon para sa dahilang ito. Kasunod ng akda ni [[Richard Bellman]] sa pagpoprogramang dinamiko at sa saling ingles noong 1962 mas naunang akda nina [[Pontryagin]] at iba,<ref>{{cite book|last=Pontryagin|first=L. S.|author2=Boltyanski, V. G., Gamkrelidze, R. V., Mischenko, E. F.|title=[http://books.google.com/books?id=kwzq0F4cBVAC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false The Mathematical Theory of Optimal Processes]|publisher=Wiley|location=New York|year=1962|isbn=68981}}</ref> ang teoriya ng kontrol na optimal ay ginamit ng mas malawak sa ekonomika upang sagutin ang mga problemang dinamiko lalo na ang ekwilibrium na paglagong ekonomiko at pagiging matatag ng mga sistemang ekonomiko<ref>• Zelikin, M. I. ([1987] 2008). "Pontryagin's principle of optimality", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. Preview [http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=%22Pontryagin%27s+principle+of+optimality%22&edition=current&button_search=GO link].<br/>&nbsp;&nbsp; • Martos, Béla (1987). "control and coordination of economic activity", ''[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]''. Description [http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=control+coordination+Martos+&field=content&edition=all&topicid= link].<br/>&nbsp;&nbsp; • Brock, W. A. (1987). "optimal control and economic dynamics", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics''. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde1987_X001613 Outline].<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last=Shell|first=K., ed.| title= Essays on the Theory of Optimal Economic Growth|url=https://archive.org/details/essaysontheoryof00karl|publisher=The MIT Press|location=Cambridge, Massachusetts|year=1967|isbn=0-262-19036-2}}]</ref> kung saan ang isang halimbawa sa aklat pampaaralan ang pagtitipid at optimal na [[pagkonsumo]].<ref>[[Nancy Stokey|Stokey, Nancy L.]] and [[Robert E. Lucas]] with [[Edward Prescott]] (1989). ''Recursive Methods in Economic Dynamics'', Harvard University Press, chapter 5. [http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674750968 Desecription] and chapter-preview [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=tWYo0QolyLAC&oi=fnd&pg=PR11&dq=#v=onepage&q=f%3Dfalse&f=false links].</ref> Ang isang mahalagang distinksiyon ay sa pagitan nga mga modelong kontrol na deterministiko at stokastiko.<ref>Malliaris, A.G. (2008). "stochastic optimal control", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_S000269&edition=&field=keyword&q=Taylor's%20th&topicid=&result_number=1 Abstract].</ref> Ang ibang mga aplikasyon ng teoriyang kontrol na optimal ay kinabibilangan ng sa pinansiya, mga inbentoryo at produksiyon.<ref>• {{cite book|last=Arrow|first=K. J.|author2=Kurz, M.|title=Public Investment, the Rate of Return, and Optimal Fiscal Policy|url=https://archive.org/details/publicinvestment0000arro|publisher=The Johns Hopkins Press|location=Baltimore, Maryland|year=1970|isbn=0-8018-1124-4}} [http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&collection=ENV&recid=7107596&q=&uid=788819967&setcookie=yes Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309003925/http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&collection=ENV&recid=7107596&q=&uid=788819967&setcookie=yes |date=2013-03-09 }}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite book|last1=Sethi|first1=S. P.|last2=Thompson|first2=G. L.|authorlink2=Gerald L. Thompson|title=Optimal Control Theory: Applications to Management Science and Economics, Second Edition|url=https://archive.org/details/optimalcontrolth0002seth|publisher=Springer|location=New York|year=2000|isbn=0-7923-8608-6 }} Scroll to chapter-preview [http://books.google.com/books?id=gLMmaLYRy4QC&printsec=frontcover&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false links.]</ref> ====Analisis na punisyonal==== {{See also|Analisis na punsiyonal|hanay na konbeks|sumusuportang hiperplano|teoremang Hahn-Banach|teoremang nakapirmeng punto|espasyong dual}} Sa kurso ng pagpapatunay ng pag-iral ng optimal na ekwilibrium sa kanayang modelo ng paglagong ekonomiko noong 1937 nang ipinakilala ni [[John von Neumann]] ang mga pamamaraang [[analisis na punsiyonal]] sa teoriyang ekonomiko sa partikular ang [[teoremang nakapirmeng punto]] sa pamamagitan ng kanyang paglalahat ng [[teoremang nakapirmeng punto ni Brouwer]].<ref name="DebreuNeumann"/><ref name="Neumann1937"/><ref>Andrew McLennan, 2008. "fixed point theorems", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_F000135&edition=current&q= Abstract].</ref> Kasunod ng programa ni von Neumann, sina [[Kenneth Arrow]] at [[Gérard Debreu]] ay nagpormula ng mga modelong abstrakto ng mga ekwilibrium na ekonomiko gamit ang mga [[hanay na konbeks]] at teoriyang nakapirmeng punto. Sa pagpapakilala ng [[modelong Arrow-Debreu]] noong 1954, kanilang pinatunayan ang pag-iral (ngunit hindi ang pagiging walang katulad) ng ekwilibrium at pinatunayan rin na ang bawat ekwilibrium na Walras ay isang [[kaigihang Pareto|magiging Pareto]]. Sa pangkalahatan, ang mga ekwilibrium ay hindi kinakailangang walang katulad.<ref>{{cite book|last=Weintraub|first=E. Roy|authorlink=E. Roy Weintraub|pages=107–109|chapter=General Equilibrium Theory|title=Modern Economic Thought|editor=Weintraub, Sidney|publisher=University of Pennsylvania Press|year=1977|isbn=0-8122-7712-0|url=http://books.google.com/?id=JDqAAAAAIAAJ}}<br/>&nbsp;&nbsp; • {{cite journal|last1=Arrow|first1=Kenneth J.|authorlink1=Kenneth Arrow|last2=Debreu|first2=Gérard|authorlink2=Gérard Debreu|year=1954|title=Existence of an equilibrium for a competitive economy|url=https://archive.org/details/sim_econometrica_1954-07_22_3/page/265|journal=[[Econometrica]]|publisher=The Econometric Society|volume=22|pages=265–290|issn=0012-9682|doi=10.2307/1907353|jstor=1907353|issue=3}}</ref> Sa mga modelo nito, ang primal na espasyong bektor ay kinatawan ng mga kantidad samantalang ang dual na espasyong bektor ay kinatawan ng mga presyo.<ref name="LK08" >Kantorovich, Leonid, and Victor Polterovich (2008). "Functional analysis", in S. Durlauf and L. Blume, ed., ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_F000236 Abstract.], ed., Palgrave Macmillan.</ref> Sa Rusya, ang matematikong si [[Leonid Kantorovich]] ay bumuo ng mga modelong ekonomiko sa [[espasyong Riesz|parsiyal na inayo na mga espasyong bektor]] na nagbigay diin sa dualidad sa pagitan ng mga kantidad at mga presyo.<ref>{{cite book|first=L.&nbsp;V|last=Kantorovich|authorlink=Leonid Kantorovich|chapter="My journey in science (supposed report to the Moscow Mathematical Society)" [expanding ''Russian Math. Surveys''&nbsp;42 (1987), no.&nbsp;2, pp.&nbsp;233–270]|pages=8–45|mr=898626|editor=Lev&nbsp;J.&nbsp;Leifman |title=Functional analysis, optimization, and mathematical economics: A collection of papers dedicated to the memory of Leonid Vitalʹevich Kantorovich|publisher=The Clarendon Press, Oxford University Press|location=New York|year=1990|isbn=0-19-505729-5}} </ref> Sa pagkaapi<!-- This is a euphemism, of course. See Polyak --> sa komunismo, muling pinangalanan ni Katorovich ang mga presyo bilang obhektibong matutukoy na mga pagtatasa"<!-- "objective–conditioned estimates", Polyak --> na pinaikli sa Rusyano bilang "o.&nbsp;o.&nbsp;o." na nagpapahiwatig sa kahirapan ng pagtalakay ng mga presyo sa Unyong Sobyet.<ref name="LK08"/><ref>Page&nbsp;406: {{Cite news|last=Polyak|first=B.&nbsp;T.|authorlink=Boris T. Polyak|title=History of mathematical programming in the USSR: Analyzing the phenomenon (Chapter&nbsp;3 The pioneer: L.&nbsp;V.&nbsp;Kantorovich, 1912–1986, pp.&nbsp;405–407)|journal=Mathematical Programming |series=Series&nbsp;'''B'''|volume=91|year=2002|number=3|pages=401–416|doi=10.1007/s101070100258|mr=1888984}}</ref><ref> {{cite web|title=Leonid Vitaliyevich Kantorovich&nbsp;— Prize Lecture ("Mathematics in economics: Achievements, difficulties, perspectives")|work=Nobelprize.org|accessdate=12 Disyembre 2010| url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1975/kantorovich-lecture.html}}</ref> Kahit sa may mga hangganang dimensiyon, ang mga konsepto ng analisis na punsiyonal ay nagliwanag ng teoriyang ekonomiko partikular na ang pagbibigay liwanag sa papel ng mga presyo bilang mga [[normal na bektor]] sa isang [[sumusuportang hiperplano]] sa isang hanay na konbeks na kumakatawan sa mga posibilidad ng produksiyon o konsumpsiyon. Gayunpaman, ang mga problema ng paglalarawan ng optimisasyon sa paglipas ng panahon o ilalim ng kawalang katiyakan ay nangangailangan ng paggamit ng walang hangganang dimenisyonal na mga espasyong punsiyon dahil ang mga ahente ay pumipili sa mga punsiyon o mga prosesong stokastiko.<ref name="LK08"/><ref>{{cite book|last1=Aliprantis |first1=Charalambos&nbsp;D.|authorlink1=Charalambos D. Aliprantis|last2=Brown|first2=Donald&nbsp;J. |last3=Burkinshaw|first3=Owen|title=Existence and optimality of competitive equilibria|publisher=Springer–Verlag|location=Berlin |year=1990|pages=xii+284|isbn=3-540-52866-0|mr=1075992}}</ref><ref>[[R. Tyrrell Rockafellar|Rockafellar, R. Tyrrell]]. ''Conjugate duality and optimization''. Lectures given at the Johns Hopkins University, Baltimore, Maryland, June, 1973. Conference Board of the Mathematical Sciences Regional Conference Series in Applied Mathematics, No. 16. Society for Industrial and Applied Mathematics, Philadelphia, Pa., 1974. vi+74 pp.</ref><ref>[[Lester G. Telser]] and [[Robert L. Graves]] ''Functional Analysis in Mathematical Economics: Optimization Over Infinite Horizons'' 1972. University of Chicago Press, 1972, ISBN 978-0-226-79190-6.</ref> ===Pagbagsak at pag-ahong diperensiyal=== Ang akda ni von Neumann sa [[analisis na punsiyonal]] at [[topolohiya]] ay nagpasulong sa matematika at teoriyang ekonomiko.<ref name="Neumann1937"/><ref name="NeumannMorgenstern">Neumann, John von, and Oskar Morgenstern (1944) ''[[Theory of Games and Economic Behavior]]'', Princeton.</ref> Ito ay nag-iwan rin ng matas na eknomikang matematikal na may ilang mga aplikasyong ng kalkulong diperensiyal. Sa partikular, ang mga teorista ng pangkalahatang ekwilibrium ay gumamit ng [[pangkalahatang topolohiya]], [[heometriyang konbeks]] at [[matematikal na optimisasyon]] ng higit sa kalkulong diperensiyal dahil ang pakikitungo ng kalkulong diperensiyal ay nabigo sa pagpapatunay ng pag-iral ng isang ekwilibrium. Gayunpaman, ang pagbagsak ng kalkulong diperensiyal ay hindi dapat pasidhiin dahil ang ang kalkulong diperensiyal ay palaging ginagamit sa pagsasanay ng edukasyong lagpas kolehiyo at mga aplikasyon. Sa karagdagan, ang kalkulong diperensiyal ay bumalik sa pinakamataas na mga lebel ng ekonomikang matematika, teoriyang pangkalahatang ekwilibrium gaya ng sinasanay ng "[[jet set|GET-set]]". Gayunpaman, noong mga 1960 at 1970, sina [[Gérard Debreu]] at [[Stephen Smale]] ay nanguna sa muling pagbuhay ng paggamit ng kalkulong diperensiyal sa ekonomikang matematika. Sa partikular, nagawa nilang mapatunayan ang pag-iral ng pangkalahatang ekwilibrium na kung saan ang mga mas naunang manunulat ay nabigo dahil sa kanilang nobelang matematika: ang [[kategoryang Baire]] mula sa [[pangkalahatang topolohiya]] at ang [[lemma ni Sard]] mula sa [[topolohiyang diperensiyal]]. Ang ibang mga ekonomistang nauugnay sa paggamit ng analisis na diperensiyal ay kinabibilangan nina Egbert Dierker, [[Andreu Mas-Colell]], at [[Yves Balasko]].<ref>{{cite book|last=Mas-Colell|first=Andreu|authorlink=Andreu Mas-Colell|year=1985|title=The Theory of general economic equilibrium: A ''differentiable'' approach|url=https://archive.org/details/theoryofgenerale0000masc|series=Econometric Society monographs|publisher=Cambridge&nbsp;UP|isbn=0-521-26514-2|mr=1113262|issue=9}}</ref><ref>[[Yves Balasko]]. ''Foundations of the Theory of General Equilibrium'', 1988, ISBN 0-12-076975-1.</ref> Ang mga pagsulong na ito ay nagbago ng tradisyonal na salaysay ng ekonomikang matematikal kasunod ni von Neumann na nagdiwang ng pag-iwan sa kalkulong diperensiyal. ===Teoriya ng laro=== {{Main|Teoriya ng laro}} {{See also|larong pakikipagtulungan|larong hindi pakikipagtulungan|teoriya ng mga laro at pag-aasal ekonomiko|John Forbes Nash, Jr.}} Si John von Neumann na gumagawang kasama ni [[Oskar Morgenstern]] sa [[teoriya ng mga laro at pag-aasal ekonomiko]] ay sumulong sa matematika nong 1944 sa pamamagitan ng pagpapalawig ng mga pamamaraan ng [[analisis na punsiyonal]] na nauugnay sa mga [[hanay na konbeks]] at [[topolohiya|topolohikal]] na [[teoremang nakapirmeng punto (ekonomika)|teoriyang nakapirmeng punto]] sa analisis na ekonomiko.<ref name="DebreuNeumann"/><ref name="NeumannMorgenstern"/> Dahil dito, ang kanilang akda ay umiwas sa tradisyonal na kalkulong diperensiyal kung ang operador na maksimum ay hindi lumapat sa mga punsiyong hindi diperensiyable. Sa pagpapatuloy ng gawa ni von Neumann sa larong pakikipagtulungan, ang mga teorista ng larong sina [[Lloyd S. Shapley]], [[Martin Shubik]], [[Hervé Moulin]], [[Nimrod Megiddo]] at [[Bezalel Peleg]] ay umimpluwensiya sa pananaliksik ekonomiko sa politika at ekonomika. Halimbawa, ang pagsasaliksik sa [[halagang Shapley|mga patas na presyo]] sa mga larong pakikipagtulungan at ang mga patas na halaga para sa larong pagboto ay tumungo sa pagbabago ng mga patakran sa pagbot sa mga lehislatura at sa pagtatasa ng mga gastos sa mga proyektong trabahong publiko. Halimbawa, ang teoriyang larong pakikipagtulungan ay ginamit sa pagdidisenyo ng sistemang distribusyon ng tubig ng Katimugang Sweden at sa pagtatakda ng mga rate para sa nakatuong mga linya ng telepono sa Estados Unidos. Ang mas naunang teoriyang neoklasiko ay nagtakda lamang ng saklaw ng mga baratilyong kalalabasan at sa mga espesyal na kaso, halimbawa sa [[monopolyong bilateral]] o sa kahabaan ng [[kurbang kontrata]] ng [[kahong Edgeworth]].<ref>Creedy, John (2008). "Francis Ysidro (1845–1926)", ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_E000041&edition=current&q=edgeworth&topicid=&result_number=3 Abstract].</ref> Ang mga resulta ng akda nina Von Neumann at Morgenstern ay parehong mahina. Gayunpaman, kasunod ng programan ni von Neumann, si [[John Forbes Nash, Jr.|John Nash]] ay gumamit ng teoriyang nakapirmeng punto upang patunayan ang mga kondisyon sa ilalim ng problemang baratilyo at ang mga larong pakikipagtulungan ay maaaring lumikha ng walang katulad na solusyong [[ekwilibrium na Nash]].<ref>• Nash, John F., Jr. (1950). "The Bargaining Problem", ''Econometrica'', 18(2), pp. [http://www.stern.nyu.edu/networks/Nash_The_Bargaining_Problem.pdf 155-162].<br/>&nbsp;&nbsp; • Serrano, Roberto (2008). "bargaining", ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_B000073&edition=current&q=bargaining&topicid=&result_number=1 Abstract].</ref> Ang teoriyang laro na hindi pakikipagtulungan ay kinuha bilang isang pundamental na aspeto ng [[ekonomikang eksperimental]],<ref>• [[Vernon L. Smith|Smith,Vernon L.]] (1992). "Game Theory and Experimental Economics: Beginnings and Early Influences", in E. R. Weintraub, ed., ''Towards a History of Game Theory'', pp. [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=9CHY2Gozh1MC&oi=fnd&pg=PA241&ots=onepage&q&f=false#v=onepage&q&f=false* 241-] 282.<br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (2001). "Experimental Economics", ''[[International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences]]'', pp. 5100-5108. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080430767022324 Abstract] per sect. 1.1 & 2.1.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Charles R. Plott|Plott, Charles R.]], and Vernon L. Smith, ed. (2008). ''Handbook of Experimental Economics Results'', v. 1, Elsevier, Part 4, Games, ch. 45–66 preview [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=PublicationURL&_hubEid=1-s2.0-S1574072207X00015&_cid=277334&_pubType=HS&_auth=y&_acct=C000228598&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=49f8b6d5e3024eac39ed5fad351fe568 links]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • Shubik, Martin (2002). "Game Theory and Experimental Gaming", in R. Aumann and S. Hart, ed., ''Handbook of Game Theory with Economic Applications'', Elsevier, v. 3, pp. 2327-2351. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574000502030254 Abstract].</ref> ekonomikang pag-aasal,<ref>From ''The New Palgrave Dictionary of Economics'' (2008), 2nd Edition: <br/>&nbsp;&nbsp; • [[Faruk Gul|Gul, Faruk]]. "behavioural economics and game theory." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_G000210&q=Behavioral%20economics%20&topicid=&result_number=2 Abstract.]<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Colin F. Camerer|Camerer, Colin F.]] "behavioral game theory." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_B000302&q=Behavioral%20economics%20&topicid=&result_number=13 Abstract.]</ref> [[information economics]],<ref>• Rasmusen, Eric (2007). ''Games and Information'', 4th ed. [http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-EHEP001009.html Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170624054901/http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-EHEP001009.html |date=2017-06-24 }} and chapter-preview [http://books.google.com/books?id=5XEMuJwnBmUC&printsec=fnd&pg=PR5&dq=gbs_atb#v=onepage&q&f=false links.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Aumann, R., and S. Hart, ed. (1992, 2002). ''Handbook of Game Theory with Economic Applications'' v. 1, links at [http://www.sciencedirect.com/science/handbooks/15740005/1 ch. 3-6] and v. 3, [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574000502030060 ch. 43].</ref> [[organisasayong industriyal]],<ref>• [[Jean Tirole|Tirole, Jean]] (1988). ''The Theory of Industrial Organization'', MIT Press. [http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=8224 Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315131945/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=8224 |date=2010-03-15 }} and chapter-preview links, pp. [http://books.google.com/books?id=HIjsF0XONF8C&printsec=find&pg=PR7=onepage&q&f=false#v=onepage&q&f=false vii-ix], "General Organization", pp. [http://books.google.com/books?id=HIjsF0XONF8C&dq=find&pg=PA5&source=bn&hl=en&ei=e2vES-H-O8T68Abxp_GyDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CB8Q6AEwAw#v=onepage&q&f=false 5-6], and "Non-Cooperative Game Theory: A User's Guide Manual,' " ch. 11, pp. [http://books.google.com/books?id=HIjsF0XONF8C&dq=find&pg=PA423&source=bn&hl=en&ei=e2vES-H-O8T68Abxp_GyDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CB8Q6AEwAw#v=onepage&q&f=false 423-59].<br/>&nbsp;&nbsp; • Bagwell, Kyle, and Asher Wolinsky (2002). "Game theory and Industrial Organization", ch. 49, ''Handbook of Game Theory with Economic Applications'', v. 3, pp. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574000502030126 1851]-1895.</ref> at ekonomiyang politkal.<ref>• Shubik, Martin (1981). "Game Theory Models and Methods in Political Economy", in ''Handbook of Mathematical Economics'',, v. 1, pp. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B7P5Y-4FDF0FN-C&_user=10&_coverDate=01/01/1981&_rdoc=11&_fmt=high&_orig=browse&_origin=browse&_zone=rslt_list_item&_srch=doc-info (%23toc%2324615%231981%23999989999%23565707%23FLP%23display%23Volume)&_cdi=24615&_sort=d&_docanchor=&_ct=14&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=cb34198ec88c9ab8fa59af6d5634e9cf&searchtype=a 285]-330.</ref> Ito ay nagpalitaw rin sa paksa ng [[disenyong mekanismo]] na minsang tinatawag na kabaligtarang [[teoriya ng laro]] na may mga aplikasyong pribado at publiko sa mga paraan ng pagpapabuti ng [[kaigihang ekonomiko]] sa pamamagitan ng mga pabuya para sa pagsasalo ng impormasyon.<ref name="Abstract">• ''The New Palgrave Dictionary of Economics'' (2008), 2nd Edition: <br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[Roger B. Myerson|Myerson, Roger B.]] "mechanism design." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000132&edition=current&q=mechanism%20design&topicid=&result_number=3 Abstract.] <br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; _____. "revelation principle." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_R000137&edition=current&q=moral&topicid=&result_number=1 Abstract.]<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Sandholm, Tuomas. "computing in mechanism design." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000563&edition=&field=keyword&q=algorithmic%20mechanism%20design&topicid=&result_number=1 Abstract.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Nisan, Noam, and Amir Ronen (2001). "Algorithmic Mechanism Design", ''Games and Economic Behavior'', 35(1–2), pp. [http://www.cs.cmu.edu/~sandholm/cs15-892F09/Algorithmic%20mechanism%20design.pdf 166–196].<br/>&nbsp;&nbsp; • Nisan, Noam, ''et al''., ed. (2007). ''Algorithmic Game Theory'', Cambridge University Press. [http://www.cup.cam.ac.uk/asia/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521872829 Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120505140924/http://www.cup.cam.ac.uk/asia/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521872829 |date=2012-05-05 }}.</ref> Noong 1994, sina Nash, [[John Harsanyi]], at [[Reinhard Selten]] ay tumanggap ng Gantimpalang Nobel sa ekonomika para sa kanilang akda sa mga larong hindi pakikipagtulungan. Sina Harsanyi at Selten ay ginantimpalaan para sa kanilang akda sa mga [[larong paulit ulit]]. Ang kalaunang akda ay nagpalawig ng mga resulta sa mga pamamaraang [[ekonomikang komputasyonal]] ng pagmomodelo.<ref name="COMP&GT">• [[Joseph Y. Halpern|Halpern, Joseph Y.]] (2008). "computer science and game theory", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000566&edition=current&q=&topicid=&result_number=1 Abstract].<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; • Shoham, Yoav (2008). "Computer Science and Game Theory", ''Communications of the ACM'', 51(8), pp. [http://www.robotics.stanford.edu/~shoham/www%20papers/CSGT-CACM-Shoham.pdf 75-79] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426005917/http://www.robotics.stanford.edu/~shoham/www%20papers/CSGT-CACM-Shoham.pdf |date=2012-04-26 }}.<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; • [[Alvin E. Roth|Roth,Alvin E.]] (2002). "The Economist as Engineer: Game Theory, Experimentation, and Computation as Tools for Design Economics", ''Econometrica'', 70(4), pp. [http://kuznets.fas.harvard.edu/~aroth/papers/engineer.pdf 1341–1378] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112073316/http://kuznets.fas.harvard.edu/~aroth/papers/engineer.pdf |date=2012-01-12 }}.</ref> ===Batay sa ahenteng ekonomikang komputasyonal=== Ang batay sa ahenteng ekonomikang komputasyonal (ACE) ay isang pinangalanang larangan na relatibong kamakailan lamang na may petsang mula mga 1990. Ito ay nag-aaral ng mga prosesong ekonomiko kabilang ang buong mga [[ekonomiya]] bilang mga sistemang dinamiko ng nag-uugnayang mga ahente sa paglipas ng panahon. Kaya ito ay nahuhulog sa paradigm ng mga sistemng adaptibong kompleks.<ref>• Kirman, Alan (2008). "economy as a complex system", ''The New Palgrave Dictionary of Economics '', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_E000246&edition=current&q=Computational%20economics&topicid=&result_number=20 Abstract].<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Leigh Tesfatsion|Tesfatsion, Leigh]] (2003). "Agent-based Computational Economics: Modeling Economies as Complex Adaptive Systems", ''Information Sciences'', 149(4), pp. [http://copper.math.buffalo.edu/urgewiki/uploads/Literature/Tesfatsion2002.pdf 262-268] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426000037/http://copper.math.buffalo.edu/urgewiki/uploads/Literature/Tesfatsion2002.pdf |date=2012-04-26 }}.</ref> Sa pagtugon sa mga modelong nakabatay sa ahente, ang mga ahente ay hindi mga tunay na tao kundi "mga obhektong komputasyonal na minodelo bilang nag-uugnayan ayon sa mga patakaran...na ang mga interaksiyong mikro-lebel ay lumilikha ng mga paternong umaahon."<ref>Scott E. Page (2008), "agent-based models", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_A000218&edition=current&q=agent-based%20computational%20modeling&topicid=&result_number=1 Abstract].</ref> Ang mga patakaran ay pinormula upang hulaan ang pag-aasal at mga intraksiyong panlipunan batay sa mga gantimpala at impormasyon. Ang asumpsiyong teoretikal ng [[matematikal na optimisasyon]] ng mga ahenteng pamilihan ay pinalitan ng hindi mas restriktibong postulado ng mga ahenteng may tinakdaaang pagiging makatwiran na umaangkop sa mga pwersa ng pamilihan.<ref>• [[John H. Holland|Holland, John H.]], and John H. Miller (1991). "Artificial Adaptive Agents in Economic Theory", ''American Economic Review'', 81(2), pp. [http://www.santafe.edu/media/workingpapers/91-05-025.pdf 365-370] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110105015853/http://www.santafe.edu/media/workingpapers/91-05-025.pdf |date=2011-01-05 }} p. 366.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[W. Brian Arthur|Arthur, W. Brian]], 1994. "Inductive Reasoning and Bounded Rationality", ''American Economic Review'', 84(2), pp. [http://www-personal.umich.edu/~samoore/bit885f2011/arthur-inductive.pdf 406-411] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521145936/http://www-personal.umich.edu/~samoore/bit885f2011/arthur-inductive.pdf |date=2013-05-21 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Thomas C. Schelling|Schelling, Thomas C.]] (1978 [2006]). ''Micromotives and Macrobehavior'', Norton. [http://books.wwnorton.com/books/978-0-393-32946-9/ Description], [http://books.google.com/books?id=DenWKRgqzWMC&printsec=find&pg=PA1=#v=onepage&q&f=false preview]. <br/>&nbsp;&nbsp; • [[Thomas J. Sargent|Sargent, Thomas J.]] (1994). ''Bounded Rationality in Macroeconomics'', Oxford. [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MacroeconomicTheory/?view=usa&ci=9780198288695 Description] and chapter-preview 1st-page [http://www.questia.com/library/book/bounded-rationality-in-macroeconomics-thomas-j-sargent-by-thomas-j-sargent.jsp links].</ref> Ang mga modelong ACE ay naglalapat ng mga [[numerikal na analisis|pamamarang numerikal]] sa batay sa kompyuter na mga simulasyon ng mga problemang dinamikong kompleks kung ang ang mas konbensiyonal na mga pamamaraan gaya ng pormulasyon ng teorema ay maaaring hindi makahanap ng handang paggamit.<ref>• Judd, Kenneth L. (2006). "Computationally Intensive Analyses in Economics", ''Handbook of Computational Economics'', v. 2, ch. 17, Introduction, p. 883. Pp. [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=6ITfRkNmKQcC&oi=fnd&pg=PA881&ots=2j0cCBB5S6&sig=a1DlAKMWcxFQZwSkGVVp2zlHIb8#v=onepage&q&f=false 881-] 893. Pre-pub [http://www2.econ.iastate.edu/tesfatsi/Judd.finalrev.pdf PDF]. <br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (1998). ''Numerical Methods in Economics'', MIT Press. Links to [http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=3257 description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120211061602/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=3257 |date=2012-02-11 }} and [http://books.google.com/books?id=9Wxk_z9HskAC&pg=PR7&source=gbs_toc_r&cad=3#v=onepage&q&f=false chapter previews].</ref> Sa pagsisimula mula sa isang tinukoy na mga inisyal na kondisyon, ang komputasyonal na sistemang ekonomiko ay minomodelo bilang nag-eebolb sa paglipas ng panahon habang ang mga ahenteng bumubuo dito ay paulit ulit na nakikipag-ugnayan sa bawat isa. Sa mga respetong ito, ang ACE ay inilirawan bilang isang pakikitungong baba-pataas na kulturang plato sa pag-aaral ng ekonomiya.<ref>• Tesfatsion, Leigh (2002). "Agent-Based Computational Economics: Growing Economies from the Bottom Up", ''Artificial Life'', 8(1), pp.55-82. [http://www.mitpressjournals.org/doi/abs/10.1162/106454602753694765 Abstract] and pre-pub [http://www.econ.brown.edu/fac/Peter_Howitt/SummerSchool/Agent.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514143904/http://www.econ.brown.edu/fac/Peter_Howitt/SummerSchool/Agent.pdf |date=2013-05-14 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (1997). "How Economists Can Get Alife", in W. B. Arthur, S. Durlauf, and D. Lane, eds., ''The Economy as an Evolving Complex System, II'', pp. 533-564. Addison-Wesley. Pre-pub [http://ageconsearch.umn.edu/bitstream/18196/1/er37.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415135342/http://ageconsearch.umn.edu/bitstream/18196/1/er37.pdf |date=2012-04-15 }}.</ref> Salungat sa ibang mga pamantayang mga pamamaraang pagmomodelo, ang mga pangyayaring ACE ay pinapatakbo lamang ng mga inisyal na kondisyon kahit pa ang ekwilibrium ay umiiral o mabilis na malulutas sa pagkukwenta. Gayunpaman, ang pagmomodelong ACE ay kinabibilangan ng pag-aangkop ng ahente, autonomiya at pagkatuto.<ref>Tesfatsion, Leigh (2006), "Agent-Based Computational Economics: A Constructive Approach to Economic Theory", ch. 16, ''Handbook of Computational Economics'', v. 2, part 2, ACE study of economic system. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574002105020162 Abstract] and pre-pub [http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811162709/http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf |date=2017-08-11 }}.</ref> Ito ay may pagkakatulad at sumasanib sa [[teoriya ng laro]] bilang isang paraang batay sa ahente para sa pagmomodelo ng mga interaksiyong panlipunan.<ref name="COMP&GT"/> Ang ibang mga dimensiyon ng pakikitungo ay kinabibilangan ng gayong mga paksang pamantayang ekonomiko gaya ng [[kompetisyon]] at [[kolaborasyo]],<ref>[[Robert Axelrod|Axelrod, Robert]] (1997). ''The Complexity of Cooperation: Agent-Based Models of Competition and Collaboration'', Princeton. [http://press.princeton.edu/titles/6144.html Description], [http://press.princeton.edu/titles/6144.html#TOC contents], and [http://books.google.com/books?id=J0dgRGMdjmQC&printsec=find&pg=PR11#v=onepage&q&f=false preview].</ref> [[istaktura ng pamilihan]] at [[organisasyong industriyal]],<ref>• Leombruni, Roberto, and Matteo Richiardi, ed. (2004), ''Industry and Labor Dynamics: The Agent-Based Computational Economics Approach.'' World Scientific Publishing ISBN 981-256-100-5. [http://www.worldscibooks.com/economics/5706.html Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727221149/http://www.worldscibooks.com/economics/5706.html |date=2010-07-27 }} and chapter-preview [http://books.google.com/books?id=P5O7A5D55nQC&printsec=fond&pg=PR5#v=onepage&q&f=false links].<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Joshua M. Epstein|Epstein, Joshua M.]] (2006). "Growing Adaptive Organizations: An Agent-Based Computational Approach", in ''Generative Social Science: Studies in Agent-Based Computational Modeling'', pp. 309 [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=543OS3qdxBYC&oi=fnd&pg=PA326&dq=false#v=onepage&q=false&f=false -] 344. [http://press.princeton.edu/titles/8277.html Description] and [http://www.santafe.edu/research/working-papers/abstract/99895b6465e8b87656612f8e3570b34c/ abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019055158/http://www.santafe.edu/research/working-papers/abstract/99895b6465e8b87656612f8e3570b34c/ |date=2016-10-19 }}.</ref> mga [[gastos ng transaksiyon]],<ref>Klosa, Tomas B., and Bart Nooteboom, 2001. "Agent-based Computational Transaction Cost Economics", ''Journal of Economic Dynamics and Control'' 25(3–4), pp. 503–52. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0165188900000348 Abstract.]</ref> [[ekonomikang kapakanan]]<ref>[[Robert Axtell|Axtell, Robert]] (2005). "The Complexity of Exchange", ''Economic Journal'', 115(504, Features), pp. [http://econfaculty.gmu.edu/pboettke/workshop/archives/f05/Axtell.pdf F193-F210].</ref> at disensiyong mekanismo,<ref name="Abstract"/> ekonomikang impormasyon,<ref>Sandholm, Tuomas W., and Victor R. Lesser (2001)."Leveled Commitment Contracts and Strategic Breach", ''Games and Economic Behavior'', 35(1–2), pp. [http://www.cs.cmu.edu/afs/.cs.cmu.edu/Web/People/sandholm/leveled.geb.pdf 212-270].</ref> at [[makroekonomika]].<ref>• [[David Colander|Colander, David]], [[Peter Howitt]], Alan Kirman, [[Axel Leijonhufvud]], and [[Perry Mehrling]] (2008). "Beyond DSGE Models: Toward an Empirically Based Macroeconomics", ''American Economic Review'', 98(2), pp. [http://www.jstor.org/pss/29730026 236]-240. Pre-pub [http://www.econ.brown.edu/fac/peter_howitt/publication/complex%20macro6.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100622214223/http://www.econ.brown.edu/fac/peter_howitt/publication/complex%20macro6.pdf |date=2010-06-22 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Thomas J. Sargent|Sargent, Thomas J.]] (1994). ''Bounded Rationality in Macroeconomics'', Oxford. [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Economics/MacroeconomicTheory/?view=usa&ci=9780198288695 Description] and chapter-preview 1st-page [http://www.questia.com/library/book/bounded-rationality-in-macroeconomics-thomas-j-sargent-by-thomas-j-sargent.jsp links].</ref><ref>Tesfatsion, Leigh (2006), "Agent-Based Computational Economics: A Constructive Approach to Economic Theory", ch. 16, ''Handbook of Computational Economics'', v. 2, pp. 832-865. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574002105020162 Abstract] and pre-pub [http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811162709/http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf |date=2017-08-11 }}.</ref> Ang paraang ito ay sinasabing nakikinabang mula sa patuloy na pagpapabuti sa mga pamamaraang pagmomodelo ng [[agham pangkompyuter]] at tumaas na mga kakayahan ng kompyuter. Ang mga isyu ay kinabibilangan ng mga karaniwan sa ekonomikang eksperimental sa pangkalahatan <ref>[[Vernon L. Smith|Smith, Vernon L.]] (2008). "experimental economics", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_E000277&q=experimental%20&topicid=&result_number=2 Abstract].</ref> and by comparison<ref>[[John Duffy (economist)|Duffy, John]] (2006). "Agent-Based Models and Human Subject Experiments", ch. 19, ''Handbook of Computational Economics'', v.2, pp. 949–101. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574002105020198 Abstract].</ref> at pagpapaunlad ng isang karaniwang balangkas para sa balidasyong empirikal at paglutas ng mga bukas na taon sa pagmomodelong batay sa ahente.<ref>• Namatame, Akira, and Takao Terano (2002). "The Hare and the Tortoise: Cumulative Progress in Agent-based Simulation", in ''Agent-based Approaches in Economic and Social Complex Systems''. pp. [http://books.google.com/books?id=nTkwxVUYvfIC&printsec=find&pg=PA3=onepage&q&f=false#v=onepage&q&f=false 3-] 14, IOS Press. [http://www.iospress.nl/book/agent-based-approaches-in-economic-and-social-complex-systems-2/ Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405084745/http://www.iospress.nl/book/agent-based-approaches-in-economic-and-social-complex-systems-2/ |date=2012-04-05 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • Fagiolo, Giorgio, Alessio Moneta, and Paul Windrum (2007). "A Critical Guide to Empirical Validation of Agent-Based Models in Economics: Methodologies, Procedures, and Open Problems", ''Computational Economics'', 30, pp. [http://www.springerlink.com/content/t683473172528275/ 195]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}–226.</ref> Ang huling layuning siyentipiko ng paraang ito ay inilarawan bilang "pagsubok sa mga natuklasang teoretikal laban sa tunay na daigdig na mga datos sa mga paraang papayag na ang mga teoriyang empirikal na sinuportahan ay magtitipon sa paglipas ng panahon na ang mga akda ng mananaliksik ay angkop na magtatayo sa akdang nauna na".<ref>• Tesfatsion, Leigh (2006). "Agent-Based Computational Economics: A Constructive Approach to Economic Theory", ch. 16, ''Handbook of Computational Economics'', v. 2, [pp. 831-880] sect. 5. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574002105020162 Abstract] and pre-pub [http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811162709/http://econ2.econ.iastate.edu/tesfatsi/hbintlt.pdf |date=2017-08-11 }}.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Kenneth L. Judd|Judd, Kenneth L.]] (2006). "Computationally Intensive Analyses in Economics", ''Handbook of Computational Economics'', v. 2, ch. 17, pp. [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=6ITfRkNmKQcC&oi=fnd&pg=PA881&ots=2j0cCBB5S6&sig=a1DlAKMWcxFQZwSkGVVp2zlHIb8#v=onepage&q&f=false 881-] 893. Pre-pub [http://www2.econ.iastate.edu/tesfatsi/Judd.finalrev.pdf PDF].<br/>&nbsp;&nbsp; • Tesfatsion, Leigh, and Kenneth L. Judd, ed. (2006). ''Handbook of Computational Economics'', v. 2. [http://www.elsevier.com/wps/find/bookdescription.cws_home/660847/description#description Description] & and chapter-preview [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=PublicationURL&_hubEid=1-s2.0-S1574002105X02003&_cid=273377&_pubType=HS&_auth=y&_acct=C000228598&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=e4757b4f65755ed6340a11fee9615200 links.]{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist|2}} [[Kategorya:Nilalapat na matematika]] [[Kategorya:Ekonomika]] oknfxyek05rwbyvvd122gcrteljb6x0 10 187755 2208614 1682181 2026-05-23T00:24:03Z Sharktube2000 161034 2208614 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=classis |parent=Amniota |link=Reptilia }}<noinclude> </noinclude><noinclude>{{pp-semi-indef}}</noinclude> fx83vbdvbqc1uf2665q6758u7csrijh 0 189241 2208613 1900712 2026-05-23T00:20:57Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208613 wikitext text/x-wiki {{automatic taxobox | fossil_range = [[Mississippian]] – Kamakailan, {{fossil range|320|0}} | name = Mga Sauropsido | image = Tortoise and the duck.jpg | image_caption = Isang [[red eared slider]] at isang [[papaw]]; pareho ay mga sauropsido. | taxon = Sauropsida | authority = [[Edwin Stephen Goodrich|Goodrich]], 1916 | subdivision_ranks = Mga Pangalawang-pangkat | subdivision = * [[Anapsida]] * [[Diapsida]] ** †[[Araeoscelidia]] ** †[[Avicephala]] ** [[Neodiapsida]] *** †[[Younginiformes]] *** †[[Ichthyopterygia]] *** [[Sauria]] (lahat ng buhay na reptilya + mga ibon) }} Ang mga '''Sauropsido''' ay kabilang sa pangkat o kladong '''Sauropsida''', isang pangkat ng mga [[amniota]] na kinabibilangan ng lahat ng mga umiiral na [[reptilya]] ([[sensu stricto]]) at [[ibon]] at mga ninuno nitong [[fossil]] kabilang ang mga [[dinosauro]], na agarang mga ninuno ng mga ibon. Ang sauropsida ay itinatangi mula sa [[Synapsida]], ang pangkat na kinabibilangan ng mga [[mamalya]] at mga ninuno nitong posil (''fossil''). [[Kategorya:Tetrapoda]] qoipb64fgeuwoyvah56kkqnn33kg5bb 2208734 2208613 2026-05-23T09:47:34Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208734 wikitext text/x-wiki {{automatic taxobox | fossil_range = [[Mississippian]] – Kamakailan, {{fossil range|320|0}} | name = Mga Sauropsido | image = Tortoise and the duck.jpg | image_caption = Isang [[red eared slider]] at isang [[papaw]]; pareho ay mga sauropsido. | taxon = Sauropsida | authority = [[Edwin Stephen Goodrich|Goodrich]], 1916 | subdivision_ranks = Mga Pangalawang-pangkat | subdivision = * [[Anapsida]] * [[Diapsida]] ** †[[Araeoscelidia]] ** †[[Avicephala]] ** [[Neodiapsida]] *** †[[Younginiformes]] *** †[[Ichthyopterygia]] *** [[Sauria]] (lahat ng buhay na reptilya + mga ibon) }} Ang mga '''Sauropsido''' ay kabilang sa pangkat o kladong '''Sauropsida''', isang pangkat ng mga [[amniota]] na kinabibilangan ng lahat ng mga umiiral na tradisyonal na [[reptil]] at [[ibon]] at mga ninuno nitong [[fossil]] kabilang ang mga [[dinosauro]], na agarang mga ninuno ng mga ibon. Ang sauropsida ay itinatangi mula sa [[Synapsida]], ang pangkat na kinabibilangan ng mga [[mamalya]] at mga ninuno nitong posil (''fossil''). [[Kategorya:Tetrapoda]] 0l8jmvx86ceyqw5z2j3ap2ggcw9jobv 2208735 2208734 2026-05-23T09:48:45Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208735 wikitext text/x-wiki {{automatic taxobox | fossil_range = [[Mississippian]] – Kamakailan, {{fossil range|320|0}} | name = Mga Sauropsido | image = Tortoise and the duck.jpg | image_caption = Isang [[red eared slider]] at isang [[papaw]]; pareho ay mga sauropsido. | taxon = Sauropsida | authority = [[Edwin Stephen Goodrich|Goodrich]], 1916 | subdivision_ranks = Mga Pangalawang-pangkat | subdivision = * [[Anapsida]] * [[Diapsida]] ** †[[Araeoscelidia]] ** †[[Avicephala]] ** [[Neodiapsida]] *** †[[Younginiformes]] *** †[[Ichthyopterygia]] *** [[Sauria]] (lahat ng buhay na reptilya + mga ibon) | synonyms = * [[Reptilia]] ''sensu lato'' }} Ang mga '''Sauropsido''' ay kabilang sa pangkat o kladong '''Sauropsida''', isang pangkat ng mga [[amniota]] na kinabibilangan ng lahat ng mga umiiral na tradisyonal na [[reptil]] at [[ibon]] at mga ninuno nitong [[fossil]] kabilang ang mga [[dinosauro]], na agarang mga ninuno ng mga ibon. Ang sauropsida ay itinatangi mula sa [[Synapsida]], ang pangkat na kinabibilangan ng mga [[mamalya]] at mga ninuno nitong posil (''fossil''). [[Kategorya:Tetrapoda]] 0yzn88dhrwjawv9m19v3jmf9zm3hxp1 0 189244 2208513 2188720 2026-05-22T16:27:59Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208513 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Mga anapsida | fossil_range = [[Carboniferous]]-Kamakailan | image = Skull anapsida 1.png | image_width = 215px | image_caption = Anapsid skull | taxon = Anapsida |authority = [[Samuel Williston|Williston]], 1917 | subdivision_ranks = Orders | subdivision = †[[Captorhinida]] <br/> †[[Mesosaur]]ia <br/> †[[Procolophonomorpha]] <br/> ?[[Testudines]] (Turtles, [[tortoise]]s & terrapins) }} Ang isang '''anapsida''' ay isang [[amniota]] na ang bungo ay walang mga [[temporal fenestra]] (bukasan) malapit sa mga templo nito.<ref>Pough, F. H. et al. (2002) ''Vertebrate Life'', 6th Ed. Prentice Hall Inc., Upper Saddle River, NJ. {{ISBN|0-13-041248-1}}</ref> Ayon sa kaugalian, ang Anapsida ay itinuturing na pinaka-primitive na [[subclass]] ng mga [[amniote]], ang [[ancestor|ancestral]] stock kung saan nag-evolve ang [[Synapsida]] at [[Diapsida]], na ginagawang [[paraphyletic]] ang mga anapsid, ibigsabihin ang grupong ito ay nilalaman ng kaniyang ancestor ngunit hindi lahat ng descendant ay kasama dito. [[File:Caretta carettaZZ.jpg|thumb|left|Bungo ng anapsidang ''[[Caretta caretta]]'' (Loggerhead sea turtle) na isang [[Testudine]]]] Bagaman ang mga '''anapsidang reptilya''' o anapsida ay tradisyonal na sinasalita na ang mga ito ay isang pangkat [[monopiletiko]], iminungkahi na ang mga ilang mga pangkat ng [[reptilya]] na may mga bungong anapsid aay maaaring malayo lamang na magkakaugnay. Pinagdedebatihan pa ring mga siyentipiko ang eksaktong relasyon sa pagitan ng [[basal]](orihinal) na reptilya n aunang lumitaw sa panahong Huling [[Carboniferous]], ang iba't ibang mga reptilya ng [[Permian]] na may bungong anapsida at mga [[Testudines]](mga [[pagong]], [[pawikan]] at mga [[terrapin]]). Gayunpaman, kalaunang iminungkahi na ang tulad ng anapsidang bungo ng pagong ay maaaring sanhi ng [[rebersiyon]] kesa sa pinagmulang anapsida. Naniniwala ang karamihan ng mga paleontologo na ang mga [[Testudines]] ay nagmula sa mga reptilyang [[diapsida]] na nawalan ng mga temporal fenestrae nito. Ang mas kamakailang mga pag-aaral pilohentiko na nasa isip ito ay naglagay ng mga pagong sa loob ng [[diapsida]].<ref name=debraga&rieppel1997>deBraga, M. and Rieppel, O. (1997). "Reptile phylogeny and the interrelationships of turtles." ''Zoological Journal of the Linnean Society'', '''120''': 281-354.</ref><ref name=Parareptilia1>{{cite journal |author=Linda A. Tsuji |author2= Johannes Muller |year=2009 |title=Assembling the history of the Parareptilia: phylogeny, diversification, and a new definition of the clade |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/mmng.200800011/abstract |journal=Fossil Record |volume=12 |issue=1 |pages=71–81 |doi=10.1002/mmng.200800011}}</ref><ref name=Parareptilia2>{{cite journal |author=Marcello Ruta |author2= Juan C. Cisneros |author3= Torsten Liebrect |author4= Linda A. Tsuji |author5= Johannes Muller |year=2011 |title=Amniotes through major biological crises: faunal turnover among Parareptiles and the end-Permian mass extinction |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1475-4983.2011.01051.x/abstract |journal=Palaeontology |volume=54 |issue=5 |pages=1117–1137 |doi=10.1111/j.1475-4983.2011.01051.x }}</ref> Ang ilan ay naglagay ng mga pagong bilang isang kapatid na pangkat sa mga nabubuhay na [[arkosauro]] <ref name="Evans2009">{{Cite journal|author=Susan E. Evans|year=2009|title=An early kuehneosaurid reptile (Reptilia: Diapsida) from the Early Triassic of Poland|journal=Paleontologica Polonica|volume=65|pages=145–178|url=http://palaeontologia.pan.pl/PP65/PP65_145-178.pdf|access-date=2012-10-08|archive-date=2020-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106115311/http://palaeontologia.pan.pl/PP65/PP65_145-178.pdf|url-status=dead}}.</ref><ref name="Borsuk−Białynicka2009">{{Cite journal|author=Magdalena Borsuk−Białynicka;|author2=Susan E. Evans|year=2009|title=A long−necked archosauromorph from the Early Triassic of Poland|journal=Paleontologica Polonica|volume=65|pages=203–234|url=http://palaeontologia.pan.pl/PP65/PP65_203-234.pdf|access-date=2012-10-08|archive-date=2020-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106133427/http://palaeontologia.pan.pl/PP65/PP65_203-234.pdf|url-status=dead}}</ref> o sa mas karaniwan sa loob ng [[Lepidosauromorpha]].<ref name = "Rieppel">{{cite journal |author=Rieppel O |author2= DeBraga M |title=Turtles as diapsid reptiles |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-12-05_384_6608/page/452 |journal=Nature |volume=384 |issue= 6608|pages=453–5 |year=1996 |doi=10.1038/384453a0 |ref=harv}}</ref><ref name="Li2008">{{cite journal |author=Li, Chun | author2=Xiao-Chun Wu |author3= Olivier Rieppel |author4= Li-Ting Wang |author5= Li-Jun Zhao| title =An ancestral turtle from the Late Triassic of southwestern China| journal =Nature| volume =456| issue = 7221| pages = 497–501| date =2008-11-27 | doi =10.1038/nature07533 | pmid =19037315}}</ref><ref name=Bickelmann09>{{cite journal |author=Constanze Bickelmann |author2= Johannes Müller |author3= Robert R. Reisz |year=2009 |title=The enigmatic diapsid ''Acerosodontosaurus piveteaui'' (Reptilia: Neodiapsida) from the Upper Permian of Madagascar and the paraphyly of ‘‘younginiform’’ reptiles |journal=Canadian Journal of Earth Sciences |volume=49 |issue= |pages=651–661 |doi=10.1139/E09-038 }}</ref><ref name=Orovenator>{{cite journal |author=Robert R. Reisz |author2=Sean P. Modesto |author3=Diane M. Scott |year=2011 |title=A new Early Permian reptile and its significance in early diapsid evolution |url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/early/2011/04/27/rspb.2011.0439.abstract |journal=Proceedings of the Royal Society B |volume=278 |issue= |pages= |doi=10.1098/rspb.2011.0439 |access-date=2012-10-08 |archive-date=2016-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160629235254/http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/early/2011/04/27/rspb.2011.0439.abstract |url-status=dead }}</ref><ref name=Sinosaurosphargis>{{cite journal |author=Li, Chun |author2=Olivier Rieppel |author3= Xiao-Chun Wu |author4= Li-Jun Zhao |author5= Li-Ting Wang |year=2011 |title=A new Triassic marine reptile from southwestern China |url=http://www.informaworld.com/smpp/content~db=all~content=a935220992~frm=titlelink |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=31 |issue=2 |pages=303–312 |doi=10.1080/02724634.2011.550368}}</ref> Ang ilang mga modernong paleontologo ay naniniwala pa ring ang [[Testudines]] ang tanging nagpapatuloy na sangay ng sinaunang gradong ebolusyonaryo na kinabibilangan ng mga [[procolophonid]], [[millerettid]] at [[pareiasauro]],<ref name=jalil&janvier2005>Jalil, N.-E. and Janvier, P. (2005). "Les pareiasaures (Amniota, Parareptilia) du Permien supérieur du Bassin d’Argana, Maroc." ''Geodiversitas'', '''27'''(1) : 35-132.</ref> bagaman ang pananaw na ito ay hindi pangkalahatang tinatanggap. Ang lahat ng mga pag-aaral molekular ay malakas na nagpapatibay ng paglalagay ng mga pagong sa loob ng mga [[diapsida]]. Ang ilan ay naglalagay ng mga pagong sa loob ng [[Archosauria]],<ref name = "Mannen">{{Cite journal |author= Mannena, Hideyuki | authorlink = | author2 = Li, Steven S. -L. | title = Molecular evidence for a clade of turtles | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 13 | issue = 1 | pages = 144–148 | publisher = | location = | date = Oktubre 1999 | url = | doi = 10.1006/mpev.1999.0640 | pmid = 10508547}}</ref> o sa mas kaniwang ay isang pangkat kapatid ng mga nabubuhay na [[arkosauro]].<ref name = "Zardoya">{{cite journal|author=Zardoya, R.| author2=Meyer, A.| year=1998|title=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles| journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proc Natl Acad Sci U S A]]| issn=0027-8424| volume=95| issue=24| pages=14226–14231| doi=10.1073/pnas.95.24.14226| pmid=9826682| pmc=24355| ref=harv}}</ref><ref name = "Iwabe">{{Cite journal |author= Iwabe, N. | authorlink = | author2 = Hara, Y. |author3= Kumazawa, Y. |author4= Shibamoto, K. |author5= Saito, Y. |author6= Miyata, T. |author7= Katoh, K. | title = Sister group relationship of turtles to the bird-crocodilian clade revealed by nuclear DNA-coded proteins | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 22 | issue = 4 | pages = 810–813 | publisher = | location = | date = 2004-12-29 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/22/4/810.long | issn = | doi = 10.1093/molbev/msi075 | pmid = 15625185 | accessdate = 2010-12-31}}</ref><ref name = "Roos">{{Cite journal |author= Roos, Jonas | authorlink = | author2 = Aggarwal, Ramesh K.|author3= Janke, Axel | title = Extended mitogenomic phylogenetic analyses yield new insight into crocodylian evolution and their survival of the Cretaceous–Tertiary boundary | journal = [[Molecular Phylogenetics and Evolution]] | volume = 45 | issue = 2 | pages = 663–673 | publisher = | location = | date = Nobyembre 2007 | url = | issn = | doi = 10.1016/j.ympev.2007.06.018 | pmid = 17719245}}</ref><ref name = "Katsu">{{Cite journal |author= Katsu Y. | authorlink = | author2 = Braun, E. L. |author3= Guillette, L. J. Jr. |author4= Iguchi, T. | title = From reptilian phylogenomics to reptilian genomes: analyses of c-Jun and DJ-1 proto-oncogenes | journal = Cytogenetic and Genome Research | volume = 127 | issue = 2–4 | pages = 79–93 | publisher = | location = | date = 2010-03-17 | url = | issn = | doi = 10.1159/000297715 | pmid = 20234127 }}</ref><ref name=Crawford12>{{cite journal|last1=Crawford|first1=N. G.|last2=Faircloth|first2=B. C.|last3=McCormack|first3=J. E.|last4=Brumfield|first4=R. T.|last5=Winker|first5=K.|last6=Glenn|first6=T. C.|title=More than 1000 ultraconserved elements provide evidence that turtles are the sister group of archosaurs|journal=Biology Letters|volume=8|issue=5|year=2012|pages=783–786|issn=1744-9561|doi=10.1098/rsbl.2012.0331}}</ref> Gayunpaman, ang isa sa pinakakamakailang mga pag-aaral molekular na inilimbag noong Pebrero 23, 2012 ay nagmumungkahing ang mga pagong ay mga [[diapsida]]ng [[lepidosauromorph]] na pinakamalapit na nauugnay sa mga [[lepidosauro]](mga [[butiki]], mga [[ahas]] at mga [[tuatara]]).<ref name =turtle+lizard>{{Cite journal | author = Tyler R. Lyson | author2 = Erik A. Sperling | author3 = Alysha M. Heimberg | author4 = Jacques A. Gauthier | author5 = Benjamin L. King | author6 = Kevin J. Peterson | title = MicroRNAs support a turtle + lizard clade | journal = Biology Letters | volume = 8 | issue = 1 | pages = 104–107 | doi = 10.1098/rsbl.2011.0477 | url = http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/8/1/104 | access-date = 2012-10-08 | archive-date = 2018-10-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181031173754/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/8/1/104 | url-status = dead }}</ref> Ang muling analis ng mga naunang piloheniya ay nagmumungkahing ang mga pagong bilang anapsida dahil ang mga ito ay nagpalagay ng klasipikasyong ito(ang karamihan sa mga ito ay nag-aaral kung anong mga anapsida ang mga pagong) at dahil ang mga ito ay hindi nag-sampol ng fossil at nabubuhay na taxa ng sapat na malawak sa pagtatayo ng [[kladograma]]. Ang ''Testudines'' ay iminumungkahing nag-[[ebolusyong diberhente|diberhe]] mula sa ibang mga [[diapsida]] sa pagitan ng 200 at 279 milyong taon ang nakalilipas bagaman ang debate ay patuloy pa rin.<ref name = "Rieppel"/><ref name = "Zardoya"/><ref>{{cite book|last=Benton|first=M. J.|author2=|authorlink=|title=[[Vertebrate Paleontology (Benton)|Vertebrate Paleontology]]|edition=2nd|publisher=Blackwell Science Ltd|location=London|year=2000|isbn=0-632-05614-2|series=}}, 3rd ed. 2004 ISBN 0-632-05637-1</ref> Ang karamihan ng ibang mga reptilya na may bungong anapsida kabilang ang mga [[Millerettidae|millerettid]], [[Nycteroleteridae|nycteroleterid]], at [[pareiasauro]] ay naging ekstinkt sa Huling [[Permian]] sa [[pangyayaring ekstinksiyong Permian-Triassic]]. Gayunpaman, nagawa ng mga [[Procolophonidae|procolophonid]] na makapagpatuloy hanggang sa panahong [[Triassic]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Reptilia]] 4oah7tlaqufz4g3rzs3hw4dp0wsmuzq 0 193388 2208620 2208400 2026-05-23T02:15:53Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Singgapúr]] sa [[Singapura]]: mas tamang pamagat, kung hindi sang-ayon, pag-usapan sa [[Usapan:Singpura]] 2170612 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = {{small|{{nobold|{{native name|ms|Republik Singapura}}<br />{{native name|zh|新加坡共和国|italics=off}}<br />{{native name|ta|சிங்கப்பூர் குடியரசு|italics=off}}<!--end nobold:-->}}}} |conventional_long_name = Republika ng Singapura |common_name = Singapura |image_flag = Flag of Singapore.svg |image_coat = Coat of arms of Singapore.svg |symbol_type = Coat of Arms |image_map = LocationSingapore.png |national_motto = ''"Majulah Singapura"'' {{languageicon|ms|Malay}}<br />"Pagsulong, Singapura" |national_anthem = ''[[Majulah Singapura]]'' |capital = Singapura |official_languages = [[Wikang Ingles|Ingles]]<br />[[Wikang Malay|Malay]]<br />[[Wikang Mandarin|Mandarin]]<br />[[Wikang Tamil|Tamil]] |demonym = Singaporean |government_type = [[:en:Parliamentary republic|Parliamentary republic]] |leader_title1 = [[:en:President of Singapore|Pangulo]] |leader_name1 = [[Tharman Shanmugaratnam]] |leader_title2 = [[:en:Prime Minister of Singapore|Punong Ministro]] |leader_name2 = [[Lawrence Wong]] <!--|leader_title3 = [[:en:Parliament of Singapore|Speaker of Parliament]] |leader_name3 = [[Michael Palmer]] |leader_title4 = [[:en:Chief Justice of Singapore|Chief Justice]] |leader_name4 = [[Chan Sek Keong]]--> |sovereignty_type = [[Kalayaan]] |established_event1 = lungsod |established_date1 = 24 Hulyo 1951 |established_event2 = Sariling pamamahala sa ilalim ng [[United Kingdom]] |established_date2 = 3 Hunyo 1959<ref name="UT">{{cite web |url=http://inic.utexas.edu/asnic/countries/singapore/Singapore-History.html |title=Singapore: History |publisher=Asian Studies Network Information Center |accessdate=2007-11-02 |archive-date=2007-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323095958/http://inic.utexas.edu/asnic/countries/Singapore/Singapore-History.html |url-status=dead }}</ref> |established_event3 = [[:en:Singapore in Malaysia#Separation|Pagpapahayag ng kasarilnan]] |established_date3 = 31 Agosto 1963 |established_event4 = Pagsasanib sa [[Malaysia]] |established_date4 = 16 Setyembre 1963 |established_event5 = Paghihiwalay sa Malaysia |established_date5 = 9 Agosto 1965 |area_km2 = 707.1 |area_rank = 190th |area_sq_mi = 270 |percent_water = 1.444 |population_estimate_year = 2008 |population_estimate = 4,839,400<ref name="stats">{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/stats/latestdata.html |title=Population - latest data |date=2008-10-17 |publisher=Singapore Department of Statistics Singapore |accessdate=2008-10-17 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226013104/https://www.singstat.gov.sg/stats/latestdata.html |url-status=dead }}</ref> |population_estimate_rank = ika-114 |population_census_year = 2000 |population_census = 4,117,700 |population_density_km2 = 6,489 |population_density_sq_mi = 16,392 |population_density_rank = ika-3 |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $228.303 bilyon<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=66&pr.y=20&sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=576&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Singapore|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $49,754<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $161.349 atos / bilyon<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $35,162<ref name=imf2/> |HDI_year = 2007 |HDI = 0.922 | HDI_change = {{steady}} <!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = |HDI_rank = ika-25 |currency = [[:en:Singapore dollar|Singapore dollar]] |currency_code = SGD |time_zone = [[:en:Singapore Standard Time|SST]] |utc_offset = +8 |cctld = [[:en:.sg|.sg]] |calling_code = 65 }} <!--[[File:Saint Andrew's Cathedral, Singapore 2.JPG|thumb|250px|left|<center>Saint ng Cathedral ng Andrew.</center>]]--> Ang '''Singapura''' (<small>pagbigkas:</small> sí•nga•púra), na may opisyal na pangalang '''Republika ng Singapura''' ay isang pulo, [[lungsod-estado]], na matatagpuan sa [[Timog-silangang Asya]], sa timog ng estado ng [[Johor]] sa tangway ng [[Tangway ng Malaya|Malaya]] hilaga ng kapuluang [[Riau]] ng [[Indonesia|Indonesya]]. == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng Singapura}} Ang pulo ay dating tinatawag na [[Temasek]] at bininyagan ni Lakan Parameswara sa pangalang '''Singapura''', nangangahulugang “lungsod (''[[Pólis|pura]]'') ng [[leon]] (''singa'')” noong [[ika-16 siglo]]. Noong 1819, napunta sa kontrol ni [[Thomas Stamford Raffles]] ang lungsod upang hadlangan ang dominasyong pangkalakalan ''(commercial)'' ng mga Olandes sa rehiyon. Noong 1826, ang mga kolonya ng istretso ay binubuo ng Singapura, [[Malaka]] at [[Penang]]. Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] naman, mula 15 Pebrero 1942, napasailalim ang pulo sa [[Kasaysayan ng Hapon|Imperyong Hapon]], Pagkatapos ng digmaan, napiling punong ministro si [[Lee Kuan Yew]]. Ang kanyang partido na ''People's Action Party'' ay nagmungkahi para sa integrasyon nito sa kalipunan ng [[Malaysia]], at napabilang ito sa Malaysia hanggang Setyembre ng taong 1963. Taong 1964, pinahayag ang kagustuhan nitong humiwalay dahil sa mga pagkakaiba at noong 9 Agosto 1965 pinahayag ang [[kasarinlan]] ng Republika ng Singapura. == Politika == {{Main|Politika sa Singapura}} Ang parlamentarismong Ingles ang nagbigay-diwa sa saligang-batas ng Singapura. Ang ''People's Action Party'' (Partido ng Kilusang Popular) ang nangingibabaw sa politika ng bansa pagkaraan ng pagpapahayag ng kasarinlan. Ang sistema ng pamahalaan ay mas hawig sa awtoritarianismo kaysa sa isang demokrasyang pangmaramihang-partido. Subalit, sa kabaligtaran, masasabing isang modelo ng transparency ang ekonomiyang pamilihan ng Singapura at halos walang katiwalian na nangyayari sa pamahalaan. Ang Singapura ay isang miyembro ng [[ASEAN]]. {| class="wikitable" |+ Mga punong ministro ng Singapura ! scope="col" | Pangalan ! scope="col" | Termino ! scope="col" | Komento |- | [[Lee Kuan Yew]] | 1965–1990 | |- | [[Goh Chok Tong]] | 1990–2004 | |- | [[Lee Hsien Loong]] | mula 12 Agosto 2004 | Anak ni Lee Kuan Yew. |} == Mga teritoryong pampangasiwaan == {{Talaan ng mga territoryong pampangasiwaan|Q334}} == Ekonomiya == [[Talaksan:Merlion statue, Merlion Park, Singapore - 20110723.jpg|thumb|150px|left|Ang kadalasang atraksiyon panturista, ang [[Merlion]]]] {{main|Ekonomiya ng Singapura}} Ang Singapura ay nagtataglay ng isang [[ekonomiyang pamilihan]] na malaya at masagana at may open environment malaya sa katiwalian. Matatag ang kanyang pananalapi at ang [[GDP]] nito ay ang pinakamataas sa mundo. Nakadepende ang ekonomiya sa pag-luwas, partikular ang sa sektor ng elektroniko at industriya. Noong 2001, ang pag-urong sa buong daigdig pati ang pagbagsak ng sektor ng teklonohiya ay nakaapekto sa ekonomiya ng bansa (ang GDP nito ay bumaba ng 2%). Ang epidemya ng [[SARS]] na nagsimula noong 2003 ay nakapagpabigat din dito. Maliit lang ang bansang ito at limitado ang yamang likas. Subalit ang mga pinuno ay napakahusay na nag-tuon ng kanilang pansin sa kalakalan at masiglang nakikipag-ugnayan sa mga bansang mauunlad, Bumuo ng patakarang kapakipakinabangan isinaalang-alang ang kapakinabangan ng bansa na pinag-tuonan ng pansin ng pamahalaan. ==Mga sanggunian== [http://www.singapore-dine.sg Gabay sa Pagkain sa Singapura] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703181537/http://singapore-dine.sg/ |date=2015-07-03 }} {{reflist}} ---- * {{Wikivoyage|Singapura}} * {{Commonscat-inline|Singapore}} * {{osmrelation-inline|536780}} * [https://www.gov.sg/ Singapore Government Online Portal] * [https://web.archive.org/web/20080607085722/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/singapore.htm Singapore] from ''UCB Libraries GovPubs'' * [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15961759 Singapore profile] from the [[BBC News]] * {{wikiatlas|Singapore}} {{in lang|en}} {{Southeast Asia}} {{ASEAN}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga estadong-kasapi ng ASEAN]] [[Kategorya:Mga bansa sa Asya]] [[Kategorya:Singapore| ]] 3qlhcnpl8wps40htbmwa6cxvj8gii0g 2208622 2208620 2026-05-23T02:17:48Z Jojit fb 38 Protected "[[Singapura]]": Kailangang pag-usapan muna sa [[Usapan:Singapura]] ang palipat. ([Ilipat=Mga tagapangasiwa lamang] (walang katiyakan)) 2170612 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = {{small|{{nobold|{{native name|ms|Republik Singapura}}<br />{{native name|zh|新加坡共和国|italics=off}}<br />{{native name|ta|சிங்கப்பூர் குடியரசு|italics=off}}<!--end nobold:-->}}}} |conventional_long_name = Republika ng Singapura |common_name = Singapura |image_flag = Flag of Singapore.svg |image_coat = Coat of arms of Singapore.svg |symbol_type = Coat of Arms |image_map = LocationSingapore.png |national_motto = ''"Majulah Singapura"'' {{languageicon|ms|Malay}}<br />"Pagsulong, Singapura" |national_anthem = ''[[Majulah Singapura]]'' |capital = Singapura |official_languages = [[Wikang Ingles|Ingles]]<br />[[Wikang Malay|Malay]]<br />[[Wikang Mandarin|Mandarin]]<br />[[Wikang Tamil|Tamil]] |demonym = Singaporean |government_type = [[:en:Parliamentary republic|Parliamentary republic]] |leader_title1 = [[:en:President of Singapore|Pangulo]] |leader_name1 = [[Tharman Shanmugaratnam]] |leader_title2 = [[:en:Prime Minister of Singapore|Punong Ministro]] |leader_name2 = [[Lawrence Wong]] <!--|leader_title3 = [[:en:Parliament of Singapore|Speaker of Parliament]] |leader_name3 = [[Michael Palmer]] |leader_title4 = [[:en:Chief Justice of Singapore|Chief Justice]] |leader_name4 = [[Chan Sek Keong]]--> |sovereignty_type = [[Kalayaan]] |established_event1 = lungsod |established_date1 = 24 Hulyo 1951 |established_event2 = Sariling pamamahala sa ilalim ng [[United Kingdom]] |established_date2 = 3 Hunyo 1959<ref name="UT">{{cite web |url=http://inic.utexas.edu/asnic/countries/singapore/Singapore-History.html |title=Singapore: History |publisher=Asian Studies Network Information Center |accessdate=2007-11-02 |archive-date=2007-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323095958/http://inic.utexas.edu/asnic/countries/Singapore/Singapore-History.html |url-status=dead }}</ref> |established_event3 = [[:en:Singapore in Malaysia#Separation|Pagpapahayag ng kasarilnan]] |established_date3 = 31 Agosto 1963 |established_event4 = Pagsasanib sa [[Malaysia]] |established_date4 = 16 Setyembre 1963 |established_event5 = Paghihiwalay sa Malaysia |established_date5 = 9 Agosto 1965 |area_km2 = 707.1 |area_rank = 190th |area_sq_mi = 270 |percent_water = 1.444 |population_estimate_year = 2008 |population_estimate = 4,839,400<ref name="stats">{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/stats/latestdata.html |title=Population - latest data |date=2008-10-17 |publisher=Singapore Department of Statistics Singapore |accessdate=2008-10-17 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226013104/https://www.singstat.gov.sg/stats/latestdata.html |url-status=dead }}</ref> |population_estimate_rank = ika-114 |population_census_year = 2000 |population_census = 4,117,700 |population_density_km2 = 6,489 |population_density_sq_mi = 16,392 |population_density_rank = ika-3 |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $228.303 bilyon<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=66&pr.y=20&sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=576&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Singapore|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $49,754<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $161.349 atos / bilyon<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $35,162<ref name=imf2/> |HDI_year = 2007 |HDI = 0.922 | HDI_change = {{steady}} <!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = |HDI_rank = ika-25 |currency = [[:en:Singapore dollar|Singapore dollar]] |currency_code = SGD |time_zone = [[:en:Singapore Standard Time|SST]] |utc_offset = +8 |cctld = [[:en:.sg|.sg]] |calling_code = 65 }} <!--[[File:Saint Andrew's Cathedral, Singapore 2.JPG|thumb|250px|left|<center>Saint ng Cathedral ng Andrew.</center>]]--> Ang '''Singapura''' (<small>pagbigkas:</small> sí•nga•púra), na may opisyal na pangalang '''Republika ng Singapura''' ay isang pulo, [[lungsod-estado]], na matatagpuan sa [[Timog-silangang Asya]], sa timog ng estado ng [[Johor]] sa tangway ng [[Tangway ng Malaya|Malaya]] hilaga ng kapuluang [[Riau]] ng [[Indonesia|Indonesya]]. == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng Singapura}} Ang pulo ay dating tinatawag na [[Temasek]] at bininyagan ni Lakan Parameswara sa pangalang '''Singapura''', nangangahulugang “lungsod (''[[Pólis|pura]]'') ng [[leon]] (''singa'')” noong [[ika-16 siglo]]. Noong 1819, napunta sa kontrol ni [[Thomas Stamford Raffles]] ang lungsod upang hadlangan ang dominasyong pangkalakalan ''(commercial)'' ng mga Olandes sa rehiyon. Noong 1826, ang mga kolonya ng istretso ay binubuo ng Singapura, [[Malaka]] at [[Penang]]. Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] naman, mula 15 Pebrero 1942, napasailalim ang pulo sa [[Kasaysayan ng Hapon|Imperyong Hapon]], Pagkatapos ng digmaan, napiling punong ministro si [[Lee Kuan Yew]]. Ang kanyang partido na ''People's Action Party'' ay nagmungkahi para sa integrasyon nito sa kalipunan ng [[Malaysia]], at napabilang ito sa Malaysia hanggang Setyembre ng taong 1963. Taong 1964, pinahayag ang kagustuhan nitong humiwalay dahil sa mga pagkakaiba at noong 9 Agosto 1965 pinahayag ang [[kasarinlan]] ng Republika ng Singapura. == Politika == {{Main|Politika sa Singapura}} Ang parlamentarismong Ingles ang nagbigay-diwa sa saligang-batas ng Singapura. Ang ''People's Action Party'' (Partido ng Kilusang Popular) ang nangingibabaw sa politika ng bansa pagkaraan ng pagpapahayag ng kasarinlan. Ang sistema ng pamahalaan ay mas hawig sa awtoritarianismo kaysa sa isang demokrasyang pangmaramihang-partido. Subalit, sa kabaligtaran, masasabing isang modelo ng transparency ang ekonomiyang pamilihan ng Singapura at halos walang katiwalian na nangyayari sa pamahalaan. Ang Singapura ay isang miyembro ng [[ASEAN]]. {| class="wikitable" |+ Mga punong ministro ng Singapura ! scope="col" | Pangalan ! scope="col" | Termino ! scope="col" | Komento |- | [[Lee Kuan Yew]] | 1965–1990 | |- | [[Goh Chok Tong]] | 1990–2004 | |- | [[Lee Hsien Loong]] | mula 12 Agosto 2004 | Anak ni Lee Kuan Yew. |} == Mga teritoryong pampangasiwaan == {{Talaan ng mga territoryong pampangasiwaan|Q334}} == Ekonomiya == [[Talaksan:Merlion statue, Merlion Park, Singapore - 20110723.jpg|thumb|150px|left|Ang kadalasang atraksiyon panturista, ang [[Merlion]]]] {{main|Ekonomiya ng Singapura}} Ang Singapura ay nagtataglay ng isang [[ekonomiyang pamilihan]] na malaya at masagana at may open environment malaya sa katiwalian. Matatag ang kanyang pananalapi at ang [[GDP]] nito ay ang pinakamataas sa mundo. Nakadepende ang ekonomiya sa pag-luwas, partikular ang sa sektor ng elektroniko at industriya. Noong 2001, ang pag-urong sa buong daigdig pati ang pagbagsak ng sektor ng teklonohiya ay nakaapekto sa ekonomiya ng bansa (ang GDP nito ay bumaba ng 2%). Ang epidemya ng [[SARS]] na nagsimula noong 2003 ay nakapagpabigat din dito. Maliit lang ang bansang ito at limitado ang yamang likas. Subalit ang mga pinuno ay napakahusay na nag-tuon ng kanilang pansin sa kalakalan at masiglang nakikipag-ugnayan sa mga bansang mauunlad, Bumuo ng patakarang kapakipakinabangan isinaalang-alang ang kapakinabangan ng bansa na pinag-tuonan ng pansin ng pamahalaan. ==Mga sanggunian== [http://www.singapore-dine.sg Gabay sa Pagkain sa Singapura] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703181537/http://singapore-dine.sg/ |date=2015-07-03 }} {{reflist}} ---- * {{Wikivoyage|Singapura}} * {{Commonscat-inline|Singapore}} * {{osmrelation-inline|536780}} * [https://www.gov.sg/ Singapore Government Online Portal] * [https://web.archive.org/web/20080607085722/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/singapore.htm Singapore] from ''UCB Libraries GovPubs'' * [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15961759 Singapore profile] from the [[BBC News]] * {{wikiatlas|Singapore}} {{in lang|en}} {{Southeast Asia}} {{ASEAN}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga estadong-kasapi ng ASEAN]] [[Kategorya:Mga bansa sa Asya]] [[Kategorya:Singapore| ]] 3qlhcnpl8wps40htbmwa6cxvj8gii0g 0 201759 2208486 2208389 2026-05-22T12:48:18Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208486 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208638 2208486 2026-05-23T02:23:24Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208638 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 224316 2208530 2142593 2026-05-22T17:41:02Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208530 wikitext text/x-wiki [[Image:Miller-Urey experiment-en.svg|thumb|350px|Ang isinagawang eksperimento]] Ang '''eksperimentong Miller–Urey'''<ref>{{cite journal |author=Hill HG, Nuth JA |title=The catalytic potential of cosmic dust: implications for prebiotic chemistry in the solar nebula and other protoplanetary systems |journal=Astrobiology |volume=3 |issue=2 |pages=291–304 |year=2003 |pmid=14577878 |doi=10.1089/153110703769016389|bibcode = 2003AsBio...3..291H}}</ref> (o '''eksperimentong Urey–Miller''')<ref>{{cite journal | title=The analysis of comet mass spectrometric data | author=Balm SP, Hare J.P., Kroto HW| journal=Space Science Reviews| year=1991| volume=56| pages=185–9 |doi=10.1007/BF00178408 | bibcode=1991SSRv...56..185B}}</ref> ay isang eksperimento na gumaya sa mga pinaniwalaang kondisyon ng maagang mundo. Ito ay sinubok upang maunawaan ang mga kimikal na pinagmulan ng buhay. Sa spesipiko, sinubok ng eksperimentong ito ang hipotesis nina [[Alexander Oparin]] at [[J. B. S. Haldane]] na ang mga kondisyon ng primitibong mundo ay pumabor sa mga reaksiyong kimikal na nag-synthesize ng mga [[kompuwestong organiko]] mula sa mga prekursor na [[inorganiko]]. Ito ay itinuring na isang klasikong eksperimento na nauukol sa [[abiohenesis]] na pangeksperimento at isinagawa nooong 1953<ref>{{cite journal| title = Stanley Miller's 70th Birthday| journal = Origins of Life and Evolution of the Biosphere| volume = 30| pages = 107–12| year = 2000| publisher = Kluwer Academic Publishers| location = Netherlands| url = http://www.issol.org/miller/70thB-Day.pdf| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090227093716/http://www.issol.org/miller/70thB-Day.pdf| archivedate = February 27, 2009| format = PDF| doi = 10.1023/A:1006746205180| last1 = Bada| first1 = Jeffrey L.| access-date = August 1, 2013| url-status = dead}}</ref> nina [[Stanley Miller]] at [[Harold Urey]] sa [[University of Chicago]] at kalaunan sa [[University of California, San Diego]] na inilimbag nang sumunod na taon.<ref>{{cite journal |last=Miller |first=Stanley L. |url=http://www.abenteuer-universum.de/pdf/miller_1953.pdf |format=PDF|title=Production of Amino Acids Under Possible Primitive Earth Conditions|journal=[[Science (journal)|Science]] |year=1953 |month=May |volume=117 |pages=528–9 |doi=10.1126/science.117.3046.528 |pmid=13056598 |issue=3046|bibcode = 1953Sci...117..528M}}</ref><ref>{{cite journal |last=Miller |first=Stanley L. |author2=Harold C. Urey |title=Organic Compound Synthesis on the Primitive Earth |url=https://archive.org/details/sim_science_1959-07-31_130_3370/page/n3 |journal=[[Science (journal)|Science]] |year=1959 |month=July |volume=130 |pages=245–51 |doi=10.1126/science.130.3370.245 |pmid=13668555 |issue=3370|bibcode = 1959Sci...130..245M}} Miller states that he made "A more complete analysis of the products" in the 1953 experiment, listing additional results.</ref><ref>{{cite journal |title=The 1953 Stanley L. Miller Experiment: Fifty Years of Prebiotic Organic Chemistry |author=A. Lazcano, J. L. Bada |journal=Origins of Life and Evolution of Biospheres |volume=33 |year=2004 |month=June |pages=235–242 |doi=10.1023/A:1024807125069 |pmid=14515862 |issue=3}}</ref> Pagkatapos ng kamatayan ni Miller noong 2007, naipakita ng mga siyentipikong sumiyasat sa mga nakasarang vial na naingatan mula sa mga orihinal na eksperimento na may aktuwal na mga 20 iba ibang mga [[asidong amino]] na nalikha sa orihinal na eksperimento ni Miller. Ito ay mas marami sa orihinal na naiulat at higit sa 20 na umiiral sa kalikasan sa buhay.<ref name="BBC">BBC: ''[http://www.bbc.co.uk/programmes/b00mbvfh The Spark of Life]''. TV Documentary, BBC 4, 26 August 2009.</ref> Ang mga karagdagang mga eksperimento na gumamit ng mga gaas na carbon dioxide (CO₂), nitrogen (N₂), [[hydrogen sulfide]] (H₂S), at [[sulfur dioxide]] (SO₂) na maaaring bumubuo ng atmospero ng maagang mundo ay lumikha pa ng mas maraming mga iba ibang mga molekular bilang karagdagan sa mga nabuo sa orihinal na eksperimentong Miller-Urey. ==Eksperimento== Ang eksperimento ay gumamit ng tubig (H2O), methane (CH4), ammonia (NH3), at hydrogen (H2). Ang mga kimikal ay lahat nakaselyo sa loob ng isang sterile na mga boteng flask at mga flask na nakakabit sa isang loop na ang isang flask ay kalahating puno ng likidong tubig at isa pang flask ay naglalaman ng mga electrode. Ang likidong tubig ay ininit upang sanhiin ang [[Pagsingaw|ebaporasyon]]. Ang mga kislap ay pinasilab sa pagitan ng mga electrode upang gayahin ang kidlat sa pamamagitan ng atmospero at water vapor. Pagkatapos ntio, ang atmospero ay muling pinalamig upang ang tubig ay magcondense at pumatak pabalik sa unang flask sa isang patuloy na siklo. Sa loob ng isang araw , ang halong ito ay naging kulay pink at sa dulo ng dalawang linggo ng patuloy na operasyon, ang mga 10–15% ng carbon sa loob ng sistema ay nasa anyo na ng mga [[kompuwestong organiko]]. Ang 2 porsiyento ng carbon ay bumuo ng mga [[asidong amino]] na ginagamit upang bumuo ng mga protina sa mga buhay na [[selula]]. Ang [[glycine]] ang pinakasagana rito. Ang mga asukal ay nabuo rin. Ang 18% ng mga molekulang methane ay naging mga biyomolekula at ang natitira ay naging mga hydorcarbon gaya ng bitumen. ==Kimika ng eksperimento== Ang mga reaksiyong isang hakbang sa mga sangkap ng halo ay makakalikha ng [[hydrogen cyanide]] (HCN), [[formaldehyde]] (CH₂O),<ref>https://web.archive.org/web/19991127110130/http://www.geocities.com/CapeCanaveral/Lab/2948/orgel.html Origin of Life on Earth by Leslie E. Orgel</ref><ref>http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=11860&page=85 Exploring Organic Environments in the Solar System (2007)</ref> at ibang mga aktibong kompuwesto sa pagitan ([[acetylene]], [[cyanoacetylene]], etc.): : CO₂ &rarr; CO + [O] (atomic oxygen) : CH₄ + 2[O] &rarr; CH₂O + H₂O : CO + NH₃ &rarr; HCN + H₂O : CH₄ + NH₃ &rarr; HCN + 3H₂ ([[BMA process]]) Ang formaldehyde, ammonia, at HCN ay nagrereact naman sa pamamagitan ng [[Strecker synthesis]] upang bumuo ng mga asidong amino at ibang mga biyomolekula: : CH₂O + HCN + NH₃ &rarr; NH₂-CH₂-CN + H₂O : NH₂-CH₂-CN + 2H₂O &rarr; NH₃ + NH₂-CH₂-COOH ([[glycine]]) Sa karagdagan, ang tubig at water at formaldehyde ay nagrereact sa pamamagitan ng [[Formose reaction|Butlerov's reaction]] upang lumikha ng mga iba't ibang mga asukal tulad ng [[ribose]]. Ang mga eksperimentong ito ay nagpakitang ang mga simpleng [[kompuwestong organiko]] ng mga pantayong bloke ng mga protina at mga makromolekula ay mabubuo mula sa mga gaas na dinagdagan ng enerhiya. ==Iba pang mga eksperimento== Ang eksperimentong Miller-Urey ay nagbigay inspirasyon sa maraming mga iba pang eksperimento. Noong 1961, natagapuan ni [[Joan Oró]] na ang [[nucleotide]] base [[adenine]] ay malilikha mula sa [[hydrogen cyanide]] (HCN) at [[ammonia]] sa isang solusyon ng tubig. Ang kanyang eksperimento ay lumikha ng malaking halaga ng adenine na mga molekulang nabuo mula sa 5 molekular ng HCN.<ref>{{cite journal |author=Oró J, Kimball AP |title=Synthesis of purines under possible primitive earth conditions. I. Adenine from hydrogen cyanide |journal=Archives of biochemistry and biophysics |volume=94|pages=217–27 |year=1961 |month=August |pmid=13731263 |doi=10.1016/0003-9861(61)90033-9}}</ref> Gayundin, maraming mga asidong amino ang nabubuo mula sa HCN at ammonia sa ilalim ng mga kondisyong ito.<ref>{{cite journal |author=Oró J, Kamat SS |title=Amino-acid synthesis from hydrogen cyanide under possible primitive earth conditions |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1961-04-29_190_4774/page/n79 |journal=Nature |volume=190 |issue= 4774|pages=442–3 |year=1961 |month=April |pmid=13731262 |doi=10.1038/190442a0|bibcode = 1961Natur.190..442O }}</ref> Ang mga kalaunang isinagawang eksperimento ay nagpakitang ang ibang mga [[Nucleobase|RNA at DNA nucleobase]] ay matatamo sa pamamagitan ng ginayang kimikang prebiyotiko na may isang [[nagbabawas na atmospero]].<ref>{{cite book | title=Origins of Prebiological Systems and of Their Molecular Matrices| editor= Fox SW| author=Oró J| year=1967| pages=137| publisher=New York Academic Press}}</ref> Ang mas kamakailang mga eksperimento ng mga kimikong sina Jeffrey Bada at Jim Cleaves sa [[Scripps Institution of Oceanography]] ng [[University of California, San Diego]] (sa [[La Jolla, CA]]) ay katulad ng ginawa ni Miller. Gayunpaman, sa mga kasalukuyang modelo ng kondisyon ng maagang mundo ayon kay Bada, ang carbon dioxide at [[nitrogen]] (N₂) ay lumikha ng mga [[nitrite]] na sumira sa mga asidong amino. Gayunpaman, ang maagang mundo ay maaaring may mga malalaking halaga ng mga bakal at mga [[carbonate mineral]] na nagawang gawing neutral ang mga epekto ng mga nitrite. Nang isagawa ni Bada ang eksperimento na dinagdagan ng bakal at mga carbonate mineral, ang mga produkto ay mayaman sa mga asidong amino. Ito ay nagmumungkahi na ang pinagmulan ng malalaking mga halaga ng asidong amino ay nangyari sa mundo kahit sa may atmosperong naglalaman ng carbon dioxide at nitrogen.<ref name=Fox>{{Cite news |last=Fox |first=Douglas |date=2007-03-28 |title=Primordial Soup's On: Scientists Repeat Evolution's Most Famous Experiment |periodical=Scientific American |series=History of Science |publisher=Scientific American Inc. |url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=primordial-soup-urey-miller-evolution-experiment-repeated |accessdate=2008-07-09 }}<br>{{cite doi|10.1007/s11084-007-9120-3}} [http://www.astro.ulg.ac.be/~mouchet/BIOC0701-1/Cleaves-etal-2008.pdf pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131107134729/http://www.astro.ulg.ac.be/~mouchet/BIOC0701-1/Cleaves-etal-2008.pdf |date=2013-11-07 }}</ref> Ang mga kondisyong katulad sa mga eksperimentong Miller-Urey ay umiiral rin sa ibang mga rehiyon ng sistemang solar na kadalasang naghahalili ng liwanag na ultraviolet para sa kidlat bilang pinagkunang enerhiya para sa mga reaksiyong kimikal. Ang Murchison meteorite na bumagsak sa Murchison, Victoria, Australia noong 1969 ay natagpuang naglamaman ng higit sa 90 iba ibang mga asidong amino. Ang 19 sa mga asidong amino ay matatagpuan sa buhay sa mundo. Ang maagang mundo ay mabigat na binobomba ng mga kometa at ito ay posibleng nagbigay ng mga organikong molekular kasama ng tubig at ibang mga volatile. Ito ay ginamit upang hanguin ang hipotesis na ang pinagmulan ng buhay ay mula sa labas ng mundo na tinawag na [[panspermia]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Pinagmulan ng buhay]] [[Kategorya:Mga eksperimentong kimikal]] [[Kategorya:Mga eksperimento sa biyolohiya]] [[Kategorya:2008 sa agham]] q0i2pj8uczrsnrhjl07w4q01n117jly 0 225199 2208463 2160573 2026-05-22T12:06:35Z Jake Mendoza 97820 2208463 wikitext text/x-wiki {{For|the radio station licensed in Batangas|DWDB}} {{Use Philippine English|date=September 2022}} {{Infobox television station | callsign = DWDB-TV | city = [[Lungsod Quezon]] | country = Pilipinas | logo = | branding = GTV-27 Manila | analog = 27 ([[ultra high frequency|UHF]]) | digital = [[DZBB-TV]] 15 ([[UHF]]; ''[[ISDB|ISDB-T]]'') (test broadcast) | virtual = 7.02 | subchannels = [[#Digital channels|See list]] | affiliations = [[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | airdate = {{Plainlist| * {{Start date and age|1995|08|27}} {{small|(as Citynet 27)}} * {{Start date and age|2019|06|04|1}} {{small|(as [[GMA News TV]])}} * {{Start date and age|2021|02|22}} {{small|(as GTV)}} }} | last_airdate = | location = [[Kalakhang Maynila]] | country = Pilipinas | callsign_meaning = '''DW'''{{-}}'''D'''ouble '''B''' (the written spelling of BB, the callsign for [[DZBB-TV]] and [[DZBB-AM]]) | owner = [[GMA Network (kompanya)|GMA Network, Inc.]] | licensee = | sister_stations = {{Plainlist| * [[DZBB-TV]] ([[GMA Network|GMA]]) * [[DZBB-AM|GMA Super Radyo DZBB 594]] * [[DWLS|Barangay LS 97.1]] }} | former_channel_numbers = {{ubl|'''Analog:'''|11 ([[Very high frequency|VHF]], 2005–2019)|'''Digital:'''|27 ([[Ultra high frequency|UHF]], 2013–2019)}} | former_callsigns = [[DZOE-TV]] (2005–2019)<!---NOTE: Former callsigns will be used if this frequency was previously using a different station callsign name (only a former channel assignment is allowed), so as much as I hate to bother, DO NOT FILL UP this section---> | former_affiliations = {{Plainlist| * Independent (1995–1999) * [[Fox Networks Group Asia Pacific|STAR TV]] through [[Channel V|Channel [V]]] (1999–2001) * Silent (2001-2004, 2007–2013) * [[GMA Network]] (relay to [[DZBB-TV|Channel 7 Manila]]; 2004–2005) * [[Q (TV network)|QTV]] (relay to [[DZOE-TV|Channel 11 Manila]]; 2005–2007) * Digital test broadcasts for [[GMA Network]] (2013–2019) * [[GMA News TV]] (2019–2021) }} | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission|NTC]] | power = 30 kW | erp = 120 kW | coordinates = {{coord|14|40|12|N|121|3|0|E|type:landmark}} <!---Possible location of DWDB-TV---> | homepage = [http://www.gmanetwork.com/gtv GTV] }} {{Infobox company | name = Citynet Network Marketing and Productions | logo = | type = Subsidiary | industry = Mass media | foundation = {{start date and age|1995|8|27}} | founder = Menardo Jimenez | hq_location_city = [[GMA Network Center]], EDSA cor. Timog Ave., Diliman, Quezon City, Philippines, Philippines | area_served = Worldwide | key_people = Felipe L. Gozon (Chairman and CEO) Gilberto Duavit Jr. (President and COO) | products = [[GTV (Philippine TV network)|GTV]] <br>'''Formerly:'''<br>[[GMA News TV]]<br>[[Q (TV network)|QTV]] <br>[[Channel V Philippines]] | services = Television production and distribution; design, construction and maintenance of sets for TV, stage plays and concerts; transportation and manpower services | parent = [[GMA Network (kompanya)|GMA Network Inc.]] | subsid = Script2010, Inc. | website = gmanetwork.com }} Ang '''DWDB-TV''', [[UHF]] kanal 27, ay isang estasyong pantelebisyon sa [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas. na nagsisilbing punong barko ng [[GTV]] network. Ito ay pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[GMA Network (kompanya)|GMA Network, Inc.]] sa pamamagitan ng kanyang lisensyado at subsidiary na Citynet Network Marketing and Productions, Inc. (CNMPI), kasama ang punong barko ng [[GMA Network|GMA]] na [[DZBB-TV]] (channel 7). Ang parehong mga istasyon, kasama ang mga flagship ng radyo na [[DZBB-AM|Super Radyo DZBB 594]] at [[DWLS|Barangay LS 97.1]], ay nagbabahagi ng mga studio sa [[GMA Network Center]], [[EDSA]] corner Timog Avenue, Diliman, [[Lungsod Quezon]], [[Kalakhang Maynila]] habang ang hybrid analog at digital transmitting facility ng DWDB-TV ay matatagpuan sa [[GMA Tower of Power]], Charles Conrad Street, Barangay Culiat, [[Lungsod Quezon]], [[Kalakhang Maynila]] (pagbabahagi ng mga pasilidad sa mga kapatid na istasyon [[DZBB-TV|GMA-7]], at [[DWLS|Barangay LS 97.1]]) ==Kasaysayan== Nagsimula ang kanilang operasyon noong 27 Agosto 1995, na pinangalanan nila itong '''Citynet Television''' (o mas kilala sa Citynet). Ang estasyong ito ay pinalabas ng [[GMA Network]] bilang isang ''independent'' na estasyon. Ang gustong mangyari ng GMA-7 ay gamitin ang Citynet 27 bilang isang kanal na mag-pasok ng ibang palabas sa labas ng bansa (karamihan nito ay galing sa Estados Unidos). Ilan sa mga ito ay isinaling-Ingles na Hispanikong telenobela ''Ka Ina''. Ang tanging nagawang lokal na palabas lamang nito ay Citynet Television News na binuo ng GMA News and Public Affairs. Sa kasamaang-palad, dahil na din sa sobrang mahal na gastusin para ipalabas pa ang mga ito, ang UHF 27 ay pinalitan nila bilang isang estasyon ng tugtugang may bidyo, at pinangalanan nila ito bilang EMC (Entertainment Music Channel) noong 1999. Ito din ang kauna-unahang estasyon na ginawa ng lokal dito sa Pilipinas. Ilang buwan ang nakalipas, ang GMA ay nagkaroon ng kasunduan mula sa Asyanong brodkast na estasyon, STAR TV upang payagang gamitin ang DWDB bilang taga-ere ng Channel V Philippines, kung saan nagsimula din ito noong 19 Disyembre 1999. Noon din, ang GMA ay nagpalabas na din ng mga piling programa ng Channel V mula sa internasyonal na bersyon nito. Pero ang kasunduang ito ay hindi nagtagal dahil ang ilang ''stake'' ng GMA ay binili ng [[Philippine Long Distance Telephone Company|PLDT]], na kung saan sila ay brodkaster din ng MTV Philippines gamit ang estasyon ng [[Nation Broadcasting Corporation|NBC]] at ng magulang ng kompanyang ito, MediaQuest Holdings. Dahil na din sa sobrang higpit ng labanan ng dalawang estasyon na ito, ang Channel V Philippines, kasabay ang kanal na ito ay nagsara noong 2001. Sa kasalukuyan, plano nang gamitin ang kanal na ito ng [[GMA Network]] bilang digital na broadkaster nito sa Kalakhang Maynila. Ang kanal na ding ito ang magsisilbing ''repeater'' ng estasyong [[GMA News TV]] na kung saan kasalukuyang ineere ito sa [[DZOE-TV|VHF 11]]. Nitong ika-24&nbsp;ng Abril 2019, inanunsyo ng GMA Network / Citynet at ZOE Broadcasting Network na tuluyan ng tatapusin ng magkabilang-panig ang kanilang kasunduan at pag-okupa ng [[DZOE-TV|VHF 11]] sa loob ng mahigit labing-apat na taon. Ang istasyong ito ay muling nagbalik sa ika-4&nbsp;ng Hunyo 2019, at ito'y nagsisilbing bagong tahanan ng GMA News TV. Sa kabilang banda, nagpatuloy pa ding mag-ere ang [[DZOE-TV|dati nitong tahanan]] matapos mapag-alaman na hindi pala naabisuhan ang ZOE na dapat ay wala na sila sa ere ng araw na yun, hanggang sa tuluyan ng naging inaktibo ng sumunod na araw. ==Mga kaugnay na artikulo== * [[GMA Network]] * [[DZBB-TV]] * [[DZOE-TV]] == Reperensiya == {{reflist|2}} == Mga Kawing Panlabas == * [http://www.philmusic.com/zine/news/2001/07/070701_channelv/index.shtml PhilMusic News: Channel V Philippines bids goodbye] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060223191014/http://www.philmusic.com/zine/news/2001/07/070701_channelv/index.shtml |date=2006-02-23 }} * [http://pinoytv.blogspot.com Philippine Television History] {{Metro Manila TV}} {{GMA Network}} {{DEFAULTSORT:Dwdb-TV}} [[Kategorya:GMA Network (company)]] [[Kategorya:Mga himpilan ng telebisyon sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga himpilan ng GMA Network]] ep2rpn1opog91sgu8iwmg33lxzlibwv 0 228129 2208529 2178899 2026-05-22T17:40:09Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208529 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Pagsakop sa lagusan ng ihi (Urinary tract infection) | ICD10 = {{ICD10|N|39|0|n|30}} | ICD9 = {{ICD9|599.0}} | ICDO = | Image = Pyuria.JPG | Caption = Maraming [[mga puting selula ng dugo|puting dugo]] ang makikita sa ihi ng isang tao na may ''pagsakop sa lagusan ng ihi'' | OMIM = | OMIM_mult = | MedlinePlus = 000521 | eMedicineSubj = emerg | eMedicineTopic = 625 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|emerg|626}} | DiseasesDB = 13657 | MeshID = D014552 }} Ang '''pagsakop sa lagusan ng ihi''' (UTI) (Ingles: uninary tract infection) ay ang [[impeksyon|pagsakop ng bakterya]] sa [[sistemang pang-ihi|lagusan ng ihi]]. Kung nadamay lamang nito ang ibabang bahagi ng lagusan ng ihi, ito ay kilala bilang cystitis (ang pananakop ng [[bakterya]] sa [[pantog]]) at kung nadadamay naman nito ang itaas na bahagi ng lagusan ng ihi, ito ay kilala bilang pyelonephritis (ang pananakop ng bakterya sa [[bato]]).<!-- <ref name=EM2011/> --> Ang mga hudyat ng cystitis ay mahapding [[pag-ihi]], at madalas na pag-ihi o kagustuhang umihi (o pareho), habang ang pyelonephritis ay nagsasanhi ng [[lagnat]] at [[pananakit ng puson]]. Sa matatanda at musmos, ang mga hudyat ay hindi tiyak. Ang kadalasang sanhi ng dalawang uri ay ang ''[[Escherichia coli]]'', gayunpaman ang ibang mga bakterya, [[birus]], o [[fungi]] ay maari rin na maging sanhi. Karaniwang nangyayari ang pagsakop ng bakterya sa lagusan ng ihi sa mga babae at hindi sa mga lalaki, kung saan ang kalahati ng mga kababaihan ay nagkaroon ng kahit isang [[impeksiyon]] sa isang punto ng kanilang buhay. Kadalasan pang nauulit ito. Ang mga salik ng panganib ay kinabibilangan ng katwanan ng babae, pakikipagtalik, at kasaysayan ng pamilya. Ang pyelonephritis, kung mangyayari, ay karaniwang sinusundan ng pagsakop ng bakterya sa pantog ngunit maari rin itong maghinatnan mula sa isang [[bacteremia (pagkakaroon ng bakterya sa dugo)|impeksiyon na sanhi ng dugo]]. Ang pagkilala ng sakit sa mga malusog na batang babae ay maaring ibatay na lamang sa mga hudyat. Dahil sa hindi malinaw na mga hudyat, maaring maging mahirap ang pagkilala ng sakit dahil may pagkakataon na magkaroon ng bakterya na walang pagsakop. Sa mga masalimuot na kaso, o kung nabigo ang paggamot, ang [[pag-culture sa ihi]] ay bakasakaling maging kapaki-pakinabang. Sa mga madalas magkaroon ng pagsakop, maari silang uminom ng mga [[antibayotik]] upang makaiwas. Sa mga hindi masalimuot na tagpo, ang mga pagsakop ng bakterya sa lagusan ng ihi ay madaling magamot ng mga antibayotik para sa maikling panahon, bagaman ang [[Paglaban sa antibiyotiko|paglaban ng bakterya]] sa maraming mga antibayotik na ginagamit sa paggamot ng karamdamang ito ay tumataas. Sa mga masalimuot na tagpo, ang mahabang panahon na pag-inom ng mga antibayotik o mga antibayotik na itinuturok sa ugat ay maaring kailanganin, at kung ang mga hudyat ay hindi nawawala sa dalawa o tatlong araw, kailangan ng karagdagang pagsusuri sa sakit. Sa mga kababaihan, ang pagsakop ng bakterya sa lagusan ng ihi ang pinaka karaniwan na nagsasanhi ng 10% ng lahat ng mga pagsakop sa lagusan ng ihi taun-taon. ==Mga palatandaan at hudyat== [[File:Pyuria2011.JPG|thumb|Maaring magkaroon ng nana ang ihi (isang karamdaman na kilala bilang [[pyuria]]) kagaya ng nakikita sa isang tao na may sepsis (pagsakop ng bakterya sa dugo o [[himaymay]] ng dugo) sanhi ng pagsakop sa lagusan ng ihi]] Ang urinary tract infection sa ibabang bahagi ng lagusan ng ihi ay tinutukoy din bilang pagsakop sa pantog. Ang mga pinaka-karaniwang hudyat ay ang [[dysuria|paghapdi tuwing umiihi]] at kailangang umihi ng madalas na walang [[lumalabas sa maselang bahagi ng babae]] at matinding pananakit.<ref name=Review08/> Maaring mag-iba ang mga hudyat na ito mula sa banayad hanggang sa malubha<ref name=EM2011>{{cite journal|last=Lane|first=DR|author2=Takhar, SS|title=Diagnosis and management of urinary tract infection and pyelonephritis.|url=https://archive.org/details/sim_emergency-medicine-clinics-of-north-america_2011-08_29_3/page/539|journal=Emergency medicine clinics of North America|date=2011 Aug|volume=29|issue=3|pages=539–52|pmid=21782073|doi=10.1016/j.emc.2011.04.001}}</ref> at tumatagal ng anim&nbsp;na araw sa mga malusog na kababaihan.<ref name=AFP2011/> Maaring magkaroon ng ilang pananakit sa itaas ng [[buto sa may puson]] o [[pananakit sa ibabang bahagi ng likuran|ibabang bahagi ng likuran]].<!-- <ref name=EM2011/> --> Ang mga taong nakararanas ng ''pagsakop sa lagusan ng ihi'' sa itaas na bahagi ng lagusan ng ihi, o[[pyelonephritis]], ay maaring makaranas ng [[pananakit ng tiyan|pananakit sa tagiliran]], [[lagnat]], o nasusuka at [[pagsusuka]] bilang karagdagan sa mga hudyat ng ''pagsakop sa lagusan ng ihi'' sa ibabang bahagi ng lagusan ng ihi.<ref name=EM2011/> Bihirang makikitang madugo ang ihi<ref name=Sal2011/> o mayroong makikitang [[pyuria]] (nana sa ihi).<ref>{{cite book|last=Arellano|first=Ronald S.|title=Non-vascular interventional radiology of the abdomen|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-1-4419-7731-1|page=67|url=http://books.google.ca/books?id=au-OpXwnibMC&pg=PA67}}</ref> ===Sa mga bata=== Sa mga bata, ang sintomas lamang ng isang urinary tract infection (impeksiyon sa daanan ng ihi o UTI) ay maaaring isang lagnat.<!-- <ref name=PeadsNA2011/> --> Dahil sa kakulangan sa mga mas makikitang sintomas, kapag ang mga babae na wala pang dalawang taong gulang o mga lalaki na hindi pa natuli ay nagpakita ng isang lagnat nang wala pang isang taon, ang isang pag-culture sa ihi ay inirerekomenda ng maraming mga medikal na samahan.<!-- <ref name=PeadsNA2011/> --> Ang mga sanggol ay maaaring kumain nang mahina, sumuka, mas marami ang pagtulog, o magpakita ng mga palatandaan ng [[paninilaw]].<!-- <ref name=PeadsNA2011/> --> Sa mas matandang mga bata, maaaring mangyari ang bagong pagsisimula ng [[hindi mapigilang pag-ihi]] (kawalan ng kontrol sa pantog).<ref name=PeadsNA2011/> ===Sa matatanda=== Ang mga sintomas ng urinary tract (daanan ng ihi) ay karaniwang kulang sa [[Matanda|matatanda]].<ref name=Elder2011/> Ang mga pagpapakita ay maaaring walang katiyakan sa hindi mapigilang pag-ihi, isang [[Nagbagong antas ng kamalayan|pagbabago sa kalagayan ng isipan]], o pagkapagod bilang mga tanging sintomas.<ref name=EM2011/> Habang ang ilan ay humaharap sa tagapagkaloob ng pangangalagang pangkalusugan na mayroong [[sepsis]], isang impeksiyon sa dugo, bilang unang mga sintomas.<ref name=Sal2011/> Ang diyagnosis ay maaaring gawing komplikado ng katotohanan na maraming mga matatandang tao ang mayroong umiiral nang hindi mapigilang pag-ihi o [[demensya]].<ref name=Elder2011/> ==Sanhi== Ang ''[[Escherichia coli|E. coli]]'' ay ang bakteryang nagsasanhi ng 80–85% ng mga [[impeksiyon|pagsakop]] sa lagusan ng ihi. Ang ''Staphylococcus saprophyticus'' naman ang sanhi ng 5–10% ng mga tagpo.<ref name=Review08/> Bihira na ang pagsakop ay sanhi ng [[birus]] o [[fungus]].<ref>{{cite journal|last=Amdekar|first=S|author2=Singh, V, Singh, DD|title=Probiotic therapy: immunomodulating approach toward urinary tract infection.|journal=Current microbiology|date=2011 Nov|volume=63|issue=5|pages=484–90|pmid=21901556|doi=10.1007/s00284-011-0006-2}}</ref> Ang ibang mga sanhi ng pagsakop ng bakterya ay kinabibilangan ng: ''[[Klebsiella]]'', ''[[Proteus bacteria|Proteus]]'', ''[[Pseudomonas]]'', at ''[[Enterobacter]]''. Ang mga ito ay hindi karaniwan at kadalasang may kaugnayan sa mga may hindi normal na sistemang pang-ihi o ang mga nakaasa sa catheter sa [[pantog]].<ref name=Sal2011/> Ang mga pagsakop sa lagusan ng ihi na dahil sa ''[[Staphylococcus aureus]]'' ay kadalasang nangyayari, pangalawa sa mga pagsakop na sanhi ng dugo.<ref name=EM2011/> ===Siping=== Sa mga [[teenager|labintaunin]]g kababaihan na sekswal na aktibo, ang sekswal na gawain ay ang sanhi ng 75–90% ng mga pagsakop sa pantog, na mayroong panganib ng pagsakop na nakatangan sa dalas ng siping.<ref name=Review08>{{cite journal|author=Nicolle LE|title=Uncomplicated urinary tract infection in adults including uncomplicated pyelonephritis|url=https://archive.org/details/sim_urologic-clinics-of-north-america_2008-02_35_1/page/n13|journal=Urol Clin North Am|volume=35|issue=1|pages=1–12, v|year=2008|pmid=18061019|doi=10.1016/j.ucl.2007.09.004}}</ref> Ang terminong "honeymoon cystitis" ay inilapat sa pangyayaring ito na madalas na mga UTI sa panahon ng simula ng pag-aasawa. Sa mga kababaihang [[menopause]] na, hindi na nakakadamay ang sekswal na aktibidad sa panganib ng pagkakaroon ng UTI.<!-- <ref name=Review08/> --> Ang paggamit ng spermicide, malayang dalas ng siping, ay pinapataas ang panganib ng mga UTI.<ref name=Review08/> Mas madaling magkaroon ng UTI ang mga kababaihan kaysa sa mga lalaki, dahil sa mga babae, ang [[urethra]] (kung saan lumalabas ang ihi) ay mas maikli at mas malapit sa butas ng puwit.<ref name=NA2011>{{cite journal|last=Dielubanza|first=EJ|author2=Schaeffer, AJ|title=Urinary tract infections in women.|url=https://archive.org/details/sim_medical-clinics-of-north-america_2011-01_95_1/page/27|journal=The Medical clinics of North America|date=2011 Jan|volume=95|issue=1|pages=27–41|pmid=21095409|doi=10.1016/j.mcna.2010.08.023}}</ref> Habang bumababa ang mga antas ng estrogen ng babae sa [[menopause]], ang banta ng pagsakop ng bakterya sa daanan ng ihi ay tumataas dahil sa pagkawala ng nagsasanggang vaginal flora.<ref name=NA2011/> ===Mga catheter para sa pag-ihi=== Pinapataas ng paglalagay ng catheter ang panganib ng [[impeksiyon|pagsakop]] sa lagusan ng ihi.<!-- <ref name=NA2011/> --> Ang panganib ng bacteriuria (bakterya sa ihi) ay nasa pagitan ng tatlo hanggang anim na bahagdan kada araw at ang mga prophylactic (pang-iwas sa sakit) na antibayotik ay hindi mabisa sa pagbabawas ng mga hudyat ng pagsakop.<ref name=NA2011/> Mabawasan ang panganib ng pagsakop sa pamamagitan ng paglalagay ng catheter kung kinakailangan lamang habang gamit ang isterilisadong paraan ng pagpapasok, at pinapanatili ang hindi barado ang daanan ng catheter.<ref>{{cite journal|author=Nicolle LE|title=The chronic indwelling catheter and urinary infection in long-term-care facility residents|url=https://archive.org/details/sim_infection-control-and-hospital-epidemiology_2001-05_22_5/page/316|journal=Infect Control Hosp Epidemiol|volume=22|issue=5|pages=316–21|year=2001|pmid=11428445|doi=10.1086/501908}}</ref><ref>{{cite journal|author=Phipps S, Lim YN, McClinton S, Barry C, Rane A, N'Dow J|title=Cochrane Database of Systematic Reviews|journal=Cochrane Database Syst Rev|volume=|issue=2|pages=CD004374|year=2006|pmid=16625600|doi=10.1002/14651858.CD004374.pub2|editor1-last=Phipps|editor1-first=Simon|chapter=Short term urinary catheter policies following urogenital surgery in adults}}</ref><ref>{{cite journal|author=Gould CV, Umscheid CA, Agarwal RK, Kuntz G, Pegues DA|title=Guideline for prevention of catheter-associated urinary tract infections 2009|url=https://archive.org/details/sim_infection-control-and-hospital-epidemiology_2010-04_31_4/page/319|journal=Infect Control Hosp Epidemiol|volume=31|issue=4|pages=319–26|year=2010|pmid=20156062|doi=10.1086/651091}}</ref> ===Iba pa=== Ang posibilidad para sa mga pagsakop sa pantog ay namamana mula sa magulang.<!-- <ref name=Review08/> --> Ang ibang mga salik ng panganib ay kinabibilangan ng [[diyabetes melitus]] (pinaka-karaniwang uri ng diyabetes),<ref name=Review08/> ang pagiging hindi [[tuli]], at pagkakaroon ng [[katamtamang prostatic hypertrophy|malaking prostate]].<ref name=EM2011/> Ang mga komplikadong salik ay malabo at kinabibilangan ng mga pangkatawan, paggana, o pang-metabolismong abnormalidad.<!-- <ref name=bryan/> --> Ang isang masalimuot na UTI ay lalong mahirap magamot at karaniwang kinakailangan ng mas agresibong pagtatasa, paggamot, at pag-follow-up.<ref name=bryan>[http://pathmicro.med.sc.edu/infectious%20disease/Urinary%20Tract%20Infections.htm Infectious Disease, Chapter Seven, Urinary Tract Infections] from ''Infectious Disease Section of Microbiology and Immunology On-line''. By Charles Bryan MD. University of South Carolina. This page last changed on Wednesday, April 27, 2011</ref> Sa mga bata, ang mga UTI ay nauugnay sa [[vesicoureteral reflux]] (isang hindi normal na paggalaw ng [[ihi]] mula sa [[pantog]] papunta sa mga [[ureter]] o mga [[bato]]) at [[hindi makadumi]].<ref name=PeadsNA2011/> Ang mga taong may pinsala sa [[gulugod]] ay nasa panganib ng ''pagsakop sa lagusan ng ihi'' bilang bahagi dahil sa paulit-ulit na paggamit ng catheter, at bilang bahagi ng hindi karaniwang [[pag-ihi|di pagpuno ng ihi sa pantog]].<ref name=Spine2010>{{cite journal|last=Eves|first=FJ|author2=Rivera, N|title=Prevention of urinary tract infections in persons with spinal cord injury in home health care.|journal=Home healthcare nurse|date=2010 Apr|volume=28|issue=4|pages=230–41|pmid=20520263|doi=10.1097/NHH.0b013e3181dc1bcb}}</ref> Ito ang pinaka-karaniwang sanhi ng impeksiyon sa populasyon na ito, gayundin ang pinaka-karaniwang sanhi ng pagkakaospital.<ref name=Spine2010/> Bilang karagdagan, ang pag-inom ng [[cranberry juice]] o cranberry supplement ay tila hindi mabisa sa pag-iwas at paggamot sa tipon na ito.<ref>{{cite journal|last=Opperman|first=EA|title=Cranberry is not effective for the prevention or treatment of urinary tract infections in individuals with spinal cord injury.|journal=Spinal cord|date=2010 Jun|volume=48|issue=6|pages=451–6|pmid=19935757|doi=10.1038/sc.2009.159}}</ref> ==Paraan ng pagbuo ng karamdaman== Ang [[bakterya]] na [[impeksiyon|sumasakop]] sa lagusan ng ihi ay kadalasang pumapasok sa pantog sa pamamagitan ng [[urethra]]. Gayunpaman, maaari ring mangyari ang pagsakop sa pamamagitan ng dugo o [[lymph]].<!-- <ref name=Sal2011/> --> Pinaniniwalaan na ang bakterya ay kadalasang dinadala papunta sa urethra mula sa bituka. Ang mga kababaihan ang may mataas na panganib dahil sa kanilang anatomiya.<!-- <ref name=Sal2011/> --> Matapos makapasok sa [[pantog]], ang ''E. coli'' ay didikit sa gilid ng pantog at bubuo ng isang biofilm na lumalaban sa panangga ng katawan.<ref name=Sal2011/> ==Pag-iwas== Ang bilang ng mga pamamaraan ay hindi pa napapatunayan na nakakaapekto sa dalas ng UTI kabilang ang: paggamit ng [[mga gamot na pampigil sa pagbubuntis]] o mga [[Panlalaking kondom|kondom]], kaagad na pag-ihi pagkatapos ng pagtatalik, ang uri ng ginagamit na salawal, mga personal na pamamaraan ng kalinisan pagkatapos umihi o [[dumumi]], o kung ang isang tao ay karaniwang naliligo o nagsha-shower.<ref name=Review08/> Mayroon kaparehong kakulangan ng ebidensiya na nakapaloob sa damay ng pagpipigil ng pag-ihi, paggamit ng [[tampon]], at paghuhugas.<ref name=NA2011/> Para sa mga may madalas na mga ''impeksiyon sa daanan ng ihi'' na gumagamit ng spermicide o diaphragm bilang paraan ng pampigil sa pagbubuntis, sila ay pinapayuhan na gumamit ng mga alternatibong paraan.<ref name=Sal2011/> Maaring bawasan ng [[Cranberry]] (juice o kapsula) ang pangyayari ng mga madalas na pagsakop,<ref name=Jepson/><ref name=Wang2012>{{cite journal | author=Wang CH, Fang CC, Chen NC ''et al'' | title=Cranberry-containing products for prevention of urinary tract infections in susceptible populations | journal=Arch Intern Med | year=2012 | volume=172 | issue=13 | pages=988–96 |doi=10.1001/archinternmed.2012.3004}}</ref> ngunit ang pangmatagalang toleransiya ay isang suliranin<ref name=Jepson>{{cite journal|author=Jepson RG, Craig JC|title=Cochrane Database of Systematic Reviews|journal=Cochrane Database Syst Rev|issue=1|pages=CD001321|year=2008|pmid=18253990|doi=10.1002/14651858.CD001321.pub4|editor1-last=Jepson|editor1-first=Ruth G|chapter=Cranberries for preventing urinary tract infections }}</ref> sa pagkasira ng tiyan na nangyayari sa mahigit sa 30%.<ref>{{cite journal|last=Rossi|first=R|author2=Porta, S, Canovi, B|title=Overview on cranberry and urinary tract infections in females.|journal=Journal of Clinical Gastroenterology|date=2010 Sep|volume=44 Suppl 1|pages=S61-2|pmid=20495471|doi=10.1097/MCG.0b013e3181d2dc8e}}</ref> Ang paggamit ng dalawang ulit araw-araw ay maaring pinakamahusay kaysa sa isang ulit na paggamit.<ref>{{cite journal|last=Wang|first=CH|author2=Fang, CC; Chen, NC; Liu, SS; Yu, PH; Wu, TY; Chen, WT; Lee, CC; Chen, SC|title=Cranberry-containing products for prevention of urinary tract infections in susceptible populations: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials.|journal=Archives of Internal Medicine|date=2012 July 9|volume=172|issue=13|pages=988–96|pmid=22777630}}</ref> Simula 2011, ang mga [[probiyotiko]] na ipinapasok sa maselang bahagi ng babae ay nangangailangan ng karagdagang pag-aaral para malaman kung ang mga ito ay kapaki-pakinabang.<ref name=Sal2011/> Ang paggamit ng condom nang walang [[spermicide]] o ang paggamit ng mga gamot na pampigil sa pagbubuntis ay hindi pinapataas ang panganib ng hindi masalimuot na impeksiyon sa daanan ng ihi.<ref>{{cite book |last1= Engleberg|first1= N C|authorlink1= |last2= DiRita|first2=V | last3=Dermody | first3=T S | authorlink2= |author2= |editor1-first=|editor1-last= |editor1-link= |others= |title= Schaechter's Mechanism of Microbial Disease|url=https://archive.org/details/schaechtersmecha0000unse|archiveurl= |archivedate= |accessdate= |type= |edition=4 |series= |volume= |date= |year= 2007 |origyear=|publisher= Lippincott Williams & Wilkins |location= Baltimore|isbn=978-0-7817-5342-5 |oclc= |doi= |id= |page= |pages=|at=618 |chapter= 63|quote= |ref= |bibcode= |postscript= }}</ref> ===Mga gamot=== Para sa mga mayroong pabalik-balik na mga pagsakop, ang isang matagal na panahon ng araw-araw na mga antibayotik ay mabisa.<ref name=Review08/> Ang mga gamot na madalas gamitin ay kinabibilangan ng [[nitrofurantoin]] at [[trimethoprim]]/[[sulfamethoxazole]].<ref name=Sal2011/> Ang [[methenamine]] ay isa pang agent na madalas na ginagamit para sa layunin na ito dahil ang pantog ay mayroong mababang acidity, ito ay lumilikha ng [[formaldehyde]] kung saan walang nabubuong paglaban dito.<ref>{{cite book|last=Cubeddu|first=Richard Finkel, Michelle A. Clark, Luigi X.|title=Pharmacology|year=2009|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=9780781771559|pages=397|url=http://books.google.ca/books?id=Q4hG2gRhy7oC&pg=PA397&lpg=PA397|edition=4th ed.}}</ref> Sa mga tagpo na ang pagsakop ay nauugnay sa pagtatalik, ang pag-inom ng mga antibayotik pagkatapos nito ay maaring kapaki-pakinabang.<ref name=Sal2011/> Sa mga kababaihang natapos na ang menopause, ang [[paglalagay sa ibabaw]] ng [[estrogen]] sa maselang bahagi ng babae ay natuklasang binabawasan ang muling pagbalik nito.<!-- <ref name=Cochrane2008/> --> Bilang salungat sa mga ipinapahid na cream sa ibabaw, ang paggamit ng vaginal estrogen mula sa [[Pessary|mga pessary]] (natutunaw na piraso na ipinapasok sa maselang bahagi) ay hindi kapaki-pakinabang katulad ng mababang dosis ng mga antibyotiko.<ref name=Cochrane2008>{{cite journal|last=Perrotta|first=C|author2=Aznar, M, Mejia, R, Albert, X, Ng, CW|title=Oestrogens for preventing recurrent urinary tract infection in postmenopausal women.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2008-04-16|issue=2|pages=CD005131|pmid=18425910|doi=10.1002/14651858.CD005131.pub2}}</ref> Ang bilang ng mga [[bakuna]] ay binubuo simula 2011.<ref name=Sal2011/> ===Sa mga bata=== Ang ebidensiya na ang [[pang-iwas sa sakit|pang-iwas]] na mga antibayotik ay binabawasan ang mga ''impeksiyon sa lagusan ng ihi'' sa mga batang mahihirap.<ref name=Child2010>{{cite journal|last1=Dai|first1=B|last2=Liu|first2=Y|last3=Jia|first3=J|last4=Mei|first4=C|title=Long-term antibiotics for the prevention of recurrent urinary tract infection in children: a systematic review and meta-analysis|journal=Archives of Disease in Childhood|volume=95|issue=7|pages=499–508|year=2010|pmid=20457696|doi=10.1136/adc.2009.173112}}</ref> Gayunpaman, ang pabalik-balik na mga UTI ay bihirang sanhi ng mga karagdagang problema sa bato kung walang mga nasa ilalim na abnormalidad sa mga bato, na nagreresulta sa mababa sa ikatlo ng porsiyento (0.33%) ng [[hindi gumagaling na sakit sa bato]] sa mga nasa hustong gulang.<ref>{{cite journal|last=Salo|first=J|author2=Ikäheimo, R, Tapiainen, T, Uhari, M|title=Childhood urinary tract infections as a cause of chronic kidney disease.|journal=Pediatrics|date=2011 Nov|volume=128|issue=5|pages=840–7|pmid=21987701|doi=10.1542/peds.2010-3520}}</ref> ==Pagkilala sa sakit== [[Image:Bacteriuria pyuria 4.jpg|thumb|Maraming [[bacilli]] (bakterya na hugis pamalo, kulay-itim, at hugis munggo) na ipinapakita sa pagitan ng mga puting dugo sa mikroskopyo. Ang mga pagbabagong ito ay nagpapakita ng pagsakop ng mikrobyo sa lagusan ng ihi.]] Sa mga tuwirang kaso, maaaring gumawa ng pagkilala at paggamot na ibinibigay batay sa mga hudyat lamang ng walang karagdagang pagpapatunay sa laboratoryo.<!-- <ref name=Review08/> --> Sa mga masalimuot o kahina-hinalang kaso, makatutulong na patunayan ang pagkilala sa pamamagitan ng [[pagsuri ng ihi]], paghahanap ng mga [[nitrite sa ihi]], [[mga puting dugo]] (leukocytes), o [[leukocyte esterase]]. Ang isa pang pagsusuri, ang [[mikroskopya ng ihi]], paghahanap ng [[mga pulang dugo]], puting dugo, o bakterya.<!-- <ref name=Review08/> --> Ang [[mikrobiyolohikal na pag-culture|culture]] ay itinuturing na positibo kung ito ay nagpapakita ng bilang ng kolonya ng bakterya na mas mataas kaysa o katumbas ng 10³ mga [[unit na bumubuo ng kolonya]] kada mL ng isang karaniwang organismo sa laguaan ng ihi.<!-- <ref name=Review08/> --> Ang pagiging sensitibo sa antibayotik ay maaari ring masubukan sa mga culture na ito, ang mga ito ay nakakatulong sa pagpili ng paggamot gamit ang antibayotik.<!-- <ref name=Review08/> --> Gayunpaman, ang mga kababaihang may negatibong culture ay maaari pa ring bumuti sa paggamot gamit ang antibayotik.<ref name=Review08/> Dahil ang mga hudyat ay maaaring aalabo at walang masasandalang pagsusuri, ang pagkilala ay mahirap para sa matatanda.<ref name=Elder2011/> ===Pag-uuri=== Ang impeksiyon sa lagusan ng ihi ay maaaring kasangkutan lamang ng ibabang bahagi ng daanan ng ihi, sa ganitong kaso ito ay kilala bilang impeksiyon sa pantog, cystitis. Bilang kabaligtaran, ito ay maaaring kasangkutan ng itaas na bahagi ng lagusan ng ihi, pyelonephritis.<!-- <ref name=EM2011/> --> Kung ang ihi ay naglalaman ng maraming bakterya ngunit walang mga hudyat, ang karamdaman ay kilala bilang asymptomatic bacteriuria (pagkakaroon ng bakterya sa ihi nang walang mga sintomas).<ref name=EM2011/> Kung ang impeksiyon sa lagusan ng ihi ay kinasasangkutan ng itaas na bahagi, at ang tao ay mayroong [[diabetes mellitus]] (pinaka-karaniwang uri ng diyabetes), buntis, lalaki, o mahinang [[sistema ng panangga]], ito ay itinuturing na masalimuot.<ref name=AFP2011/><ref name=Sal2011/> Kung ang isang babae ay malusog at bago mag-menopause ito ay itinuturing na hindi masalimuot.<ref name=AFP2011/> Sa mga bata, kung ang pagsakop sa lagusan ng ihi ay may tangan na lagnat, ito ay itinuturing na isang pagsakop sa itaas na bahagi ng daanan ng ihi.<ref name=PeadsNA2011>{{cite journal|last=Bhat|first=RG|author2=Katy, TA, Place, FC|title=Pediatric urinary tract infections.|url=https://archive.org/details/sim_emergency-medicine-clinics-of-north-america_2011-08_29_3/page/637|journal=Emergency medicine clinics of North America|date=2011 Aug|volume=29|issue=3|pages=637–53|pmid=21782079|doi=10.1016/j.emc.2011.04.004}}</ref> ===Sa mga bata=== Upang gawin ang pagkilala ng isang impeksiyon sa laguaan ng ihi sa mga bata, ang isang positibong culture ng ihi ang kailangan.<!-- <ref name=PeadsNA2011/> --> Ang [[kontaminasyon|dapo]] ay madalas na isang hamon tangan sa ginagamit na paraan ng pagsalo, kaya ang cutoff ng 10⁵&nbsp;CFU/mL ang ginagamit para sa isang "clean-catch" mid stream na sample (pagsalo ng ihi sa kalagitnaan ng pagtulo nito at hindi ang unang patak), 10⁴&nbsp;CFU/mL ang ginagamit para sa mga sample na kinuha sa catheter, at 10²&nbsp;CFU/mL ang ginagamit para sa mga [[suprapubic aspiration]] (ang isang sample ay tuwirang kinukuha mula sa pantog gamit ang karayom).<!-- <ref name=PeadsNA2011/> --> Ang paggamit ng "mga supot ng ihi" para saluhin ang mga sample ay hindi hinihikayat ng [[World Health Organization]] dahil sa mataas na pagkakataon ng kontaminasyon kapag na-culture, at mas mainam ang paglagay ng catheter sa mga hindi sinanay pumunta sa banyo.<!-- <ref name=PeadsNA2011/> --> Ang ilan, katulad ng [[Akademya ng mga Pediyatriko ng Amerika]] ay inirerekomenda ang [[ultrasound ng bato]] at [[voiding cystourethrogram]] (panonood sa urethra (kung saan lumalabas ang ihi) at pantog gamit ang tunay na mga x-ray habang sila ay umiihi) sa lahat ng mga bata na mas bata sa dalawang taong gulang na nagkaroon ng isang pagsakop sa lagusan ng ihi.<!-- <ref name=PeadsNA2011/> --> Gayunpaman, dahil mayroong kakulangan sa mabisang paggamot kung makikita man ang suliranin, ang iba kagaya ng [[National Institute for Clinical Excellence (Pambansang Institusyon para sa Klinikal na Kahusayan)]] ay inirerekomenda lamang ang karaniwang imaging sa mga wala pang anim na buwan o mayroong mga hindi karaniwang natuklasan.<ref name=PeadsNA2011/> ===Kalimitan na pagkilala=== Sa mga kababaihan na may [[cervicitis]] (pamamaga ng [[cervix]]) o [[vaginitis]] (pamamaga ng kalamnan sa ari ng babae) at sa mga batang lalaki na may mga hudyat ng UTI, ang ''[[Chlamydia trachomatis]]'' o ''[[Neisseria gonorrheae]]'' ang maaaring sanhi.<ref name=EM2011/><ref>{{cite journal|last=Raynor|first=MC|author2=Carson CC, 3rd|title=Urinary infections in men.|url=https://archive.org/details/sim_medical-clinics-of-north-america_2011-01_95_1/page/43|journal=The Medical clinics of North America|date=2011 Jan|volume=95|issue=1|pages=43–54|pmid=21095410|doi=10.1016/j.mcna.2010.08.015}}</ref> Ang vaginitis ay maari ring dulot ng isang [[candidal vulvovaginitis|impeksiyon ng lebadura]].<ref name=Book2011>{{cite book|last=Leung|first=David Hui ; edited by Alexander|title=Approach to internal medicine : a resource book for clinical practice|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-1-4419-6504-2|page=244|url=http://books.google.ca/books?id=lnXNpj5ZzKMC&pg=PA244|edition=3rd ed.|author2=Padwal, Raj}}</ref> Ang [[interstitial cystitis]] (pabalik-balik na pananakit ng pantog) ay maaring isaalang-alang para sa mga taong nakararanas ng maraming yugto ng hudyat ng UTI ngunit ang culture ng ihi ay nananatiling negatibo at hindi gumagaling sa mga antibayotik.<ref>{{cite book|last=Kursh|first=edited by Elroy D.|title=Office urology|year=2000|publisher=Humana Press|location=Totowa, N.J.|isbn=978-0-89603-789-2|page=131|url=http://books.google.ca/books?id=AdYs-QwU8KQC&pg=PA131|author2=Ulchaker, James C.}}</ref> Ang [[prostatitis]] (pamamaga ng [[prostate]]) ay isinaalang-alang din sa kalimitan na pagkilala.<ref>{{cite book|last=Walls|first=authors, Nathan W. Mick, Jessica Radin Peters, Daniel Egan ; editor, Eric S. Nadel ; advisor, Ron|title=Blueprints emergency medicine|year=2006|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Baltimore, Md.|isbn=978-1-4051-0461-6|page=152|url=http://books.google.ca/books?id=NvqaWHi1OTsC&pg=RA1-PA152|edition=2nd ed.}}</ref> ==Paggamot== Ang pangunahing bahagi ng paggamot ay ang mga [[antibayotik]]. Ang [[phenazopyridine]] ay inirereseta paminsan-minsan sa panahon ng mga unang ilang araw bilang karagdagan sa mga antibayotik upang makatulong sa mahapdi at pangangailangang umihi na minsang nadadama sa panahon ng pagsakop sa pantog.<ref>{{cite journal|last=Gaines|first=KK|title=Phenazopyridine hydrochloride: the use and abuse of an old standby for UTI.|url=https://archive.org/details/sim_urologic-nursing_2004-06_24_3/page/207|journal=Urologic nursing|date=2004 Jun|volume=24|issue=3|pages=207–9|pmid=15311491}}</ref> Gayunpaman, ito ay karaniwang hindi inirerekomenda dahil sa mga alalahanin sa kaligtasan ng paggamit nito, lalo na sa isang mataas ang panganib ng [[methemoglobinemia]](mas mataas kaysa sa normal na antas ng [[methemoglobin]] sa dugo).<ref>{{cite book|last=Aronson|first=edited by Jeffrey K.|title=Meyler's side effects of analgesics and anti-inflammatory drugs|year=2008|publisher=Elsevier Science|location=Amsterdam|isbn=978-0-444-53273-2|page=219|url=http://books.google.ca/books?id=2WxotnWiiWkC&pg=PA219}}</ref> Ang [[acetaminophen]] (paracetamol) ay maaring gamitin para sa mga lagnat.<ref>{{cite book|last=Glass|first=[edited by] Jill C. Cash, Cheryl A.|title=Family practice guidelines|year=2010|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-0-8261-1812-7|page=271|url=http://books.google.ca/books?id=4uKsZZ4BoRUC&pg=PA271|edition=2nd ed.}}</ref> Ang mga kababaihang may pabalik-balik na payak na UTI ay maaring makinabang sa paggamot sa sarili kapag nangyari ang mga hudyat na may kasunod na medikal kung mabibigo lamang ang unang paggamot.<!-- <ref name=Review08/> --> Ang reseta para sa mga antibayotik ay maaring ihatid sa parmasiyotiko sa pamamagitan ng telepono.<ref name=Review08/> ===Hindi masalimuot=== Ang mga hindi masalimuot na impeksiyon ay maaring masuri at magamot batay lamang sa mga hudyat.<ref name=Review08/> Ang mga iniinom na antibayotik tulad ng [[trimethoprim/sulfamethoxazole]] (TMP/SMX), mga [[cephalosporin]], [[nitrofurantoin]], o isang [[quinolone|fluoroquinolone]] ay pinaiikli ang panahon ng paggaling sa pangkalahatan na ang lahat ay pare-parehong mabisa.<ref name=Cochrane10>{{cite journal|author=Zalmanovici Trestioreanu A, Green H, Paul M, Yaphe J, Leibovici L|title=Cochrane Database of Systematic Reviews|journal=Cochrane Database Syst Rev|volume=10|issue= 10|pages=CD007182|year=2010|pmid=20927755|doi=10.1002/14651858.CD007182.pub2|editor1-last=Zalmanovici Trestioreanu|editor1-first=Anca|chapter=Antimicrobial agents for treating uncomplicated urinary tract infection in women}}</ref> Ang tatlong araw na paggamot gamit ang trimethoprim, TMP/SMX, o isang fluoroquinolone ay karaniwang sapat, samantala ang nitrofurantoin ay nangangailangan ng 5–7&nbsp;araw.<ref name=Review08/><ref name=IDSA2010/> Kapag ginagamot, ang mga sintomas ay dapat bumuti sa loob ng 36&nbsp;oras.<ref name=AFP2011/> Halos 50% ng mga tao ang gagaling nang walang paggamot sa loob ng ilang mga araw o linggo.<ref name=Review08/> Ang [[Samahan ng Amerika para sa mga Nakakahawang Sakit]] ay hindi inirerekomenda ang fluoroquinolones bilang unang paggamot dahil sa alalahaning paglikha ng [[paglaban sa antibyotiko|paglaban]] sa uri ng gamot na ito.<ref name=IDSA2010>{{cite journal|last=Gupta|first=K|author2=Hooton, TM, Naber, KG, Wullt, B, Colgan, R, Miller, LG, Moran, GJ, Nicolle, LE, Raz, R, Schaeffer, AJ, Soper, DE, Infectious Diseases Society of, America, European Society for Microbiology and Infectious, Diseases|title=International clinical practice guidelines for the treatment of acute uncomplicated cystitis and pyelonephritis in women: A 2010 update by the Infectious Diseases Society of America and the European Society for Microbiology and Infectious Diseases.|journal=Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America|date=2011-03-01|volume=52|issue=5|pages=e103-20|pmid=21292654|doi=10.1093/cid/ciq257}}</ref> Sa kabila ng pag-iingat na ito, ang ilang paglaban ay nabubuo sa lahat ng mga gamot na ito na may kaugnayan sa malawak na paggamit nito.<ref name=Review08/> Ang [[trimethoprim]] lamang ay itinuturing na katumbas ng TMP/SMX sa ilang mga bansa.<ref name=IDSA2010/> Para sa payak na mga UTI, ang mga bata ay madalas tumutugon sa isang tatlong araw na pagpapainom ng mga antibayotik.<ref>{{cite web|url=http://www.bestbets.org/bets/bet.php?id=939|title=BestBets: Is a short course of antibiotics better than a long course in the treatment of UTI in children|access-date=2014-01-14|archive-date=2009-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090814225657/http://www.bestbets.org/bets/bet.php?id=939|url-status=dead}}</ref> ===Pyelonephritis=== Ang pyelonephritis ay ginagamot ng mas agresibo kaysa sa isang simpleng impeksiyon sa pantog gamit ang alinman sa mas mahabang kurso ng iniinom na antibayotik o mga [[itinuturok sa ugat]] na antibayotik.<ref name=Pylo2011>{{cite journal|last=Colgan|first=R|author2=Williams, M, Johnson, JR|title=Diagnosis and treatment of acute pyelonephritis in women.|journal=American family physician|date=2011-09-01|volume=84|issue=5|pages=519–26|pmid=21888302}}</ref> Ang pitong araw ng iniinom na fluoroquinolone [[ciprofloxacin]] ay karaniwang ginagamit sa mga lugar kung saan ang paglaban sa gamot ay mas mababa sa 10%.<!-- <ref name=Pylo2011/> -->Kung ang lokal na bilang ng paglaban sa gamot ay mas mataas sa 10%, ang isang dosis ng itinuturok sa ugat na [[ceftriaxone]] ay kadalasang inir'reseta.<!-- <ref name=Pylo2011/> --> Sa mga nagpapakita ng mas malubhang sintomas, ang pagpapasok sa [[ospital]] para sa kasalukuyang mga antibyotiko ay maaaring kailanganin.<ref name=Pylo2011/> Ang mga komplikasyon tulad ng [[kawalan ng kakayahang umihi]] dahil sa isang [[bato sa bato]] ay maaring isaalang-alang kung ang mga hudyat ay hindi bubuti sa sumunod na dalawa o tatlong araw ng paggamot.<ref name=EM2011/><ref name=Pylo2011/> ==Pag-aral ukol sa paglaganap== Ang mga pagsakop sa lagusan ng ihi ay ang pinakamadalas na pagsakop ng bakterya sa mga kababaihan.<ref name=AFP2011>{{cite journal|last=Colgan|first=R|author2=Williams, M|title=Diagnosis and treatment of acute uncomplicated cystitis.|journal=American family physician|date=2011-10-01|volume=84|issue=7|pages=771–6|pmid=22010614}}</ref> Ang mga ito ay nangyayari nang pinakamadalas sa pagitan ng edad 16 at 35&nbsp;taon, na may 10% ng mga kababaihan ang nakasasagap ng pagsakop taun-taon at 60% ang mayroong pagsakop sa ilang bahagi sa kanilang mga buhay.<ref name=Review08/><ref name=Sal2011>{{cite journal|last=Salvatore|first=S|author2=Salvatore, S, Cattoni, E, Siesto, G, Serati, M, Sorice, P, Torella, M|title=Urinary tract infections in women.|journal=European journal of obstetrics, gynecology, and reproductive biology|date=2011 Jun|volume=156|issue=2|pages=131–6|pmid=21349630|doi=10.1016/j.ejogrb.2011.01.028}}</ref> Ang mga pagbalik ay karaniwan, na ang halos kalahati ng mga tao ang nakasasagap ng pangalawang pagsakop sa loob ng isang taon.<!-- <ref name=Sal2011/> --> Ang mga pagsakop sa lagusan ng ihi ay nangyayari nang apat na ulit na mas madalas sa mga babae kaysa sa mga lalaki.<ref name=Sal2011/> Ang pyelonephritis ay madalas na nangyayari sa pagitan ng 20–30 beses.<ref name=Review08/> Ang mga ito ang pinaka-karaniwang sanhi ng [[Nosocomial na impeksiyon|mga impeksiyong nakukuha sa ospital]] na nagiging sanhi sa halos 40%.<ref name=Nurse2010>{{cite book|title=Brunner & Suddarth's textbook of medical-surgical nursing.|year=2010|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-0-7817-8589-1|page=1359|url=http://books.google.ca/books?id=SmtjSD1x688C&pg=PA1359|edition=12}}</ref> Ang mga bilang ng (pagkakaroon ng bakterya sa ihi na hindi nagpapakita ng mga hudyat) ay tumataas habang gumugulang mula dalawa hanggang pitong bahagdan sa mga kababaihang nasa edad na maaring mag-anak hanggang sa kasing taas ng 50% sa mga matatanda na nasa mga pangalagaan.<ref name=NA2011/> Ang mga bilang ng (pagkakaroon ng bakterya sa ihi na hindi nagpapakita ng mga sintomas) sa mga lalaki na mahigit 75 taon ay nasa pagitan ng 7-10%.<ref name=Elder2011>{{cite journal|last=Woodford|first=HJ|author2=George, J|title=Diagnosis and management of urinary infections in older people.|journal=Clinical medicine (London, England)|date=2011 Feb|volume=11|issue=1|pages=80–3|pmid=21404794}}</ref> Ang mga impeksiyon sa daanan ng ihi ay maaring makadamay sa 10% ng mga tao sa panahon ng pagkabata.<ref name=Sal2011/> Sa mga bata ang mga ''pagsakop sa lagusan ng ihi'' ang pinakakaraniwan sa mga hindi natuli na lalaki na mas bata sa tatlong buwan, kasunod ang mga babae na mas bata sa isang taon.<ref name=PeadsNA2011/> Ang mga pagtatantiya sa mga bata gayunpaman ay nag-iiba nang malawakan. Sa pangkat ng mga bata na may lagnat, na mula sa pagitan ng pagkapanganak at dalawang taon, dalawa hanggang 20% ang nasuring may UTI.<ref name=PeadsNA2011/> ==Lipunan at kultura== Sa Estados Unidos, ang mga impeksiyon sa daanan ng ihi ang dahilan ng halos pitong milyong pagbisita sa tanggapan, isang milyong mga emerhensyang pagtungo sa departamento, at isang daang pagkakalulok sa pagamutan bawat taon.<ref name=Sal2011/> Ang halaga ng mga impeksiyon na ito ay malaki sa parehong pagkawala ng oras sa trabaho at mga halaga ng pangangalagang medikal.<!-- <ref name=Nurse10/> --> Sa Estados Unidos ang direktang halaga ng paggastos ay tinatayang nasa 1.6&nbsp;bilyong&nbsp;dolyares ng Estados Unidos taun-taon.<ref name=Nurse2010/> ==Kasaysayan== Ang mga impeksiyon sa daanan ng ihi na inilarawan simula ng sinaunang panahon na may unang naitalang paglalarawan sa [[Ebers Papyrus]] na pinetsahan ng c. 1550 BC.<ref name=His2008>{{cite book|last=Al-Achi|first=Antoine|title=An introduction to botanical medicines : history, science, uses, and dangers|year=2008|publisher=Praeger Publishers|location=Westport, Conn.|isbn=978-0-313-35009-2|page=126|url=http://books.google.ca/books?id=HMzxKua4_rcC&pg=PA126}}</ref> It ay inilarawan ng mga taga-Ehipto bilang "naglalabas ng init mula sa pantog".<ref>{{cite book|last=Wilson...]|first=[general ed.: Graham|title=Topley and Wilson's Principles of bacteriology, virology and immunity : in 4 volumes|year=1990|publisher=Arnold|location=London|isbn=0-7131-4591-9|page=198|edition=8}}</ref> Ang mabisang paggamot ay hindi nangyari hanggang nagkaroon ng pag-unlad at magagamit na mga antibayotik noong panahon ng 1930 bago ang panahong iyon ang mga halaman, [[bloodletting (pagkuha ng dugo)]] at pagpapahinga ay inirekomenda.<ref name=His2008/> ==Sa pagbubuntis== Ang mga urinary tract infection ay mas nakababahala sa [[pagbubuntis]] dahil sa mataas na panganib ng mga pagsakop sa bato.<!-- <ref name=NA2011/> --> Sa panahon ng pagbubuntis, pinapataas ng mataas na antas ng [[progesterone]] ang panganib ng bumabang lakas ng kalamnan ng mga ureter at pantog, na humahantong sa mas mataas na sakali{{efn|posibilidad}} ng reflux, kung saan ang ihi ay dumadaloy pabalik sa mga ureter at papunta sa mga bato.<!-- <ref name=NA2011/> --> Habang ang mga buntis na kababaihan ay walang mataas na panganib ng asymptomatic bacteriuria (pagkakaroon ng bakterya sa ihi na hindi nagpapakita ng mga hudyat), kung mayrong bacteriuria (pagkakaroon ng bakterya sa ihi) mayroong silang 25-40% panganib ng pagsakop sa bato.<ref name=NA2011/> Kay kung ang pagsusuri ng ihi ay nagpapakita ng mga palatandaan ng isang impeksiyon—kahit na walang mga hudyat—inirerekomenda ang paggamot.<!-- <ref name=Preg10/> -->Ang [[cephalexin]] o [[nitrofurantoin]] ay karaniwang ginagamit dahil ang mga ito ay itinuturing na ligtas sa pagbubuntis sa pangkalahatan.<ref name=Preg10>{{cite journal|author=Guinto VT, De Guia B, Festin MR, Dowswell T|title=Cochrane Database of Systematic Reviews|journal=Cochrane Database Syst Rev|volume=|issue=9|pages=CD007855|year=2010|pmid=20824868|doi=10.1002/14651858.CD007855.pub2|editor1-last=Guinto|editor1-first=Valerie T}}</ref> Ang isang impeksiyon sa bato sa panahon ng pagbubuntis ay maaring maghinatnan sa [[panganganak nang wala sa takdang oras]] o [[pre-eclampsia]] (isang kalagayan ng [[altapresyon|mataas na presyon ng dugo]] at hindi normal na paggana ng bato sa panahon ng pagbubuntis na maaring humantong sa [[mga pangingisay]]).<ref name=NA2011/> ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga panlabas na kawing== * {{DMOZ|Health/Conditions_and_Diseases/Genitourinary_Disorders/Urinary_Tract_Infections/}} {{Nephrology}} {{Gram-positive bacterial diseases}} {{Gram-negative proteobacterial diseases}} {{DEFAULTSORT:Urinary Tract Infection}} [[Kategorya:Mga Nakakahawang Sakit]] [[Kategorya:Mga kondisyon na may kaugnayan sa sistema ng pag-ihi]] mic9jnu86tj0gf59kiud2i3y1kzdh00 0 240638 2208536 2090776 2026-05-22T17:47:22Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2208536 wikitext text/x-wiki {{About|the men's team|women's team|Pambansang koponan ng futbol ng Alemanya para sa Kababaihan}} {{Infobox national football team | Name = Germany | Badge = | Badge_size = 200px | FIFA Trigramme = GER | Nickname = ''Nationalelf'' (national eleven) <br> ''DFB-Elf'' (DFB Eleven) <br> ''Die Mannschaft'' (The Team){{efn|In Germany, the team is typically referred to as ''Die Nationalmannschaft'' (''the national team''), ''DFB-Elf'' (DFB eleven), ''DFB-Auswahl'' (''DFB selection'') or ''Nationalelf'' (''national eleven''). Whereas in foreign media, they are regularly described as ''Die Mannschaft'' (''The Team'').<ref>{{cite web|url=https://www.dfb.de/en/national-teams/the-mannschaft/|title=The "Mannschaft" :: National Teams :: DFB - Deutscher Fußball-Bund e.V.|website=www.dfb.de|accessdate=12 June 2018}}</ref> As of June 2015, this was acknowledged by the DFB as official branding of the team.<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/en/news/detail/dfb-unveil-new-die-mannschaft-branding-124573/ |title=DFB unveil new "Die Mannschaft" branding |publisher=DFB |accessdate=8 June 2015}}</ref>}} | Association = [[German Football Association]]<br>(''Deutscher Fußball-Bund&nbsp;– DFB'') | Confederation = [[UEFA]] (Europe) | Coach = [[Joachim Löw]] | Asst Manager = [[Thomas Schneider (footballer)|Thomas Schneider]] | Captain = [[Manuel Neuer]] | Most caps = [[Lothar Matthäus]] (150) | Top scorer = [[Miroslav Klose]] (71) | FIFA Rank = {{Nft rank|1|stay||date=7 June 2018}} | FIFA max = 1<ref name="FIFA Rank">{{cite web |url=https://www.fifa.com/associations/association=ger/ranking/gender=m/index.html |title=Germany: FIFA/Coca-Cola World Ranking |publisher=[[FIFA]] |accessdate=12 September 2013 |archive-date=31 Mayo 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531201142/http://www.fifa.com/associations/association=GER/ranking/gender=m/index.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180531201142/http://www.fifa.com/associations/association=GER/ranking/gender=m/index.html |date=31 Mayo 2018 }}</ref> | FIFA max date = December 1992&nbsp;– August 1993, December 1993&nbsp;– March 1994, June 1994, July 2014&nbsp;– June 2015, July 2017, September 2017&nbsp;– present | FIFA min = 22<ref name="FIFA Rank" /> | FIFA min date = March 2006 | Elo Rank = {{Nft rank|5|up|1|date=24 July 2018}} | Elo max = 1 | Elo max date = 1990–92, 1993–94, 1996–97, July 2014&nbsp;– May 2016, October 2017&nbsp;– November 2017 | Elo min = 24 | Elo min date = September 1924 – October 1925 | pattern_la1 = _ger20h | pattern_b1 = _ger20h | pattern_ra1 = _ger20h | pattern_sh1 = _ger20h | pattern_so1 = _ger20h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 000000 | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _ger20a | pattern_b2 = _ger20a | pattern_ra2 = _ger20a | pattern_sh2 = _ger20a | pattern_so2 = _ger20a | leftarm2 = FF0000 | body2 = FF0000 | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | First game = <span style="white-space:nowrap">{{country data SUI|flaglink/core|altlink = national football team| altvar = football}}</span> 5–3 {{country data GER|flagright/core|variant=empire|altlink = national football team| altvar = football}}<br>([[Basel]], Switzerland; 5 April 1908)<ref name="First game">{{cite web |url=https://www.dfb.de/index.php?id=500395&no_cache=1&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1908&cHash=6854a10c202d81c907c2a45218db5c32 |title=All matches of The National Team in 1908 |publisher=[[German Football Association|DFB]] |accessdate=1 August 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023003534/http://www.dfb.de/index.php?id=500395&no_cache=1&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1908&cHash=6854a10c202d81c907c2a45218db5c32 |archivedate=23 October 2012 |df=dmy-all}}</ref> | Largest win = <span style="white-space:nowrap">{{country data GER|flaglink/core|variant=empire|altlink = national football team| altvar = football}}</span> 16–0 [[Russian Empire national football team|Russian Empire]] {{flagdeco|Russian Empire}}<br>([[Stockholm]], Sweden; 1 July 1912)<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/index.php?id=500395&no_cache=1&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1912&cHash=f675778cce143a221a74a4982d7ef31d |title=All matches of The National Team in 1912 |publisher=DFB |accessdate=1 August 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022232951/http://www.dfb.de/index.php?id=500395&no_cache=1&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1912&cHash=f675778cce143a221a74a4982d7ef31d |archivedate=22 October 2012 |df=dmy-all}}</ref> | Largest loss = {{flagicon|ENG}} [[England national amateur football team|England Amateurs]] 9–0 {{country data GER|flagright/core|variant=empire|altlink = national football team| altvar = football}}<br>([[Oxford]], England; 13 March 1909)<ref>{{cite web |url=https://www.dfb.de/index.php?id=500395&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1909&cHash=a80eadb1fb |title=All matches of The National Team in 1909 |publisher=DFB |accessdate=1 August 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610004307/http://www.dfb.de/index.php?id=500395&action=showMatchesByYear&lang=E&liga=Nationalmannschaft&year=1909&cHash=a80eadb1fb |archivedate=10 June 2009 |df=dmy}}</ref><ref>Note that this match is not considered to be a full international by the [[The Football Association|English FA]], and does not appear in the records of the [[England national football team|England team]]</ref> | World cup apps = 19 | World cup first = 1934 | World cup best = Champions ([[1954 FIFA World Cup|1954]], [[1974 FIFA World Cup|1974]], [[1990 FIFA World Cup|1990]], [[2014 FIFA World Cup|2014]]) | Regional name = [[UEFA European Championship|European Championship]] | Regional cup apps = 12 | Regional cup first = [[UEFA Euro 1972|1972]] | Regional cup best = Champions ([[UEFA Euro 1972|1972]], [[UEFA Euro 1980|1980]], [[UEFA Euro 1996|1996]]) | Confederations cup apps = 3 | Confederations cup first = [[1999 FIFA Confederations Cup|1999]] | Confederations cup best = Champions ([[2017 FIFA Confederations Cup|2017]]) }} Ang '''Pambansang koponan ng futbol ng Alemanya''' ({{lang-de|Die deutsche Fußballnationalmannschaft}}) ay ang panlalaking koponan ng [[futbol]] na ang kumakatawan sa [[Alemanya]] sa mga paligsahang internasyunal mula 1908.<ref name="First game" /> Ito ay pinamumunuhan ng [[German Football Association]] (Aleman:''Deutscher Fußball-Bund'' Tagalog:Samahang Futbol ng Alemanya), na itinatag noong 1900.<ref name="GermanyFIFA">{{cite web |url = http://www.fifa.com/associations/association=ger/index.html |title = Germany |publisher = FIFA |accessdate = 14 Enero 2012 |archive-date = 6 Nobiyembre 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181106190245/https://www.fifa.com/associations/association=ger/index.html |url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106190245/https://www.fifa.com/associations/association=ger/index.html |date=6 Nobiyembre 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.uefa.com/memberassociations/association=ger/profile/index.html |title = Germany's strength in numbers |publisher = UEFA |accessdate =14 Enero 2012}}</ref> Mula noon itinatag muli ang DFB noong 1949 ang koponan ay kumatawan sa [[Alemanya|Republikang Pederal ng Alemanya]]. Sa ilalamin ng pagsakop at paghati ng puwersang Allied sa Alemanya, dalawa pang pambansang koponan ay kinilala ng [[FIFA]]: Ang koponan ng [[Pambansang koponan ng futbol ng Saarland|Saarland]] ang kumakatawan sa [[Saarland]] (1950–1956) at ang koponan ng [[Pambansang koponan ng futbol ng Silangang Alemanya|Silangang Alemanya]] ang kumakatawan sa [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republika ng Alemanya]] (1952–1990). Ang parehas ay pinagsama, kasama na ang mga naging mga nakamit na talaan<ref name="Most-capped players">{{cite web |url = http://www.dfb.de/index.php?id=500396 |title = Statistics – Most-capped players |publisher=DFB |accessdate =11 Oktubre 2011}}</ref><ref name="Top scorers">{{cite web |url=http://www.dfb.de/index.php?id=500398 |title=Statistics – Top scorers |publisher=DFB |accessdate=11 Oktubre 2011}}</ref> ng kasalukuyang koponan. Ang opisyal na pangalan at kodigo ng koponan ay "Germany FR (FRG)" (Tagalog: RP Alemanya) ay ipinaikli sa "Germany (GER)" (Tagalog:Alemanya) pagkatapos ng muli na pagsasama ng Silangan and [[Kanlurang Alemanya]] noong 1990. Ang Alemanya ay isa sa mga pinakamatagumpay ng koponan sa mga paligsahang internasyunal, na nanalo ng kabuuang apat na [[FIFA World Cup|World Cup]] ([[1954 FIFA World Cup|1954]], [[1974 FIFA World Cup|1974]], [[1990 FIFA World Cup|1990]], [[2014 FIFA World Cup|2014]]) at tatlong [[UEFA European Championship|Kampeonatong Europeo]] ([[UEFA Euro 1972|1972]], [[UEFA Euro 1980|1980]], [[UEFA Euro 1996|1996]]).<ref name="GermanyFIFA" /> Sila rin ay nakakamit ng pangalawang gantimpala ng apat na beses sa Kampeonatong Europeo, apat na beses sa WorldCup, at nakamit rin nila ang ikatlong gantimpala ng apat na beses.<ref name="GermanyFIFA" /> Nanalo ang Silangang Alemanya ng ginto sa 1976 Olimpiko.<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=512/edition=197121/index.html |title=Olympic Football Tournament Montreal 1976 |publisher=FIFA |accessdate=28 Disyembre 2011 |archive-date=19 Enero 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119231416/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=512/edition=197121/index.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119231416/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=512/edition=197121/index.html |date=19 Enero 2012 }}</ref> Ang Alemanya lamang ang natatanging bansa nanalo sa parehas na panlalaki at pambabae na edisyon ng World CUp. Sa pagkatapos ng 2014 World Cup ng Futbol ng FIFA, nakamit ng Alemanya ang pinakamataas na [[Pandaidigang Katuyuan ng Elo sa Futbol|katuyuan ng Elo]] kumpara sa iba pang pambansang koponan sa kasaysayan, na may 2200 puntos.<ref>{{Cite news |last=Silver |first=Nate |url=http://fivethirtyeight.com/datalab/germany-may-be-the-best-national-soccer-team-ever/ |authorlink=Nate Silver |title=Germany May Be the Best National Soccer Team Ever |date=13 Hulyo 2014 |accessdate=15 Hulyo 2014 |newspaper=FiveThirtyEight |archive-date=19 Oktubre 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019113109/http://fivethirtyeight.com/datalab/germany-may-be-the-best-national-soccer-team-ever/ |url-status=dead }}</ref> Ang Alemanya lamang ang natatanging Europeong bansa na nanalo ng World Cup sa Timog Amerika. Ang Kasalukuyang punong tagasanay ng pambansang koponan ay si [[Joachim Löw]]. == Mga Tauhan == === Kasalukuyang kawaning teknikal === [[File:Löw-Flick.jpg|200px|thumb|left|Si [[Joachim Löw|Löw]] ''(kaliwa)'' kasama ng dating katulong na tagasanay na si [[Hans-Dieter Flick|Flick]] noong 2006]] {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Position !Name |- | style="text-align:left;"|Punong Tagasanay | style="text-align:left;"|{{flagicon|GER}} [[Joachim Löw]] |- | style="text-align:left;"|Katulong na Tagasanay | style="text-align:left;"|{{flagicon|GER}} [[Thomas Schneider (footballer)|Thomas Schneider]] |- | style="text-align:left;"|Tagasanay sa Pag-Goalkeep | style="text-align:left;"|{{flagicon|GER}} [[Andreas Köpke]] |- | style="text-align:left;"|Tagasanay sa Kalusugan | style="text-align:left;"|{{flagicon|GER}} Yann-Benjamin Kugel |- | style="text-align:left;"|Taganay sa Pangkaisipan | style="text-align:left;"|{{flagicon|GER}} Dr Hans-Dieter Hermann |- | style="text-align:left;"|Tagapamahala ng Negosyo | style="text-align:left;"|{{flagicon|GER}} [[Oliver Bierhoff]] |- | style="text-align:left;"|Direktor Pangpalakasan | style="text-align:left;"|{{flagicon|GER}} [[Hans-Dieter Flick]] |} == Tignan din == * [[Pambansang olimpiko ng futbol ng Alemanya]] * [[Germany national under-21 football team]] * [[Pambansang kabataang koponan ng futbol ng Alemanya]] (includes U-15, U-16, U-17, U-18, U-19 and U-20 squads) * [[Germany women's national football team]] * [[East Germany national football team]] * [[England–Germany football rivalry|Germany–England]] * [[Germany–Italy football rivalry|Germany–Italy]] * [[Germany–Netherlands football rivalry|Germany–Netherlands]] ==Mga nota== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Pambansang koponan ng futbol ng Alemanya}} {{Koponan ng UEFA}} [[Kategorya:Mga pambansang koponan ng sipaang-bola ng Europa]] [[Kategorya:Pambasang koponan ng palakasan ng Alemanya|Sipaang-bola]] qvt7pb3nb0vr8luyr6a9ygr57z9nxw3 0 243255 2208484 2208390 2026-05-22T12:47:40Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208484 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208639 2208484 2026-05-23T02:23:39Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208639 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 10 272891 2208594 1686196 2026-05-22T23:39:17Z Sharktube2000 161034 2208594 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |same as=Archosauria |parent=Reptilia }} 2qeplz3fxvdx4d7qcjjx9a9o8y7tiuw 0 275750 2208615 2122257 2026-05-23T01:08:08Z FonzuHarp 160521 2208615 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system |name = Internasyonal na Ponetikong Alpabeto |type = Alpabeto, |typedesc = bahagyang [[Alpabetong may tampok|may tampok]] |languages = Ginagamit sa [[Phonetics|ponetiko]] at [[Phoneme|ponemikong]] transkripsyon ng anumang wika |time = mula 1888 |fam1 = [[Alpabetong Romiko]] |fam2 = [[Alpabetong Ponotipiko]] |sample = IPA in IPA.svg |imagesize = 200px |note = none |unicode = |iso15924 = Latn }} {{SpecialChars | special = [[phonetics|phonetic]] [[symbol]]s | fix = Help:Special characters | characters = phonetic symbols }} Ang '''Internasyonal na Ponetikong Alpabeto''' ({{lang-en|International Phonetic Alphabet}}, '''IPA''') ay isang sistemang alpabetiko ng notasyon na nakabase sa [[alpabetong Latin]]. Ito ay nilathala ng [[International Phonetic Association]] sa huling bahagi ng [[ika-19 siglo]] bilang isang pamantayan ng mga tunog ng mga wika. <ref name="IPA 1999">International Phonetic Association (IPA), ''Handbook''.</ref> Ang IPA ay ginagamit para sa mga [[leksikograpiya]], mga estudyante at gurong banyaga, [[Lingguwistika|lingguwistiko]], ''speech-language pathologist'', [[mang-aawit]], [[aktor]], mga tagalikha ng mga [[wikang guni-guni]], at [[tagapagsalin]].<ref name="world">{{Cite book|last=MacMahon|first=Michael K. C.|chapter=Phonetic Notation|editor=P. T. Daniels and W. Bright (eds.)|title=The World's Writing Systems|pages=821–846|publisher=Oxford University Press|year=1996|location=New York|isbn=0-19-507993-0}}</ref><ref>{{Cite book|first=Joan |last=Wall |title=International Phonetic Alphabet for Singers: A Manual for English and Foreign Language Diction |publisher=Pst |year=1989 |isbn=1-877761-50-8 |url=https://www.amazon.com/International-Phonetic-Alphabet-Singers-Language/dp/1877761508}}</ref> Ang IPA ay dinisenyo at nirepresenta lamang sa kalidad ng pananalita na nasa wikang malalakas: phones, phonemes, intonation at mga isang salita at [[patnig]].<ref name="IPA 1999">International Phonetic Association (IPA), ''Handbook''.</ref> Para madagdagan ng kalidad ng pananalita, kagaya ng paggnashing sa ngipin, sigmatismo, at mga tunog na cleft lip and cleft palate, ang mga pinalawig na mga simbulo, ang mga pinalawig na International Phonetic Alphabet, ay puwedeng gamitin.<ref name="world" /> Ang mga simbolo sa IPA ay naka-kompos sa o maraming elemento ng dalawang karaniwang uri, mga [[titik]] at [[tuldik]]. ==Mga titik== ===Pulnomikong katinig=== Ang [[Egresibo|pulmonikong]] katinig ay isang [[katinig]] na ginawa ng mga [[glottis]] o [[Bibig|oral cavity]], at ito ay makapunta sa labas ng hangin mula sa [[baga]]. Pulnomikong katinig ang nakakagawa ng mga katiunig sa IPA, pati na rin sa mga wikang pantao. Lahat ng mga katinig sa [[wikang Ingles]] at makikita sa kategorya.<ref>{{Cite book|last=Fromkin|first=Victoria|authorlink=Victoria Fromkin|author2=Rodman, Robert|title=An Introduction to Language|url=https://archive.org/details/introductiontola00from_1|origyear=1974|year=1998|publisher=Harcourt Brace College Publishers|location=Fort Worth, TX |edition= 6th|isbn=0-03-018682-X}}</ref> Ang tsart ng pulnomikong katinig, na nakakalagay ng napakaraming katinig, ay nakalagay sa pahiga na nakadisenyo ng manner of articulation, na ang kahulugan nito ay paano na katinig ay nakalaman, at ang mga patayo ay nakadisenyo sa place of articulation, na ang kahulugan ay ang mga trakt na patinig ay nakalaman. {{IPA pulmonic consonants|caption=|affricates=no|notes=no}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:International Phonetic Alphabet]] [[Kategorya:Ponetika]] 7oz57bzubbgehvgr0jdpo6qrl6ht96f 15 276227 2208565 2013299 2026-05-22T20:15:09Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2208565 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . ?item wdt:P570 ?deathdate. FILTER((?deathdate >= "2017-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime) && (?deathdate < "2018-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime)) } LIMIT 200 |columns=item,P18,label:Article,P569,P570,P27,P106 |section= |min_section= |sort=label |links=local |thumb=100px |autolist= |references= }} {| class='wikitable sortable' ! item ! larawan ! Article ! petsa ng kapanangakan ! petsa ng kamatayan ! bansa ng pagkamamamayan ! hanapbuhay |} {{Wikidata list end}} 1kvgw44pwunqen0riqg93qit2ei3zm5 15 281597 2208562 2208331 2026-05-22T18:48:20Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2208562 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occupation. ?occupation wdt:P279* wd:Q864503. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . } GROUP BY ?item ?linkcount ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 200 |columns=number,item,label:Article,P569,P570,P101,P18 |section= |min_section= |sort= |links=red_only |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! number ! item ! Article ! petsa ng kapanangakan ! petsa ng kamatayan ! field of work ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q144535|Q144535]] | [[Herbert Spencer]] | data-sort-value="1820" | 1820-04-27<br/>1820-04-28 | data-sort-value="1903" | 1903-12-08 | [[botanika]] | [[Talaksan:Herbert Spencer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q11826|Q11826]] | [[Al-Biruni]] | data-sort-value="973" | 973-09-04 | data-sort-value="1048" | 1048-12-09 | [[pisika]]<br/>[[matematika]]<br/>[[astronomiya]]<br/>[[likas na agham]]<br/>[[kasaysayan]]<br/>[[chronology]]<br/>[[laborer]]<br/>[[Indology]]<br/>[[agham pandaigdig]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[kartograpiya]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[astrolohiya]]<br/>[[kimika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]]<br/>[[history of religions]]<br/>[[mineralohiya]] | [[Talaksan:Al-Biruni Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q131117|Q131117]] | [[Maria Montessori]] | data-sort-value="1870" | 1870-08-31 | data-sort-value="1952" | 1952-05-06 | [[pedagohiya]] | [[Talaksan:Maria Montessori (portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q185007|Q185007]] | [[Rita Levi-Montalcini]] | data-sort-value="1909" | 1909-04-22 | data-sort-value="2012" | 2012-12-30 | [[neurobiology]] | [[Talaksan:Rita Levi-Montalcini (1986).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q7487|Q7487]] | [[Dorothy Hodgkin]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-12 | data-sort-value="1994" | 1994-07-29 | [[X-ray crystallography]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]]<br/>[[kristalograpiya]] | [[Talaksan:Professor Dorothy Hodgkin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q160362|Q160362]] | [[Theophrastus]] | data-sort-value="-371" | -371 | data-sort-value="-287" | -287 | [[botanika]] | [[Talaksan:Teofrasto Orto botanico head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q102034|Q102034]] | [[Ronald Ross]] | data-sort-value="1857" | 1857-05-13 | data-sort-value="1932" | 1932-09-16 | [[parasitolohiya]]<br/>[[epidemiyolohiya]] | [[Talaksan:Ronald Ross.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q60059|Q60059]] | [[Albertus Magnus]] | data-sort-value="1200" | 1200 | data-sort-value="1280" | 1280-11-15 | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Tommaso da modena, ritratti di domenicani (vescovo) 1352 150cm, treviso, ex convento di san niccolò, sala del capitolo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q78496|Q78496]] | [[Konrad Lorenz]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-07 | data-sort-value="1989" | 1989-02-27 | [[etolohiya]]<br/>[[pilosopiya]] | [[Talaksan:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q462843|Q462843]] | [[Tu Youyou]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-30 | | [[parmakolohiya]]<br/>[[tradisyonal na panggagamot na Tsino]] | [[Talaksan:D810 4987 Tu Youyou, medicine (22945001843) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q199654|Q199654]] | [[Barbara McClintock]] | data-sort-value="1902" | 1902-06-16 | data-sort-value="1992" | 1992-09-02 | [[henetika]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Barbara McClintock (1902-1992) shown in her laboratory in 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q229264|Q229264]] | [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon]] | data-sort-value="1707" | 1707-09-07 | data-sort-value="1788" | 1788-04-15 | [[biyolohiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[political arithmetic]] | [[Talaksan:Georges-Louis Leclerc de Buffon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q25820|Q25820]] | [[Thomas Young]] | data-sort-value="1773" | 1773-06-13 | data-sort-value="1829" | 1829-05-10 | [[pisika]]<br/>[[mekanika]]<br/>[[lingguwistika]]<br/>[[agham ng mga materyal]] | [[Talaksan:Thomas Young by Briggs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q173441|Q173441]] | [[Abu Abdullah Muhammad al-Idrisi al-Qurtubi al-Hasani as-Sabti]] | data-sort-value="1110" | 1110 | data-sort-value="1166" | 1166<br/>1165 | [[kartograpiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[paglalakbay]] | [[Talaksan:Al-Idrisi, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q70554|Q70554]] | [[Hermann Emil Fischer]] | data-sort-value="1852" | 1852-10-09 | data-sort-value="1919" | 1919-07-15 | [[kimika]] | [[Talaksan:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q7426|Q7426]] | [[Ada Yonath]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-22 | | [[kristalograpiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[ribosoma]]<br/>[[biyolohiyang estruktural]] | [[Talaksan:Ada E. Yonath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q204733|Q204733]] | [[Gerty Cori]] | data-sort-value="1896" | 1896-08-15 | data-sort-value="1957" | 1957-10-26 | [[biyokimika]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Gerty Theresa Cori.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q151564|Q151564]] | [[Frederick Sanger]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-13 | data-sort-value="2013" | 2013-11-19 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Frederick Sanger2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q213195|Q213195]] | [[B. F. Skinner]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-20 | data-sort-value="1990" | 1990-08-18 | [[sikolohiya]]<br/>[[behavioral analytics]] | [[Talaksan:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q84405|Q84405]] | [[Karl Landsteiner]] | data-sort-value="1868" | 1868-06-14 | data-sort-value="1943" | 1943-06-26 | [[kimika]] | [[Talaksan:Karl Landsteiner nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q107402|Q107402]] | [[Rosalyn Sussman Yalow]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-19 | data-sort-value="2011" | 2011-05-30 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Rosalyn Yalow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q35703|Q35703]] | [[Gertrude B. Elion]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-23 | data-sort-value="1999" | 1999-02-21 | [[parmakolohiya]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Gertrude Elion (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q318750|Q318750]] | [[Stephen Hillenburg]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-21 | data-sort-value="2018" | 2018-11-26 | [[biyolohiyang pandagat]]<br/>[[animasyon]]<br/>[[komiks]] | [[Talaksan:Stephen Hillenburg by Carlos Cazurro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q60024|Q60024]] | [[Hermann von Helmholtz]] | data-sort-value="1821" | 1821-08-31 | data-sort-value="1894" | 1894-09-08 | [[pisika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[sikolohiya]] | [[Talaksan:Hermann von Helmholtz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q214565|Q214565]] | [[Beatrix Potter]] | data-sort-value="1866" | 1866-07-28 | data-sort-value="1943" | 1943-12-22 | | [[Talaksan:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q185777|Q185777]] | [[Alexis Carrel]] | data-sort-value="1873" | 1873-06-28 | data-sort-value="1944" | 1944-11-05 | [[Pag-oopera|pagtistis]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[pathophysiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[vascular surgery]] | [[Talaksan:Alexis Carrel 1912.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q103844|Q103844]] | [[Françoise Barré-Sinoussi.]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-30 | | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q180468|Q180468]] | [[Albert von Szent-Györgyi Nagyrápolt]] | data-sort-value="1893" | 1893-09-16 | data-sort-value="1986" | 1986-10-22 | [[biyokimika]]<br/>[[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Albert Szent-Györgyi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q200136|Q200136]] | [[Linda B. Buck]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-29 | | [[biyolohiya]]<br/>[[neurosiyensiya]] | [[Talaksan:Linda Buck 2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q154824|Q154824]] | [[Norman Borlaug]] | data-sort-value="1914" | 1914-03-25 | data-sort-value="2009" | 2009-09-12 | [[agronomiya]] | [[Talaksan:Norman Borlaug.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q17280087|Q17280087]] | [[Emmanuelle Charpentier]] | data-sort-value="1968" | 1968-12-11 | | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Emmanuelle Charpentier.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q80905|Q80905]] | [[Donald Arthur Glaser]] | data-sort-value="1926" | 1926-09-21 | data-sort-value="2013" | 2013-02-28 | [[pisika]] | [[Talaksan:Donald Glaser.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q102804|Q102804]] | [[Henri Moissan]] | data-sort-value="1852" | 1852-09-28 | data-sort-value="1907" | 1907-02-20 | [[kimika]] | [[Talaksan:Henri Moissan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q177681|Q177681]] | [[Thomas Hunt Morgan]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-25 | data-sort-value="1945" | 1945-12-04 | [[henetika]] | [[Talaksan:Thomas Hunt Morgan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q150630|Q150630]] | [[Camillo Golgi]] | data-sort-value="1843" | 1843-07-07 | data-sort-value="1926" | 1926-01-21 | [[malarya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[anatomiya]]<br/>[[patolohiya]]<br/>[[agham]] | [[Talaksan:Camillo Golgi nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q43917|Q43917]] | [[Eduard Buchner]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-20 | data-sort-value="1917" | 1917-08-13 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Eduardbuchner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q26321|Q26321]] | [[Elizabeth Blackburn]] | data-sort-value="1948" | 1948-11-26 | | [[biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q26322|Q26322]] | [[Carol Greider]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-15 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:GREIDER Carol 2014 - Less vignetting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q153159|Q153159]] | [[Elias Lönnrot]] | data-sort-value="1802" | 1802-04-09 | data-sort-value="1884" | 1884-03-19 | [[lingguwistika]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pilolohiya]]<br/>[[collecting]]<br/>[[panitikan]] | [[Talaksan:Elias Lönnrot portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q180350|Q180350]] | [[Frederick Banting]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-14 | data-sort-value="1941" | 1941-02-21 | [[pisyolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]] | [[Talaksan:Fredrick banting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q234224|Q234224]] | [[Dian Fossey]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-16 | data-sort-value="1985" | 1985-12-26 | [[etolohiya]] | [[Talaksan:Dian Fossey October 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q14279|Q14279]] | [[Giovanni Domenico Cassini]] | data-sort-value="1625" | 1625-06-08 | data-sort-value="1712" | 1712-09-14 | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Giovanni Domenico Cassini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q4273363|Q4273363]] | [[Frances Arnold]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-25 | | [[inhinyeriyang pangkimika]]<br/>[[biocatalysis]]<br/>[[protein engineering]]<br/>[[synthetic biology]] | [[Talaksan:Frances Arnold in 2021 at Caltech 01 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q15118973|Q15118973]] | [[Aziz Sancar]] | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | | [[DNA repair]]<br/>[[Siklo ng selula|cell cycle]]<br/>[[circadian rhythm]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[DNA]] | [[Talaksan:Aziz Sancar 0060.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q107462|Q107462]] | [[Har Gobind Khorana]] | data-sort-value="1922" | 1922-01-09 | data-sort-value="2011" | 2011-11-09 | [[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Har Gobind Khorana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q189488|Q189488]] | [[Willem Einthoven]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-21 | data-sort-value="1927" | 1927-09-29 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Portrait of W. (Willem) Einthoven, professor of Physiology and Histology at Leiden University Icones 332.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q231402|Q231402]] | [[Jacques Monod]] | data-sort-value="1910" | 1910-02-09 | data-sort-value="1976" | 1976-05-31 | [[biyolohiya]]<br/>[[kontrasepsiyon]] | [[Talaksan:Jacques Monod 1971.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q60061|Q60061]] | [[Venkatraman Ramakrishnan]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | [[biyokimika]]<br/>[[computational biology]]<br/>[[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Venki Ramakrishnan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q189006|Q189006]] | [[Charles Louis Alphonse Laveran]] | data-sort-value="1845" | 1845-06-18 | data-sort-value="1922" | 1922-05-18 | [[malarya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Charles Laveran nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q104913|Q104913]] | [[Robert Edwards]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-27 | data-sort-value="2013" | 2013-04-10 | [[reproductive medicine]] | [[Talaksan:Robert Geoffrey Edwards (2010).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q8056214|Q8056214]] | [[Yoshinori Ohsumi]] | data-sort-value="1945" | 1945-02-09 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[autophagy]] | [[Talaksan:Nobel Laureates 7428 (30679389523) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q16196017|Q16196017]] | [[Tedros Adhanom Ghebreyesus]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-03 | | [[community health]]<br/>[[kalusugang pampubliko]]<br/>[[international organization]]<br/>[[Pangangalagang pangkalusugan]]<br/>[[health administration]]<br/>[[mikrobiyolohiya]]<br/>[[politika]]<br/>[[Patakarang panlabas]] | [[Talaksan:Tedros Adhanom Ghebreyesus 2023.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q191026|Q191026]] | [[Francis Galton]] | data-sort-value="1822" | 1822-02-16 | data-sort-value="1911" | 1911-01-17 | [[Teorya ng probabilidad|probability theory]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]] | [[Talaksan:Sir Francis Galton, 1890s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q214851|Q214851]] | [[Charles Richet]] | data-sort-value="1850" | 1850-08-26 | data-sort-value="1935" | 1935-12-04 | [[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[allergology]]<br/>[[anapilaksis]]<br/>[[human physiology]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[Esperanto]]<br/>[[ewhenesya]]<br/>[[Parasikolohiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[Tuluyan]]<br/>[[Drama]] | [[Talaksan:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q6796222|Q6796222]] | [[May-Britt Moser]] | data-sort-value="1963" | 1963-01-04 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[grid neuron]] | [[Talaksan:May-Britt Moser (20902423978) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q232308|Q232308]] | [[Selman Abraham Waksman]] | data-sort-value="1888" | 1888-07-22 | data-sort-value="1973" | 1973-08-16 | [[biyokimika]]<br/>[[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Selman Waksman NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q234463|Q234463]] | [[Sydney Brenner]] | data-sort-value="1927" | 1927-01-13 | data-sort-value="2019" | 2019-04-05 | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q189564|Q189564]] | [[Pierre Teilhard de Chardin]] | data-sort-value="1881" | 1881-05-01 | data-sort-value="1955" | 1955-04-10 | [[pilosopiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[pastoral care]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[philosophical anthropology]]<br/>[[Christian philosophy]]<br/>[[heolohiya]] | [[Talaksan:TeilhardP 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q5327|Q5327]] | [[Adolf Butenandt]] | data-sort-value="1903" | 1903-03-24 | data-sort-value="1995" | 1995-01-18 | [[biyokimika]]<br/>[[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Bad Schachen Porträt; Adolf Butenandt - W134Nr.020182c - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q106399|Q106399]] | [[John Howard Northrop]] | data-sort-value="1891" | 1891-07-05 | data-sort-value="1987" | 1987-05-27 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:John Howard Northrop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q12973|Q12973]] | [[Leopold III of Belgium]] | data-sort-value="1901" | 1901-11-03 | data-sort-value="1983" | 1983-09-25 | | [[Talaksan:Leopold III (1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q76727|Q76727]] | [[Ernst Jünger]] | data-sort-value="1895" | 1895-03-29 | data-sort-value="1998" | 1998-02-17 | [[pilosopiya]]<br/>[[Panitikang Aleman]]<br/>[[entomolohiya]] | [[Talaksan:Ernst Jünger vers 1920 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q55008046|Q55008046]] | [[Albert I of Belgium]] | data-sort-value="1875" | 1875-04-08 | data-sort-value="1934" | 1934-02-17 | | [[Talaksan:Albert I Koning der Belgen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q316371|Q316371]] | [[Vladimir Vernadsky]] | data-sort-value="1863" | 1863-02-28 | data-sort-value="1945" | 1945-01-06 | [[heolohiya]]<br/>[[kristalograpiya]]<br/>[[mineralohiya]]<br/>[[geochemistry]]<br/>[[radiogeology]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biogeochemistry]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[history of geology]] | [[Talaksan:1934-V I Vernadsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q125057|Q125057]] | [[Richard Francis Burton]] | data-sort-value="1821" | 1821-03-19 | data-sort-value="1890" | 1890-10-20 | | [[Talaksan:Richard Francis Burton by Rischgitz, 1864.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q211029|Q211029]] | [[Edward O. Wilson]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | data-sort-value="2021" | 2021-12-26 | [[myrmecology]]<br/>[[sociobiology]]<br/>[[natural science]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[entomolohiya]]<br/>[[Saribuhay|biodiversity]]<br/>[[animal ecology]] | [[Talaksan:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q296047|Q296047]] | [[Sam Harris]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-09 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[moralidad]]<br/>[[etika]]<br/>[[mindfulness]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[criticism of religion]]<br/>[[Blog]]<br/>[[podcast show]]<br/>[[Meditasyon|pagninilay]] | [[Talaksan:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q154782|Q154782]] | [[Adelbert von Chamisso]] | data-sort-value="1781" | 1781-01-30 | data-sort-value="1838" | 1838-08-21 | [[botanika]]<br/>[[soolohiya]] | [[Talaksan:Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q213504|Q213504]] | [[Charles Scott Sherrington]] | data-sort-value="1857" | 1857-11-27 | data-sort-value="1952" | 1952-03-04 | [[neurobiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[patolohiya]] | [[Talaksan:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q75847|Q75847]] | [[Harald zur Hausen]] | data-sort-value="1936" | 1936-03-11 | data-sort-value="2023" | 2023-05-29 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Harald zur Hausen 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q57192|Q57192]] | [[Gerhard Domagk]] | data-sort-value="1895" | 1895-10-30 | data-sort-value="1964" | 1964-04-24 | [[patolohiya]] | [[Talaksan:Gerhard Domagk nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q211787|Q211787]] | [[Jules Bordet]] | data-sort-value="1870" | 1870-06-13 | data-sort-value="1961" | 1961-04-06 | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[immunology]] | [[Talaksan:Jules Bordet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q49347|Q49347]] | [[Melvin Calvin]] | data-sort-value="1911" | 1911-04-08 | data-sort-value="1997" | 1997-01-08 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Melvin Calvin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q77174|Q77174]] | [[Christiane Nüsslein-Volhard]] | data-sort-value="1942" | 1942-10-20 | | [[biyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[genetic research]]<br/>[[developmental biology]]<br/>[[embriyolohiya]] | [[Talaksan:Christiane Nüsslein-Volhard mg 4372 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q157224|Q157224]] | [[Kary Mullis]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-28 | data-sort-value="2019" | 2019-08-07 | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]] | [[Talaksan:Kary Mullis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q58575|Q58575]] | [[Friedrich Wöhler]] | data-sort-value="1800" | 1800-07-31 | data-sort-value="1882" | 1882-09-23 | [[kimika]] | [[Talaksan:Friedrich Wöhler Litho.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q88608397|Q88608397]] | [[Katalin Karikó]] | data-sort-value="1955" | 1955-01-17 | | [[messenger RNA]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Katalin Karikó at the United States Embassy Sweden, 2023 Nobel Reception (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q157056|Q157056]] | [[Samuel Hahnemann]] | data-sort-value="1755" | 1755-04-10 | data-sort-value="1843" | 1843-07-02 | [[homeopatiya]] | [[Talaksan:Samuel Hahnemann 1841.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q233965|Q233965]] | [[Charles Nicolle]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-21 | data-sort-value="1936" | 1936-02-28 | [[bakteryolohiya]] | [[Talaksan:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q170342|Q170342]] | [[Svante Pääbo]] | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | | [[paleogenetics]]<br/>[[evolutionary anthropology]]<br/>[[human evolutionary genetics]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[evolutionary genetics]] | [[Talaksan:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q115490|Q115490]] | [[Tadeusz Reichstein]] | data-sort-value="1897" | 1897-07-08 | data-sort-value="1996" | 1996-08-01 | | [[Talaksan:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q78478|Q78478]] | [[Robert Bárány]] | data-sort-value="1876" | 1876-04-22 | data-sort-value="1936" | 1936-04-08 | [[otolaryngology]] | [[Talaksan:Robert Bárány av Lars Emil Finn.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q92894|Q92894]] | [[Geoffrey Hinton]] | data-sort-value="1947" | 1947-12-06 | | [[deep learning]]<br/>[[pagkatuto ng makina]]<br/>[[neurosiyensiya]]<br/>[[artificial neural network]]<br/>[[applied psychology]]<br/>[[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Geoffrey E. Hinton, 2024 Nobel Prize Laureate in Physics (3x4 cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q102379|Q102379]] | [[Paul Berg]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-30 | data-sort-value="2023" | 2023-02-15 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Paul Berg in 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q170676|Q170676]] | [[Roger D. Kornberg]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-24 | | [[biyolohiyang estruktural]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Roger Kornberg April 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q218311|Q218311]] | [[François Jacob]] | data-sort-value="1920" | 1920-06-17 | data-sort-value="2013" | 2013-04-20 | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:François Jacob nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q234590|Q234590]] | [[Christian de Duve]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-02 | data-sort-value="2013" | 2013-05-04 | [[biyolohiyang pangselula]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Christian de Duve.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q189803|Q189803]] | [[Arthur Harden]] | data-sort-value="1865" | 1865-10-12 | data-sort-value="1940" | 1940-06-17 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:ArthurHarden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q7442|Q7442]] | [[Carolyn Bertozzi]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-10 | | [[kimika]]<br/>[[glycobiology]] | [[Talaksan:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q76600|Q76600]] | [[Manfred Eigen]] | data-sort-value="1927" | 1927-05-09 | data-sort-value="2019" | 2019-02-06 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Eigen,Manfred 1996 Göttingen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q105830|Q105830]] | [[Baruch Samuel Blumberg]] | data-sort-value="1925" | 1925-07-28 | data-sort-value="2011" | 2011-04-05 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q155764|Q155764]] | [[Robert Brown]] | data-sort-value="1773" | 1773-12-21 | data-sort-value="1858" | 1858-06-10 | [[botanika]]<br/>[[pisyolohiya ng halaman]]<br/>[[:Kategorya:Lumot]]<br/>[[mikroskopiya]] | [[Talaksan:Robert brown botaniker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q205772|Q205772]] | [[Jared Diamond]] | data-sort-value="1937" | 1937-09-10 | | [[ekolohiya]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[biogeography]] | [[Talaksan:Jared diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q155375|Q155375]] | [[Archibald Hill]] | data-sort-value="1886" | 1886-09-26 | data-sort-value="1977" | 1977-06-03 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Archibald Vivian Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q232024|Q232024]] | [[John James Rickard Macleod]] | data-sort-value="1876" | 1876-09-06 | data-sort-value="1935" | 1935-03-16 | [[pisyolohiya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:J.J.R. Macleod ca. 1928.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q104607|Q104607]] | [[Andrew Huxley]] | data-sort-value="1917" | 1917-11-22 | data-sort-value="2012" | 2012-05-30 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q137106|Q137106]] | [[Howard Florey]] | data-sort-value="1898" | 1898-09-24 | data-sort-value="1968" | 1968-02-21 | | [[Talaksan:Howard Walter Florey 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q157239|Q157239]] | [[Artturi Ilmari Virtanen]] | data-sort-value="1895" | 1895-01-15 | data-sort-value="1973" | 1973-11-11 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:A-I-Virtanen-portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q59478|Q59478]] | [[George Gamow]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-04 | data-sort-value="1968" | 1968-08-19 | [[Pisikang teoretikal|theoretical physics]]<br/>[[astropisika]]<br/>[[pisikang nuklear]]<br/>[[physical cosmology]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[literary activity]]<br/>[[scientific non-fiction literature]]<br/>[[popular science literature]]<br/>[[children's and young adult literature]] | [[Talaksan:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q73093|Q73093]] | [[Paul Karrer]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-21 | data-sort-value="1971" | 1971-06-18 | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:UAZ DOK.005.059 Karrer.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q158749|Q158749]] | [[Albert François Lebrun]] | data-sort-value="1871" | 1871-08-29 | data-sort-value="1950" | 1950-03-06 | [[politika]] | [[Talaksan:Albert Lebrun 1932 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q202136|Q202136]] | [[Barry Marshall]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-30 | | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Barry J Marshall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q155914|Q155914]] | [[Peter Simon Pallas]] | data-sort-value="1741" | 1741-09-22 | data-sort-value="1811" | 1811-09-08 | [[soolohiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[pilolohiya]] | [[Talaksan:Peter Simon Pallas. Stipple engraving by A. Tardieu after hi Wellcome V0004437.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q234949|Q234949]] | [[David Baltimore]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-07 | data-sort-value="2025" | 2025-09-06 | [[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[birolohiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Inhenyeriyang henetiko]] | [[Talaksan:Dr. David Baltimore2 crop2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q57191|Q57191]] | [[Hans Krebs]] | data-sort-value="1900" | 1900-08-25 | data-sort-value="1981" | 1981-11-22 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Hans Adolf Krebs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q151593|Q151593]] | [[Olivier Messiaen]] | data-sort-value="1908" | 1908-12-10 | data-sort-value="1992" | 1992-04-27 | | [[Talaksan:Lezing Franse compoist Olivier Messiaen in Koninklijk Conservatorium in Den Haa, Bestanddeelnr 933-8262.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q115478|Q115478]] | [[Emil Theodor Kocher]] | data-sort-value="1841" | 1841-08-25 | data-sort-value="1917" | 1917-07-27 | [[Pag-oopera|pagtistis]] | [[Talaksan:Emil Theodor Kocher.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q52878|Q52878]] | [[Gustaf VI Adolf of Sweden]] | data-sort-value="1882" | 1882-11-11 | data-sort-value="1973" | 1973-09-15 | [[arkeolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:Gustaf VI Adolf of Sweden 1962.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q190626|Q190626]] | [[Aaron Klug]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-11 | data-sort-value="2018" | 2018-11-20 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Aaron Klug 1979.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q216723|Q216723]] | [[Ronald Fisher]] | data-sort-value="1890" | 1890-02-17 | data-sort-value="1962" | 1962-07-29 | [[estadistika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Youngronaldfisher2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q60060|Q60060]] | [[Karl von Frisch]] | data-sort-value="1886" | 1886-11-20 | data-sort-value="1982" | 1982-06-12 | [[etolohiya]] | [[Talaksan:Karl von Frisch - Atelier Veritas, c. 1926.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q152187|Q152187]] | [[August Krogh]] | data-sort-value="1874" | 1874-11-15 | data-sort-value="1949" | 1949-09-13 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:August Krogh Bain 32006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q191963|Q191963]] | [[John Edward Gray]] | data-sort-value="1800" | 1800-02-12 | data-sort-value="1875" | 1875-03-07 | [[kalikasan]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:John Edward Gray. Photograph. Wellcome V0027572 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q70530|Q70530]] | [[Alois Alzheimer]] | data-sort-value="1864" | 1864-06-14 | data-sort-value="1915" | 1915-12-19 | [[sikiyatriya]]<br/>[[neuropathology]] | [[Talaksan:Alois Alzheimer 002.jpg|center|128px]] |} ---- &sum; 114 items. {{Wikidata list end}} 6nzvp6mvuvfkd0zz8m1q4mi0uulec3z 0 284192 2208560 2182598 2026-05-22T18:20:02Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208560 wikitext text/x-wiki {{hatnote|"OCD" redirects here. For other uses, see [[OCD (disambiguation)]]. Not to be confused with [[Obsessive–compulsive personality disorder]].}} <!-- Definition and symptoms --> Ang '''obsessive–compulsive na sakit''' ('''OCD''') ay isang [[sakit sa pag-iisip]] kung saan ramdam ng mga tao ang pangangailangan na paulit-ulit na suriin ang mga bagay, magsagawa ng [[compulsive na asal|ilang mga rutina nang paulit-ulit]] (tinatawag na "mga ritwal"), o magkaroon ng [[mga mapanghimasok na iniisip|ilang mga iniisip nang paulit-ulit]] (tinatawag na mga "mga pagkahumaling").<ref name=NIH2015 /> Hindi makontrol ng mga tao ang alinman sa mga nasasaisip o mga aktibidad nang mahigit sa maikling panahon ng oras.<ref name=NIH2015 /> Kasama sa mga karaniwang aktibidad ang [[paghugas ng kamay]], pagbilang mga mga gamit at pagtingin kung nakakandado ang pintuan.<ref name=NIH2015 /> Ang ilan ay maaaring nahihirapang magtapon ng mga gamit.<ref name=NIH2015 /> Nagaganap ang mga aktibidad na ito sa antas na ang pang-araw-araw na buhay ng tao ay negatibong naaapektuhan.<ref name=NIH2015>{{cite web|title=What is Obsessive-Compulsive Disorder (OCD)?|url=http://www.nimh.nih.gov/health/topics/obsessive-compulsive-disorder-ocd/index.shtml|website=U.S. National Institutes of Health (NIH)|author=The National Institute of Mental Health (NIMH)|date=January 2016|accessdate=24 July 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160723194024/http://www.nimh.nih.gov/health/topics/obsessive-compulsive-disorder-ocd/index.shtml|archivedate=23 July 2016|df=dmy-all}}</ref> Madalas ay inaabot ito ng mahigit sa isang oras bawat araw.<ref name=DSM5>{{cite book|title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders : DSM-5|date=2013|publisher=American Psychiatric Publishing|location=Washington|isbn=978-0-89042-555-8|pages=237–242|edition=5}}</ref> Natatamo ng karamihan sa mga adult na ang mga asal ay walang saysay.<ref name=NIH2015 /> Ang kundisyon ay kaugnay ng [[mga tic na sakit|mga tic]], [[sakit na pagkabalisa]], at pagdami sa peligro ng [[pagpapakamatay]].<ref name=DSM5 /><ref name=Ang2015>{{cite journal|last1=Angelakis|first1=I|last2=Gooding|first2=P|last3=Tarrier|first3=N|last4=Panagioti|first4=M|title=Suicidality in obsessive compulsive disorder (OCD): A systematic review and meta-analysis.|journal=Clinical Psychology Review|date=25 March 2015|volume=39|pages=1–15|pmid=25875222|doi=10.1016/j.cpr.2015.03.002}}</ref> <!-- Cause and diagnosis --> Hindi alam ang dahilan.<ref name=NIH2015 /> Tilang may ilang [[mga henetikong|henetikong]] bahagi ang dalawang [[identical na kambal]] nang mas madalas na naaapektuhan kumpara sa mga hindi-identical na kambal.<ref name=DSM5 /> Kasama sa mga salik ng peligro ang kasaysayan ng [[pang-aabuso sa bata]] o ibang [[stress (sikolohikal)|kaganapang]] pinagmumulan ng stress.<ref name=DSM5 /> Nadokumento ang ilang kaso para maganap kasunod ng [[impeksiyon|mga impeksiyon]].<ref name=DSM5 /> Ang diyagnosis ay batay sa mga sintomas at kailangan na mabalewala ang ibang kaugnay ng gamot o medikal na dahilan.<ref name=DSM5 /> Maaaring gamitin ang mga rating scale tulad ng [[Yale–Brown Obsessive Compulsive Scale]] (Y-BOCS) para matasa ang kalalaan.<ref name="Fenske_2009">{{cite journal | vauthors = Fenske JN, Schwenk TL | title = Obsessive compulsive disorder: diagnosis and management | journal = Am Fam Physician | volume = 80 | issue = 3 | pages = 239–45 | date = August 2009 | pmid = 19621834 | doi = | url = http://www.aafp.org/afp/2009/0801/p239.html | deadurl = no | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140512222223/http://www.aafp.org/afp/2009/0801/p239.html | archivedate = 12 May 2014 | df = dmy-all }}</ref> Kabilang sa mga ibang sakit na may katulad na sintomas ang sakit na pagkabalisa, [[pangunahing depressive na sakit]], [[sakit sa pagkain]], [[mga tic na sakit]], at [[obsessive–compulsive na sakit sa personalidad]].<ref name=DSM5 /> <!-- Treatment and prognosis --> Ang kaugnay ng paggamot ay [[psychotherapy|na pagpapayo]], tulad ng [[cognitive behavioral therapy]] (CBT), at minsan [[mga antidepressant]] tulad ng [[selective serotonin reuptake inhibitor|mga selective serotonin reuptake inhibitor]] (mga SSRI) o [[clomipramine]].<ref name=NEJM2014 /><ref name=Ve2014 /> Kaugnay ng CBT para sa OCD ang dagdag na pagkalantad sa nagdudulot ng mga problema habang hindi pinahihintulutan na mangyari ang umuulit na asal.<ref name=NEJM2014>{{cite journal | author = Grant JE | title = Clinical practice: Obsessive-compulsive disorder. | url = https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-08-14_371_7/page/646 | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 371 | issue = 7 | pages = 646–53 | date = 14 August 2014 | pmid = 25119610 | doi = 10.1056/NEJMcp1402176}}</ref> Bagaman tilang gumagana ang clomipramine na kasing husay ng mga SSRI, mas marami itong mga side effect kaya karaniwan ay nakareserba ito bilang pangalawang linya ng paggamot.<ref name=NEJM2014 /> Ang [[atypical antipsychotic|mga atypical antipsychotic]] ay maaaring kapakipakinabang kapag ginamit bilang pandagdag sa SSRI sa mga kasong tumatanggi sa paggamot ngunit kaugnay din ng dagdag na peligro ng mga side effect.<ref name=Ve2014>{{cite journal |last=Veale |first= D|last2= Miles|first2=S |last3=Smallcombe |first3= N|last4=Ghezai |first4=H |last5=Goldacre |first5=B|last6=Hodsoll |first6=J |date=29 November 2014 |title=Atypical antipsychotic augmentation in SSRI treatment refractory obsessive-compulsive disorder: a systematic review and meta-analysis. |journal=BMC Psychiatry|publisher= |volume= 14|issue= |pages=317 |doi=10.1186/s12888-014-0317-5 |pmid=25432131 |pmc=4262998}}</ref><ref name=Dec2010>{{cite journal |vauthors=Decloedt EH, Stein DJ | title = Current trends in drug treatment of obsessive-compulsive disorder | journal = Neuropsychiatr Dis Treat | volume = 6 | issue = |pages = 233–42 | year = 2010 | pmid = 20520787 | pmc = 2877605 | doi = 10.2147/NDT.S3149}}</ref> Kapag walang paggamot, madalas ay dekada ang tinatagal ng kundisyon.<ref name=DSM5 /> <!-- Epidemiology, Society and Culture --> Ang obsessive–compulsive na sakit ay nakakaapekto sa halos 2.3% ng mga tao sa anumang punto sa buhay nila.<ref name=Good2014>{{cite journal|last1=Goodman|first1=WK|last2=Grice|first2=DE|last3=Lapidus|first3=KA|last4=Coffey|first4=BJ|title=Obsessive-compulsive disorder.|url=https://archive.org/details/sim_psychiatric-clinics-of-north-america_2014-09_37_3/page/n13|journal=The Psychiatric clinics of North America|date=September 2014|volume=37|issue=3|pages=257–67|pmid=25150561|doi=10.1016/j.psc.2014.06.004}}</ref> Ang mga rate sa nabigay na taon ay halos 1.2%, at nagaganap ito sa buong mundo.<ref name=DSM5 /> Bihirang nagsisimula ang mga sintomas makalipas ang edad na 35, at kalahati sa mga tao ay nagkakaroon ng problema bago maging 20.<ref name=NIH2015 /><ref name=DSM5 /> Halos pantay ang naaapektuhang kalalakihan at kababaihan.<ref name=NIH2015 /> Sa Ingles, ang pariralang ''obsessive–compulsive'' ay madalas ginagamit sa hindi pormal na paraan na hindi kaugnay ng OCD para isalarawan ang taong sobrang metikuloso, [[Perpeksiyonismo (sikolohiya)|perpeksiyonista]], masyadong nakatuon o kung hindi man ay nahuhumaling.<ref>{{cite book|last1=Bynum|first1=W.F.|last2=Porter|first2=Roy|last3=Shepherd|first3=Michael|title=The anatomy of madness : essays in the history of psychiatry|date=1985|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0-415-32382-6|pages=166–187|chapter=Obsessional Disorders: A Conceptual History. Terminological and Classificatory Issues.}}</ref> {{TOC limit|3}} == References == {{Reflist}} == External links == {{Medical resources | DiseasesDB = 33766 | DiseasesDB_mult = | ICD10 = {{ICD10|F|42||f|40}} | ICD9 = {{ICD9|300.3}} | ICDO = | OMIM =164230 | MedlinePlus = 000929 | eMedicineSubj = article | eMedicineTopic = 287681 | eMedicine_mult = | MeshID = D009771 }} {{clear}} {{Commons category}} *{{dmoz|Health/Mental_Health/Disorders/Anxiety/Obsessive-Compulsive/}} *[http://www.nimh.nih.gov/health/topics/obsessive-compulsive-disorder-ocd/index.shtml National Institute Of Mental Health] *[https://www.psychiatry.org/patients-families/ocd/what-is-obsessive-compulsive-disorder American Psychiatric Association] *[http://www.div12.org/psychological-treatments/disorders/obsessive-compulsive-disorder/ APA Division 12 treatment page for obsessive-compulsive disorder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809202423/https://www.div12.org/psychological-treatments/disorders/obsessive-compulsive-disorder/ |date=2020-08-09 }} *{{cite book |author=Davis, Lennard J. |title=Obsession: A History |url=https://archive.org/details/obsessionhistory00davi_0 |publisher=University of Chicago Press |year=2008 |isbn=978-0-226-13782-7}} {{Mental and behavioral disorders|selected = neurotic}} {{Obsessive–compulsive disorder}} {{OCD pharmacotherapies}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Obsessive compulsive disorder}} [[Category:Obsessive–compulsive disorder| ]] [[Category:Habit and impulse disorders]] [[Category:Magical thinking]] [[Category:Neurotic, stress-related and somatoform disorders]] [[Category:Ritual]] [[Category:Psychiatric diagnosis]] [[Category:RTT]] [[Category:Anxiety]] [[Category:RTTNEURO]] g0imcuvsbtrfazw0pxm5nx7lxwk9bpc 0 291579 2208519 2094618 2026-05-22T17:14:53Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208519 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Oktubre 2020}} {{Infobox film | name = Cat on a Hot Tin Roof | image = Cat_roof.jpg | image_size = | alt = | caption = Theatrical release [[Film poster|poster]] ni [[Reynold Brown]] | director = [[Richard Brooks]] | producer = [[Lawrence Weingarten]] | screenplay = Richard Brooks<br>[[James Poe]] | based_on = ''[[Cat on a Hot Tin Roof]]''<br />ni [[Tennessee Williams]] | starring = [[Elizabeth Taylor]]<br />[[Paul Newman]]<br />[[Burl Ives]]<br />[[Judith Anderson]] | music = [[Charles Wolcott]] | cinematography = [[William Daniels (cinematographer)|William Daniels]] | editing = [[Ferris Webster]] | distributor = [[Metro-Goldwyn-Mayer]] | released = {{Film date|1958|08|27|US|ref1=<ref>{{cite journal |date=August 13, 1958 |title=M-G-M Sets 'Cat' for 100 Labor Day Dates |url=https://ia902708.us.archive.org/BookReader/BookReaderImages.php?zip=/9/items/motionpicturedai84unse/motionpicturedai84unse_jp2.zip&file=motionpicturedai84unse_jp2/motionpicturedai84unse_0202.jp2&scale=2&rotate=0 |journal=[[Motion Picture Daily]] |location= |publisher= |page=2 |accessdate=July 7, 2018}}</ref>}} | runtime = 107 minutes | country = United States | language = English | budget = $2.3 million<ref name="Mannix">{{Citation | title = The Eddie Mannix Ledger | publisher = Margaret Herrick Library, Center for Motion Picture Study | place = Los Angeles}}.</ref> | gross = $11.28 million<ref name="Mannix"/> }} Ang '''''Cat on a Hot Tin Roof''''' ay isang [[Estados Unidos|Amerikano]]ng [[Drama (pelikulaat telebisyon)|drama film]] na idinirek ni [[Richard Brooks]] noong 1958.<ref>''[[Variety Film Reviews|Variety]]'' film review; August 13, 1958, page 6.</ref><ref>''[[Harrison's Reports and Film Reviews|Harrison's Reports]]'' film review; August 16, 1958, page 130.</ref> Ito ay batay sa [[Cat sa isang Hot Tin Roof|isang paglalaro ng parehong pangalan]] na nanalo ng [[Pulitzer Price]] ni [[Tennessee Williams]] at inangkop ni Richard Brooks at [[James Poe]]. Isa sa mga nangungunang sampung box office hit noong 1958, ang mga bituin ng pelikula [[Elizabeth Taylor]], [[Paul Newman]], at [[Burl Ives]]. ==Buod== [[Talaksan:Cat on a Hot Tin Roof11.jpg|thumb|right|265px|[[Madeleine Sherwood]] at [[Jack Carson]] ]] ==Mga itinatampok== [[Talaksan:Cat on a Hot Tin Roof13.jpg|thumb|right|265px|Natanggap ni Taylor ang kanyang pangalawang [[Academy Award for Best Actress|Oscar]] para sa pelikula.]] *[[Elizabeth Taylor]] bilang Maggie "the Cat" Pollitt *[[Paul Newman]] bilang Brick Pollitt *[[Burl Ives]] bilang Harvey "Big Daddy" Pollitt *[[Judith Anderson]] bilang Ida "Big Mama" Pollitt *[[Jack Carson]] bilang Cooper "Gooper" Pollitt *[[Madeleine Sherwood]] bilang Mae Flynn "Sister Woman" Pollitt *[[Larry Gates]] bilang Dr. Baugh *[[Vaughn Taylor (artista)|Vaughn Taylor]] bilang Deacon Davis ==Mga tala sa paggawa== Sina [[Lana Turner]]<ref>{{cite web|title=Cat on a Hot Tin Roof, TCM Database|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/2768/Cat-on-a-Hot-Tin-Roof/trivia.html|website=TCM.com|publisher=Turner Classic Movies|accessdate=18 April 2017}}</ref> at [[Grace Kelly]]<ref name=Parish>{{cite book |last1=Parish |first1=James Robert |last2=Mank |first2=Gregory W. |last3=Stanke |first3=Don E. |title=The Hollywood Beauties |year=1978 |publisher=Arlington House Publishers |location=New Rochelle, New York |isbn=0-87000-412-3 |page=326 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/hollywoodbeautie00pari }}</ref> ay parehong isinasaalang-alang para sa bahagi ng Maggie bago napunta ang papel kay Taylor. ==Musika at soundtrack== Ang marka ng musika, "Love Theme from Cat on a Hot Tin Roof" ay binubuo ni Charles Wolcott noong 1958. Siya ay isang natapos na kompositor ng musika, nagtatrabaho para kay Paul Whiteman, Benny Goodman, Rudy Vallee at George Burns at Gracie Allen. Mula 1937 hanggang 1944, nagtrabaho siya sa Walt Disney Studios. Noong 1950, lumipat siya sa Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) Studios kung saan siya ay naging pangkalahatang direktor ng musika at binubuo ang tema para sa ''Cat on a Hot Tin Roof''. Ang natitirang mga kanta sa soundtrack ay binubuo ng iba't ibang mga artista tulad ng Andre Previn, Daniel Decatur Emmett at Ludwig van Beethoven. ===Listahan ng kanta=== ==Kritikal na pagtanggap== [[Talaksan:Cat on a Hot Tin Roof9.jpg|thumb|Si Newman at Ives sa isang eksena mula sa pelikula]] Sa kabila nito, ang pelikula ay lubos na kinilala ng mga kritiko. Isinulat ni [[Bosley Crowther]] ng ''[[The New York Times]]'' kahit na "binago ni G. Williams ang orihinal na paglalaro ng entablado, lalo na sa pagbibigay ng paliwanag kung bakit ang anak ay tulad niya," siya natagpuan pa rin ang pelikula na "isang mabangis at kamangha-manghang palabas," at itinuring na pagganap ni Newman "isang nakasisilaw na larawan ng isang pinahirapan at nasubok na binata" at si Taylor "kakila-kilabot."<ref>{{cite journal |last=Crowther |first=Bosley |date=September 19, 1958 |title=The Fur Flies in 'Cat on a Hot Tin Roof' |url=https://archive.org/details/sim_new-york-times_the-new-york-times_1958-09-19_108_36763/page/n23 |journal=[[The New York Times]] |page=24 }}</ref> ==Tignan din== * [[Listahan ng mga Amerikanong pelikula noong 1958]] * [[Cat on a Hot Tin Roof (pelikula noong1984)]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== {{Commons category|Cat on a Hot Tin Roof (film)}} {{wikiquote|Cat on a Hot Tin Roof (film)}} * {{IMDb title|id=0051459|title=Cat on a Hot Tin Roof}} * {{Amg movie|8605|Cat on a Hot Tin Roof}} * {{AFI film|id=52496|title=Cat on a Hot Tin Roof}} * {{mojo title|id=catonahottinroof|title=Cat on a Hot Tin Roof}} * {{Rotten Tomatoes|1003755-cat_on_a_hot_tin_roof|Cat on a Hot Tin Roof}} {{Richard Brooks}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga pelikula ng 1958]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga pelikulang drama mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga pelikulang idinirek ni Richard Brooks]] [[Kategorya:Mga pelikula ng Metro-Goldwyn-Mayer]] [[Kategorya:Mga pelikula tungkol sa alkoholismo]] [[Kategorya:Mga pelikula batay sa mga gawa ni Tennessee Williams]] [[Kategorya:Mga pelikulang itinakda sa Mississippi]] [[Kategorya:Mga pelikulang Southern Gothic]] 6aqzulgw3msfbgq8iwn2birafff0szj 0 293200 2208524 2182162 2026-05-22T17:20:41Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208524 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group=Sentinelese |flag=<!-- (image filename) --> |flag_caption= |image=<!-- filename; or| rawimage = --> |image_caption= |population=50–200 |genealogy= |regions=[[:en:North Sentinel Island|Hilagang Isla ng Sentinel]] |languages=[[:en:Sentinelese language|Sentinelese]] (presumed) |religions= |footnotes=[[File:North Sentinel Island.jpg|300px|North Sentinel Island]] }} Ang '''Sentinelese''', na kilala rin sa tawag na '''Sentineli''' o mga '''North Sentinel Islanders''', ay mga [[Mga katutubo|katutubong tao]] na naninirahan sa [[:en:North Sentinel Island|Hilagang Isla ng Sentinel]] sa [[Look ng Bengal|Bay of Bengal]] sa [[India]] . Ang mga ito ay itinuturing na isa sa mga huling [[:en:Uncontacted peoples|tao na walang nakikipag-ugnayan]] sa mundo. Itinalagang isang [[:en:Particularly vulnerable tribal group|Partikular na Mahinang Tribong Pangkat]] at isang [[:en:Scheduled Castes and Scheduled Tribes|Kalat-kalat na Tribo]], kabilang sila sa mas malawak na klase ng mga [[:en:Andamanese people|Andamanese]] . Kasama ang mga [[:en:Great Andamanese|Great Andamanese]], ang [[:en:Jarawas (Andaman Islands)|Jarawas]], ang [[:en:Onge|Onge]], ang [[:en:Shompen people|Shompen]], at ang [[:en:Nicobarese|Nicobarese]], ang Sentinelese ay isa sa anim na katutubo at kilala sa mga tao ng [[:en:Andaman and Nicobar Islands|Andaman at Nicobar Islands]] . Hindi tulad ng iba, ang Sentinelese ay na patuloy na tumatanggi sa anumang pakikipag-ugnay sa labas ng mundo. Galit sila sa mga tagalabas at pinapatay ang mga taong lumapit o nakakarating sa kanilang isla. <ref name="Wire22Nov">{{cite news|title='Adventurist' American Killed by Protected Andaman Tribe on Island Off-Limits to Visitors|last=Wire Staff|url=https://thewire.in/rights/american-killed-by-protected-andaman-tribe-on-island-off-limits-to-visitors|accessdate=24 November 2018|publisher=The wire|date=22 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122142019/https://thewire.in/rights/american-killed-by-protected-andaman-tribe-on-island-off-limits-to-visitors#|archive-date=22 November 2018|url-status=live}}</ref> Noong 1956, idineklara ng [[:en:Government of India|Pamahalaan ng India]] ang Hilagang Isla ng Sentinel na isang reserba ng tribo at ipinagbawal ang paglalakbay sa loob ng 3 milya (4.8 kilometro) nito. Pinapanatili nito ang patuloy na armadong pagbabantay upang maiwasan ang panghihimasok ng mga tagalabas. Ipinagbabawal din ang pagkuha ng litrato. Walang katiyakan tungkol sa laki ng grupo, na may mga pagtatantya lamang na nasa pagitan ng 15 at 500 na indibidwal, ngunit karamihan ay nasa pagitan ng 50 at 200. [[Talaksan:Gallery-1491391768-north-sentinel-island.jpg|thumb| Panghimpapawid na larawan ng Hilagang Isla ng Sentinel ]] == Pangkalahatang-tingin == === Heograpiya === Ang Sentinelese ay nakatira sa [[:en:North Sentinel Island|Hilagang Isla ng Sentinel]] sa [[:en:Andaman Islands|Isla ng Andaman]], na nasa [[Look ng Bengal|Bay of Bengal]] at pinangangasiwaan ng [[India]] . <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/1509987/Stone-Age-tribe-kills-fishermen-who-strayed-on-to-island.html|title=Stone Age tribe kills fishermen who strayed on to island|last=Foster|first=Peter|date=8 February 2006|work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|access-date=11 November 2018|language=en-GB|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122192306/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/1509987/Stone-Age-tribe-kills-fishermen-who-strayed-on-to-island.html#|archive-date=22 November 2018|url-status=live}}</ref> <ref name="forbes">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/jimdobson/2015/09/28/will-the-worlds-most-dangerous-island-become-a-human-zoo-the-shocking-future-of-north-sentinel/#6ae97abd2688|title=A Human Zoo on the World's Most Dangerous Island? The Shocking Future of North Sentinel|last=Dobson|first=Jim|date=21 November 2018|work=[[Forbes]]|access-date=11 November 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122111054/https://www.forbes.com/sites/jimdobson/2015/09/28/will-the-worlds-most-dangerous-island-become-a-human-zoo-the-shocking-future-of-north-sentinel/#6ae97abd2688#6ae97abd2688|archive-date=22 November 2018|url-status=live}}</ref> Ang isla ay nasa labas ng timog-kanluran na baybayin ng [[:en:South Andaman Island|Timog na Isla ng Andaman]], mga 64 kilometro (40 milya) kanluran ng kabisera ng Andaman na [[:en:Port Blair|Port Blair]] . <ref name=":12">{{Cite book|title=The Particularly Vulnerable Tribal Groups in India : Privileges and Predicaments|publisher=Anthropological Survey of India|year=2016|isbn=9789350981061|pages=659–668|chapter=The Sentineles of Andaman & Nicobar Islands}}</ref> Mayroon itong isang lugar na halos 59.67 kilometro kuwadrado (23.04 milya kuwadrado) at isang parisukat na balangkas ng parisukat <ref name="Pilot1887">{{cite book|title=The Bay of Bengal Pilot|date=1887|publisher=[[United Kingdom Hydrographic Office]]|series=Admiralty|location=London|page=257|chapter={{not a typo|North Sentinel}}|oclc=557988334|ref=Pilot1887|chapter-url=https://books.google.com/books?id=OuGgAAAAMAAJ&pg=PA257}}</ref> ng baybayin na halos 50 yarda (46 metro) ang lawak, hangganan ng isang [[:en:Littoral zone|littoral]] na kagubatan na nagbibigay daan sa isang siksik na [[:en:Tropical and subtropical moist broadleaf forests|tropikong luntian na kagubatan]] . Ang isla ay napapaligiran ng mga coral reef at may tropical na klima. Ang tawag ng mga [[:en:Onge|Onge]] sa Hilagang Isla ng Sentinel ay ''Chia daaKwokweyeh'' . {{Sfn|Pandya|2009}} === Hitsura === [[Talaksan:Andaman_tribals_fishing_(c._1870).jpg|thumb| Mga miyembro ng isang hindi matukoy na pangingisda ng tribo ng Andaman, c. 1870 ]] [[Talaksan:Andamanese_comparative_distribution.png|thumb| Ang mga paghahambing na pamamahagi ng mga katutubong katutubong Andamanese, pre-18 siglo kumpara sa kasalukuyang panahon ]] Ang Sentinelese ay may maitim na balat at maaaring mas maliit na tangkad kaysa sa karaniwan na mga tao. Isang ulat ni [[:en:Heinrich Harrer|Heinrich Harrer]] na inilarawan ang isang lalaki na nasa 1.6 metro (5 talampakan at 3 pulgada) ang tangkad, marahil dahil sa [[:en:Insular dwarfism|insular dwarfism]] (ang tinatawag na "Island Effect"), nutrisyon, o simpleng genetikong pamana. <ref name="Harrer19772">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Nl8iAAAAMAAJ|title=Die letzten Fünfhundert: Expedition zu d. Zwergvölkern auf d. Andamanen|last=Harrer|first=Heinrich|date=1977|publisher=[[Ullstein Verlag|Ullstein]]|isbn=978-3-550-06574-3|location=Berlin|language=German|trans-title=The last five hundred: Expedition to the dwarf peoples in the Andaman Islands|oclc=4133917|author-link=Heinrich Harrer|access-date=26 July 2015}}</ref> Sa panahon ng isang pag-libot noong 2014 ng kanilang isla, itinala ng kanilang mga mananaliksik ang kanilang taas sa pagitan ng 5 talampakan at 3 pulgada (1.60 metro) at 5 talampakan at 5 pulgada (1.65 metro) at naitala ang kulay ng kanilang balat bilang "maitim, nagniningning na itim" na may maayos na mga ngipin. Wala silang ipinakitang mga palatandaan ng labis na katabaan at may mga bantog na pangangatawan. === Populasyon === Walang mahusay na senso na isinagawa at ang populasyon ay paiba-iba na tinatayang mas mababa sa 15 o dami na nasa 500. Karamihan sa mga pagtatantya ay madalas sa pagitan ng 50 at 200. <ref name=":02">{{Cite journal|last=Pandya|first=Vishvajit|date=2009|title=Through Lens and Text: Constructions of a 'Stone Age' Tribe in the Andaman Islands|journal=[[History Workshop Journal]]|issue=67|pages=173–193|df=|jstor=40646218}}</ref> <ref name="bbc">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46286215|title=American 'killed by arrow-wielding tribe'|date=21 November 2018|work=[[BBC News]]|access-date=21 November 2018|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121105907/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46286215#|archive-date=21 November 2018|url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Bagla|first=Pallava|last2=Stone|first2=Richard|date=2006|title=After the Tsunami: A Scientist's Dilemma|url=https://archive.org/details/sim_science_2006-07-07_313_5783/page/32|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=313|issue=5783|pages=32–35|jstor=3846572|doi=10.1126/science.313.5783.32|pmid=16825546}}</ref> Isang ''handbook'' na inilabas noong 2016 ng [[:en:Anthropological Survey of India|Anthropological Survey of India]] sa Mahihinang Pangkat na Tribo ay tinantya ang populasyon sa pagitan ng 100 at 150. Ang senso noong 1971 ay tinataya ang populasyon sa halos 82; ang senso noong 1981 sa 100. Ang isang ekspedisyon noong 1986 ay naitala ang pinakamataas na bilang, 98. Noong 2001, opisyal na naitala ng [[:en:Census of India|Senso ng India]] ang 21 kalalakihan at 18 kababaihan. <ref name="enumeration2">{{cite report|url=http://censusindia.gov.in/Ad_Campaign/drop_in_articles/06-Enumeration_of_Primitive_Tribes_in_A&N_Islands.pdf#page=3|title=Enumeration of Primitive Tribes in A&N Islands: A Challenge|quote=The first batch could identify 31 Sentinelese. The second batch could count altogether 39 Sentinelese consisting of male and female adults, children and infants. During both the contacts the enumeration team tried to communicate with them through some Jarawa words and gestures, but, Sentinelese could not understand those verbal words.|archive-url=https://web.archive.org/web/20141211011020/http://censusindia.gov.in/Ad_Campaign/drop_in_articles/06-Enumeration_of_Primitive_Tribes_in_A%26N_Islands.pdf#page=3|archive-date=11 December 2014|url-status=live}}</ref> Ang survey na ito ay isinagawa mula sa isang distansya at maaaring hindi tumpak. <ref>{{Cite web|url=http://ls1.and.nic.in/doef/WebPages/ForestStatistics2013.pdf|title=Forest Statistics – Department of Environment & Forests, Andaman & Nicobar Islands|date=2013|access-date=16 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220191118/http://ls1.and.nic.in/doef/WebPages/ForestStatistics2013.pdf#|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> Matapos ang [[tsunami]] noong 2004 may mga ekspedisyon na nagtala na bilang ng 32 at 13 na indibidwal noong 2004 at 2005 ayon sa pagkakabanggit. Ang [[:en:2011 Census of India|2011 Senso ng India]] ay nagtala ng 12 lalaki at tatlong babae. <ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/3500_PART_B_DCHB_ANDAMAN%20%26%20NICOBAR%20ISLANDS.pdf|title=Census of India 2011 Andaman & Nicobar Islands|date=2011|website=censusindia.gov.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801173328/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/3500_PART_B_DCHB_ANDAMAN%20%26%20NICOBAR%20ISLANDS.pdf|archive-date=1 August 2015|url-status=dead|access-date=18 March 2019}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=136700|title=Tribals in A & N Islands|last=Government of India|first=Ministry of Tribal Affairs|date=24 February 2016|work=Press Information Bureau|access-date=18 March 2019}}</ref> Noong 2014 may mga mananaliksik na lumibot at nagtala ng anim na babae, pitong lalake (lahat ay tila nasa ilalim ng 40 taong gulang) at tatlong bata na mas bata sa apat na taong gulang. === Mga Gawi === Ang Sentinelese ay mga [[:en:Hunter-gatherer|mangangaso]] . Marahil ay gumagamit sila ng mga busog at pana upang manghuli ng mga hayop at mas iba pang mga paraan upang makahuli ng lokal na pagkaing dagat, tulad ng alimango at mga talaba at kabibe. Pinaniniwalaang kumakain sila ng maraming mga talaba, dahil sa masaganang mga inihaw na mga kabibe na matatagpuan sa kanilang mga tirahan. Ang ilan sa kanilang mga kasanayan ay hindi umunlad higit pa sa [[Panahon ng Bato]] ; hindi alam kung sila ay may kaalaman sa [[agrikultura]] . <ref name="Burman19902">{{cite book|title=Cartography for Development of Outlying States and Islands of India: Short Papers Submitted at NATMO Seminar, Calcutta, December 3–6, 1990|publisher=National Atlas and Thematic Mapping Organisation, Ministry of Science and Technology, Government of India|year=1990|editor-last=Burman|editor-first=B. K. Roy|page=203|oclc=26542161}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://andaman.org/BOOK/chapter8/text8.htm|title=The Tribes: Chapter 8|last=Weber|first=George|website=andaman.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20130402170506/http://andaman.org/BOOK/chapter8/text8.htm#sentinel|archive-date=2 April 2013|url-status=dead|access-date=18 March 2019}}</ref> <ref name=":0">{{Cite journal|last=Burton|first=Adrian|date=2012|title=A world of their own|journal=[[Frontiers in Ecology and the Environment]]|volume=10|issue=7|pages=396|jstor=41811425|doi=10.1890/1540-9295-10.7.396}}</ref> Hindi malinaw kung mayroon silang anumang kaalaman sa paggawa ng apoy kahit na ang mga pagsisiyasat ay nagpakita na gumagamit sila ng apoy. <ref name=":3">{{Cite journal|last=Goodhart|first=Adam|date=2000|title=The Last Island of the Savages|url=https://archive.org/details/sim_american-scholar_autumn-2000_69_4/page/n13|journal=[[The American Scholar (magazine)|The American Scholar]]|volume=69|issue=4|pages=13–44|jstor=41213066}}</ref> Ang pagkakatulad pati na rin ang hindi pagkakatulad ay nakita sa mga taong [[:en:Onge|Onge]] . Pareho ang paghahanda nila ng kanilang pagkain. Nagbabahagi sila ng mga karaniwang katangian sa dekorasyon ng katawan at kulturang materyal. {{Sfn|Pandya|2009}} May mga pagkakatulad din sa disenyo ng kanilang mga ''canoe''. (Sa lahat ng mga tribong Andamanese, tanging ang mga Sentinelese at Onge ang gumgaawa ng mga ''canoe''.) {{Sfn|Pandya|2009}} Ang Onge ay tinawag silang "Chanku-ate". Nabanggit din ang mga pagkakatulad nila sa Jarawas. Ang kanilang mga busog ay may katulad na mga disenyo; walang nasabing marka na matatagpuan sa mga busog ng Onge. Bukod dito, ang parehong tribo ay natutulog sa lupa, habang ang Onge ay natutulog sa mga nakataas na higaan. {{Sfn|Pandit|1990}} Ang mga metal dulo ng pana at punong talim ay medyo malaki at mabigat kaysa sa iba pang mga tribo ng Andamanese. {{Sfn|Pandya|2009}} Ang Sentinelese ay naninirahan sa maliit na pansamantalang kubo na itinayo sa apat na mga poste na may bubong na dahon. Kinikilala nila ang halaga ng [[metal]], na kinukuha ito upang lumikha ng mga kagamitan at sandata at tinanggap ang aluminum na gamit kusina na naiwan ng [[:en:National Geographic Society|National Geographic Society]] noong 1974. Gumawa din sila ng mga ''canoe'' na angkop para sa pangingisda sa lagoon ngunit gumagamit ng mahabang mga poste sa halip na mga sagwan upang maitulak sila. {{Sfn|Pandya|2009}} Bihira silang gumagamit ng mga ''canoe'' para sa pag-libo sa isla. {{Sfn|Pandya|2009}} Ang parehong kasarian ay nagsusuot ng mga bahag na gawa sa balat ng puno; ang mga kalalakihan ay laging nag-lalagay ng mga punyal sa kanilang mga sinturon sa baywang. Nagsusuot din sila ng ilang mga burloloy tulad ng mga kuwintas at tali sa ulo, ngunit madalas na hubo't hubad. <ref>{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/mysterious-island-home-60000-year-old-community-5565966|title=Mysterious island is home to 60,000-year-old community who KILL outsiders|last=Shammas|first=John|date=22 April 2015|work=[[Daily Mirror]]|access-date=21 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121160535/https://www.mirror.co.uk/news/world-news/mysterious-island-home-60000-year-old-community-5565966#|archive-date=21 November 2018|url-status=live}}</ref> <ref name="neatorama">{{Cite news|url=https://www.neatorama.com/2013/07/08/The-Forbidden-Island|title=The Forbidden Island|work=Neatorama|access-date=21 November 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122192313/https://www.neatorama.com/2013/07/08/The-Forbidden-Island#|archive-date=22 November 2018|url-status=live}}</ref> Ang pagsusuot ng mga panga ng mga namatay na kamag-anak ay naiulat na. Ang mga artistikong ukit na mga simpleng disenyo ng geometriko at mga kaibahan ng kulay ay makikita sa kanilang mga armas. Ang mga kababaihan ay makikita na sumasayaw sa pamamagitan ng pagpalakpak sa parehong mga palad sa mga hita habang sabay na pagtapik sa mga paa nang kasabay sa isang nakabaluktot na tuhod. === Wika === Dahil sa kanilang kumpletong pagkakabukod halos walang nalalaman tungkol sa wikang Sentinelese, kung saan samakatuwid ay ''[[:en:Unclassified language|unclassified]]'' . <ref name=":2">{{Cite journal|last=Zide|first=Norman|last2=Pandya|first2=Vishvajit|date=1989|title=A Bibliographical Introduction to Andamanese Linguistics|journal=[[Journal of the American Oriental Society]]|volume=109|issue=4|pages=639–651|doi=10.2307/604090|jstor=604090}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dQt6XWloU10C|title=Encyclopedia of the World's Endangered Languages|last=Moseley|first=Christopher|date=2007|publisher=[[Routledge]]|isbn=9780700711970|pages=342|language=en}}</ref> <ref name=":8">{{Cite web|url=http://www.andaman.org/BOOK/chapter8/text8.htm|title=Chapter 8: The Tribes|date=5 July 2013|website=web.archive.org|access-date=5 December 2018|archive-date=7 Mayo 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130507061710/http://www.andaman.org/BOOK/chapter8/text8.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> Naitala na ang [[:en:Jarawa language (Andaman Islands)|wikang Jarawa]] ay hindi magkakaintindihan sa wikang Sentinelese. Walang katiyakang tungkol sa saklaw ng pagkakahawig sa wika ng Onge, kung mayroon man. {{Sfn|Pandit|1990}} Ang [[:en:Anthropological Survey of India|Anthropologicall Survey ng India]] 2016 na aklat sa Mahihinang Tribong Pangkat ay isinasaalang-alang ang mga ito nang kapwa hindi nagkakaintindihan. === Edad === Ang Sentinelese ay malawak na inilarawan bilang isang tribo ng [[Panahon ng Bato|Edad ng Bato]], na may ilang mga ulat na nagsasabing sila ay nanirahan ng nakahiwalay ng higit sa 60,000 taon. Ngunit hinulaan ng Pandya na ang Sentinelese ay nanggaling sa alinman sa isang sinadya, o mas kamakailang paglipat o mula sa pag-anod mula sa Little Andaman. == Sanggunian == lut4s7cjt5r7j9i7iepxwqxts22cqu0 0 295951 2208557 2206318 2026-05-22T18:14:05Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208557 wikitext text/x-wiki {{Linisin|date=Abril 2020}} [[Talaksan:Deccan Traps Maharashtra India 22Mar2018 SkySat.jpg|thumb|Deccan Traps]] Ang '''Deccan Traps''' ay isang malaking lalawigan ng lalawigan na matatagpuan sa Deccan Plateau ng kanluran-gitnang India (17–24 ° N, 73-75 ° E). Ang mga ito ay isa sa pinakamalaking tampok ng bulkan sa Earth. Ang mga ito ay binubuo ng maraming mga layer ng solidified basalt baha na magkasama ay higit sa 2,000 m (6,600 piye), takpan ang isang lugar ng c. 500,000 km2 (200,000 sq mi), at may dami ng c. 1,000,000 km3 (200,000 cu mi). Sa makatwirang, ang mga Deccan Traps ay maaaring saklaw ng c. 1,500,000 km2 (600,000 sq mi), na may kaparehong orihinal na dami. ==Etimolohiya== Ang salitang "[[Trap rock|trap]]" ay ginamit sa [[geology]] mula pa noong 1785–1795 para sa mga [[rock form]] s. Ito ay nagmula sa salitang Suweko para sa mga hagdan ("trappa") at tumutukoy sa mga hakbang na tulad ng mga burol na bumubuo ng tanawin ng rehiyon.<ref>[https://www.dictionary.com/browse/trap Trap] sa diksyunaryo .reference.com</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Ajanta caves 1.JPG|thumb|Deccan Traps sa [[mga Yungib ng Ajanta]]]] {{tingnan din | Gondwana # Opening_of_western_Indian_Ocean | l1 = Gondwana at pagbubukas ng kanlurang Karagatang Indya | Geology ng India}} Ang Deccan Traps ay nagsimulang bumubuo ng 66.25&nbsp;[[geologic timescale|milyong taon na ang nakaraan]],{{fact}} sa pagtatapos ng panahon ng [[Cretaceous]]. Ang karamihan ng pagsabog ng bulkan ay naganap sa [[Western Ghats]] mga 66&nbsp;milyong taon na ang nakalilipas. Ang serye ng pagsabog na ito ay maaaring tumagal ng mas kaunti sa 30,000&nbsp;taon.<ref>"[https://www.sciencedaily.com/releases/2005/08 / 050810130729.htm Ang Paninigarilyo ng India ng India: Dino-pagpatay Erupsi]{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}." '' ScienceDaily, '' 10 Agosto 2005.</ref> Ang orihinal na lugar na sakop ng [[lava flow]] s ay tinatantya na kasing laki ng {{convert | 1.5 | e6km2 || abbr = unit ||}}, humigit-kumulang kalahati ng sukat ng modernong [[India]]. Ang rehiyon ng Deccan Traps ay nabawasan sa kasalukuyang sukat ng [[pagguho]] at plate na tektika; ang kasalukuyang lugar ng direktang nakikita na daloy ng lava ay nasa paligid ng {{convert | 500000 | km2 | sigfig = 1 | abbr = on}}. ==Effect on mass extinctions and climate== The release of [[volcanic gas]]es, particularly [[sulfur dioxide]], during the formation of the traps contributed to [[Climate change (general concept)|climate change]]. Data points to an average drop in temperature of about {{convert|2|C-change|F-change}} in this period.<ref>{{cite journal|author=Royer, D. L.|author2=Berner, R. A.|author3=Montañez, I. P.|author4=Tabor, N. J.|author5=Beerling, D. J. |author5-link=David Beerling |year=2004 |title=CO₂ as a primary driver of Phanerozoic climate|journal=GSA Today|volume=14|issue=3|pages=4–10|issn=1052-5173|doi=10.1130/1052-5173(2004)014<4:CAAPDO>2.0.CO;2}}</ref> Dahil sa kadakilaan nito, inisip ng mga siyentipiko na ang mga gas na inilabas sa panahon ng pagbuo ng Deccan Traps ay may pangunahing papel sa [[Cretaceous-Paleogene extinction event|Cretaceous-Paleogene (K-Pg) pagkalipol ng kaganapan]] (kilala rin bilang Cretaceous-Tertiary o K-T pagkalipol).<ref>{{cite journal | title = A Volcanic Eruption | last = Courtillot | first = Vincent | date = 1990 | journal = Scientific American | doi = 10.1038 / scientamerican1090-85 | pmid = 11536474 | isyu = 4 | dami = 263 | mga pahina = 85–92 | bibcode = 1990SciAm.263d..85C}}</ref> Ipinagbigay-alam na ang biglaang paglamig dahil sa mga asupre na bulkan ng bulkan na inilabas ng pagbuo ng mga traps at ang mga nakakalason na emisyon ng gas ay maaaring malaki ang naambag sa K-Pg, pati na rin ang iba pang, pagkalipol ng masa.<ref>{{cite journal | title = Star-Struck? | last = Beardsley | first = Tim | date = 1988 | journal = Scientific American | doi = 10.1038 / scientamerican0488-37b | pmid = | dami = 258 | isyu = 4 | mga pahina = 37–40 | bibcode = 1988SciAm.258d..37B}}</ref> Howev er, ang kasalukuyang pinagkasunduan sa pamayanang pang-agham ay na ang pagkalipol ay pangunahing na-trigger ng [[Crater ng Xxxulub|Kaganapan epekto ngxxulub]] sa Hilagang Amerika, na kung saan ay makagawa ng isang sunud-sunod na pagharang sa alikabok na ulap na pumatay sa karamihan sa buhay ng halaman at nabawasan ang pandaigdigang temperatura (ang paglamig na ito ay tinatawag na isang [[epekto ng taglamig]]).<ref name = "science">{{cite journal | last = Schulte | first = Peter | date = 5 March 2010 | pamagat = Ang Chicxulub Asteroid Epekto at Mass Extinction sa Cretaceous-Paleogene Boundary | journal = Science | volume = 327 | isyu = 5970 | mga pahina = 1214–1218 | issn = 1095-9203 | doi = 10.1126 / science.1177265 | pmid = 20203042 | bibcode = 2010Sci. ..327.1214S | display-author = etal | url = http: //doc.rero.ch/record/210367/files/PAL_E4389.pdf}}</ref> Ang akdang inilathala noong 2014&nbsp;ng healogo [[Gerta Keller]] at iba pa sa tiyempo ng volcanismong Deccan ay nagmumungkahi na ang pagkalipol ay maaaring sanhi ng kapwa bulkan at ang epekto ng kaganapan.<ref>Keller, G., '' Deccan volcanism, ang epekto ng Chicxulub, at ang end-Cretaceous mass extinction: Pagkakataon? Sanhi at epekto? 29-55, 2014 [http://specialpapers.gsapubs.org/content/early/2014/06/10/2014.2505_03.1.abstract abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180819083654/http://specialpapers.gsapubs.org/content/early/2014/06/10/2014.2505_03.1.abstract |date=19 August 2018 }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Schoene | first1 = B. | last2 = Samperton | first2 = K. M. | last3 = Eddy | first3 = M. P. | last4 = Keller | first4 = G. | last5 = Adatte | first5 = T. | last6 = Bowring | first6 = S. A. | last7 = Khadri | first7 = S. F. R. | last8 = Gertsch | first8 = B. | pamagat = U-Pb geochronology ng mga Deccan Traps at kaugnay sa end-Cretaceous mass extinction | journal = Science | date = 11 December 2014 | dami = 347 | isyu = 6218 | mga pahina = 182-185 | doi = 10.1126 / agham .aaa0118}}</ref> Sinundan ito ng isang katulad na pag-aaral noong 2015, kapwa nito isinasaalang-alang ang hypothesis na ang epekto ay pinalaki o hinimok ang Deccan volcanism, dahil ang mga kaganapan ay naganap sa [[antipod]].<ref>{{ cite journal | pamagat = Paglilipat ng estado sa bulkan ng Deccan sa hangganan ng Cretaceous-Paleogene, marahil sapilitan sa epekto | petsa = 2 Oktubre 2015 | journal = Agham | dami = 350 | isyu = 6256 | mga pahina = 76-75 | doi = 10.1126 / science.aac7549 | pmid = 26430116 | last1 = Renne | first1 = P. R. | last2 = Sprain | first2 = C. J. | last3 = Richards | first3 = M. A. | last4 = Sarili | una4 = S. | last5 = Vanderkluysen | first5 = L. | last6 = Pande | first6 = K. | bibcode = 2015Sci ... 350 ... 76R}}</ref><ref>{{cite web | title = Asteroid na pumatay ng mga dinosaur ay tumindi din sa pagsabog ng bulkan - pag-aaral | url = https: //www.theguardian.com / science / 2015 / oct / 01 / asteroid-that-pinatay-dinosaurs-din-pinatindi-bulkan-pagsabog-pag-aaral | petsa = 2 Oktubre 2015 | trabaho = Ang Tagapangalaga | accessdate = 2 Oktubre 2015}}</ref> Gayunpaman, ang teorya ng epekto ay pa rin ang pinakamahusay na suportado at tinukoy ng iba't ibang mga pagsusuri upang maging view ng pinagkasunduan.<ref>{{cite news | url = https: //www.bbc.co.uk/news/science-environment -51150001 | pamagat = Pagkapatay ng Dinosaur: 'Ang protesta ng Asteroid ay tunay na salarin' | publisher = BBC BALITA | petsa = 17 Enero 2020}}</ref> == Petrology == [[Talaksan:World_geologic_provinces.jpg|thumb|Ang mga Deccan Traps na ipinakita bilang isang madilim na lilang lugar sa mapa ng geologic ng India]] [[Talaksan: Epistilbite-Calcite-170550.jpg|thumb|Mga crystals ng [[epistilbite]] at [[calcite]] sa isang [[vug]] sa Deccan Traps basalt lava mula sa Distrito ng Jalgaon, Maharashtra]] Sa loob ng Mga Trap ng Deccan hindi bababa sa 95% ng mga lavas ay [[tholeiitic basalt]] s.<ref>{{cite journal|last=Aramaki|first=S.|last2=Fukuoka|first2=T.|last3=Deshmukh|first3=S. S.|last4=Fujii|first4=T.|last5=Sano|first5=T.|date=2001-12-01|title=Differentiation Processes of Deccan Trap Basalts: Contribution from Geochemistry and Experimental Petrology|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-petrology_2001-12_42_12/page/n3|journal=Journal of Petrology|language=en|volume=42|issue=12|pages=2175–2195|doi=10.1093/petrology/42.12.2175|issn=0022-3530}}</ref> Kabilang sa iba pang mga mga uri ng bato ay: [[alkali basalt]], [[nephelinite]], [[lamprophyre]], at [[carbonatite]]. Si Mantle [[xenolith]] s ay inilarawan mula sa [[Kachchh]] (hilagang-kanluran ng India) at sa ibang lugar sa kanlurang Deccan.<ref>{{cite journal|last=Dessai|first=A.G.|last2=Vaselli|first2=O.|date=Oktubre 1999|title=Petrology and geochemistry of xenoliths in lamprophyres from the Deccan Traps: implications for the nature of the deep crust boundary in western India|url=https://rruff.info/doclib/MinMag/Volume_63/63-5-703.pdf|journal=Mineralogical Magazine|volume=63|issue=5|pages=703–722|doi=10.1180/minmag.1999.063.5.08}}</ref> == Mga Fossil == Ang mga Deccan Traps ay sikat sa mga kama ng mga fossil na natagpuan sa pagitan ng mga layer ng lava. Ang partikular na kilalang species ay kasama ang palaka '' [[Oxyglossus]] pusillus '' (Owen) ng [[Eocene]] ng [[India]] at ang may ngipin na palaka '' [[Indobatrachus]] '', isang maagang linya ng mga modernong palaka, na ngayon ay inilalagay sa pamilyang Australia [[Myobatrachidae]].<ref>{{cite journal | last1 = Noble | first1 = Gladwyn Kingsley | authorlink = Gladwyn Kingsley Noble | year = 1930 | title = The Fossil Frogs ng Intertrappean Beds of Bombay, India | journal = American Museum of Natural History | volume = 401 | issue = | page = 1930 | hdl = 2246/3061}}</ref><ref>{{cite web | url = http : //tolweb.org/Myobatrachinae/16946 | pamagat = Myobatrachinae | title = Archive copy | access-date = 2022-05-10 | archive-date = 2022-04-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220404013604/http://tolweb.org/Myobatrachinae/16946 | url-status = dead }}</ref> Ang [[Infratrappean Beds]] at [[Intertrappean Beds]] ay naglalaman din ng fossil freshwater [[molluscs]].<ref>Hartman, JH , Mohabey, DM, Bingle, M., Scholz, H., Bajpai, S., at Sharma, R., 2006, Initial survivorship ng nonmarine molluscan faunas sa end-Cretaceous Deccan intertrappean strata, India: Geological Society of America (taunang pulong, Philadelphia) Abstract kasama ang Prog mga tupa, v. 38, hindi. 7, p. 143.</ref> == Mga teorya ng pormasyon == Nai-post na ang pagsabog ng Deccan Traps ay nauugnay sa isang malalim na [[mantle plume]]. Ang lugar ng pangmatagalang pagsabog (ang [[hotspot (geology)|hotspot]]), na kilala bilang ang [[Réunion hotspot]], ay pinaghihinalaan ng parehong sanhi ng pagsabog ng Deccan Traps at pagbubukas ng [[rift]] na minsan hiwalay ang [[Mascarene Plateau|Seychelles plateau]] mula sa India. [[Seafloor kumalat]] sa hangganan sa pagitan ng mga Indian at [[African Plate]] s kasunod na itinulak ang India hilaga sa plume, na ngayon ay nasa ilalim ng [[Réunion]] isla sa [[Karagatang Indiano]], timog-kanluran ng India . Ang modelo ng mantle plume ay, hinamon.<ref name = "mantleplumes">Sheth, Hetu C. "[http://www.mantleplumes.org/Deccan.html Ang Deccan Beyond the Plume Hypothesis]." '' MantlePlumes.org, '' 2006.</ref> Ang data ay patuloy na nagpapakita ng modelo ng pluma. Ang paggalaw ng plate na tectonic ng India at ang pagsisimula ng kasaysayan ng mga trapo ng Deccan ay nagpapakita ng mga malakas na ugnayan. Batay sa data mula sa profile ng magnet na pang-dagat, ang isang pulso ng hindi pangkaraniwang mabilis na paggalaw ng plato ay nagsisimula nang sabay-sabay na ang unang pulso ng mga basalts ng baha ng Deccan, na napetsahan sa 67&nbsp;milyong taon na ang nakalilipas. Ang mabilis na pagkawasak ng mabilis na tumaas at naabot ang isang maximum sa parehong oras ng pagsabog ng basaltic eruption. Ang pagkamatay ng rate pagkatapos ay bumaba, kasama ang pagbubukas na nagaganap sa paligid ng 63&nbsp;milyong taon na ang nakalilipas, kung saan natapos ang pangunahing panahon ng bulkan ng Deccan. Ang ugnayan na ito ay nakikita bilang hinimok ng dinamikong plume.<ref name = Cande>S.C. Cande sa D.R. Stegman; Ang mga galaw ng India at African plate na hinimok ng push force ng Réunion plume head; Kalikasan; Dami ng 475; p. 47-52; (7 Hulyo 2011) {{doi | 10.1038 / kalikasan10174}}</ref> Ang mga galaw ng mga plato ng India at Africa ay ipinakita rin na isama, ang karaniwang sangkap ay ang posisyon ng mga plate na ito na nauugnay sa lokasyon ng ulo ng Réunion plume. Ang pagsisimula ng pinabilis na paggalaw ng India ay nag-tutugma sa isang malaking pagbagal ng rate ng counterclockwise na pag-ikot ng Africa. Ang mga malapit na ugnayan sa pagitan ng mga plate na galaw ay nagmumungkahi na pareho silang hinihimok ng puwersa ng Réunion plume.<ref name = Cande /> == Iminungkahing link na epekto sa mga kaganapan sa epekto == === Crater ng Chicxulub === Mayroong ilang katibayan na maiugnay ang pagsabog ng Deccan Traps sa napapanahong epekto ng asteroid na lumikha ng halos [[Antipodes|antipodal]] [[Crater ng Xxxulub]] sa estado ng Mexico ng [[Yucatán]]. Bagaman ang mga Dulang Dulang ay nagsimulang sumabog bago ang epekto, [[argon-argon dating]] ay nagmumungkahi na ang epekto ay maaaring magdulot ng isang pagtaas sa pagkamatagusin na nagpapahintulot sa magma na maabot ang ibabaw at gumawa ng mga pinaka-kaakit-akit na daloy, na nagkakaloob ng halos 70% ng ang dami.<ref name = Richards2015>{{cite journal | last1 = Richards | first1 = Mark A. | last2 = Alvarez | first2 = Walter | last3 = Self | first3 = Stephen | last4 = Karlstrom | first4 = Leif | last5 = Renne | first5 = Paul R. | last6 = Manga | first6 = Michael | last7 = Sprain | first7 = Courtney J. | last8 = Smit | first8 = Jan | last9 = Vanderkluysen | first9 = Loÿc | last10 = Gibson | first10 = Sally A . | authorlink2 = Walter Alvarez | authorlink5 = Paul Renne | authorlink6 = Michael Manga | pamagat = Triggering ng pinakamalaking pagsabog ng Deccan sa pamamagitan ng Chicxulub epekto | journal = Geological Society of America Bulletin | dami = 127 | isyu = 11–12 | mga pahina = 1507–1520 | doi = 10.1130 / B31167.1 | taon = 2015 | bibcode = 2015GSAB..127.1507R | url = http://eprints.esc.cam.ac.uk/3289/1/Gibson%20bul%20gsa. pdf }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang kombinati sa epekto ng asteroid at ang nagresultang pagtaas ng dami ng eruptive ay maaaring may pananagutan sa mga pagkalipol ng masa na naganap sa oras na naghihiwalay sa mga Cretaceous at [[Paleogene]] na mga panahon, na kilala bilang ang [[K-Pg hangganan]].<ref>{{cite journal | pamagat = Paglilipat ng estado sa volcanism ng Deccan sa hangganan ng Cretaceous-Paleogene, marahil ay sapilitan ng epekto | huling = Renne | first1 = P. R. | displayauthors = etal | date = 2015 | journal = Science | doi = 10.1126 / science.aac7549 | pmid = 26430116 | dami = 350 | isyu = 6256 | mga pahina = 76–78 | bibcode = 2015Sci ... 350. .76R}}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Sprain | first1 = Courtney J. | last2 = Renne | first2 = Paul R. | last3 = Vanderkluysen | first3 = Loÿc | last4 = Pande | first4 = Kanchan | last5 = Sarili | first5 = Stephen | last6 = Mittal | first6 = Tushar | pamagat = Ang eruptive tempo ng Deccan volcanism na may kaugnayan sa hangganan ng Cretaceous-Paleogene | journal = Science | date = 21 February 2019 | dami = 363 | isyu = 6429 | mga pahina = 866–870 | doi = 10.1126 / science.aav1446 | pmid = 30792301}}</ref> Ang isang mas kamakailang pagtuklas ay lilitaw upang ipakita ang saklaw ng pagkawasak mula sa epekto lamang, gayunpaman. Sa isang artikulo ng Marso 2019 sa [[Mga pamamaraan ng National Academy of Sciences]], isang internasyonal na koponan ng labindalawang siyentipiko ang nagpahayag ng mga nilalaman ng [[Tanis (fossil site)|Tanis fossil site]] na natagpuan malapit sa [[Bowman, North Dakota]] na lumitaw upang ipakita ang isang nagwawasak na pagkawasak ng isang sinaunang lawa at ang mga naninirahan nito sa panahon ng epekto ng Chicxulub. Sa papel, inaangkin ng pangkat na ang heolohiya ng site ay may ginawang [[fossil]] na mga puno ng halaman at mga labi ng mga isda at iba pang mga hayop. Ang nangungunang mananaliksik, na si Robert A. DePalma ng [[University of Kansas]], ay sinipi sa New York Times bilang nagsasabi na "[Y] ou ay bulag na makaligtaan ang mga bangkay na nakadikit ... Imposibleng makaligtaan kapag nakita mo ang outcrop. " Ang katibayan na nakakaugnay sa ito ay makukuha sa epekto ng Chicxulub kasama ang [[tektites]] na nagdadala ng "ang natatanging lagda ng kemikal ng iba pang mga tektite na nauugnay sa kaganapan ng Chicxulub" na natagpuan sa mga gills ng mga fossil ng isda at naka-embed sa [[amber]], isang [[iridium]] -rich tuktok na layer na itinuturing na isa pang lagda ng kaganapan, at isang hindi pagkakatulad kakulangan ng pag-scavenging ng mga patay na isda at hayop na iminungkahi na ilang iba pang mga species ang nakaligtas sa kaganapan upang puksain ang pagkamatay ng masa. Ang eksaktong mekanismo ng pagkawasak ng site ay pinagtatalunan bilang alinman sa isang epekto na sanhi ng [[tsunami]] o lawa at ilog [[seiche]] na aktibidad na na-trigger ng mga lindol na post-epekto, kahit na wala pa ring matibay na konklusyon kung saan mayroon ang mga mananaliksik naayos.<ref>{{Cite web | url = https: //news.ku.edu/2019/03/29/stunning-discovery-offers-glimpse-minutes-following-%E2%80%98dinosaur-killer%E2 % 80% 99-chicxulub-epekto | pamagat = Nakamamanghang pagtuklas ay nag-aalok ng sulyap ng ilang minuto kasunod ng 'dinosaur-killer' na Chicxulub epekto | petsa = 29 Marso 2019 | access-date = 10 Abril 2019 }}{{Dead link|date=April 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news | url = https: //www.nytimes.com/2019/03/29/science/dinosaurs-extinction-asteroid.html | pamagat = Fossil Site Nagpapakita ng Araw Na Meteor Hit Earth at, Siguro, Wiped Out Dinosaurs | petsa = 29 Marso 2019 | pahayagan = The New York Times | last1 = Broad | first1 = William J. | last2 = Change | first2 = Kenneth}}</ref> === Bunganga ng shiva === Ang isang geological na istraktura na umiiral sa sahig ng dagat sa kanlurang baybayin ng Indya ay iminungkahi bilang isang posibleng crater ng epekto, sa kontekstong ito na tinatawag na [[Shater crater]]. Napetsahan din ito nang humigit-kumulang na 66&nbsp;milyong taon na ang nakalilipas, na potensyal na tumutugma sa mga trak ng Deccan. Ang mga mananaliksik na inaangkin na ang tampok na ito ay isang epekto ng bunganga ay nagpapahiwatig na ang epekto ay maaaring nag-uudyok na kaganapan para sa Deccan Traps pati na rin ang pag-ambag sa pabilis na plato ng India sa unang bahagi ng [[Paleogene]].<ref>[[Sankar Chatterjee|Chatterjee, Sankar]]. "[https://gsa.confex.com/gsa / 2006 Papel Blg 60-8, Seattle Taunang Pagpupulong, Nobyembre 2003.</ref> Gayunpaman, ang kasalukuyang pinagkasunduan sa pamayanan ng agham ng Earth ay ang tampok na ito ay hindi malamang na maging isang aktwal na epekto ng bunganga.<ref name = "Leslie2008a">{ {{cite web | may-akda = Mullen, Leslie | petsa = 2 Nobyembre 2004 | url = http: //www.spacedaily.com/news/deepimpact-04r.html | pamagat = Shiva: Ang isa pang K-Pg Epekto? | trabaho = Spacedaily .com | accessdate = 20 Pebrero 2008 }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - orihinal na artikulo sa [http://www.astrobio.net/news/article1281.html pinagmulan]</ref><ref>{{cite web | url = http: // www.space.com/scienceastronomy/091018-dinosaur-crater.html | pamagat = Bagong Dino-pagsira Teorya Fuels Hot Debate | una = Clara | huling = Moskowitz | publisher = space.com | petsa = 18 Oktubre 2009}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Uncategorized|date=Oktubre 2024}} iw7yl89npdhn8km6sv83xjgylyk3vs9 0 295969 2208508 2177858 2026-05-22T16:17:51Z ~2026-29651-10 161938 /* Mga panlabas na kawing */ no longer a stub 2208508 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name = Armi Kuusela | image = Armi-Kuusela-1972.jpg | caption = si Kuusela noong 1972 | birth_name = Armi Helena Kuusela | birth_date = {{nowrap|{{Birth date and age|df=y|1934|8|20}}}} | birth_place = [[Muhos]], Pinlandiya | height = {{height|m=1.65}} | weight = 49 kg | hair_color = Blonde | eye_color = Bughaw | title = {{nowrap|[[Suomen Neito]] 1952<br />[[Miss Universe 1952]]}} | competitions = [[Suomen Neito]] 1952<br />(Panalo)<br />[[Miss Universe 1952]]<br />(Panalo) }} Si '''Armi Helena Kuusela''' (ipinanganak 20 Agosto 1934) ay isang manggagawa sa [[kawanggawa]], modelo at ''beauty pageant titleholder'' na Pinlandes na kinoronahan bilang ang kauna-unahang Miss Universe noong [[Miss Universe 1952|1952]]. Si Kuusela ay nakoronahan din bilang Suomen Neito sa kaparehong taon.<ref name=":0">{{Cite web |date=8 Setyembre 2006 |title=Armi Kuusela, Suomen Neito 1952 |trans-title=Armi Kuusela, Miss Finland 1952 |url=https://yle.fi/a/20-85318 |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Elävä arkisto |language=fi}}</ref> Kalaunan ay binitawan ni Kuusela ang titulo bilang Miss Universe upang magpakasal sa Pilipinong negosyante na si Virgilio Hilario.<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=28 Hunyo 2006 |title=A misty-eyed look at Armi Kuusela, the 1st Miss Universe |url=https://www.philstar.com/entertainment/2006/06/28/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |access-date=25 Setyembre 2025 |website=[[Philippine Star]]}}</ref> == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Kuusela sa munisipalidad ng Muhos sa mga magulang na Pinlandes na sina Aarne Kuusela at Martta Kuusela, na nagmamay-ari at nagpapatakbo ng isang maliit na negosyo, maliban noong ang kaniyang ama, isang pinalamutian na beterano, ay nakipaglaban para sa Pinlandiya noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref name=":1">{{Cite web |date=16 Disyembre 2014 |title=All about Armi Helena Kuusela: Miss Universe 1952 |url=https://www.telemundo.com/entretenimiento/miss-universe-2014/get-know-armi-helena-kuusela-miss-universe-1952-tmna792446 |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Telemundo |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Verma |first=Gunjan |date=6 Setyembre 2014 |title=First Miss Universe gave up her crown for marriage |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-universe/first-miss-universe-gave-up-her-crown-for-marriage/articleshow/41867031.cms |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> Siya ang ika-apat na matanda sa anim na magkakapatid.<ref name=":1" /> Nag-aral si Kuusela ng elementarya at paaralang panggitna sa Muhos, at sa Porvoon Naisopisto Boarding School sa Porvoo, Pinlandiya. Siya ay hindi inaasahang naimbitahan na lumahok sa pambansang patimpalak ng kagandahan ng Pinlandiya na Suomen Neito dahil ang ina ng kaniyang kasama sa ''boarding school'' ay tumugon sa isang pampublikong abiso na naghahanap ng perpektong kinatawan para sa Suomen Neito. Nang magwagi si Kuusela sa Suomen Neito noong 24 Mayo 1952, iginawad sa kaniya ang isang kahon ng tsokolate, isang gintong pulseras, at isang tiket na ''round trip'' mula sa Pan American Airways upang makalahok sa Miss Universe sa Estados Unidos.<ref name=":0" /> Buong pagkakaisang binito ng mga hurado si Kuusela bilang Suomen Neito.<ref name=":0" /> ==Miss Universe== [[File:Armi-Kuusela-1952.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Armi-Kuusela-1952.jpg|left|thumb|Binati ni Kuusela ang mga tao sa harap ng Hotel Vaakuna sa Helsinki, Pinlandiya, 1952.]] Noong 17 Hunyo 1952, sinakyan ni Kuusela ang paglipad ng Pan Am mula sa Helsinki patungong [[Long Beach, California]] kasama ang kaniyang nakakatandang kapatid na babae, upang makibahagi sa unang Miss Universe. Tatlumpung kandidata ang lumahok sa patimpalak na naganap noong 28 Hunyo 1952.<ref>{{Cite news |date=22 Hunyo 1952 |title=The 'UN of beauty' |language=en |pages=76 |work=Long Beach Independent |url=https://www.newspapers.com/article/independent/123500035/ |access-date=25 Abril 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Bilang Suomen Neito, nakuha ni Kuusela ang korona bilang Miss Universe. Sa oras ng kaniyang pagkapanalo, 17 taong gulang pa lamang siya, may timbang na 49 kg (108 lb), at may taas 1.65 m (5 ft 5 in).<ref>{{Cite web |last=Coetzee |first=Nikita |date=16 Oktubre 2019 |title=This is what the very first Miss Universe pageant looked like 67 years ago! |url=https://www.news24.com/channel/the-juice/news/pageant/pics-this-is-what-the-very-first-miss-universe-pageant-looked-like-20191016-2 |url-status=live |access-date=4 Oktubre 2022 |website=Channel 24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Becker |first=Bill |date=22 Hunyo 1952 |title=Miss Universe to be chosen at Long Beach |language=en |pages=7 |work=Asheville Citizen-Times |url=https://www.newspapers.com/clip/10854103/asheville-citizen-times/ |access-date=6 Oktubre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> Ilan sa kaniyang mga napalanunan ay isang bagong kotse, at isang kontrata mula sa Universal Studios.<ref name="Bell">{{cite web |last=Bell |first=Diane |date=5 Setyembre 2014 |title=La Jollan Was First 'Miss Universe' |url=http://www.sandiegouniontribune.com/entertainment/sdut-armi-kuusela-miss-universe-pagaent-first-finland-2014sep05-story.html |access-date=25 Setyembre 2025 |website=The San Diego Union-Tribune |language=en}}</ref> Bilang titulado, siya rin ay naging isang ''Goodwill Ambassador'' ng organisasyon. Noong taong iyon, nagbida rin si Kuusela sa isang pelikulang Pinlandes tungkol sa kaniya na pinamagatang ''Maailman kaunein tyttö'' (Ang Pinakamagandang Babae sa Mundo). Ginampanan ni Tauno Palo ang papel ni Jack Coleman, si Veikko Itkonen ang direktor, at si Mika Waltari ang nakatanggap ng mga kredito sa pagsusulat para sa pelikula.<ref name="Rappler">{{Cite news |title=IN PHOTOS: Miss Universe crowns through the years |language=en |work=[[Rappler]] |url=http://www.rappler.com/life-and-style/specials/miss-universe/159845-miss-universe-crowns-through-the-years-history-photos |access-date=25 Setyembre 2025}}</ref> ==Buhay pagkatapos ng Miss Universe== ===Kasal at buhay sa Pilipinas=== Noong ika-22 ng Pebrero 1953, naglalakbay si Kuusela sa buong mundo, kung saan nakilala niya ang negosyanteng Pilipino na si Virgilio Hilario. Mas mababa sa isang taon pagkatapos na makoronahan, pinili ni Kuusela na isuko ang kanyang korona ng Miss Universe noong 4 Mayo 1953 upang pakasalan si Hilario sa Tokyo matapos ang isang whirlwind panliligaw.<ref>{{Cite news |date=9 Mayo 1953 |title=Now it's "Mrs." Universe |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19530509-1.2.9?ST=1&AT=search&SortBy=Oldest&K=Miss+Universe&P=20&Display=0&filterS=0&QT=miss,universe&oref=article |access-date=11 Nobyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> Nagkita sila noong Marso sa isang sayaw sa Baguio, ang kabisera ng tag-init ng Pilipinas, nang si Kuusela bilang Miss Universe ay nagpunta sa bansa para sa International Trade Exposition. Nag-honeymoon sila sa Hawaiian Islands, nilibot ang Estados Unidos at pagkatapos ng Europa,<ref>{{cite news |title=Miss Universe Married To Filipino With Black Eye |url=https://news.google.com/newspapers?id=llhTAAAAIBAJ&sjid=KIUDAAAAIBAJ&pg=3386%2C2513166 |newspaper=[[The Victoria Advocate]] |location=[[Victoria, Texas]] |date=5 May 1953 |at=p. 8, col. 3-4 |accessdate=2 December 2011}}</ref> before settling in [[Manila]], in the Philippines where they had five children:<ref name="muhos" /> bago manirahan sa Maynila, sa Pilipinas kung saan mayroon silang limang anak:<ref>{{cite web |title=La Jollan Was First 'Miss Universe' |url=http://www.sandiegouniontribune.com/entertainment/sdut-armi-kuusela-miss-universe-pagaent-first-finland-2014sep05-story.html |last=Bell |first=Diane |website=sandiegouniontribune.com |date=5 September 2014 |publisher=[[The San Diego Union-Tribune]] |access-date=31 May 2017}}</ref> Mamaya buhay Namatay si Hilario dahil sa isang atake sa puso noong ika-7 ng Setyembre 1975, at muling nag-asawa si Kuusela sa diplomat ng Amerikano na si Albert Williams noong ika-8 ng Hunyo 1978. Ang mag-asawa ay lumipat sa Barcelona, ​​pagkatapos ay sa Izmir, Turkey, bago manirahan sa La Jolla, isang pamayanan sa San Diego, California,. Estados Unidos. Bilang ng 2011, siya at ang kanyang asawa ay naninirahan pa rin doon.<ref>"IS vieraili upean Armi Kuuselan, 78, kotona Kaliforniassa." ''Ilta-Sanomat'' 18 December 2012.</ref> Noong 2012 si Kuusela ay iginawad sa Order of the White Rose ng Finland, na may ranggo ng Knight (First Class).<ref>[http://yle.fi/uutiset/armi_kuusela_kirjoitti_kotiin__muhos_odottaa_nyt_miss_universumin_vierailua/7359363 Armi Kuusela kirjoitti kotiin. Yle.fi], viitattu 17 April 2014</ref> Bumisita siya sa kanyang katutubong bayan ng Muhos noong Agosto 2014. Ang kanyang pagbisita ay isang opisyal na pagpupulong sa tagapamahala ng munisipalidad ng lungsod. Si Kuusela ay aktibo pa rin sa kanyang pamayanan, na nakikilahok sa mga kawanggawa at kasangkot sa pananaliksik sa kanser sa Sanford-Burnham Medical Research Institute.<ref name="muhos">{{cite web |title=Miss Universe 1952 – Armi Kuusela |url=http://www.muhos.fi/kunta/miss-universum-1952-armi-kuusela-2 |accessdate=20 November 2010 |publisher=muhos.fi |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070915030802/http://www.muhos.fi/kunta/miss-universum-1952-armi-kuusela-2 |archivedate=September 15, 2007}}</ref> == Mga sanggunian == <references /> ==Mga panlabas na kawing== * [https://web.archive.org/web/20130925075702/http://www.missuniverse.com/contestant_profiles/past Official Miss Universe website – Past titleholders] {{Miss Universe titleholders}} [[Kategorya:Miss Universe]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1934]] ju0owbbxd8iqxm1xlqb6yyoq86lrtob 0 296157 2208564 2168356 2026-05-22T19:34:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2208564 wikitext text/x-wiki '''[[Jennifer Hale|Si Jennifer Hale]]''' ay isang aktres na boses ng Canada-Amerikano na kilala sa kanyang trabaho sa serye ng video kabilang ang ''[[Baldur's Gate]]'', ''[[Epekto ng Mass|Mass Effect]]'', ''[[Metal Gear (serye)|Metal Gear Solid]]'', ''[[Listahan ng mga laro ng video ng Spider-Man|Spider-Man]]'', ''[[Walang hanggan ang BioShock|BioShock Infinite]]'' at ''[[Star Wars: Knights of the Old Republic (serye)|Star Wars: Knights of the Old Republic]]'' . Noong 2013, kinilala siya ng [[Mga Pandaigdigang Tala ng Guinness|Guinness World Records]] bilang "ang pinaka-praktikal na artista sa boses na video game (babae)".{{fact}} == Voice-over na pilmograpiya == === Animation at telebisyon na tinig === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width=100%;" |+ ! style="background:#b0c4de;" |Taon<!-- List the date that the episode was first released (video or broadcast). Use DTS format --> ! style="background:#b0c4de;" |Series ! style="background:#b0c4de;" |Role<!-- NOTE: Do not list Additional Voices, Extras, or uncredited roles unless significant and notable (back it up with reliable sources). Do not list a character's name or assume he voiced it based on your hearing as that is [[WP:OR]]. --> ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Notes<!-- Aliased roles should be checked against his resume to confirm acknowledgement that connection. --> ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Source<ref name="resumevo" /><!-- References also required beyond his own website --> |- |{{dts|1994|format=y}}–98 |''[[Where on Earth Is Carmen Sandiego?]]'' |Ivy | |<ref name="new yorker" /><ref name="terrace-1170">{{Harvnb|Terrace|2008|p=1170}}</ref> |- |{{dts|1994|09|12|format=y}}–95 |''[[Skeleton Warriors]]'' |Jennifer Steele / Talyn | |<ref name="Commanding Shepard" /> |- |{{dts|1994|11|05|format=y}} |''[[Swat Kats: The Radical Squadron]]'' |Turmoil’s Lieutenant |Ep. "Cry Turmoil/SWAT Kats Unplugged" |Resume |- |{{dts|1995|02|04|format=y}} |''[[Phantom 2040]]'' |Analytical |Ep. "Life Lessons", "The Sins of the Father" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|1995|02|04|format=y}}–97 |''[[Spider-Man (1994 TV series)|Spider-Man]]'' |[[Black Cat (Marvel Comics)|Felicia Hardy / Black Cat]] |&nbsp; |<ref name="hollywood reporter spider-man" /> |- |{{dts|1995|09|09|format=y}}–96 |''[[The Tick (1994 TV series)|The Tick]]'' |Carmelita |&nbsp; |Resume<!-- chanceb-327 self-pub --> |- |{{dts|1995|09|23|format=y}}–96 |''[[Iron Man (TV series)|Iron Man]]'' |[[Julia Carpenter|Julia Carpenter / Spider-Woman]], Ghost (Season 2 Episodes 14-26) |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref name="terrace-511">{{Harvnb|Terrace|2008|p=511}}</ref> |- |{{dts|1995|12|20|format=y}}–96 |''[[The Savage Dragon (TV series)|The Savage Dragon]]'' |She-Dragon |Grouped under Additional Voices |Resume<!-- chanceb-174 self-pub --> |- |{{dts|1995|format=y}}–96 |''[[Biker Mice from Mars]]'' |Harley |&nbsp; |Resume |- |{{dts|1996|format=y}} |''[[Bruno the Kid]]'' |Leecy Davidson |&nbsp; |Resume |- |{{dts|1996|08|26|format=y}}–97 |''[[The Real Adventures of Jonny Quest]]'' |Jessica Bannon |&nbsp; |<ref name="terrace-876">{{Harvnb|Terrace|2008|p=876}}</ref> |- |{{dts|1996|09|02|format=y}}–97 |''[[Adventures from the Book of Virtues]]'' |Fairy, Maiden, Mountain Cloud |Ep. "Honesty", "Perseverance" |Resume |- |{{dts|1996|09|06|format=y}}–97 |''[[Mighty Ducks: The Animated Series]]'' |Mallory McMallard |&nbsp; |<ref name="terrace-688">{{Harvnb|Terrace|2008|p=688}}</ref> |- |{{dts|1997|format=y}} |''[[Tamagotchi#Animated video|Tamagotchi Video Adventures]]'' |Voice actor |&nbsp; |Resume |- |{{dts|1997|11|14|format=y}} |''[[Pinky and the Brain]]'' |Winny |Ep. "You Said a Mouseful/Operation Sea Lion" |Resume |- |{{dts|1997|format=y}} |''[[Cow and Chicken]]'' |Various characters |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|1997|09|12|format=y}}–99 |''[[Superman: The Animated Series]]'' |Various characters |Ep. "The Prometheon", "Little Big Head Man", "Absolute Power" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|1997|08|11|format=y}}–2000 |''[[Johnny Bravo]]'' |Various characters |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|1998|format=y}} |''[[Dexter’s Laboratory]]'' |Miss Pimmerwickle, Record, Southern Bell |Ep. "Quiet Riot/Accent You Hate/Catch of the Day" |Resume |- |{{dts|1998|11|18|format=y}}–2005 |''[[The Powerpuff Girls]]'' |[[List of The Powerpuff Girls characters#Ms. Keane|Ms. Keane]], [[Princess Morbucks]], [[List of The Powerpuff Girls characters#Sedusa|Sedusa]], Mary, others |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |- |{{dts|1999|format=y}} |''[[The Chimp Channel]]'' |Marina |Animal voice-over |Resume |- |{{dts|1999|11|13|format=y}} |''[[Batman Beyond]]'' |Jessie |Ep. "Hooked Up" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|1999|11|20|format=y}} |''[[Detention (TV series)|Detention]]'' |Leena |Ep. "Little Miss Popular" |Resume |- |{{dts|1999|10|02|format=y}}–2001 |''[[Spider-Man Unlimited]]'' |Lady Vermin, Haley Wing, Katherine O'Malley, [[Mary Jane Watson]], others |&nbsp; |Resume |- |{{dts|1999|format=y}}–2001 |''[[Rocket Power]]'' |Paula Dullard, others |&nbsp; |Resume<!-- chanceb-124 self-pub --> |- |{{dts|2000|format=y}} |''[[Sonic Underground]]'' |Lydia |Ep. "When in Rome" |Resume |- |- |{{dts|2001|08|11|format=y}} |''[[The Zeta Project]]'' |Gloria |Ep. "Kid Genius" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2001|03|17|format=y}}–02 |''[[Disney's House of Mouse]]'' |[[Cinderella (Disney character)|Cinderella]], [[Aurora (Disney)|Aurora]] |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2001|format=y}}–07 |''[[The Grim Adventures of Billy & Mandy]]'' |[[List of characters in The Grim Adventures of Billy and Mandy#Gladys|Gladys]] (Billy's Mom), others |&nbsp; |<ref name="terrace-418">{{Harvnb|Terrace|2008|p=418}}</ref> |- |{{dts|2001|08|10|format=y}}–03 |''[[Samurai Jack]]'' |Various characters |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2001|11|03|format=y}}–15 |''[[Totally Spies!]]'' |[[List of characters in Totally Spies!#Sam|Sam]], [[List of characters in Totally Spies!#Mandy|Mandy]], others |Grouped under "With the Voice Talents of" |<ref name="btva" /><ref>{{cite web|url=http://www.wtvy.com/news/headlines/DVD--Blu-Ray-Today-January-14th-2014-240050451.html|date=January 14, 2014|title=DVD & Blu-Ray Today: January 14th, 2014|first=Sean|last=Sporman|work=[[WTVY (TV)|WTVY]]|access-date=Abril 7, 2020|archive-date=Marso 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230735/http://www.wtvy.com/news/headlines/DVD--Blu-Ray-Today-January-14th-2014-240050451.html|url-status=dead}}</ref> |- |- |{{dts|2002|07|16|format=y}} |''[[Gotham Girls]]'' |Det. Selma Reesedale, Dora Smithy, Caroline Greenway |&nbsp; |<ref>{{Harvnb|Terrace|2014|p=107}}</ref> |- |{{dts|2002|04|21|format=y}}–06 |''[[Justice League (TV series)|Justice League]]'' |Black Siren, [[Doctor Fate|Inza]], [[Giganta]], [[Killer Frost]], others |&nbsp; |<ref name="btva" /><!-- BTVA verified Black Siren, Inza, Giganta, Chamber Maid --> |- |{{dts|2002|11|23|format=y}}–06 |''[[What's New, Scooby-Doo]]'' |Various characters | |Resume |- |{{dts|2002|11|29|format=y}}–08 |''[[Codename: Kids Next Door]]'' |[[Codename: Kids Next Door#Numbuh 86 / Fanny Fulbright|Numbuh 86 / Fanny Fulbright]], Mrs. Thompson, others |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2003|04|12|format=y}} |''[[All Grown Up!]]'' |Brett, Diane |Ep. "Coup DeVille" |Resume |- |{{dts|2003|07|11|format=y}} |''[[Spider-Man: The New Animated Series]]'' |Female News Announcer, Female Reporter |Eps. "The Party", "Keeping Secrets" |Resume |- |{{dts|2003|09|20|format=y}} |''[[Fillmore!]]'' |Natasha |Ep. "The Currency of Doubt" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2003|11|15|format=y}}–05 |''[[Xiaolin Showdown]]'' |[[Katnappe (Xiaolin Showdown)|Katnappe]] (Ashley) |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2003|10|04|format=y}}–05 |''[[Duck Dodgers (TV series)|Duck Dodgers]]'' |Various characters |Eps. "Shiver Me Dodgers", "Good Duck Hunting/Consumption Overruled" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2003|03|01|format=y}} |''[[Stuart Little (TV series)|Stuart Little]]'' |Eleanor Little, Martha Little |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2004|11|27|format=y}} |''[[The Batman]]'' |Becky |Ep. "The Big Dummy" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2004|05|22|format=y}}–05 |''[[Megas XLR]]'' |Various characters |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2004|08|21|format=y}}–06 |''[[Brandy & Mr. Whiskers]]'' |[[Brandy & Mr. Whiskers#Recurring characters|Margo]], [[Brandy & Mr. Whiskers#Minor characters|Gina]], others |&nbsp; |<ref name="disney medianet" /><!-- Margo --> |- |{{dts|2004|format=y}}–06 |''[[Justice League Unlimited]]'' |Giganta, Killer Frost, [[Zatanna]], Inza |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2005|03|25|format=y}} |''[[American Dragon: Jake Long]]'' |Various characters |Ep. "Eye of the Beholder", "The Heist" |Resume |- |{{dts|2005|04|01|format=y}} |''[[Kim Possible]]'' |Action Hero, Pals girl |Ep. "Dimension Twist" |Resume |- |{{dts|2005|12|27|format=y}}–07 |''[[Ben 10 (2005 TV series)|Ben 10]]'' |Various characters |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2005|10|07|format=y}}–08 |''[[Avatar: The Last Airbender]]'' |[[List of Avatar: The Last Airbender characters#Book 1: Water|June]], [[List of Avatar: The Last Airbender secondary recurring characters#Avatar Kyoshi|Avatar Kyoshi]] |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2005|11|18|format=y}}–08 |''[[Camp Lazlo]]'' |Mrs. McCannon, Misty, Suzie |&nbsp; |Resume |- |- |{{dts|2006|format=y}} |''[[:fr:Gloria, Wilma et moi|Gloria, Wilma et moi]]'' |Gloria |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2006|09|23|format=y}}–07 |''[[Legion of Super Heroes (TV series)|Legion of Super Heroes]]'' |[[Emerald Empress]], [[Ma and Pa Kent|Martha Kent]], others |&nbsp; |<ref name="terrace-594">{{Harvnb|Terrace|2008|p=594}}</ref><!--terrace: emerald empress --> |- |{{dts|2006|11|30|format=y}}–07 |''[[Class of 3000]]'' |[[List of Class of 3000 characters#Madison Spaghettini Papadopoulus|Madison]], others |&nbsp; |<ref name="geek forge" /><ref name="terrace-191">{{Harvnb|Terrace|2008|p=191}}</ref> |- |- |- |{{dts|2007|format=y}} |''[[Random! Cartoons]]'' |Ms. Penelope, Express Mail, Co-Worker #3, Mom |Eps. "Victor", "Sugarfoot" |Resume |- |{{dts|2007|07|26|format=y}} |''[[Biker Mice from Mars (2006 TV series)|Biker Mice from Mars]]'' |Harley |Ep. "Turf Wars" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2008|04|26|format=y}} |''[[Back at the Barnyard]]'' |Mom |Ep. "Meet the Ferrets" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2008|01|23|format=y}}–09 |''[[Wolverine and the X-Men (TV series)|Wolverine and the X-Men]]'' |[[Jean Grey]], others |&nbsp; |<ref name="salary.com">{{cite web|url=http://www.salary.com/voice-actor-jennifer-hale/|title=Dream Jobs: Jennifer Hale|work=[[Salary.com]]|author-first1=Wendy|author-last1=Ryan|author-first2=Aaron|author-last2=Gouveia|accessdate=December 30, 2014}}</ref> |- |{{dts|2009|01|16|format=y}}–10 |''[[Star Wars: The Clone Wars (2008 TV series)|Star Wars: The Clone Wars]]'' |[[Aayla Secura]], Riyo Chuchi, Lolo Purs |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2009|06|01|format=y}} |''[[Chowder (TV series)|Chowder]]'' |Various characters |Ep. "Won Ton Bombs", "The B.L.T.’s/The Trouble with Truffles" |Resume |- |2009 |''[[The Amazing Spiez!]]'' |Sam |Ep. "Operation: Dude Ranch Disaster" |Resume |- |{{dts|2009|12|11|format=y}}–11 |''[[Batman: The Brave and the Bold]]'' |Ramona, Zatanna, [[Poison Ivy (comics)|Poison Ivy]], [[Ice (comics)|Ice]], Killer Frost |&nbsp; |<ref name="btva" /><!-- zatanna, ice, ramona confirmed by BTVA --> |- |{{dts|2010|12|10|format=y}}–11 |''[[G.I. Joe: Renegades]]'' |Wendy |Ep. "Dreadnoks Rising", "The Enemy of My Enemy" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|12|12|format=y}}–12 |''[[The Avengers: Earth's Mightiest Heroes]]'' |[[Carol Danvers]], Corrina |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|11|22|format=y}}–13 |''[[Regular Show]]'' |Veronica, Margaret's Mom, Thomas' Mom |Ep. "Mordecai and the Rigbys", Ep. "Family BBQ", "The Thanksgiving Special" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|08|16|format=y}}–13 |''[[Scooby-Doo! Mystery Incorporated]]'' |Various characters | |Resume |- |{{dts|2010|11|27|format=y}}<!-- check for later appearances 2013 --> |''[[T.U.F.F. Puppy]]'' |Various characters |Ep. "Chilly Dog/The Doomies" |Resume |- |{{dts|2011|04|01|format=y}} |''[[Marvel Anime: X-Men]]'' |Jean Grey |English dub |Resume |- |{{dts|2011|11|11|format=y}}–13 |''[[Green Lantern: The Animated Series]]'' |[[Carol Ferris]], Princess Gi'ata, others |&nbsp; |<ref name="btva" /><!-- carol ferris only --> |- |{{dts|2011|format=y}}–13 |''[[Generator Rex]]'' |Black Knight, others |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2012|11|16|format=y}}–13 |''[[Motorcity]]'' |Foxy |Ep. "The Duke of Detroit" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2012|format=y}} |''[[Star Wars Detours]]'' |Major Steel |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2012|11|18|format=y}} |''[[Sofia the First]]'' |Cinderella, <!-- Violet (episode "The Amulet of Avalor"), Suzette (episode "Baileywick's Day Off"), Madame Collette (episode "Four's a Crowd"), -->others |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref name="btva" /><ref name="sofia">{{cite web|url=http://disneyjuniormedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=3150719&type=lead|title=Sofia the First|work=Disney Junior Medianet|publisher=Disney Enterprises|accessdate=December 30, 2014}}</ref><ref>{{cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=g_hRVYreEnM|title=Jennifer Hale Interview: "Sofia The First: Once Upon A Princess" Premiere|author=CelebSecrets4U|date=November 11, 2012|format=YouTube}}</ref> |- |{{dts|2013|08|26|format=y}}–14 |''[[Xiaolin Chronicles]]'' |Kimiko, Willow (Shadow), Princess Kalia, others |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|10|18|format=y}} |''[[The Legend of Korra]]'' |[[List of Avatar: The Last Airbender secondary recurring characters#Avatar Kyoshi|Avatar Kyoshi]] |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|12|18|format=y}} |''[[Bravoman]]'' |Bravo Woman |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2014|03|31|format=y}}–16 |''[[Wander Over Yonder]]'' |Princess Demurra, Ripov | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2014|09|12|format=y}} |''[[Turbo FAST]]'' |Bride #1, Bride #2, Bride #3 |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2014|10|28|format=y}} |''[[Ben 10: Omniverse]]'' |Rojo, Suemungousaur, Lewodan Female |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2015|02|15|format=y}}–16 |''[[Avengers Assemble (TV series)|Avengers Assemble]]'' |[[Friday (comics)|Friday]], [[Freya (comics)|Freya]], [[Songbird (comics)|Songbird / Screaming Mimi]], others |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2016|03|13|format=y}} |''[[Guardians of the Galaxy (TV series)|Guardians of the Galaxy]]'' |[[Mantis (comics)|Mantis]] |Ep. "Don't Stop Believin'" |<ref name="btva" /><ref>{{cite episode|title=Don't Stop Believin'|series=Guardians of the Galaxy|network=Disney XD|season=1|number=14|airdate=March 13, 2016}}</ref> |- |{{dts|2017|02|21|format=y}}-2018 |''[[Bunsen Is a Beast]]'' |Bunsen's Mom | |<ref>{{cite press release|url=http://www.businesswire.com/news/home/20170126005950/en/Nickelodeon-Debuts-Original-Animated-Series-Bunsen-Beast|title=Nickelodeon Debuts Original Animated Series, Bunsen is a Beast, from Veteran Creator Butch Hartman on Tuesday, Feb. 21, at 5:30 p.m. (ET/PT)|author=Nickelodeon|date=January 26, 2017|agency=Business Wire|accessdate=March 3, 2017}}</ref> |- |{{dts|2017|08|12|format=y}}–present |''[[DuckTales (2017 TV series)|DuckTales]]'' |[[List of DuckTales characters#Exclusive to the 2017 series 2|Gabby McStabberson]], others | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2017|09|24|format=y}} |''[[Rick and Morty]]'' |Kiara |Ep. "The ABCs of Beth" |<ref>{{cite episode|title=The ABCs of Beth|series=Rick and Morty|network=Adult Swim|season=3|number=9|airdate=September 24, 2017|time=Closing credits, Guest starring}}</ref><ref>{{cite tweet|title=lol. thx #RickandMorty|number=912385875526303744|user=jhaletweets|author=Jennifer Hale|date=September 25, 2017|accessdate=September 25, 2017}}</ref> |- |{{dts|2017|10|23|format=y}} |''[[Star Wars Rebels]]'' |Commander DT-F16, Prisoner #2 |Ep. "In the Name of the Rebellion part 2" |<ref>{{cite episode|title=In the Name of the Rebellion part 2|series=Star Wars Rebels|network=Disney XD|season=4|number=4|airdate=October 23, 2017|at=Closing credits, Starring}}</ref> |- |{{dts|2019|4|13|format=y}} |''[[Hanazuki: Full of Treasures|Hanazuki]]'' |Depriva |Ep. “Underground Escape” |<ref>{{cite episode|title=Underground Escape|series=Hanazuki|network=Discovery Family|season=2|number=2|airdate=April 13, 2019|at=Closing credits, Starring}}</ref> |}<!-- NEED SOURCE | {{dts|2016|04|04|format=y}}–present || ''[[The Powerpuff Girls (2016 TV series)|The Powerpuff Girls]]'' || Ms. Keane || || --> === Feature film === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width=100%;" |+ ! style="background:#b0c4de;" |Taon<!-- List the date that the film was first released. Use DTS format --> ! style="background:#b0c4de;" |Titulo ! style="background:#b0c4de;" |Role<!-- NOTE: Do not list Additional Voices, Extras, or uncredited roles unless significant and notable (back it up with reliable sources). Do not list a character's name or assume he voiced it based on your hearing as that is [[WP:OR]]. --> ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Notes<!-- Aliased roles should be checked against resume to confirm he acknowledges that connection. --> ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Source<ref name="resumevo" /><!-- References also required beyond his own website --> |- |- |{{dts|2002|07|03|format=y}} |''[[The Powerpuff Girls Movie]]'' |[[List of The Powerpuff Girls characters#Ms. Keane|Ms. Keane]] |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref>{{Harvnb|Beck|2005|p=209}}</ref> |- |{{dts|2010|04|25|format=y}}<!-- review with latest release in English 2010? --> |''[[Totally Spies! The Movie]]'' |[[List of Totally Spies! characters|Sam]], [[List of Totally Spies! characters|Mandy]] |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2018|11|21|format=y}} |''[[Ralph Breaks the Internet]]'' |[[Cinderella (Disney character)|Cinderella]] | |<ref>{{cite web|url=https://www.eonline.com/news/941152/disney-princesses-meet-vanellope-von-schweetz-in-wreck-it-ralph-2-trailer|title=Disney Princesses Meet Vanellope von Schweetz in Wreck It Ralph 2 Trailer|first=Zach|last=Johnson|work=E! Online|date=June 4, 2018|accessdate=June 4, 2018|quote=To her surprise, Vanellope winds up in the company of Pocahontas (Irene Bedard), Anna (Kristen Bell), Ariel (Jodi Benson), Moana (Auli'i Cravalho), Cinderella (Jennifer Hale), Aurora (Kate Higgins), Jasmine (Linda Larkin), Merida (Kelly MacDonald), Elsa (Idina Menzel), Rapunzel (Mandy Moore ), Tiana (Anika Noni Rose), Belle (Paige O'Hara), Snow White (Katherine Von Till) and Mulan (Ming-Na Wen). "Ladies," she explains, "I'm a princess, too!"}}</ref> |- |{{dts|2019|12|20|format=y}} |''[[Star Wars: The Rise of Skywalker]]'' |Aayla Secura | |<ref>https://comicbook.com/starwars/2020/01/08/star-wars-every-character-featured-in-the-rise-of-skywalkers-pivotal-scene/</ref> |} === Direct-to-video and television films === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width=100%;" |+<!-- major movies --> ! style="background:#b0c4de;" |Taon<!-- List the date that the film was first released (video or broadcast). Use DTS format --> ! style="background:#b0c4de;" |Titulo ! style="background:#b0c4de;" |Role<!-- NOTE: Do not list Additional Voices, Extras, or uncredited roles unless significant and notable (back it up with reliable sources). Do not list a character's name or assume he voiced it based on your hearing as that is [[WP:OR]]. --> ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Notes<!-- Aliased roles should be checked against resume to confirm he acknowledges that connection. --> ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Source<ref name="resumevo" /><!-- References also required beyond his own website --> |- |{{dts|1994|09|03|format=y}} |''[[Scooby-Doo! in Arabian Nights]]'' |Aliyah-din |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|1995|08|29|format=y}} |''[[Mortal Kombat: The Journey Begins]]'' |[[Sonya (Mortal Kombat)|Sonya Blade]] |&nbsp; |Resume |- |{{dts|1996|format=y}} |''[[Bruno the Kid|Bruno the Kid: The Animated Movie]]'' |Leecy Davidson |&nbsp; |Resume |- |{{dts|1999|10|09|format=y}} |''[[Scooby-Doo! and the Witch's Ghost]]'' |Thorn |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2000|02|18|format=y}} |''[[Sinbad: Beyond the Veil of Mists]]'' |Princess Serena |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2000|10|03|format=y}} |''[[Scooby-Doo and the Alien Invaders]]'' |Dottie |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2001|09|01|format=y}} |''[[Cowboy Bebop: The Movie|Cowboy Bebop: Knockin' on Heaven's Door]]'' |Elektra Ovirowa |English dub |<ref>{{cite web|url=http://articles.latimes.com/2003/apr/04/entertainment/et-solomon4|title=A space cowboy who doesn't pull his punches|first=Charles|last=Solomon|date=April 4, 2003|publisher=|accessdate=September 8, 2016|via=LA Times}}</ref> |- |{{dts|2001|11|06|format=y}} |''[[Mickey's Magical Christmas: Snowed in at the House of Mouse]]'' |[[Cinderella (Disney character)|Cinderella]] |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2002|02|26|format=y}} |''[[Cinderella II: Dreams Come True]]'' |Cinderella |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref>{{cite news|first=James|last=Bjorkman|url=http://animatedfilmreviews.filminspector.com/2012/12/disneymoviefairytalecinderella.html|title=Cinderella II: Dreams Come True (2001) – Fairy Tale Cinderella Returns in this Fine Disney Movie!|accessdate=May 15, 2014|publisher=Animated Film Reviews}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/257005/Cinderella-II-Dreams-Come-True/overview|title=Cinderella-II-Dreams-Come-True|work=New York Times|author=All Movie Guide|publisher=All Media Guide|accessdate=December 30, 2014|archive-date=Disyembre 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231052238/http://www.nytimes.com/movies/movie/257005/Cinderella-II-Dreams-Come-True/overview|url-status=dead}}</ref> |- |{{dts|2003|03|04|format=y}} |''[[Scooby-Doo! and the Legend of the Vampire]]'' |Thorn, Queen |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2003|10|07|format=y}} |''The Powerpuff Girls: Twas the Fight Before Christmas'' |Ms. Keane, Princess Morbucks |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2006|08|11|format=y}} |''[[Operation: Z.E.R.O.|Codename: Kids Next Door: Operation: Z.E.R.O.]]'' |Numbuh 86, Sector Z Operative, Computer, others |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2007|02|06|format=y}} |''[[Cinderella III: A Twist in Time]]'' |Cinderella |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref>{{cite web|url=http://www.cinemablend.com/dvds/Cinderella-III-A-Twist-in-Time-2116.html|title=Cinderella III: A Twist in Time|work=Cinema Blend|accessdate=December 30, 2014|first=Edward|last=Perkis|archive-date=Disyembre 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231051851/http://www.cinemablend.com/dvds/Cinderella-III-A-Twist-in-Time-2116.html|url-status=dead}}</ref> |- |{{dts|2007|03|30|format=y}} |''[[Billy & Mandy's Big Boogey Adventure]]'' |Billy's Mom |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2007|07|06|format=y}} |''[[Billy & Mandy: Wrath of the Spider Queen]]'' |Gladysaur |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2008|07|26|format=y}} |''[[Naruto the Movie: Legend of the Stone of Gelel]]'' |Kamira |English dub |Resume |- |{{dts|2008|08|26|format=y}} |''[[The Little Mermaid: Ariel's Beginning]]'' |Alana |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2009|01|19|format=y}} |''{{sortname|The|Powerpuff Girls Rule!}}'' |[[List of The Powerpuff Girls characters#Princess Morbucks|Princess]] |Tenth anniversary special |<ref>{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/showtracker/2009/01/review-powerpuf.html|work=The Los Angeles Times|title=Review: 'Powerpuff Girls Rule!!!'|author=Lloyd, Robert|date=January 19, 2009|accessdate=May 30, 2011}}</ref><ref>{{cite episode|series=The Powerpuff Girls|serieslink=The Powerpuff Girls|title=The Powerpuff Girls Rule!|episodelink=List of The Powerpuff Girls episodes#10th Anniversary|airdate=2009-01-19|network=Cartoon Network|at=Closing credits}}</ref> |- |{{dts|2009|09|29|format=y}} |''[[Superman/Batman: Public Enemies]]'' |[[Starfire (Koriand'r)|Starfire]] |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|05|11|format=y}} |''[[Kung Fu Magoo]]'' |Leslie Destructo, Agent L, Dutch Boy |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2011|11|25|format=y}} |''[[Ben 10/Generator Rex: Heroes United]]'' |Black Knight |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2012|06|12|format=y}} |''[[Superman vs. The Elite]]'' |Kid playing [[Superman]] |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2012|11|18|format=y}} |''Sofia the First: Once Upon a Princess'' |Cinderella |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref>{{cite web|url=http://www.thefutoncritic.com/news/2012/09/20/disney-presents-its-first-little-girl-princess-in-sofia-the-first-once-upon-a-princess-an-animated-television-movie-premiering-sunday-november-18-on-disney-channel-187500/20120920disney01/|title=Breaking News - Disney Presents Its First Little Girl Princess in "Sofia the First: Once Upon A Princess," an Animated Television Movie Premiering Sunday, November 18 on Disney Channel|work=The Futon Critic|date=September 20, 2012}}</ref> |- |{{dts|2013|07|09|format=y}} |''[[Metal Gear Solid 2: Bande Dessinée]]'' |Rosemary |Digital graphic novel released as DVD video |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|07|30|format=y}} |''[[Justice League: The Flashpoint Paradox]]'' |[[Iris West]] |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|10|15|format=y}} |''Monstrous Holiday'' |Science Teacher |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2014|08|12|format=y}} |''[[Batman: Assault on Arkham]]'' |[[Killer Frost]] |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2015|02|17|format=y}} |''[[Scooby-Doo! Moon Monster Madness]]'' |Shannon Lucas, Ridley, Launch Manager |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2017|8|8|format=y}} |''[[Lego DC Super Hero Girls: Brain Drain]]'' |[[Mad Harriet]] |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |}<!-- NEED SOURCE | {{dts|2018|07|24|format=y}} || ''[[The Death of Superman (film)|The Death of Superman]]'' || [[Jonathan and Martha Kent|Martha Kent]] || &nbsp; || | {{dts|2019|01|13|format=y}} || ''[[Reign of the Supermen (film)|Reign of the Superman]]'' || Martha Kent || &nbsp; || --> === Video games === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width=100%;" |+ ! style="background:#b0c4de;" |Taon<!-- List the date that the game was released. Use DTS format --> ! style="background:#b0c4de;" |Titulo ! style="background:#b0c4de;" |Role<!-- NOTE: Do not list Additional Voices, Extras, or uncredited roles unless significant and notable (back it up with reliable sources). Do not list a character's name or assumes he voiced it based on your hearing as that is [[WP:OR]]. --> ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Notes<!-- Aliased roles should be checked against resume to confirm she acknowledges that connection. --> ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Source<ref name="resumevo" /><!-- References also required beyond own website --> |- |{{dts|1994|format=y}} |''[[Quest for Glory: Shadows of Darkness]]'' |[[List of Quest for Glory characters#Katrina|Katrina]] |&nbsp; |Resume |- |{{dts|1997|04|30|format=y}} |''[[Star Wars: X-Wing vs. TIE Fighter]]'' |Rebel Commander, Rebel Pilot #3 |&nbsp; |Resume |- |{{dts|1998|02|28|format=y}} |''[[Die by the Sword]]'' |Maya |&nbsp; |Resume |- |{{dts|1998|09|30|format=y}} |''[[Metal Gear Solid (1998 video game)|Metal Gear Solid]]'' |[[List of characters in the Metal Gear series#Naomi Hunter|Naomi Hunter]] |Credited as Carren Learning Also ''Integral'', ''VR Missions'' expansion packs |<ref name="btva" /> |- |{{dts|1998|12|21|format=y}} |''[[Baldur's Gate]]'' |Dynaheir, Liia Jannath, Serving Wench |&nbsp; |Resume |- |{{dts|1999|format=y}} |''[[Math Blaster]]'' |G.C. |&nbsp; |Resume |- |{{dts|1999|format=y}} |''[[Blaster Learning System|Reading Blaster]]'' |G.C. |&nbsp; |Resume |- |{{dts|1999|10|05|format=y}} |''[[Gabriel Knight 3: Blood of the Sacred, Blood of the Damned]]'' |Madeline Buthane |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|1999|10|26|format=y}} |''[[Revenant (video game)|Revenant]]'' |Andria, Harowen |&nbsp; |Resume |- |{{dts|1999|12|12|format=y}} |''[[Planescape: Torment]]'' |Fall-from-Grace, Deionarra |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2000|02|29|format=y}} |''[[Alundra 2: A New Legend Begins]]'' |Ruby, Naomi, Rusty, Royal Girl B |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2000|03|21|format=y}} |''[[Star Wars: Force Commander]]'' |Building Lifter Pilot, Scanner Jammer Driver, Rullian Prisoner #2 |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2000|06|02|format=y}} |''[[Ground Control (video game)|Ground Control]]'' |Sarah Parker, Squad & Dropship Voices |&nbsp; |<ref>{{cite video game|title=[[Ground Control (video game)|Ground Control]]|developer=[[Massive Entertainment]]|publisher=Sierra Entertainment|scene=Closing credits}}</ref> |- |{{dts|2000|08|09|format=y}} |''[[Spider-Man (2000 video game)|Spider-Man]]'' |[[Black Cat (Marvel Comics)|Black Cat]], Mary Jane |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2000|09|24|format=y}} |''[[Baldur's Gate II: Shadows of Amn]]'' |Mazzy Fentan |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2000|10|26|format=y}} |''[[Orphen: Scion of Sorcery]]'' |Cleo, Quaris |&nbsp; |<ref>{{cite video game|title=[[Orphen: Scion of Sorcery]]|developer=Shade|publisher=[[Activision]]|date=October 26, 2000|scene=Closing credits, 2 minutes in, Cast}}</ref> |- |{{dts|2000|11|17|format=y}} |''[[Sacrifice (video game)|Sacrifice]]'' |Voice Over Actors |&nbsp; |<ref>{{cite video game|title=[[Sacrifice (video game)|Sacrifice]]|scene=Closing credits, 13:38 in, Voice Over Actors|developer=[[Shiny Entertainment]]|publisher=[[Interplay Entertainment]]}}</ref> |- |{{dts|2000|12|06|format=y}} |''[[Grandia II]]'' |Elena, Paella |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2000|12|14|format=y}} |''[[Ground Control: Dark Conspiracy]]'' |Sarah Parker |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2001|06|21|format=y}} |''[[Baldur's Gate II: Throne of Bhaal]]'' |Mazzy Fentan |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2001|10|03|format=y}} |''{{sortname|The|Mummy Returns}}'' |Anck-Sunamun, Meela |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2001|10|14|format=y}} |''[[The Powerpuff Girls: Chemical X-traction]]'' |Princess Morbucks, Sedusa |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2001|10|19|format=y}} |''[[Spider-Man 2: Enter Electro]]'' |[[Rogue (Marvel Comics)|Rogue]], Dr. Watts, Computer 2 |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2001|11|14|format=y}} |''[[Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty]]'' |[[List of characters in the Metal Gear series#Emma Emmerich|Emma Emmerich]] |Also ''Substance'' expansion pack |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2001|12|04|format=y}} |''[[Baldur's Gate: Dark Alliance]]'' |Lady Alyth Elendara |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2002|12|13|format=y}} |''[[Powerpuff Girls: Relish Rampage]]'' |Miss Keane, Princess, Sedusa, others |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2002|02|26|format=y}} |''[[EOE: Eve of Extinction]]'' |Eliel Evergrand |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2002|06|23|format=y}} |''[[Eternal Darkness: Sanity's Requiem]]'' |[[Alexandra Roivas]], [[Xel'lotath]] |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2002|07|02|format=y}} |''[[Bruce Lee: Quest of the Dragon]]'' |Xialon |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2002|09|24|format=y}} |''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring (video game)|The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]'' |[[Galadriel]], Lobelia |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2002|10|15|format=y}} |''[[X-Men: Next Dimension]]'' |Rogue |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2002|11|17|format=y}} |''[[Metroid Prime]]'' |[[Samus Aran]] |&nbsp; |<ref name="NP 241" /> |- |{{dts|2002|11|27|format=y}} |''[[Star Trek: Starfleet Command III]]'' |Federation Officer #1 |&nbsp; |Resume |- |- |{{dts|2003|03|03|format=y}} |''[[Tenchu: Wrath of Heaven]]'' |Keiken |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2003|03|04|format=y}} |''[[Freelancer (video game)|Freelancer]]'' |Commander Jun'ko Zane ('Juni') |&nbsp; |Resume<!-- dailymail --> |- |{{dts|2003|04|14|format=y}} |''[[X2: Wolverine's Revenge]]'' |Carol Hines, Rogue |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2003|05|11|format=y}} |''[[Finding Nemo (video game)|Finding Nemo]]'' |Dory |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2003|06|17|format=y}} |''[[RTX Red Rock]]'' |Colony Shrink |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2003|06|25|format=y}} |''[[Arc the Lad: Twilight of the Spirits]]'' |Delma |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2003|07|15|format=y}} |''[[Star Wars: Knights of the Old Republic]]'' |[[Bastila Shan]] |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref name="original gamer">{{cite web|url=http://www.original-gamer.com/article/3490-Jennifer-Hale-The-most-difficult-job-Ive-ever-done|title=Jennifer Hale:The Most Difficult Job I've Ever Done|work=Original-Gamer.com|date=March 5, 2012|first=Oscar|last=Gonzalez}}</ref> |- |{{dts|2003|08|13|format=y}} |''[[Lionheart: Legacy of the Crusader]]'' |&nbsp; |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2003|09|09|format=y}} |''[[P.N.03]]'' |Vanessa Z. Schneider, The Client |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2003|09|17|format=y}} |''[[Star Wars Jedi Knight: Jedi Academy]]'' |Jaden Korr (Female) |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2003|10|15|format=y}} |''[[Tak and the Power of Juju]]'' |Flora |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2003|11|11|format=y}} |''{{sortname|The|Hobbit|The Hobbit (2003 video game)}}'' |Lianna |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2004|01|20|format=y}} |''[[Maximo vs. Army of Zin]]'' |Elizabet, White Lady |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2004|02|10|format=y}} |''[[Wrath Unleashed]]'' |Helamis |&nbsp; |&nbsp; |- |{{dts|2004|03|02|format=y}} |''[[Scooby Doo: Mystery Mayhem]]'' |Poltergeist, Computer, Shermantech Scientist |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2004|03|09|format=y}} |''[[Metal Gear Solid: The Twin Snakes]]'' |Naomi Hunter |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2004|03|24|format=y}} |''[[Onimusha Blade Warriors]]'' |Kaede |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2004|03|24|format=y}} |''[[Samurai Jack: The Shadow of Aku]]'' |Kid, Lizard, Villager, Slave |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2004|04|27|format=y}} |''[[Onimusha 3: Demon Siege]]'' |Michelle Aubert |&nbsp; |<ref>{{cite video game|title=[[Onimusha 3: Demon Siege]]|scene=Closing credits, 0:45 in, cast|developer=[[Capcom]]|producer=[[Capcom]]|date=April 27, 2004}}</ref> |- |{{dts|2004|05|04|format=y}} |''[[La Pucelle: Tactics]]'' |Prier |&nbsp; |<ref>{{cite video game|title=[[La Pucelle: Tactics]]|developer=[[Nippon Ichi Software]]|publisher=Nippon Ichi Software, [[Mastiff (company)|Mastiff]]|scene=Closing credits, 2 minutes in, English Voice Talent|publication-date=May 2004}}</ref> |- |{{dts|2004|05|04|format=y}} |''[[Syphon Filter: The Omega Strain]]'' |Maggie, Mara Aramov |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2004|06|18|format=y}} |''[[Ground Control II: Operation Exodus]]'' |Major Sarah Parker |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2004|07|13|format=y}} |''[[Tales of Symphonia]]'' |[[List of characters in Tales of Symphonia#Sheena Fujibayashi|Sheena Fujibayashi]] |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2004|07|20|format=y}} |''[[Catwoman (video game)|Catwoman]]'' |Patience Phillips / Catwoman |Uncredited<ref name="no voice actors group=note">The closing credits do not list the voice actors.</ref> |Tweet<ref>Jennifer Hale confirms she is voicing Catwoman in the video game: * {{cite tweet|user=MattMcMuscles|number=486890465854115842|title=@jhaletweets I'm very familiar with your work, and swore I heard your voice as Catwoman in the 2004 game based on the Halle Berry film. Yes?|date=July 9, 2014|access-date=November 2, 2018}} * {{cite tweet|user=jhaletweets|first=Jennifer|last=Hale|number=486958270251143168|title=@MattMcMuscles yep.|date=July 9, 2014|accessdate=November 2, 2018}}</ref> |- |{{dts|2004|08|03|format=y}} |''[[Galleon (video game)|Galleon]]'' |Faith |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2004|09|14|format=y}} |''[[Shellshock: Nam '67]]'' |Nurses #1 |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2004|10|11|format=y}} |''[[Tak 2: The Staff of Dreams]]'' |Flora |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2004|11|09|format=y}} |''[[EverQuest II]]'' |Generic Racial Callouts |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2004|11|15|format=y}} |''[[Metroid Prime 2: Echoes]]'' |Samus Aran |Uncredited{{efn|Voice actors were not listed for this title.|name="no voice actors"}} |<ref name="NP 241" /> |- |{{dts|2004|12|06|format=y}} |''[[Star Wars: Knights of the Old Republic II – The Sith Lords]]'' |[[Bastila Shan]] |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2005|01|11|format=y}} |''[[Mercenaries: Playground of Destruction]]'' |Jennifer Mui, News Correspondent #1, Pundit #1 |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2005|02|08|format=y}} |''[[Shadow of Rome]]'' |Chamain |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2005|02|15|format=y}} |''[[Xenosaga Episode II: Jenseits von Gut und Böse]]'' |Nigredo (child), Operator, U.M.N. Staff |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2005|04|03|format=y}} |''[[Doom 3: Resurrection of Evil]]'' |Dr. Elizabeth McNeil |&nbsp; |Resume<!-- daily mail --> |- |{{dts|2005|05|22|format=y}} |''[[Ape Escape: On the Loose]]'' |Casi, Mother, Child |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2005|06|07|format=y}} |''[[Samurai Western]]'' |Anne Barret, Child 1, Gunman 3 |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2005|07|07|format=y}} |''[[Killer7]]'' |Linda Vermillion |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2005|09|20|format=y}} |''[[X-Men Legends II: Rise of Apocalypse]]'' |[[Scarlet Witch]], [[Stepford Cuckoos|Stepford Sisters]] |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2005|09|19|format=y}} |''[[Ultimate Spider-Man (video game)|Ultimate Spider-Man]]'' |[[Silver Sable]] |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2005|09|19|format=y}} |''[[Tak: The Great Juju Challenge]]'' |Flora |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2005|10|16|format=y}} |''[[Darkwatch|Darkwatch: Curse of the West]]'' |Cassidy Sharp |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2005|11|07|format=y}} |''[[The Matrix: Path of Neo]]'' |[[Trinity (The Matrix)|Trinity]] |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2005|11|08|format=y}} |''[[SOCOM: U.S. Navy SEALs Fireteam Bravo]]'' |HQ |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2005|11|12|format=y}} |''[[SOCOM 3: U.S. Navy SEALs]]'' |HQ |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2005|11|15|format=y}} |''[[Kingdom of Paradise]]'' |Xiux Yu, Ginritsu |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2005|11|15|format=y}} |''[[Neopets: The Darkest Faerie]]'' |Illusen, Vanity |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |- |{{dts|2006|03|14|format=y}} |''[[Syphon Filter: Dark Mirror]]'' |Maggie, Mara Aramov |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2006|05|19|format=y}} |''[[The Da Vinci Code (video game)|The Da Vinci Code]]'' |Sophie Neveu |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2006|09|01|format=y}} |''[[Bratz: Forever Diamondz (video game)|Bratz: Forever Diamondz]]'' |Phoebe, Siernna, Female Shopkeeper | |<ref>{{cite video game|title=[[Bratz: Forever Diamondz (video game)|Bratz: Forever Diamondz]]|scene=Closing credits, Voice Over Actors|developer=[[Blitz Games]], [[Barking Lizards Technologies]]|publisher=[[THQ]]}}</ref> |- |{{dts|2006|10|05|format=y}} |''[[Desperate Housewives: The Game (2006 video game)|Desperate Housewives: The Game]]'' |Tutorial |&nbsp; |Resume<!-- daily mail --> |- |- |{{dts|2006|10|17|format=y}} |''[[Justice League Heroes]]'' |[[Black Canary]] |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2006|11|06|format=y}} |''[[SOCOM: U.S. Navy SEALs Fireteam Bravo 2]]'' |HQ |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2006|11|07|format=y}} |''[[SOCOM: U.S. Navy SEALs Combined Assault]]'' |HQ |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2006|11|14|format=y}} |''[[Spider-Man: Battle for New York]]'' |Silver Sable |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2007|08|27|format=y}} |''[[Metroid Prime 3: Corruption]]'' |[[Samus Aran]] |Uncredited{{efn|Hale's role is not listed in the closing credits of this title.|name="not listed"}} |<ref name="NP 241" /> |- |{{dts|2007|10|02|format=y}} |''[[Spider-Man: Friend or Foe]]'' |Silver Sable |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2007|10|02|format=y}} |''[[Syphon Filter: Logan's Shadow]]'' |Maggie Powers |&nbsp; |Resume |- |- |{{dts|2007|10|29|format=y}} |''[[Cars Mater-National Championship]]'' |Emma |Grouped under Featuring the Voice Talents of: |<ref>{{cite video game|title=[[Cars Mater-National Championship]]|developer=Rainbow Studios|publisher=THQ|scene=Closing credits, 6 minutes in|year=2007}}</ref> |- |- |{{dts|2007|11|20|format=y}} |<span style="display:none;">Mass Effect 1</span>''[[Mass Effect (video game)|Mass Effect]]'' |[[Commander Shepard]] (female) |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref name="nerdist 20140811">{{cite web|url=http://www.nerdist.com/2014/08/actress-jennifer-hale-shares-how-science-influenced-her-on-mass-effect-bioshock-and-more/|title=Actress Jennifer Hale Shares How Science Influenced Her on Mass Effect, Bioshock, and More|first=Kyle|last=Hill|date=August 11, 2014|work=[[Nerdist Industries|Nerdist]]|access-date=April 7, 2020|archive-date=December 30, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230015805/http://www.nerdist.com/2014/08/actress-jennifer-hale-shares-how-science-influenced-her-on-mass-effect-bioshock-and-more/|url-status=dead}}</ref> |- |- |{{dts|2008|06|12|format=y}} |''[[Metal Gear Solid 4: Guns of the Patriots]]'' |Naomi Hunter |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |- |{{dts|2008|06|24|format=y}} |''[[WALL-E (video game)|WALL-E]]''|| {{N/A}} |Grouped under Featuring the Voice Talents of: |<ref>{{cite video game|title=''[[WALL-E (video game)|WALL-E]]''|developer=[[Heavy Iron Studios]], [[Asobo Studio]]|publisher=[[THQ|Play THQ]]|scene=Closing credits, 4:10 in|date=June 24, 2008}}</ref> |- |{{dts|2008|08|31|format=y}} |''[[Mercenaries 2: World in Flames]]'' |Jennifer Mui |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2008|10|14|format=y}} |''[[SOCOM: Confrontation]]'' |Commando Announcer |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2008|12|16|format=y}} |''[[Rise of the Argonauts]]'' |Alceme |&nbsp; |Resume<!-- daily mail --> |- |{{dts|2009|01|14|format=y}} |''[[Cartoon Network Universe: FusionFall|FusionFall]]'' |Princess Morbucks |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2009|10|06|format=y}} |''[[Star Wars: The Clone Wars - Republic Heroes]]'' |Aayla Secura |&nbsp; |<ref>{{cite video game|title=''[[Star Wars: The Clone Wars – Republic Heroes]]''|developer=[[Krome Studios]]|publisher=[[LucasArts]]|scene=Closing credits, 2:30 in, Voice Talent|date=October 6, 2009}}</ref> |- |{{dts|2009|10|12|format=y}} |''[[Cars Race-O-Rama]]'' |&nbsp; |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2009|10|13|format=y}} |''[[Brütal Legend]]'' |Ophelia |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|01|26|format=y}} |''[[Mass Effect 2]]'' |[[Commander Shepard]] (female) |Nominated – [[Spike Video Game Awards#2010 Awards|2010 Spike Video Game Award]] for Best Performance By A Human Female |<ref name="btva" /><ref name="Spike Nominees" /> |- |{{dts|2010|01|26|format=y}} |''[[No More Heroes 2: Desperate Struggle]]'' |Kimmy Howell, Alice Twilight |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|07|27|format=y}} |''[[Clash of the Titans (video game)|Clash of the Titans]]'' |Andromeda, Stygian Witches – Pemphredo |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|09|07|format=y}} |''[[Kingdom Hearts Birth by Sleep]]'' |Cinderella, Aurora, others |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2010|09|07|format=y}} |''[[Spider-Man: Shattered Dimensions]]'' |Silver Sable |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2010|09|14|format=y}} |''[[The Lord of the Rings: Aragorn's Quest]]'' |Arwen Undomiel |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2010|11|02|format=y}} |''[[God of War: Ghost of Sparta]]'' |Daughter of Death, Young Mother, Citizen #3, Citizen #4 |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2011|02|15|format=y}} |''[[Marvel vs. Capcom 3: Fate of Two Worlds]]'' |[[Jean Grey|Phoenix]] |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2011|02|22|format=y}} |''[[Bulletstorm]]'' |Trishka Novak |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref name="whatculture">{{cite web|url=http://whatculture.com/tv/10-voice-actors-you-probably-didnt-notice-in-live-action-roles.php/5|title=10 Voice Actors You Probably Didn't Notice In Live Action Roles - Page 5 of 11 - 7. Jennifer Hale - Charmed|first=Ian|last=McCabe|date=August 24, 2014|work=WhatCulture}}</ref> |- |{{dts|2011|02|22|format=y}} |''[[Knights Contract]]'' | |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2011|03|22|format=y}} |''[[Lego Star Wars III: The Clone Wars]]'' |Aayla Secura |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2011|04|19|format=y}} |''[[SOCOM 4: U.S. Navy SEALs]]'' |HQ |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2011|09|20|format=y}} |''[[Gears of War 3]]'' |Stranded Crew #8, Warehouse Stranded Leader, Faraday, Azura |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2011|11|01|format=y}} |''[[Uncharted 3: Drake's Deception]]'' |Multiplayer Announcer |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2011|11|01|format=y}} |''[[The Lord of the Rings: War in the North]]'' |Idonna Bellflower |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2011|11|15|format=y}} |''[[Kinect Disneyland Adventures]]'' |Cinderella |&nbsp; |Resume |- |{{dts|2011|11|15|format=y}} |''[[Ultimate Marvel vs. Capcom 3]]'' |[[Jean Grey|Phoenix]] |&nbsp; |<ref name="original gamer" /> |- |{{dts|2011|12|20|format=y}} |''[[Star Wars: The Old Republic]]'' |Trooper Female, Master Satele Shan |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref name="original gamer" /><ref>{{cite video game|date=December 20, 2011|developer=[[BioWare]]|publisher=[[Electronic Arts]], [[LucasArts]]|title=[[Star Wars: The Old Republic]]|scene=closing credits, 9:50 in, English Cast}}</ref> |- |{{dts|2012|03|06|format=y}} |''[[Mass Effect 3]]'' |[[Commander Shepard]] (female) |Nominated – [[Spike Video Game Awards#2012 Awards|2012 Spike Video Game Award]] for Best Performance By A Human Female |<ref name="Spike Nominees 2012" /><ref>{{cite web|url=http://www.complex.com/pop-culture/2012/03/interview-jennifer-hale-talks-about-voicing-mass-effect-3s-femshep|title=Interview: Jennifer Hale Talks About Voicing FemShep In "Mass Effect 3"|first=Brittany|last=Vincent|date=March 21, 2012|work=[[Complex (magazine)|Complex]]|access-date=Abril 7, 2020|archive-date=Abril 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407143609/https://www.complex.com/pop-culture/2012/03/interview-jennifer-hale-talks-about-voicing-mass-effect-3s-femshep|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.backstage.com/interview/how-act-video-games-jennifer-hale-mass-effect-3/|date=February 25, 2013|title=How to Act in Video Games: Jennifer Hale, ‘Mass Effect 3’|work=[[Backstage (magazine)|Backstage]]|first=Jennifer|last=Hale|interviewer=Daniel Lehman}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gamesradar.com/interview-jennifer-hale-voice-mass-effects-femshep/|title=Interview with Jennifer Hale, the voice of Mass Effect’s FemShep|first=Cheryll|last=Del Rosario|date=September 1, 2011|work=[[GamesRadar]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308112547/http://www.gamesradar.com/interview-jennifer-hale-voice-mass-effects-femshep/|archive-date=March 8, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/b/news/archive/2014/08/13/commander-shepard-a-dramatic-reading-by-commander-shepard-herself.aspx|title="Commander Shepard": A Dramatic Reading By Commander Shepard Herself|work=[[Game Informer]]|date=August 13, 2014|access-date=Abril 7, 2020|archive-date=Disyembre 30, 2014|archive-url=https://archive.today/20141230003858/http://www.gameinformer.com/b/news/archive/2014/08/13/commander-shepard-a-dramatic-reading-by-commander-shepard-herself.aspx|url-status=dead}}</ref><!-- btva --> |- |{{dts|2012|04|03|format=y}} |''[[Kinect Star Wars]]'' |Mavra Zane |&nbsp; |<ref>{{cite web|url=http://www.microsoft.com/games/mgsgamecatalog/kinectstarwars.aspx|title=Kinect Star Wars Credits|work=Microsoft Game Studios|accessdate=November 22, 2014|year=2012}}</ref> |- |{{dts|2012|05|15|format=y}} |''[[Diablo III]]'' |Leah |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2012|07|12|format=y}} |''Infex'' |Danny |Interactive graphic novel |Resume |- |{{dts|2012|08|28|format=y}} |''[[Guild Wars 2]]'' |Sylvari Female, Queen Jennah |Also in ''[[Guild Wars 2: Heart of Thorns]]'' expansion pack |<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=ppUcuILUesk|title=Guild Wars 2: Heart of Thorns - Behind the Voice|date=October 9, 2015|author=Guild Wars 2|authorlink=Guild Wars 2|work=YouTube|time=0:45|quote=Listen to the actors behind the voices of Guild Wars 2: Heart of Thorns. We hear from Nolan North (Mordremoth, Human Male Player), Troy Baker (Logan Thackeray), Jennifer Hale (Queen Jennah, Sylvari Female), April Stewart (Human Female Player) and Jocelyn Blue (Eir Stegalkin).}}</ref> |- |{{dts|2012|11|06|format=y}} |''[[Halo 4]]'' |[[Characters of Halo#Sarah Palmer|Sarah Palmer]] |&nbsp; |<ref>{{cite web|url=http://www.microsoft.com/games/mgsgamecatalog/halo4_credits.aspx|title=Halo 4 Credits|work=Microsoft Game Studios|accessdate=November 21, 2014}}</ref> |- |{{dts|2012|11|12|format=y}} |''[[Call of Duty: Black Ops II]]'' |Pilot "Anderson", Dispatcher |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |- |{{dts|2012|11|20|format=y}} |''[[PlayStation All-Stars Battle Royale]]'' |Nariko |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|03|12|format=y}} |''[[God of War: Ascension]]'' |Alecto, Slave, Lysandra, Civilian |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|04|13|format=y}} |''[[League of Legends]]'' |Lissandra, the ice witch |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |- |{{dts|2013|05|26|format=y}} |''[[BioShock Infinite]]'' |Rosalind Lutece |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref name="nerdist 20140811" /><ref>{{cite web|url=http://irrationalgames.com/insider/full-voice-cast-for-bioshock-infinite-revealed/|title=Full Voice Cast for BioShock Infinite Revealed|work=Irrational Games|date=March 15, 2013|access-date=April 7, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408123644/http://irrationalgames.com/insider/full-voice-cast-for-bioshock-infinite-revealed/|archive-date=April 8, 2015|url-status=dead}}</ref> |- |{{dts|2013|05|28|format=y}} |''[[Fuse (video game)|Fuse]]'' |Naya Deveraux |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|06|14|format=y}} |''{{sortname|The|Last of Us}}'' |Voice Over Cast |&nbsp; |<ref>{{cite web|url=http://www.behindthevoiceactors.com/video-games/The-Last-of-Us/|title=Behind The Voice Actors – The Last of Us|work=Behind The Voice Actors}}</ref><!-- specific roles not named in closing credits --> |- |- |{{dts|2013|11|15|format=y}} |''[[Knack (video game)|Knack]]'' |Katrina, Chairwoman |&nbsp; |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|12|19|format=y}}–15 |''[[République (video game)|République]]'' |Mireille Prideaux (The Mentor) |&nbsp; |<ref>{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/b/news/archive/2012/05/03/david-hayter-jennifer-hale-join-r-233-publique-voice-cast.aspx|first=Jim|last=Reilly|title=David Hayter, Jennifer Hale Join République Voice Cast|date=May 3, 2012|work=[[Game Informer]]|access-date=Abril 7, 2020|archive-date=Abril 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407143603/https://www.gameinformer.com/b/news/archive/2012/05/03/david-hayter-jennifer-hale-join-r-233-publique-voice-cast.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.destructoid.com/jennifer-hale-and-david-hayter-to-voice-republique-226938.phtml|title=Jennifer Hale and David Hayter to voice Republique|work=[[Destructoid]]|date=May 4, 2012|first=Jim|last=Sterling|access-date=Abril 7, 2020|archive-date=Nobiyembre 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111185540/https://www.destructoid.com/jennifer-hale-and-david-hayter-to-voice-republique-226938.phtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ibtimes.com/mass-effects-jennifer-hale-and-metal-gear-solids-david-hayter-collaborate-new-project-snake-meets|title=Mass Effect's Jennifer Hale and Metal Gear Solid's David Hayter Collaborate In New Project: Snake Meets Female Commander Shephard|date=May 4, 2012|first=Lisa|last=Eadicicco|work=[[International Business Times]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://venturebeat.com/2013/12/19/republique-review/|title=Republique: Episode 1 nails a Big Brother vibe but struggles with repetitive stealth-action (review)|date=December 19, 2013|work=[[VentureBeat]]|first=Stephanie|last=Carmichael|access-date=Abril 7, 2020|archive-date=Abril 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407143749/https://venturebeat.com/2013/12/19/republique-review/|url-status=dead}}</ref> |- |{{dts|2014|01|28|format=y}} |''[[Broken Age]]'' |Mom |&nbsp; |<ref name="btva" /><ref>{{cite web|url=http://www.eurogamer.net/articles/2013-09-02-broken-age-to-feature-jack-black-and-jennifer-hale|title=Broken Age to feature Jack Black and Jennifer Hale|date=September 2, 2013|work=[[Eurogamer]]|first=Jeffrey|last=Matulef}}</ref> |- |{{dts|2014|04|04|format=y}} |''[[The Elder Scrolls Online]]'' |Lyris Titanborn |&nbsp; |<ref>{{cite news|url=http://www.gamerzines.com/mmo/elder-scrolls-online-voice-includes.html|title=Elder Scrolls Online Voice Cast Includes John Cleese, Kate Beckinsale, Jennifer Hale and More|work=GamerZines|date=January 23, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230014742/http://www.gamerzines.com/mmo/elder-scrolls-online-voice-includes.html|archive-date=December 30, 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://massively.joystiq.com/2014/01/23/meet-the-voice-cast-for-the-elder-scrolls-online/|title=Meet the Voice Cast for the Elder Scrolls Online|date=January 23, 2014|work=[[Joystiq]]|access-date=November 2, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103052304/http://massively.joystiq.com/2014/01/23/meet-the-voice-cast-for-the-elder-scrolls-online/|archive-date=November 3, 2018|url-status=dead}} references {{cite press release|url=http://www.elderscrollsonline.com/en-us/news/post/2014/01/23/esos-voice-cast-announced|title=ESO's Voice Cast Announced|date=January 23, 2014|work=[[The Elder Scrolls Online|Elder Scrolls Online.com]]}}{{registration required|date=December 2014|reason=age check}}</ref> |- |{{dts|2014|08|26|format=y}} |''[[Lichdom: Battlemage]]'' |Dragon (female protagonist) |Grouped under Voice Actors |<ref>{{cite video game|title=[[Lichdom: Battlemage]]|scene=Closing credits, 3:15 in, Voice Actors|developer=Xaviant|publisher=Xaviant}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/lichdom-battlemage-review/|title=Lichdom: Battlemage|work=[[PC Gamer]]|date=November 18, 2014|last=Lahti|first=Evan}}</ref><ref>{{cite web|publication-date=September 16, 2014|url=http://www.abc.net.au/tv/goodgame/stories/s4088748.htm|title=Good Game Stories – 16 September 2014 Lichdom: Battlemage|publisher=[[Australia Broadcasting Company|ABC]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ign.com/articles/2014/08/29/lichdom-battlemage-review|title=Lichdom: Battlemage Review – Spell Check|work=[[IGN]]|date=August 29, 2014|last=Johnson|first=Leif}}</ref> |- |- |- |{{dts|2014|11|18|format=y}} |''[[Dragon Age: Inquisition]]'' |[[Characters of Dragon Age: Inquisition#Cremsius Aclassi|Cremisius Aclassi]] |&nbsp; |<ref>{{cite video game||title=[[Dragon Age: Inquisition]]|scene=Closing credits, 2:40 in, Additional Voices|developer=[[BioWare]]|publisher=[[Electronic Arts]]|platform=PC}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.bioware.com/2014/12/04/building-a-character-cremisius-krem-aclassi/|title=Building a Character: Cremisius "Krem" Aclassi|first=Patrick|last=Weekes|date=December 4, 2014|work=[[BioWare]]|accessdate=March 5, 2015}}</ref> |- |{{dts|2015|03|15|format=y}} |''[[Code Name: S.T.E.A.M.]]'' |Katherine |&nbsp; |<ref>{{cite video game|developer=[[Intelligent Systems]]|scene=Credits, Voice|title=[[Code Name: S.T.E.A.M.]]|publisher=[[Nintendo]]|date=March 15, 2015}}</ref> |- |{{dts|2015|04|14|format=y}} |''[[Mortal Kombat X]]'' |[[Tanya (Mortal Kombat)|Tanya]] |&nbsp; |<ref name="MKX">{{cite video game|developer=[[NetherRealm Studios]]|publisher=[[Warner Bros. Interactive Entertainment]]|scene=Credits, 3:30 in, English Voice Talent|title=[[Mortal Kombat X]]|year=2015}}</ref><ref>{{cite tweet|number=588004593700732928|title=Huge thanks to the stellar MKX voice actors: Troy @TroyBakerVA (Shinnok/EBlack/Fujin), Ronald M. Banks (Quan Chi); Ashly Burch (Cassie)...|user=bcharred|author=Brian Chard|date=April 14, 2015|accessdate=April 21, 2015}}{{cite tweet|number=588005578397462529|title=... Vic Chao (Kenshi/Sektor/Goro); Tom Choi (Liu Kang); Richard @RichardEpcar (Raiden); Jennifer Hale (Tanya); Tricia Helfer (Sonya)...|user=bcharred|author=Brian Chard|date=April 14, 2015|accessdate=April 21, 2015}}</ref> |- |- |- |- |{{dts|2015|10|27|format=y}} |''[[Halo 5: Guardians]]'' |[[Characters of Halo#Sarah Palmer|Sarah Palmer]], Warzone Commander |&nbsp; |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OeCG8O5jAcA|title=Making of Halo 5 - The Sprint S03E02|work=Microsoft Game Studios|accessdate=October 5, 2015|at=4:04}}</ref><!-- unnamed, visibly shown behind Laura Bailey --><ref>{{cite web|url=http://www.twinfinite.net/2015/10/27/here-are-the-voice-actors-of-the-halo-5-guardians-cast/3/|title=Meet the Voice Actors of the Halo 5: Guardians Cast|author=Justin Carter|date=|work=Twinfinite|accessdate=November 9, 2015}}</ref><ref>{{cite video game|developer=[[343 Industries]]|publisher=[[Microsoft Studios]]|title=[[Halo 5: Guardians]]|scene=Closing credits, 7 minutes in, Main Voice and Performance Cast|access-date=October 28, 2017}}</ref> |- |{{dts|2016|09|30|format=y}} |''Masquerada: Songs and Shadows'' |Lucia Shuria | |<ref>{{cite web|url=https://www.polygon.com/2016/4/21/11476600/masquerada-gameplay-preview|title=Masquerada intrigues with a promising story and tactical combat|first=Simone de|last=Rochefort|date=April 21, 2016|publisher=|accessdate=July 29, 2017|via=www.polygon.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://geekandsundry.com/masquerada-turns-an-rpg-campaign-into-one-of-the-best-video-games-around/|title=Masquerada Turns An RPG Campaign Into One of the Best Video Games Around - Geek and Sundry|author=|date=October 20, 2016|website=geekandsundry.com|accessdate=July 29, 2017|archive-date=Enero 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170130124904/http://geekandsundry.com/masquerada-turns-an-rpg-campaign-into-one-of-the-best-video-games-around/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite video game|title=Masquerada: Songs and Shadows|developer=Witching Hour Studios|publisher=Ysbyrd Games|scene=Credits, 1:50 in, Voice Talents}}</ref> |- |{{dts|2016|format=y}} |''[[The Long Dark]]'' |Astrid Greenwood |Alpha testing released. Story mode planned for Spring 2016. |<ref name="eurogamer long dark 2013">{{cite web|url=http://www.eurogamer.net/articles/2013-10-11-mass-effect-voice-actor-jennifer-hale-joins-the-long-dark|title=Mass Effect voice actor Jennifer Hale joins The Long Dark|date=October 11, 2013|first=Wesley|last=Yin-Poole|work=[[Eurogamer]]|accessdate=January 16, 2015}}</ref><ref name="eurogamer long dark 2014">{{cite web|url=http://www.eurogamer.net/articles/2014-09-18-jennifer-hale-voices-a-playable-character-in-the-long-dark|title=Jennifer Hale voices a playable character in The Long Dark|date=September 18, 2014|first=Jeffrey|last=Matulef|work=[[Eurogamer]]|accessdate=September 25, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/jennifer-hale-the-long-dark-interview/|title=Jennifer Hale on voice acting and the characters she wants to play|work=[[PC Gamer]]|first=Tyler|last=Wylde|date=October 9, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://hinterlandgames.com/the-long-dark-story-mode-teaser/|title=Hinterland Reveals Spring 2016 Launch for The Long Dark® Story Mode|work=Hinterland Games|first=|last=|date=December 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170501223117/https://hinterlandgames.com/the-long-dark-story-mode-teaser/|archive-date=May 1, 2017|url-status=dead}}</ref> |- |{{dts|2016|10|25|format=y}} |''[[World of Final Fantasy]]'' |Pellinore, Lusse Farna | |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2017|02|14|format=y}} |''[[For Honor]]'' |The Warden (F) | |<ref name="btva" /><ref>{{cite web|url=http://sarahelmaleh.com/for-honor-cast-announcement-pax-streamed-panel/|title=For Honor – Cast Announcement & PAX Streamed Panel|author=|date=|work=sarahelmaleh.com|accessdate=March 6, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pcgames.de/For-Honor-Spiel-55721/Tests/Review-Wertung-Video-Solo-Kampagne-Multiplayer-Fazit-PC-Technik-1220726/|title=For Honor im Test: Multiplayer- und Kampagnen-Review mit Video|author=|date=|work=pcgames.de|accessdate=March 6, 2017}}</ref> |- |{{dts|2018|07|26|format=y}} |''Marvel Powers United VR'' |F.R.I.D.A.Y., [[Monica Rappaccini|Scientist Supreme]] | |<ref name="btva" /> |- |2018 |''[[Overwatch (video game)|Overwatch]]'' |[[Ashe (Overwatch)|Elizabeth Caledonia "Calamity" Ashe]] |Revealed at [[BlizzCon 2018]] |<ref>{{cite web|url=https://www.gamesradar.com/the-new-overwatch-hero-is-ashe-here-are-her-abilities/|title=The new Overwatch hero is Ashe: here are her abilities|author=|date=|website=gamesradar.com|accessdate=November 2, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nerdist.com/overwatch-new-hero-ashe-bob-echo-reunion-blizzcon-reveal/|title=OVERWATCH Reveals 3 New Characters and Cinematic at Blizzcon - Nerdist|author=|date=November 2, 2018|website=nerdist.com|accessdate=November 2, 2018}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |{{dts|2018|10|16|format=y}} |''[[Lego DC Super-Villains]]'' |[[Killer Frost]], [[Star Sapphire (comics)|Star Sapphire]], [[Zatanna]] | |<ref>{{cite web|title=Wot I Think: Lego DC Super-Villains|url=https://www.rockpapershotgun.com/2018/10/18/lego-dc-super-villains-review/|website=[[Rock, Paper, Shotgun]]|last=Walker|first=John|date=October 18, 2018|accessdate=January 25, 2019}}</ref> |- |{{dts|2019|04|23|format=y}} |''[[Mortal Kombat 11]]'' |[[List of Mortal Kombat characters#Kronika|Kronika]] | |<ref>{{cite web|url=https://www.houstonpress.com/arts/review-mortal-kombat-11-story-mode-11282804|title=Mortal Kombat 11: The Story Mode Review|first=Jef|last=Rouner|date=April 26, 2019|work=[[Houston Press]]|accessdate=May 11, 2019}}</ref> |}<!-- NEED SOURCE | {{dts|2016|format=y}} || ''[[World of Warcraft: Legion]]'' || Grand Magistrix Elisande || |2018 || ''[[World of Warcraft: Battle for Azeroth]]'' ||Grand Marshal Tremblade --> === Ibang papel ng boses === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width=100%;" |+ ! style="background:#b0c4de;" |Taon<!-- List the date that the film was first released (video or broadcast). Use DTS format --> ! style="background:#b0c4de;" |Titulo ! style="background:#b0c4de;" |Role<!-- NOTE: Do not list Additional Voices, Extras, or uncredited roles unless significant and notable (back it up with reliable sources). Do not list a character's name or assume he voiced it based on your hearing as that is [[WP:OR]]. --> ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Notes<!-- Aliased roles should be checked against resume to confirm he acknowledges that connection. --> ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Source<ref name="resumevo" /><!-- References also required beyond his own website --> |- |{{dts|2007|format=y}} |''[[Finding Nemo Submarine Voyage]]'' |Dory |Disney theme park ride |Resume |- |{{dts|2013|07|09|format=y}} |''[[Metal Gear Solid: Digital Graphic Novel]]'' |Naomi Hunter |Digital graphic novel |<ref name="btva" /> |} == Live-action filmography == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ ! style="background:#b0c4de;" |Taon<!-- List the date that the film was released. Use DTS format --> ! style="background:#b0c4de;" |Titulo ! style="background:#b0c4de;" |Role<!-- NOTE: Do not list Additional Voices, Extras, or uncredited roles unless significant and notable (back it up with reliable sources). Do not list a character's name or assume he voiced it based on your hearing as that is [[WP:OR]]. --> ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Notes<!-- Aliased roles should be checked against resume to confirm acknowledgment that connection. --> ! style="background:#b0c4de;" class="unsortable" |Source<ref name="resumevo" /><!-- References also required beyond own website --> |- |{{dts|1988|06|19|format=y}} |''A Father's Homecoming'' |&nbsp; |First major acting role |<ref name="new yorker" /><ref name="disney medianet" /> |- |- |{{dts|1989|06|25|format=y}} |''[[Traveling Man (film)|Traveling Man]]'' |Joey |&nbsp; |Resume |- |{{dts|1991|05|12|format=y}} |''In the Line of Duty: Manhunt in the Dakotas'' |Mary Ann Kahl |&nbsp; |<ref name="disney medianet" /> |- |{{dts|1992|11|13|format=y}} |''[[Love Potion No. 9 (film)|Love Potion No. 9]]'' |Catty Woman |&nbsp; |Resume |- |{{dts|1993|02|12|format=y}} |''[[Camp Wilder]]'' |Lisa |Ep. "Love Stinks" |Resume |- |{{dts|1995|11|03|format=y}} |''[[Gold Diggers: The Secret of Bear Mountain]]'' |Voice of Adult Beth |Credited as Carren Learning |Resume |- |{{dts|1997|04|10|format=y}} |''[[ER (TV series)|ER]]'' |Gloria |Ep. "Tribes" |Resume |- |{{dts|1997|09|22|format=y}} |''[[USA High]]'' |Mrs. Gower |Ep. "Baby Boom" |Resume |- |{{dts|1998|10|04|format=y}} |''[[Unhappily Ever After]]'' |Kobe |Ep. "A Movie Show" |Resume |- |{{dts|1998|10|17|format=y}} |''[[Saved by the Bell: The New Class]]'' |Sue |Ep. "Win, Lose or Cheat" |Resume |- |{{dts|1998|10|26|format=y}} |''[[Melrose Place]]'' |Executive #1 |Ep. "The Rumor Whisperer" |Resume |- |{{dts|1999|10|07|format=y}} |''[[Charmed]]'' |Carpool Neighbor |Ep. "Morality Bites" |<ref name="whatculture" /> |- |{{dts|2001|05|01|format=y}} |''Shrinking Violet'' |Raven Wells |TV pilot |<ref>{{cite web|url=http://www.shrinkingviolet.tv/hale.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030410071805/http://www.shrinkingviolet.tv/hale.htm|title=Shrinking Violet Cast Member Jennifer Hale|archive-date=April 10, 2003|url-status=dead|work=Shrinking Violet|year=2003|publisher=Paul Guay Productions}}</ref> |- |{{dts|2008|11|17|format=y}} |''[[The Big Bang Theory]]'' |News announcer |Ep. "The Lizard-Spock Expansion" |<ref>{{cite web|url=http://www.radiotimes.com/episode/k8pm/the-big-bang-theory--s2-e8-the-lizard-spock-expansion|title=The Big Bang Theory|author=|date=|work=[[Radio Times ]]|publisher=[[Immediate Media]]|accessdate=March 25, 2016}}</ref> |- |{{dts|2009|03|16|format=y}} |''[[Two and a Half Men]]'' |TV Announcer (V.O.) |Ep. "My Son's Enormous Head" |<ref name="btva" /> |- |{{dts|2013|11|06|format=y}} |''[[I Know That Voice]]'' |Herself |Documentary film on voice acting |<ref>{{cite AV media|title=[[I Know That Voice]]|year=2013|at=Closing credits}}</ref><ref>{{cite web|url=http://laughingsquid.com/i-know-that-voice-a-documentary-about-the-world-of-voice-acting/|title=I Know That Voice, A Documentary About the World of Voice Acting|first=Rusty|last=Blazenhoff|date=October 3, 2013|work=[[Laughing Squid]]}}</ref> |- |{{dts|2014|08|28|format=y}} |''[[Wolves (2014 film)|Wolves]]'' |Janice Richards |&nbsp; |<ref>{{cite web|url=https://worldfilmgeek.com/2016/07/05/review-wolves-2014/|title=REVIEW: Wolves (2014)|author=|date=July 5, 2016|work=worldfilmgeek.com|accessdate=December 29, 2016}}</ref><ref>{{cite tweet|user=jhaletweets|author=Jennifer Hale|number=259160705968766977|title=loved today. working on #Wolves w @DavidBHayter and @LucasTill|date=October 18, 2012|accessdate=December 29, 2016}}</ref> |- |{{dts|2015|02|15|format=y}} |''[[Shameless (American TV series)|Shameless]]'' |Karen's Mom |Ep. "Crazy Love" |Tweet<ref>{{cite tweet|title=shooting #shameless today.|number=509077770694316032|user=jhaletweets|author=Jennifer Hale|date=September 8, 2014|accessdate=June 29, 2015}}</ref><!-- reference still needed for episode --> |- |} == Notes == {{notelist}} == Mga Sanggunian == {{Reflist|refs=<ref name="btva">{{cite web|url=http://www.behindthevoiceactors.com/Jennifer-Hale/|title=Behind The Voice Actors – Jennifer Hale|work=Behind The Voice Actors|accessdate=November 20, 2017 |at=Check mark indicates BTVA has verified the entries using screenshots of credits and other confirmed sources/ }}</ref> <ref name="resumevo">{{cite web | url=http://celebritytalentbooking.com/celebrity/jennifer-hale/ | title=Jennifer Hale – Resume | work=Jeff Zannini Celebrity Talent | access-date=December 26, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151204192712/http://celebritytalentbooking.com/celebrity/jennifer-hale/ | archive-date=December 4, 2015 | url-status=dead }}</ref> <ref name="new yorker">{{cite web | url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/08/15/voicebox-360 | publication-date=August 15, 2011 | work = [[The New Yorker]] | title=Voicebox 360 The queen of video-game acting.| first=Tom | last=Bissell |authorlink= Tom Bissell }}, full essay in: {{cite book | title = Magic Hours: Essays on Creators and Creation | first=Tom | last = Bissell | authorlink= Tom Bissell |chapter = Invisible Girl – Jennifer Hale, the Queen of Video-game Voice-over | chapterurl=https://books.google.com/books?id=KesA7Jnr95AC&pg=PT183 | publisher = McSweeney's | publication-date=2013 | url = https://books.google.com/books?id=KesA7Jnr95AC | isbn = 9781938073106 }} <!-- Note: online free version of chapter is incomplete --></ref> <ref name="Commanding Shepard">{{cite web |url=http://www.rockpapershotgun.com/2011/07/27/commanding-shepard-jennifer-hale-speaks/ |title=Commanding Shepard: Jennifer Hale Speaks |first=John |last=Walker |date=July 27, 2011 |work=[[Rock, Paper, Shotgun]] |accessdate=May 9, 2013}}</ref> <ref name="Spike Nominees">{{cite web |url=http://www.destructoid.com/nominees-for-spike-video-game-awards-2010-revealed-187945.phtml |title=Nominees for Spike Video Game Awards 2010 revealed |publisher=[[Destructoid]] |date=November 17, 2010 |author=Nick Chester |access-date=May 12, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028165827/http://www.destructoid.com/nominees-for-spike-video-game-awards-2010-revealed-187945.phtml |archive-date=October 28, 2012 |url-status=live}}</ref> <ref name="hollywood reporter spider-man">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/spider-man-animated-series-cast-745604|title='Spider-Man: The Animated Series' Cast Reunites and Reveals New Project|author=Aaron Couch|date=November 1, 2014|work=The Hollywood Reporter|accessdate=February 1, 2016}}</ref> <ref name="NP 241">{{cite journal|author=''Nintendo Power'' staff|date=May 2009|title=Power Profiles 26: Jennifer Hale|work=[[Nintendo Power]]|issue=241|pages=76–78}}</ref> <ref name="disney medianet">{{cite web | url = http://www.disneychannelmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=3112592&type=hale | title = Lead - Brandy & Whiskers - Jennifer Hale - "Margo" | access-date = December 30, 2014 | work = [[Disney Channel|Disney Channel Medianet]] | publisher = Disney Enterprises | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20141229221657/http://www.disneychannelmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=3112592&type=hale | archive-date = December 29, 2014 | df = mdy-all }}</ref> <ref name="geek forge">{{cite web | url = http://www.thegeekforge.org/geek-life/interviews/jennifer-hale-bringing-southern-charm-to-southern-california/ | work = The Geek Forge | accessdate = December 30, 2014 | title = Jennifer Hale, Bringing Southern Charm to Southern California | archive-date = Disyembre 30, 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141230024137/http://www.thegeekforge.org/geek-life/interviews/jennifer-hale-bringing-southern-charm-to-southern-california/ | url-status = dead }}</ref> <ref name="Spike Nominees 2012">{{cite web|url=http://gamerant.com/spike-video-game-awards-nominees-2013/|title=2012 Spike Video Game Awards Nominees Announced|date=November 15, 2012|last=Taormina|first=Anthony|publisher=Game Rant|accessdate=November 16, 2012}}</ref>}} === Mga Librong sanggunian === * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rZg4AAAAQBAJ|title=The Animated Movie Guide:|last=Beck|first=Jerry|authorlink=Jerry Beck|publisher=Chicago Review Press|year=2005|isbn=9781569762226|pages=386pp|nopp=y|ref={{harvid|Beck|2005}}}} * {{cite book|ref={{harvid|Terrace|2008}}|url=https://books.google.com/books?id=YX_daEhlnbsC|title=Encyclopedia of Television Shows, 1925 through 2010|edition=2d|first=Vincent|last=Terrace|isbn=9780786486410|publisher=McFarland|year=2008}} * {{cite book|ref={{harvid|Terrace|2014}}|url=https://books.google.com/books?id=71GuAwAAQBAJ|title=Internet Horror, Science Fiction and Fantasy Television Series, 1998-2013|first=Vincent|last=Terrace|publisher=McFarland|isbn=9781476616452|year=2014}}<!-- * {{cite book | ref={{harvid|Perlmutter|2014}} | url = https://books.google.com/books?id=aa0zAwAAQBAJ | title = America Toons In: A History of Television Animation | first =David |last=Perlmutter | publisher = McFarland | year = 2014 | isbn = 9781476614885 }} --> {{Uncategorized|date=Disyembre 2023}} cxkoymsb35qpxx2hfn85i1natannwck 0 301545 2208558 2208268 2026-05-22T18:17:13Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 2 books for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208558 wikitext text/x-wiki {{Decadebox|189}} Ang '''dekada 1890''' (binibigkas bilang "desiotso nobenta" o "labing-walo siyamnapu") ay isang dekada ng [[kalendaryong Gregoryano]] na nagsimula noong Enero 1, 1890 at nagtapos noong Disyembre 31, 1899. Sa kulturang popular ng Amerika, kalaunan itong tinawag nang may pananabik na "''gay nineties''" ("''gay''" na nangangahulugan noon bilang masaya o walang alalahanin). Naganap ang dekadang ito sa panahon na tinatawag ng mga historyador na Panahong Victoriyano sa kasaysayan ng [[Reyno Unido]], ''Belle Époque'' sa kasaysayan ng [[Pransiya]], at Panahong Ginintuan sa kasaysayan ng [[Estados Unidos]]. Habang ipinagpapatuloy ng mga kapangyarihang [[Europa|Europeo]] ang kanilang kolonyal na pagpapalawak, nasaksihan ng dekada ang pagkatalo ng Edi (1890), [[Siam]] (1893), [[Maruekos]] (1894), [[Dahomey]] (1894), mga [[Mga Arabe|Arabe]]-[[Swahili]] na pinunong militar (1894), Lombok (1894), Pahang (1895), Merina (1895), [[Zanzibar]] (1896), Khaua at Mbandjeru (1896), Ashanti (1896), Matabeleland (1897), Pedir (1898), [[Sudan]] (1899), at iba't ibang tribo at estado sa hilagang-kanlurang [[Indiya]]. Bagaman naging matagumpay ang karamihan sa mga kampanyang kolonyal, nakaranas ang [[Italya]] ng malaking pagkatalo nang mabigo itong sakupin ang [[Etiyopiya]] matapos itong mapagpasyang matalo sa Adwa noong 1896. Samantala, nakita rin sa ikalawang kalahati ng dekada ang tuluyang pagbagsak ng kapangyarihang [[Espanya|Español]] sa Amerika, na nagsimula sa mga pag-aalsa sa [[Cuba]] (1895) at [[Himagsikang Pilipino|Pilipinas]] (1896) at nagtapos sa pagkatalo ng [[Espanya|España]] laban sa Estados Unidos noong 1898. Matapos maibenta ang iba't ibang pulo sa [[Pasipiko]] sa [[Alemanya]] noong 1899, nalimitahan na lamang sa [[Aprika]] ang imperyong kolonyal ng España. Sa Silangan naman, nagsimulang palawakin ng [[Hapon]] ang sarili nitong [[Imperyo ng Hapon|imperyo]] sa pamamagitan ng mga digmaan laban sa Donghak (1894–1895), Tsinang Qing (1894–1895), at Republika ng [[Formosa]] (1895). Kabilang pa sa ibang mga tunggalian ng dekada ang Digmaang Garza (1891–1893), Digmaang Greko-Turko (1897), at mga panloob na sigalot sa [[Samoa]] (1886–1894, 1898–1899), [[Apganistan]] (1888–1893), [[Arhentina]] (1890), [[Chile|Tsile]] (1891), [[Imperyong Otomano]] (1891, 1893, 1894, 1895–96, 1896–1897, 1896), [[Mehiko]] (1891–1892), Brasil (1893–1894, 1893–1895, 1899–1903), [[Peru]] (1894–1895), [[Republika ng Timog Aprika]] (1894), hilagang-kanlurang [[Tsina]] (1895–1896), [[Bolivia]] (1898–1899), at [[Kolombiya]] (1899–1902). Ang mga taong 1896–1898 ay ang panahon ng [[Himagsikang Pilipino]]. Ang Pilipinas, na bahagi noon ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]], ay nagtangkang humiwalay mula sa Imperyong Espanyol. Nagsimula ang Himagsikang Pilipino noong Agosto 1896 matapos matuklasan ng mga awtoridad Espanyol ang lihim na samahang laban sa [[kolonyalismo]] na [[Katipunan]]. Ang Katipunan, na pinamunuan ni [[Andrés Bonifacio]], ay isang kilusang naghahangad ng paghihiwalay at nagsilbing lihim na pamahalaan na lumaganap sa malaking bahagi ng kapuluan, na may layuning makamit ang kalayaan mula sa Espanya sa pamamagitan ng armadong pag-aaklas. Sa isang malaking pagtitipon sa [[Kalookan]], inorganisa ng mga pinuno ng Katipunan ang kanilang sarili bilang isang rebolusyonaryong pamahalaan at hayagang idineklara ang armadong himagsikan sa buong bansa. Nanawagan si Bonifacio ng sabayang pag-atake sa kabiserang [[Maynila]], subalit nabigo ang planong ito. Gayunpaman, nag-alsa rin ang mga karatig [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. Partikular na nagtagumpay ang mga rebelde sa [[Kabite]] sa pamumuno ni [[Emilio Aguinaldo]]. Ang tunggalian sa kapangyarihan sa hanay ng mga [[rebolusyonaryo]] ay humantong sa pagbitay kay Bonifacio noong 1897, at nalipat ang pamumuno kay Aguinaldo na namuno sa sarili niyang pamahalaang rebolusyonaryo. Sa taong ding iyon, opisyal na nagkaroon ng tigil-putukan sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]] at ipinatapon si Aguinaldo sa [[Hong Kong]], bagaman hindi tuluyang natigil ang labanan sa pagitan ng mga rebelde at ng pamahalaang Espanyol.<ref>{{cite journal |last1=Guererro |first1=Milagros |last2=Encarnacion |first2=Emmanuel |last3=Villegas |first3=Ramon |year=1996 |title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution |url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |url-status=dead |journal=Sulyap Kultura |language=en |publisher=National Commission for Culture and the Arts |volume=1 |issue=2 |pages=3–12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1 |archive-date=15 Nobyembre 2010 |access-date=25 Mayo 2010}}</ref><ref name="google1998">* {{Cite book |last=Guererro |first=Milagros <!-- not shown by Google | last2 = Schumacher, S.J. | first2 = John --> |url=https://books.google.com/books?as_isbn=9622582281 |title=Reform and Revolution |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |isbn=978-962-258-228-6 |series=Kasaysayan: The History of the Filipino People |volume=5 |language=en |access-date=25 Mayo 2010 <!--DASHBot-->}}</ref> Noong 1898, nang sumiklab ang [[Digmaang Kastila–Amerikano]], di-opisyal na nakipag-alyansa si Aguinaldo sa Estados Unidos, bumalik sa Pilipinas, at ipinagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa mga Espanyol. Pagsapit ng Hunyo, halos lahat ng teritoryong hawak ng Espanya sa Pilipinas ay nabawi na ng mga rebelde maliban sa Maynila. Dahil dito, idineklara ni Aguinaldo ang kalayaan ng Pilipinas mula sa Espanya at itinatag ang [[Unang Republika ng Pilipinas]]. Gayunpaman, hindi kinilala ng Espanya at ng Estados Unidos ang [[kalayaan ng Pilipinas]]. Pormal lamang natapos ang pamamahalang Espanyol sa kapuluan sa pamamagitan ng [[Tratado ng Paris]] noong 1898, kung saan isinuko ng Espanya ang Pilipinas at iba pang teritoryo sa Estados Unidos. Makalipas lamang ang maikling panahon, sumiklab ang [[Digmaang Pilipino–Amerikano]].<ref name="google1998" /> Nailalarawan ang dekada ng pandaigdigang depresyong pang-ekonomiya na nagtapos noong 1896 at sinundan ng malakas na paglago ng [[ekonomiya]]. Tampok sa [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]] ang mahahalagang inobasyon tulad ng [[elektrisidad]], [[gasolina]], [[sasakyan]], [[Kayo|tela]], at [[organikong kimika]]. Umabot din sa rurok sa dekadang ito ang paggamit ng [[makinang de-singaw]] na pinapagana ng [[karbon]]. Sa Estados Unidos, namarkahan ang dekada ng matinding depresyong pang-ekonomiya na dulot ng Taranta ng 1893. Ang krisis na ito ang tumulong sa pagtatapos ng tinatawag na "Panahong Ginintuan" at kasabay nito ang maraming welga ng mga manggagawa sa industriya. Nagdulot din ito ng pampolitikang tunggalian hinggil sa "malayang [[pilak]]" at pagbagsak ng Sistema ng Ikatlong Partido. Kasabay nito, nakaranas din ang [[Australya]] ng krisis sa [[pagbabangko]] bunga ng pagbagsak ng pagputok ng espekulasyon sa merkado ng [[ari-arian]]. Samantala, nagkaroon ng malaking tagumpay ang unang alon ng [[peminismo]] nang maging unang bansa ang [[Nuweba Selandiya|Nuweba Selanda]] noong 1893 na nagbigay sa kababaihan ng karapatang bumoto. Mula 1889 hanggang 1890, nagkaroon ng pandaigdigang [[pandemya]] ng sakit sa paghinga na dulot ng [[bayrus]], na nagresulta sa 300 hanggang 900 milyong [[impeksiyon]] at humigit-kumulang isang milyong pagkamatay. Pinaniniwalaang nagmula ang pandemya sa lungsod ng Bukhara sa [[Gitnang Asya]]. Bukod dito, tinamaan din ng malawakang pagkalat ng bayrus na ''rinderpest'' ang [[Aprika]], na itinuturing na "pinakamatinding epidemya na tumama sa timog Aprika noong huling bahagi ng ika-19 na siglo".<ref name="Phoofolo2">{{cite journal |last=Phoofolo |first=Pule |date=Pebrero 1993 |title=Epidemics and Revolutions: The Rinderpest Epidemic in Late Nineteenth-Century Southern Africa |url=https://archive.org/details/sim_past-present_1993-02_138/page/112 |journal=Past & Present |language=en |issue=138 |pages=112–143 |doi=10.1093/past/138.1.112}}</ref> Mahigit 5.2 milyong [[baka]] sa timog ng [[Ilog Zambezi]] ang namatay,<ref>{{cite journal |last1=Van den Bossche |first1=Peter |last2=de La Rocque |first2=Stéphane |last3=Hendrickx |first3=Guy |last4=Bouyer |first4=Jérémy |date=Mayo 2010 |title=A changing environment and the epidemiology of tsetse-transmitted livestock trypanosomiasis |journal=Trends in Parasitology |language=en |volume=26 |issue=5 |pages=236–243 |doi=10.1016/j.pt.2010.02.010 |pmid=20304707}}</ref> kasama ang mga alagang baka, [[tupa]], [[kambing]], at mga ligaw na hayop tulad ng ''buffalo'' (o kalabaw Aprikano), [[giraffe]], at ''wildebeest''. Nagdulot ito ng malawakang taggutom na naging sanhi ng pagkamatay ng tinatayang isang-katlo ng populasyon ng Etiyopiya at dalawang-katlo ng mga Maasai sa [[Tanzania]].<ref>{{cite journal |last=Normile |first=Dennis |date=Marso 2008 |title=Driven to Extinction |url=https://archive.org/details/sim_science_2008-03-21_319_5870/page/1606 |journal=Science |language=en |volume=319 |issue=5870 |pages=1606–9 |doi=10.1126/science.319.5870.1606 |pmid=18356500 |s2cid=46157093}}</ref> Noong 1891–1892, nagkaroon din ng taggutom sa [[Rusya]] dahil sa masamang panahon at maling pamamahala ng pamahalaan, na kumitil sa 375,000 hanggang 400,000 katao. Nakaranas din ng dalawang matinding taggutom ang Britanikong Indiya noong 1896–1897 at 1899–1900 dahil sa tagtuyot at mga patakaran ng [[Gran Britanya|Britanya]]. Nagkaroon din ng mga taggutom sa Cuba at Tsina. Kabilang naman sa malalaking lindol ng dekada ang lindol sa Mino–Owari noong 1891 (7,273 namatay), lindol sa Quchan noong 1893 (18,000 biktima), at lindol sa Sanriku noong 1896 (22,066 patay o nawawala). Idinaos sa [[Atenas]] noong 1896 ang [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1896|unang pandaigdigang]] [[Palarong Olimpiko]] sa makabagong kasaysayan, kung saan lumahok ang 241 atleta mula sa 14 na bansa. Sa Estados Unidos, kabilang sa pinakamabentang aklat ng dekada ang ''Beside the Bonnie Brier Bush'' (koleksiyon ng [[Maikling kuwento|maiikling kuwento]], pinakamahusay na benta noong 1895), ''Tom Grogan'' (nobelang drama, pinakamahusay na benta noong 1896), ''Quo Vadis'' (makasaysayang nobela, pinakamahusay na benta noong 1897), ''Caleb West'' (pinakamabenta noong 1898), at ''David Harum'' (pinakamabenta noong 1898). Patuloy namang umusbong ang industriya ng [[pelikula]], bagaman nasa unang yugto pa lamang ito, sa pamamagitan ng mga maiikling pelikulang gaya ng ''Le Coucher de la Mariée'' at ''The Kiss''. Kabilang naman sa mga tanyag na awitin ng dekada ang "America the Beautiful", "Daisy Bell", at "Hello! Ma Baby". Nailathala naman ng bayaning Pilipino na si [[José Rizal|Jose Rizal]] noong 1891 ang nobelang ''[[El filibusterismo]]'', ang ''sequel'' o kasunod nobela ng ''[[Noli Me Tángere (nobela)|Noli me tangere]]''. Ang mga nobelang ito ang naging mitsa ng HImagsikang Pilipino. Sa pamamagitan ng paglalantad sa mga pang-aabuso, pangingikil, at maling pamamalakad ng mga prayleng [[Espanya|Kastila]] at pamahalaang kolonyal, binuwag ni Rizal ang takot ng mga mamamayan sa kapangyarihan ng Espanya. Bagamat reporma at edukasyon ang kanyang isinusulong, ang kanyang mga akda ang nagbigay-inspirasyon sa Katipunan na maglunsad ng armadong rebolusyon. Ang pagbitay sa kanya noong Disyembre 30, 1896 dahil sa mga nobelang ito ang tuluyang nagbuklod sa mga Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan. Bilang huling dekada ng pamamahala ng España sa kapuluan, naging panahon dekada 1890 ng malalaking pagbabago sa panitikan, sining, relihiyon, at lipunang Pilipino. Patuloy na nangingibabaw ang kulturang kolonyal sa mga lungsod at hanay ng mga ilustrado at principalia, habang nananatiling mahalaga ang mga katutubong kaugalian at tradisyon sa mga lalawigan. Lumakas ang kamalayang pambansa sa pamamagitan ng panitikan at pamamahayag. Naging makabuluhan ang mga akda nina José Rizal, [[Marcelo H. del Pilar]], [[Graciano López Jaena]], at [[Andrés Bonifacio]], na nagpalaganap ng mga ideya ng reporma at kalayaan. Ang mga [[pahayagan]], polyeto, at mga samahang gaya ng Katipunan ay naging mahalagang kasangkapan sa pagpapalawak ng nasyonalismong Pilipino, na humantong sa Himagsikang Pilipino noong 1896. Nilikha naman ni [[Juan Luna]] ang pamosong pintang ''The Parisian Life'' noong 1892. Pininta naman ng isa pang Pilipinong pintor noong ika-19 siglo na si [[Felix Resurreccion Hidalgo|Félix Resurrección Hidalgo]] ang impresyonismong [[pinta]] na ''La Pintura'' noong dekada 1890. Nanatiling sentro ng buhay panlipunan ang [[Katolisismo]], na makikita sa mga [[pista]], prusisyon, [[pabasa]], at mga [[Dula|dulang]] [[panrelihiyon]] tulad ng [[senakulo]]. Kasabay nito, umunlad din ang mga anyo ng libangan at sining gaya ng [[sarsuwela]], [[kundiman]], at mga banda ng bayan. Noong 1893, binuksan ang Teatro Zorrilla sa Maynila, na naging pangunahing tanghalan ng ''zarzuela'' sa lungsod.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Fernandez |first=Doreen |date=2012-05-21 |title=Zarzuela to Sarswela: Indigenization and Transformation |url=https://archium.ateneo.edu/phstudies/vol41/iss3/4 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=41 |issue=3 |doi=10.13185/2244-1638.4864 |issn=2244-1638}}</ref> Ang mga unang pagtatanghal dito ay pangunahing nasa [[Wikang Kastila|wikang Español]] at ginaganap ng mga artistang Español at Pilipino. Isa sa mga unang itinanghal ay ang ''El diablo mundo'' noong 1893 nina Emilio at Rafael del Val, na may musika ni José Estella.<ref name=":0" /> Sa pagpasok ng huling bahagi ng dekada 1890, nagsimulang umusbong ang mga lokal na anyo ng sarsuwela sa iba’t ibang rehiyon. Ang mga katutubong tradisyong Pilipino tulad ng senakulo, komedya, awitan, sayawan, at tulaan ay naging mahalagang pundasyon ng pag-angkop ng ''zarzuela'' tungo sa sarsuwelang Pilipino.<ref name=":0" /> Ang mga dulang ito ay unti-unting lumayo sa mga paksang Europeo at nagsimulang tumalakay sa pang-araw-araw na buhay, pamilya, bisyo, politika, at lipunang Pilipino. Kabilang sa mga unang halimbawa ng katutubong sarsuwela ang ''Budhing Nagphamak'' mula [[Bulacan]] noong humigit-kumulang 1890, bagaman walang natitirang tala ng pagtatanghal nito.<ref name=":0" /> Noong 1897 naman, isinulat ni Catalino Palisoc mula sa [[Pangasinan]] ang ''Say Limang ag Naketket, Pampinsiwan'', isang dulang may kritikang panlipunan laban sa mga prayleng Español.<ref name=":0" /> Sa [[Kabisayaan|Visayas]], itinanghal noong 1899 ang ''An Pagtabang ni San Miguel'' ni [[Norberto Romuáldez|Norberto Romualdez]] sa isang pista sa [[Leyte]], na itinuturing na unang sarsuwela sa [[wikang Waray]].<ref name=":0" /> Sa dekadang ito, lumaki ang populasyon ng daigdig mula humigit-kumulang 1.5 bilyon tungo sa 1.6 bilyon.<ref>{{Cite web |title=Population {{!}} Gapminder |url=https://www.gapminder.org/data/documentation/gd003/ |access-date=2024-04-21 |language=en-US}}</ref> Ang huling nabuhay na tao mula sa dekadang ito, si Emma Morano, ay namatay noong Abril 15, 2017. Ang huling nabuhay na lalaki mula sa dekadang ito, si Jiroemon Kimura, ay namatay noong Hunyo 12, 2013. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ika-19 na siglo]] [[Kategorya:Dekada 1890]] gyytqoadize4i9mzpuk0hjkjvrcvb1t 0 301938 2208618 2208269 2026-05-23T02:03:14Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2208618 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16114 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 042001 | Agugliano | 21.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4799<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">{{Cite web |url=http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |title=Archive copy |access-date=2020-10-03 |archive-date=2019-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630220127/http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |url-status=dead }}</ref> |- | 042002 | Ancona | 124.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 98356<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042003 | Arcevia | 128.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042004 | Barbara | 11.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1271<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042005 | Belvedere Ostrense | 29.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2093<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042006 | Camerano | 20 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7084<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042007 | Camerata Picena | 11.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2486<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042008 | Castelbellino | 6.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4919<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042010 | Castelfidardo | 33.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 18419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042011 | Castelleone di Suasa | 15.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1552<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042012 | Castelplanio | 15.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042013 | Cerreto d'Esi | 16.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3374<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042014 | Chiaravalle | 17.6 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 14289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042015 | Corinaldo | 49.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4767<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042016 | Cupramontana | 27.4 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042017 | Fabriano | 272.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 28918<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042018 | Falconara Marittima | 25.82 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 25530<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042019 | Filottrano | 71.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 8917<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042020 | Genga | 73.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1682<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042021 | Jesi | 108.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 39137<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042022 | Loreto | 17.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 12899<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042023 | Maiolati Spontini | 21.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042024 | Mergo | 7.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042025 | Monsano | 14.66 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042026 | Montecarotto | 24.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1836<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042027 | Montemarciano | 22.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 9762<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042029 | Monte Roberto | 13.51 kilometro kuwadrado<br/>13.57 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3027<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042030 | Monte San Vito | 21.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6704<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042031 | Morro d'Alba | 19.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042032 | Numana | 10.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3741<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042033 | Offagna | 10.63 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2047<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042034 | Osimo | 106.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 34687<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042035 | Ostra | 47.25 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042036 | Ostra Vetere | 30.02 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3110<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042037 | Poggio San Marcello | 13.36 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 672<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042038 | Polverigi | 24.98 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4582<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042040 | Rosora | 9.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1818<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042041 | San Marcello | 25.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042042 | San Paolo di Jesi | 10.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 894<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042043 | Santa Maria Nuova | 18.29 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3942<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042044 | Sassoferrato | 137.23 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042045 | Senigallia | 117.77 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 44019<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042046 | Serra de' Conti | 24.54 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3559<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042047 | Serra San Quirico | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2540<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042048 | Sirolo | 16.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4097<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042049 | Staffolo | 27.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2087<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042050 | Trecastelli | 38.66 kilometro kuwadrado | 7500<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |} ---- &sum; 47 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]] kwl69weg108ewvpzmxbdoyhm0z8ixkz 0 302249 2208619 2207785 2026-05-23T02:03:20Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2208619 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]], [[Calabria]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16159 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 079002 | Albi | 29.64 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 790<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079003 | Amaroni | 9.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1660<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079004 | Amato | 20.93 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 793<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079005 | Andali | 17.87 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 637<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079007 | Argusto | 6.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 444<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079008 | Badolato | 37.07 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2843<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079009 | Belcastro | 53.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079011 | Borgia | 42.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7158<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079012 | Botricello | 15.48 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4993<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079017 | Caraffa di Catanzaro | 24 kilometro kuwadrado<br/>25.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1743<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079018 | Cardinale | 30.12 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1829<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079020 | Carlopoli | 16.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1385<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079023 | Catanzaro | 112.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 84670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079024 | Cenadi | 11.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 510<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079025 | Centrache | 7.96 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 342<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079027 | Cerva | 21.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1086<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079029 | Chiaravalle Centrale | 23.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5098<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079030 | Cicala | 9.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079033 | Conflenti | 29.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079034 | Cortale | 30.01 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1866<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079036 | Cropani | 44.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4674<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079039 | Curinga | 52.53 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6501<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079042 | Davoli | 25.03 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5546<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079043 | Decollatura | 50.83 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2855<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079047 | Falerna | 24.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3786<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079048 | Feroleto Antico | 22.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1955<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079052 | Fossato Serralta | 11.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 558<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079055 | Gagliato | 7.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 432<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079056 | Gasperina | 6.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1884<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079058 | Gimigliano | 33.55 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2985<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079059 | Girifalco | 43.1 kilometro kuwadrado<br/>43.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5495<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079060 | Gizzeria | 37.19 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5065<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079061 | Guardavalle | 60.27 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4117<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079063 | Isca sullo Ionio | 23.56 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1441<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079065 | Jacurso | 21 kilometro kuwadrado<br/>21.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 549<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079068 | Magisano | 31.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1106<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079069 | Maida | 58.34 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4396<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079071 | Marcedusa | 15.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 380<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079072 | Marcellinara | 20.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2146<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079073 | Martirano | 14.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 840<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079074 | Martirano Lombardo | 19.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 952<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079077 | Miglierina | 13.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079080 | Montauro | 11.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1773<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079081 | Montepaone | 16.85 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5656<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079083 | Motta Santa Lucia | 26.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079087 | Nocera Terinese | 46.58 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4715<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079088 | Olivadi | 7.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 488<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079089 | Palermiti | 18.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1057<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079092 | Pentone | 12.38 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079094 | Petrizzi | 21.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1010<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079095 | Petronà | 45.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2365<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079096 | Pianopoli | 24.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2484<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079099 | Platania | 26.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1973<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079108 | San Floro | 18.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079110 | San Mango d'Aquino | 6.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1442<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079114 | San Pietro a Maida | 16.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3772<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079115 | San Pietro Apostolo | 11.72 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1520<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079116 | San Sostene | 32.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1401<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079117 | Santa Caterina dello Ionio | 40.69 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079118 | Sant'Andrea Apostolo dello Ionio | 21.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1900<ref name="ref_4101d67916181d7a61079c5a0a35c3ac045efad5d96c3748f8b41a6437aa90b9">''[[:d:Q214195|Istat]]''</ref><br/>1872<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">{{Cite web |url=http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |title=Archive copy |access-date=2020-10-14 |archive-date=2019-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630220127/http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |url-status=dead }}</ref><br/>1701<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/><br/>1691<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>1759<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>1809<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2072<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>2329<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>2836<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>3085<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>3324<br/>4016<br/>4912<br/>5170<br/>5497<br/>4868<br/>4594<br/>4011<br/>3360<br/>3539<br/>3211 |- | 079122 | San Vito sullo Ionio | 17.17 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1613<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079123 | Satriano | 21.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079126 | Sellia | 12.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 476<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079127 | Sellia Marina | 41.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7615<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079129 | Serrastretta | 41.65 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079130 | Sersale | 53.3 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4250<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079131 | Settingiano | 14.35 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3260<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079133 | Simeri Crichi | 46.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079134 | Sorbo San Basile | 59.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 754<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079137 | Soverato | 7.79 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 8618<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079138 | Soveria Mannelli | 20.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2835<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079139 | Soveria Simeri | 22.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1439<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079142 | Squillace | 34.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3511<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079143 | Stalettì | 12.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2353<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079146 | Taverna | 132.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2522<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079147 | Tiriolo | 29.26 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3581<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079148 | Torre di Ruggiero | 25.37 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 951<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079151 | Vallefiorita | 13.88 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1503<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079157 | Zagarise | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1425<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079160 | Lamezia Terme | 162.43 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 67026<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |} ---- &sum; 80 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Catanzaro]] g3hf12movad4ebv5fk5v892w38fbrqr 0 318320 2208554 2189203 2026-05-22T18:11:41Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208554 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Manchineel tree |image = Hippomane mancinella (fruit).jpg |image_caption = Fruit and foliage |genus = Hippomane |species = mancinella |status = EN |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name="iucn status 18 November 2021">{{cite iucn |author=Botanic Gardens Conservation International (BGCI). |author2=IUCN SSC Global Tree Specialist Group |date=2019 |title=''Hippomane mancinella'' |volume=2019 |page=e.T144316752A149054389 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-2.RLTS.T144316752A149054389.en |access-date=18 November 2021}}</ref> |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms_ref =<ref>{{Cite web |url=http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=99370 |title=World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew |website=kew.org |access-date=2014-10-05 |archive-date=2022-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221183157/https://wcsp.science.kew.org/namedetail.do?name_id=99370 |url-status=live }}</ref> |synonyms =* ''Hippomane dioica'' <small>Rottb.</small> * ''Mancinella venenata'' <small>Tussac.</small> }} [[File:Do_not_touch_the_Manchineel!.jpg|thumb|right|Babala sa paghipo sa punong manchineel.]] [[File:Hippomane mancinella MHNT.BOT.2016.24.57.jpg|thumb|''Hippomane mancinella'']] Ang '''Puno o prutas na manchineel''' (''Hippomane mancinella'') ay isang espesye ng halamang namumulaklak sa pamilyang [[Euphorbiaceae]]. Ito ay matatagpuan sa [[Hilagang Amerika|Hilaga]] at [[Timog Amerika]].<ref>{{Cite web|last=Nosowitz|first=Dan|date=2016-05-19|title=Do Not Eat, Touch, Or Even Inhale the Air Around the Manchineel Tree|url=http://www.atlasobscura.com/articles/whatever-you-do-do-not-eat-touch-or-even-inhale-the-air-around-the-manchineel-tree|access-date=2020-09-16|website=Atlas Obscura|language=en|archive-date=2020-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922032704/https://www.atlasobscura.com/articles/whatever-you-do-do-not-eat-touch-or-even-inhale-the-air-around-the-manchineel-tree|url-status=live}}</ref> Ang pangalang manchineel ay galing sa mancinella ng [[Wikang Kastila|wikang Espanyol]] dahil sa mukha itong isang [[mansanas]]. Ang katawagan dito sa Espanyol ang ''{{lang|es|manzanilla de la muerte}}'' o "munting mansanas ng kamatayan" dahil ito ay isang puno o prutas na pinakanakalalasong prutas sa mundo. Ang [[dagta]] nito ay naglalaman ng mga lason na nagsasanhi ng pagtuklap ng balat, pagkabulag at ito ay matatagpuan sa buong puno kabilang ang mga halaman at prutas nito at nakakamatay kapag nakain.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Strickland |first=Nicola. H. |date=12 August 2000 |title=My most unfortunate experience: Eating a manchineel 'beach apple' |url=https://archive.org/details/sim_british-medical-journal_2000-08-12_321_7258/page/128 |journal=British Medical Journal |volume=321 |issue=7258 |page=428 |doi=10.1136/bmj.321.7258.428|issn=0959-8138|pmc=1127797 |pmid=10938053}}</ref><ref name="alert">Dean, Signe (4 January 2016) [https://www.businessinsider.com/what-you-should-know-about-the-most-dangerous-tree-in-the-world-2016-1?IR=T "The horrifying experience a radiologist had after eating fruit from the 'tree of death'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210824000550/https://www.businessinsider.com/what-you-should-know-about-the-most-dangerous-tree-in-the-world-2016-1?IR=T |date=2021-08-24 }} ''Business Insider''</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Hippomaneae]] [[Kategorya:Mga nakakalasong prutas]] [[Kategorya:Mga nakakalasong halaman]] qzmzwlir2a3sl4qc2imogg8vhvqhc6r 0 319362 2208563 2183723 2026-05-22T18:49:34Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2208563 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = Democratic Party | logo = [[File:US Democratic Party Logo.svg|125px]] | logo_alt = A blue circle with a capital "D" inside | symbol = [[File:Democratic Disc.svg|100px]] | colorcode = {{party color|Democratic Party (United States)}}<!-- Please DO NOT change or remove. Thank you. --> | chairperson = [[Jaime Harrison]] ([[South Carolina|SC]]) | governing_body = [[Democratic National Committee]]<ref>{{cite web |title=About the Democratic Party |url=https://democrats.org/who-we-are/about-the-democratic-party/ |website=Democratic Party |access-date=15 April 2022 |quote=For 171 years, [the Democratic National Committee] has been responsible for governing the Democratic Party}}</ref><ref>{{cite web |author1=Democratic Party |title=The Charter & The Bylaws of the Democratic Party of the United States |url=https://democrats.org/wp-content/uploads/2022/03/DNC-Charter-Bylaws-03.12.2022.pdf#page=5 |access-date=15 April 2022 |page=3 |date=12 March 2022 |quote=The Democratic National Committee shall have general responsibility for the affairs of the Democratic Party between National Conventions |archive-date=27 Marso 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327022920/https://democrats.org/wp-content/uploads/2022/03/DNC-Charter-Bylaws-03.12.2022.pdf#page=5 |url-status=dead }}</ref> | leader1_title = [[President of the United States|U.S. President]] | leader1_name = [[Joe Biden]] ([[Delaware|DE]]) | leader2_title = [[Vice President of the United States|U.S. Vice President]] | leader2_name = [[Kamala Harris]] ([[California|CA]]) | leader3_title = {{nowrap|[[Party leaders of the United States Senate|Senate Majority Leader]]}} | leader3_name = [[Chuck Schumer]] ([[New York (state)|NY]]) | leader4_title = [[Speaker of the United States House of Representatives|Speaker of the House]] | leader4_name = [[Nancy Pelosi]] ([[California|CA]]) | leader5_title = [[House Majority Leader]] | leader5_name = <!--Again, we know he's ranked below Pelosi in the House Democratic leadership. But he does have the title House Majority leader regardless, so please STOP deleting him-->[[Steny Hoyer]] ([[Maryland|MD]]){{efn|Pelosi is the House Democratic leader, as Speaker}}<!--(Again, we know he's ranked below Pelosi. But he's still titled House Majority leader, so please STOP deleting him--> | founders = {{plainlist| * [[Andrew Jackson]] * [[Martin Van Buren]] }} | founded = {{start date and age|1828|1|8}}<ref>{{cite book |title=Jacksonian Democracy in New Hampshire, 1800–1851 |url=https://archive.org/details/jacksoniandemocr0000cole |last=Cole |first=Donald B. |date=1970 |publisher=Harvard University Press |page=[https://archive.org/details/jacksoniandemocr0000cole/page/69 69] |isbn=978-0-67-428368-8}}</ref><br />{{nowrap|[[Baltimore]], [[Maryland]], U.S.}} | predecessor = [[Democratic-Republican Party]] | headquarters = 430 [[South Capitol Street|South Capitol St.]] SE,<br />[[Washington, D.C.]], U.S. | student_wing = {{unbulleted list|[[High School Democrats of America]]|[[College Democrats of America]]}} | youth_wing = [[Young Democrats of America]] | womens_wing = [[National Federation of Democratic Women]] | wing1_title = Overseas wing | wing1 = [[Democrats Abroad]] | membership_year = 2021 | position = <!--Longstanding consensus is not to include a political position here. Do not change without talk page consensus.--> | membership = {{decrease}} 47,019,985<ref>{{Cite web |last=Winger |first=Richard |title=December 2021 Ballot Access News Print Edition |url=https://ballot-access.org/2021/12/29/december-2021-ballot-access-news-print-edition/ |access-date=January 20, 2022 |website=Ballot Access News}}</ref> | ideology = {{unbulleted list|class=nowrap| |'''[[#Political positions|Majority]]:''' |{{•}} [[Modern liberalism in the United States|Modern liberalism]]<ref name="sarnold" /><ref>{{Cite news |date=June 29, 2012 |title=President Obama, the Democratic Party, and Socialism: A Political Science Perspective |work=The Huffington Post |url=https://huffingtonpost.com/benjamin-knoll/obama-romney-economy_b_1615862.html |access-date=January 9, 2015 |archive-date=March 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324035220/https://www.huffingtonpost.com/benjamin-knoll/obama-romney-economy_b_1615862.html |url-status=live}}</ref><!-- Concise list of factions below. --> |'''[[Factions in the Democratic Party (United States)|Factions]]:''' |{{•}} [[Centrism]]<ref name="jhale">{{Cite book |last=Hale |first=John |title=The Making of the New Democrats |publisher=[[Political Science Quarterly]] |year=1995 |location=New York |page=229}}</ref><ref name="DewanKornblut2006">{{Cite news |last1=Dewan |first1=Shaila |last2=Kornblut |first2=Anne E. |date=October 30, 2006 |title=In Key House Races, Democrats Run to the Right |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2006/10/30/us/politics/30dems.html |access-date=January 28, 2017 |archive-date=July 27, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727021022/https://www.nytimes.com/2006/10/30/us/politics/30dems.html |url-status=live}}</ref> |{{•}} [[Progressivism in the United States|Progressivism]]<ref name="SteinCornwellTanfani2018">{{Cite news |last1=Stein |first1=Letita |last2=Cornwell |first2=Susan |last3 =Tanfani |first3 =Joseph |date=August 23, 2018 |title=Inside the progressive movement roiling the Democratic Party |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-election-progressives-specialrepo/inside-the-progressive-movement-roiling-the-democratic-party-idUSKCN1L81GI |access-date=June 13, 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220613163545/https://www.reuters.com/article/us-usa-election-progressives-specialrepo/inside-the-progressive-movement-roiling-the-democratic-party-idUSKCN1L81GI|archive-date=June 13, 2022}}</ref> |{{•}} [[Social democracy]]<ref>{{Cite web |last=Ball |first=Molly |title=The Battle Within the Democratic Party |url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2013/12/the-battle-within-the-democratic-party/282235/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142340/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2013/12/the-battle-within-the-democratic-party/282235/ |archive-date=June 12, 2018 |access-date=January 28, 2017 |website=[[The Atlantic]]}}</ref><ref name="How Socialist Is Bernie Sanders?">{{cite magazine |last1=Chotiner |first1=Isaac |title=How Socialist Is Bernie Sanders? |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/how-socialist-is-bernie-sanders |magazine=[[The New Yorker]] |access-date=February 14, 2021 |language=en-us |date=March 2, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://fivethirtyeight.com/features/the-six-wings-of-the-democratic-party/|title=The Six Wings Of The Democratic Party|first=Perry Jr.|last=Bacon|work=[[FiveThirtyEight]]|date=March 11, 2019|access-date=Agosto 25, 2022|archive-date=Agosto 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815092648/https://fivethirtyeight.com/features/the-six-wings-of-the-democratic-party/|url-status=dead}}</ref> }} | international = <!--- Please do not re-insert "Progressive Alliance" unless you can find a reliable published source for the oft-repeated, never-documented assertion that the Democrats are part of the organization, other than a listing on that organization's website (see [[WP:SPS]]). ---> | colors = {{color box|{{party color|Democratic Party (US)}}|border=darkgray}} [[Blue]]<!-- Please DO NOT change the HTML color formatting in this field or in any of the below fields. Thank you. --> | seats1_title = [[List of current United States senators|Seats]] in the [[United States Senate|Senate]] | seats1 = <!--Keep at 48, as Bernie Sanders & Angus King are independents, who caucus with the Democrats-->{{composition bar|48|100|hex={{party color|Democratic Party (US)}}|ref={{Efn|There are 48 senators who are members of the party; however, two [[independent politician|independent]] senators, [[Angus King]] and [[Bernie Sanders]], caucus with the Democrats, effectively making a 50–50 split. [[Vice President of the United States|Vice President]] and Democratic Party member [[Kamala Harris]], in her role as President of the Senate, serves as the tie-breaking vote, thus giving the Democrats an effective majority.|name=|group=}}}} | seats2_title = [[List of current members of the United States House of Representatives|Seats]] in the [[United States House of Representatives|House of Representatives]] | seats2 = {{composition bar|220|435|hex={{party color|Democratic Party (US)}}}} | seats3_title = [[List of current United States governors#State governors|State governorships]] | seats3 = <!-- Don't change numbers until terms begin --> {{composition bar|22|50|hex={{party color|Democratic Party (US)}}}} | seats4_title = [[List of U.S. state senators|Seats]] in [[State legislature (United States)|state upper chambers]] | seats4 = <!--Don't change numbers until terms begin--> {{composition bar|861|1972|hex={{party color|Democratic Party (US)}}}} | seats5_title = [[List of U.S. state representatives|Seats]] in [[State legislature (United States)|state lower chambers]] | seats5 = <!--Don't change numbers until terms begin--> {{composition bar|2432|5411|hex={{party color|Democratic Party (US)}}}} | seats6_title = [[List of current United States governors#Territory governors|Territorial governorships]] | seats6 = <!--Don't change numbers until terms begin--> {{composition bar|3|5|hex={{party color|Democratic Party (US)}}}} | seats7_title = Seats in [[Territories of the United States#Governments and legislatures|territorial upper chambers]] | seats7 = <!--Don't change numbers until terms begin--> {{composition bar|31|97|hex={{party color|Democratic Party (US)}}}} | seats8_title = Seats in [[Territories of the United States#Governments and legislatures|territorial lower chambers]] | seats8 = <!--Don't change numbers until terms begin--> {{composition bar|8|91|hex={{party color|Democratic Party (US)}}}} | website = {{Official URL}} | country = the United States |flag=File:US Democratic Party 2025 logo (positive).svg}} Ang '''Partido Demokrata''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Democratic Party'') ay isa sa [[Sistemang dalawahang-partido|dalawang]] [[Pangunahing partido|pangunahing]] kontemporaneong [[Mga partidong pampolitika sa Estados Unidos|partidong pampolitika]] sa [[Estados Unidos]]. Itinatag noong 1828, kalakhan itong itinatag ni [[Martin Van Buren]], na nagtipon ng malawak na kadre ng mga politiko sa bawat estado sa likod ng bayani ng digmaan na si [[Andrew Jackson]], na ginagawa itong pinakamatandang aktibong partidong pampolitika sa mundo.<ref name=":9">M. Philip Lucas, "Martin Van Buren as Party Leader and at Andrew Jackson's Right Hand." in ''A Companion to the Antebellum Presidents 1837–1861'' (2014): 107–129.</ref><ref name=":10">"The Democratic Party, founded in 1828, is the world's oldest political party" states {{Cite book|last1=Kenneth Janda|url=https://books.google.com/books?id=t_lC8k3SELMC&pg=PA276|title=The Challenge of Democracy: American Government in Global Politics|last2=Jeffrey M. Berry|last3=Jerry Goldman|publisher=Cengage Learning|year=2010|isbn=9780495906186|page=276}}</ref><ref name=":3">Michael Kazin, ''What It Took to Win: A History of the Democratic Party'' (2022) pp 5, 12.</ref> Ang pangunahing karibal nito sa politika ay ang Partido Republikano mula noong 1850s. Ang partido ay kilala bilang isang [[malaking tolda]],<ref>{{Cite news |last=Herndon |first=Astead W. |date=2021-02-21 |title=Democrats’ Big Tent Helped Them Win. Now It Threatens Biden’s Agenda. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/02/21/us/politics/biden-agenda-democrats.html |access-date=2022-08-23 |issn=0362-4331}}</ref> na may [[Bagong Demokratang Koalisyon|sentrista]], [[Koalisyong Blue Dog|konserbatibo]], [[Liberalismo|liberal]], at [[Congressional Progressive Caucus|progresibong]] mga [[Mga paksiyon sa Partido Demokrata (Estados Unidos)|paksiyon]] sa ideolohiya.<ref name=":2">{{Cite news |last1=Zengerle |first1=Jason |last2=Metz |first2=Justin |date=2022-06-29 |title=The Vanishing Moderate Democrat |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/06/29/magazine/moderate-democrat.html |access-date=2022-07-20 |issn=0362-4331 |quote=Over the last decade, the Democratic Party has moved significantly to the left on almost every salient political issue... on social, cultural and religious issues, particularly those related to criminal justice, race, abortion and gender identity, the Democrats have taken up ideological stances that many of the college-educated voters who now make up a sizable portion of the party’s base cheer...}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last=Allott |first=Daniel |date=2020-11-14 |title=Biden could lose Georgia Senate races all by himself |url=https://thehill.com/opinion/campaign/525973-biden-could-lose-georgia-senate-races-all-by-himself |access-date=2020-11-16 |website=The Hill |language=en}}</ref> Ang partido ay tradisyonal na hindi gaanong pare-pareho sa ideolohiya kaysa sa Partidong Republikano (na may mga pangunahing indibidwal sa loob nito na madalas na may malawak na magkakaibang [[Politika ng Estados Unidos|pananaw sa politika]]) dahil sa mas malawak na talaan ng mga natatanging bloke ng pagboto na bumubuo nito.<ref name=":6">{{Cite journal |last1=Lelkes |first1=Yphtach |last2=Sniderman |first2=Paul M. |date=2016 |title=The Ideological Asymmetry of the American Party System |url=https://www.cambridge.org/core/journals/british-journal-of-political-science/article/ideological-asymmetry-of-the-american-party-system/52D59CAD35259CA306598353E93272AC |journal=British Journal of Political Science |language=en |volume=46 |issue=4 |pages=825–844 |doi=10.1017/S0007123414000404 |issn=0007-1234}}</ref><ref name=":7">{{Cite journal |last1=Gidron |first1=Noam |last2=Ziblatt |first2=Daniel |date=2019-05-11 |title=Center-Right Political Parties in Advanced Democracies |url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-polisci-090717-092750 |journal=Annual Review of Political Science |language=en |volume=22 |issue=1 |pages=17–35 |doi=10.1146/annurev-polisci-090717-092750 |issn=1094-2939 |s2cid=182421002 |access-date=2022-08-28 |archive-date=2020-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200226210155/https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-polisci-090717-092750 |url-status=dead }}</ref><ref name=":8">{{Cite book|last1=Grossman|first1=Matt|url=https://oxford.universitypressscholarship.com/view/10.1093/acprof:oso/9780190626594.001.0001/acprof-9780190626594|title=Asymmetric Politics: Ideological Republicans and Group Interest Democrats|last2=Hopkins|first2=David A.|date=2016|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-062659-4|doi=10.1093/acprof:oso/9780190626594.001.0001}}</ref> Ang makasaysayang hinalinhan ng Partido Demokrata ay itinuturing na [[partido Demokrata-Republikano]]. Bago ang 1860, sinuportahan ng Partido Demokrata ang makapangyarihang [[Kapangyarihang ehekutibo|ehekutibong pamamahala]], ang [[kapangyarihang aalipin]], [[agraryanismo]], [[ekspansiyonismo]], at [[Manifiesto ng Kapalaran]]. Matindi nitong [[Digmaang Bangko|tinutulan ang pagtatatag ng isang pambansang bangko]], [[Malayang kalakalan|proteksyonismo]], at ang mga pananaw ng kanilang mga katunggali sa [[partido Pambansang Republikano]] at [[partido Whig]], na kabaligtaran ay pumabor sa mga [[Konserbatismo sa Estados Unidos|konserbatibong prinsipyo]], pangingibabaw ng kongreso sa paggawa ng batas, at malakas na proteksiyon laban sa [[mayoritaryanismo]].<ref>{{Cite book|last=Bicknell|first=John|title=America 1844: Religious Fervor, Westward Expansion, and the Presidential Election that Transformed the Nation|url=https://archive.org/details/america1844relig0000bick|publisher=[[Chicago Review Press]]|year=2015|isbn=9781613730102|pages=[https://archive.org/details/america1844relig0000bick/page/185 185]|quote=In one sentence, Polk enlisted the aid of every senior Democrat in the campaign and squelched the usual Whig complaints about "King Andrew" and the Democrats' abuses of executive power.}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{stub}} {{United States topics}} [[Kategorya:Politika ng Estados Unidos]] kr6goozp6zv3sbfkn7shzuj2ajq6vuw 0 319974 2208493 2202264 2026-05-22T13:33:40Z ~2026-29651-10 161938 Kinansela ang pagbabagong 2186536 ni [[Special:Contributions/~2025-36279-10|~2025-36279-10]] ([[User talk:~2025-36279-10|Usapan]]) 2208493 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane |Name= Bagyong Zoraida (Podul) |Basin=WPac |Formed=Nobyembre 11, 2013 |Dissipated=Nobyembre 15, 2013 |image=Zoraida Nov 14 2013 0605Z.jpg | 10-min winds=35 | 1-min winds=30 | Pressure=1000 | Fatalities=46 total | Damages=194.12 | Areas=[[Palau]], [[Philippines]], [[Vietnam]], [[Cambodia]], [[Thailand]] | Hurricane season= [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013]] }} Ang '''Bagyong Zoraida''' o (Pagtatalagang pandaigdig: '''Bagyong Podul''') ay ang ikahuling bagyo sa buwan ng Disyembre 2013 sa [[Pilipinas]], matapos salantain ng ''Super Bagyong Yolanda (Haiyan)'' ang [[Kabisayaan]]; ang bagyong Podul ay mahina ngunit mapaminsala na nagdulot ng pag-baha dahil sa matinding pag-ulan, Nabuo ang bagyo sa pagitan ng [[Palau]] at [[Pilipinas]], Ang sistema ay kumikilos sa direksyong hilagang kanluran ay tatawirin ang lalawigang [[Davao Oriental]], Ika Nobyembre 12 ay nagbuhos ng malalakas na ulan ang bagyo, 2 ka-tao ang naiulat na nasawi, Nobyembre 14 ng salantain ang bansang [[Biyetnam]] at nalusaw ika Nobyembre 15, Ang bagyo ay nag-iwan ng 427,258 kabahayan sa Vietnam na umabot sa 4.1 trilyon ($194.1 million 2013 USD), At nag-iwan ng 44 patay na tao. ==Kasaysayan== Ang bagyong Zoraida ay may dala dalang ulan na may kasamang mga kulog at kidlat, Ay kumikilos kanluran, hilagang-kanluran papunta sa [[Mindanao]] sa Pilipinas, Ang JTWC ay binigyang pangalan ang bagyo bilang ''Podul'' at ng [[PAGASA]] bilang #ZoraidaPH. ==Paghahanda at epekto== Ang Guam National Weather Service ay nagbabala sa potensyal na mga pag-ulan dulot ng bagyong ''Podul'' "Zoraida", Ika Nobyembre 10 ng muling mag-landfall ang bagyong Zoraida sa [[Baganga]], [[Davao Oriental]] na may lakas na hangin na umabot sa 30–60 km/h (20–35 mph) na nakataas sa Public Warning Storm; Signal #2, Sumunod pa ang ilang mga araw ay idineklarang "State of Calamity" ang [[Rehiyon ng Davao]]. Dahil sa malawakang pag-baha. ==Sanggunian== {{reflist}} {{S-start}}{{Succession box|before=[[Super Bagyong Yolanda|Yolanda]]|title=Kapalitan|years=Podul|after=Agaton}} {{S-end}} [[Kategorya:2013 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas ng 2013]] lwolsfpwslak27scd92h47b8ikatahd 0 324139 2208495 2129394 2026-05-22T13:41:57Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2208495 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Mariasela Álvarez (cropped).jpg|winner='''[[Mariasela Álvarez]]'''|represented={{flagicon|Dominican Republic}} Republikang Dominikano|date=18 Nobyembre 1982|presenters={{Hlist|Peter Marshall|Judith Chalmers}}|acts=The Three Degrees|venue=Royal Albert Hall, [[Londres]], Reyno Unido|broadcaster=Thames Television|entrants=68|placements=15|debuts={{Hlist|Indonesia|Kapuluang Turks at Caicos}}|returns={{Hlist|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos|Panama|Paragway|Portugal|Yugoslavia}}|withdraws={{Hlist|Arhentina|Austrya|Jersey|Lesoto|Papua Bagong Guinea|Suriname}}|before=[[Miss World 1981|1981]]|next=[[Miss World 1983|1983]]|caption=Mariasela Álvarez|image size=|photogenic=Lolita Morena<br>{{flagu|Suwisa}}|personality=Theresa Lewis<br>{{flagicon|Cayman Islands|variant=old}} Kapuluang Kayman}} Ang '''Miss World 1982''' ay ang ika-32 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Royal Albert Hall sa Londres, Reyno Unido noong 18 Nobyembre 1982. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Pilín León ng Beneswela si Mariasela Álvarez ng Republikang Dominikano bilang Miss World 1982.<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1982 |title=Dominican gal named Miss World |language=en |pages=7 |work=Petoskey News-Review |url=https://www.newspapers.com/article/petoskey-news-review/146574971/ |access-date=4 Mayo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1982 |title=Dominican beauty is crowned Miss World |language=en |pages=10 |work=The Galveston Daily News |url=https://www.newspapers.com/article/the-galveston-daily-news/52768368/ |access-date=4 Mayo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1982 |title=Chestnut-haired beauty crowned new Miss World |language=en |pages=18 |work=The Windsor Star |url=https://books.google.com.ph/books?id=F2Q_AAAAIBAJ&lpg=PA18&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA18#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google Books}}</ref> Ito ang unang beses na nanalo ang Republikang Dominikano bilang Miss World.<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1982 |title=Lanky Dominican named Miss World |pages=2 |work=The Hour |url=https://books.google.com.ph/books?id=rR1JAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1982 |title=Dominican reigns as Miss World |pages=2 |work=The Deseret News |url=https://books.google.com.ph/books?id=7TxTAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google Books}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Sari Aspholm ng Pinlandiya, habang nagtapos bilang second runner-up si Della Dolan ng Reyno Unido.<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1982 |title=Dominican gets Miss World title |language=en |pages=3 |work=The Indianapolis News |url=https://www.newspapers.com/article/the-indianapolis-news/125943756/ |access-date=6 Hunyo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1982 |title=Caribbean beauty wins 'World' title |language=en |pages=104 |work=Reading Eagle |url=https://books.google.com.ph/books?id=-rdhAAAAIBAJ&lpg=PA104&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA104#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1982 |title=Names in the news |language=en |pages=C11 |work=The Vancouver Sun |url=https://books.google.com.ph/books?id=If5lAAAAIBAJ&lpg=PA45&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA45#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google Books}}</ref> Mga kandidata mula sa animnapu't-walong bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Peter Marshall at Judith Chalmers ang kompetisyon. Nagtanghal ang The Three Degrees sa edisyong ito. == Kasaysayan == [[Talaksan:Royal_Albert_Hall,_London_-_Nov_2012.jpg|thumb|250x250px|Royal Albert Hall, ang lokasyon ng Miss World 1982]] === Pagpili ng mga kalahok === Mga kandidata mula sa animnapu't-walong bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Pitong na kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging runner-up sa kanilang pambansang kompetisyon, o napili sa isang ''casting process,'' at dalawang kandidata ang nailuklok matapos bumitiw ang orihinal na kalahok.<ref>{{Cite news |date=24 Mayo 1982 |title=Brigitte Dierckx: De nieuwe miss Holland 1982 |language=nl |pages=5 |work=Algemeen Dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:002988018:mpeg21:p00005 |access-date=4 Mayo 2024 |via=Delpher}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=22 Nobyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kong winners from the 1980s – what are they doing now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3200520/10-miss-hong-kongs-1980s-where-are-they-now-joyce-godenzi-marrying-martial-arts-master-sammo-hung |access-date=1 Mayo 2024 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang kakalahok si Miss France 1982 Sabrina Belleval sa Miss Universe matapos lumahok sa Miss Europe sa [[Istanbul]].<ref>{{Cite web |last=Mathieu |first=Clement |date=10 Disyembre 2022 |title=Miss France 1982 : Sabrina, 16 ans seulement et déjà reine |url=https://www.parismatch.com/People/Sabrina-Belleval-Miss-France-1982-16-ans-1592239 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928164201/https://www.parismatch.com/People/Sabrina-Belleval-Miss-France-1982-16-ans-1592239 |archive-date=28 Setyembre 2022 |access-date=23 Marso 2023 |website=Paris Match |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=21 Disyembre 2017 |title=Les Reines du shopping : (re) découvrez Sabrina Belleval à l'époque Miss France |trans-title=The Queens of Shopping: (re)discover Sabrina Belleval at the time of Miss France |url=https://www.telestar.fr/actu-tv/reines-du-shopping/les-reines-du-shopping-re-decouvrez-sabrina-belleval-a-l-epoque-miss-france-320927 |access-date=4 Mayo 2024 |website=Télé Star |language=fr-FR}}</ref> Gayunpaman, siya ay napatalsik dahil sa mga kasunduan na kanyang ginawa sa Hapon na walang awtorisasyon mula sa Miss France Committee. Si Belleval ay pinalitan ng kanyang first runner-up na si Martine Philipps.<ref name=":1">{{Cite web |date=12 Hunyo 2020 |orig-date=14 Disyembre 2018 |title=Miss France: la jolie vie loin des paillettes de Martine Philipps |url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bourgogne-franche-comte/doubs/pays-de-montbeliard/miss-france-jolie-vie-loin-paillettes-martine-philipps-1583571.html |access-date=10 Marso 2023 |website=France 3 Bourgogne-Franche-Comté |language=fr-FR}}</ref> Dapat sanang lalahok ang ''first runner-up'' ng Miss Mexico 1982 na si Roxana Pierce Uhlig sa edisyong ito, ngunit dahil sa siya ay nagkasakit, siya ay pinalitan ng ''second runner-up'' na si Ana Ruth García bilang kandidata ng Mehiko. ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang bansang Indonesya, at ang Kapuluang Turks at Caicos.<ref>{{cite news |last=Baskoro |first=Aji |date=10 Marso 2018 |title=Jadi Impian Setiap Perempuan, Kontes Kecantikan Ternyata Pernah Dilarang |language=id |publisher=Bernas |url=https://www.bernas.id/2018/03/45604/62492-jadi-impian-setiap-perempuan-kontes-kecantikan-ternyata-pernah-dilarang/ |access-date=4 Mayo 2024 }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Yugoslavia na huling sumali noong [[Miss World 1975|1975]], Portugal na huling sumali noong [[Miss World 1979|1979]], at Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, Panama, at Paragway na huling sumali noong [[Miss World 1980|1980]]. Hindi sumali ang mga bansang Arhentina, Austrya, Jersey, Lesoto, Papua Bagong Guinea, at Suriname sa edisyong ito. Dapat sanang lalahok si Graciela María Jacobez ng Arhentina sa edisyong ito, ngunit hindi ito nagpatuloy dahil sa giyera ng Reyno Unido laban sa Arhentina sa isyu sa pag-aangkin ng [[Kapuluang Falkland]].<ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 1982 |title=Missing out |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19821110-1.1.4 |access-date=3 Mayo 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ruskin |first=Pamela |date=11 Mayo 1982 |title=Stamps of ownership |language=en |pages=11 |work=The Age |url=https://news.google.com/newspapers?id=0z9VAAAAIBAJ&sjid=pZQDAAAAIBAJ&pg=5140%2C5566867 |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=22 Mayo 1982 |title=British storm Falklands |language=en |pages=3 |work=Gettysburg Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=9tpcAAAAIBAJ&sjid=P1gNAAAAIBAJ&pg=6834%2C2273162 |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Bumitiw sa kompetisyon si Rita Isabella Zehetner ng Austrya dahil nagkasakit ito nang dumating sa Londres, at hindi na ito napalitan. Hindi sumali sina Leslie Murray ng Jersey at Moi Eli ng Papua Bagong Guinea dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali ang mga bansang Lesoto at Suriname matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1982''' | * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano|'''Republikang Dominikano''']] – '''Mariasela Álvarez'''<ref name=":0">{{Cite news |date=18 Nobyembre 1982 |title=Dominican Miss World; Texas entry a finalist |language=en |pages=45 |work=The Victoria Advocate |url=https://news.google.com/newspapers?id=f8AcAAAAIBAJ&sjid=5VcEAAAAIBAJ&pg=6697%2C5054878 |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Sari Aspholm<ref name=":0" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] – Della Dolan<ref name=":0" /> |- | Top 7 | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – LuAnn Caughey<ref name=":0" /> * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Roberta Brown<ref name=":0" /> * {{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] – Lolita Morena<ref name=":0" /> * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Althea Rocke<ref name=":0" /> |- | Top 15 | * {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Catherine Morris * {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] – Brita Cederberg<ref>{{Cite web |last=Cadena |first=Patricia |date=27 Agosto 2013 |title=Alejandra Castillo: “Para volar alto hay que tener los pies sobre la tierra” |trans-title=Alejandra Castillo: “To fly high you have to have your feet on the ground” |url=https://eju.tv/2013/08/alejandra-castillo-para-volar-alto-hay-que-tener-los-pies-sobre-la-tierra/ |access-date=4 Mayo 2024 |website=Eju.tv |language=es}}</ref> * {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] – Tina Nielsen * {{flagicon|GUM}} [[Guam]] – Frances Limtiaco * {{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] – Theresa Lewis * {{Flagicon|PHI|1936}} [[Mutya ng Pilipinas|Pilipinas]] – Sara-Jane Areza<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=16 Disyembre 2021 |title=From Miss Republic of PH to Miss World PH: Changing of nat’l guards in oldest global tilt |url=https://lifestyle.inquirer.net/393529/from-miss-republic-of-the-ph-to-miss-world-ph-changing-of-natl-guards-in-oldest-global-tilt/ |access-date=4 Mayo 2024 |website=Lifestyle.INQ |language=en-US}}</ref> * {{Flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Caroline Murinda<ref>{{Cite web |last=Finch |first=Janice |date=18 Nobyembre 1982 |title=Mariasela Alvarez Lebrun, an architecture student from the Dominican... |url=https://www.upi.com/Archives/1982/11/18/Mariasela-Alvarez-Lebrun-an-architecture-student-from-the-Dominican/8637406443600/ |access-date=4 Mayo 2024 |website=UPI |language=en}}</ref> * {{Flagicon image|Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg}} [[Yugoslavia]] – Ana Sasso<ref>{{Cite web |date=15 Oktubre 2023 |title=Bivša misica Jugoslavije i Pipi djevojka: U 61. godini života izgleda nevjerojatno |url=https://www.jutarnji.hr/scena/domace-zvijezde/bivsa-miss-jugoslavije-u-uskim-trapericama-raspalila-mastu-pratitelja-ne-mogu-te-ni-gledati-15384435 |access-date=4 Mayo 2024 |website=Jutarnji list |language=hr}}</ref> |} === Mga ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Rehiyon ! Kandidata |- |Aprika | * {{Flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Caroline Murinda<ref name=":0" /> |- | Asya | * {{Flagicon|PHI|1936}} [[Mutya ng Pilipinas|Pilipinas]] – Sara-Jane Areza<ref name=":0" /> |- | Europa | * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Sari Aspholm<ref name=":0" /> |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Mariasela Álvarez<ref name=":0" /> |- |Oseaniya | * {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Catherine Morris<ref name=":0" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] – Lolita Morena<ref>{{Cite news |date=20 Nobyembre 1982 |title=Miss Republique dominicaine devient Miss Monde 1982 |language=fr |pages=Le Devoir |url=https://news.google.com/newspapers?id=ljsgAAAAIBAJ&sjid=CGIEAAAAIBAJ&pg=1127%2C3951502 |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |- |Miss Personality | * {{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] – Theresa Lewis |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss World 1981|1981]], labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at mga ''personal interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang labinlimang mga ''semi-finalist'',<ref>{{Cite news |last=Warshaw |first=Andrew |date=19 Nobyembre 1982 |title=Central American beauty crowned 'Miss World' |language=en |pages=2 |work=Williamson Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=yopDAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google Books}}</ref> at kalaunan ay napili ang pitong pinalista na sumabak sa ''final interview.'' Pagkatapos nito, limang kandidata ang hinirang bilang Continental Queens of Beauty, at hinirang pagkatapos ang ''dalawang runner-up'' at ang bagong Miss World.<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1982 |title=Dominican named new Miss World |pages=19 Nobyembre 1982 |work=Daytona Beach Morning Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=mO0wAAAAIBAJ&lpg=PA19&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA19#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google Books}}</ref> === Komite sa pagpili === * Michael Edelson – Tagapamahala ng Edelson Furs * Mercedes Eleta – Pangalawang pangulo ng Canal 4 ng Panama * Dodi Fayed – ''Movie producer'' mula sa Ehipto<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1982 |title=Architecture student crowned |language=en |pages=13 |work=Daily Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=aq9QAAAAIBAJ&lpg=PA13&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA13#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google Books}}</ref> * Alfred Forney Jr. – Direktor ng ''Fashion Fair'' * Leonard Lewis – Ingles na estilista * Doreen Miller – Direktor ng ''Universal Beauty Club'' * Dilys Monk – Direktor ng ''Ascot Sportwear International'' * Eric Morley – Tagapagtatag ng Miss World * Kimberley Santos – Miss World 1980 mula sa Guam == Mga kandidata == Animnapu't-walong kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1982 |title=Dominican coed new Miss World |language=en |pages=2 |work=The Press-Courier |url=https://books.google.com.ph/books?id=tiNKAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google Books}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] |Kerstin Paeserack<ref>{{Cite web |last=Linnartz |first=Mareen |date=13 Pebrero 2020 |title=„Mir fehlt der männliche Blick“ |url=https://www.sueddeutsche.de/panorama/miss-germany-schoenheitswettbewerb-metoo-europapark-rust-1.4797454 |access-date=6 Marso 2023 |website=Süddeutsche Zeitung |language=de}}</ref> |19 |Wilhelmshaven |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Noriza Helder<ref>{{Cite news |date=18 Mayo 1982 |title=Untitled |language=nl |pages=5 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640340:mpeg21:p005 |access-date=3 Mayo 2024 |via=Delpher}}</ref> |19 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Catherine Morris<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1982 |title=Estudiante dominicana es coronada Miss Mundo |pages=15 |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=UMdQAAAAIBAJ&sjid=M7AMAAAAIBAJ&pg=1349%2C2649227 |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Sydney]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Susan Jane Mainland<ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1982 |title=Miss Australia 10/1 chance |language=en |pages=19 |work=The Sydney Morning Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=8pxWAAAAIBAJ&sjid=8OYDAAAAIBAJ&pg=3762%2C4188452 |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |Hamilton |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Oralee Stubbs |18 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Marie Pierre Lemaître<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/ |access-date=24 Disyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |21 |[[Bruselas]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Michelle Shoda |22 |Maracaibo |- |{{Flagicon|BER}} [[Bermuda]] |Heather Ross<ref>{{Cite news |date=28 Nobyembre 1982 |title=Miss Ross in a world of trouble |language=en |pages=2 |work=The Salina Journal |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal/125943607/ |access-date=6 Hunyo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |Somerset |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Mônica Jannuzzi<ref>{{Cite web |title=Uma beleza de Miss! |trans-title=A beauty of a Miss! |url=https://www.folhadelondrina.com.br/colunistas/thiago-nassif/uma-beleza-de-miss-2940709e.html?d=1 |access-date=4 Mayo 2024 |website=Folha de Londrina |language=pt}}</ref> |21 |Londrina |- |'''{{Flagicon|BOL|civil}}''' [[Bulibya]] |Brita Cederberg<ref>{{Cite web |date=30 Hulyo 2019 |title=Bolivia se clasificó cinco veces en el Miss Mundo |url=https://eldeber.com.bo/sociales/bolivia-se-clasifico-cinco-veces-en-el-miss-mundo_129862 |access-date=3 Mayo 2024 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=3 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503080713/https://eldeber.com.bo/sociales/bolivia-se-clasifico-cinco-veces-en-el-miss-mundo_129862 |url-status=dead }}</ref> |17 |Oruro |- |{{Flagicon|ANT|1959}} [[Curaçao]] |Vendetta Roozendal<ref>{{Cite news |date=10 Mayo 1982 |title=HOOG AANZIEN |language=nl |pages=3 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640333:mpeg21:p003 |access-date=4 Mayo 2024 |via=Delpher}}</ref> |20 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Tina Nielsen |18 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Gianna Machiavello |20 |Guayaquil |- |{{Flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Berta Loredana Munguía |20 |[[San Salvador]] |- |{{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Ana Isabela Herrero<ref>{{Cite news |last= |first= |date=27 Setyembre 1982 |title=Ana Isabel Herrero, |language=es |work=El País |url=https://elpais.com/diario/1982/09/27/ultima/401929204_850215.html |access-date=25 Marso 2023 |issn=1134-6582}}</ref> |17 |[[Zaragoza]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |LuAnn Caughey<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1982 |title=Miss World contestant is 'coy' |language=en |pages=15 |work=The Bonham Daily Favorite |url=https://news.google.com/newspapers?id=FTVfAAAAIBAJ&sjid=YU8NAAAAIBAJ&pg=5770%2C3435176 |access-date=3 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |24 |[[Abilene, Texas|Abilene]] |- |'''{{Flagicon|GRE}}''' [[Gresya]] |Anthi Priovolou<ref>{{Cite web |last= |first= |date=19 Oktubre 2018 |title=Η Ανθή Πριοβόλου, η πρώτη παντρεμένη Σταρ Ελλάς, μιλάει για τη δολοφονία του γιου της |trans-title=Anthi Priovolou, the first married Star Hellas, talks about the murder of her son |url=https://www.iefimerida.gr/news/452484/i-anthi-priovoloy-i-proti-pantremeni-star-ellas-milaei-gia-ti-dolofonia-toy-gioy-tis |access-date=4 Mayo 2024 |website=Iefimerida |language=el}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Frances Limtiaco<ref>{{Cite news |date=12 Agosto 1982 |title=Untitled |language=en |pages=36 |work=Pacific Daily News |url=https://www.newspapers.com/article/pacific-daily-news-ladonna-beauty-pagean/140149423/ |access-date=4 Mayo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |Tamuning |- |'''{{Flagicon|GUA|civil}}''' [[Guatemala|Guwatemala]] |Edith Whitbeck<ref>{{Cite web |date=28 Enero 2017 |title=Recuerdos y anécdotas de Miss Guatemala |url=https://www.prensalibre.com/hemeroteca/recuerdos-y-anecdotas-de-miss-guatemala/ |access-date=21 Marso 2023 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] |Cornelia Parchment<ref>{{Cite news |last=Jackson |first=Kevin |date=3 Hulyo 2022 |title=A life-changing experience |language=en |work=Daily Observer |url=https://www.pressreader.com/jamaica/daily-observer-jamaica/20220703/282067690632220 |access-date=4 Mayo 2024 |via=PressReader}}</ref> |19 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Mutsuko Kikuchi<ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1982 |title=Japan's beauty queen criticises her country's industries |language=en |pages=10 |work=New Nation |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/newnation19821111-1.2.17.10.1 |access-date=3 Mayo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |20 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Louise Gillingwater<ref>{{Cite web |last=Bryce |first=James |date=2 Marso 2012 |title=What a lovely lot |url=https://www.theolivepress.es/spain-news/2012/03/02/what-a-lovely-lot/ |access-date=4 Mayo 2024 |website=Olive Press News |language=en}}</ref> |20 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{Flagicon|HON|1949}} [[Honduras]] |Ana Lucía Rivera<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Marso 2022 |title=Chicha y Limón Martes 29 de marzo de 2022 |url=https://www.eldiario.hn/chicha-y-limon-martes-29-de-marzo-de-2022/ |access-date=4 Mayo 2024 |website=El Diario |language=es-MX}}</ref> |20 |San Pedro Sula |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Cally Kwong<ref>{{Cite news |date=31 Mayo 1982 |title=Student crowned Miss Hong Kong |language=en |pages=6 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19820531-1.1.6 |access-date=3 Mayo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |19 |Victoria |- |{{Flagicon|IND}} [[Indiya]] |Uttara Mhatre<ref>{{Cite web |date=22 Abril 2017 |title=Saiyami Kher receives Dadasaheb Phalke Excellence Award for her role in Mirzya |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/saiyami-kher-mirzya-receives-dadasaheb-phalke-excellence-award-4623492/ |access-date=4 Mayo 2024 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |19 |[[Nashik|Nasik]] |- |'''{{Flagicon|INA}}''' [[Indonesia|Indonesya]] |Andi Botenri<ref name=":3">{{Cite news |date=8 Hulyo 1983 |title=Miss Indonesia vies for beauty title despite ban |language=en |pages=13 |work=Singapore Monitor |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/singmonitor19830708-2.1.13 |access-date=27 Marso 2023 |via=National Library Board}}</ref> |17 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Roberta Brown<ref>{{Cite news |last=McCausland |first=Malcolm |date=30 Hunyo 2004 |title=Athletics: Roberta set for return to derry |language=en-GB |work=Belfast Telegraph |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/athletics-roberta-set-for-return-to-derry/28259358.html |access-date=27 Marso 2023 |issn=0307-1235}}</ref> |19 |[[Derry]] |- |{{Flagicon|ISR}} [[Israel]] |Anat Kerem<ref>{{Cite news |date=2 Disyembre 1982 |title=Times Talk |language=en |pages=2 |work=The Australian Jewish Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/263256823?searchTerm=%22Anat%20Karem%22 |access-date=4 Mayo 2024 |via=Trove}}</ref> |18 |[[Haifa]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Raffaella del Rosario<ref>{{Cite news |date=21 Nobyembre 1982 |title=Losers hurling brickbats at new Miss World |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19821121-1.1.2 |access-date=3 Mayo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |17 |[[Bolonia|Bologna]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Jody Jensen |19 |[[Calgary]] |- |{{Flagicon|SAM}} [[Samoa|Kanlurang Samoa]] |Lilly Hunt |20 |[[Apia]] |- |'''{{Flagicon|ISV}}''' [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Benedicta Acosta |20 |St. Croix |- |{{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] |Theresa Lewis<ref>{{Cite web |last= |date=1 Setyembre 2017 |title=Former Miss Cayman talks about island heritage |url=https://www.caymancompass.com/2017/08/31/former-miss-cayman-talks-about-island-heritage/ |access-date=4 Mayo 2024 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> |21 |George Town |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Lolita Ariza<ref>{{Cite news |last=Lee |first=Michael |date=4 Mayo 2014 |title=Motivated by his brother’s death, Trevor Ariza has persevered to success with Wizards |language=en-US |work=[[Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/sports/wizards/motivated-by-his-brothers-death-trevor-ariza-has-persevered-to-success-with-wizards/2014/05/04/c8ef1a0e-d2d0-11e3-8f7d-7786660fff7c_story.html |url-status=dead |access-date=28 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505063754/https://www.washingtonpost.com/sports/wizards/motivated-by-his-brothers-death-trevor-ariza-has-persevered-to-success-with-wizards/2014/05/04/c8ef1a0e-d2d0-11e3-8f7d-7786660fff7c_story.html |archive-date=5 May 2014 |issn=0190-8286}}</ref> |21 |Grand Turk |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |María Teresa Gómez<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1981 |title=Medellin se prendio..! |language=es |pages=5 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=DE0qAAAAIBAJ&sjid=uVAEAAAAIBAJ&pg=2987%2C50139 |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Medellín|Medellin]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Maureen Jiménez<ref>{{Cite news |date=17 Mayo 1982 |title=Lilliana Corella electa Miss Costa Rica |language=es |pages=4A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=ETsfAAAAIBAJ&sjid=qdAEAAAAIBAJ&pg=7243%2C3833351 |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |22 |[[San José, Costa Rica|San Jose]] |- |'''{{Flagicon|LIB}}''' [[Lebanon|Libano]] |May Mansour Chahwan<ref>{{Cite web |last=Maroun |first=Bechara |date=2 Setyembre 2022 |title=Yasmina Zaytoun, une Miss Liban qui veut tracer son propre chemin |trans-title=Yasmina Zaytoun, a Miss Lebanon who wants to chart her own path |url=https://www.lorientlejour.com/article/1310192/yasmina-zaytoun-une-miss-qui-veut-tracer-son-propre-chemin.html |access-date=5 Abril 2024 |website=L'Orient-Le Jour |language=fr}}</ref> |19 |[[Beirut]] |- |{{Flagicon|ISL}} [[Lupangyelo]] |María Björk Sverrisdóttir<ref>{{Cite news |date=25 Nobyembre 1982 |title=FIMMTUDAGUR |language=is |pages=41 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1565740?iabr=on |access-date=4 Mayo 2024 |via=Timarit.is}}</ref> |19 |[[Reikiavik|Reikiavík]] |- |{{Flagicon|MAS}} [[Malaysia]] |Nellie Teoh<ref>{{Cite news |date=26 Setyembre 1982 |title=Stewardess is Miss Malaysia |language=en |pages=5 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19820926-1.1.5 |access-date=3 Mayo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |25 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{Flagicon|MLT}} [[Malta]] |Delina Camilleri |18 |Mosta |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Ana Ruth García<ref>{{Cite news |date=1 Hunyo 1982 |title=Maricarmen Lopez, Srita. Mexico |language=es |pages=5 |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=k_tDAAAAIBAJ&sjid=RLAMAAAAIBAJ&pg=1369%2C4945442 |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |23 |[[Villahermosa]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Janett Krefting |19 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Irene Schell<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1982 |title=Klaar voor de strijd |language=nl |pages=3 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011205553:mpeg21:p003 |access-date=4 Mayo 2024 |via=Delpher}}</ref> |20 |Venlo |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |Lorena Moreno<ref>{{Cite web |last= |date=8 Agosto 2002 |title=Srta. Panamá, 20 años después |url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/srta-panama-20-anos-despues-96443 |access-date=4 Mayo 2024 |website=Panamá América |language=es}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Panama]] |- |'''{{Flagicon|PAR|1954}}''' [[Paraguay|Paragway]] |Zulema Domínguez |19 |[[Asuncion]] |- |'''{{Flagicon|PER|state}}''' [[Peru]] |Cynthia Piedra |21 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon|PHI|1936}} [[Mutya ng Pilipinas|Pilipinas]] |Sara-Jane Areza<ref>{{Cite web |last=Burton-Titular |first=Joyce |date=1 Oktubre 2013 |title=From Vivien to Megan: The PH in Miss World history |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/40304-philippines-miss-world-history/ |access-date=3 Hunyo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |22 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Sari Aspholm<ref>{{Cite web |last=Tainola |first=Rita |date=15 Agosto 2013 |title=Takavuosien Miss Suomi Sari Aspholm erosi |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000000648425.html |access-date=18 Enero 2023 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |20 |Vantaa |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Jannette Torres |17 |San Juan |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Suzana Walker |19 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Martine Philipps<ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 1982 |title=Miss France et sa matraque |language=fr |pages=4 |work=Le Devoir |url=https://news.google.com/newspapers?id=jjsgAAAAIBAJ&sjid=CGIEAAAAIBAJ&pg=3870%2C3134690 |access-date=4 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |23 |Audincourt |- |{{Flag|Isle of Man|name=Pulo ng Man}} |Maria Elizabeth Craig<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=27 Nobyembre 2007 |title=Juicy trivia on the Miss World pageant |url=https://www.philstar.com/entertainment/2007/11/27/29836/juicy-trivia-miss-world-pageant |access-date=21 Abril 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |19 |Jurby |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |'''Mariasela Álvarez'''<ref>{{Cite web |last=Ramos |first=Lenin |date=17 Nobyembre 2023 |title=Mariasela Álvarez Lebrón: Una Estrella que Iluminó al Mundo en 1982 |trans-title=Mariasela Álvarez Lebron: A Star that Illuminated the World in 1982 |url=https://www.elcaribe.com.do/gente/cultura/zona-retro/mariasela-alvarez-lebron-una-estrella-que-ilumino-al-mundo-en-1982/ |access-date=4 Mayo 2024 |website=El Caribe |language=es}}</ref> |22 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Della Dolan<ref>{{Cite news |date=15 Nobyembre 1982 |title=Miss World favourite |language=en |pages=5 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19821115-1.1.5 |access-date=3 Mayo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |20 |Grimsby |- |{{Flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Caroline Murinda<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1982 |title=Backstage bickering mars Miss World contest |language=en |pages=59 |work=Bangor Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=-J8zAAAAIBAJ&sjid=XTgHAAAAIBAJ&pg=1251%2C1649198 |access-date=3 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |22 |[[Harare]] |- |{{Flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Yvonne Tan<ref>{{Cite news |date=29 Oktubre 1982 |title=Miss Singapore's wardrobe |language=en |pages=23 |work=New Nation |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newnation19821029-1.1.22 |access-date=3 Mayo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |19 |Singapura |- |{{Flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Tania Pereira |19 |Panadura |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Anne-Lie Margareta Sjöberg |18 |Eskilstuna |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Lolita Morena<ref>{{Cite news |date=9 Mayo 1998 |title=Portrait de Lolita Morena |language=fr |work=Le Temps |url=https://www.letemps.ch/societe/portrait-lolita-morena |access-date=5 Pebrero 2023 |issn=1423-3967}}</ref> |22 |Locarno |- |{{Flag|Tahiti|1946}} |Teura Tuhiti<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2021 |title=60 ans de Miss Tahiti : (re)découvrez toutes les lauréates du concours |trans-title=60 years of Miss Tahiti: (re)discover all the winners of the competition |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/polynesie/60-ans-de-miss-tahiti-re-decouvrez-toutes-les-laureates-du-concours-994630.html |access-date=10 Abril 2024 |website=Polynésie la 1ère |language=fr-FR}}</ref> |17 |Papeete |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Alisa Kajornchaiyakul |17 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Choi Sung-yoon |19 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Althea Rocke<ref>{{Cite web |last=Caliste |first=Gillian |date=14 Marso 2021 |title=Collectible dolls came out of COVID darkness |url=http://www.guardian.co.tt/article/bobby-and-sally-ackbarali-6.2.1300169.4b40ec6af9 |access-date=1 Pebrero 2023 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en}}</ref> |22 |[[Port of Spain]] |- |{{Flagicon|CHI}} [[Tsile]] |Mariana Reinhardt |20 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Marina Rauscher |17 |Limassol |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Ayse Güven<ref>{{Cite web |last= |date=22 Setyembre 2017 |title=Miss Turkey listesi, geçmişten günümüze Miss Turkey birincileri |trans-title=All past Miss Turkey winners |url=https://www.haberturk.com/miss-turkey-listesi-gecmisten-gunumuze-miss-turkey-birincileri-1642708 |access-date=12 Marso 2024 |website=Habertürk |language=tr}}</ref> |20 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Varinia Govea |21 |[[Montevideo]] |- |{{Flagicon|SFR Yugoslavia}} [[Yugoslavia]] |Ana Sasso<ref>{{Cite web |date=27 Setyembre 2023 |title=Ana Sasso o životu nadomak Zagreba i ljubavi s kirurgom: 'Mir sam pronašla u vjeri' |trans-title=Ana Sasso on life near Zagreb and love with a surgeon: 'I found peace in faith' |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/ana-sasso-o-zivotu-nadomak-zagreba-i-ljubavi-s-kirurgom-mir-sam-pronasla-u-vjeri-1712308 |access-date=4 Mayo 2024 |website=Vecernji list |language=hr}}</ref> |19 |Split |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] lhvf3t9wz6ths2l3rsrpu8epqjnz4kv 0 324323 2208539 2177785 2026-05-22T17:50:44Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208539 wikitext text/x-wiki {{About|buwan ng Hupiter|kontinente|Europa}} {{Infobox planet | pangalan = Europa | iba pang pangalan = Jupiter {{rn|II}} | pronounced = {{IPAc-en|j|ʊ|ˈ|r|oʊ|p|ə}}<ref>{{Cite dictionary |url=http://www.lexico.com/definition/Europa |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322182116/https://www.lexico.com/definition/europa |url-status=dead |archive-date=22 March 2020 |title=Europa |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}<br>{{MW|Europa}}</ref> | adjectives = Europano {{IPAc-en|j|ʊ|ˈ|r|oʊ|p|ə|n}}<ref>G.G. Schaber (1982) "Geology of Europa", in David Morrison, ed., ''Satellites of Jupiter'', vol. 3, International Astronomical Union, p 556 ff.</ref><ref name="Greenberg 2005">Greenberg (2005) ''Europa: the ocean moon''</ref> | named_after = [[Europa (mythology)|Ευρώπη]] ''Eurōpē'' | image = Europa in natural color.png | image_size = 275 | caption = Larawan ng Europa na nagpapakita ng tunay na kulay nito na sa pangkalahatan ay puti. Nasipat noong 29 Setyembre 2022 ng sasakyang pangkalawakan na ''[[Juno (sasakyang pangkalawakan)|Juno]]''. | discoverer = [[Galileo Galilei]]<br />[[Simon Marius]] | discovered = 8 Enero 1610<ref name="IAUMoonDiscoveries"/> | orbit_ref = <ref name="horizons">{{cite web|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi|title=JPL HORIZONS solar system data and ephemeris computation service|work=Solar System Dynamics|publisher=[[NASA]], Jet Propulsion Laboratory|access-date=10 August 2007|archive-date=7 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007034731/http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi|url-status=live}}</ref> | epoch = 8 Enero 2004 | mean_orbit_radius = {{val|670900|u=km}}<ref name="factsheet">{{cite web|title=Overview of Europa Facts|work=NASA|url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Europa|access-date=27 December 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326221921/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Europa|archive-date=26 March 2014 }}</ref> | eccentricity = 0.009<ref name="factsheet"/> | periapsis = {{val|664862|u=km}}<ref group=lower-alpha>Ang Periapsis ay hinalaw mula sa semimajor axis (''a'') at eccentricity (''e''): ''a''(1&nbsp;−&nbsp;''e'').</ref> | apoapsis = {{val|676938|u=km}}<ref group=lower-alpha>Ang Apoapsis ay hinalaw mula semimajor axis (''a'') and eccentricity (''e''): ''a''(1&nbsp;+&nbsp;''e'').</ref> | period = {{val|3.551181|u=d}}<ref name="factsheet"/> | avg_speed = {{val| 13743.36|u=m/s}}<ref>{{Cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/europa/by-the-numbers|title=By the Numbers &#124; Europa|website=NASA Solar System Exploration|access-date=6 May 2021|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506170939/https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/europa/by-the-numbers/|url-status=live}}</ref> | inclination = 0.470° (relatibo sa ekwador ng Hupiter)<br />1.791° (relatibo sa patag ng ekliptik)<ref name="factsheet"/> | Buwan ng = [[Hupiter]] | pangkar = [[Galilean moon]] | mean_radius = {{val|1560.8|.5|u=km}} (0.245 na mga [[Daigdig]])<ref name="jplfact"/> | surface_area = {{val|3.09|e=7|u=km2}} (0.061 na mga Daigdig)<ref group=lower-alpha>Ang Surface area ay hinalaw mula sa radius (''r''): 4{{pi}}''r''².</ref> | volume = {{val|1.593|e=10|u=km3}} (0.015 na mga Daigdig)<ref group=lower-alpha>Ang volume ay hinalaw mula sa radius (''r''): ⁴/₃{{pi}}''r''³.</ref> | mass = {{val|4.799844|.000013|e=22|u=kg}} (0.008 na mga Daigdig)<ref name="jplfact"/> | density = {{val|3.013|.005|u=g/cm3}} (0.546 na mga Daigdig)<ref name="jplfact"/> | surface_grav = {{val|1.314|ul=m/s2}} (0.134 g)<ref group=lower-alpha>Ang Surface gravity ay hinalaw mula sa masa (''m''), ang [[gravitational constant]] (''G'') at radius (''r''): G''m''/''r''².</ref> | moment_of_inertia_factor = {{val|0.346|0.005}}<ref name="Showman1999">{{cite journal|last1= Showman|first1=A. P.|last2= Malhotra|first2= R.|s2cid=9492520|title=The Galilean Satellites|url= https://archive.org/details/sim_science_1999-10-01_286_5437/page/77|journal= Science|volume= 286|issue= 5437|date= 1 October 1999|pages =77–84|doi= 10.1126/science.286.5437.77|pmid=10506564}}</ref> (estimate) | escape_velocity = {{val|2.025|u=km/s}}<ref group=lower-alpha>Ang escape velocity ay hinalaw mula sa masa (''m''), [[gravitational constant]] (''G'') at radius (''r''): <math>\textstyle\sqrt{2Gm/r}</math>.</ref> | pag-inog = [[synchronous na pag-inog|Synchronous]] | axial_tilt = 0.1°<ref name="Bills2005">{{cite journal|last=Bills|first=Bruce G.|title=Free and forced obliquities of the Galilean satellites of Jupiter|date=2005|volume=175|issue=1|pages=233–247|doi=10.1016/j.icarus.2004.10.028|bibcode=2005Icar..175..233B|journal=Icarus|url=https://zenodo.org/record/1259023|access-date=29 June 2019|archive-date=27 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727063125/https://zenodo.org/record/1259023|url-status=live}}</ref> | albedo = 0.67&nbsp;±&nbsp;0.03<ref name="jplfact">{{cite web|last=Yeomans|first=Donald K.|date=13 July 2006|title=Planetary Satellite Physical Parameters|publisher=JPL Solar System Dynamics|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|access-date=5 November 2007|archive-date=14 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090814111752/http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|url-status=live}}</ref> | magnitude = 5.29 ([[Oposisyon (astronomiya at astrolohiya)|oposisyon]])<ref name="jplfact"/> | temp_name1 = Ibabaw | min_temp_1 = ≈&thinsp;50 [[kelvin|K]] | mean_temp_1 = 102&nbsp;K (−171&nbsp;°C) | max_temp_1 = 125&nbsp;K | atmospera = oo | surface_pressure = 0.1 [[Pascal (unit)|µPa]] (10⁻¹² [[bar (unit)|bar]])<ref>{{cite book|last=McGrath|editor1=Pappalardo, Robert T.|editor2=McKinnon, William B.|editor3=Khurana, Krishan K.|title=Europa|url=https://archive.org/details/europa0000unse_y7v1|date=2009|publisher=University of Arizona Press|isbn=978-0-8165-2844-8|chapter=Atmosphere of Europa }}</ref> }} Ang '''Europa''' '''{{IPAc-en|j|ʊ|ˈ|r|oʊ|p|ə}}''', o '''Jupiter II''', ay ang pinakamaliit sa apat na buwang Galilean na umiinog sa planetang [[Hupiter (planeta)|Hupiter]]. Ito rin ang ikaanim sa pinakamalaking buwan sa [[Sistemang Solar]]. Magkahiwalay at independiyenteng natuklas ito nina Simon Marius at [[Galileo Galilei]]<ref name="IAUMoonDiscoveries">{{Cite web |last=Blue |first=Jennifer |date=9 November 2009 |title=Planet and Satellite Names and Discoverers |url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090825153846/http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html |archive-date=25 August 2009 |access-date=14 January 2010 |publisher=USGS}}</ref> at ipinangalan ni Marius kay Europa, isang tauhan mula sa mitong Griyego. Pangunahing binubuo ang Europa ng batong silica at [[yelo]]<ref name="NYT-20150315">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=12 March 2015 |title=Suddenly, It Seems, Water Is Everywhere in Solar System |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2015/03/13/science/space/suddenly-it-seems-water-is-everywhere-in-solar-system.html |url-status=live |access-date=13 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509080640/https://www.nytimes.com/2015/03/13/science/space/suddenly-it-seems-water-is-everywhere-in-solar-system.html |archive-date=9 May 2020}}</ref> at maaaring yari sa [[bakal]] at [[nikel]] ang [[Kaibuturan ng isang planeta|kaibuturan]] nito. Mayroon lamang itong manipis na [[atmospera]] na pangunahing binubuo ng [[oksihino]]. Ang puti-mapusyaw na kayumangging kulay nito ay may mga gasgas, biyak, at serye ng malapulbos na mga linya subalit napakakaunti ng mga naiwang butas na ibinunga ng mga sumalpok na [[bulalakaw]]. Bukod pa sa mga obserbasyong sinasagawa ng mga teleskopyo sa daigdig, nasiyasat na ang Europa ng ilang mga sasakyang pangkalawakan mula pa noong dekada sitenta. Ang Europa ay ang may pinakamakinis na anyo sa anumang solidong selestyal na bagay sa sistemang solar. Ang makinis at batang kutis nito ay nagbibigay kredensiya sa [[ipotesis]] na maaaring may [[dagat]] na nakakubli sa ilalim ng buwang ito na maaaring maglaman ng [[extraterrestrial na buhay]]<ref name="Tritt2002">{{cite web |last=Tritt |first=Charles S. |date=2002 |title=Possibility of Life on Europa |url=http://people.msoe.edu/~tritt/sf/europa.life.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070609150109/http://people.msoe.edu/~tritt/sf/europa.life.html |archive-date=9 June 2007 |access-date=10 August 2007 |publisher=Milwaukee School of Engineering}}</ref>. Ang init na nagpapanatiling likido sa karagatang ito ay maaaring mula sa penomenong tidal flexing o dahan-dahang pagkakayupi ng buwan bunga ng mga pwersang [[balani]] na dinaranas nito mula sa hila ng Hupiter at kanugnog nitong mga buwan<ref name="geology" /><ref name="NASA-20140908" />. Tinutulak din ng naturang mga pwersa ang paggalaw ng biyak-biyak na niyebe sa ibabaw ng Europa katulad ng nangyayari sa penomenong [[tektonika ng plaka]] sa daigdig, kung kaya nagkakaroon ng paggalaw ng mga kimikal mula sa ibabaw nito patungo sa karagatan sa ilalim nito at vice versa.<ref name="geology">{{cite web |title=Tidal Heating |url=http://geology.asu.edu/~glg_intro/planetary/p8.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060329000051/http://geology.asu.edu/~glg_intro/planetary/p8.htm |archive-date=29 March 2006 |work=geology.asu.edu}}</ref><ref name="NASA-20140908">{{cite web |last1=Dyches |first1=Preston |last2=Brown |first2=Dwayne |last3=Buckley |first3=Michael |date=8 September 2014 |title=Scientists Find Evidence of 'Diving' Tectonic Plates on Europa |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-300 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404030841/https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-300 |archive-date=4 April 2019 |access-date=8 September 2014 |work=[[NASA]]}}</ref> == Pagkakatuklas at pagpapangalan == Nadiskubre ni Galileo Galilei ang Europa noong 8 Enero 1610, kasabay ng tatlong iba pang mga malalaking buwan ng Hupiter ([[Io (buwan)|Io]], [[Ganymede (buwan)|Ganymede]], at [[Callisto (buwan)|Callisto]])<ref>{{Cite journal |last=Reyes |first=Marvin |date=2018-09-30 |title=Konsepto ng Covering at Ilang mga Awitin noong 2008-2009 |url=http://dx.doi.org/10.57106/scientia.v7i2.95 |journal=Scientia - The International Journal on the Liberal Arts |volume=7 |issue=2 |doi=10.57106/scientia.v7i2.95 |issn=2546-194X}}</ref> bagaman maaaring hiwalay at independyente ring natuklasan ito ng astronomong si Simon Marius. Katukayo ng buwan si [[Europa (mitolohiya)|Europa]], ang anak ng hari ng Tiro sa mitolohiyang Griyego. Tulad ng iba pang mga buwang Galilean, ipinangalan ang buwan na ito sa mga naging kasiping ni [[Zeus]], ang pinunong diyos sa mitong Griyego. Ipinanukala ni Simon Marius ang naturang pangalan bagaman anya, si [[Johannes Kepler]] ang unang nagmungkahi nito<ref>{{Cite web |title=Screenshot of Itunes Library - Archived Platform Itunes 2010 |url=http://dx.doi.org/10.3998/mpub.11435021.cmp.6 |access-date=2023-07-04 |website=dx.doi.org}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Raymond |first=M. |date=1982-01-01 |title=Solar-energy-system performance evaluation: Honeywell Salt River Project, Phoenix, Arizona, September, October, December 1981 -January, February, July, August 1982 |url=http://dx.doi.org/10.2172/6028904}}</ref> == Inog at pag-ikot == [[Talaksan:Galilean_moon_Laplace_resonance_animation_2.gif|right|thumb| Animasyon ng pag-inog ng Io, Europa at Ganymede na nagpapakita ng penomenong [[Laplace resonance]]]] Umiikot ang Europa sa Hupiter sa loob ng tatlo at kalahating araw sa layong 670,900 kilometro. Ang orbital eccentricity nito ay 0.009 lamang kung kaya ang hugis ng dinaraanang ikot nito ay halos pabilog, samantalang maliit lang ang anggulo ng orbital inclination ng patag na binubuo ng ikot nito kumpara sa patag-equatorial ng Hupiter na 0.470°<ref name="datasheet">{{Cite web |title=Europa, a Continuing Story of Discovery |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/europa/#overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/19970105180851/http://www.jpl.nasa.gov/galileo/europa/ |archive-date=5 January 1997 |access-date=9 August 2007 |website=Project Galileo |publisher=NASA, [[Jet Propulsion Laboratory]]}}</ref> Tulad ng mga kapwa nito buwang Galilean, ang isang bahagi ng Europa ay palaging nakaharap sa parehong lugar sa Hupiter kapag ito ay umiinog (ang penomenong ito ay tinatawag na [[tidal locking]]. == Mga katangiang pisikal == [[Talaksan:Europa,_Earth_&_Moon_size_comparison.jpg|thumb| Paghahambing ng laki ng Europa (''kaliwa sa ibaba'') kumpara sa Buwan (''kaliwa sa itaas'' ) at Daigdig (''kanan'')]] Ang Europa ay bahagyang mas maliit kaysa sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]]. Sa mahigit lang na 3,100 kilometrong [[Diyametro|diameter]], ito ang [[Talaan ng mga Buwan sa Sistemang Pang-araw|ikaanim na pinakamalaking buwan]] at [[Talaan ng mga bagay sa Sistemang Pang-araw batay sa laki|ikalabinlimang pinakamalaking bagay]] sa [[Sistemang Solar]]. Batay sa kabuuang densidad nito, maaaring binubuo ang buwan pangunahin ng silicate na mga [[Bato (heolohiya)|bato]]. <ref>{{Cite journal |last=Kargel |first=Jeffrey S. |last2=Kaye |first2=Jonathan Z. |last3=Head |first3=James W. |last4=Marion |first4=Giles M. |last5=Sassen |first5=Roger |last6=Crowley |first6=James K. |last7=Ballesteros |first7=Olga Prieto |last8=Grant |first8=Steven A. |last9=Hogenboom |first9=David L. |date=November 2000 |title=Europa's Crust and Ocean: Origin, Composition, and the Prospects for Life |url=https://zenodo.org/record/1229838 |url-status=live |journal=Icarus |volume=148 |issue=1 |pages=226–265 |bibcode=2000Icar..148..226K |doi=10.1006/icar.2000.6471 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731043909/https://zenodo.org/record/1229838 |archive-date=31 July 2020 |access-date=10 January 2020}}</ref> === Panloob na istraktura === [[Talaksan:Europa_USGS_map.jpg|thumb|443x443px| Mapa ng Europa na ginawa ng Heolohikal na Kilatisan ng Estados Unidos]] Tinataya na ang balat ng Europa ay binubuo ng 100 km na kapal na [[Yelo|yelong tubig]] na nakaibabaw sa salansan ng likidong karagatan. Batay sa datos ng [[Galileo (behikulong pangkalawakan)|''Galileo'']], may induced magnetic field ang buwan mula sa interaksyon nito sa magnetic field ng Hupiter na indirektang patunay ng presenya ng isang nakakubling karagatang nakapagdadala ng [[dagitab]]<ref name="Phillips 2014">{{Cite journal |last=Phillips |first=Cynthia B. |author-link=Cynthia B. Phillips |last2=Pappalardo |first2=Robert T. |date=20 May 2014 |title=Europa Clipper Mission Concept |journal=Eos, Transactions American Geophysical Union |volume=95 |issue=20 |pages=165–167 |bibcode=2014EOSTr..95..165P |doi=10.1002/2014EO200002}}</ref>, kung kaya maaari ring tubig-alat ang karagatang ito. Ang Europa ay malamang na naglalaman ng isang [[bakal]] na [[Kaibuturan ng isang planeta|kaibuturan]]. <ref name="Kivelson">{{Cite journal |last=Kivelson |first=Margaret G. |last2=Khurana, Krishan K. |last3=Russell, Christopher T. |last4=Volwerk, Martin |last5=Walker, Raymond J. |last6=Zimmer, Christophe |date=2000 |title=Galileo Magnetometer Measurements: A Stronger Case for a Subsurface Ocean at Europa |url=https://archive.org/details/sim_science_2000-08-25_289_5483/page/n97 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=289 |issue=5483 |pages=1340–1343 |bibcode=2000Sci...289.1340K |doi=10.1126/science.289.5483.1340 |pmid=10958778}}</ref> <ref name="Bhatia2017">{{Cite journal |last=Bhatia |first=G.K. |last2=Sahijpal |first2=S. |year=2017 |title=Thermal evolution of trans-Neptunian objects, icy satellites, and minor icy planets in the early solar system |journal=Meteoritics & Planetary Science |volume=52 |issue=12 |pages=2470–2490 |bibcode=2017M&PS...52.2470B |doi=10.1111/maps.12952}}</ref> == Paggalugad == Ang paggalugad sa Europa ay nagsimula nang dumaan sa Hupiter ang mga sasakyang pangkalawakan na [[Pioneer 10]] at [[Pioneer 11]] noong 1973 at 1974. Sa pagdaan ng [[Voyager 1]] at [[Voyager 2]] sa naturang planeta noong 1979, nakasipat ng mas detalyadong larawan ng buwang ito. Noon namang 1995 hanggang 2003, nadaanan ng sasakyang pangkalawakan na [[Galileo (sasakyang pangkalawakan)|Galileo]] ang buwan na ito sa panahong umikot ito sa planetang Hupiter; ang mga pinakamalinaw na larawan ng Europa sa petsa ng pagkakasulat ng artikulong ito ay mula sa naturang behikulo. Noon namang 2007, nasipatan ng [[New Horizons (sasakyang pangkalawakan)|New Horizons]] ang Europa nang dumaan ito sa Hupiter sa paglalakbay nito patungo sa [[Pluto]].<ref>{{Cite web |date=2 April 2007 |title=PIA09246: Europa |url=http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA09246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306211111/http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA09246 |archive-date=6 March 2016 |access-date=9 March 2016 |website=NASA photojournal}}</ref> Noong 2022, linapitan ng sasakyang pangkalawakan na [[Juno (sasakyang pangkalawakan)|Juno]] ang buwang ito sa layong 352 km.<ref name="NYT-20220930">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=30 September 2022 |title=New Europa Pictures Beamed Home by NASA's Juno Spacecraft - The space probe has been studying Jupiter since 2016 and just flew within about 200 miles of the surface of the ice-covered ocean moon. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/09/30/science/europa-nasa-juno-photos.html |url-status=live |access-date=30 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930091805/https://www.nytimes.com/2022/09/30/science/europa-nasa-juno-photos.html |archive-date=30 September 2022}}</ref> <ref name="nasa-20220929">{{Cite web |date=29 September 2022 |title=NASA's Juno Shares First Image From Flyby of Jupiter's Moon Europa |url=https://www.nasa.gov/feature/jpl/nasa-s-juno-shares-first-image-from-flyby-of-jupiter-s-moon-europa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001003306/https://www.nasa.gov/feature/jpl/nasa-s-juno-shares-first-image-from-flyby-of-jupiter-s-moon-europa/ |archive-date=1 October 2022 |access-date=30 September 2022 |website=[[NASA]]}}</ref> === Mga misyong paggalugad sa hinaharap === Ang mga hinuha tungkol sa maaaring pag-iral ng extraterrestrial na buhay sa buwang ito ay nagtulak sa mga siyentista na isulong ang pagpondo ng misyong pupunta sa buwang ito nang masuri nang mas malapitan at matagalan.<ref name="Europabudget">{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=7 February 2006 |title=Europa Mission: Lost In NASA Budget |url=http://www.space.com/news/060207_europa_budget.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224030016/http://www.space.com/news/060207_europa_budget.html |archive-date=24 December 2010 |access-date=25 February 2007 |publisher=Space.com}}</ref> <ref name="PlanetarySocEuropa">{{Cite web |last=Friedman |first=Louis |date=14 December 2005 |title=Projects: Europa Mission Campaign; Campaign Update: 2007 Budget Proposal |url=http://www.planetary.org/programs/projects/explore_europa/update_12142005.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811002508/http://www.planetary.org/programs/projects/explore_europa/update_12142005.html |archive-date=11 August 2011 |publisher=The Planetary Society}}</ref> Malaki ang hamong hinaharap ng anumang misyong pupunta sa Europa sapagkat mataas ang antas ng [[radiyasyon]] sa ibabaw ng buwang ito bunga ng pwesto nito malapit sa Hupiter.<ref name="PlanetarySocEuropa" /> Sa kasalukuyan, nakatakdang ipadala ang sasakyang pangkalawakan na [[Europa Clipper]] sa buwang ito sa taong 2024. == Kakayanan nitong maging kanlungan ng buhay == Sa ngayon, walang katibayan na may buhay sa Europa, ngunit mataas ang potensyal nito bilang tirahan. <ref name="ChemDisequilib">{{Cite journal |last=Hand, Kevin P. |last2=Carlson, Robert W. |last3=Chyba, Christopher F. |date=December 2007 |title=Energy, Chemical Disequilibrium, and Geological Constraints on Europa |journal=Astrobiology |volume=7 |issue=6 |pages=1006–1022 |bibcode=2007AsBio...7.1006H |citeseerx=10.1.1.606.9956 |doi=10.1089/ast.2007.0156 |pmid=18163875}}</ref> <ref name="Schulze-Makuch2001">{{Cite journal |last=Schulze‐Makuch |first=Dirk |last2=Irwin |first2=Louis N. |date=2001 |title=Alternative energy sources could support life on Europa |journal=Eos, Transactions American Geophysical Union |volume=82 |issue=13 |pages=150 |bibcode=2001EOSTr..82..150S |doi=10.1029/EO082i013p00150 |doi-access=free}}</ref> Ang buhay ay maaaring umiral sa ilalim ng yelong karagatan nito, marahil sa isang kapaligirang katulad sa mga hydrothermal vent sa ilalim ng karagatan sa daigdig.<ref name="EuropaLife">{{Cite web |last=Chandler |first=David L. |date=20 October 2002 |title=Thin ice opens lead for life on Europa |url=https://www.newscientist.com/article.ns?id=dn2929 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514182430/http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn2929 |archive-date=14 May 2008 |access-date=27 August 2017 |website=New Scientist}}</ref> <ref name="Jones2001">{{Cite web |last=Jones |first=Nicola |date=11 December 2001 |title=Bacterial explanation for Europa's rosy glow |url=https://www.newscientist.com/article/dn1647-bacterial-explanation-for-europas-rosy-glow/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227111850/http://www.newscientist.com/article/dn1647 |archive-date=27 February 2015 |access-date=26 September 2016 |website=New Scientist}}</ref> Noong 2015, inanunsyo ng ilang siyentista na may asin sa ibabaw ng Europa na maaaring nanggaling sa nakakubling karagatan nito sa ilalim.<ref name="NASA-20150512">{{Cite web |last=Dyches |first=Preston |last2=Brown |first2=Dwayne |date=12 May 2015 |title=NASA Research Reveals Europa's Mystery Dark Material Could Be Sea Salt |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=4586 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150515013057/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=4586 |archive-date=15 May 2015 |access-date=12 May 2015 |website=[[NASA]]}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=9 June 2015 |title=NASA Aiming for Multiple Missions to Jupiter Moon Europa |work=Space.com |url=http://www.space.com/29604-nasa-jupiter-moon-europa-surface-mission.html |url-status=live |access-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611133540/http://www.space.com/29604-nasa-jupiter-moon-europa-surface-mission.html |archive-date=11 June 2015}}</ref> Maaaring indikasyon ito ng presensya ng likidong tubig na nakikipagreaksyon sa mabatong [[mantel]] ng Europa at pinapanukalang magpadala rin ng robot doon upang siyasatin ang karagatang ito. ==Mga tala== {{reflist|group=lower-alpha}} ==Sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Astronomiya]] [[Kategorya:Hupiter (planeta)]] [[Kategorya:Likas na satelayt]] kp5ij3y9sh7t6b6fx8jj1y0fpj8aiib 0 324369 2208540 2182046 2026-05-22T17:52:10Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208540 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Terrestial_Planets_internal_en.jpg|thumb|480px| Ang panloob na istruktra ng mga planetang panloob ng sistemang Solar.]] [[Talaksan:Gas_Giant_Interiors.jpg|thumb|480px| Ang panloob na istruktura ng mga planetang panlabas ng sistemang Solar.]] Ang '''kaibuturan ng isang planeta''' ay ang panloob na nilalaman ng isang [[planeta]].<ref name="sci.1112328">{{Cite journal |last=Solomon |first=S.C. |date=2007 |title=Hot News on Mercury's core |journal=Science |volume=316 |issue=5825 |pages=702–3 |doi=10.1126/science.1142328 |pmid=17478710}}</ref> Maaaring ganap na solido o likido o pinaghalong solido o likidong mga salansan ang kaibuturan, tulad ng sa Daigdig.<ref name="Williams and Nimmo 2004">{{Cite journal |last=Williams |first=Jean-Pierre |last2=Nimmo |first2=Francis |date=2004 |title=Thermal evolution of the Martian core: Implications for an early dynamo |url=https://archive.org/details/sim_geology_2004-02_32_2/page/n1 |journal=Geology |volume=32 |issue=2 |pages=97–100 |bibcode=2004Geo....32...97W |doi=10.1130/g19975.1}}</ref> [[Dambuhalang gas|Ang mga higanteng gas]] naman ay mayroon ding mga kaibuturan, bagama't ang komposisyon ng mga ito ay pinagtatalunan pa rin. Ilan sa mga hinuha ay mala-bato o bakal o di kaya yelo o likidong metal na [[idrohino]].<ref name="Pollack, et al. 1977">{{Cite journal |last=Pollack |first=James B. |last2=Grossman |first2=Allen S. |last3=Moore |first3=Ronald |last4=Graboske |first4=Harold C. Jr. |date=1977 |title=A Calculation of Saturn's Gravitational Contraction History |journal=Icarus |publisher=Academic Press, Inc |volume=30 |issue=1 |pages=111–128 |bibcode=1977Icar...30..111P |doi=10.1016/0019-1035(77)90126-9}}</ref><ref name="Fortney and Hubbard 2003">{{Cite journal |last=Fortney |first=Jonathan J. |last2=Hubbard |first2=William B. |date=2003 |title=Phase separation in giant planets: inhomogeneous evolution of Saturn |journal=Icarus |volume=164 |issue=1 |pages=228–243 |arxiv=astro-ph/0305031 |bibcode=2003Icar..164..228F |doi=10.1016/s0019-1035(03)00130-1}}</ref><ref name="Stevenson 1982">{{Cite journal |last=Stevenson |first=D. J. |date=1982 |title=Formation of the Giant Planets |url=https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1982_30_8/page/755 |journal=Planet. Space Sci. |publisher=Pergamon Press Ltd. |volume=30 |issue=8 |pages=755–764 |bibcode=1982P&SS...30..755S |doi=10.1016/0032-0633(82)90108-8}}</ref> Hamon ang pag-aaral sa kaibuturan ng mga planeta dahil imposible silang puntahan sa pamamagitan ng pagbabarena at sa kasalukuyan ay walang mga direktang muwestra mula sa isang planeta na nakuha at naaral. Samakatuwid, naaaral ang kanilang indirektang katangian sa pamamagitan ng mag di-direktang kaparaanan tulad ng [[sismolohiya]] at [[heopisika]]. == Pagkakatuklas == === Kaibuturan ng daigdig === Noong 1797, kinakalkula ni [[Henry Cavendish]] na ang average na densidad ng mundo na 5.48 beses na mas mataas kumpara sa densidad ng tubig (na kalaunan ay pinino sa 5.53), na posible lamang mangyari kung may taglay ang Daigdig na bagay sa looban nito na lubhang mabigat kumpara sa mga ordinaryong bato nito sa ibabaw.<ref name="Cavendish 1798">{{Cite journal |last=Cavendish |first=H. |date=1798 |title=Experiments to determine the density of Earth |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=88 |pages=469–479 |doi=10.1098/rstl.1798.0022 |doi-access=free}}</ref> Kasunod ng pagkakatuklas ng [[bulalakaw]] na bakal, iminungkahi noong 1898 na ang pangkalahatang komposisyon ng Daigdig (''bulk composition'') ay maaaring kapareho ng komposisyon ng mga naturang bulalakaw bagaman nakabaon sa loob ng planeta ang kalakhan ng mga bakal na ito na di karaniwang mahahanap sa ibabaw ng planeta.<ref name="Wiechert 1897">{{Cite journal |last=Wiechert |first=E. |date=1897 |title=Uber die Massenverteilung im Inneren der Erde |trans-title=About the mass distribution inside the Earth |url=https://www.digizeitschriften.de/dms/img/?PID=GDZPPN002497891 |journal=Nachrichten der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen, Mathematische-physikalische Klasse |language=de |volume=1897 |issue=3 |pages=221–243}}</ref> Kamakalawa, natuklasan ni Richard Dixon Oldham na may bahagi sa loob ng daigdig na hindi dinaraanan ng [[alon ng P]] (''P-waves''), isang uri ng [[alon ng lindol]] na nakararaan lamang sa mga solidong bagay, at dahil dito, natuklasan na may likidong bahagi pala ang loob ng mundo: ang [[panlabas na kaibuturan]] (''outer core'').<ref name="Oldham 1906">{{Cite journal |last=Oldham |first=R. D. |date=1 February 1906 |title=The Constitution of the Interior of the Earth, as Revealed by Earthquakes |url=https://zenodo.org/record/1513152 |journal=Quarterly Journal of the Geological Society |volume=62 |issue=1–4 |pages=456–475 |doi=10.1144/GSL.JGS.1906.062.01-04.21}}</ref> Noong dekada 1930 naman natuklasan ng sismologong si [[Inge Lehmann]] ang [[panloob na kaibuturan]] (''inner core''). Pagsapit ng 1936, natukoy na ang kapal at laki ng panlabas na kaibuturan at ang solidong panloob na kaibuturan.<ref name="Transdyne Corporation">{{Cite journal |last=Transdyne Corporation |date=2009 |title=Richard D. Oldham's Discovery of the Earth's Core |url=http://nuclearplanet.com/Earth%20Core%20Discovery.html |publisher=Transdyne Corporation}}</ref> === Kaibuturan ng buwan === Tulad ng sinagawa sa Daigdig, natukoy ang panloob na istruktura ng Buwan sa pamamagitan ng mga [[seismograpo]] na iniwan ng mga [[astronaut]] sa buwan bilang bahagi ng misyong Apollo ng Estados Unidos noong dekada 1970.<ref>{{Cite journal |last=Nakamura |first=Yosio |last2=Latham |first2=Gary |last3=Lammlein |first3=David |last4=Ewing |first4=Maurice |last5=Duennebier |first5=Frederick |last6=Dorman |first6=James |date=July 1974 |title=Deep lunar interior inferred from recent seismic data |journal=Geophysical Research Letters |volume=1 |issue=3 |pages=137–140 |bibcode=1974GeoRL...1..137N |doi=10.1029/gl001i003p00137 |issn=0094-8276}}</ref> Ang kaibuturan ng Buwan ay may laking radius na 300&nbsp;km.<ref>{{Cite journal |last=Bussey |first=Ben |last2=Gillis |first2=Jeffrey J. |last3=Peterson |first3=Chris |last4=Hawke |first4=B. Ray |last5=Tompkins |first5=Stephanie |last6=McCallum |first6=I. Stewart |last7=Shearer |first7=Charles K. |last8=Neal |first8=Clive R. |last9=Righter |first9=Kevin |date=2006-01-01 |title=The Constitution and Structure of the Lunar Interior |journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry |volume=60 |issue=1 |pages=221–364 |bibcode=2006RvMG...60..221W |doi=10.2138/rmg.2006.60.3 |issn=1529-6466}}</ref> Mayroon din itong panlabas na tunaw na bahagi na bumubuo sa 60% ng volume ng kaibuturan nito at solidong panloob na bahagi.<ref>{{Cite journal |last=Weber |first=R. C. |last2=Lin |first2=P.-Y. |last3=Garnero |first3=E. J. |last4=Williams |first4=Q. |last5=Lognonne |first5=P. |date=2011-01-21 |title=Seismic Detection of the Lunar Core |url=https://zenodo.org/record/1230912 |journal=Science |volume=331 |issue=6015 |pages=309–312 |bibcode=2011Sci...331..309W |doi=10.1126/science.1199375 |issn=0036-8075 |pmid=21212323}}</ref> === Kaibuturan ng mga mabatong planeta === Ang mga kaibuturan ng mga [[Mga planetang terestrial|mabatong planeta]] ay unang naisalarawan sa pamamagitan ng pagsusuri ng mga datos mula sa mga sasakyang pangkalawakan, tulad ng Mariner 10&nbsp;ng NASA na lumipad sa [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]] at [[Venus|Benus]], na dumaan sa mga naturang planeta.<ref>{{Citation |title=Mariner 10 mission highlights : Venus mosaic P-14461 |date=1987 |publisher=National Aeronautics and Space Administration, Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology |oclc=18035258}}</ref> Hindi tulad sa daigdig (at kamakailan, sa planetang [[Marte]]), wala pang nailalagay na mga sesismograpo sa ibabaw ng mga planetang ito na maaaring makasukat sa mga lindol ng alon na dumadaloy sa interyor ng mga ito, kung kaya't sa pamamagitan ng pagsuri iba pang uri ng datos maaaring mahinuha ang katangian ng kanilang interyor. Isa na rito ay ang pagsukat sa [[masa]] at laki ng planeta upang matantya ang bultong densidad nito tulad ng ginawa ni Cavendish. Dahil ang [[moment ng inertia]] ay limitado at direktang nakaugnay sa pangkalahatang densidad nito, ang pagsukat sa kantidad na ito ng mga sasakyang pangkalawakan ay makapagbibigay ng maaasahang tantya sa katangian at komposisyon ng planetang iniikutan nito.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Solomon |first=Sean C. |date=June 1979 |title=Formation, history and energetics of cores in the terrestrial planets |journal=Physics of the Earth and Planetary Interiors |volume=19 |issue=2 |pages=168–182 |bibcode=1979PEPI...19..168S |doi=10.1016/0031-9201(79)90081-5 |issn=0031-9201}}</ref> Dagdag pa rito, ang pagsukat sa [[magnetikong batawan]] (''magnetic field'') ng mga planetang ito at mga kalkulasyon gamit ng [[batas ng konserbasyon ng enerhiya]] ay maaaring magbigay-linaw sa hangganan ng mga posibleng komposisyon at pagkakasalansan ng looban ng mga planetang ito mula nang sila ay mabuo.<ref>{{Cite journal |last=Solomon |first=Sean C. |date=August 1976 |title=Some aspects of core formation in Mercury |journal=Icarus |volume=28 |issue=4 |pages=509–521 |bibcode=1976Icar...28..509S |doi=10.1016/0019-1035(76)90124-X |hdl-access=free}}</ref> == Pagkakabuo == === Pagtitipon-tipon (''accretion'') === Ang mga sistemang planetaryo ay nabubuo mula sa patag na dalipay ng alikabok at gaas na mabilis na nagtitipon-tipon bilang mga [[planetesimal]] na may lapad-diametrong 10&nbsp;km sa loob ng ilang libong taon.<ref name="Wood, Walter and Jonathan 2006">{{Cite journal |last=Wood |first=Bernard J. |last2=Walter |first2=Michael J. |last3=Jonathan |first3=Wade |date=June 2006 |title=Accretion of the Earth and segregation of its core |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-06-15_441_7095/page/824 |journal=Nature |volume=441 |issue=7095 |pages=825–833 |bibcode=2006Natur.441..825W |doi=10.1038/nature04763 |pmid=16778882}}</ref> === Pagkakasalansan ng interyor (''Differentiation'') === Matapos maipon bilang bilog na mga entidad, nagsisimulang maghiwa-hiwalay ang looban ng isang bagong-buong planeta ayon sa katangian ng mga materyales na bumubuo rito. Maraming mga salik na kumukontrol sa ganap na paghihiwalay ng isang bakal na kaibuturan mula sa iba pang mga sangkap na bumubuo sa interyor ng isang planeta, kasama na ang [[kristalisasyon]] ng [[mineral]] na perovskite. Sa yugtong binubuo pa ng karagatang [[magma]] ang bulto ng isang planeta, ang kristalisasyon na perovskite, na isang proseso ng [[oksihenasyon]], ay maaaring mag-udyok at magtulak sa proseso ng produksyon at paghihiwalay ng bakal mula sa orihinal na tunaw na silicate. === Pagpipisan ng mga kaibuturan === Ang kolisyon sa pagitan ng mga bagay na kasinlaki ng mga planeta sa maagang kasaysayan ng sistemang solar ay nagkaroon ng mahalagang epekto sa pagkakabuo at paglaki ng mga planeta at kanilang mga kaibuturan. ==== Sistema ng Daigdig at Buwan ==== Ayon sa [[ipotesis ng higanteng pag-uumpugan]] (''giant impact hypothesis''), nagkaroon ng kolisyon sa pagitan ng Daigdig at planetang [[Theia (planeta)|Theia]] sa maagang bahagi ng pagkakabuo nito.<ref name="Halliday and N. 2000">{{Cite journal |last=Halliday |last2=N. |first2=Alex |date=February 2000 |title=Terrestrial accretion rates and the origin of the Moon |url=https://archive.org/details/sim_earth-and-planetary-science-letters_2000-02-28_176_1/page/16 |journal=Earth and Planetary Science Letters |publisher=Science |volume=176 |issue=1 |pages=17–30 |bibcode=2000E&PSL.176...17H |doi=10.1016/s0012-821x(99)00317-9}}</ref> Noong nangyari ito, mayorya diumano ng bakal mula sa Theia ang nahalo at nasama sa kaibuturan ng mundo.<ref name="Seti Institute 2012">{{Cite journal |date=2012 |title=A new Model for the Origin of the Moon |url=http://www.seti.org/node/1458 |publisher=SETI Institute |access-date=2023-07-11 |archive-date=2012-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121121040559/http://www.seti.org/node/1458 |url-status=dead }}</ref> === Mga tendensya ng mga kaibuturan sa Sistemang Solar === ==== Mga panloob na mabatong planeta ==== Lahat ng mga mabatong planeta, maging ang Buwan, ay may kaibuturang pangunahing binubuo ng bakal, bagaman ang kaibuturan ng Benus at Daigdig ay binubuo ng pinaghalong bakal at nikel habang ang kaibuturan naman ng Marte ay binubuo ng pinaghalong bakal at [[asupre]].<ref name=":3">{{Cite journal |last=Stevenson |first=David J. |date=2001-07-12 |title=Mars' core and magnetism |journal=Nature |volume=412 |issue=6843 |pages=214–219 |bibcode=2001Natur.412..214S |doi=10.1038/35084155 |issn=1476-4687 |pmid=11449282}}</ref> Habang lumalayo ang isang planeta mula sa Araw, ang laki ng kaibuturan nito relatibo sa buong radius ng planeta nito ay bumababa.<ref name=":1"/> Ang dahilan ng tendensiyang ito'y maaaring bunga ng ugnayan ng inisyal na init ng isang planeta at bilis ng pagkakasalansan nito, na mas mabilis mangyari kapag mas maliit ang isang planeta, kung kaya ang kaibuturan ng Merkuryo ay relatibong malaki kumpara sa kaibuturan ng iba pang mga mabatong planeta.<ref name=":1" /> Ang Benus, Marte, at maging ang buwan, ay halos walang magnetikong batawan. Sa kaso ng Benus, maaaring dahil ito sa kawalan ng likidong salansan sa interyor nito na dapat sana'y nakikipag-interaksyon sa solidong kaibuturan nito. Bagama't may likido at solidong bahagi ang kaibuturan ng Marte, sa di pa tukoy na eksaktong dahilan ay maaaring hindi pareho ng sa Daigdig ang katangian ng interaksyon ng dalawang bahaging ito sa isa't isa.<ref name=":3" /> ==== Mga panlabas na higanteng gas at yelo ==== Ang pinakatinatanggap na paliwanag sa katangian ng kaibuturan ng mga panlabas na planeta ng sistemang solar ay binubuo ang mga ito ng maliliit na kaibuturang yari sa bato na pinalilibtan ng salansan ng yelo; sa kaso ng Hupiter at Saturno naman ay maaaring may nakapalibot pang malaking rehiyon ng likidong metalikong idriheno at [[elyo]]. Gayunman, napakahirap aralin at ilarawan ang katangian ng mga salansang ito dahil napakataas na presyon ng interyor ng mga planetang ito ang kinakailangang gayahin ng mga laboratoryo upang masukat nang direkta.<ref>{{Cite journal |last=Castelvecchi |first=Davide |date=2017-01-26 |title=Physicists doubt bold report of metallic hydrogen |journal=Nature |volume=542 |issue=7639 |pages=17 |bibcode=2017Natur.542...17C |doi=10.1038/nature.2017.21379 |issn=0028-0836 |pmid=28150796 |doi-access=free}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Estruktura ng Daigdig]] [[Kategorya:Mga planeta]] [[Kategorya:Astronomiya]] [[Kategorya:Pamplanetang heolohiya]] 2kwyhndt51xik3450tihf3q6mdqx7n9 0 324432 2208503 2208396 2026-05-22T15:01:03Z CarbonaraKid863 112412 Nilipat ni CarbonaraKid863 ang pahinang [[Sistemang Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas]] sa [[Sistema ng Mataas na Paaralan ng Pilipinas sa Agham]] mula sa redirect: Binabalik sa dating pamagat. May mga patunay na ginagamit ang saling "Mataas na Paaralan ng Pilipinas sa Agham" sa iba't ibang kampus: Sa Pangunahing Kampus para sa kanilang Moving-Up o Padayon ceremonies: https://www.facebook.com/share/p/1Cpw8nBq3x/, sa Rehiyong Bikol para sa Palatuntunan ng Pagtatapos: https://www.face... 2187008 wikitext text/x-wiki {{Infobox school|name=Mataas na Paaralan ng Pilipinas sa Agham|logo=Philippine Science High School System (PSHS) - Pisay.svg|established=1964|head_label=Executive Director|head=Lilia T. Habacon<ref>{{cite web |url= http://www.pshs.edu.ph/17-transparency/121-mandate-and-officials |title= Mandate and Officials |access-date= April 8, 2017 |archive-date= Abril 9, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170409111131/http://www.pshs.edu.ph/17-transparency/121-mandate-and-officials |url-status= dead }}</ref>|campus=16|colors=|accreditation=ISO:2015 Accredited|students=9,317 (Panuruang Taon 2020-2021)<ref>{{Cite web |url=https://www.foi.gov.ph/requests/aglzfmVmb2ktcGhyHgsSB0NvbnRlbnQiEVBTSFMtMjM4OTA3MzY1NjgzDA |title=Archive copy |access-date=2023-07-17 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717024656/https://www.foi.gov.ph/requests/aglzfmVmb2ktcGhyHgsSB0NvbnRlbnQiEVBTSFMtMjM4OTA3MzY1NjgzDA |url-status=dead }}</ref>|affiliation=[[Kagawaran ng Agham at Teknolohiya]]|website={{URL|www.pshs.edu.ph}}}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Sistema ng Mataas na Paaralan ng Pilipinas sa Agham''' ({{lang|en|Philippine Science High School System|italic=yes}} sa Ingles) ay pangkat ng mga pampublikong [[Mataas na paaralang pang-agham|mataas na paaralan]] sa [[Pilipinas]] na pinatatakbo ng [[Kagawaran ng Agham at Teknolohiya (Pilipinas)|Kagawaran ng Agham at Teknolohiya]] na may partikular na pagtuon sa pananaliksik at pagsasanay sa larangan ng [[agham]] at teknolohiya. <ref>{{Cite web |last=mPshSsAEiOUXYZ |date=2019-04-04 |title=The PSHS System – Philippine Science High School System |url=https://pshs.edu.ph/the-pshs-system/,%20https://pshs.edu.ph/the-pshs-system/ |access-date=2023-07-17 |language=en-US }}{{Dead link|date=Hulyo 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ginagawaran ng scholarship ng ahensya ang mga mag-aaral na Pilipinong may angking husay sa agham at matematika. Ang pagkakatanggap sa MPPA ay dinaraan sa pamamagitan ng Pambansang Paligsahang Pagsusulit ({{lang|en|National Competitive Examination|italic=yes}} sa Ingles) <ref>{{Cite web |title=National Competitive Examination (NCE) |url=https://irc.pshs.edu.ph/admission/national-competitive-examination-nce |access-date=2023-07-17 |website=irc.pshs.edu.ph |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717024657/https://irc.pshs.edu.ph/admission/national-competitive-examination-nce |url-status=dead }}</ref> na bukas lamang sa mga mamamayang [[Mga Pilipino|Pilipino]]. Itinatakda sa kontrata na pinipirmahan ng bawat iskolar sa pagsisimula ng kanilang pag-aaral sa MPPA na sila ay kumuha ng kurso sa kolehiyo na may kinalaman sa larangan ng [[agham pangkalikasan]], [[sipnayan]], o [[Inhenyeriya|inhinyeriya]].<ref>{{Cite web |title=PSHS scholars face legal action for enrolling in non-S&T courses in college |url=https://mb.com.ph/2021/8/29/pshs-scholars-face-legal-action-for-enrolling-in-non-st-courses-in-college |access-date=2023-07-17 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref> == Organisasyon == === Mga kampus === Sa unang 24 taon nito, iisa lamang ang kampus ng MPPA, ang kasalukuyang Main Campus sa [[lungsod Quezon]]. Kalaunan, bawat rehiyon sa Pilipinas<ref>https://pshs.edu.ph/mandate-and-officials/</ref>, maliban sa [[Bangsamoro]]<ref>https://scitechanddigital.news/2018/08/28/dost-calls-for-pisay-scholarship-applicants-for-2018-national-competitive-examination/</ref>, ay may kampus. {| class="wikitable" ! Kampus ! Lokasyon ! Taon ng Pagkatatag ! Direktor |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas-Main Campus|Pangunahing Kampus]] (NCR) | Agham Road, Diliman, [[Lungsod Quezon]] | 1964 | Rod Allan A. De Lara |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas-Kampus ng Timog Mindanao|Timog Mindanao]] (XI) | Sto. Niño, Tugbok District, [[Lungsod ng Dabaw]] | 1988 | Jonald P. Fenecios |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas-Kampus ng Silangang Visayas|Silangang Visayas]] (VIII) | Pawing, [[Palo, Leyte|Palo]], [[Leyte]] | 1992 | Yvonne M. Esperas |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas-Kampus ng Kanlurang Visayas|Kanlurang Visayas]] (VI) | Bito-on, Jaro, [[Lungsod ng Iloilo]] | 1992 | Myrna B. Libutaque |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas-Kampus ng Lambak ng Cagayan|Lambak ng Cagayan]] (II) | Masoc, [[Bayombong]], [[Nueva Vizcaya]] | 1998 | Erick John H. Marmol |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas-Gitnang Mindanao|Gitnang Mindanao]] (X) | Nangka, [[Balo-i]], [[Lanao del Norte]] | 1998 | Franklin L. Salisid |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas-Kampus ng Lambak ng Rehiyong Bikol|Bikol]] (V) | Tagongtong, [[Goa, Camarines Sur|Goa]], [[Camarines Sur]] | 1998 | Lorvi B. Pagorogon |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas - Kampus ng Rehiyong Iloko|Ilokos]] (I) | [[San Ildefonso, Ilocos Sur|San Ildefonso]], [[Ilocos Sur]] | 2002 | Dr. Ronnalee N. Orteza |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas-Kampus ng Gitnang Visayas|Gitnang Visayas]] (VII) | Talaytay, [[Argao]], [[Cebu]] | 2005 | Dr. Rachel Luz V. Rica |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas-Kampus ng Rehiyong Cordillera|Rehiyong Administratibo ng Cordillera]] (RAC) | Purok 12, Lime Kiln, Irisan, [[Baguio]] | 2009 | Edward C. Albaracin |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas-Kampus ng Gitnang Luzon|Gitnang Luzon]] (III) | Lily Hill St., Clark Freeport Zone, [[Lungsod ng Angeles]], [[Pampanga]] | 2009 | Theresa Anne O. Diaz |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas-Kampus ng Rehiyong Soccsksargen|Soccsksargen]] (XII) | Paraiso, [[Koronadal|Koronadal City]], [[Timog Cotabato|South Cotabato]] | 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.pshs.edu.ph/11-feature/139-pshs-src-opens-for-the-pioneer-batch |title=PSHS-SRC opens for the pioneer batch |access-date=2023-07-17 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305002546/http://www.pshs.edu.ph/11-feature/139-pshs-src-opens-for-the-pioneer-batch |url-status=dead }}</ref> | Edman Gallamaso |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas-Kampus ng Rehiyong Caraga|Caraga]] (XIII) | Ampayon, [[Butuan]], [[Agusan del Norte]] | 2013 | Engr. Ramil A. Sanchez |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas-Kampus ng Rehiyong Calabarzon|CALABARZON]] (IV-A) | Sampaga, [[Lungsod ng Batangas]] | 2015 | Jose M. Andaya Jr. |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas-Kampus ng Tangway ng Zamboanga|Tangway ng Zamboanga]] (IX) | Cogon, [[Dipolog]] | 2015 | Mr. Edman H. Gallamaso |- | [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas-Kampus ng Rehiyong Mimaropa|MIMAROPA]] (IV-B) | Rizal, [[Odiongan]], [[Romblon]] | 2016 | Romeo C. Ongpoy, Jr. |- |} === Pamunuan ng Sistema === Ang Lupon ng mga Katiwala (''Board of Trustees'') ang pinakamataas na tagapagpatupad ng patakaran. Sa ibaba nito ay ang Komiteng Tagapagpaganap (''ExeCom'') na binubuo ng mga direktor ng iba't ibang kampus ng MPPA na nagbibigay ng mga rekomendasyon at mungkahing mga patnubay sa para sa kanilang pagpapatibay.<ref>{{Cite web |url=https://cvisc.pshs.edu.ph/transparency/2017/QMS/quality_manual/QM_3-4_PSHSS_Org_Chart.pdf |title=Archive copy |access-date=2023-07-17 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717024656/https://cvisc.pshs.edu.ph/transparency/2017/QMS/quality_manual/QM_3-4_PSHSS_Org_Chart.pdf |url-status=dead }}</ref> == Kasaysayan == === Pagkakatatag ng unang kampus === Itinatag ang Mataas na Paaralan ng Pilipinas sa Agham sa pamamagitan ng Batas ng Republika 3661 na inakda ng kongresistang si Virgilio Afable at nilagdaan ni Pangulong [[Diosdado Macapagal]] noong 1963.<ref>{{Cite web |title=PHILIPPINE LAWS, STATUTES AND CODES - CHAN ROBLES VIRTUAL LAW LIBRARY |url=https://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno3661.html |access-date=2023-07-17 |website=www.chanrobles.com}}</ref> Nakasaad dito ang tungkulin ng MPPA na "mag-alok ng libreng pag-aaral sa antas ng mataas na paaralan nang may pagdiin sa mga asignaturang kaugnay sa paghahanda ng mga mag-aaral nito sa landas ng larangan ng agham." Ang unang kampus ay nagsimulang umiral sa isang loteng pag-aari ng [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan|GSIS]] malapit sa [[Quezon Memorial Circle]] noong ika-5 ng Setyembre, 1964, sa pamumuno ng [[Pambansang Alagad ng Agham ng Pilipinas|Pambansang Alagad ng Agham]] na si [[Gregorio Velasquez (Pambansang Alagad ng Agham)|Gregorio Velasquez]].<ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://carc.pshs.edu.ph/about-us |access-date=2023-07-17 |website=carc.pshs.edu.ph |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717024658/https://carc.pshs.edu.ph/about-us |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-09-06 |title=A 'Pisay' for changing times |url=https://www.rappler.com/science/society-culture/68344-philippine-science-high-school-changing-times/ |access-date=2023-07-17 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> Noong 1970, lumipat ito sa kasalukuyang pwesto ng Main Campus sa Kalsada ng Agham sa Diliman, Quezon City. === Paglawak at Pagkakatatag ng Sistema ng MPPA === Pagsapit ng dekada 1980, nagsimulang lumaganap ang MPPA sa iba't ibang rehiyon sa bansa. Itinatag ang unang rehiyunal na kampus sa lungsod ng Davao noong 1988<ref>{{Cite web |last=User |first=Super |date=2013-12-03 |title=History |url=https://smc.pshs.edu.ph/about-us/history |access-date=2023-07-17 |website=smc.pshs.edu.ph |language=en-gb |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717024659/https://smc.pshs.edu.ph/about-us/history |url-status=dead }}</ref> at sinundan ng kampus sa Iloilo noong 1993<ref>{{Cite web |date=2015-12-08 |title=History of PSHSWVC |url=https://wvc.pshs.edu.ph/about-us/history |access-date=2023-07-17 |website=Philippine Science High School Western Visayas Campus |language=en-gb |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717024658/https://wvc.pshs.edu.ph/about-us/history |url-status=dead }}</ref>, ang unang kampus sa kabisayaan. Pagsapit ng 1998 ay mayroon nang pitong kampus sa buong kapuluan. Upang magkaroon ng nagkakaisang pamantayan at pambansang pamunuan ang bawat kampus, nilagdaan ng pangulong [[Fidel V. Ramos]] noong 1997 ang Batas ng Republika 8496 o ang Batas ng Sistema ng MPPA.<ref>{{Cite web |title=Republic Act No. 8496 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra1998/ra_8496_1998.html |access-date=2023-07-17 |website=lawphil.net}}</ref> == Mga larawan == <gallery mode="packed"> 2006-03-pisay-kalachuchi.jpg|Gusali ng MPPA-Pangunahing Kampus sa Diliman, Lungsod Quezon Philippine Science High School - Eastern Visayas Campus.jpg|Gusali ng MPPA-Kampus sa Silangang Visayas sa Leyte Philippine Science High School - Caraga Region Campus Main Gate Facade.jpg|Gusali ng MPPA-Kampus ng Rehiyong Caraga sa Agusan del Norte </gallery> == Ilan sa mga kilalang alumni == * Reynaldo Vea (Batch 1969): Presidente at Chief Executive Officer ng [[Unibersidad ng Mapua]]<ref>{{Cite web |last=mPshSsAEiOUXYZ |date=2023-04-04 |title=𝗪𝗔𝗧𝗖𝗛: 𝗠𝗲𝗲𝘁 𝘁𝗵𝗲 𝗚𝗔𝗠𝗘𝗖𝗛𝗔𝗡𝗚𝗘𝗥𝗦 𝗳𝗿𝗼𝗺 𝗣𝗶𝘀𝗮𝘆 🔥🔥🔥🔥 – Philippine Science High School System |url=https://pshs.edu.ph/%f0%9d%97%aa%f0%9d%97%94%f0%9d%97%a7%f0%9d%97%96%f0%9d%97%9b-%f0%9d%97%a0%f0%9d%97%b2%f0%9d%97%b2%f0%9d%98%81-%f0%9d%98%81%f0%9d%97%b5%f0%9d%97%b2-%f0%9d%97%9a%f0%9d%97%94%f0%9d%97%a0%f0%9d%97%98/,%20https://pshs.edu.ph/𝗪𝗔𝗧𝗖𝗛-𝗠𝗲𝗲𝘁-𝘁𝗵𝗲-𝗚𝗔𝗠𝗘/ |access-date=2023-07-17 |language=en-US }}{{Dead link|date=Hulyo 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2023-05-25 |title=PSHS Alumni Feature – https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/ |url=https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/,%20https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/ |access-date=2023-07-17 |language=en-US }}{{Dead link|date=Hulyo 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Vicky Tauli-Corpuz (Batch 1969): Tagapagtaguyod ng karapatan ng mga Katutubo; Special Rapporteur ng [[Nagkakaisang Bansa]] para sa mga katutubo<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Victoria Tauli-Corpuz, former Special Rapporteur (2014-2020) |url=https://www.ohchr.org/en/special-procedures/sr-indigenous-peoples/victoria-tauli-corpuz-former-special-rapporteur-2014-2020 |access-date=2023-07-17 |website=OHCHR |language=en}}</ref>; isa sa mga binansagang "terorista" ng rehimeng Duterte noong 2018<ref>{{Cite web |last=Brown |first=Alleen |date=2019-07-30 |title=More Than 160 Environmental Defenders Were Killed in 2018, and Many Others Labeled Terrorists and Criminals |url=https://theintercept.com/2019/07/30/criminalization-environmental-activists-global-witness-report/ |access-date=2023-07-17 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref> * [[Hermogenes Esperon]] (Batch 1970): Heneral; dating Chief of Staff, [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]<ref>{{Cite web |last=Dalisay |first=Butch |title=Sharing my umbrella |url=https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2006/03/13/326002/sharing-my-umbrella |access-date=2023-07-17 |website=Philstar.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-25 |title=PSHS Alumni Feature – https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/ |url=https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/,%20https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/ |access-date=2023-07-17 |language=en-US }}{{Dead link|date=Hulyo 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Butch Dalisay]] (Batch 1971-A): manunulat, mamamatnugot, kolumnista, nagkamit ng gantimpala sa patimpalak ng [[Gawad Palanca|Palanca]]<ref>{{Cite web |date=2023-05-25 |title=PSHS Alumni Feature – https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/ |url=https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/,%20https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/ |access-date=2023-07-17 |language=en-US }}{{Dead link|date=Hulyo 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Dalisay |first=Butch |title=Intelligence without values |url=https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2019/07/08/1932762/intelligence-without-values |access-date=2023-07-17 |website=Philstar.com}}</ref> * Nimfa 'Nona' del Rosario (Batch 1971-B): organisador ng mga kabataan at komunidad; [[Bagong Hukbong Bayan|pulang mandirigma]]<ref>{{Cite web |title=Pisay Activists Memorial - Nimfa B. del Rosario |url=https://sites.google.com/site/pahingalay/bantayog-martyrs-from-pshs/nimfa-b-del-rosario |access-date=2023-07-17 |website=sites.google.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=PRWC » NPA-Ifugao (Nona del Rosario Command) Archives |url=https://philippinerevolution.nu/authors/npa-ifugao-nona-del-rosario-command/ |access-date=2023-07-17 |website=PRWC {{!}} Philippine Revolution Web Central}}</ref> * [[Miriam Coronel-Ferrer]] (Batch 1977): negosyador at dating tagapangulo ng peace panel ng Gobyerno ng Pilipinas sa [[Harapan ng Paglayang Islamiko ng Moro|MILF]]<ref>https://news.abs-cbn.com/nation/metro-manila/03/26/14/pnoy-wont-allow-transfer-pshs</ref> * [[Jessica Zafra]] (Batch 1982): manunulat ng [[fiction]], kolumnista, dating host ng palabas sa telebisyon at radyo<ref>{{Cite web |date=2023-05-25 |title=PSHS Alumni Feature – https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/ |url=https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/,%20https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/ |access-date=2023-07-17 |language=en-US }}{{Dead link|date=Hulyo 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-09-06 |title=FAST FACTS: Philippine Science High School |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/68238-fast-facts-philippine-science-high-school/ |access-date=2023-07-17 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> * [[Joseph Emilio Abaya]] (Batch 1983): dating kinatawan, unang distrito ng [[Cavite]]; dating Kalihim, [[Kagawaran ng Transportasyon at Komunikasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon at Komunikasyon]]<ref>{{Cite web |date=2023-05-25 |title=PSHS Alumni Feature – https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/ |url=https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/,%20https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/ |access-date=2023-07-17 |language=en-US }}{{Dead link|date=Hulyo 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2012-08-31 |title=Jun Abaya: 'A good soldier' |url=https://www.rappler.com/nation/11522-jun-abaya-a-good-soldier/ |access-date=2023-07-17 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> * [[Auraeus Solito]] (alyas Kanakan Balintagos) (Batch 1986): tagagawa ng pelikula, direktor ng mga pelikulang "[[Ang Pagdadalaga ni Maximo Oliveros]]", "[[Tuli (pelikula)|Tuli]]", at "[[Pisay (pelikula)|Pisay]]"<ref>{{Cite web |title=Mag-log in sa Facebook |url=https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FPHCinema100%2Fposts%2Ffun-pisay-factsauraeus-solito-is-the-director-of-the-award-winning-music-video-o%2F149666352334611%2F |access-date=2023-07-17 |website=Facebook}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-25 |title=PSHS Alumni Feature – https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/ |url=https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/,%20https://pshs.edu.ph/pshs-alumni-feature/ |access-date=2023-07-17 |language=en-US }}{{Dead link|date=Hulyo 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Barry Gutierrez]] (Batch 1990): dating Kongresista ng partylist na [[Akbayan]], tagapagsalita ni dating Bise Presidente Leni Robredo<ref>{{Cite web |last=brigadanibarry |date=2015-12-01 |title=Rep. Gutierrez receives Pisay Gawad Lagablab Award for exemplary leadership, public service |url=https://brigadanibarry.wordpress.com/2015/12/01/rep-gutierrez-receives-pisay-gawad-lagablab-award-for-exemplary-leadership-public-service/ |access-date=2023-07-17 |website=BRIGADA NI BARRY |language=en}}</ref> * Luis Katigbak (Batch 1991): manunulat at kritiko sa musika<ref>{{Cite web |date=2014-09-06 |title=FAST FACTS: Philippine Science High School |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/68238-fast-facts-philippine-science-high-school/ |access-date=2023-07-17 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> * [[Karlo Nograles]] (Batch 1993): Dating tagapangulo ng [[Komisyon sa Serbisyo Sibil]]<ref>https://www.esquiremag.ph/politics/news/karlo-nograles-facts-a00297-20200407-lfrm</ref> * Jeffrey Hidalgo (Batch 1994): mang-aawit, manunulat ng kanta, dating miyembro ng banda ng grupong Smokey Mountain<ref>{{Cite web |last=Author |first=Pikapika |title=Exclusive: Jeffrey Hidalgo, ang singer na naging chemical engineer na ngayon ay erotica director na {{!}} Pikapika {{!}} Philippine Showbiz News Portal |url=https://www.pikapika.ph/pikavids/exclusive-jeffrey-hidalgo-ang-singer-na-naging-chemical-engineer-na-ngayon-ay-erotica-director-na |access-date=2023-07-17 |website=www.pikapika.ph |language=en}}</ref> * Ricardo Novenario (Batch 1996): tagapagsulat ng batikang mga dula na '<nowiki/>''Ang Huling El Bimbo''<nowiki/>' at '''Kafatiran''<nowiki/>'<ref>{{Citation |title=How a Science High School Prepared Me For Theatre {{!}} Dingdong Novenario {{!}} TEDxYouth@PSHSMain |url=https://www.youtube.com/watch?v=2QpDQYfnrDs |access-date=2023-07-17}}</ref> * [[Atom Araullo]] (Batch 2000): host sa telebisyon, tagapag-ulat at brodkaster sa [[GMA Network]]<ref>{{Cite web |last=News |first=G. M. A. |date=2021-05-06 |title=Atom Araullo reveals he originally wanted to become a scientist |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/786511/atom-araullo-reveals-he-originally-wanted-to-become-a-scientist/story/ |access-date=2023-07-17 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/atom-araullo-man-at-his-best-2022-interview-a2056-20221125-lfrm3</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga mataas na paaralan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Edukasyon sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga paaralang pang-agham sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga paaralang panghayskul at sekundarya]] hcq9gsse67z40d55ku75u44ckttwze1 0 324437 2208473 2208392 2026-05-22T12:45:39Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Sistemang Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas]] 2208473 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sistemang Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas]] __NOTOC__ qacp84vjazffq6bvmd0sj9tjk6vozz9 0 324439 2208471 2208393 2026-05-22T12:45:17Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Sistemang Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas]] 2208471 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sistemang Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas]] __NOTOC__ qacp84vjazffq6bvmd0sj9tjk6vozz9 0 324542 2208466 2208394 2026-05-22T12:44:22Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Sistemang Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas]] 2208466 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sistemang Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas]] __NOTOC__ qacp84vjazffq6bvmd0sj9tjk6vozz9 0 326991 2208528 2207504 2026-05-22T17:38:32Z ~2026-30761-99 162106 2208528 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Enero 2024}} {{cleanup|date=Enero 2024|reason=Kailangan ayusin ang balarila at pagkakasulat. Kailangan isalin din ang mga banyagang salita.}} }}{{Lito|Miss International}} {{Infobox organization|name=Miss International Queen|image=|caption=Miss International Queen logo|map=|formation=2004|type=Transgender[[Beauty pageant]]|location=[[Pattaya]], [[Chonburi Province]]|headquarters=[[Thailand]]|language=[[English language|English]]|leader_title=|leader_name=Alisa Phanthusak|key_people=|parent_organization=Miss International Queen Organization|budget=$3M USD|website=[http://www.missinternationalqueen.com missinternationalqueen.com]|leader_title2=Kasalukuyang nanalo|leader_name2='''[[Solange Dekker]]''' {{flag|Netherlands}}|leader_title3=Honorary Advisor|leader_name3=Seree Wongmontha}} '''Miss International Queen''' ay ang pinakamalaking beauty pageant sa mundo para sa mga transgender (biyolohikal na lalaki ngunit gumagamit ng babaeng identitad) . Ang pageant ay nabuo noong 2004 at pinangalanang pinakamalaki at pinakaprestihiyoso ng [[CNN]] orihinal na isang [[Amerikanong]] dokumentaryo sa telebisyon ''na [https://en.m.wikipedia.org/wiki/This_Is_Life_with_Lisa_Ling This Is Life kasama si Lisa Ling]'' na ipinalabas noong 26 Nobyembre 2017. <ref>{{Citation |title="This Is Life with Lisa Ling" Transbeauty (TV Episode 2017) - IMDb |url=http://www.imdb.com/title/tt7446126/ |access-date=2021-03-01}}</ref> Ang pageant ay pagmamay-ari at pinapatakbo ng Thailand-based na Tiffany's Show Pattaya Co, Ltd. Ito ay ginaganap taun-taon sa Pattaya City, [[Thailand]] simula noong 2004. <ref name="IBTimesAU2013">{{Cite news |date=4 November 2013 |title=Brazilian Transgender Crowned as Miss International Queen 2013 |work=International Business Times |url=http://www.ibtimes.com.au/brazilian-transgender-crowned-miss-international-queen-2013-see-video-1322292 |access-date=31 October 2015}}</ref> Ang misyon ng patimpalak ay naglalayon sa [[LGBT|LGBTQ]] at [[Transeksuwalismo|Transgender]] na kamalayan at pagkakapantay-pantay sa lipunan at manggagawa, habang ang lahat ng kita sa pera ng aktwal na palabas sa telebisyon ay mapupunta sa Royal Charity [[AIDS]] Foundation ng Thailand. Ang kasalukuyang nanalong Miss International Queen ay si [[Solange Dekker|'''Solange Dekker''']] mula sa [[Netherlands]], na nakoronahan noong 24 June 2023. == Kasaysayan == Ang opisyal na website ng Miss International Queen ay nagsasaad na ang beauty pageant ay itinatag na may layuning, "mag-alok ng internasyonal na kompetisyon para sa mga transgender mula sa buong mundo at upang magbigay ng pagkakataon para sa mga transgender na mas matanggap sa mundo ngayon, upang lumikha ng mga karapatan ng transgender kamalayan sa mga internasyonal na komunidad at upang bumuo ng pagkakaibigan at pagpapalitan ng mga ideya sa mga internasyonal na komunidad ng lesbian, bakla, bisexual at transgender/transsexual."<ref>Pictures of Transgenders,Transvestites at Miss International Queen Contest ...</ref> == Mga kinakailangan sa pageant == Ang mga kalahok ay dapat na ipinanganak na lalaki, maaaring bago o pagkatapos ng operasyon at sa pagitan ng edad na 18 at 35. Bilang karagdagan, ang mga kalahok ay maaari lamang kumatawan sa kanilang bansang kapanganakan o na nakalista sa kanilang pasaporte at hindi dapat na sumali sa anumang publikasyon. /website/pang-adult na pelikula/prostitusyon na nagpapakita ng kahubaran. Ang mga naunang nanalo o runner-up na kalahok ay hindi pinapayagang sumali muli. Ang mga umuulit na hindi pagkakalagay na kandidato ay pinapayagang muling isumite ang kanilang mga kredensyal at aplikasyon. Humigit-kumulang 25 semi-final contestants na pinili ang magpapatuloy na lumaban sa final round at kinakailangang lumahok sa dalawang linggo ng mga aktibidad: photo shoots, pananghalian kasama ang mga opisyal ng lungsod, hapunan kasama ang press, pagbisita sa sponsor at community outreach, katulad na mga kondisyon sa kalaban sa ibang beauty pageant. Ang huling palabas ay ipapalabas sa telebisyon sa Thai gayundin sa live online streaming. == Disenyo ng korona at premyo == Noong 2011, ang korona para sa Miss International Queen Crown ay muling idinisenyo ng inspirasyon ng mga butterflies at ang korona ng [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Liberty_(personification) Lady Liberty]. Ang mga paru-paro ay inilaan upang simbolo ng kagandahan na matatagpuan sa kalikasan at ang ideya ng muling pagsilang. Ang korona ay nananatili sa Miss International Queen Organization sa tinatayang halaga na US$10,000.<ref>Brazilian Transgender Crowned as Miss International Queen 2013 (See Video)</ref> Ang nanalo ng Miss International Queen ay tumatanggap ng premyong cash na 450,000 Thai baht (mga US$15,000), maraming mga sponsor na regalo, isang apartment sa Woodlands Resort Pattaya sa panahon ng kanyang paghahari at mga alaala na panghabambuhay. ==Mga trademark ng kawanggawa== Ang Miss International Queen ay isang rehistradong trademark at isang non-profit na sektor ng organizer na Tiffany's Show Pattaya Co., Ltd., ang pinakamalaking transgender cabaret show sa mundo mula noong 1974 at itinataguyod ng [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Tourism_Authority_of_Thailand Tourism Authority of Thailand]. Ang lahat ng kita sa pera ng huling palabas sa telebisyon ay napupunta sa Royal Charity AIDS Foundation ng Thailand. == Ang pagtanggap ng transgender sa mga pageant == Ayon sa mga kamakailang pag-aaral, ang mga transgender na indibidwal ay kadalasang biktima ng diskriminasyon sa lipunan at pulitika.<ref name=":0">Transgender Inclusion in Single-Sex Competition: The Case of Beauty Pageant...</ref>Ang Miss International Queen pageant ay nag-aalok sa mga kalahok ng pagkakataon na makipagkumpetensya at ipakita ang kanilang talento at kagandahan sa isang LGBTQ friendly na kapaligiran. == Mga kaso ng transgender pageant == Ang mga kamakailang kaganapan ay nakakuha ng pansin sa pagtrato sa mga kalahok ng transgender pageant at kung paano nakakaapekto ang kanilang personal na pagkakakilanlan sa kanilang pagiging kwalipikado. May mga pagkakataon kung saan ang mga nanalo ng transgender at transsexual pageant ay nawalan ng titulo dahil sa hindi pagiging "transgender enough".<ref name="sq4ya5rf2q">Beauty queen loses title for 'not being transgender enough' Journal: Times (London, England : 1788) ISSN 0140-0460 Date: 02/20/2016</ref> Sa kabilang banda, ang ilang kalahok ay nadiskuwalipika rin mula sa babaeng pageant dahil sa hindi pagiging biyolohikal na babae. Noong 2012, si Jenna Talackova na lumahok sa Miss International Queen noong 2010 ay na-disqualify sa Miss Universe Canada batay sa pakikipagkumpitensya bilang transgender dahil siya ay isang biyolohikal na lalaki. Nagtatalo ang mga tagasuporta ng Talackova na walang mga patakaran na tahasang nagbabawal sa mga transsexual na makipagkumpitensya.<ref>{{Cite journal |last1=Tamilin |first1=Emily R. |last2=Quinlan |first2=Margaret M. |last3=Bates |first3=Benjamin R. |date=2017-09-01 |title=Accessing Womanhood: Jenna Talackova and the Marking of a Beauty Queen |journal=Sexuality & Culture |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=703–718 |doi=10.1007/s12119-017-9416-z |issn=1095-5143}}</ref> Sumali si Talackova sa 2010 Miss International Queen competition. Ang pagkakataong ito ay nagbunsod ng debate kung paano naapektuhan ng pagkakakilanlan ng kasarian ni Talackova ang kanyang pagiging karapat-dapat na makipagkumpetensya sa parehong kumpetisyon.<ref>Differently The Same Author: Daniels, Anthony Journal: National review (New York) ISSN 0028-0038 Date: 05/14/2012 Volume: 64 Issue: 9 Page: 28</ref> Nakipagtalo si Talackova na kung siya ay transgender, maaari siyang sumali sa mga transgender pageant. Kasabay nito, kung siya ay nakilala bilang isang babae, mayroon siyang karapatan na lumahok nang patas sa kompetisyon ng Miss Universe Canada.<ref>{{Cite news|title=Transmissions: Universal Discrimination|last=Smith|first=Gwendolyn|date=April 5, 2015|work=Between the Lines}}</ref> Ang kaso ni Jenna Talackova ay isa na nagdudulot ng kamalayan sa pampublikong persepsyon at mga personal na opinyon na nauukol sa mga taong transgender na nakikipagkumpitensya sa mga pageant.<ref>{{Cite journal|last=Bialystok|first=Lauren|date=July 2016|title='Transgender Inclusion in Single-Sex Competition: The Case of Beauty Pageants|journal=Social Theory & Practice|volume=42|pages=605–635|doi=10.5840/soctheorpract201642318 |via=Frontiers: A Journal of Women Studies}}</ref> Ang isang katulad na kaso ay naganap noong 2016 nang ang nagwagi sa Miss Transgender UK na si Jai Dara Latto, ay tinanggalan ng kanyang titulo matapos sabihin ng mga pageant organizer na hindi siya nabubuhay ng "full time" bilang isang babae. Ito ay matapos matuklasan ang footage ng paglalakad ni Latto na naka-boksingero sa halip na mga pambabaeng damit. Si Latto ay na-pegged bilang isang "drag queen" sa halip na isang transgender at nagpatuloy sa pagkawala ng kanyang titulo sa pageant at mga kita. Nangako si Latto na maglakad nang tatlumpung milya sa mataas na takong bilang paggalang sa mga karapatan ng transgender pagkatapos ng mga paratang.<ref name="sq4ya5rf2q" /> Parehong itinaas ng mga kaso nina Talackova at Latto ang tanong kung sino ang karapat-dapat na manalo sa isang pageant ng kababaihan at gayundin kung anong mga kwalipikasyon o pamantayan ang dapat matugunan upang mapanatili ng isang transgender pageant ang kanyang titulo. Ang mga kalahok ay karapat-dapat na makipagkumpetensya at manalo ng titulong Miss International Queen kung sila ay biyolohikal na lalaki at ang kanilang gender identity ay sa isang babae. Ang mga kamakailang kaganapang ito ay nagbunsod ng debate na kinasasangkutan ng panlipunang pagsasama at pagkakapantay-pantay na nauugnay sa pagkakakilanlang sekswal at kasarian ng isang indibidwal.<ref name=":0" /> == Pag-unawa ng publiko sa mga transgender beauty pageant == Ang mga pangkalahatang saloobin sa mga pageant tulad ng Miss International Queen ay iba-iba sa mga miyembro ng populasyon. Iminungkahi ng mga pag-aaral na ang ilang mga tao ay pabor sa transgender na pagsasama sa mga beauty pageant, habang ang iba ay nangangatuwiran na makatarungan lamang na makipagkumpetensya sila sa mga pageant na eksklusibo para sa mga transgender contestant.<ref name=":0" /> Bagama't ang premise ng mga pageant ay may iba't ibang opinyon din, ang mga kumpetisyon tulad ng Miss International Queen ay nag-aalok ng parehong pagkakataon sa mga transgender na ang mga indibidwal na ipinanganak na babae at kinikilala bilang isa ay mayroon. Sinasabi ng mga kamakailang publikasyon at pag-aaral na ang mga beauty pageant ay may negatibong epekto, habang iminumungkahi ng iba pang mga source na ang mga pageant ay nagpapakita ng intersectionality at dinamika ng pulitika ng kasarian, oryentasyong sekswal, at cultural stigmas.<ref>Beauty queens behaving badly: gender, global competition, and the making of...</ref> == Kathoeys at pagsasama == Kilala ang Thailand sa mataas na rate ng sex tourism, lalo na sa Pattaya. Ang Miss International Queen pageant at ang organisasyon nito ay naglalayon na ipakita sa mga transgender na may mga alternatibong pagpipilian sa karera. Ang ''Kathoey'' ay karaniwang tumutukoy sa isang transgender o isang napakababaeng gumaganap na lalaki. Ang isang kathoey ay kadalasang tinatawag na ladyboy sa wikang Ingles.<ref>Ojanen, Timo T. "Sexual/Gender Minorities in Thailand: Identities, Challenges, and Voluntary-Sector Counseling." Sexuality Research & Social Policy: Journal of NSRC, vol. 6, no. 2, May 2009, p. 4.</ref> Bagama't ang Thailand ay higit na tumatanggap ng mga transgender na tao kaysa sa karamihan ng ibang mga bansa, ang komunidad ng LQBTQ+ ay nananatiling stigmatized. Iminumungkahi pa rin ng mga kultural na kaugalian na ang mga libangan, asal, at interes ng isang tao ay dapat tumugma sa kasarian ng isang tao. Kaya, kahit na tinatanggap ang mga kathoey sa lipunan, ang isang biyolohikal na lalaki na nagtatrabaho sa isang karaniwang trabahong pambabae ay minamalas pa rin.<ref>Jackson, Peter A. and Gerard Sullivan. "A Panoply of Roles". ''Journal of Gay & Lesbian Social Services'', vol. 9, no. 2/3, 9 April 1999, p. 1.</ref> Ngunit, noong Oktubre 1997, inilabas ng Thailand ang isang konstitusyon na nanawagan para sa pantay na karapatan at pagtrato para sa lahat ng tao, anuman ang lahi, kasarian, kasarian, at higit pa. Samakatuwid, ang kulturang Thai ay dahan-dahang nagsimulang tanggapin ang lahat ng indibidwal. == Operasyon sa pagbabago ng kasarian == Ang kulturang trans ay laganap sa Thailand dahil sa malawakang medikal na pananaliksik na ginawa at mga operasyon sa pagpapatistis ng kasarian. Ang unang dokumentadong pagbabago ng kasarian sa Thailand ay noong 1975, at ang mga saloobin at mga pamamaraan ng operasyon ay bumuti nang husto mula noon. Noong 25 Nobyembre 2009, naglabas ang Thailand Medical Council ng isang patakaran na pinamagatang "Pamantayan para sa paggamot sa pagbabago ng kasarian, Census 2009". Dahil sa pagbabago ng patakarang ito, siyamnapung porsyento ng mga nakatanggap ng operasyon sa pagpapalit ng kasarian ay mga dayuhan sa Thailand.<ref>Prayuth, Chokrungvaranont, et al. "The Development of Sex Reassignment Surgery in Thailand: A Social Perspective." ''The Scientific World Journal'', Vol 2014 (2014), 2014.{{doi|10.1155/2014/182981}}</ref> Sa ganitong napakaraming turismo na nakabatay lamang sa operasyon sa pagbabago ng kasarian, hindi lamang lumago ang transgender na komunidad ng Thailand, ngunit ang mga trans indibidwal sa lipunang Thai ay tinatanggap sa mas malaking antas at magpapatuloy na ganoon sa hinaharap kung magpapatuloy ang trend. == Pagpapahalaga sa sarili == Ipinagdiriwang ng mga transgender beauty pageant tulad ng Miss International Queen ang mga kalahok at nagsusulong ng kamalayan sa komunidad ng transgender. Ipinakita ng mga pag-aaral na ang pakikipagkumpitensya sa mga prestihiyosong beauty pageant ay nauugnay sa mas mataas na antas ng pagpapahalaga sa sarili.<ref name=":1">Thompson, S. H and K Hammond. "Beauty Is as Beauty Does: Body Image and Self-Esteem of Pageant Contestants." ''Eating and Weight Disorders – Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity'', no. 3, 2013, p. 231. {{doi|10.1007/BF03325019}}.</ref> Ang mas mataas na antas ng pagpapahalaga sa sarili na ito ay maaaring magmula sa isang mas malakas na pakiramdam ng pagkakakilanlan na naranasan pagkatapos makipagkumpitensya laban sa ibang mga transgender. <ref name=":1" />Gayunpaman, ang pagtatapos bilang mga nanalo o runner-up sa mga beauty pageant ay hindi nagpapataas ng antas ng pagpapahalaga sa sarili at kumpiyansa.<ref name=":1" /> Sa halip, ang pagtaas lamang ng bilang ng mga kumpetisyon ay nakitang mas epektibo sa pagpapataas ng pagpapahalaga sa sarili. Ipinapakita ng impormasyong ito na ang resulta ng beauty pageant ay hindi gaanong mahalaga sa mga tuntunin ng pagpapahalaga sa sarili. kaysa sa pagsali sa mismong beauty pageant. == Titulado == ''Walang pageant na ginanap noong 2008 {{efn|No contest due to Political Turmoil}}, 2017 {{efn|No contest due to the death of King [[Bhumibol Adulyadej]]}} and 2021. {{efn|No contest due to the [[COVID-19 pandemic]]}}'' {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Taon ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Bansa ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Titulado ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Nasyonal na Titulo ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Idinaos ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Entrante ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Ref |- |[[Miss International Queen 2024|2024]] |TBA |TBA |TBA |rowspan="3"|[[Pattaya|Pattaya city]], [[Chonburi Province|Chonburi]] |TBA |<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/CzWBNutKOUI/?igshid=MzRlODBiNWFlZA== |title=You can join us in the pursuit of a WORLD built on EQUALITY.|publisher=[[Miss International Queen]]|date=November 11, 2023 |language=en|access-date=November 11, 2023}}</ref> |- |[[Miss International Queen 2023|2023]] |{{flag|Netherlands}} |[[Solange Dekker]]<ref>{{Cite news |last=Estrada |first=Korina |date=June 26, 2023 |title=Solange Dekker of Netherlands wins Miss International Queen 2023 |pages=4 |work=Transgender Feed |url=https://transgenderfeed.com/2023/06/26/solange-dekker-of-netherlands-wins-miss-international-queen-2023/}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 26, 2023 |title=Dutch trans woman wins Miss International Queen 2023 |pages=4 |work=NL Times |url=https://nltimes.nl/2023/06/26/dutch-trans-woman-wins-miss-international-queen-2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 26, 2023 |title=Netherlands wins Miss International Queen 2023 |pages=2 |work=Yahoo News |url=https://news.yahoo.com/netherlands-wins-miss-international-queen-101146609.html}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 25, 2023 |title=Solange Dekker of the Netherlands wins Miss International Queen 2023 |pages=4 |work=Nation Thailand |url=https://www.nationthailand.com/thailand/general/40028839}}</ref><ref>{{Cite news |last=Panyadee |first=Tanakorn |date=June 25, 2023 |title=Beauty Contestant from Netherlands Wins Miss International Queen 2023 in Pattaya |pages=4 |work=The Pattaya News |url=https://thepattayanews.com/2023/06/25/beauty-contestant-from-netherlands-wins-miss-international-queen-2023-in-pattaya/}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gupta |first=Neksha |date=June 26, 2023 |title=Who Is Solange Dekker? Dutch trans woman wins Miss International Queen 2023 |pages=6 |work=PKB News |url=https://pkbnews.in/solange-dekker-miss-international-queen-2023/ |access-date=Enero 18, 2024 |archive-date=Pebrero 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228222022/https://pkbnews.in/solange-dekker-miss-international-queen-2023/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Rutagenes |first=Arci Brezeula |date=June 25, 2023 |title=Miss Netherlands wagi sa Miss International Queen 2023 |pages=2 |work=Balita Net Ph |url=https://balita.net.ph/2023/06/25/miss-netherlands-wagi-sa-miss-international-queen-2023/ |access-date=Enero 18, 2024 |archive-date=Agosto 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814120654/https://balita.net.ph/2023/06/25/miss-netherlands-wagi-sa-miss-international-queen-2023/ |url-status=dead }}</ref> |Miss International Queen Netherlands |22 |<ref>{{Cite web |date=June 25, 2023 |title=Nederlandse Solange Dekker wint grootste missverkiezing voor trans vrouwen |url=https://nos.nl/artikel/2480278-nederlandse-solange-dekker-wint-grootste-missverkiezing-voor-trans-vrouwen |access-date=June 25, 2023 |publisher=NOS |language=nl}}</ref> |- |[[Miss International Queen 2022|2022]] |{{Flag|Philippines}} |[[Fuschia Anne Ravena]]<ref>{{Cite news |date=June 26, 2022 |title=Philippine bet Fuschia Anne Ravena wins Miss International Queen 2022 |pages=7 |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/836104/philippine-bet-fuschia-anne-ravena-wins-miss-international-queen-2022/story/}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 26, 2022 |title=PH bet is crowned Miss International Queen 2022 |pages=6 |work=CNN Philippines |url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/6/26/Philippines-Miss-International-Queen-2022-.html |access-date=Enero 18, 2024 |archive-date=Septiyembre 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925134438/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/6/26/Philippines-Miss-International-Queen-2022-.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=March 8, 2022 |title=Cebuana to represent PH in Miss International Queen 2022 |pages=5 |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/life/03/08/22/cebuana-wins-miss-international-queen-ph-2022 }}</ref><ref>{{Cite news |last=Lachica |first=Immae |date=March 7, 2022 |title=Cebuana is first Miss International Queen Philippines |pages=4 |work=Inquirer.net |url=https://cebudailynews.inquirer.net/428520/cebuana-is-first-miss-international-queen-philippines }}</ref><ref>{{Cite news |date=June 26, 2022 |title=PH's Fuschia Anne Ravena is Miss International Queen 2022 |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/philippines-fuschia-anne-ravena-miss-international-queen-2022/ }}</ref><ref>{{Cite news |date=June 26, 2022 |title=Philippine bet Fuschia Anne Ravena wins Miss International Queen 2022 |pages=7 |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/836104/philippine-bet-fuschia-anne-ravena-wins-miss-international-queen-2022/story/ }}</ref> |Miss International Queen Philippines |23 |<ref>{{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/836104/philippine-bet-fuschia-anne-ravena-wins-miss-international-queen-2022/story/|title=Philippine bet Fuschia Anne Ravena wins Miss International Queen 2022|website=GMA Network|language=en|date=June 26, 2022|access-date=June 26, 2022}}</ref> |- | colspan="7" {{N/A|''2021 Walang pageant na ginanap dahil sa [[COVID-19]] pandemic''}} |- |[[Miss International Queen 2020|2020]] |{{Flag|Mexico}} |[[Valentina Fluchaire]] |Miss Trans Nacional México | rowspan="3" |[[Pattaya|Pattaya city]], [[Chonburi Province|Chonburi]] |21 | |- | [[Miss International Queen 2019|2019]] | {{USA}} | [[Jazell Barbie Royale]] | Miss USA Continental | 20 | |- | [[Miss International Queen 2018|2018]] | {{VIE}} |[[Huong Giang|Nguyễn Hương Giang]] |[[Miss International Queen Vietnam]] | 28 | |- | colspan="7" {{N/A|''2017 Walang patimpalak dahil sa pagkamatay ni [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Bhumibol_Adulyadej King Bhumibol Adulyadej]''}} |- |[[Miss International Queen 2016|2016]] |{{THA}} | Jiratchaya Sirimongkolnawin | [[Miss Tiffany's Universe]] | rowspan="8" |[[Pattaya|Pattaya city]], [[Chonburi Province|Chonburi]] |28 | |- |[[Miss International Queen 2015|2015]] | {{PHI}} |[[Trixie Maristela]]<ref>{{cite web|url=http://www.anvilpublishing.com/shop/hes-dating-the-transgender-2/&sa=U&ved=0CBcQFjACahUKEwi-ovnCv4DJAhVJGZQKHS9dAR0&sig2=jrk7pDFvlIC0VjQdrzugdQ&usg=AFQjCNEO7HLoieYH0iQIfLtO_H_jtY8bEQ|title=He's Dating The Transgender|publisher=anvilpublishing|date=November 8, 2015|access-date=November 9, 2015}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.mb.com.ph/filipina-transwoman-wins-intl-crown/|title=Miss International Queen 2015|publisher=mb|date=November 8, 2015|access-date=November 9, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/BBm3Ah5qOkM/|title=Trixie Maristela on Karelasyon|publisher=Trixie Maristela's Instagram|date=February 13, 2016|access-date=February 13, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/BB0C8IguQfh/|title=Trixie Maristela on Magpakailanman|publisher=Martin Del Rosario's Instagram|date=February 16, 2016|access-date=February 16, 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.philstar.com/entertainment/2015/11/08/1519511/pinay-transgender-trixie-maristela-2015-miss-intl-queen|title=Pinay transgender Trixie Maristela is 2015 Miss Int'l Queen|last=Caparas|first=Jojo Gabinete and Celso de Guzman|work=philstar.com|access-date=2017-04-28}}</ref> | Miss Gay Manila | 26 |<ref>{{cite web|date=November 8, 2015|title=Miss International Queen 2015|url=http://www.mb.com.ph/filipina-transwoman-wins-intl-crown/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117114900/http://www.mb.com.ph/filipina-transwoman-wins-intl-crown/#|archive-date=2015-11-17|access-date=November 9, 2015|publisher=mb}}</ref> |- |[[Miss International Queen 2014|2014]] | {{VEN}} |[[Isabella Santiago]] | Miss Gay Venezuela | 21 | |- |[[Miss International Queen 2013|2013]] | {{BRA}} | Marcela Ohio | Miss T Brasil | 25 |<ref name="IBTimes2013">{{cite news|date=4 November 2013|title=Miss International Queen 2013: Miss Brazil Marcelo Ohio Wins Transvestite Beauty Pageant|work=International Business Times|url=http://www.ibtimes.co.uk/miss-international-queen-2013-marcelo-ohio-brazil-519416|access-date=31 October 2015}}</ref> |- |[[Miss International Queen 2012|2012]] | {{PHI}} | [[Kevin Balot]]<ref>{{Cite news |last= |first= |date=November 3, 2012 |title=Pinoy transgender crowned Miss International Queen |pages=2 |work=GMA News Online |url=https://www.gmanetwork.com/news/pinoyabroad/dispatch/280783/pinoy-transgender-crowned-miss-international-queen/story/}}</ref><ref>{{Cite news |last=Arcano |first=Nicole |date=September 12, 2018 |title=Who Is Kevin Balot, Pantene Philippines' First Transgender Ambassador? |pages=5 |work=Preview ph |url=https://www.preview.ph/beauty/kevin-balot-pantene-philippines-stronger-now-a00193-20180912}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=November 5, 2012 |title=Miss International Queen 2012 Kevin Balot: 'I hope my dad will accept me' |pages=2 |work=Spot ph |url=https://www.spot.ph/newsfeatures/52267/miss-international-queen-2012-kevin-balot-i-hope-my-dad-will-accept-me}}</ref><ref>{{Cite news |last=Damir |first=Sogolj |date=November 3, 2012 |title=Transgender beauty pageant crown awarded to Miss Philippines |pages=3 |work=CBC News |url=https://www.cbc.ca/news/world/transgender-beauty-pageant-crown-awarded-to-miss-philippines-1.1252352}}</ref> | [[Miss Gay Philippines]] | 25 |<ref name="IBTimes2012">{{cite news|date=3 November 2012|title=Miss International Queen 2012 Transsexual and Transgender Crown Goes to Philippines [PHOTOS]|work=International Business Times|url=http://www.ibtimes.co.uk/miss-international-queen-2012-kevin-balot-philippines-401182|access-date=31 October 2015}}</ref> |- | 2011 | {{THA}} | Sirapassorn Atthayakorn |[[Miss Tiffany's Universe]] | 22 | |- | 2010 | {{flag|South Korea}} | Mini Han | Miss Korea Transgender | 20 |<ref>{{cite news|date=21 November 2010|title=Korean wins transvestite pageant in Thailand|work=The China Post|url=http://www.chinapost.com.tw/asia/2010/11/21/280719/Korean-wins.htm|access-date=31 October 2015|archive-date=28 Disyembre 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228053912/http://www.chinapost.com.tw/asia/2010/11/21/280719/Korean-wins.htm|url-status=dead}}</ref> |- | [[Miss International Queen 2009|2009]] | {{JPN}} |[[Ai Haruna]] | Miss International Queen Japan | 18 |<ref name="CNNTravel2009">{{cite news|date=3 November 2009|title=Gallery: The glitz and glamour of Miss International Queen 2009|work=CNN Travel|url=http://travel.cnn.com/bangkok/play/gallery-gliz-and-glamour-miss-international-queen-2009-560731|access-date=31 October 2015}} (Need to scroll through images to find information in the images' caption)</ref> |- | colspan="7" {{N/A|''2008 No contest due to Political Turmoil''}} |- | [[Miss International Queen 2007|2007]] | {{THA}} | Tanyarat Jirapatpakon |[[Miss Tiffany's Universe]] | rowspan="4" |[[Pattaya|Pattaya city]], [[Chonburi Province|Chonburi]] | 24 | |- | {{visible anchor|2006}} | {{MEX}} |[[Erica Andrews]] | Miss USA Continental | 23 |<ref name="ChinaDaily2006">{{cite news|date=30 October 2006|title=Mexican transsexual crowned beauty queen|work=China Daily|url=http://www.chinadaily.com.cn/cndy/2006-10/30/content_719366.htm|access-date=31 October 2015}}</ref> |- |{{visible anchor|2005}} |{{USA}} |[[Mimi Marks]] | Miss USA Continental | 23 | |- |{{visible anchor|2004}} |{{THA}} |[[Treechada Petcharat]] |[[Miss Tiffany's Universe]] | 22 | |} === Hilera ng mga nanalo === <gallery> File:Solange Dekker.jpg|'''Miss International Queen 2023'''<br />[[Solange Dekker]] <br>[[Netherlands]] File:Miss International Queen 2020 finalists (cropped).jpg|'''Miss International Queen 2020'''<br />[[Valentina Fluchaire]] <br>[[Mexico]] File:Jazell Barbie Royale Final Walk Miss International Queen 2020 (cropped).jpg|'''Miss International Queen 2019'''<br />[[Jazell Barbie Royale]] <br>[[United States]] File:Huong Giang in 2015 (cropped).png|'''Miss International Queen 2018'''<br />[[Huong Giang|Nguyễn Hương Giang]]<br>[[Vietnam]] File:Isabella Santiago (cropped).jpg|'''Miss International Queen 2014'''<br />[[Isabella Santiago]]<br>[[Venezuela]] File:Haruna-Ai in Nagaoka (cropped).jpg|'''Miss International Queen 2009'''<br />[[Ai Haruna]] <br>[[Japan]] File:Erica Andrews Shankbone 2010 NYC.jpg|'''Miss International Queen 2006'''<br />[[Erica Andrews]]† <br>[[Mexico]] File:Treechada Petcharat POEM Autumn-Winter 2019.png|'''Miss International Queen 2004'''<br />[[Treechada Petcharat]] <br>[[Thailand]] </gallery> === Bansa/Teritoryo bilang ng mga panalo === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 89%;" ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Bansa/Teritoryo ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Titulo ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Taon |- |{{THA}} | rowspan="1" style="text-align:center;" align="center" |4 | 2004, 2007, 2011, 2017 |- |{{PHI}} |rowspan="1" style="text-align:center;" align="center" |3 | 2012, 2015, 2022 |- |{{MEX}} | rowspan="2" style="text-align:center;" align="center" |2 | 2006, 2020 |- |{{USA}} | 2005, 2019 |- |{{NED}} | rowspan="6" style="text-align:center;" align="center" |1 |2023 |- |{{VIE}} |2018 |- |{{VEN}} |2014 |- |{{BRA}} | 2013 |- |{{flag|South Korea}} | 2010 |- |{{JPN}} | 2009 |} == Listahan ng mga Talakdan == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Taon ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|1st Runners-up ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2nd Runners-up |- |[[Miss International Queen 2023|2023]] |Qatrisha Zairyah Kamsir<br>{{Flag|Singapore}} |Melony Munro<br>{{Flag|United States}} |- |[[Miss International Queen 2022|2022]] |Jassmine Jimenez<br>{{Flag|Colombia}} |Aëla Chanel<br>{{Flag|France}} |- |colspan="3" {{N/A|'' 2021 No pageant held due to the [[COVID-19 pandemic]]''}} |- |[[Miss International Queen 2020|2020]] |Ruethaipreeya Nuanglee<br>{{Flag|Thailand}} |Ariella Moura<br>{{Flag|Brazil}} |- | [[Miss International Queen 2019|2019]] |Kanwara Kaewjin<br>{{Flag|Thailand}} |Yaya<br>{{Flag|China}} |- | [[Miss International Queen 2018|2018]] |Jacqueline Angliss Gillies<br>{{Flag|Australia}} |Rinrada Thurapan<br>{{Flag|Thailand}} |- |[[Miss International Queen 2017|2017]] |Nathalie De Oliveira<br>{{Flag|Brazil}} |Andrea Collazo<br>{{Flag|Venezuela}} |- | colspan=3 {{n/a|''2016 No contest due to the death of [[King Bhumibol Adulyadej]]''}} |- |[[Miss International Queen 2015|2015]] |Valesca Dominik Ferraz<br>{{Flag|Brazil}} |Sopida Siriwattananukoon<br>{{Flag|Thailand}} |- |[[Miss International Queen 2014|2014]] |Nitsa Katrahong<br>{{Flag|Thailand}} |[[Piyada Inthavong]]<br>{{Flag|Laos}} |- |[[Miss International Queen 2013|2013]] |Shantell D'Marco<br>{{Flag|United States}} |Nethnapada Kanrayanon<br>{{Flag|Thailand}} |- |[[Miss International Queen 2012|2012]] |Jessika Simões<br>{{Flag|Brazil}} |Panvilas Mongkol<br>{{Flag|Thailand}} |- | 2011 |[[Miss Sahhara]]<br>{{Flag|Nigeria}} |Margaret<br>{{Flag|Lebanon}} |- | 2010 |Ami Takeuchi<br>{{Flag|Japan}} |Stasha Sanchez<br>{{Flag|United States}} |- | [[Miss International Queen 2009|2009]] |Kangsadal Wongdusadeekul<br>{{Flag|Thailand}} |Daniela Margues<br>{{Flag|Brazil}} |- | colspan=3 {{n/a|''2008 No contest due to Political Turmoil''}} |- | [[Miss International Queen 2007|2007]] |Aleika Barros<br>{{Flag|Brazil}} |Chanel Madrigal<br>{{Flag|Philippines}} |- | 2006 |Patricia Montecarlo<br>{{Flag|Philippines}} |Ratravee Jiraprapakul<br>{{Flag|Thailand}} |- | 2005 |Yu Ri<br>{{flag|South Korea}} |Tiptantree Rujiranon<br>{{Flag|Thailand}} |- | 2004 |Arisha Rani<br>{{Flag|India}} |Ma. Cristina Dandan<br>{{Flag|Philippines}} |} == Listahan ng mga espesyal na parangal == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Taon ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Best in National Costume ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Best in Evening Gown ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Miss Photogenic ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Best in Talent<ref>'''Best in Talent''' (2005 – 2011, 2013 – present), '''Best Kiss Talent''' (2012)</ref> ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Miss Congeniality<ref>'''Miss Congeniality''' (2004 – 2014, 2018 – present), '''Miss Friendly Air Asia''' (2015 – 2017)</ref> ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Miss Popular Vote<ref>'''Miss Popular Vote''' (2021 – present), '''Most Popular Introductory Video''' (2015 – 2020), '''Miss Ripley's Popular Vote''' (2006 – 2015)</ref> ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Miss Perfect Skin ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|Best in Swimming Suite |- |[[Miss International Queen 2023|2023]] |{{Flag|Vietnam}}<br>Nguyễn Hà Dịu Thảo |{{Flag|United States}}<br>Melony Munro |{{Flag|China}}<br>Mika |{{Flag|Thailand}}<br>Arissara Kankla |{{Flag|Puerto Rico}}<br>Tianna Lee Rivera |{{Flag|Vietnam}}<br>Nguyễn Hà Dịu Thảo |{{n/a|-}} |{{n/a|-}} |- |[[Miss International Queen 2022|2022]] |{{Flag|Japan}}<br>Yushin |{{Flag| Thailand}}<br>Kwanlada Rungrojampa |{{Flag|Cambodia}}<br>Sai Fhon |{{Flag|Vietnam}}<br>[[Phùng Trương Trân Đài]] |{{Flag|Laos}}<br>Minladar Engmany |{{Flag|India}}<br>Namitha Marimuthu |{{n/a|-}} |{{n/a|-}} |- |[[Miss International Queen 2020|2020]] |{{Flag|Malaysia}}<br>Wanie Mohtar |{{Flag|Mexico}}<br>Valentina Fluchaire |{{Flag|Philippines}}<br>Jess Labares |{{Flag|France}}<br>Louiz |{{Flag|Indonesia}}<br>Gebby Vesta |{{Flag|Vietnam}}<br>Bùi Đình Hoài Sa |{{n/a|-}} |{{n/a|-}} |- |[[Miss International Queen 2019|2019]] |{{Flag|Nicaragua}}<br>Tiffany Colleman |{{Flag|Brazil}}<br>Rafaela Manfrini |{{Flag|Thailand}}<br>Kanwara Kaewjin |{{Flag|United States}}<br>Jazell Barbie Royale |{{Flag|China}}<br>Yaya |{{Flag|Vietnam}}<br>Do Nhat Ha |{{n/a|-}} |{{n/a|-}} |- |[[Miss International Queen 2018|2018]] |{{Flag|Indonesia}}<br>Dinda Syarif |{{Flag|Venezuela}}<br>Michel Epalza Betancourt |{{Flag|Brazil}}<br>Isabelle Coimbra |{{Flag|Vietnam}}<br>Nguyen Huong Giang |{{Flag|Honduras}}<br>Amelia Vega |{{Flag|Vietnam}}<br>Nguyen Huong Giang |{{n/a|-}} |{{n/a|-}} |- |[[Miss International Queen 2017|2017]] |{{Flag|Laos}}<br>Wanmai Thammavong |{{Flag|Brazil}}<br>Lavine Holanda |{{Flag|Philippines}}<br>Stacy Biano |{{Flag|Italy}}<br>Roberta Marten |{{Flag|Malaysia}}<br>Star Kong |{{Flag|Mexico}}<br>Giselle Valero |{{n/a|-}} |{{n/a|-}} |- |[[Miss International Queen 2015|2015]] |{{Flag|Australia}}<br>Sofiya Iya |{{Flag|Italy}}<br>Nicole Fontanell |{{Flag|Japan}}<br>Satsuki |{{Flag|Australia}}<br>Taliah |{{Flag|Peru}}<br>Dayana Valenzuela |{{Flag|Philippines}}<br>Francine Garcia<hr>{{Flag|Thailand}}<br>Sopida Siriwattananukoon |{{n/a|-}} |{{n/a|-}} |- |[[Miss International Queen 2014|2014]] |{{Flag|Thailand}}<br>Nitsa Katrahong |{{Flag|Venezuela}}<br>Isabella Santiago |{{Flag|Thailand}}<br>Nitsa Katrahong |{{Flag|United States}}<br>Samira Sitara |{{Flag|Cuba}}<br>Yuni Carey |{{Flag|Laos}}<br>[[Piyada Inthavong]] |{{n/a|-}} |{{n/a|-}} |- |[[Miss International Queen 2013|2013]] |{{flag|South Korea}}<br>Arisa South |{{Flag|Brazil}}<br>Marcela Ohio |{{Flag|Thailand}}<br>Nethnapada Kanrayanon |{{Flag|Malaysia}}<br>[[Nur Sajat]] |{{Flag|Spain}}<br>Carolina Medina |{{Flag|Singapore}}<br>Anne Patricia Lee |{{Flag|Japan}}<br>Seri Fujinomiya |{{Flag|Venezuela}}<br>Nohemi Montilla |- |[[Miss International Queen 2012|2012]] |{{Flag|Japan}}<br>Yuki Tachibana |{{Flag|United States}}<br>Sunny Dee Lite |{{Flag|Philippines}}<br>Kevin Balot |{{Flag|Japan}}<br>Tukishima Beni |{{Flag|Venezuela}}<br>Noa Herrera |{{Flag|Philippines}}<br>Stefania Cruz |{{Flag|Guam}}<br>Matrica Mae Centino |{{Flag|Philippines}}<br>Miriam Jimenez |- |2011 |{{Flag|Brazil}}<br>Yasmin Dream |{{Flag|Japan}}<br>Karin Fujikawa |{{Flag|Cuba}}<br>Yuni Carey |{{Flag|China}}<br>Lucky |{{Flag|United States}}<br>Mokha Montrese |{{Flag|Philippines}}<br>Marianne Arguelles |{{Flag|Thailand}}<br>Sirapassorn Atthayakorn |{{Flag|Lebanon}}<br>Margaret Keyan |- |2010 |{{flag|South Korea}}<br>Mini |{{Flag| Thailand}}<br>Nalada Thamthanakorn |{{Flag|Japan}}<br>Ami Takeuchi |{{Flag|Colombia}}<br>Melania |{{Flag| France}}<br>Stella Rocha |{{Flag|Belgium}}<br>Barbie Gauthier |{{Flag| Sweden}}<br>Alexandra |{{n/a|-}} |- |[[Miss International Queen 2009|2009]] |{{Flag|Thailand}}<br>Kangsadal Wongdusadeekul |{{Flag|United States}}<br>Sunny Dee-Lite |{{Flag|Thailand}}<br>Kangsadal Wongdusadeekul |{{Flag|Japan}}<br>[[Ai Haruna]] |{{Flag| Philippines}}<br>Godiva Marie Arcachie |{{Flag| Philippines}}<br>Anna Marie |{{n/a|-}} |{{n/a|-}} |- |[[Miss International Queen 2007|2007]] |{{Flag|Japan}}<br>Beni Tsukishima |{{Flag|Philippines}}<br>Chanel Madrigal |{{Flag|Colombia}}<br>Melania Armenta |{{Flag|Venezuela}}<br>Gresia Rivas |{{Flag|Germany}}<br>Ireen Sue |{{Flag|Philippines}}<br>Rain Marie Madrigal |{{n/a|-}} |{{n/a|-}} |- |2006 |{{flag|South Korea}}<br>Maria |{{Flag|Malaysia}}<br>Phylliscia Hsuan |{{Flag|Philippines}}<br>Armela Esguera |{{Flag|United States}}<br>Domanigue Shappelle |{{Flag| Philippines}}<br>Shaina Marie Barber |{{Flag|Philippines}}<br>Alexis Marinas Jaromillo |{{n/a|-}} |{{n/a|-}} |- |2005 |{{flag|South Korea}}<br>Yu Ri |{{Flag|United States}}<br>[[Mimi Marks]] |{{Flag|Philippines}}<br>Mary Jane Castro |{{Flag|United States}}<br>Tiffany Ross |{{Flag|Indonesia}}<br>Olivia Lauren |{{n/a|-}} |{{n/a|-}} |{{n/a|-}} |- |2004 |{{flag|South Korea}}<br>Choi |{{Flag|India}}<br>Arisha Rani |{{Flag|Taiwan}}<br>Angela |{{n/a|-}} |{{Flag|Germany}}<br>Ireen Sue |{{n/a|-}} |{{n/a|-}} |{{Flag|Thailand}}<br>Treechada Petcharat |} == Listahan ng mga kalahok == {{plainlist| ;Color key * {{Color box|hotpink|border=darkgray}} Winner * {{Color box|#5BCEFA|border=darkgray}} First runner-up * {{Color box|#F5A9B8|border=darkgray}} Second runner-up * {{Color box|#FFFF66|border=darkgray}} Top 6 * {{Color box|#FFFACD|border=darkgray}} Top 10/12 }} === 2020s === {| class="wikitable " style="font-size: 90%; text-align:left" ! colspan="10" style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2020 – present |- !'''Country''' !'''[[Miss International Queen 2023|2023]]''' !'''[[Miss International Queen 2022|2022]]''' !'''2021''' !'''[[Miss International Queen 2020|2020]]''' |- |{{Flag|Australia}} |rowspan="1"colspan="2" style="background:darkgrey;"| | rowspan="33" |'''''Walang Patimpalak na Ginaganap''''' |style="background:#FFFF66;" |Jan Brielle ! |- |{{Flag|Brazil}} |Isabella Santorinne |Eloá Rodrigues | style="background:#F5A9B8;" |Ariella Moura |- |{{Flag|Cambodia}} |Van Be |style="background:#FFFACD;" |Sai Fhon | style="background:darkgrey;" | |- |{{Flag|Canada}} |Adrian Reyes |Patricia Jane Bustillo | style="background:darkgrey;" | |- |{{Flag|China}} |style="background:#FFFACD;"|Mika |style="background:darkgrey;"| | style="background:#FFFACD;" |Lacey Wang Xinlei |- |{{Flag|Colombia}} |style="background:#FFFACD;"|Ange La Furcia |style="background:#5BCEFA;"|Jassmine Jimenez | style="background:darkgrey;" | |- |{{Flag|Ecuador}} |Anahi Ferterling |Mirka Alejandra Borja Ochoa | style="background:darkgrey;" | |- |{{Flag|France}} |style="background:darkgrey;"| |style="background:#F5A9B8;" |Aëla Chanel | style="background:#FFFF66;" |Louiz Avendei |- |{{Flag|Honduras}} |style="background:darkgrey;"| |Luciana Romero | style="background:darkgrey;" | |- |{{Flag|India}} |style="background:darkgrey;"| |style="background:#FFFACD;" |Namitha Marimuthu |Nithush Alimaishani Ghashiksa |- |{{Flag|Indonesia}} |Millen Cyrus |Kazzia Doll |Gebby Vesta |- |{{Flag|Japan}} |Tomo |Yushin |Rio Takahashi |- |{{Flag|Laos}} |Kanrayany Sisouphanh |Minladar Engmany | style="background:#FFFACD;" |Aliya Sirisopha |- |{{Flag|Malaysia}} |Zieyra Alisya |Papai Cici | style="background:#FFFACD;" |Wanie Mohtar |- |{{Flag|Mexico}} |style="background:#FFFF66;" |Ivanna Cazares |style="background:#FFFACD;" |Alejandra Morales | style="background:hotpink;" |'''Valentina Fluchaire''' |- |{{Flag|Mongolia}} |rowspan="1"colspan="2" style="background:darkgrey;"| |Uyanga Hokyatwoklem |- |{{Flag|Myanmar}} |rowspan="1"colspan="2" style="background:darkgrey;"| |May Than Yo † |- |{{Flag|Netherlands}} |style="background:hotpink;" |'''Solange Dekker''' |style="background:darkgrey;"| | style="background:darkgrey;" | |- |{{Flag|Nicaragua}} |Brenda López |style="background:darkgrey;"| | style="background:darkgrey;" | |- |{{Flag|Norway}} |rowspan="1"colspan="2" style="background:darkgrey;"| | style="background:#FFFACD;" |Eirin Grinde Tunheim |- |{{Flag|Paraguay}} |style="background:darkgrey;"| |Fabu Olmedo | style="background:darkgrey;" | |- |{{Flag|Peru}} |Luna Reátegui |style="background:#FFFACD;" |Javiera Arnillas Cartagena |Nataly Saavedra |- |{{Flag|Philippines}} |style="background:#FFFF66;" |Lars Pacheco |style="background:hotpink;" |'''Fuschia Anne Ravena''' | style="background:#FFFF66;" |Jess Labares |- |{{Flag|Puerto Rico}} |Tianna Lee Rivera |Catalina La Bella | style="background:darkgrey;" | |- |{{Flag|Singapore}} |style="background:#5BCEFA;"|Qatrisha Zairyah Kamsir |style="background:darkgrey;"| |Andrea Razali |- |{{Flag|South Korea}} |style="background:darkgrey;"| |style="background:#FFFACD;" |Jin | style="background:darkgrey;" | |- |{{Flag|Spain}} |style="background:#FFFACD;"|Victoria Fernandes |style="background:darkgrey;"| | style="background:darkgrey;" | |- |{{Flag|Sweden}} |rowspan="1"colspan="2" style="background:darkgrey;"| |Victoria Tran |- |{{Flag|Taiwan}} |style="background:darkgrey;"| |Allie Liao | style="background:#FFFACD;" |Loey Wang |- |{{Flag|Thailand}} |style="background:#FFFF66;" |Arissara Kankla |style="background:#FFFF66;" |Kwanlada Rungrojampa | style="background:#5BCEFA;" |Ruethaipreeya Nuanglee |- |{{Flag|United States}} |style="background:#F5A9B8;" |Melony Munro |Catalina Cabella |Kayley Whalen |- |{{Flag|Venezuela}} |style="background:#FFFACD;"|Miranda Monasterios |style="background:#FFFF66;" |Sofia Salomón | style="background:darkgrey;" | |- |{{Flag|Vietnam}} |style="background:#FFFACD;"|Nguyễn Hà Dịu Thảo |style="background:#FFFF66;" |Phùng Trương Trân Đài | style="background:#FFFACD;" |Bùi Đình Hoài Sa |} === 2010s === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:left" ! colspan="12" style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;" |2010–2019 |- !width="130" |'''Country''' !width="130" |'''[[Miss International Queen 2019|2019]]''' !'''[[Miss International Queen 2018|2018]]''' !2017 ![[Miss International Queen 2016|2016]] ! width="130" |'''[[Miss International Queen 2015|2015]]''' ! width="130" |'''[[Miss International Queen 2014|2014]]''' ! width="130" |'''[[Miss International Queen 2013|2013]]''' ! width="130" |'''[[Miss International Queen 2012|2012]]''' ! width="130" |'''[[Miss International Queen 2011|2011]]''' ! width="130" |'''[[Miss International Queen 2010|2010]]''' ! width="130" | |- |{{Flag|Angola}} |rowspan="1"colspan="2" style="background:darkgrey;"| ! rowspan="54" | ! | colspan="4" rowspan="1" style="background:darkgrey;" | |Imanni De Silva | rowspan="1" style="background:darkgrey;" | | |- |{{Flag|Argentina}} |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Sofia Solohaga | colspan="7" rowspan="1" style="background:darkgrey;" | | |- |rowspan="2" scope="row" |{{Flag|Australia}} |rowspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="2" scope="row" |Jacqueline Angliss Gillies | rowspan="2" style="background:darkgrey;" | |Sofiya Iya |rowspan="2" style="background:darkgrey;"| |Sharleng Gonzalez |rowspan="2"colspan="3" style="background:darkgrey;"| |- |Taliah |Victoria Martin |- |{{Flag|Belgium}} |rowspan="1"colspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Andrea Van Brugghe |rowspan="1"colspan="4" style="background:darkgrey;"| |Barbie Gauthier |- |rowspan="3" scope="row" |{{Flag|Brazil}} |rowspan="3" scope="row" |Rafaela Manfrini |rowspan="3" scope="row" |Izabele Coimbra |Lavine Holanda |rowspan="3" scope="row" |Valesca Dominik Ferraz |Mariah Fernanda |Marcela Ohio |Bianca Gold |rowspan="3" scope="row" |Yasmin Dream |rowspan="3" scope="row" |Michelly X |- |Nathalie De Oliveira |Rafaela Manfrini |Roberta Holanda |Jessika Simões | |- |rowspan="1"style="background:darkgrey;"| |Raika Ferraz |Veronica Haddad |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Cambodia}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |Reelawadee |rowspan="1"colspan="6" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Canada}} |Julie Vu |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1"colspan="6" style="background:darkgrey;"| |Jenna Talackova |- |{{Flag|Chile}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |Daniela Manyoma |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |Venessa Lopes |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|China}} |Yaya |Ellie Cheng |rowspan="1"colspan="5" style="background:darkgrey;"| |Angel Gaga |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Colombia}} |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Mia Gomez Brito |Amethyst Dela Espriella |rowspan="1"colspan="4" style="background:darkgrey;"| |Yannia Turkiyo |Melania Armenta |- |{{Flag|Cuba}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |Yuni Carey † |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |Yuni Carey † |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Ecuador}} |Mia Isabella Maquilón |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1" colspan="6" style="background:darkgrey;"| |Susi Villa |- |{{Flag|Egypt}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |Laura Lawrence |rowspan="1" colspan="6" style="background:darkgrey;"| |- |rowspan="2" scope="row" |{{Flag|France}} |rowspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="2" scope="row" |Livia Nielsen |rowspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="2" scope="row" |Brittanie |rowspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="2" style="background:darkgrey;"| |Estelle Roedrer |Estelle Roedrer |- |Herika Borges |Stella Rocha |- |{{Flag|French Polynesia}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1" colspan="4" style="background:darkgrey;"| |Feleu Myroina |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Germany}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |Naomi Yamaji |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |Renata Ferreira |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Alessandra Vargas |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Guam}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1" colspan="4" style="background:darkgrey;"| |Matrica Mae Centino |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Honduras}} |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Amelia Vega |rowspan="1" colspan="7" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|India}} |Veena Sandre |Nitasha Biswas |Bishesh Huirem |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |Angela |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Malaika Desingh |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Indonesia}} |Indah Cheryl |Dinda Syarif |Lily Bakrie |rowspan="1" colspan="3" style="background:darkgrey;"| |Lela Angel Lelga<hr>Dewi Fortuna |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Israel}} |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Elian Nesiel |rowspan="1" colspan="7" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Italy}} |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Marianna Melo |Roberta Marten |Nicole Fontanelli |rowspan="1" colspan="3" style="background:darkgrey;"| |Marry De Francy |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Japan}} |Van |Yuko |Maika Kunisaki<hr>Yuma Suzuki |Riyo Mizuno<hr>Satsuki<hr>Sora Sakuragi |Annabel Yu<hr>Lilia Kisaragi |Annabel Yu<hr>Satsuki Nishihara |Tukishima Beni<hr>Yuki Tachibana |Karin Fujikawa |Ami Takeuchi<hr>Syima Shyna |- |{{Flag|South Korea|name=Korea}} |Ssehi |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |Ribbon Park |Arisa Kim |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |Mini Hyun Jung Han |- |rowspan="2" scope="row" |{{Flag|Laos}} |rowspan="2" scope="row" |Kanrayany Phothimath |rowspan="2" scope="row" |Longsy Sinakhone |Savannakhet |Inleusa Semkam |rowspan="2" scope="row" |Piyada Inthavong |rowspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="2" style="background:darkgrey;"| |- |Wanmai Thammavong |Ninlamon Phimpha |- |{{Flag|Lebanon}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1" colspan="5" style="background:darkgrey;"| |style="background:#5BCEFA;"|Margaret Keyan |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Malaysia}} |style="background:#FFFF66;" |Larra Jassinta |Suki Low |Shazzyra Zahry<hr>Star Kong |Nur Hendra Ikram<hr>Catherina Chandran |style="background:#FFFACD;"|Cicie Sinclair |style="background:#FFFACD;"|[[Nur Sajat]]<hr>Patricia Asyeera Wong |rowspan="1" colspan="3" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Mauritius}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Anthea Diane |rowspan="1" colspan="5" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Mexico}} |- |{{Flag|Mongolia}} |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Solongo |Amina |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Solongo |rowspan="1" colspan="4" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Myanmar}} |- |{{Flag|Nepal}} |Angel Lama |Swastika Lama |Aniee Lama |rowspan="1" colspan="5" style="background:darkgrey;"| |Meghna Lama |- |{{Flag|Nicaragua}} |Tiffany Colleman |Barbie D'Ebano |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |America Ithzelle |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Berdien Lavyeska Diedrish Blandino |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Nigeria}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1" colspan="5" style="background:darkgrey;"| |Miss Sahhara |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Peru}} |Adriana Jya |Ghina Chacon |Kayra |Dayana Valenzuela |rowspan="1" colspan="5" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Philippines}} |- |{{Flag|Romania}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1" colspan="4" style="background:darkgrey;"| |Tanja |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Russia}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |Veronika Svetlova |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Veronika Svetlova |Varvara Strange |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Singapore}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1" colspan="3" style="background:darkgrey;"| |Anne Patricia Lee |Marla Vera |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Cheryl Isabella |- |{{Flag|South Africa}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1" colspan="3" style="background:darkgrey;"| |Anastasia Jemiskavegus |rowspan="1" colspan="3" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Spain}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |Mishella |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Cristini Couto |Carolina Medina |Nikki Normanson Mascenon |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Sri Lanka}} |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Noel Tokuhisa |rowspan="1" colspan="5" style="background:darkgrey;"| |Chamila |Chamila |- |{{Flag|Sweden}} |rowspan="1" colspan="2" style="background:darkgrey;"| |rowspan="1" colspan="6" style="background:darkgrey;"| |Alexandra Bryngelsson |- |{{Flag|Thailand}} |- |{{Flag|Turkey}} |- |{{Flag|United Kingdom}} |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Francesca Camicia |rowspan="1" colspan="7" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|United States}} |- |{{Flag|Venezuela}} |- |{{Flag|Vietnam}} |Do Nhat Ha |Nguyễn Hương Giang |Bella |rowspan="1" style="background:darkgrey;"| |Angelina May Nguyen |rowspan="1" colspan="4" style="background:darkgrey;"| |} {| class="wikitable collapsible autocollapse" style="font-size: 90%; text-align:left" ! colspan="7" style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;" |2015 – 2023 |- ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2023 ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2022 ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2020 ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2019 ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2018 ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2017 ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2015 |- |{{Flag|Brazil}}<br />Isabella Santorinne |{{Flag|Brazil}}<br />Eloá Rodrigues | style="background:#FFFF66;" |{{Flag|Australia}}<br />Jan Brielle | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Brazil}}<br />Rafaela Manfrini |{{Flag|Argentina}}<br />Sofia | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Brazil}}<br />Lavine Holanda |{{Flag|Mexico}}<br />Miranda Lambardo |- |{{Flag|Cambodia}}<br />Van Be |bgcolor=#FFFACD|{{Flag|Cambodia}}<br />Sai Fhon | style="background:#00ffff " |{{Flag|Brazil}}<br />Ariella Moura |{{Flag|Canada}}<br />Julie Vu | style="background:#FFFF66;" |{{Flag|Brazil}}<br />Isabelle Coimbra |{{Flag|Myanmar}}<br />Htar Htar |{{Flag|Belgium}}<br />Andrea Van Brugghe |- |{{Flag|Canada}}<br />Adrian Reyes |{{Flag|Canada}}<br />Patricia Jane Bustillo | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|China}}<br />Lacey Wang Xinlei | style="background:#00ffff " |{{Flag|China}}<br />Yaya |{{Flag|China}}<br />Ellie Cheng |{{Flag|Germany}}<br />Naomi Yamaji | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br />Michelle Binas |- |{{Flag|China}}<br />Mika |bgcolor=#E6E6FA|{{Flag|Colombia}}<br />Jassmine Jimenez | style="background:#FFFF66;" | {{Flag|France}}<br />Louiz | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Ecuador}}<br />Mia Isabella Maquilón |{{Flag|Colombia}}<br />Mia |{{Flag|Malaysia}}<br />Shazzyra Zahry |{{Flag|France}}<br>Brittanie |- |{{Flag|Colombia}}<br />Ange La Furcia |{{flag|Ecuador}}<br />Mirka Alejandra Borja Ochoa |{{Flag|India}}<br />Nithu R.S. | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|India}}<br />Veena Sandre | style="background:#E6E6FA;" |{{Flag|Australia}}<br />Jacqueline Angliss Gillies |{{Flag|Mongolia}}<br />Amina |{{Flag|United States}}<br />Adriana Mallea |- |{{flag|Ecuador}}<br />Anahi Ferterling |bgcolor=#00ffff|{{Flag|France}}<br />Aëla Chanel |{{Flag|Indonesia}}<br />Gebby Vesta |{{Flag|Indonesia}}<br />Indah Cheryl |{{Flag|France}}<br />Livia |{{Flag|Vietnam}}<br />Bella | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Japan}}<br />Riyo Mizuno |- |{{Flag|Indonesia}}<br />Millen Cyrus |{{Flag|Honduras}}<br />Luciana Romero |{{Flag|Japan}}<br />Rio Takahashi | style="background:#FFFF66;" |{{Flag|Japan}}<br />Van | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Honduras}}<br>Amelia Vega |{{Flag|Colombia}}<br />Amethyst Dela Espriella | style="background:#00ffff " |{{Flag|Thailand}}<br />Sopida Siriwattananukoon |- |{{Flag|Japan}}<br />Tomo |bgcolor=#FFFACD|{{Flag|India}}<br />Namitha Marimuthu | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Laos}}<br />Aliya Sirisopha | style="background:#FFFACD;" |{{flag|South Korea}}<br />Ssehi |{{Flag|India}}<br />Nitasha Biswas | style="background:hotpink;" |'''{{Flag|Thailand}}<br>Jiratchaya Sirimongkolnawin''' | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Turkey}}<br />Basak Buldaq |- |{{Flag|Laos}}<br />Kanrayany Sisouphanh |{{Flag|Indonesia}}<br />Kazzia Doll | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Malaysia}}<br />Wanie Mohtar |{{Flag|Laos}}<br />Kanrayany Phothimath |{{Flag|Indonesia}}<br />Dinda Syarif | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Mexico}}<br />Giselle Valero |{{Flag|Australia}}<br />Sofiya Iya |- |{{Flag|Netherlands}}<br />Solange Dekker |{{Flag|Japan}}<br />Yushin | style="background:hotpink;" |'''{{Flag|Mexico}}<br />Valentina Fluchaire''' | style="background:#FFFF66;" |{{Flag|Malaysia}}<br />Larra Jassinta |{{Flag|Israel}}<br />Elian | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Japan}}<br />Maika Kunisaki |{{Flag|Laos}}<br />Inleusa Semkam |- |{{Flag|Malaysia}}<br />Zieyra Alisya |bgcolor=#FFFACD|{{flag|South Korea}}<br />Jin |{{Flag|Mongolia}}<br />Uyanga Hokyatwoklem |{{Flag|Mexico}}<br />Grecia Culpo | style="background:#FFFF66;" |{{Flag|Italy}}<br />Marianna Melo |{{Flag|Italy}}<br />Roberta Marten | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Japan}}<br />Satsuki |- |{{Flag|Mexico}}<br />Ivanna Cazares |{{Flag|Laos}}<br />Minladar Engmany |{{Flag|Myanmar}}<br />May |{{Flag|Myanmar}}<br />Nann Mway Hnin |{{Flag|Japan}}<br />Yuko |{{Flag|Indonesia}}<br />Lily Bakrie |{{Flag|Italy}}<br />Nicole Fontanell |- |{{Flag|Nicaragua}}<br />Brenda López |{{Flag|Malaysia}}<br />Papai Cici |style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Norway}}<br />Eirin Grinde Tunheim |{{Flag|Nepal}}<br />Angel Lama | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Laos}}<br />Longsi Sinakhone |{{Flag|Myanmar}}<br />Shaung Than Zin |{{Flag|Malaysia}}<br />Catherina Chandran |- |{{Flag|Peru}}<br />Luna Reategui |bgcolor=#FFFACD|{{Flag|Mexico}}<br />Alejandra Morales |{{Flag|Peru}}<br />Nataly Saavedra |{{Flag|Nicaragua}}<br>Tiffany Colleman |{{Flag|Malaysia}}<br />Suki Low |{{Flag|Nepal}}<br />Aniee Lama | style="background:hotpink;" |'''{{Flag|Philippines}}<br>[[Trixie Maristela]]''' |- |{{Flag|Philippines}}<br />Lars Pacheco |{{Flag|Paraguay}}<br />Fabu Olmedo | style="background:#FFFF66;" |{{Flag|Philippines}}<br />Jess Labares |{{Flag|Panama}}<br />Candy Pamela | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Mexico}}<br />Anahi Christobal Altuzar | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br />Sabel Gonzales |{{Flag|Turkey}}<br />Zuzi Narin |- |{{Flag|Puerto Rico}}<br />Tianna Lee Rivera |bgcolor=#FFFACD|{{Flag|Peru}}<br />Javiera Arnillas Cartagena |{{Flag|Singapore}}<br />Andrea Razali | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Peru}}<br />Adriana Jya | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Mongolia}}<br />Solongo |{{Flag|India}}<br />Bishesh Huirem |{{Flag|Mexico}}<br />Brenda Contreras |- |{{Flag|Singapore}}<br />Qatrisha Zairyah Kamsir |bgcolor=hotpink|{{Flag|Philippines}}<br />Fuschia Anne Ravena |{{Flag|Sweden}}<br />Victoria Tran | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br />Nicole Guevarra Flores |{{Flag|Myanmar}}<br />Juana Paing | style="background:#E6E6FA;" |{{Flag|Brazil}}<br />Nathalie De Oliveira |{{Flag|Myanmar}}<br />Nan Htet Htet Moon |- |{{Flag|Spain}}<br />Victoria Fernandes |{{Flag|Puerto Rico}}<br />Catalina La Bella | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Taiwan}}<br />Loey | style="background:#E6E6FA;" |{{Flag|Thailand}}<br />Kanwara Kaewjin |{{Flag|Nepal}}<br />Swastika Lama | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br />Stacy Biano | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Laos}}<br />Ninlamon Phimpha |- |{{Flag|Thailand}}<br />Arisara Kankla |{{Flag|Taiwan}}<br />Allie Liao | style="background:#E6E6FA;" |{{Flag|Thailand}}<br />Ruethaipreeya Nuanglee | style="background:hotpink;" |'''{{Flag|United States}}<br>[[Jazell Barbie Royale]]''' |{{Flag|Nicaragua}}<br />Barbie D’Ebano | style="background:#00ffff " |{{Flag|Venezuela}}<br />Andrea Collazo | style="background:#E6E6FA;" |{{Flag|Brazil}}<br />Valesca Dominik Ferraz |- |{{Flag|United States}}<br />Melody Munro |bgcolor=#FFFF66|{{Flag|Thailand}}<br />Kwanlada Rungrojampa |{{Flag|United States}}<br />Kayley Whalen |{{Flag|Venezuela}}<br />Sofia Colmenarez |{{Flag|Peru}}<br>Ghina Chacon |{{Flag|Malaysia}}<br />Star | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Australia}}<br />Taliah |- |{{Flag|Venezuela}}<br />Miranda Monasterios |{{Flag|United States}}<br />Catalina Ca Bella | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Vietnam}}<br />Bui Dinh Hoai Sa | style="background:#FFFF66;" |{{Flag|Vietnam}}<br />Do Nhat Ha |{{Flag|Philippines}}<br />Carla Marie Madrigal |{{Flag|Peru}}<br />Kayra | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br />Francine Garcia |- |{{Flag|Vietnam}}<br />Nguyen Ha Diu Thao |bgcolor=FFFF66|{{Flag|Venezuela}}<br />Sofia Salomón | colspan="2" rowspan="8" | | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Sri Lanka}}<br />Noel Tokuhisa |{{Flag|Japan}}<br />Yuma Suzuki |{{Flag|Japan}}<br />Sora Sakuragi |- | rowspan="7" | |bgcolor=#FFFF66|{{Flag|Vietnam}}<br />Phùng Trương Trân Đài | style="background:#00ffff " |{{Flag|Thailand}}<br />Rinrada Thurapan | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|United States}}<br />Camille Anderson |{{Flag|Malaysia}}<br />Nur Hendra Ikram |- | rowspan="6" | |{{Flag|Turkey}}<br />Nez Sayginer |{{Flag|Laos}}<br />Savannakhet |{{Flag|Singapore}}<br />Priyanka Raichanel |- |{{Flag|United Kingdom}}<br />Francesca |{{Flag|Egypt}}<br />Laura Lawrence |{{Flag|Mauritius}}<br />Anthea Diane | |- | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|United States}}<br>Kataluna Enriquez |{{Flag|Cambodia}}<br />Reelawadee |{{Flag|Peru}}<br />Dayana Valenzuela |- | style="background:hotpink;" |'''{{Flag|Vietnam}}<br>Nguyen Huong Giang''' |{{Flag|Spain}}<br />Mishella | rowspan="3" | |- | style="background:#FFFF66;" |{{Flag|Venezuela}}<br />Michel Epalza Betancourt |{{Flag|Mexico}}<br />Italia Navarrete |- | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Laos}}<br>Wanmai Thammavong | |} {| class="wikitable collapsible autocollapse" style="font-size: 90%; text-align:left" ! colspan="10" style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2010–2014 |- ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2014 ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2013 ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2012 ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2011 ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2010 ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2009 ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2007 ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2006 ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2005 ! style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;"|2004 |- | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br />Kim Marie Villagalano |{{Flag|Myanmar}}<br />Tanya Maung |{{Flag|Singapore}} <br />Marla Vera | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Brazil}}<br>Yasmin Dream | style="background:#FFFACD;" |{{Flag| Sweden}}<br>Alexandra |{{Flag|China}}<br>Maggie Gao | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Switzerland}}<br>Bruna Gabral |{{Flag|United States}}<br>Asia Vitaie |{{Flag|Malaysia}}<br>Ally Arena Teoh |{{Flag|Japan}}<br>Miki Yoshikawa |- | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Brazil}}<br />Rafaela Manfrini | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Brazil}}<br />Roberta Holanda |{{Flag|Russia}}<br />Veronika | style="background:#E6E6FA;" |{{Flag|Nigeria}}<br>[[Miss Sahhara]] | style="background:#E6E6FA;" |{{Flag|Japan}}<br>Ami Takeuchi | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|United States}}<br>Sunny Dee-Lite |{{Flag|Switzerland}}<br>Camila Pryns |{{Flag|Malaysia}}<br>Shasha Emmanuel |{{Flag|Philippines}}<br>Mary Jane Castro |{{Flag|Japan}}<br>Fujiko Sakaki |- |{{Flag|Vietnam}}<br />Angelina May Nguyen |{{Flag|Australia}}<br />Sharleng Gonzalez | style="background:hotpink;" |'''{{Flag|Philippines}}<br>Kevin Balot''' | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br>Marianne Arguelles |{{Flag|Japan}}<br>Shima Shyna | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br>Jamby Lim Garcia | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Malaysia}}<br>Natasha Lim | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br>Katrina Ileth Halili |{{Flag|Japan}}<br>Kanon Maruyama | style="background:hotpink;" |'''{{Flag|Thailand}}<br>Treechada Petcharat''' |- |{{flag|South Korea}}<br />Ribbon Park |{{Flag|Venezuela}}<br />Chanel |{{Flag|United States}} <br />Ruby Bella Cruz <ref name="Reuters 2012">{{cite news|date=November 2, 2012|title=Beauty pageant|work=Baltimore Sun|agency=Reuters|url=http://www.baltimoresun.com/news/photos/bal-reu-thailand--20121102-photo.html|url-status=dead|access-date=June 21, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821201439/http://www.baltimoresun.com/news/photos/bal-reu-thailand--20121102-photo.html#|archive-date=2016-08-21}}</ref> |{{Flag|Sri Lanka}}<br>Chamila |{{Flag|Belgium}}<br>Barbie Gauthier | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|United Kingdom}}<br>Asunta Mae | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br>Rain Marie Madrigal |{{Flag|United Kingdom}}<br>Leah True | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Laos}}<br>Chantha Petchsrikwa | style="background:#FFFACD;" |{{flag|South Korea}}<br>Eun Kyung |- | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Malaysia}}<br />Cicie Sinclair |{{Flag|Philippines}}<br />Godiva Marie Archachia |{{Flag|Venezuela}}<br />Noa Herrera | style="background:hotpink;" |'''{{Flag|Thailand}}<br>Sirapassorn Atthayakorn''' | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br>Bembem Radaza | style="background:#E6E6FA;" |{{Flag|Thailand}}<br>Kangsadal Wongdusadeekul |{{Flag|Colombia}}<br>Melania Armenta | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Japan}}<br>Baby Christina Andaya |{{Flag|Philippines}}<br>Sara Gomiz Trono |{{Flag|Japan}}<br>Tsukusa Yamazaki |- | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Brazil}}<br />Raika Ferraz | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Japan}}<br />Seri Fujinomiya |{{Flag|Turkey}}<br />Deniz |{{Flag|China}}<br>Lucky |{{Flag| Sri Lanka}}<br>Chamila |{{Flag|Singapore}}<br>Camillia Dzelma |{{Flag|Philippines}}<br>Perla Quigaman |{{Flag|Philippines}}<br>Donita Crown Linapacan |{{Flag|Japan}}<br>Tsukasa Yamazaki | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Japan}}<br>Tomo |- |{{Flag|Japan}}<br />Annabel Yu |{{Flag|Spain}}<br />Carolina Medina | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Angola}}<br />Imanni Da Silva |{{Flag|Italy}}<br>Marry de Francy |{{Flag| Singapore}}<br>Cheryl Isabelle | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Japan}}<br>Bemi Tukismshi |{{Flag|Mexico}}<br>Sofia Montana | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br>Armela Esguera | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Brazil}}<br>Andressa | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Singapore}}<br>Sonia Slizstar |- | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Turkey}}<br />Yanki Bayramoglu | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Malaysia}}<br />Nur Sajat Fariz | style="background:#00ffff|{{Flag|Thailand}}<br />Panvilas Mongkol |{{Flag|France}}<br>Herika Borges |{{Flag| Philippines}}<br>Claire Harlow |{{Flag|Malaysia}}<br>Roxaanne Fonseka |{{Flag|Venezuela}}<br>Gresia Rivas | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Malaysia}}<br>Phylliscia Hsuan |{{Flag|Germany}}<br>Ireen Sue | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Malaysia}}<br>Natasha Aziz |- | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Spain}}<br />Cristini Couto | style="background:#00ffff |{{Flag|Thailand}}<br />Nethnapada Kanrayanon | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br />Miriam Jimenez |{{Flag|Venezuela}}<br>Chanel |{{Flag| Philippines}}<br>Chelsea Marie | style="background:#FFFACD;" |{{Flag| Philippines}}<br>Anna Marie |{{Flag|Costa Rica}}<br>Ruby Bella Cruz |{{Flag|Egypt}}<br>Darlene Illyana |{{Flag|United States}}<br>Victoria Rall | style="background:#FFFACD;" |{{flag|South Korea}}<br>Choi |- | style="background:#E6E6FA;" |{{Flag|Thailand}}<br />Nitsa Katrahong |{{Flag|Australia}}<br />Victoria Martin |{{Flag|Nicaragua}}<br />Berdien Lavyeska Diedrish Blandino |{{Flag|Russia}}<br>Varvara Strange | style="background:#FFFACD;" |{{Flag| France}}<br>Stella Rocha | style="background:hotpink;" |'''{{Flag|Japan}}<br>[[Ai Haruna]]''' |{{Flag|Philippines}}<br>Francine Garcia |{{Flag|Philippines}}<br>Alexis Marinas Jaromillo | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br>Sean Pacifico | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br>Apple Pie Mendoza |- |{{Flag|Chile}}<br />Daniela Manyoma |{{Flag|Japan}}<br />Annabel Yu | style="background:#E6E6FA;" |{{Flag|Brazil}}<br />Jessika Simões |{{Flag|Colombia}}<br>Yania | style="background:#FFFACD;" |{{Flag| Canada}}<br>Jenna Talackova | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Thailand}}<br>Sorrawee Nattee |{{Flag|Nepal}}<br>Akanchya Moktan | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|United States}}<br>Domanigue Shappelle |{{Flag|Indonesia}}<br>Olivia Lauren |{{Flag|Indonesia}}<br>Vena |- |{{Flag|Myanmar}}<br />Myo Ko Ko San |{{Flag|Indonesia }}<br />Angeline Hanum | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Japan}}<br />Tukishima Beni | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br>Hazel Andrada |{{Flag|Nepal}}<br>Meghana Lama |{{Flag|Nepal}}<br>Sandhya Lama | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Japan}}<br>[[Ai Haruna]] |{{Flag|Australia}}<br>Kathrya Cole | style="background:#E6E6FA;" |{{flag|South Korea}}<br>Yu Ri |{{Flag|Germany}}<br>Ireen Sue |- |{{Flag|Nicaragua}}<br />Ithzelle Berdrinadxy |{{Flag|Philippines}}<br />Andrea Justine Aliman |{{Flag|Spain}}<br />Nikki Normanson Mascenon |{{Flag|India}}<br>Malaika |{{Flag|Brazil}}<br>Michelly X | style="background:#FFFACD;" |{{Flag| Philippines}}<br>Godiva Marie Arcachie | style="background:hotpink;" |'''{{Flag|Thailand}}<br>Tanyarat Jirapatpakon''' | style="background:#E6E6FA;" |{{Flag| Philippines}}<br>Patricia Montecarlo | style="background:#00ffff |{{Flag|Thailand}}<br>Tiptantree Rujiranon |{{Flag|Indonesia}}<br>Chenny Han |- |{{Flag|Mongolia}}<br />Solongo | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|South Africa}}<br />Anastasia South | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Guam}}<br />Matrica Mae Centino |{{Flag|United States}}<br>Silkie O' Hara Munro | style="background:hotpink;" |'''{{flag|South Korea}}<br>Mini''' |{{Flag|Japan}}<br>Yuki Saejima |{{Flag|Nepal}}<br>Anjali Lama |{{Flag|Japan}}<br>Hikaru Asakawa | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|United States}}<br>Tiffany Ross |{{Flag|Taiwan}}<br>Cher |- |{{Flag|Russia}}<br />Veronica Svetlova | style="background:hotpink;" |'''{{Flag|Brazil}}<br>Marcela Ohio''' |{{Flag|Indonesia}}<br />Leha Angel Lelga | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Japan}}<br>Karin Fujikawa |{{Flag| Philippines}}<br>Miranda Diana Kerr | style="background:#00ffff |{{Flag|Brazil}}<br>Daniela Margues |{{Flag|Nepal}}<br>Bhumika Shrestha |{{Flag|Italy}}<br>Alessandea Da Costa | style="background:hotpink;" |'''{{Flag|United States}}<br>[[Mimi Marks]]''' |{{Flag|Indonesia}}<br>Megie |- |{{Flag|Philippines}}<br />Maria Venus Gomez |{{Flag|Venezuela}}<br />Nohemi Montilla | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Brazil}}<br />Bianca Gold | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Venezuela}}<br>Noa Herrera | style="background:#FFFACD;" |{{Flag| Thailand}}<br>Nalada Thamthanakorn |{{Flag|Puerto Rico}}<br>Naysha Lopez | style="background:#E6E6FA;" |{{Flag|Brazil}}<br>Aleika Barros | style="background:#FFFACD;" |{{Flag| Philippines}}<br>Joyce | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br>Donita Gauten | style="background:#E6E6FA;" |{{Flag|India}}<br>Arisha Rani |- | style="background:hotpink;" |'''{{Flag|Venezuela}}<br>Isabella Santiago''' |{{Flag|Malaysia}}<br />Patricia Asyeera Wong |{{Flag|Japan}}<br />Yuki Tachibana | style="background:#00ffff |{{Flag|Lebanon}}<br>Margaret |{{Flag|Philippines}}<br>Nixie Salonga |{{Flag|United States}}<br>Stacey Jacobs | style="background:#00ffff |{{Flag|Philippines}}<br>Chanel Madrigal |{{Flag|Colombia}}<br>Diana Mascaros | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|USA}}<br>Zsane' Braxton |{{Flag|France}}<br>Sylvie Iynn |- | style="background:#00ffff |{{Flag|Laos}}<br />[[Piyada Inthavong]] |{{flag|South Korea}}<br />Arisa South | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br />Michelle Montecarlo |{{Flag|Germany}}<br>Alessandra Vargas | style="background:#00ffff |{{Flag|United States}}<br>Stasha Sanchez |{{Flag| Philippines}}<br>Maria Selita Erica Fideroa |{{Flag|Japan}}<br>Shining Shyna |{{Flag| Philippines}}<br>Shaina Marie Barber | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br>Mika Lee Adriana |{{Flag|Taiwan}}<br>Angela |- |{{Flag|Brazil}}<br />Mariah Fernanda | style="background:#E6E6FA;" |{{Flag|United States}}<br />Shantell D'Marco |{{Flag|Mexico}}<br />Morgana |{{Flag|Philippines}}<br>Michelle Binas | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|United States}}<br>Sunny Dee Lite | rowspan="7" | |{{Flag|Philippines}}<br>Joana Castillanes | style="background:hotpink;" |'''{{Flag|Mexico}}<br>[[Erica Andrews]]''' | rowspan="7" | |{{Flag|Laos}}<br>Sendgao |- |{{Flag|United States}}<br />Samira Sitara | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Japan}}<br />Satsuki Nishihara |{{Flag|Romania}}<br />Tanja |{{Flag|France}}<br>Estelle Roedrer |{{Flag|Ecuador}}<br>Susi Villa |{{Flag|Germany}}<br>Ireen Sue |{{Flag|Philippines}}<br>Kristina Madrigal |{{Flag|Hong Kong}}<br>Yan |- |{{Flag|Japan}}<br />Lilia Kisaragi |{{Flag|Brazil}}<br />Veronica Haddad |{{Flag|Philippines}}<br />Stefania Cruz | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Cuba}}<br>Yuni Carey | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Colombia}}<br>Melania Armenta |{{Flag|United Kingdom}}<br>Melania Robles Lacson | style="background:#00ffff |{{Flag| Thailand}}<br>Ratravee Jiraprapakul | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br>Michelle |- | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Cuba}}<br />Yuni Carey | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Philippines}}<br />Kristina Cassandra Ybarra | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|United States}}<br />Sunny Dee Lite <ref name="International Business Times, India Edition 2012">{{cite news|date=7 November 2012|title=Pictures of Transgenders, Transvestites at Miss International Queen Contest|work=International Business Times|url=http://www.ibtimes.co.in/pictures-of-transgenderstransvestites-at-miss-international-queen-contest-photos-402363|access-date=21 June 2016}}</ref> | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Chile}}<br>Vanessa | rowspan="4" | |{{Flag|Italy}}<br>Patricia Binotto |{{Flag|Indonesia}}<br>Syllvia | style="background:#00ffff |{{Flag|Philippines}}<br>Ma. Cristina Dandan |- | rowspan="3" | |{{Flag|India}}<br />Angela |{{Flag|French Polynesia}}<br />Feleu Myroina |{{Flag|United States}}<br>Mokha Montrese | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Puerto Rico}}<br>Jazmine International | style="background:#FFFACD;" |{{flag|South Korea}}<br>Maria | rowspan="3" | |- | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Germany}}<br />Renata Ferreira |{{Flag|United States}}<br />Mokha Montrese <ref name="Pattaya Mail 2011">{{cite news|date=24 November 2011|title=Miss International Queen crown returns to Thailand in pageant devoted to flood relief|work=Pattaya Mail|url=http://www.pattayamail.com/955/features03.shtml|access-date=21 June 2016}}</ref> | rowspan="2" | | style="background:#FFFACD;" |{{Flag|Japan}}<br>Beni Tsukishima | rowspan="2" | |- |{{Flag|Singapore}}<br />Anne Patricia Lee |{{Flag|Indonesia}}<br />Dewi Fortuna | |} === 2000s === {| class="wikitable collapsible autocollapse" style="font-size: 90%; text-align:left" ! colspan="7" style="background-color:#787878;color:#FFFFFF;" |2004–2009 |- !'''Country''' !'''[[Miss International Queen 2009|2009]]''' !2008 !'''[[Miss International Queen 2007|2007]]''' !'''[[Miss International Queen 2006|2006]]''' !'''[[Miss International Queen 2005|2005]]''' !'''[[Miss International Queen 2004|2004]]''' |- |{{Flag|Australia}} |style="background:darkgrey;"| ! rowspan="51" | ! | style="background:darkgrey;" | |Kathryn Cole |style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Brazil}} |style="background:#F5A9B8;" |Daniela Marques |style="background:#5BCEFA;"|Aleika Barros |style="background:darkgrey;"| |style="background:#FFFACD;" |Andressa Piovani |style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|China}} |Maggie Gao |colspan="4" scope="row" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Colombia}} |style="background:darkgrey;"| |style="background:#FFFACD;" |Melania Armenta |Diana Mascaros |colspan="2" scope="row" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Costa Rica}} |style="background:darkgrey;"| |Ruby Bella Cruz |colspan="3" scope="row" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|Egypt}} |style="background:darkgrey;"| |style="background:darkgrey;"| |Darlene Illyana |colspan="2" scope="row" style="background:darkgrey;"| |- |{{Flag|France}} | style="background:darkgrey;"| |colspan="3" scope="row" style="background:darkgrey;"| |Sylvie Iynn |- |{{Flag|Germany}} | style="background:darkgrey;"| |Irene Sue | style="background:darkgrey;"| |Irene Sue |Irene Sue |- |{{Flag|Hong Kong}} | style="background:darkgrey;"| |colspan="3" scope="row" style="background:darkgrey;"| |Yan |- |{{Flag|India}} | style="background:darkgrey;"| |colspan="3" scope="row" style="background:darkgrey;"| |style="background:#5BCEFA;"|Arisha Rani |- |rowspan="3" scope="row" |{{Flag|Indonesia}} |rowspan="3" scope="row" style="background:darkgrey;"| |rowspan="3" scope="row" style="background:darkgrey;"| |rowspan="3" scope="row" |Sylvia |rowspan="3" scope="row" |Olivia Lauren |Chenny Han |- |Megie |- |Vena |- |{{Flag|Italy}} | style="background:darkgrey;"| |Patricia Binotto |Alessandra Da Costa |colspan="2" scope="row" style="background:darkgrey;"| |- |rowspan="4" scope="row" |{{Flag|Japan}} |style="background:hotpink;" |'''Ai Haruna''' |style="background:#FFFACD;" |Ai Haruna |style="background:#FFFACD;" |Baby Christina Andaya |Kanon Maruyama |Fujiko Sakaki |- |style="background:#FFFACD;" |Bemi Tukishima |style="background:#FFFACD;" |Beni Tukishima |Hikaru Asakawa |Tsukasa Yamazaki |Miki Yoshikawa |- |Yuki Saejima |Shining Shyna | style="background:darkgrey;"| | style="background:darkgrey;"| |style="background:#FFFACD;" |Tomo |- | style="background:darkgrey;"| | style="background:darkgrey;"| | style="background:darkgrey;"| | style="background:darkgrey;"| |Tsukusa Yamazaki |- |{{Flag|Laos}} | style="background:darkgrey;"| |colspan="2" scope="row" style="background:darkgrey;"| |style="background:#FFFACD;" |Chantha Petchsrikwa |Sendgao |- |rowspan="2" scope="row" |{{Flag|Malaysia}} |rowspan="2" scope="row" |Roxaanne Fonseka |rowspan="2" scope="row" style="background:#FFFACD;" |Natasha Lim |rowspan="2" scope="row" style="background:#FFFACD;" |Phylliscia Hsuan |Ally Arena Tech |rowspan="2" scope="row" style="background:#FFFACD;" |Natasha Aziz |- |Shasha Emmanuel |- |{{Flag|Mexico}} | style="background:darkgrey;"| |Sofia Montana |style="background:hotpink;" |'''Erica Andrews''' |colspan="2" scope="row" style="background:darkgrey;"| |- |rowspan="3" scope="row" |{{Flag|Nepal}} |rowspan="3" scope="row" |Sandhya Lama |Akanchya Moktan |colspan="3" scope="row" style="background:darkgrey;"| |- |Anjali Lama |colspan="3" scope="row" style="background:darkgrey;"| |- |Bhumika Shrestha |colspan="3" scope="row" style="background:darkgrey;"| |- |rowspan="8" scope="row" |{{Flag|Philippines}} |style="background:#FFFACD;" |Anna Marie Gauten |style="background:#F5A9B8;" |Chanel Madrigal |Alexis Marina Jaromillo |style="background:#FFFACD;" |Anna Marie Gauten |style="background:#FFFACD;" |Apple Pie Mendoza |- |style="background:#FFFACD;" |Godiva Marie Arcachie |Francine Garcia |style="background:#FFFACD;" |Armela Esguerra |Mary Jane Castro |style="background:#F5A9B8;" |Ma.Cristina Dandan |- |style="background:#FFFACD;" |Jamby Lim Garcia |Joanna Castillanes |style="background:#FFFACD;" |Catarina Ileth Halili |style="background:#FFFACD;" |Mika Loc Adriano |style="background:#FFFACD;" |Michelle |- |Maria Selita Erica Fideroa |Perla Quigaman |Donita Crown Linapacan |Sara Gomiz Trono |rowspan="5" scope="row" style="background:darkgrey;"| |- |rowspan="4" scope="row" style="background:darkgrey;"| |style="background:#FFFACD;" |Rain Marie Madrigal |style="background:#FFFACD;" |Joyce Azarcon |style="background:#FFFACD;" |Scan Pacifico |- |rowspan="3" scope="row" style="background:darkgrey;"| |Kristine Madrigal |rowspan="3" scope="row" style="background:darkgrey;"| |- |style="background:#5BCEFA;"|Patricia Montecarlo |- |Shaina Maria Barber |- |{{Flag|Puerto Rico}} |[[Naysha Lopez]] |style="background:#FFFACD;" |Jazmine International |colspan="3" scope="col" style="background:darkgrey;"| |- |rowspan="3" scope="row" |{{Flag|Singapore}} |rowspan="3" scope="row"|Camillia Dzelma |rowspan="3" scope="row" style="background:darkgrey;"| |rowspan="3" scope="row" style="background:darkgrey;"| |rowspan="3" scope="row" style="background:darkgrey;"| |Gia Tamalas |- |Jesse |- |style="background:#FFFACD;" |Sonia Slizstar |- |rowspan="2" scope="row" |{{Flag|South Korea}} |rowspan="2" scope="row" style="background:darkgrey;"| |rowspan="2" scope="row" style="background:darkgrey;"| |rowspan="2" scope="row" style="background:#FFFACD;" |Maria |rowspan="2" scope="row" style="background:#5BCEFA;" |Yu-Ri |style="background:#FFFACD;" |Choi |- |style="background:#FFFACD;" |Eun Kyung |- |rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Switzerland}} |style="background:darkgrey;"| |style="background:#FFFACD;" |Bruna Gabral |colspan="3" scope="col" style="background:darkgrey;"| |- |style="background:darkgrey;"| |Camila Pryns |colspan="3" scope="col" style="background:darkgrey;"| |- |rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Taiwan}} |style="background:darkgrey;"| |colspan="3" scope="col" style="background:darkgrey;"| |Angela |- |style="background:darkgrey;"| |colspan="3" scope="col" style="background:darkgrey;"| |Cher |- |rowspan="2" scope="row" |{{Flag|Thailand}} |style="background:#5BCEFA;"|Kangsadal Wongdusadeekul |rowspan="2" scope="row" style="background:hotpink;" |'''Tanyarat Jirapatpakon''' |rowspan="2" scope="row" style="background:#F5A9B8;" |Ratravee Jiraprapakul |rowspan="2" scope="row" style="background:#F5A9B8;" |Tiptantree Rujiranon |rowspan="2" scope="row" style="background:hotpink;" |'''Treechada Petcharat''' |- |style="background:#FFFACD;" |Sorrawee Nattee |- |{{Flag|United Kingdom}} |style="background:#FFFACD;" |Asunta Mae |Melania Robles Lacson |Leah True |colspan="2" scope="col" style="background:darkgrey;"| |- |rowspan="4" scope="row" |{{Flag|United States}} |Stacey Jacobs |rowspan="4" scope="row" style="background:darkgrey;"| |Asia Vitale |style="background:hotpink;" |'''Mimi Marks''' |rowspan="4" scope="row" style="background:darkgrey;"| |- |style="background:#FFFACD;" |Sunny De-Lite |style="background:#FFFACD;" |Domanique Shappelle |style="background:#FFFACD;" |Tiffany Ross |- |rowspan="2" scope="row" style="background:darkgrey;"| |rowspan="2" scope="row" style="background:darkgrey;"| |Victoria Ral |- |style="background:#FFFACD;" |Zsane Braxton |- |{{Flag|Venezuela}} |style="background:darkgrey;"| |Gresia Rivas |colspan="3" scope="col" style="background:darkgrey;"| |} == Listahan ng Miss International Queen bawat bansa == <!-- <div style="overflow: auto;"> --> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align:left" |- bgcolor="#787878" align="center" colspan="10" ! Country ! Debut ! Entrants ! Years competed ! National pageant ! Placements ! Best placement ! First placed ! Last placed |- | '''{{flag|Angola}}''' |2012 |1 |2012 | |1 |Top 10 * ''Imanni De Silva ([[Miss International Queen 2012|2012]])'' |[[Miss International Queen 2012|2012]] * ''Imanni De Silva'' ''(Top 10)'' |[[Miss International Queen 2012|2012]] * ''Imanni De Silva (Top 10)'' |- | '''{{flag|Argentina}}''' |2018 |1 |2018 | |0 | | | |- | '''{{flag|Australia}}''' |2006 |5 |2006<br />2013<br />2015<br />2018<br />2020 |Miss Transsexual Australia |2 |1st Runner-up * ''Jacqueline Gillies ([[Miss International Queen 2018|2018]])'' |[[Miss International Queen 2018|2018]] * ''Jacqueline Gillies (1st Runner-up)'' |[[Miss International Queen 2020|2020]] * ''Jan Brielle (Top 6)'' |- | '''{{flag|Belgium}}''' |2015 |2 |2010<br />2015 | |0 | | | |- | '''{{flag|Brazil}}''' |2005 |15 |2005<br />2007–present |Miss Beleza T Brasil |12 |'''Winner''' * ''Marcela Ohio ([[Miss International Queen 2013|2013]])'' |2005 * ''Andressa (Top 10)'' |[[Miss International Queen 2020|2020]] * ''Ariella Moura (2nd Runner-up)'' |- | '''{{flag|Cambodia}}''' |2016 |3 |2016<br />2022–present |Miss Queen Cambodia |0 | | | |- | '''{{flag|Canada}}''' |2010 |4 |2010<br />2019<br />2022–present |Miss Internacional Queen Canada |1 |Top 10 * ''[[Jenna Talackova]] (2010)'' |2010 * ''[[Jenna Talackova]] (Top 10)'' |2010 * ''[[Jenna Talackova]] (Top 10)'' |- | '''{{flag|Chile}}''' |2011 |2 |2011<br />2014 | |1 |Top 10 * ''Vanessa Lopes (2011)'' |2011 * ''Vanessa Lopes (Top 10)'' |2011 * ''Vanessa Lopes (Top 10)'' |- | '''{{flag|China}}''' |2009 |6 |2009<br />2011<br />2018–2020 2023–present | |3 |2nd Runner-up * ''Yaya'' ''([[Miss International Queen 2019|2019]])'' |[[Miss International Queen 2019|2019]] * ''Yaya (2nd Runner-up)'' |[[Miss International Queen 2023|2023]] * ''Mika (Top 11)'' |- | '''{{flag|Colombia}}''' |2006 |8 |2006–2007<br />2010–2011<br />2017–2018 <br />2022–present |Miss Internacional Queen Colombia |2 |Top 10 * ''Melania Armenta (2010)'' |2010 * ''Melania Armenta (Top 10)'' |[[Miss International Queen 2023|2023]] * ''Angela Furcia (Top 11)'' |- | '''{{flag|Costa Rica}}''' |2007 |1 |2007 | |0 | | | |- |'''{{flag|Cuba}}''' |2011 |2 |2011<br />2014 | |2 |Top 10 * ''Yuni Carey (2011)'' *''Yuni Carey ([[Miss International Queen 2014|2014]])'' |2011 * ''Yuni Carey (Top 10)'' |[[Miss International Queen 2014|2014]] * ''Yuni Carey (Top 10)'' |- | '''{{flag|Ecuador}}''' |2010 |5 |2010<br />2019–present |Miss Queen Ecuador |1 |Top 12 * ''Mia Isabella Maquilón ([[Miss International Queen 2019|2019]])'' |[[Miss International Queen 2019|2019]] * ''Mia Isabella Maquilón (Top 12)'' |[[Miss International Queen 2019|2019]] * ''Mia Isabella Maquilón (Top 12)'' |- | '''{{flag|Egypt}}''' |2006 |2 |2006<br />2017 | |0 | | | |- | '''{{flag|France}}''' |2004 |7 |2004<br />2010–2011<br />2015<br />2018<br />2020–2022 |Miss T France |2 |Top 6 * ''Louiz Avendei ([[Miss International Queen 2020|2020]])'' |2010 * ''Stella Rocha (Top 10)'' |[[Miss International Queen 2020|2020]] * ''Louiz Avendei (Top 6)'' |- |'''{{flag|French Polynesia}}''' |2012 |1 |2012 | |0 | | | |- | '''{{flag|Germany}}''' |2004 |5 |2004–2005<br />2007<br />2011<br />2017 | |0 | | | |- | '''{{flag|Guam}}''' |2012 |1 |2012 | |1 |Top 10 * ''Matrica Mae Centino ([[Miss International Queen 2012|2012]])'' |[[Miss International Queen 2012|2012]] * ''Matrica Mae Centino (Top 10)'' |[[Miss International Queen 2012|2012]] * ''Matrica Mae Centino (Top 10)'' |- | '''{{flag|Honduras}}''' |2018 |2 |2018 2022 |Miss Queen Internacional Honduras |1 |Top 12 * ''Amelia Vega ([[Miss International Queen 2018|2018]])'' |[[Miss International Queen 2018|2018]] * ''Amelia Vega (Top 12)'' |[[Miss International Queen 2018|2018]] * ''Amelia Vega (Top 12)'' |- |'''{{flag|Hong Kong}}''' |2004 |1 |2004 | |0 | | | |- | '''{{flag|India}}''' |2004 |8 |2004<br />2011<br />2013<br />2017–2022 |[[Miss Transqueen India]] |2 |1st Runner-up * ''Arisha Rani (2004)'' |2004 * ''Arisha Rani (1st Runner-up)'' |[[Miss International Queen 2019|2019]] * ''Veena Sandre (Top 12)'' |- | '''{{flag|Indonesia}}''' |2004 |11 |2004–2006<br />2012–2013<br />2017–present |Miss Queen Indonesia |0 | | | |- | '''{{flag|Israel}}''' |2018 |1 |2018 | |0 | | | |- | '''{{flag|Italy}}''' |2006 |6 |2006–2007<br />2011<br />2015<br />2017–2018 | |1 |Top 6 * ''Marianna Melo ([[Miss International Queen 2018|2018]])'' |[[Miss International Queen 2018|2018]] * ''Marianna Melo (Top 6)'' |[[Miss International Queen 2018|2018]] * ''Marianna Melo (Top 6)'' |- | '''{{flag|Japan}}''' |2004 |16 |2004–present |Miss International Queen Japan |11 |'''Winner''' * ''Ai Haruna (2009)'' |2004 * ''Tomo (Top 10)'' |[[Miss International Queen 2019|2019]] * ''Van (Top 6)'' |- |'''{{flag|South Korea|name=Korea}}''' |2004 |7 |2004–2006<br />2010<br />2014<br />2019<br />2022 |Miss International Queen Korea |5 |'''Winner''' * ''Mini Han (2010)'' |2004 * ''Eun Kyung (Top 10)'' |[[Miss International Queen 2019|2019]] * ''Ssehi (Top 12)'' |- | '''{{flag|Laos}}''' |2004 |7 |2004–2005<br />2014<br />2016–present |Miss Queen Laos |5 |2nd Runner-up * ''[[Piyada Inthavong]]'' ''([[Miss International Queen 2014|2014]])'' |2005 * ''Chantha Petchsrikwa (Top 10)'' |[[Miss International Queen 2020|2020]] * ''Aliya Sirisopha (Top 12)'' |- | '''{{flag|Lebanon}}''' |2011 |1 |2011 | |1 |2nd Runner-up * ''Margaret Keyan ([[Miss International Queen 2019|2011]])'' |2011 * ''Margaret Keyan'' ''(2nd Runner-up)'' |2011 * ''Margaret Keyan'' ''(2nd Runner-up)'' |- | '''{{flag|Malaysia}}''' |2004 |13 |2004–2009<br />2013–present |Miss World Dannok |7 |Top 6 * ''Larra Jassinta ([[Miss International Queen 2019|2019]])'' |2004 * ''Natasha Aziz (Top 10)'' |[[Miss International Queen 2020|2020]] * ''Wanie Mohtar (Top 12)'' |- | '''{{flag|Mauritius}}''' |2015 |1 |2015 | |0 | | | |- | '''{{flag|Mexico}}''' |2006 |11 |2006–2007<br />2015–present |Miss Trans Nacional Mexico |5 |'''Winner''' * ''[[Erica Andrews]] (2006)'' * ''Valentina Fluchaire (2020)'' |2006 * ''[[Erica Andrews]]'' '''''(Winner)''''' |[[Miss International Queen 2023|2023]] * ''Ivanna Cazares (Top 6)'' |- | '''{{flag|Mongolia}}''' |2014 |3 |2014<br />2018–2020 | |1 |Top 12 * ''Solongo (2018)'' |[[Miss International Queen 2018|2018]] * ''Solongo (Top 12)'' |[[Miss International Queen 2018|2018]] * ''Solongo (Top 12)'' |- | '''{{flag|Myanmar}}''' |2013 |7 |2013–2020 |Miss International Queen Myanmar |0 | | | |- | '''{{flag|Nepal}}''' |2007 |6 |2007–2010<br />2017–2019 |Miss Pink Nepal |0 | | | |- |'''{{flag|Netherlands}}''' |2023 |1 |2023–present |Miss International Queen Netherlands |1 |'''Winner''' * ''Solange Dekker (2023)'' |'''Winner''' * ''Solange Dekker (2023)'' |'''Winner''' * ''Solange Dekker (2023)'' |- | '''{{flag|Nicaragua}}''' |2014 |3 |2014<br />2018–2019<br > |Miss International Queen Nicaragua |0 | | | |- | '''{{flag|Nigeria}}''' |2011 |1 |2011 | |1 |1st Runner-up * ''[[Miss Sahhara]] ([[Miss International Queen 2019|2011]])'' |2011 * ''[[Miss Sahhara]]'' ''(1st Runner-up)'' |2011 * ''[[Miss Sahhara]]'' ''(1st Runner-up)'' |- | '''{{flag|Norway}}''' |2020 |1 |2020 | |1 |Top 12 * ''Eirin Grinde Tunheim (2020)'' |[[Miss International Queen 2020|2020]] * ''Eirin Grinde Tunheim (Top 12)'' |[[Miss International Queen 2020|2020]] * ''Eirin Grinde Tunheim (Top 12)'' |- | '''{{flag|Panama}}''' |2019 |1 |2019 | |0 | | | |- |'''{{flag|Paraguay}}''' |2022 |1 |2022 |Miss International Queen Paraguay | | | | |- | '''{{flag|Peru}}''' |2015 |8 |2015–present |Miss International Queen Peru |1 |Top 12 * ''Adriana Jya (2019)'' |2019 * ''Adriana Jya (Top 12)'' |2019 * ''Adriana Jya (Top 12)'' |- | '''{{flag|Philippines}}''' |2004 |17 |2004–present |Miss International Queen Philippines |16 |'''Winner''' * ''Kevin Balot (2012)'' * ''[[Trixie Maristela]]'' ''(2015)'' *''Fuschia Anne Ravena (2022)'' |2004 * ''Ma Cristina Dandan (2nd Runner-up)'' *''Michelle (Top 10)'' *''Apple Pie Mendoza (Top 10)'' |[[Miss International Queen 2023|2023]] * ''Lars Pachecho (Top 6)'' |- | '''{{flag|Puerto Rico}}''' |2007 |4 |2007–2009<br />2022–present |Miss Puerto Rico International Queen |1 |Top 10 * ''Jazmine International (2007)'' |2007 * ''Jazmine International (Top 10)'' |2007 * ''Jazmine International (Top 10)'' |- | '''{{flag|Romania}}''' |2012 |1 |2012 | |0 | | | |- | '''{{flag|Russia}}''' |2011 |3 |2011–2012<br />2014 | |0 | | | |- | '''{{flag|Singapore}}''' |2004 |8 |2004<br />2009–2010<br />2012–2013<br />2015<br />2020 2023–present |Miss International Queen Singapore |2 |1st Runner-up * ''Qatrisha Zairyah (2023)'' |2004 * ''Sonia Slizstar (Top 10)'' |[[Miss International Queen 2023|2023]] * ''Qatrisha Zairyah (1st Runner-up)'' |- | '''{{flag|South Africa}}''' |2013 |1 |2013 | |1 |Top 10 * ''Anastasia South (2013)'' |2013 * ''Anastasia South (Top 10)'' |2013 * ''Anastasia South (Top 10)'' |- | '''{{flag|Spain}}''' |2012 |5 |2012–2014<br />2017 2023–present | |2 |Top 10 * ''Cristini Couto (2014)'' |2014 * ''Cristini Couto (Top 10)'' |[[Miss International Queen 2023|2023]] * ''Victoria Fernandes (Top 11)'' |- | '''{{flag|Sri Lanka}}''' |2010 |3 |2010–2011<br />2018 | |1 |Top 12 * ''Noel Tokuhisa (2018)'' |2018 * ''Noel Tokuhisa (Top 12)'' |[[Miss International Queen 2018|2018]] * ''Noel Tokuhisa (Top 12)'' |- | '''{{flag|Sweden}}''' |2010 |2 |2010 2020 | |1 |Top 10 * ''Anastasia Bryngelsson (2010)'' |2010 * ''Anastasia Bryngelsson (Top 10)'' |2010 * ''Anastasia Bryngelsson (Top 10)'' |- | '''{{flag|Switzerland}}''' |2007 |1 |2007 | |1 |Top 10 * ''Bruna Gabral (2007)'' |2007 * ''Bruna Gabral (Top 10)'' |2007 * ''Bruna Gabral (Top 10)'' |- |'''{{flag|Taiwan}}''' |2004 |3 |2004<br />2020 2022 |Miss International Queen Taiwan |1 |Top 12 * ''Loey Wang ([[Miss International Queen 2020|2020]])'' |[[Miss International Queen 2020|2020]] * ''Loey Wang (Top 12)'' |[[Miss International Queen 2020|2020]] * ''Loey Wang (Top 12)'' |- | '''{{flag|Thailand}}''' |2004 |17 |2004–present |[[Miss Tiffany's Universe|Miss Tiffany]] |17 |'''Winner''' * ''[[Treechada Petcharat]] (2004)'' * ''Tanyarat Jirapatpakon ([[Miss International Queen 2007|2007]])'' * ''Sirapassorn Atthayakorn ([[Miss International Queen 2011|2011]])'' * ''Jiratchaya Sirimongkolnawin ([[Miss International Queen 2017|2017]])'' |2004 * ''[[Treechada Petcharat]] '''(Winner)''''' |[[Miss International Queen 2023|2023]] * Arissara Kankla (Top 6) |- | '''{{flag|Turkey}}''' |2012 |4 |2012<br />2014–2015<br />2017 |But Trans Güzellik Yarişmasi |2 |Top 10 * ''Basak Buldaq ([[Miss International Queen 2012|2012]])'' *''Yanki Bayramoglu (2014)'' |2012 * ''Basak Buldaq (Top 10)'' |2014 * ''Yanki Bayramoglu (Top 10)'' |- | '''{{USA}}''' |2005 |16 |2005–2006<br />2009–present |Miss International Queen USA |10 |'''Winner''' * ''[[Mimi Marks]] (2005)'' * ''[[Jazell Barbie Royale]] ([[Miss International Queen 2019|2019]])'' |2005 * ''[[Mimi Marks]] '''(Winner)''''' |[[Miss International Queen 2023|2023]] * ''Melony Munro (2nd Runner-up)'' |- | '''{{flag|United Kingdom}}''' |2006 |3 |2006–2009<br />2018 |Miss TS International UK |1 |Top 10 * ''Asunta Mae (2009)'' |2009 * ''Asunta Mae (Top 10)'' |2009 * ''Asunta Mae (Top 10)'' |- | '''{{flag|Venezuela}}''' |2007 |8 |2007<br />2011–2014<br />2017–2019<br />2022–present |Miss International Queen Venezuela |5 |'''Winner''' * ''Isabella Santiago (2014)'' |2011 * ''Noa Herrera (Top 10)'' |[[Miss International Queen 2023|2023]] * ''Miranda Monasterios (Top 11)'' |- | '''{{VNM}}''' |2014 |7 |2014<br />2016–present |[[Miss International Queen Vietnam]] |4 |'''Winner''' * ''Jennifer Nguyễn Hương Giang (2018)'' |2018 * ''Jennifer Nguyễn Hương Giang '''(Winner)''''' |[[Miss International Queen 2023|2023]] * ''Nguyễn Hà Dịu Thảo (Top 11)'' |} == Mga Tala == <references group="lower-alpha" /><references group="lower-greek" /> ==Panlabas na link== * {{Official website|http://www.missinternationalqueen.com}} {{commons|Miss International Queen}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Mga taunang palatuntunang pantelebisyon]] <references /> [[Kategorya:Patimpalak ng kagandahan]] ast9i2yp64kewbwpude1v215ftvmilw 0 327881 2208561 2107819 2026-05-22T18:20:58Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208561 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Marso 2024}} {{cleanup|date=Marso 2024|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}} }}[[Talaksan:Marfisa Guerriera (Antonio Tempesta).jpg|thumb|Si Marfisa, isa sa mga pangunahing tauhan sa Orlando Furioso ni Ludovico Ariosto.]] Si '''Marfisa''' (na isinalin din bilang "Marphisa") ay isang karakter sa Italyano na romantikong [[Panulaang epiko|epiko]] ''na Orlando innamorato'' ni Matteo Maria Boiardo at ''Orlando Furioso'' ni [[Lodovico Ariosto|Ludovico Ariosto]] . Siya ay kapatid na babae ni Ruggiero ngunit nahiwalay sa kanya noong maagang pagkabata. Siya ay naging reyna ng India at nakipaglaban bilang isang mandirigma para sa mga [[Saraseno|Saracen]], nakikibahagi sa pagkubkob sa kuta ng Albracca hanggang sa ang kanyang espada ay ninakaw ni Brunello . Siya ay umibig kay Ruggiero, hindi alam kung sino ito hanggang sa isiniwalat ng Atlantes ang kanilang background. Nang malaman na Kristiyano ang kanyang mga magulang, nagbalik-loob siya sa pananampalataya at sumama sa hukbo ng [[Carlomagno|Emperador Charlemagne]] laban sa mga Saracen. == Sipi == <poem> Marphisa raised her face with haughty cheer, And answered him: "Thy judgment wanders far; I will concede thy sentence would be clear, Concluding I am thine by right of war, If either were my lord or cavalier Of those, by thee unhorsed in bloody jar: Nor theirs am I, nor other's, but my own, Who wins me, wins me from myself alone. </poem>Orlando Furioso (tr. ni William Stewart Rose, [https://www.gutenberg.org/ebooks/615] ), 26, 79 == Legasiya at impluwensya == Ang Italyanong mandudula na si Carlo Gozzi ay binubuo ng kanyang obra na ''La Marfisa Bizzara'' batay sa [[Eponimo|eponymous]] na karakter mula sa ''Orlando furioso'' . <ref>{{Cite journal |last=Luciani |first=Gérard |date=2003 |title=La religion, ses institutions, ses problèmes en Vénétie à travers la ''Marfisa bizzarra'' de Carlo Gozzi |trans-title=Religion, its institutions, its problems in Veneto through the ''Marfisa bizzarra'' by Carlo Gozzi |url=http://www.persee.fr/docAsPDF/dhs_0070-6760_2003_num_35_1_2568.pdf |journal=Dix-huitième Siècle |language=fr |volume=35 |issue=1 |pages=487–497 |doi=10.3406/dhs.2003.2568 }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Mga pinagmumulan == * Boiardo: ''Orlando innamorato'' ed. Giuseppe Anceschi (Garzanti,1978) * Ariosto: ''Orlando Furioso'', pagsasalin ng taludtod ni Barbara Reynolds sa dalawang tomo (Penguin Classics, 1975). Unang bahagi (cantos 1–23){{ISBN|0-14-044311-8}} ; ikalawang bahagi (cantos 24–46){{ISBN|0-14-044310-X}} * Ariosto: ''Orlando Furioso'' ed. Marcello Turchi (Garzanti, 1974) == Karagdagang pagbabasa == * {{Cite journal |last=Bateman |first=J. Chimène |date=2007 |title=Amazonian Knots: Gender, Genre, and Ariosto's Women Warriors |url=https://archive.org/details/sim_mln_2007-01_122_1/page/n5 |journal=MLN |volume=122 |issue=1 |pages=1–23 |doi=10.1353/mln.2007.0022 |jstor=4490786}} *   * {{Cite journal |last=Pavlova |first=Maria |date=2018 |title=Review of Les Mille et Un Visages de la virago: Marphise et Bradamante entre continuation et variation |journal=The Modern Language Review |volume=113 |issue=1 |pages=253–255 |doi=10.5699/modelangrevi.113.1.0253}} * {{Cite journal |last=Roche |first=Thomas P. |date=January 1988 |title=Ariosto's Marfisa: Or, Camilla Domesticated |url=https://archive.org/details/sim_mln_1988-01_103_1/page/113 |journal=MLN |volume=103 |issue=1 |pages=113–133 |doi=10.2307/2904982 |jstor=2904982}} * {{Cite journal |last=Tomalin |first=Margaret |date=July 1976 |title=Bradamante and Marfisa: An Analysis of the 'Guerriere' of the 'Orlando Furioso' |journal=The Modern Language Review |volume=71 |issue=3 |pages=540–552 |doi=10.2307/3725747 |jstor=3725747}} == Tingnan din == * Listahan ng mga babaeng mandirigma sa alamat at mitolohiya * {{Commonscatinline|Marfisa}}</img> == Sanggunian == <references /> aoum17m7sh29g8kvcd5cli0assrfvxe 0 328964 2208546 2190630 2026-05-22T18:02:07Z Rakoon 162107 2208546 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=Disyembre}} [[Talaksan:Director Tulsi Gabbard Official Portrait.jpg|thumb|Gabbard (2025)]] '''Tulsi''' {{IPAc-en|ˈ|t|ʌ|l|s|i|_|ˈ|g|æ|b|ər|d}} {{Respell|TUL|see|_|GAB|ərd}} ; ipinanganak noong Abril 12, 1981) ay isang Amerikanong politiko, opisyal ng United States Army Reserve, at komentarista sa politika na [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Estados Unidos|kinatawan ng US]] para sa 2nd congressional district ng Hawaii mula 2013 hanggang 2021. Si Gabbard ang unang Samoan-American na naging miyembro ng pagboto ng [[Kongreso ng Estados Unidos|Kongreso]] . Siya ay isang kandidato para sa Democratic nomination sa 2020 United States presidential election, <ref name="CNN-rocky">{{Cite news |last=Merica |first=Dan |last2=Saenz |first2=Arlette |date=February 2, 2019 |title=Tulsi Gabbard officially launches 2020 campaign after rocky start |work=CNN |url=https://www.cnn.com/2019/02/02/politics/tulsi-gabbard-2020-launch/index.html |access-date=February 4, 2019}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Haltiwanger |first=John |date=April 2, 2019 |title=Tulsi Gabbard is running for president in 2020. Here's everything we know about the candidate and how she stacks up against the competition. |url=https://www.businessinsider.com/who-is-tulsi-gabbard-bio-age-family-key-positions-2019-4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402180742/https://www.businessinsider.com/who-is-tulsi-gabbard-bio-age-family-key-positions-2019-4/ |archive-date=April 2, 2019 |access-date=October 19, 2019 |website=Business Insider}}</ref> bago ipahayag noong Oktubre 2022 na siya ay umalis sa Democratic Party para maging isang independent . <ref>{{Cite web |last=Dress |first=Brad |date=October 11, 2022 |title=Gabbard Says She Can't Stay in 'Today's Democratic Party' |url=https://thehill.com/homenews/house/3682396-gabbard-says-she-cant-stay-in-todays-democratic-party |access-date=October 11, 2022 |website=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]}}</ref> <ref>{{Citation |title=Leaving the Democratic Party - The Tulsi Gabbard Show |url=https://www.youtube.com/watch?v=H4Z1x8Ou8VU |access-date=2022-10-12}}</ref> Noong 2002, si Gabbard ay nahalal sa Hawaii House of Representatives sa edad na 21. <ref name="Pak-2019">{{Cite web |last=Pak |first=Nataly |last2=Kaji |first2=Mina |last3=Palaniappan |first3=Sruthi |date=July 31, 2019 |title=Tulsi Gabbard: Everything you need to know about the 2020 presidential candidate |url=https://abcnews.go.com/Politics/meet-tulsi-gabbard-hindu-member-congress-2020-candidate/story?id=60708986 |access-date=October 19, 2019 |website=ABC News |language=en}}</ref> Naglingkod si Gabbard sa isang field [[Medisinang pangmilitar|medical unit]] ng Hawaii Army National Guard habang naka-deploy sa [[Iraq]] mula 2004 hanggang 2005 at naka-istasyon sa [[Kuwait]] mula 2008 hanggang 2009 bilang pinuno ng platun ng Army Military Police . <ref name="econtimes-karma">{{Cite news |last=Ismail |first=Asif |date=September 15, 2012 |title='Our family was raised with the important value of karma yoga', says Democrat Tulsi Gabbard |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/our-family-was-raised-with-the-important-value-of-karma-yoga-says-democrat-tulsi-gabbard/articleshow/16404480.cms |access-date=March 26, 2019}}</ref> <ref name="The Telegraph-2019">{{Cite news |date=August 17, 2019 |title=Tulsi Gabbard says military combat service shapes her life, drives her political, policy views |work=The Telegraph |url=https://www.thetelegraph.com/news/article/Tulsi-Gabbard-says-military-combat-service-shapes-14340612.php |url-status=live |access-date=May 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411035357/https://www.thetelegraph.com/news/article/Tulsi-Gabbard-says-military-combat-service-shapes-14340612.php |archive-date=April 11, 2021}}</ref> <ref>{{Cite web |date=February 16, 2019 |title=Tulsi Gabbard could be the president America needs |url=https://www.pasadenastarnews.com/tulsi-gabbard-could-be-the-president-america-needs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420215208/https://www.pbs.org/weta/finding-your-roots/watch/episodes/roots-in-politics |archive-date=April 20, 2020 |access-date=January 30, 2020 |website=[[Pasadena Star News]] |language=en-US}}</ref> Habang miyembro ng Kongreso, nagsilbi siya bilang vice chair ng Democratic National Committee (DNC) mula 2013 hanggang 2016, at nagbitiw upang i-endorso ang kampanya ni Bernie Sanders para sa 2016 Democratic presidential nomination . Sa kanyang panahon sa Kongreso, madalas siyang lumabas sa [[Fox News Channel|Fox News]] at pinuna ang administrasyong Barack Obama sa pagtanggi na sabihin na ang tunay na kaaway ng Estados Unidos ay ang radikal na Islam o Islamic extremism . <ref name="Fox News-2015">{{Cite web |date=February 28, 2015 |title='Knives are out': Hawaii Dem faces backlash for taking on Obama over 'Islamist' extremism |url=https://www.foxnews.com/politics/knives-are-out-hawaii-dem-faces-backlash-for-taking-on-obama-over-islamist-extremism |access-date=March 3, 2020 |website=[[Fox News]]}}{{Cite web |last=McCarthy |first=Bill |date=February 28, 2015 |title=Looking back: Tulsi Gabbard's Fox News presence in the Obama years |url=https://www.politifact.com/article/2019/nov/21/looking-back-tulsi-gabbards-fox-news-presence-obam/ |access-date=March 3, 2020 |website=[[PolitiFact]]}}{{Cite web |date=January 16, 2015 |title=Rep. Gabbard: Obama refuses to say enemy is 'Islamic extremists' |url=http://edition.cnn.com/videos/tv/2015/01/16/tsr-intv-blitzer-gabbard-radical-islam.cnn |access-date=April 21, 2017 |website=[[CNN]]}}{{Cite web |last=Beauchamp |first=Zack |date=June 26, 2019 |title=Tulsi Gabbard, the controversial, long-shot Democratic 2020 candidate, explained |url=https://www.vox.com/policy-and-politics/2019/1/16/18182114/tulsi-gabbard-2020-president-campaign-policies |access-date=March 3, 2020 |website=[[Vox (website)|Vox]]}}</ref> Sa panahon ng kanyang kampanya sa pagkapangulo, binigyang-diin niya ang isang pagsalungat sa interbensyonismo ng militar, <ref>{{Cite news |last=Fracassa |first=By Dominic |date=March 18, 2019 |title=Anti-war presidential hopeful Tulsi Gabbard campaigns in Fremont |language=en-US |work=San Francisco Chronicle |url=https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/Anti-war-presidential-hopeful-Tulsi-Gabbard-13695807.php |url-status=live |access-date=October 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201107231946/https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/Anti-war-presidential-hopeful-Tulsi-Gabbard-13695807.php |archive-date=November 7, 2020}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Bonn |first=Tess |date=September 26, 2019 |title=Tulsi Gabbard calls for foreign policy-focused debate |language=en |work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]] |url=https://thehill.com/hilltv/rising/463173-tulsi-gabbard-calls-for-foreign-policy-focused-debate |url-status=live |access-date=October 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125025644/https://thehill.com/hilltv/rising/463173-tulsi-gabbard-calls-for-foreign-policy-focused-debate |archive-date=November 25, 2020}}</ref> bagaman tinawag niya ang kanyang sarili na isang " lawin " sa paglaban sa terorismo. <ref>{{Cite news |date=August 28, 2016 |title=The rise of Gabbard: No telling how far independent path will take her |work=[[Hawaii Tribune Herald]] |url=https://www.hawaiitribune-herald.com/2016/08/28/hawaii-news/the-rise-of-gabbard-no-telling-how-far-independent-path-will-take-her/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112024224/https://www.hawaiitribune-herald.com/2016/08/28/hawaii-news/the-rise-of-gabbard-no-telling-how-far-independent-path-will-take-her/ |archive-date=November 12, 2020}}</ref> Ang kanyang desisyon na makipagkita sa Pangulo ng [[Syria]] na si [[Bashar al-Assad]] at ang kanyang pag-aalinlangan sa pag-aangkin na gumamit siya ng mga sandatang kemikal <ref name="Greenwood">{{Cite web |last=Greenwood |first=Max |date=April 6, 2017 |title=Gabbard: US attack on Syrian airfield 'short-sighted,' reckless |url=https://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/327743-dem-rep-us-attack-on-syrian-airfield-short-sighted-reckless |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111210352/https://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/327743-dem-rep-us-attack-on-syrian-airfield-short-sighted-reckless |archive-date=November 11, 2020 |access-date=January 11, 2020 |website=[[The Hill (newspaper)|The Hill]] |language=en}}</ref> <ref name="Viebeck-2017">{{Cite news |last=Viebeck |first=Elise |date=April 11, 2017 |title=What is Tulsi Gabbard thinking on Syria? |work=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/news/powerpost/wp/2017/04/11/what-is-tulsi-gabbard-thinking-on-syria |url-status=live |access-date=January 10, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112035800/https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?next_url=https%3a%2f%2fwww.washingtonpost.com%2fnews%2fpowerpost%2fwp%2f2017%2f04%2f11%2fwhat-is-tulsi-gabbard-thinking-on-syria%2f |archive-date=November 12, 2020}}</ref> ay nagdulot ng hindi pagkakasundo ng publiko mula sa mga pangunahing Demokratiko. <ref>{{Cite news |last=Hohmann |first=James |date=January 26, 2017 |title=The Daily 202: Is President Trump surrendering America's moral high ground? |work=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/news/powerpost/paloma/daily-202/2017/01/26/daily-202-is-president-trump-surrendering-america-s-moral-high-ground/588967e9e9b69b432bc7e08e |url-status=live |access-date=December 27, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112015710/https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?next_url=https%3a%2f%2fwww.washingtonpost.com%2fnews%2fpowerpost%2fpaloma%2fdaily-202%2f2017%2f01%2f26%2fdaily-202-is-president-trump-surrendering-america-s-moral-high-ground%2f588967e9e9b69b432bc7e08e%2f |archive-date=November 12, 2020 |quote=Leading establishment Democrats also expressed disgust: ... Peter Daou, ... Neera Tanden, ... Brandon Friedman}}</ref> Noong Marso 2020, tinapos ni Gabbard ang kanyang kandidatura sa pagkapangulo, at inendorso [[Joe Biden|si Joe Biden]] . <ref name="NYT2020">{{Cite news |last=Lerer |first=Lisa |last2=Astor |first2=Maggie |date=March 19, 2020 |title=Tulsi Gabbard Drops Out of Presidential Race |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/03/19/us/politics/tulsi-gabbard-drops-out.html |url-status=live |url-access=limited |access-date=March 20, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319151029/https://www.nytimes.com/2020/03/19/us/politics/tulsi-gabbard-drops-out.html |archive-date=March 19, 2020 |issn=0362-4331}}</ref> Si Gabbard ay may parehong European at Samoan na ninuno, <ref>{{Cite news |last=Linton |first=Caroline |date=February 2, 2019 |title=Tulsi Gabbard kicks off presidential campaign at Honolulu rally |language=en-US |work=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/tulsi-gabbard-kicks-off-presidential-campaign-at-honolulu-rally-2019-02-02 |url-status=live |access-date=December 19, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304232150/https://www.cbsnews.com/news/tulsi-gabbard-kicks-off-presidential-campaign-at-honolulu-rally-2019-02-02/ |archive-date=March 4, 2020}}</ref> <ref>{{Cite web |date=December 11, 2012 |title=About Tulsi Gabbard |url=https://gabbard.house.gov/about |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501045205/https://gabbard.house.gov/about |archive-date=May 1, 2020 |access-date=January 11, 2020 |website=Congresswoman Tulsi Gabbard |language=en}}</ref> at pinalaki sa isang multicultural na sambahayan. <ref name="roots">{{Cite episode|network=[[PBS]]}}</ref> Ang kanyang ina ay ipinanganak sa [[Indiana]] at lumaki sa [[Michigan]] . <ref>{{Cite web |last=Honey |first=Charley |date=November 13, 2012 |title=2012 Election was a vote for religious tolerance, amid shifting political landscape |url=https://www.mlive.com/living/grand-rapids/2012/11/2012_election_was_a_vote_for_r.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608135235/https://www.mlive.com/living/grand-rapids/2012/11/2012_election_was_a_vote_for_r.html |archive-date=June 8, 2020 |access-date=October 23, 2019 |website=The Grand Rapids Free Press}}</ref> Ang kanyang ama ay ipinanganak sa [[Samoang Amerikano|American Samoa]] at nanirahan sa Hawaii at Florida bilang isang bata; <ref name="playground">{{Cite news |date=August 15, 1968 |title=Carol Porter engaged to G. Michael Gabbard |page=15 |work=[[Northwest Florida Daily News|Playground Daily News]]}}</ref> siya ay may lahing Samoan at European. <ref name="roots" /> Pagkatapos lumipat sa Hawaii, <ref name="Sanneh">{{Cite news |last=Sanneh |first=Kelefa |date=October 30, 2017 |title=What Does Tulsi Gabbard Believe? |work=New Yorker |url=https://www.newyorker.com/magazine/2017/11/06/what-does-tulsi-gabbard-believe |url-status=live |access-date=January 13, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607114820/https://www.newyorker.com/magazine/2017/11/06/what-does-tulsi-gabbard-believe |archive-date=June 7, 2020}}</ref> Ang ina ni Gabbard ay naging interesado sa [[Hinduismo]], <ref>{{Cite news |date=February 21, 2019 |title=Who is Tulsi Gabbard? |work=Pacific Edge Magazine |url=https://www.pacificedgemagazine.com/leadership/who-is-tulsi-gabbard/ |access-date=August 20, 2022 |quote="She’s been a practicing Hindu since her teenage years, following in the footsteps of her mother, Carol Porter Gabbard, also a practicing Hindu"}}</ref> <ref name="TOI-Tulsi">{{Cite news |date=January 5, 2013 |title=Tulsi Gabbard, the first 'practicing Hindu' in House of Representatives |url=https://timesofindia.indiatimes.com/nri/us-canada-news/tulsi-gabbard-the-first-practicing-hindu-in-house-of-representatives/articleshow/17895347.cms |access-date=March 23, 2024 |quote="She inherited her interest in Hinduism from her parents, particularly her mother"}}</ref> at nagbigay ng mga Hindu na pangalan sa lahat ng kanyang mga anak. <ref name="bio 2013">{{Cite web |last=Mendoza |first=Jim |date=February 1, 2013 |title=The Gabbards: Raising Hawaii's next political star (Part 1) |url=http://www.hawaiinewsnow.com/story/20929142/the-gabbards-raising-hawaiis-next-political-star-5pm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416120021/https://www.hawaiinewsnow.com/story/20929142/the-gabbards-raising-hawaiis-next-political-star-5pm/ |archive-date=April 16, 2020 |access-date=January 29, 2016 |website=Hawaii News Now |quote="Carol believes in the Hindu faith. Their children have Hindu names: Bhakti, Jai, Aryan, Tulsi and Vrindavan. Tulsi settled on Hindusim as a teenager"}}</ref> Ang ibinigay na pangalan ni Gabbard, "Tulasi" sa [[Wikang Sanskrito|Sanskrit]], ay ang salita para sa banal na basil, na itinuturing bilang isang makalupang pagpapakita ng diyosa na si Tulasi . <ref>{{Cite news |last=Oppenheimer |first=Mark |date=November 10, 2012 |title=Lawmakers-elect take low key approach to faith |work=Honolulu Star-Advertiser |agency=The New York Times News Service" |url=https://www.newspapers.com/image/266547415/?terms=%22Today%2Bher%2Bspiritual%2Bpractice%2Bis%2Bneither%2BCatholic%2Bnor%2Btraditionally%2BHindu.%22 |url-status=live |access-date=December 19, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200529180407/https://www.newspapers.com/image/266547415/?terms=%22Today%2Bher%2Bspiritual%2Bpractice%2Bis%2Bneither%2BCatholic%2Bnor%2Btraditionally%2BHindu.%22 |archive-date=May 29, 2020}}</ref> Lumaki sa [[Hawaii]], kasama sa pagkabata ni Gabbard [[Pagsusurp|ang surfing]], martial arts, at [[Yoga]] . <ref name="ETyoga1">{{Cite news |date=June 19, 2015 |title=US commemorates the inaugural International Yoga Day |work=economictimes |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/us-commemorates-the-inaugural-international-yoga-day/articleshow/47736962.cms}}</ref> <ref name="YahooYoga">{{Cite news |date=September 19, 2014 |title=What I learned surfing in Hawaii with the first Hindu congresswoman |work=Yahoo News |url=https://www.yahoo.com/news/tulsi-gabbard-surf-video-042620249.html}}</ref> <ref name="Sanneh"/> Nakilala rin niya ang ilang espirituwal na prinsipyo tulad ng [[Karma]] mula sa sinaunang teksto, [[Bhagavad Gita]] . <ref name="Sanneh" /> <ref name="TOI2020">{{Cite news |date=Jun 13, 2020 |title=In this chaotic time, find strength & peace in Bhagavad Gita |work=TOI |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/us/in-this-chaotic-time-find-strength-peace-in-bhagavad-gita-tulsi-gabbard-to-students/articleshow/76354477.cms}}</ref> <ref name="ETKarma">{{Cite news |date=September 15, 2020 |title=Our family was raised with the important value of karma yoga', says Democrat Tulsi Gabbard |work=Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/our-family-was-raised-with-the-important-value-of-karma-yoga-says-democrat-tulsi-gabbard/articleshow/16404480.cms}}</ref> Siya ay pinalaki sa bahagi ng mga turo ng Science of Identity Foundation (SIF), isang Vaishnava Hindu na organisasyon, <ref name="butler1982">{{Cite news |last=Christensen |first=John |date=November 23, 1982 |title=Chris Butler: About this guru business |page=B-1 |work=[[Honolulu Star-Bulletin]]}}</ref> na konektado sa International Society for Krishna Consciousness (ISKCON). <ref name="nytTG">{{Cite news |last=Bowles |first=Nellie |date=August 2, 2019 |title=Tulsi Gabbard Thinks We're Doomed |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2019/08/02/us/politics/tulsi-gabbard-2020-presidential-race.html |access-date=December 9, 2019 |quote=" She was raised in part on the teachings of the guru Mr. Butler....'he's essentially like a Vaishnava Hindu pastor'"}}</ref> <ref name="Hurley">{{Cite web |last=Hurley |first=Bevan |date=August 4, 2019 |title=Meet the guitar-strumming Kiwi surfer dude who's become US presidential candidate Tulsi Gabbard's secret weapon |url=https://www.stuff.co.nz/world/americas/donald-trumps-america/114665278/meet-the-guitarstrumming-kiwi-surfer-dude-whos-become-us-presidential-candidate-tulsi-gabbards-secret-weapon |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312152136/https://www.stuff.co.nz/world/americas/donald-trumps-america/114665278/meet-the-guitarstrumming-kiwi-surfer-dude-whos-become-us-presidential-candidate-tulsi-gabbards-secret-weapon |archive-date=March 12, 2020 |access-date=December 9, 2019}}</ref> <ref name="mccarthy1">{{Cite web |last=McCarthy |first=Tom |date=March 19, 2019 |title=Who is Tulsi Gabbard? The progressive 2020 hopeful praised by Bannon and the right |url=https://www.theguardian.com/us-news/2019/mar/18/tulsi-gabbard-2020-progressive-steve-bannon-right |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190520045013/https://www.theguardian.com/us-news/2019/mar/18/tulsi-gabbard-2020-progressive-steve-ba,nnon-right |archive-date=May 20, 2019 |access-date=December 16, 2019 |website=[[TheGuardian.com]]}}</ref> [[Pag-aaral sa tahanan|Nag-homeschool]] si Gabbard sa loob ng ilang taon hanggang sa high school, at nag-aral din ng dalawang taon sa isang all-girls boarding school sa [[Pilipinas]] . <ref name="hindu-hearts">{{Cite news |last=Malhotra |first=Jawahar |date=November 1, 2012 |title=Tulsi Gabbard's Run for Congress Carries with it Many Hindu Hearts |url=http://www.indoamerican-news.com/?p=12109 |access-date=January 12, 2019 |archive-url=https://archive.today/20121105052532/http://www.indoamerican-news.com/archives/12109 |archive-date=November 5, 2012}}</ref> <ref name="Pacific">{{Cite news |date=February 21, 2019 |title=Who is Tulsi Gabbard? |work=Pacific Edge Magazine |url=https://www.pacificedgemagazine.com/leadership/who-is-tulsi-gabbard/ |access-date=August 20, 2022}}</ref> Si Tulsi Gabbard, isang dating Kinatawan ng U.S. na minsang itinuturing na isang sumisikat na bituin ng Partido Demokratiko at tumakbo pa nga bilang pangulo, ay muling naisip ang kanyang karera sa pulitika. Mula sa pagiging kilalang tao sa pulitika ng Hawaii, siya ay itinuturing na isang potensyal na kandidato sa pagka-bise presidente sa shortlist ni Donald Trump. Kapansin-pansin na ang kanyang ama, si Mike Gabbard, ay gumawa ng kabaligtaran na landas sa politika. Sa isang talumpati sa CPAC noong nakaraang buwan, tinanggap ni Tulsi Gabbard ang mga puntong pinag-uusapan ng MAGA at inihambing ang partidong Demokratiko sa "mga gumagawa ng masama" at "mga diktador." Sa kabaligtaran, ang kanyang ama, isang political powerhouse sa Aloha State, ay nananatiling isa sa pinakamatagal na nagsisilbing Democratic senators sa Hawaii legislature, na humahantong sa ilang awkward dynamics sa loob ng pamilya Gabbard. Sa kanyang mga unang taon, nagtrabaho si Gabbard para sa maraming organisasyon kabilang ang ''Stand Up For America (SUFA)'', na itinatag ng kanyang ama sa kalagayan ng [[mga pag-atake noong Setyembre 11]] <ref>{{Cite web |date=September 16, 2002 |title=State House candidates |url=https://www.newspapers.com/image/265839952 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200529212648/http://www.newspapers.com/image/265839952/ |archive-date=May 29, 2020 |access-date=December 25, 2019 |publisher=Honolulu Advertiser}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Cole |first=William |date=December 29, 2004 |title=Iraq-bound Guard troops entertained at Shell |page=B3 |work=[[Honolulu Advertiser]] |url=https://staradvertiser.newspapers.com/image/266838593 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200529212916/http://staradvertiser.newspapers.com/image/266838593/ |archive-date=May 29, 2020}}</ref> <ref>{{Cite web |date=June 10, 2002 |title=Stand Up For America |url=http://standupforamerica.net/page.php?page=about&header=header6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020610200647/http://standupforamerica.net/page.php?page=about&header=header6 |archive-date=June 10, 2002 |access-date=December 26, 2019}}</ref>, at ''The Alliance for Traditional Marriage and Values'', isang anti-gay marriage political action committee na itinatag upang magpasa ng isang susog na nagbibigay sa lehislatura ng estado ng Hawaii ng kapangyarihan na "ireserba ang kasal sa mga magkasalungat na kasarian", kung saan siya ay kasangkot mula 1998 hanggang sa huling bahagi ng 2004. <ref>{{Cite news |last=Christensen |first=Jean |date=November 5, 1998 |title=Marriage vote holds painful message |page=A1 |work=[[Honolulu Advertiser]]}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Dunford |first=Bruce |date=May 18, 2004 |title=State lawmaker urges federal amendment to thwart gay weddings |page=A-3 |work=[[Hawaii Tribune-Herald]]}}</ref> <ref name="Kaczynski-1901132">{{Cite news |last=Kaczynski |first=Andrew |date=January 17, 2019 |title=Tulsi Gabbard once touted working for anti-gay group that backed conversion therapy |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2019/01/13/politics/kfile-tulsi-gabbard-lgbt/index.html |url-status=live |access-date=December 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523231004/https://www.cnn.com/2019/01/13/politics/kfile-tulsi-gabbard-lgbt/index.html |archive-date=May 23, 2020}}</ref> . Nagtrabaho rin siya bilang isang tagapagturo para ''sa The Healthy Hawai'i Coalition'', na nag-promote ng proteksyon sa natural na kapaligiran ng Hawaii. <ref name="roots2">{{Cite news |date=February 12, 2019 |title=Tulsi Gabbard featured in Season 5, Episode 6- Roots in Politics |work=PBS |url=https://www.pbs.org/weta/finding-your-roots/about/meet-our-guests/tulsi-gabbard |access-date=Mayo 17, 2024 |archive-date=Marso 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240307102254/https://www.pbs.org/weta/finding-your-roots/about/meet-our-guests/tulsi-gabbard |url-status=dead }}</ref> Noong 2002, habang nagtatrabaho bilang self-employed [[Sining pandigma|martial arts]] instructor, huminto si Gabbard sa Leeward Community College, kung saan siya nag-aaral ng produksyon sa telebisyon, upang matagumpay na tumakbo para sa halalan sa Hawaii House of Representatives . <ref name="BI">{{Cite news |last=Wyler |first=Grace |last2=Hickey |first2=Walter |date=December 8, 2012 |title=12 Fascinating People Who Are Heading To Congress Next Year |work=[[Business Insider]] |url=http://www.businessinsider.com/freshmen-congress-new-members-democrats-republicans-2012-12?op=1 |url-status=live |access-date=December 10, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030093322/https://www.businessinsider.com/freshmen-congress-new-members-democrats-republicans-2012-12?op=1 |archive-date=October 30, 2020}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Tulsi Gabbard's Biography |url=https://justfacts.votesmart.org/candidate/biography/129306/tulsi-gabbard |access-date=February 4, 2021 |website=Vote Smart}}</ref> <ref name="Geraghty-190221">{{Cite news |last=Geraghty |first=Jim |date=February 21, 2019 |title=Twenty Things You Probably Didn't Know About Tulsi Gabbard |work=[[National Review]] |url=https://www.nationalreview.com/2019/02/tulsi-gabbard-2020-presidential-campaign-twenty-things-to-know/ |access-date=February 21, 2019}}</ref> <ref name="The Washington Post">{{Cite news |last=Blake |first=Aaron |last2=Sullivan |first2=Sean |date=September 7, 2012 |title=The 10 Biggest Surprises of the Conventions |work=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/blogs/the-fix/wp/2012/09/07/the-10-biggest-surprises-of-the-conventions/ |url-status=live |access-date=September 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227080303/http://www.washingtonpost.com/blogs/the-fix/wp/2012/09/07/the-10-biggest-surprises-of-the-conventions/ |archive-date=December 27, 2013}}</ref> Noong 2009, nagtapos si Gabbard sa Hawaii Pacific University na may Bachelor of Science in Business Administration na may konsentrasyon sa International Business . <ref>{{Cite web |title=Bachelor of Science in Business Administration |url=https://www.hpu.edu/cob/bsba/index.html |access-date=December 8, 2019 |website=Hawaii Pacific University |archive-date=Marso 7, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307222344/https://www.hpu.edu/cob/bsba/index.html |url-status=dead }} "The Bachelor of Science in Business Administration program at HPU allows students a choice among nine concentrations: ... International Business." "SUCCESS COMES NATURALLY TO HPU BSBA ALUMNI, INCLUDING: ... Tulsi Gabbard, '09, US Congress-woman"</ref> <ref>{{Cite web |date=January 16, 2019 |title=Who is Tulsi Gabbard? |url=https://www.wusa9.com/article/news/nation-world/who-is-tulsi-gabbard/507-385ed2bd-155c-481f-88b1-2145257fbece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024211430/https://www.wusa9.com/article/news/nation-world/who-is-tulsi-gabbard/507-385ed2bd-155c-481f-88b1-2145257fbece |archive-date=October 24, 2020 |access-date=December 8, 2019 |website=WUSA9}} "Education: Hawaii Pacific University (Bachelor's degree in business administration)"</ref> <ref>{{Cite web |date=July 31, 2019 |title=Tulsi Gabbard: Everything you need to know about the 2020 presidential candidate |url=https://abcnews.go.com/Politics/meet-tulsi-gabbard-hindu-member-congress-2020-candidate/story?id=60708986 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814235907/https://abcnews.go.com/Politics/meet-tulsi-gabbard-hindu-member-congress-2020-candidate/story?id=60708986 |archive-date=August 14, 2020 |access-date=December 8, 2019 |website=ABC News}} "Education: She earned a degree in international business from Hawaii Pacific University in 2009."</ref> Si Tulsi ay sumali sa Hawai‘i Army National Guard upang pagsilbihan ang Hawai‘i at ang ating bansa. Noong 2004, nagboluntaryo si Tulsi na mag-deploy kasama ang kanyang mga kapwa sundalo, na naging unang opisyal ng estado na boluntaryong bumaba sa pampublikong opisina upang maglingkod sa isang lugar ng digmaan. Si Tulsi ay nagsilbi ng dalawang paglilibot ng tungkulin sa Gitnang Silangan, at ipinagpatuloy niya ang kanyang serbisyo bilang Major sa Army National Guard. Ang deployment ni Tulsi noong 2005 ay isang 12-buwang tour sa Logistical Support Area Anaconda sa Iraq, kung saan nagsilbi siya sa isang field medical unit bilang isang espesyalista sa isang 29th Support Battalion medical company. Siya ay ginawaran ng Meritorious Service Medal sa pagtatapos ng tour na ito. Sa pagitan ng kanyang dalawang paglilibot, nagsilbi si Tulsi sa Senado ng U.S. bilang isang legislative aide kay Senator Daniel Akaka (D-HI), kung saan pinayuhan niya siya tungkol sa pagsasarili sa enerhiya, seguridad sa sariling bayan, kapaligiran, at mga isyu sa beterano. Habang nagtatrabaho para kay Senator Akaka noong 2007, nagtapos si Tulsi sa Accelerated Officer Candidate School sa Alabama Military Academy, kung saan siya ang unang babaeng nagtapos bilang kilalang nagtapos ng karangalan sa 50 taong kasaysayan ng Academy. Si Tulsi ay inatasan bilang Second Lieutenant at muling itinalaga sa 29th Brigade Special Troops Battalion ng Hawaiʻi Army National Guard—sa pagkakataong ito ay magsisilbing Military Police Platoon Leader. Nagpatuloy si Tulsi sa pagtatrabaho para kay Senator Akaka hanggang 2009, nang muli siyang kusang-loob na nag-deploy kasama ang kanyang yunit sa Middle East. Sa ikalawang deployment na ito, bilang karagdagan sa pamumuno sa kanyang platun sa iba't ibang uri ng mga security mission, nagsagawa din siya ng mga pagbisita sa host-nation na hindi militar at nagsilbi bilang pangunahing tagapagsanay para sa Kuwait National Guard. Si Tulsi ay isa sa mga unang babaeng nakatapak sa loob ng pasilidad ng militar sa Kuwait at naging unang babae na ginawaran at pinarangalan ng Kuwait National Guard para sa kanyang trabaho sa kanilang pagsasanay at programa sa pagiging handa. Noong 2010, si Tulsi ay nahalal sa Konseho ng Lungsod ng Honolulu, na nagsisilbing Tagapangulo ng Komite sa Kaligtasan, Pag-unlad ng Ekonomiya, at Pamahalaan at Pangalawang Tagapangulo ng Komite ng Badyet. Noong 2011, bumisita siya sa Indonesia bilang bahagi ng pagsasanay sa peacekeeping kasama ang Indonesian Army. Si Tulsi ay nahalal noong 2012 sa United States House of Representatives, na naglilingkod sa 2nd District ng Hawaii. Ang dating kandidato sa pagkapangulo ng Demokratiko at ang paglalakbay ni Hawaii Rep. Tulsi Gabbard sa pulitika ay nagbago mula sa dating isang kilalang tao sa Democratic Party ng Hawaii hanggang ngayon ay isang mabangis na tagapagtanggol ng mga patakarang panlabas ni Donald Trump. Ang mga pagbabago ay hindi napapansin ng MAGA Republicans, ang dating pangulo at ang kanyang panloob na bilog. Ang dating darling of the Democrats ay nakatakda na ngayong maghatid ng keynote speech sa isang Mar-a-Lago fundraising dinner noong Marso 7, na may mga tiket na nagkakahalaga mula $1250 hanggang $25,000, na nagpapasigla sa mabaliw na haka-haka tungkol sa kanyang potensyal na papel sa hinaharap na administrasyong Trump. Kinumpirma ng frontrunner ng GOP na si Gabbard ay nasa V.P. shortlist sa isang Fox News town hall noong Pebrero, kasama ang limang iba pa: Florida Gov. Ron DeSantis, dating GOP candidate Vivek Ramaswamy, Sen. Tim Scott ng South Carolina, South Dakota Gov. Kristi Noem at Rep. Byron Donald ng Florida. * Listahan ng mga Asian American at Pacific Islands American sa United States Congress * Listahan ng mga miyembro ng Hindu ng Kongreso ng Estados Unidos * Kababaihan sa Kapulungan ng mga Kinatawan ng Estados Unidos. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga Babae sa Hukbong Katihan ng Estados Unidos]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1981]] [[Kategorya:Mga artikulong may hAudio microformats]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] ec5trvhs38p4wz2t7ib2amcuszws5sh 0 331868 2208542 2142059 2026-05-22T17:53:19Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208542 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Makati_City_Lights_(Jopet_Sy)_-_Flickr.jpg|thumb|Makati CBD, isa sa mga sentrong kalakalang distrito ng Pilipinas]] Ang '''sentrong kalakalang distrito''' o '''''central business district''''' ('''CBD''') ay ang sentro ng komersiyo at [[negosyo]] ng isang lungsod. Naglalaman ito ng mga komersyal na espasyo at opisina, at sa malalaking lungsod, madalas na ilalarawan bilang distritong pinansiyal. Sa heograpiya, madalas itong magkatugma sa "sentro ng lungsod" o "kabayanan". Gayunpaman, hindi maituturing na magkasingkahulugan ang mga konseptong ito: may '''sentral na distrito ng ''kalakalan''''' ang maraming lungsod na malayo sa tradisyonal nitong sentro ng lungsod, at maaaring magkaroon ng maraming CBD sa loob ng iisang urbanong lugar. Kadalasan, madaling mapupuntahan ang CBD at may maraming iba't ibang uri at konsentrasyon ng mga espesyal na produkto at serbisyo kumpara sa ibang bahagi ng lungsod.<ref>{{Cite book |last=Murphy |first=Raymond E. |url=https://books.google.com/books?id=9h8xDwAAQBAJ&pg=PT19 |title=The Central Business District: A Study in Urban Geography (chapter 1) |publisher=Routledge |year=1972 |isbn=978-1-351-48543-2 |language=en |trans-title=Ang Sentrong Kalakalang Distrito: Isang Pag-aaral sa Heograpiyang Urbano (kabanata 1) |access-date=14 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422105630/https://books.google.com/books?id=9h8xDwAAQBAJ&pg=PT19 |archive-date=22 Abril 2023 |url-status=live}}</ref> Sa ika-21 siglo, humantong ang pagtaas ng [[Pook na urbano|urbanisasyon]] sa pagbuo ng mga megasiyudad na kadalasang may higit sa isang CBD na nakakalat sa buong lugar. Ang mga seksiyong ''downtown'' ng mga lungsod, lalo na sa Hilagang Amerika, ay madalas na naiiba sa mga CBD at sentro ng lungsod.<ref>"[http://www.economist.com/world/na/displaystory.cfm?story_id=E1_RSRQGRD Reviving American downtowns] [Muling Pagpapasigla sa mga Amerikanong ''downtown''] (sa wikang Ingles). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220134134/http://www.economist.com/world/na/displaystory.cfm?story_id=E1_RSRQGRD|date=20 Disyembre 2007}}". ''[[The Economist]]''. 1 Marso 2007.</ref> Walang dalawang CBD ang may parehong hugis-espasyo, ngunit may ilang mga karaniwang heometrikong padron, na higit sa lahat ay resulta ng sentralisadong aktibidad sa komersiyo at industriya.<ref>{{Cite journal |last=Hartman |first=George W. |year=1950 |title=The Central Business District--A Study in Urban Geography |url=https://archive.org/details/sim_economic-geography_1950-10_26_4/page/n3 |trans-title=Ang Sentrong Kalakalang Distrito--Isang Pag-aaral sa Heograpiyang Urbano |journal=Economic Geography |language=en |volume=26 |issue=4 |pages=237–244 |doi=10.2307/141260 |jstor=141260}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsinong tradisyonal]] [[Kategorya:Mga lungsod]] [[Kategorya:Negosyo]] s60w5t0vqzelkns7e4j9hqt3urqt50o 0 332173 2208468 2208391 2026-05-22T12:44:44Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208468 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208640 2208468 2026-05-23T02:23:51Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208640 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 333526 2208505 2152910 2026-05-22T15:24:54Z ~2026-29651-10 161938 multiple issues 2208505 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{copyedit|date=Mayo 2026}} {{MOS|date=Mayo 2026}} {{cleanup|date=Mayo 2026|reason=Kailangang ayusin ang balarila at pagkakasulat. Kailangan isalin ang mga banyagang salita.}} }} [[Talaksan:Amihan_14.jpg|thumb| Isang lokal na disenyong kasuotan na naglalarawan kay Amihan]] Si '''Amihan''' ay isang diyos na inilalarawan bilang isang ibon sa [[Mitolohiyang Pilipino|mitolohiya ng Pilipinas]] . Ayon sa alamat [[Mga Tagalog|ng Tagalog]], si Amihan ang unang nilalang na naninirahan sa sansinukob, kasama ang mga diyos na tinatawag na [[Bathala]] at Aman Sinaya. Sa alamat, inilarawan si Amihan bilang isang ibong nagligtas sa mga unang tao, sina Malakas at Maganda, mula sa isang halamang kawayan. == Amihan at Habagat sa mga kwentong bayan at alamat == === Magkasintahang Diwata ng Hangin === Si Amihan ay ang personipikasyon ng Northeast Wind sa mitolohiya ng Pilipinas. Sa isang kuwento, umibig si Habagat kay Amihan at nakipagkumpitensya sa iba pang mga diyos ng hangin, kabilang ang kanyang pinakamabangis na karibal, si Buhawi (Bagyo), sa isang paligsahan ng bilis at lakas. Pagkaraang magtagumpay, dinala niya si Amihan sa Himpapawiran, kung saan magkasama silang namahala. <ref name=":0">{{Cite journal |last=Ajdukovic |first=Aleksandrija |date=2015 |title=Death: From taboo to popular culture |url=https://doi.org/10.5937/kultura1546264a |journal=Kultura |issue=146 |pages=264–274 |doi=10.5937/kultura1546264a |issn=0023-5164}}</ref> <ref name=":1">{{Cite book |last=Coquia |first=Jorge Rioflorido |title=Selected essays on the law of the sea |date=1982 |publisher=Published for the Secretariat to the Cabinet Committee on the Law of the Sea Treaty by the Development Academy of the Philippines Press |others=Philippines |isbn=978-971-15-2001-4 |series=Series one |location=Makati, Metro Manila, Philippines}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ellen |date=2020-11-30 |title=Surprise tropical gift: Amihan in the Visayas |url=https://www.earthvagabonds.com/surprise-tropical-gift-amihan-in-the-visayas/ |access-date=2025-03-15 |website=Earth Vagabonds |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2013-08-20 |title=Habagat, the Angry God |url=https://wordweaver32menona.wordpress.com/2013/08/20/habagat-the-angry-god/ |access-date=2025-03-15 |website=WordWeaver |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Paule-Diaz |first=Edna |title=Gardo and the challenge of being bad |url=https://www.philstar.com/entertainment/2006/02/06/320281/gardo-and-challenge-being-bad |access-date=2025-03-15 |website=Philstar.com}}</ref> === Ang mga Anak ni Bathala === Sa ibang versions instead of lovers sila ay magkapatid. Inilalarawan din si Amihan kasama ang Habagat na nagpapaliwanag ng mga pattern ng hangin sa bansa. Sa isang alamat, inilalarawan sila bilang mga anak ng kataas-taasang diyos na si Bathala. Sila ay pinahihintulutan ng kanilang ama na maglaro nang salitan, bawat kalahating taon, dahil ang paglalaro ng dalawa ay nagdudulot ng pagkawasak sa lupain. Si Amihan ay inilalarawan bilang mas magiliw na kapatid habang si Habagat ay inilalarawan bilang mas aktibong kapatid. <ref name=":2">{{Cite book |last=Boquet |first=Yves |title=The Philippine Archipelago |date=2017 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-51926-5 |series=Springer Geography |location=Cham}}</ref> === Magkaribal na Higante === Sa isa pang alamat, inilalarawan si Amihan bilang isang higanteng nakikipagdigma sa isa pang higanteng Habagat. <ref name=":3">{{Cite book |title=The myths |date=2001 |publisher=Univ. of the Philippines Press |isbn=978-971-542-291-8 |editor-last=Eugenio |editor-first=Damiana L. |edition=Second |series=Philippine folk literature / Damiana L. Eugenio |location=Diliman, Quezon City}}</ref> === Ang mito ng Paglikha === Sa alamat ng Tagalog, si Amihan ay isa sa mga unang nilalang sa sansinukob, kasama sina Bathala at Aman Sinaya. Siya ang personipikasyon ng hanging hilagang-silangan, na kadalasang inilalarawan bilang isang maganda at mahabang buhok na babae na nagdadala ng malamig na simoy ng hangin at nagpoprotekta sa mga mangingisda. Malaki ang papel ni Amihan sa mito ng paglikha, kung saan nagsimula siya ng digmaan <ref>{{Cite journal |date=October 1916 |title=The American City. An outline of its development and functions. By Henry C. Wright. Chicago: A. C. McClurg & Company |url=https://doi.org/10.1002/ncr.4110050436 |journal=National Municipal Review |volume=5 |issue=4 |pages=691 |doi=10.1002/ncr.4110050436 |issn=0190-3799}}</ref> sa pagitan ni Bathala (Diyos na Langit) at Aman Sinaya (Diyos ng Dagat). Sa anyong ibon, lumipad siya sa pagitan nila, na nagdadala ng kapayapaan at tumulong sa paghubog ng kapuluan ng Pilipinas. <ref name=":4">{{Cite web |last=Macairan |first=Evelyn |title=PHLPost issues folklore stamp 'Amihan' |url=https://www.philstar.com/headlines/2012/09/29/854065/phlpost-issues-folklore-stamp-amihan |access-date=2025-03-14 |website=Philstar.com}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Demetrio |first=Francisco |date=1968 |title=Creation Myths among the Early Filipinos |url=https://doi.org/10.2307/1177800 |journal=Asian Folklore Studies |volume=27 |issue=1 |pages=41–79 |doi=10.2307/1177800 |issn=0385-2342 |jstor=1177800}}</ref> == Sa kultura == * Ang Amihan ay may maraming bersyon sa [[Mitolohiyang Pilipino|mitolohiya ng Pilipinas]] dahil sa pagkakaiba-iba ng kultura ng bansa at ang umuusbong na kalikasan ng mga tradisyong pasalita. Sa isang kuwento, siya ang naging object of affection sa isang wind contest sa pagitan ni Habagat at iba pang wind gods. <ref name=":0">{{Cite journal |last=Ajdukovic |first=Aleksandrija |date=2015 |title=Death: From taboo to popular culture |url=https://doi.org/10.5937/kultura1546264a |journal=Kultura |issue=146 |pages=264–274 |doi=10.5937/kultura1546264a |issn=0023-5164}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAjdukovic2015">Ajdukovic, Aleksandrija (2015). [[doi:10.5937/kultura1546264a|"Death: From taboo to popular culture"]]. ''Kultura'' (146): <span class="nowrap">264–</span>274. [[doi]]:[[doi:10.5937/kultura1546264a|10.5937/kultura1546264a]]. [[Pandaigdigang Pamantayang Bilang ng mga Publikasyong Seryal|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0023-5164 0023-5164].</cite></ref> <ref name=":1">{{Cite book |last=Coquia |first=Jorge Rioflorido |title=Selected essays on the law of the sea |date=1982 |publisher=Published for the Secretariat to the Cabinet Committee on the Law of the Sea Treaty by the Development Academy of the Philippines Press |others=Philippines |isbn=978-971-15-2001-4 |series=Series one |location=Makati, Metro Manila, Philippines}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFCoquia1982">Coquia, Jorge Rioflorido (1982). ''Selected essays on the law of the sea''. Series one. Philippines. Makati, Metro Manila, Philippines: Published for the Secretariat to the Cabinet Committee on the Law of the Sea Treaty by the Development Academy of the Philippines Press. [[Pandaigdigang Pamantayang Bilang ng Aklat|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-971-15-2001-4|<bdi>978-971-15-2001-4</bdi>]].</cite></ref> Sa isa pa, siya ay inilalarawan bilang mas magiliw na kapatid na babae ni Habagat, na ang parehong hangin ay nagpapalitan sa kanilang tungkulin upang maiwasan ang pagkawasak. <ref name=":2">{{Cite book |last=Boquet |first=Yves |title=The Philippine Archipelago |date=2017 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-51926-5 |series=Springer Geography |location=Cham}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBoquet2017">Boquet, Yves (2017). ''The Philippine Archipelago''. Springer Geography. Cham: Springer. [[Pandaigdigang Pamantayang Bilang ng Aklat|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-51926-5|<bdi>978-3-319-51926-5</bdi>]].</cite></ref> Sa ilang mga alamat, si Amihan ay inilalarawan bilang isang higanteng nakikipagdigma kay Habagat. <ref name=":3">{{Cite book |title=The myths |date=2001 |publisher=Univ. of the Philippines Press |isbn=978-971-542-291-8 |editor-last=Eugenio |editor-first=Damiana L. |edition=Second |series=Philippine folk literature / Damiana L. Eugenio |location=Diliman, Quezon City}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFEugenio2001">Eugenio, Damiana L., ed. (2001). ''The myths''. Philippine folk literature / Damiana L. Eugenio (Second&nbsp;ed.). Diliman, Quezon City: Univ. of the Philippines Press. [[Pandaigdigang Pamantayang Bilang ng Aklat|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-971-542-291-8|<bdi>978-971-542-291-8</bdi>]].</cite></ref> Sa mito ng paglikha, siya ay gumaganap ng isang napakahalaga sa pagitan ng mga diyos na Bathala (Diyos sa Langit) at Aman Sinaya (Diyos ng Dagat) at tumutulong sa paghubog ng kapuluan ng Pilipinas. <ref name=":4">{{Cite web |last=Macairan |first=Evelyn |title=PHLPost issues folklore stamp 'Amihan' |url=https://www.philstar.com/headlines/2012/09/29/854065/phlpost-issues-folklore-stamp-amihan |access-date=2025-03-14 |website=Philstar.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMacairan">Macairan, Evelyn. [https://www.philstar.com/headlines/2012/09/29/854065/phlpost-issues-folklore-stamp-amihan "PHLPost issues folklore stamp 'Amihan'"]. ''Philstar.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-03-14</span></span>.</cite></ref> Ang mga pagkakaiba-iba na ito ay sumasalamin sa iba't ibang interpretasyon ng Amihan sa [[Mga rehiyon ng Pilipinas|mga rehiyon]] at komunidad sa Pilipinas. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Mitolohiyang Pilipino}} [[Kategorya:Mitolohiya ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mitolohiya ng Gitnang Silangan]] [[Kategorya:Alamat]] pxzo61db2fluhvaplebmwxpdxcjrdjh 0 334071 2208555 2208352 2026-05-22T18:11:51Z Tabilay 153890 /* Ranggo ng WTA sa Katapusan ng Taon */ 2208555 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alex Eala |image =File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg |caption =Alex Eala sa 2024 US Open |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|05|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 4, 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-hawak na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br><br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,984,569 |singlesrecord = {{{tennis record|won=212|lost=129}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 38 (May 18, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 115 (May 18, 2026) |updated = May 18, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles qualifying|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) |medaltemplates-expand = |medaltemplates = {{MedalSport | Pambabaeng [[:en:tennis|Tennis]]}} {{MedalCountry | {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} |AustralianOpenDoublesresult=1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]])}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na "parang kampeon ng isang Grand Slam" .<ref name="mo"/> Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.<ref name="mo"/><ref>{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}</ref> == Karera == === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs, naging hadlang kina Eala at Baptiste |url=https://mb.com.ph//2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=tl }}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== ==== Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Ranggo ng WTA sa Katapusan ng Taon == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Source: Alex Eala Official WTA Profile<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=WTA Profile: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] e425j6r11aq4e857bqjjcsql09d3byj 2208568 2208555 2026-05-22T22:25:25Z Tabilay 153890 2208568 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alex Eala |image =File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg |caption =Alex Eala sa 2024 US Open |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|05|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 4, 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-hawak na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br><br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,984,569 |singlesrecord = {{{tennis record|won=212|lost=129}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 38 (May 18, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 115 (May 18, 2026) |updated = May 18, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles qualifying|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) |medaltemplates-expand = |medaltemplates = {{MedalSport | Pambabaeng [[:en:tennis|Tennis]]}} {{MedalCountry | {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} |AustralianOpenDoublesresult=1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]])}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na "parang kampeon ng isang Grand Slam" .<ref name="mo"/> Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.<ref name="mo"/><ref>{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}</ref> == Karera == === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs, naging hadlang kina Eala at Baptiste |url=https://mb.com.ph//2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=tl }}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== ==== Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Source: Alex Eala Official WTA Profile<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=WTA Profile: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] iw5krtqzy80aizpx0fgn3tizxiwopfv 2208569 2208568 2026-05-22T22:25:57Z Tabilay 153890 /* Taunang ranggo ng WTA */ 2208569 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alex Eala |image =File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg |caption =Alex Eala sa 2024 US Open |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|05|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 4, 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-hawak na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br><br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,984,569 |singlesrecord = {{{tennis record|won=212|lost=129}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 38 (May 18, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 115 (May 18, 2026) |updated = May 18, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles qualifying|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) |medaltemplates-expand = |medaltemplates = {{MedalSport | Pambabaeng [[:en:tennis|Tennis]]}} {{MedalCountry | {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} |AustralianOpenDoublesresult=1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]])}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na "parang kampeon ng isang Grand Slam" .<ref name="mo"/> Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.<ref name="mo"/><ref>{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}</ref> == Karera == === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs, naging hadlang kina Eala at Baptiste |url=https://mb.com.ph//2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=tl }}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== ==== Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable collapsible" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Source: Alex Eala Official WTA Profile<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=WTA Profile: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] qhu4upbd11bqky12wb0u9dzpc3qv8qp 2208570 2208569 2026-05-22T22:26:39Z Tabilay 153890 /* Taunang ranggo ng WTA */ 2208570 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alex Eala |image =File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg |caption =Alex Eala sa 2024 US Open |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|05|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 4, 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-hawak na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br><br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,984,569 |singlesrecord = {{{tennis record|won=212|lost=129}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 38 (May 18, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 115 (May 18, 2026) |updated = May 18, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles qualifying|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) |medaltemplates-expand = |medaltemplates = {{MedalSport | Pambabaeng [[:en:tennis|Tennis]]}} {{MedalCountry | {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} |AustralianOpenDoublesresult=1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]])}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na "parang kampeon ng isang Grand Slam" .<ref name="mo"/> Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.<ref name="mo"/><ref>{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}</ref> == Karera == === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs, naging hadlang kina Eala at Baptiste |url=https://mb.com.ph//2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=tl }}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== ==== Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable type collapsible" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Source: Alex Eala Official WTA Profile<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=WTA Profile: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] grccmdcup38x21ipp9si5h3z0j94nj4 2208571 2208570 2026-05-22T22:28:28Z Tabilay 153890 /* Taunang ranggo ng WTA */ 2208571 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alex Eala |image =File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg |caption =Alex Eala sa 2024 US Open |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|05|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 4, 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-hawak na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br><br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,984,569 |singlesrecord = {{{tennis record|won=212|lost=129}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 38 (May 18, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 115 (May 18, 2026) |updated = May 18, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles qualifying|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) |medaltemplates-expand = |medaltemplates = {{MedalSport | Pambabaeng [[:en:tennis|Tennis]]}} {{MedalCountry | {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} |AustralianOpenDoublesresult=1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]])}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na "parang kampeon ng isang Grand Slam" .<ref name="mo"/> Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.<ref name="mo"/><ref>{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}</ref> == Karera == === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs, naging hadlang kina Eala at Baptiste |url=https://mb.com.ph//2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=tl }}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== ==== Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] qhce36fudoho72x6p9eu6zqoyhf3rkg 2208572 2208571 2026-05-22T22:30:02Z Tabilay 153890 /* Juniors */ 2208572 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alex Eala |image =File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg |caption =Alex Eala sa 2024 US Open |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|05|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 4, 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-hawak na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br><br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,984,569 |singlesrecord = {{{tennis record|won=212|lost=129}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 38 (May 18, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 115 (May 18, 2026) |updated = May 18, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles qualifying|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) |medaltemplates-expand = |medaltemplates = {{MedalSport | Pambabaeng [[:en:tennis|Tennis]]}} {{MedalCountry | {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} |AustralianOpenDoublesresult=1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]])}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na "parang kampeon ng isang Grand Slam" .<ref name="mo"/> Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.<ref name="mo"/><ref>{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs, naging hadlang kina Eala at Baptiste |url=https://mb.com.ph//2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=tl }}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== ==== Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] bdc0hwchwfvrm76aqukt8q2wns38ys6 2208573 2208572 2026-05-22T22:35:50Z Tabilay 153890 /* Mga laro ni Eala */ 2208573 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alex Eala |image =File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg |caption =Alex Eala sa 2024 US Open |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|05|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 4, 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-hawak na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br><br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,984,569 |singlesrecord = {{{tennis record|won=212|lost=129}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 38 (May 18, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 115 (May 18, 2026) |updated = May 18, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles qualifying|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) |medaltemplates-expand = |medaltemplates = {{MedalSport | Pambabaeng [[:en:tennis|Tennis]]}} {{MedalCountry | {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} |AustralianOpenDoublesresult=1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]])}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na "parang kampeon ng isang Grand Slam" .<ref name="mo"/> Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.<ref name="mo"/><ref>{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs, naging hadlang kina Eala at Baptiste |url=https://mb.com.ph//2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=tl }}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] 8nfph04tsoy9wfswpjeq7ymp9ybtc4a 2208574 2208573 2026-05-22T22:42:41Z Tabilay 153890 InfoBox... "Maligayang kaarawan! Alex" 2208574 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alex Eala |image =File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg |caption =Alex Eala sa 2024 US Open |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|05|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 4, 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-hawak na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br><br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,984,569 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=129}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 38 (May 18, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 115 (May 18, 2026) |updated = May 18, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles qualifying|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) |medaltemplates-expand = |medaltemplates = {{MedalSport | Pambabaeng [[:en:tennis|Tennis]]}} {{MedalCountry | {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} |AustralianOpenDoublesresult=1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]])}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na "parang kampeon ng isang Grand Slam" .<ref name="mo"/> Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.<ref name="mo"/><ref>{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs, naging hadlang kina Eala at Baptiste |url=https://mb.com.ph//2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=tl }}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] 0d71cs02q3s6oxh8o0jghjxqpbwe8ny 2208644 2208574 2026-05-23T03:15:28Z Tabilay 153890 2208644 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alex Eala |image =File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg |caption =Alex Eala sa 2024 US Open |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|05|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 4, 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-hawak na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br>Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,984,569 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=129}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 38 (May 18, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 115 (May 18, 2026) |updated = May 18, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles qualifying|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) |medaltemplates-expand = |medaltemplates = {{MedalSport | Pambabaeng [[:en:tennis|Tennis]]}} {{MedalCountry | {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} |AustralianOpenDoublesresult=1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]])}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na "parang kampeon ng isang Grand Slam" .<ref name="mo"/> Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.<ref name="mo"/><ref>{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs, naging hadlang kina Eala at Baptiste |url=https://mb.com.ph//2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=tl }}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] hhbl48v32yblw9mepig8kmdl54og91g 2208645 2208644 2026-05-23T03:17:51Z Tabilay 153890 2208645 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alex Eala |image =File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg |caption =Alex Eala sa 2024 US Open |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|05|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 4, 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-hawak na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br>Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,984,569 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=129}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 38 (May 18, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 115 (May 18, 2026) |updated = May 18, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles qualifying|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) |medaltemplates-expand = |medaltemplates = {{MedalSport | Pambabaeng [[:en:tennis|Tennis]]}} {{MedalCountry | {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} |AustralianOpenDoublesresult=1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]])}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na "parang kampeon ng isang Grand Slam" .<ref name="mo"/> Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.<ref name="mo"/><ref>{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs, naging hadlang kina Eala at Baptiste |url=https://mb.com.ph//2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=tl }}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] {{Commons category}} * {{WTA}} * {{ITF}} * {{BJK Cup player}} {{Top ten female tennis players from the Asian Tennis Federation}} {{US Open girls' singles champions}} {{Australian Open girls' doubles champions}} {{French Open girls' doubles champions}} {{Portal bar|Philippines|biography}} {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Category:2005 births]] [[Category:21st-century Filipino sportswomen]] [[Category:Asian Games bronze medalists for the Philippines]] [[Category:Filipino female tennis players]] [[Category:Filipino expatriate sportspeople in Spain]] [[Category:Grand Slam (tennis) champions in girls' doubles]] [[Category:Grand Slam (tennis) champions in girls' singles]] [[Category:Living people]] [[Category:Medalists at the 2021 SEA Games]] [[Category:Medalists at the 2022 Asian Games]] [[Category:Medalists at the 2025 SEA Games]] [[Category:SEA Games bronze medalists for the Philippines]] [[Category:SEA Games gold medalists for the Philippines]] [[Category:SEA Games medalists in tennis]] [[Category:Sportspeople from Quezon City]] [[Category:Tennis players at the 2021 SEA Games]] [[Category:Tennis players at the 2022 Asian Games]] [[Category:Tennis players at the 2025 SEA Games]] [[Category:US Open (tennis) junior champions]] c0ybm4sasjxryod2g3q8dh4u1pmxdde 2208646 2208645 2026-05-23T03:18:39Z Tabilay 153890 2208646 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alex Eala |image =File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg |caption =Alex Eala sa 2024 US Open |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|05|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 4, 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-hawak na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br>Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,984,569 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=129}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 38 (May 18, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 115 (May 18, 2026) |updated = May 18, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles qualifying|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) |medaltemplates-expand = |medaltemplates = {{MedalSport | Pambabaeng [[:en:tennis|Tennis]]}} {{MedalCountry | {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} |AustralianOpenDoublesresult=1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]])}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na "parang kampeon ng isang Grand Slam" .<ref name="mo"/> Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.<ref name="mo"/><ref>{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs, naging hadlang kina Eala at Baptiste |url=https://mb.com.ph//2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=tl }}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] {{Commons category}} * {{WTA}} * {{ITF}} * {{BJK Cup player}} m01p6htgpmfe8tbszpt8po0ute5lh6i 2208647 2208646 2026-05-23T03:19:47Z Tabilay 153890 2208647 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alex Eala |image =File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg |caption =Alex Eala sa 2024 US Open |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|05|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 4, 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-hawak na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br>Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,984,569 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=129}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 38 (May 18, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 115 (May 18, 2026) |updated = May 18, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles qualifying|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) |medaltemplates-expand = |medaltemplates = {{MedalSport | Pambabaeng [[:en:tennis|Tennis]]}} {{MedalCountry | {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} |AustralianOpenDoublesresult=1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]])}} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na "parang kampeon ng isang Grand Slam" .<ref name="mo"/> Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.<ref name="mo"/><ref>{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs, naging hadlang kina Eala at Baptiste |url=https://mb.com.ph//2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=tl }}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] hhbl48v32yblw9mepig8kmdl54og91g 2208649 2208647 2026-05-23T03:25:15Z Tabilay 153890 /* */ 2208649 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,984,569 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=129}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 38 (May 18, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 115 (May 18, 2026) |updated = May 18, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na "parang kampeon ng isang Grand Slam" .<ref name="mo"/> Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.<ref name="mo"/><ref>{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs, naging hadlang kina Eala at Baptiste |url=https://mb.com.ph//2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=tl }}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] dbvpw90ctatv8im86o89d56f3mroh5v 2208650 2208649 2026-05-23T03:29:48Z Tabilay 153890 Fix Links Infobox 2208650 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,984,569 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=129}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 38 (May 18, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 115 (May 18, 2026) |updated = May 18, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na "parang kampeon ng isang Grand Slam" .<ref name="mo"/> Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.<ref name="mo"/><ref>{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs, naging hadlang kina Eala at Baptiste |url=https://mb.com.ph//2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=tl }}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] hoxf45h9go394n0hk0se58dtu9tgc92 2208706 2208650 2026-05-23T05:24:07Z Tabilay 153890 2208706 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=April 2025}} {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Eala at the [[:en:2025 SEA Games|2025 SEA Games]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |residence = [[Metro Manila]], Philippines<br>[[Mallorca]], Spain |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Quezon City]], Philippines |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = March 2020 |plays = Left-handed (two-handed backhand) |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Fitness Coach) |careerprizemoney = US 1,984,569 |singlesrecord = {{tennis record|won=212|lost=129}} |singlestitles = 0 |highestsinglesranking = No. 29 (March 16, 2026) |currentsinglesranking = No. 38 (May 18, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=48|lost=46}} |doublestitles = 0 |highestdoublesranking = No. 88 (May 4, 2026) |currentdoublesranking = No. 115 (May 18, 2026) |updated = May 18, 2026 |AustralianOpenresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles|2026]]) |FrenchOpenresult = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]]) |Wimbledonresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]]) |USOpenresult = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]]) |AustralianOpenDoublesresult = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]]) |FrenchOpenDoublesresult = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]]) |WimbledonDoublesresult = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]]) | medaltemplates-expand = | medaltemplates = {{MedalCountry |the {{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the SEA Games|SEA Games]]}} {{MedalGold | 2025 Thailand | Singles }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Team }} {{MedalBronze | 2025 Thailand | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Singles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Mixed doubles }} {{MedalBronze | 2021 Vietnam | Team }} {{Medal|Sport|[[:en:Tennis at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | Singles }} {{MedalBronze|2022 Hangzhou|Mixed doubles}} }} Si '''Alexandra Maniego Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.<ref name=":11">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open at 2021 French Open, at singles sa 2022 US Open.<ref name=":1">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}</ref> Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.<ref name=":62">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":72">{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":63">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.<ref name=":63" /> Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.<ref name=":6" /> Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022 Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /> == Maagang Buhay == Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}</ref> at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}</ref> at ang fashion designer na si Rhett Eala.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref name="PEP2">{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,<ref>{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}</ref> ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.<ref>{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}</ref><ref>{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}</ref> == Personal na buhay == Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].<ref>{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}</ref> Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].<ref>{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}</ref> Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}</ref> Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}</ref> Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na "parang kampeon ng isang Grand Slam" .<ref name="mo"/> Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.<ref name="mo"/><ref>{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}</ref> == Karera == === Juniors === Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}</ref> at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.<ref>{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].<ref>{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].<ref>{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}</ref> Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}</ref> Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].<ref>{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}</ref> === Prupesyonal na karera === ==== 2020 ==== '''Isahan''' Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]]. ==== 2021 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.<ref name=":6">{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==== 2022 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref name=":0">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}</ref> Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2023 ==== '''Isahan''' Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].<ref>{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}</ref> Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.<ref>{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}</ref> '''Dalawahan''' Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.<ref name=":6" /> ==== 2024 ==== '''Isahan''' Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":4" /> '''Dalawahan''' Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).<ref name=":72" /><ref name=":0" /> Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}</ref><ref name=":6" /> ==== 2025 ==== '''Isahan''' Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.<ref name=":4" /> Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.<ref name=":4" /> Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.<ref name=":4" /> Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].<ref name=":4" /> Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].<ref name=":2" /> '''Dalawahan''' Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.<ref name=":6" /> Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].<ref name=":6" /> Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].<ref name=":6" /> Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.<ref name=":6" /> ==== 2026 ==== '''Isahan''' Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].<ref>{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}</ref> Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].<ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].<ref>{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.<ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}</ref> Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].<ref>{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}</ref> Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}</ref> Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}</ref> Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].<ref>{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Natalo siya kay [[:en:Elena_Rybakina|Rybakina]] sa ikatlong yugto ng [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/10/tennis-alex-eala-bows-out-of-italian-open-with-loss-to-rybakina-2341 |work=ABS CBN News}}</ref> Sa sumunod na linggo, siya ay nabigo sa unang round ng [[:en:2026_Internationaux_de_Strasbourg_–_Singles|Strasbourg 500]] matapos matalo kay [[:en:Oleksandra_Oliynykova|Oliynykova]].<ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=May 18, 2026|title=Alex Eala exits Strasbourg in first-round defeat to Oleksandra Oliynykova|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/5/18/alex-eala-exits-strasbourg-in-loss-to-oliynykova-2339|work=ABS-CBN News|access-date=May 18, 2026}}</ref> ''' Dalawahan''' Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].<ref>{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}</ref> Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}</ref> Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].<ref>{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}</ref> Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].<ref>{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}</ref> Kasama si [[:en:Hailey_Baptiste|Baptiste]], nabigo rin siya sa unang yugtong [[:en:2026_Italian_Open_–_Women's_doubles|Rome 1000]].<ref>{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=May 12, 2026 |title=Grand Slam doubles champs, naging hadlang kina Eala at Baptiste |url=https://mb.com.ph//2026/05/12/grand-slam-doubles-champs-too-much-for-eala-baptiste |access-date=May 12, 2026 |website=Manila Bulletin |language=tl }}</ref> == Estilo ng Paglalaro == Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}</ref> Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.<ref>{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}</ref> Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]<ref name=":Gulf">{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}</ref> Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.<ref name=":Gulf" /> === Laban sa Top 20 manlalaro ng WTA === ==== Mga Panalo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Coco Gauff || 6-2, 2-0 RET || 1.46 || 68.0% || 58.8% || 50.0% |- | Dubai – Hard (2026) || Jasmine Paolini || 6-1, 7-6(5) || 1.32 || 63.1% || 73.2% || 50.0% |- | US Open – Hard (2025) || Clara Tauson || 6-3, 2-6, 7-6(11) || 0.97 || 68.1% || 59.4% || 43.3% |- | Eastbourne – Grass (2025) || Jelena Ostapenko || 0-6, 6-2, 3-2 RET || 1.08 || 63.5% || 57.6% || 63.2% |- | Miami – Hard (2025) || Iga Swiatek || 6-2, 7-5 || 1.27 || 66.7% || 52.3% || 50.0% |- | Miami – Hard (2025) || Madison Keys || 6-4, 6-2 || 1.32 || 66.1% || 58.5% || 52.4% |} ==== Mga Talo ==== {| class="wikitable" ! Torneo (Taon) !! Kalaban (Ranggo) !! Resulta !! DR !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% |- | Rome – Clay (2026) || Elena Rybakina || 4-6, 3-6 || 0.80 || 67.1% || 56.9% || 44.0% |- | Miami – Hard (2026) || Karolina Muchova || 0-6, 2-6 || 0.39 || 52.4% || 36.4% || 50.0% |- | Indian Wells – Hard (2026) || Linda Noskova || 2-6, 0-6 || 0.36 || 56.8% || 36.0% || 47.4% |- | Dubai – Hard (2026) || Coco Gauff || 0-6, 2-6 || 0.61 || 57.5% || 30.4% || 41.2% |- | Abu Dhabi – Hard (2026) || Ekaterina Alexandrova || 3-6, 3-6 || 0.79 || 69.8% || 45.5% || 52.6% |- | Wimbledon – Grass (2025) || Barbora Krejcikova || 6-3, 2-6, 1-6 || 0.82 || 54.3% || 50.0% || 50.0% |- | Madrid – Clay (2025) || Iga Swiatek || 6-4, 4-6, 2-6 || 0.77 || 69.0% || 50.7% || 41.9% |- | Miami – Hard (2025) || Jessica Pegula || 6-7(3), 7-5, 3-6 || 0.87 || 72.5% || 62.2% || 42.9% |} == Ibang larangan == ===Pambansang koponan=== Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).<ref name=":7">{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref><ref name=":8">{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url= |archive-date=}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.<ref name=":12">{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}</ref> Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.<ref name=":13">{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url= |archive-date= |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> ===Mga Eksibisyon na Laro=== ====Singles: 1 (titles)==== {|class="wikitable" !Resulta !{{ns}}Petsa{{ns}} !Torneo !Uri ng Korte !Kalaban !Iskor |- |Panalo | Enero 2026 |[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia |Matigas na Korte |[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]] |6–3, 6–4 |} === Mga sponsorship === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}</ref> bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}</ref> === Mga parangal === Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.<ref>Citations for Eala's PSA Annual Awards: *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url= |archive-date=}} *{{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}} *{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}</ref> Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.<ref>{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&industry=all&region=ph&year=2021}}</ref> Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].<ref>{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}</ref> ==Mga laro ni Eala== === Mga junior na laro === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Singles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || R2 || R3 || A || A |- | French Open || A || SF || A || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || A || W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+ Doubles ! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022 |- | Australian Open || A || W || A || A |- | French Open || A || A || W || A |- | Wimbledon || A || A || R2 || A |- | US Open || A || A || SF || – |} === Propesyonal na Laro === ==== ITF Women's World Tour Titles ==== {| class="wikitable" ! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali |- | 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || – |- | 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || – |- | 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || – |- | 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja |- | 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |- | 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino |} ==== 2020 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6 |- | Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6 |- | Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6 |- | Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7 |} ==== 2021 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor |- | Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6 |- | W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2 |- | W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6 |- | W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6 |- | W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6 |- | W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7 |- | W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7 |- | W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6 |- | W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6 |- | W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10 |- | W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6 |- | Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6 |- | Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6 |- | Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6 |- | Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3) |- | Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7 |- | Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 |- | El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6 |- | Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6 |- | Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7 |- | Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6 |- | Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10 |- | Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6 |- | Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10 |- | Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6 |- | Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6 |- | Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6 |- | Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6 |- | Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10 |- | Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 |- | Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 |- | Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 |- | Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 |- | Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 |- | Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 |- | Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 |- | Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 |- | Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 |- | Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 |- | Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 |- | Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 |- | Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 |- | Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 |- | Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 |- | Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6 |- | Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13 |- | Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11 |- | Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10 |- | Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7 |- | Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6 |- | Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10 |- | Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6 |- | Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || — |- | Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10 |- | Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7 |} ==== 2024 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6 |- | Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6 |- | Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6 |- | Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6 |- | Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6 |- | Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6 |- | Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7 |- | Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6 |- | Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4 |- | Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6 |- | Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6 |- | Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6 |- | Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6 |- | Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6 |- | Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7 |- | Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7 |- | Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6 |- | Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6 |- | Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6 |- | Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6 |- | Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6 |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Paligsahan !Level !Korte !Katungali !Yugto !Kalaban !Iskor |- |Canberra International |WTA 125 |Matigas |Laura Pigossi |Semipaynal |Kaylah McP/ Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Pune |W50 |Matigas |Daniela Semenistaja |Final |Naiktha Bains / Fanny Stollar |7–6(8), 6–3 |- |Porto 3 |W75 |Matigas |Alicia Barnett |Kwarterpinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |Trnava |W75 |Matigas |Zeynep Sönmez |Semipaynal |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |Croissy-Beaubourg |W75 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Luwad |Taylah Preston |Unang Yugto |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Vitoria-Gasteiz |W100 |Matigas |Estelle Cascino |Final |Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica |6–3, 2–6, 10–4 |- |Polish Open |WTA 125 |Matigas |Daniela Semenistaja |Kwarterpinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Matigas |Kimberly Birrell |Kwarterpinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Matigas |En Shuo Liang |Kwarterpinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |- |Dubai |W100 |Matigas |Valentini Grammatikopoulou |Kwarterpinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} ==== 2025 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6 |- | Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6 |- | Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6 |- | Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6 |- | Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6 |- | Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6 |- | National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6 |- | US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6 |- | São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6 |- | China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6 |- | Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6 |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6 |- | Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6 |- | Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6 |- | Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6 |- | Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7 |- | Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3 |- | Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6 |- | Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason |- | Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat |- | Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10 |- | Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10 |- | French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6 |- | Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10 |- | Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6 |- | Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6 |- | Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6 |- | Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Isahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6 |- | Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6 |- | Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Kampeonships |WTA 1000 |Matigas |Kwarterpinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Linda Noskova |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Matigas |Ikaapat na Yugto |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Luwad |Pangalawang Yugto |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Luwad | Unang Yugto | Leylah Fernandez | 1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Pangalawang Yugto |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Pangatlong Yugto |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Luwad |Unang Yugto |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | |- |HSBC Championships |WTA 500 |Damo | | | |- |Berlin Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Bad Homburg Open |WTA 500 |Damo | | | |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Damo | | | |- |Wimbledon |Grand Slam |Damo | | | |} '''Dalawahan''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor |- | Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6 |- | Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6 |- | Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Matigas |Iva Jovic |Unang Yugto |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Luwad |Zeynep Sönmez |Pangalawang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Luwad |Hailey Baptiste |Unang Yugto |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 2-6 |- |French Open |Grand Slam |Luwad | | | | |- |} == Taunang ranggo ng WTA == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ ! Taon !! Isahan !! Dalawahan |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} Pinagmulan: Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA<ref>{{Cite web |date=May 13, 2026 |title=Opisyal na Profile ni Alex Eala sa WTA|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/- |access-date=May 13, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page] [[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom (English)] 93hvb6srzkm9jyu6imc3ypxft7uibdk 0 334343 2208566 2200169 2026-05-22T20:57:07Z ~2026-30656-30 162112 Inedit ang mga maling grammar 2208566 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Corbin_Bleu_(Headshot).jpg|thumb| Corbin Bleu]] Si '''Corbin Bleu''', ipinanganak na ''Corbin Reivers'' ([[Pebrero 21]][[1989|, 1989]] ) ay isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] artista, modelo, mananayaw at mang-aawit. Isinilang siya sa [[Brooklyn]], New York. Ang kanyang ama na si David Reivers ay Jamaican-American at ang kanyang ina na si Martha Reivers (née Callari) ay Italian-American. Tiyuhin ng kanyang ina si [[imdbname:2476029|Joseph Callari]], isang manunulat at artista na umarte sa mga palabas tulad ng [[:en:Criminal Minds|Criminal Minds]] at [[:en:Modern Family|Modern Family]]. Kilala si Bleu sa kanyang pagganap sa ''[[Catch That Kid]]'', ''[[High School Musical]]'', ''Jump In!'', [[High School Musical 2]] at sa teleseryeng [[:en:Flight 29 Down|Flight 29 Down]]. Umarte din siya sa [[Hannah Montana]], gayundin sa [[High School Musical 3]]. Ginampanan niya ang papel ni Jeffrey King sa soap opera na ''One Life to Live''. Sinimulan niya ang seryeng iyon noong [[Abril 29|Abril 29,]] [[2013]]. <ref>{{Cite web |last=Rice |first=Lynette |date=March 14, 2013 |title='High School Musical' star joins 'One Life to Live' |url=http://insidetv.ew.com/2013/03/14/high-school-musical-star-joins-one-life-to-live/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130318122957/http://insidetv.ew.com/2013/03/14/high-school-musical-star-joins-one-life-to-live/ |archive-date=18 maart 2013 |access-date=March 14, 2013 |website=Entertainment Weekly |publisher=Time Inc.}}</ref> Sa pelikulang ''High School Musical'' siya ay gumaganap bilang si Chad Danforth. Sa musikal na pelikulang ito ay kumanta siya sa mga awit na ''Get'ya Head in the Game, Stick to the Status Quo,'' at ''We're All in This Together.'' Sa High School Musical 2 siya ay bumalik na bilang si Chad Danforth, at kumanta siya sa ''What Time Is It? (summertime), Work This Out, I Don't Dance,'' at ''All For One.'' Sa ''Flight 29 Down'' siya ay gumaganap bilang si Nathan, isa sa mga pinakasikat na lalaki sa isang klase sa paaralan na ang eroplano ay bumagsak. Kasama nila ay siyam na pangtao. Napunta sila sa isang walang nakatirang isla kung saan kailangan nilang subukang mabuhay. Para sa pelikulang ''Jump In,'' gumawa si Corbin ng sarili niyang music video sa kantang ''Push It To The Limit''. == Impormasyon personal== Noong 2011, nagsimulang makipag-date si Bleu sa aktres na si Sasha Clements. Noong Oktubre 15, 2014 naging engaged sila, at sila ay ikinasal noong Hulyo 23, 2016.<ref>{{Cite web |title=Corbin Bleu's Wedding Vows Are Every Bride's Worst Nightmare |url=https://www.brides.com/story/corbin-bleu-wedding-vows |access-date=2025-06-26 |website=Brides |language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://corbinbleu.com/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012030458/http://www.corbinbleu.com/ |date=2007-10-12 }} [[Kategorya:Mga modelo mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga Amerikanong aktor sa telebisyon]] h2qpxgfp3vsk0f0wi28u7npumjwdoqm 0 335149 2208543 2199696 2026-05-22T17:53:49Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208543 wikitext text/x-wiki Ang '''mahigpit (o matapang) na agham''' at '''malambot na agham''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''hard science and soft science)'' ay mga kolokyal na katagang ginagamit upang ihambing [[Sangay ng agham|ang mga larangang pang-agham]] batay sa pinaghihinalaang [[Pamamaraang makaagham|metodolohikal na higpit]], katumpakan, at kawalang-kinikilingan. <ref name="Nature 2005">{{Cite journal |year=2005 |title=In praise of soft science |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-06-23_435_7045/page/1002 |journal=Nature |volume=435 |issue=7045 |pages=1003–2005 |doi=10.1038/4351003a |pmid=15973363 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Wilson 2012">{{Cite news |last=Wilson |first=Timothy D. |date=12 July 2012 |title='Soft' sciences don't deserve the snobbery |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/opinion/la-xpm-2012-jul-12-la-oe-wilson-social-sciences-20120712-story.html |access-date=19 December 2012}}</ref> <ref name="Frost nd">{{Cite web |last=Frost |first=Pamela |title=Soft science and hard news |url=http://www.columbia.edu/cu/21stC/issue-1.1/soft.htm |access-date=10 August 2009 |website=[[Columbia University]] |publisher=[[Metanews]]}}</ref> Sa pangkalahatan, ang mga pormal na agham at [[Likas na agham|natural na agham]] ay itinuturing na ''mahigpit na agham'', samantalang ang [[Agham panlipunan|mga agham panlipunan]] at iba pang mga agham ay inilarawan bilang ''malambot na agham''. <ref>{{Cite web |last=Helmenstine |first=Anne Marie |date=November 29, 2019 |title=What Is the Difference Between Hard and Soft Science? |url=https://www.thoughtco.com/hard-vs-soft-science-3975989 |website=ThoughtCo.}}</ref> Ang mga tiyak na kahulugan ay iba-iba, <ref name="Smith2000">{{Cite journal |vauthors=Smith LD, Best LA, Stubbs A, Johnston J, Archibald AB |year=2000 |title=Scientific Graphs and the Hierarchy of the Sciences |journal=Social Studies of Science |volume=30 |issue=1 |pages=73–94 |doi=10.1177/030631200030001003}}</ref> ngunit ang mga tampok na kadalasang binabanggit bilang katangian ng ''mahigpit na agham'' ay kinabibilangan ng paggawa ng mga masusubok na hula, pagsasagawa ng mga kontroladong eksperimento, pag-asa sa nasusukat na data at [[Modelong matematikal|mga modelo ng matematika]], isang mataas na antas ng katumpakan at kawalang-kinikilingan, mas mataas na antas ng pinagkasunduan, mas mabilis na pag-unlad ng larangan, higit na nagpapaliwanag na tagumpay, pagiging dalisay ng pag -uulit, at pangkalahatang paraan ng [[Pamamaraang makaagham|pag-uulit]]. <ref name="Wilson 2012">{{Cite news |last=Wilson |first=Timothy D. |date=12 July 2012 |title='Soft' sciences don't deserve the snobbery |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/opinion/la-xpm-2012-jul-12-la-oe-wilson-social-sciences-20120712-story.html |access-date=19 December 2012}}</ref> <ref name="Cole 1983">{{Cite journal |last=Cole |first=Stephen |year=1983 |title=The Hierarchy of the Sciences? |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-sociology_1983-07_89_1/page/n120 |journal=American Journal of Sociology |volume=89 |issue=1 |pages=111–139 |citeseerx=10.1.1.1033.9702 |doi=10.1086/227835 |jstor=2779049}}</ref> <ref name="Fanelli2010">{{Cite journal |last=Fanelli D |year=2010 |title="Positive" results increase down the Hierarchy of the Sciences. |journal=PLOS ONE |volume=5 |issue=4 |pages=e10068 |bibcode=2010PLoSO...510068F |doi=10.1371/journal.pone.0010068 |pmc=2850928 |pmid=20383332 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Lemons |first=John |title=Scientific Uncertainty and Environmental Problem Solving |url=https://archive.org/details/isbn_9780865424760 |publisher=Blackwell |year=1996 |isbn=978-0865424760 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780865424760/page/98 99]}}</ref> <ref name="Rose 1997">{{Cite book |last=Rose |first=Steven |url=https://archive.org/details/lifelinesbiology00rose_0 |title=Lifelines: Biology Beyond Determinism |publisher=Oxford University Press |year=1997 |isbn=9780195120356 |location=Oxford |chapter=Chapter One |chapter-url=https://www.nytimes.com/books/first/r/rose-lifelines.html |url-access=registration}}</ref> <ref name="Gutting 2012">{{Cite news |last=Gutting |first=Gary |author-link=Gary Gutting |date=17 May 2012 |title=How Reliable Are the Social Sciences? |work=The New York Times |url=https://opinionator.blogs.nytimes.com/2012/05/17/how-reliable-are-the-social-sciences/ |access-date=19 December 2012}}</ref> <ref name="Diamond 1987">{{Cite news |last=Diamond |first=Jared |date=August 1987 |title=Soft sciences are often harder than hard sciences |work=Discover |url=http://bama.ua.edu/~sprentic/607%20Diamond%201987.htm |access-date=19 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213080212/http://bama.ua.edu/~sprentic/607%20Diamond%201987.htm |archive-date=13 December 2012}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Hedges |first=Larry |date=1987-05-01 |title=How hard is hard science, how soft is soft science? The empirical cumulativeness of research |url=https://www.researchgate.net/publication/232467869 |journal=American Psychologist |volume=42 |issue=5 |pages=443–455 |citeseerx=10.1.1.408.2317 |doi=10.1037/0003-066X.42.5.443}}</ref> Ang isang malapit na kaugnay na ideya (na nagsimula noong ikalabinsiyam na siglo kay [[Auguste Comte]]) ay ang mga disiplina ng agham ay maaaring ayusin sa isang [[herarkiya]] mula mahirap hanggang madali batay sa mga salik tulad ng higpit, “pag-unlad,” at kung ang mga ito ay batayan o inilapat. <ref name="Smith2000" /> <ref name="Lodahl & Gordon 1972">{{Cite journal |last=Lodahl |first=Janice Beyer |last2=Gordon |first2=Gerald |year=1972 |title=The Structure of Scientific Fields and the Functioning of University Graduate Departments |url=https://archive.org/details/sim_american-sociological-review_1972-02_37_1/page/n59 |journal=American Sociological Review |volume=37 |issue=1 |pages=57–72 |doi=10.2307/2093493 |jstor=2093493}}</ref> Kinuwestiyon [[Pilosopiya ng agham|ng mga pilosopo]] at [[Kasaysayan ng agham|istoryador ng agham]] ang kaugnayan sa pagitan ng mga katangiang ito at pinaghihinalaang tigas o lambot. Ang mas "maunlad" na mahigpit na agham ay hindi kinakailangang magkaroon ng mas mataas na antas ng pagkakasunduan o pagpili sa pagtanggap ng mga bagong resulta. <ref name="Cole 1983">{{Cite journal |last=Cole |first=Stephen |year=1983 |title=The Hierarchy of the Sciences? |journal=American Journal of Sociology |volume=89 |issue=1 |pages=111–139 |citeseerx=10.1.1.1033.9702 |doi=10.1086/227835 |jstor=2779049}}</ref> Ang mga karaniwang binabanggit na pagkakaiba sa pamamaraan ay hindi rin maaasahang tagapagpahiwatig Halimbawa, ang mga agham panlipunan tulad ng sikolohiya at sosyolohiya ay gumagamit ng mga modelong matematikal, ngunit karaniwang itinuturing na mga malambot na agham. <ref name="Nature 2005">{{Cite journal |year=2005 |title=In praise of soft science |journal=Nature |volume=435 |issue=7045 |pages=1003–2005 |doi=10.1038/4351003a |pmid=15973363 |doi-access=free}}</ref> <ref name="Wilson 2012">{{Cite news |last=Wilson |first=Timothy D. |date=12 July 2012 |title='Soft' sciences don't deserve the snobbery |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/opinion/la-xpm-2012-jul-12-la-oe-wilson-social-sciences-20120712-story.html |access-date=19 December 2012}}</ref> Gayunpaman, may ilang masusukat na pagkakaiba sa pagitan ng mahigpit at malambot na mga agham. Halimbawa, mas malawak na ginagamit ng mga mahigpit na agham ang mga graph, <ref name="Smith2000">{{Cite journal |vauthors=Smith LD, Best LA, Stubbs A, Johnston J, Archibald AB |year=2000 |title=Scientific Graphs and the Hierarchy of the Sciences |journal=Social Studies of Science |volume=30 |issue=1 |pages=73–94 |doi=10.1177/030631200030001003}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Latour |first=B. |title=Representation in scientific practice |publisher=MIT Press |year=1990 |editor-last=M. Lynch |location=Cambridge, MA |pages=19–68 |chapter=Drawing things together |editor-last2=S. Woolgar}}</ref> at ang mga soft science ay mas madaling kapitan ng mabilis na pagsasalin ng mga buzzwords . <ref name="Bentley 2008">{{Cite journal |last=Bentley |first=R. A. |year=2008 |editor-last=Allen |editor-first=Colin |title=Random Drift versus Selection in Academic Vocabulary: An Evolutionary Analysis of Published Keywords |journal=PLOS ONE |volume=3 |issue=8 |pages=e3057 |arxiv=0807.1182 |bibcode=2008PLoSO...3.3057B |doi=10.1371/journal.pone.0003057 |pmc=2518107 |pmid=18728786 |doi-access=free}}</ref> Ang talinghaga ay binatikos dahil sa labis na paglalagay ng mantsa sa mga malalambot na agham, na nagdudulot ng hindi makatarungang kawalan ng balanse sa pananaw ng publiko, pondo, at pagkilala sa iba’t ibang larangan. <ref name="Wilson 2012">{{Cite news |last=Wilson |first=Timothy D. |date=12 July 2012 |title='Soft' sciences don't deserve the snobbery |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/opinion/la-xpm-2012-jul-12-la-oe-wilson-social-sciences-20120712-story.html |access-date=19 December 2012}}</ref> <ref name="Frost nd">{{Cite web |last=Frost |first=Pamela |title=Soft science and hard news |url=http://www.columbia.edu/cu/21stC/issue-1.1/soft.htm |access-date=10 August 2009 |website=[[Columbia University]] |publisher=[[Metanews]]}}</ref> <ref name="Nature 2012">{{Cite journal |year=2012 |title=A different agenda |journal=Nature |volume=487 |issue=7407 |pages=271 |bibcode=2012Natur.487Q.271. |doi=10.1038/487271a |pmid=22810654 |doi-access=free}}</ref> ==Mga sanggunian== iudm65cvlk1u5e1le825q71hjxz3bwg 0 336332 2208667 2185782 2026-05-23T04:18:58Z Tabilay 153890 2208667 wikitext text/x-wiki '''French Open''' (opisyal na tinatawag na '''Roland-Garros''') ay isang taunang [[Grand Slam]] na paligsahan sa [[tenis]] na ginaganap sa [[Stade Roland-Garros]] sa [[Paris]], [[France]]. Nagsisimula ito tuwing huling linggo ng Mayo at tumatagal ng dalawang linggo hanggang unang bahagi ng Hunyo. Kilala ito bilang tanging Grand Slam na nilalaro sa [[clay court]], na gawa sa pinulbos na ladrilyo na nagbibigay ng mas mabagal na laro, mas mataas na talbog ng bola, at mas matinding pisikal na hamon. == Kasaysayan == === Mga Unang Taon (1891–1924) === Itinatag noong 1891 bilang '''Championnat de France''', eksklusibo para sa mga kasapi ng French tennis clubs. Ang unang kampeon ay si H. Briggs, isang Briton na nakatira sa Paris. Noong 1897, isinama ang women's singles, at sumunod ang men's doubles. Sa panahong ito, si '''Max Décugis''' ang namayagpag, na nanalo ng walong titulo sa men's singles at labing-apat sa men's doubles bago ang [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. === Internasyonal na Paglawak (1925–1939) === Noong 1925, binuksan ang torneo sa mga internasyonal na manlalaro. Noong 1928, itinayo ang '''Stade Roland-Garros''', na ipinangalan sa aviator na si Roland Garros. Dito nagsimula ang pamamayani ng tinaguriang '''Four Musketeers''' ng France: René Lacoste, Henri Cochet, Jean Borotra, at Jacques Brugnon. === Pagbabalik at Open Era (1946–1977) === Muling ginanap ang torneo noong 1946 matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 1968, naging unang Grand Slam na tumanggap ng parehong mga propesyonal at amateur, na nagmarka sa simula ng '''Open Era'''. Sa dekadang ito, lumitaw ang mga tanyag na manlalaro tulad nina Ken Rosewall, Rod Laver, at Björn Borg. === Modernisasyon at Global na Pagtanyag (1978–kasalukuyan) === Noong 1979, pinalawak ang istadyum at nagsimula ang malawakang television coverage. Noong 2015, sinimulan ang €400 milyon na renovation, kabilang ang retractable roof sa Court Philippe-Chatrier (natapos noong 2020) at ang pagbubukas ng Court Simonne-Mathieu noong 2019. Noong 2025, umabot sa higit €56 milyon ang kabuuang premyo at mahigit 700,000 ang dumalo. == Venue at Clay Court == Ang Stade Roland-Garros ay may lawak na 11.16 hektarya at may 20 clay courts. Ang pangunahing istadyum, '''Court Philippe-Chatrier''', ay may kapasidad na 15,000 manonood at may bubong na naitatakip. Kasama rin ang '''Court Suzanne Lenglen''' (10,068 kapasidad) at '''Court Simonne-Mathieu''' (5,000 kapasidad). == Format ng Torneo == * Men's at Women's Singles: 128 manlalaro * Men's at Women's Doubles: 64 koponan * Mixed Doubles: hanggang 64 koponan * Junior Singles: 64 manlalaro * Wheelchair Singles: 8 manlalaro Ang men's singles ay best-of-five sets, habang ang women's singles at lahat ng doubles ay best-of-three. Simula 2022, ginagamit ang 10-point tiebreak sa huling set kapag 6–6 ang iskor. Natatangi rin ang French Open sa paggamit ng ball mark inspection sa clay imbes na electronic line-calling. == Tradisyon == Ang tropeo para sa kampeon sa men's singles ay ang '''Coupe des Mousquetaires'''. Para sa women's singles, ang tropeo ay tinatawag na '''Coupe Suzanne Lenglen'''. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na link == * [https://www.rolandgarros.com/ Opisyal na website ng Roland-Garros] sxpt4ukwbh6u4uwify5w90fg56lbhri 2208668 2208667 2026-05-23T04:19:42Z Tabilay 153890 /* */ 2208668 wikitext text/x-wiki '''French Open''' (opisyal na tinatawag na '''Roland-Garros''') ay isang taunang [[en:Grand Slam]] na paligsahan sa [[tenis]] na ginaganap sa [[Stade Roland-Garros]] sa [[Paris]], [[France]]. Nagsisimula ito tuwing huling linggo ng Mayo at tumatagal ng dalawang linggo hanggang unang bahagi ng Hunyo. Kilala ito bilang tanging Grand Slam na nilalaro sa [[clay court]], na gawa sa pinulbos na ladrilyo na nagbibigay ng mas mabagal na laro, mas mataas na talbog ng bola, at mas matinding pisikal na hamon. == Kasaysayan == === Mga Unang Taon (1891–1924) === Itinatag noong 1891 bilang '''Championnat de France''', eksklusibo para sa mga kasapi ng French tennis clubs. Ang unang kampeon ay si H. Briggs, isang Briton na nakatira sa Paris. Noong 1897, isinama ang women's singles, at sumunod ang men's doubles. Sa panahong ito, si '''Max Décugis''' ang namayagpag, na nanalo ng walong titulo sa men's singles at labing-apat sa men's doubles bago ang [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. === Internasyonal na Paglawak (1925–1939) === Noong 1925, binuksan ang torneo sa mga internasyonal na manlalaro. Noong 1928, itinayo ang '''Stade Roland-Garros''', na ipinangalan sa aviator na si Roland Garros. Dito nagsimula ang pamamayani ng tinaguriang '''Four Musketeers''' ng France: René Lacoste, Henri Cochet, Jean Borotra, at Jacques Brugnon. === Pagbabalik at Open Era (1946–1977) === Muling ginanap ang torneo noong 1946 matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 1968, naging unang Grand Slam na tumanggap ng parehong mga propesyonal at amateur, na nagmarka sa simula ng '''Open Era'''. Sa dekadang ito, lumitaw ang mga tanyag na manlalaro tulad nina Ken Rosewall, Rod Laver, at Björn Borg. === Modernisasyon at Global na Pagtanyag (1978–kasalukuyan) === Noong 1979, pinalawak ang istadyum at nagsimula ang malawakang television coverage. Noong 2015, sinimulan ang €400 milyon na renovation, kabilang ang retractable roof sa Court Philippe-Chatrier (natapos noong 2020) at ang pagbubukas ng Court Simonne-Mathieu noong 2019. Noong 2025, umabot sa higit €56 milyon ang kabuuang premyo at mahigit 700,000 ang dumalo. == Venue at Clay Court == Ang Stade Roland-Garros ay may lawak na 11.16 hektarya at may 20 clay courts. Ang pangunahing istadyum, '''Court Philippe-Chatrier''', ay may kapasidad na 15,000 manonood at may bubong na naitatakip. Kasama rin ang '''Court Suzanne Lenglen''' (10,068 kapasidad) at '''Court Simonne-Mathieu''' (5,000 kapasidad). == Format ng Torneo == * Men's at Women's Singles: 128 manlalaro * Men's at Women's Doubles: 64 koponan * Mixed Doubles: hanggang 64 koponan * Junior Singles: 64 manlalaro * Wheelchair Singles: 8 manlalaro Ang men's singles ay best-of-five sets, habang ang women's singles at lahat ng doubles ay best-of-three. Simula 2022, ginagamit ang 10-point tiebreak sa huling set kapag 6–6 ang iskor. Natatangi rin ang French Open sa paggamit ng ball mark inspection sa clay imbes na electronic line-calling. == Tradisyon == Ang tropeo para sa kampeon sa men's singles ay ang '''Coupe des Mousquetaires'''. Para sa women's singles, ang tropeo ay tinatawag na '''Coupe Suzanne Lenglen'''. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na link == * [https://www.rolandgarros.com/ Opisyal na website ng Roland-Garros] prr9ye3vg7iu2meksaabjfyhriwgl9l 2208669 2208668 2026-05-23T04:20:27Z Tabilay 153890 /* */ 2208669 wikitext text/x-wiki '''French Open''' (opisyal na tinatawag na '''Roland-Garros''') ay isang taunang na paligsahan sa [[tenis]] na ginaganap sa [[:en:Stade_Roland-Garros|Stade Roland-Garros]] sa [[Paris]], [[France]]. Nagsisimula ito tuwing huling linggo ng Mayo at tumatagal ng dalawang linggo hanggang unang bahagi ng Hunyo. Kilala ito bilang tanging Grand Slam na nilalaro sa [[:en:Clay_court|clay court]], na gawa sa pinulbos na ladrilyo na nagbibigay ng mas mabagal na laro, mas mataas na talbog ng bola, at mas matinding pisikal na hamon. [[en:Grand Slam]] == Kasaysayan == === Mga Unang Taon (1891–1924) === Itinatag noong 1891 bilang '''Championnat de France''', eksklusibo para sa mga kasapi ng French tennis clubs. Ang unang kampeon ay si H. Briggs, isang Briton na nakatira sa Paris. Noong 1897, isinama ang women's singles, at sumunod ang men's doubles. Sa panahong ito, si '''Max Décugis''' ang namayagpag, na nanalo ng walong titulo sa men's singles at labing-apat sa men's doubles bago ang [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. === Internasyonal na Paglawak (1925–1939) === Noong 1925, binuksan ang torneo sa mga internasyonal na manlalaro. Noong 1928, itinayo ang '''Stade Roland-Garros''', na ipinangalan sa aviator na si Roland Garros. Dito nagsimula ang pamamayani ng tinaguriang '''Four Musketeers''' ng France: René Lacoste, Henri Cochet, Jean Borotra, at Jacques Brugnon. === Pagbabalik at Open Era (1946–1977) === Muling ginanap ang torneo noong 1946 matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 1968, naging unang Grand Slam na tumanggap ng parehong mga propesyonal at amateur, na nagmarka sa simula ng '''Open Era'''. Sa dekadang ito, lumitaw ang mga tanyag na manlalaro tulad nina Ken Rosewall, Rod Laver, at Björn Borg. === Modernisasyon at Global na Pagtanyag (1978–kasalukuyan) === Noong 1979, pinalawak ang istadyum at nagsimula ang malawakang television coverage. Noong 2015, sinimulan ang €400 milyon na renovation, kabilang ang retractable roof sa Court Philippe-Chatrier (natapos noong 2020) at ang pagbubukas ng Court Simonne-Mathieu noong 2019. Noong 2025, umabot sa higit €56 milyon ang kabuuang premyo at mahigit 700,000 ang dumalo. == Venue at Clay Court == Ang Stade Roland-Garros ay may lawak na 11.16 hektarya at may 20 clay courts. Ang pangunahing istadyum, '''Court Philippe-Chatrier''', ay may kapasidad na 15,000 manonood at may bubong na naitatakip. Kasama rin ang '''Court Suzanne Lenglen''' (10,068 kapasidad) at '''Court Simonne-Mathieu''' (5,000 kapasidad). == Format ng Torneo == * Men's at Women's Singles: 128 manlalaro * Men's at Women's Doubles: 64 koponan * Mixed Doubles: hanggang 64 koponan * Junior Singles: 64 manlalaro * Wheelchair Singles: 8 manlalaro Ang men's singles ay best-of-five sets, habang ang women's singles at lahat ng doubles ay best-of-three. Simula 2022, ginagamit ang 10-point tiebreak sa huling set kapag 6–6 ang iskor. Natatangi rin ang French Open sa paggamit ng ball mark inspection sa clay imbes na electronic line-calling. == Tradisyon == Ang tropeo para sa kampeon sa men's singles ay ang '''Coupe des Mousquetaires'''. Para sa women's singles, ang tropeo ay tinatawag na '''Coupe Suzanne Lenglen'''. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na link == * [https://www.rolandgarros.com/ Opisyal na website ng Roland-Garros] qx1410l3vca67dqbcola2mdmd5gfi9j 2208670 2208669 2026-05-23T04:22:11Z Tabilay 153890 /* */ 2208670 wikitext text/x-wiki Ang '''French Open''' (opisyal na tinatawag na '''Roland-Garros''') ay isang taunang na paligsahan sa [[tenis]] na ginaganap sa [[:en:Stade_Roland-Garros|Stade Roland-Garros]] sa [[Paris]], [[France]]. Nagsisimula ito tuwing huling linggo ng Mayo at tumatagal ng dalawang linggo hanggang unang bahagi ng Hunyo. Kilala ito bilang tanging Grand Slam na nilalaro sa [[:en:Clay_court|clay court]], na gawa sa pinulbos na ladrilyo na nagbibigay ng mas mabagal na laro, mas mataas na talbog ng bola, at mas matinding pisikal na hamon. [[en:Grand Slam]] == Kasaysayan == === Mga Unang Taon (1891–1924) === Itinatag noong 1891 bilang '''Championnat de France''', eksklusibo para sa mga kasapi ng French tennis clubs. Ang unang kampeon ay si H. Briggs, isang Briton na nakatira sa Paris. Noong 1897, isinama ang women's singles, at sumunod ang men's doubles. Sa panahong ito, si '''Max Décugis''' ang namayagpag, na nanalo ng walong titulo sa men's singles at labing-apat sa men's doubles bago ang [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. === Internasyonal na Paglawak (1925–1939) === Noong 1925, binuksan ang torneo sa mga internasyonal na manlalaro. Noong 1928, itinayo ang '''Stade Roland-Garros''', na ipinangalan sa aviator na si Roland Garros. Dito nagsimula ang pamamayani ng tinaguriang '''Four Musketeers''' ng France: René Lacoste, Henri Cochet, Jean Borotra, at Jacques Brugnon. === Pagbabalik at Open Era (1946–1977) === Muling ginanap ang torneo noong 1946 matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 1968, naging unang Grand Slam na tumanggap ng parehong mga propesyonal at amateur, na nagmarka sa simula ng '''Open Era'''. Sa dekadang ito, lumitaw ang mga tanyag na manlalaro tulad nina Ken Rosewall, Rod Laver, at Björn Borg. === Modernisasyon at Global na Pagtanyag (1978–kasalukuyan) === Noong 1979, pinalawak ang istadyum at nagsimula ang malawakang television coverage. Noong 2015, sinimulan ang €400 milyon na renovation, kabilang ang retractable roof sa Court Philippe-Chatrier (natapos noong 2020) at ang pagbubukas ng Court Simonne-Mathieu noong 2019. Noong 2025, umabot sa higit €56 milyon ang kabuuang premyo at mahigit 700,000 ang dumalo. == Venue at Clay Court == Ang Stade Roland-Garros ay may lawak na 11.16 hektarya at may 20 clay courts. Ang pangunahing istadyum, '''Court Philippe-Chatrier''', ay may kapasidad na 15,000 manonood at may bubong na naitatakip. Kasama rin ang '''Court Suzanne Lenglen''' (10,068 kapasidad) at '''Court Simonne-Mathieu''' (5,000 kapasidad). == Format ng Torneo == * Men's at Women's Singles: 128 manlalaro * Men's at Women's Doubles: 64 koponan * Mixed Doubles: hanggang 64 koponan * Junior Singles: 64 manlalaro * Wheelchair Singles: 8 manlalaro Ang men's singles ay best-of-five sets, habang ang women's singles at lahat ng doubles ay best-of-three. Simula 2022, ginagamit ang 10-point tiebreak sa huling set kapag 6–6 ang iskor. Natatangi rin ang French Open sa paggamit ng ball mark inspection sa clay imbes na electronic line-calling. == Tradisyon == Ang tropeo para sa kampeon sa men's singles ay ang '''Coupe des Mousquetaires'''. Para sa women's singles, ang tropeo ay tinatawag na '''Coupe Suzanne Lenglen'''. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na link == * [https://www.rolandgarros.com/ Opisyal na website ng Roland-Garros] 33dy870572bjn49h2n22st0fimffdly 2208671 2208670 2026-05-23T04:23:59Z Tabilay 153890 /* */ 2208671 wikitext text/x-wiki Ang '''French Open''' (opisyal na tinatawag na '''Roland-Garros''') ay isang taunang na paligsahan sa [[tenis]] na ginaganap sa [[:en:Stade_Roland-Garros|Stade Roland-Garros]] sa [[Paris]], [[France]]. Nagsisimula ito tuwing huling linggo ng Mayo at tumatagal ng dalawang linggo hanggang unang bahagi ng Hunyo. Kilala ito bilang tanging [[:en:Grand_Slam|Grand Slam]] na nilalaro sa [[:en:Clay_court|luwad]], na gawa sa pinulbos na ladrilyo na nagbibigay ng mas mabagal na laro, mas mataas na talbog ng bola, at mas matinding pisikal na hamon. [[en:Grand Slam]] == Kasaysayan == === Mga Unang Taon (1891–1924) === Itinatag noong 1891 bilang '''Championnat de France''', eksklusibo para sa mga kasapi ng French tennis clubs. Ang unang kampeon ay si H. Briggs, isang Briton na nakatira sa Paris. Noong 1897, isinama ang women's singles, at sumunod ang men's doubles. Sa panahong ito, si '''Max Décugis''' ang namayagpag, na nanalo ng walong titulo sa men's singles at labing-apat sa men's doubles bago ang [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. === Internasyonal na Paglawak (1925–1939) === Noong 1925, binuksan ang torneo sa mga internasyonal na manlalaro. Noong 1928, itinayo ang '''Stade Roland-Garros''', na ipinangalan sa aviator na si Roland Garros. Dito nagsimula ang pamamayani ng tinaguriang '''Four Musketeers''' ng France: René Lacoste, Henri Cochet, Jean Borotra, at Jacques Brugnon. === Pagbabalik at Open Era (1946–1977) === Muling ginanap ang torneo noong 1946 matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 1968, naging unang Grand Slam na tumanggap ng parehong mga propesyonal at amateur, na nagmarka sa simula ng '''Open Era'''. Sa dekadang ito, lumitaw ang mga tanyag na manlalaro tulad nina Ken Rosewall, Rod Laver, at Björn Borg. === Modernisasyon at Global na Pagtanyag (1978–kasalukuyan) === Noong 1979, pinalawak ang istadyum at nagsimula ang malawakang television coverage. Noong 2015, sinimulan ang €400 milyon na renovation, kabilang ang retractable roof sa Court Philippe-Chatrier (natapos noong 2020) at ang pagbubukas ng Court Simonne-Mathieu noong 2019. Noong 2025, umabot sa higit €56 milyon ang kabuuang premyo at mahigit 700,000 ang dumalo. == Venue at Clay Court == Ang Stade Roland-Garros ay may lawak na 11.16 hektarya at may 20 clay courts. Ang pangunahing istadyum, '''Court Philippe-Chatrier''', ay may kapasidad na 15,000 manonood at may bubong na naitatakip. Kasama rin ang '''Court Suzanne Lenglen''' (10,068 kapasidad) at '''Court Simonne-Mathieu''' (5,000 kapasidad). == Format ng Torneo == * Men's at Women's Singles: 128 manlalaro * Men's at Women's Doubles: 64 koponan * Mixed Doubles: hanggang 64 koponan * Junior Singles: 64 manlalaro * Wheelchair Singles: 8 manlalaro Ang men's singles ay best-of-five sets, habang ang women's singles at lahat ng doubles ay best-of-three. Simula 2022, ginagamit ang 10-point tiebreak sa huling set kapag 6–6 ang iskor. Natatangi rin ang French Open sa paggamit ng ball mark inspection sa clay imbes na electronic line-calling. == Tradisyon == Ang tropeo para sa kampeon sa men's singles ay ang '''Coupe des Mousquetaires'''. Para sa women's singles, ang tropeo ay tinatawag na '''Coupe Suzanne Lenglen'''. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na link == * [https://www.rolandgarros.com/ Opisyal na website ng Roland-Garros] 49fuwxz87799wsq6ghtmin2tyt5etm5 2208672 2208671 2026-05-23T04:25:41Z Tabilay 153890 /* Tradisyon */ 2208672 wikitext text/x-wiki Ang '''French Open''' (opisyal na tinatawag na '''Roland-Garros''') ay isang taunang na paligsahan sa [[tenis]] na ginaganap sa [[:en:Stade_Roland-Garros|Stade Roland-Garros]] sa [[Paris]], [[France]]. Nagsisimula ito tuwing huling linggo ng Mayo at tumatagal ng dalawang linggo hanggang unang bahagi ng Hunyo. Kilala ito bilang tanging [[:en:Grand_Slam|Grand Slam]] na nilalaro sa [[:en:Clay_court|luwad]], na gawa sa pinulbos na ladrilyo na nagbibigay ng mas mabagal na laro, mas mataas na talbog ng bola, at mas matinding pisikal na hamon. [[en:Grand Slam]] == Kasaysayan == === Mga Unang Taon (1891–1924) === Itinatag noong 1891 bilang '''Championnat de France''', eksklusibo para sa mga kasapi ng French tennis clubs. Ang unang kampeon ay si H. Briggs, isang Briton na nakatira sa Paris. Noong 1897, isinama ang women's singles, at sumunod ang men's doubles. Sa panahong ito, si '''Max Décugis''' ang namayagpag, na nanalo ng walong titulo sa men's singles at labing-apat sa men's doubles bago ang [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. === Internasyonal na Paglawak (1925–1939) === Noong 1925, binuksan ang torneo sa mga internasyonal na manlalaro. Noong 1928, itinayo ang '''Stade Roland-Garros''', na ipinangalan sa aviator na si Roland Garros. Dito nagsimula ang pamamayani ng tinaguriang '''Four Musketeers''' ng France: René Lacoste, Henri Cochet, Jean Borotra, at Jacques Brugnon. === Pagbabalik at Open Era (1946–1977) === Muling ginanap ang torneo noong 1946 matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 1968, naging unang Grand Slam na tumanggap ng parehong mga propesyonal at amateur, na nagmarka sa simula ng '''Open Era'''. Sa dekadang ito, lumitaw ang mga tanyag na manlalaro tulad nina Ken Rosewall, Rod Laver, at Björn Borg. === Modernisasyon at Global na Pagtanyag (1978–kasalukuyan) === Noong 1979, pinalawak ang istadyum at nagsimula ang malawakang television coverage. Noong 2015, sinimulan ang €400 milyon na renovation, kabilang ang retractable roof sa Court Philippe-Chatrier (natapos noong 2020) at ang pagbubukas ng Court Simonne-Mathieu noong 2019. Noong 2025, umabot sa higit €56 milyon ang kabuuang premyo at mahigit 700,000 ang dumalo. == Venue at Clay Court == Ang Stade Roland-Garros ay may lawak na 11.16 hektarya at may 20 clay courts. Ang pangunahing istadyum, '''Court Philippe-Chatrier''', ay may kapasidad na 15,000 manonood at may bubong na naitatakip. Kasama rin ang '''Court Suzanne Lenglen''' (10,068 kapasidad) at '''Court Simonne-Mathieu''' (5,000 kapasidad). == Format ng Torneo == * Men's at Women's Singles: 128 manlalaro * Men's at Women's Doubles: 64 koponan * Mixed Doubles: hanggang 64 koponan * Junior Singles: 64 manlalaro * Wheelchair Singles: 8 manlalaro Ang men's singles ay best-of-five sets, habang ang women's singles at lahat ng doubles ay best-of-three. Simula 2022, ginagamit ang 10-point tiebreak sa huling set kapag 6–6 ang iskor. Natatangi rin ang French Open sa paggamit ng ball mark inspection sa clay imbes na electronic line-calling. == Tradisyon == Ang tropeo para sa kampeon sa men's singles ay ang [[:en:Coupe_des_Mousquetaires|Coupe des Mousquetaires]]. Para sa women's singles, ang tropeo ay tinatawag na [[:en:Coupe_Suzanne_Lenglen|Coupe Suzanne Lenglen]]. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na link == * [https://www.rolandgarros.com/ Opisyal na website ng Roland-Garros] dcraucwf7w1nthfofj6zbv14t7s9x10 2208673 2208672 2026-05-23T04:27:48Z Tabilay 153890 /* Format ng Torneo */ 2208673 wikitext text/x-wiki Ang '''French Open''' (opisyal na tinatawag na '''Roland-Garros''') ay isang taunang na paligsahan sa [[tenis]] na ginaganap sa [[:en:Stade_Roland-Garros|Stade Roland-Garros]] sa [[Paris]], [[France]]. Nagsisimula ito tuwing huling linggo ng Mayo at tumatagal ng dalawang linggo hanggang unang bahagi ng Hunyo. Kilala ito bilang tanging [[:en:Grand_Slam|Grand Slam]] na nilalaro sa [[:en:Clay_court|luwad]], na gawa sa pinulbos na ladrilyo na nagbibigay ng mas mabagal na laro, mas mataas na talbog ng bola, at mas matinding pisikal na hamon. [[en:Grand Slam]] == Kasaysayan == === Mga Unang Taon (1891–1924) === Itinatag noong 1891 bilang '''Championnat de France''', eksklusibo para sa mga kasapi ng French tennis clubs. Ang unang kampeon ay si H. Briggs, isang Briton na nakatira sa Paris. Noong 1897, isinama ang women's singles, at sumunod ang men's doubles. Sa panahong ito, si '''Max Décugis''' ang namayagpag, na nanalo ng walong titulo sa men's singles at labing-apat sa men's doubles bago ang [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. === Internasyonal na Paglawak (1925–1939) === Noong 1925, binuksan ang torneo sa mga internasyonal na manlalaro. Noong 1928, itinayo ang '''Stade Roland-Garros''', na ipinangalan sa aviator na si Roland Garros. Dito nagsimula ang pamamayani ng tinaguriang '''Four Musketeers''' ng France: René Lacoste, Henri Cochet, Jean Borotra, at Jacques Brugnon. === Pagbabalik at Open Era (1946–1977) === Muling ginanap ang torneo noong 1946 matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 1968, naging unang Grand Slam na tumanggap ng parehong mga propesyonal at amateur, na nagmarka sa simula ng '''Open Era'''. Sa dekadang ito, lumitaw ang mga tanyag na manlalaro tulad nina Ken Rosewall, Rod Laver, at Björn Borg. === Modernisasyon at Global na Pagtanyag (1978–kasalukuyan) === Noong 1979, pinalawak ang istadyum at nagsimula ang malawakang television coverage. Noong 2015, sinimulan ang €400 milyon na renovation, kabilang ang retractable roof sa Court Philippe-Chatrier (natapos noong 2020) at ang pagbubukas ng Court Simonne-Mathieu noong 2019. Noong 2025, umabot sa higit €56 milyon ang kabuuang premyo at mahigit 700,000 ang dumalo. == Venue at Clay Court == Ang Stade Roland-Garros ay may lawak na 11.16 hektarya at may 20 clay courts. Ang pangunahing istadyum, '''Court Philippe-Chatrier''', ay may kapasidad na 15,000 manonood at may bubong na naitatakip. Kasama rin ang '''Court Suzanne Lenglen''' (10,068 kapasidad) at '''Court Simonne-Mathieu''' (5,000 kapasidad). == Format ng Torneo == * ''Men's at Women's Singles'': 128 manlalaro * ''Men's at Women's Doubles'': 64 koponan * ''Mixed Doubles'': hanggang 64 koponan * ''Junior Singles'': 64 manlalaro * ''Wheelchair Singles'': 8 manlalaro Ang men's singles ay best-of-five sets, habang ang women's singles at lahat ng doubles ay best-of-three. Simula 2022, ginagamit ang 10-point [[:en:Tiebreak|tiebreak]] sa huling set kapag 6–6 ang iskor. Natatangi rin ang French Open sa paggamit ng [[:en:Ball_mark_inspection|ball mark inspection]] sa clay imbes na [[:en:Electronic_line-calling|electronic line-calling]]. == Tradisyon == Ang tropeo para sa kampeon sa men's singles ay ang [[:en:Coupe_des_Mousquetaires|Coupe des Mousquetaires]]. Para sa women's singles, ang tropeo ay tinatawag na [[:en:Coupe_Suzanne_Lenglen|Coupe Suzanne Lenglen]]. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na link == * [https://www.rolandgarros.com/ Opisyal na website ng Roland-Garros] m56miwyx1zre12ckivx28vp7c5muya3 2208674 2208673 2026-05-23T04:29:11Z Tabilay 153890 /* Mga Unang Taon (1891–1924) */ 2208674 wikitext text/x-wiki Ang '''French Open''' (opisyal na tinatawag na '''Roland-Garros''') ay isang taunang na paligsahan sa [[tenis]] na ginaganap sa [[:en:Stade_Roland-Garros|Stade Roland-Garros]] sa [[Paris]], [[France]]. Nagsisimula ito tuwing huling linggo ng Mayo at tumatagal ng dalawang linggo hanggang unang bahagi ng Hunyo. Kilala ito bilang tanging [[:en:Grand_Slam|Grand Slam]] na nilalaro sa [[:en:Clay_court|luwad]], na gawa sa pinulbos na ladrilyo na nagbibigay ng mas mabagal na laro, mas mataas na talbog ng bola, at mas matinding pisikal na hamon. [[en:Grand Slam]] == Kasaysayan == === Mga Unang Taon (1891–1924) === Itinatag noong 1891 bilang [[:en:Championnat_de_France|Championnat de France]], eksklusibo para sa mga kasapi ng French tennis clubs. Ang unang kampeon ay si H. Briggs, isang Briton na nakatira sa Paris. Noong 1897, isinama ang women's singles, at sumunod ang men's doubles. Sa panahong ito, si '''''[[:en:Max_Décugis|Max Décugis]]''''' ang namayagpag, na nanalo ng walong titulo sa men's singles at labing-apat sa men's doubles bago ang [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. === Internasyonal na Paglawak (1925–1939) === Noong 1925, binuksan ang torneo sa mga internasyonal na manlalaro. Noong 1928, itinayo ang '''Stade Roland-Garros''', na ipinangalan sa aviator na si Roland Garros. Dito nagsimula ang pamamayani ng tinaguriang '''Four Musketeers''' ng France: René Lacoste, Henri Cochet, Jean Borotra, at Jacques Brugnon. === Pagbabalik at Open Era (1946–1977) === Muling ginanap ang torneo noong 1946 matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 1968, naging unang Grand Slam na tumanggap ng parehong mga propesyonal at amateur, na nagmarka sa simula ng '''Open Era'''. Sa dekadang ito, lumitaw ang mga tanyag na manlalaro tulad nina Ken Rosewall, Rod Laver, at Björn Borg. === Modernisasyon at Global na Pagtanyag (1978–kasalukuyan) === Noong 1979, pinalawak ang istadyum at nagsimula ang malawakang television coverage. Noong 2015, sinimulan ang €400 milyon na renovation, kabilang ang retractable roof sa Court Philippe-Chatrier (natapos noong 2020) at ang pagbubukas ng Court Simonne-Mathieu noong 2019. Noong 2025, umabot sa higit €56 milyon ang kabuuang premyo at mahigit 700,000 ang dumalo. == Venue at Clay Court == Ang Stade Roland-Garros ay may lawak na 11.16 hektarya at may 20 clay courts. Ang pangunahing istadyum, '''Court Philippe-Chatrier''', ay may kapasidad na 15,000 manonood at may bubong na naitatakip. Kasama rin ang '''Court Suzanne Lenglen''' (10,068 kapasidad) at '''Court Simonne-Mathieu''' (5,000 kapasidad). == Format ng Torneo == * ''Men's at Women's Singles'': 128 manlalaro * ''Men's at Women's Doubles'': 64 koponan * ''Mixed Doubles'': hanggang 64 koponan * ''Junior Singles'': 64 manlalaro * ''Wheelchair Singles'': 8 manlalaro Ang men's singles ay best-of-five sets, habang ang women's singles at lahat ng doubles ay best-of-three. Simula 2022, ginagamit ang 10-point [[:en:Tiebreak|tiebreak]] sa huling set kapag 6–6 ang iskor. Natatangi rin ang French Open sa paggamit ng [[:en:Ball_mark_inspection|ball mark inspection]] sa clay imbes na [[:en:Electronic_line-calling|electronic line-calling]]. == Tradisyon == Ang tropeo para sa kampeon sa men's singles ay ang [[:en:Coupe_des_Mousquetaires|Coupe des Mousquetaires]]. Para sa women's singles, ang tropeo ay tinatawag na [[:en:Coupe_Suzanne_Lenglen|Coupe Suzanne Lenglen]]. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na link == * [https://www.rolandgarros.com/ Opisyal na website ng Roland-Garros] i2pj1syf8mxl4knsby299mku0ykiayx 2208675 2208674 2026-05-23T04:31:35Z Tabilay 153890 /* Internasyonal na Paglawak (1925–1939) */ 2208675 wikitext text/x-wiki Ang '''French Open''' (opisyal na tinatawag na '''Roland-Garros''') ay isang taunang na paligsahan sa [[tenis]] na ginaganap sa [[:en:Stade_Roland-Garros|Stade Roland-Garros]] sa [[Paris]], [[France]]. Nagsisimula ito tuwing huling linggo ng Mayo at tumatagal ng dalawang linggo hanggang unang bahagi ng Hunyo. Kilala ito bilang tanging [[:en:Grand_Slam|Grand Slam]] na nilalaro sa [[:en:Clay_court|luwad]], na gawa sa pinulbos na ladrilyo na nagbibigay ng mas mabagal na laro, mas mataas na talbog ng bola, at mas matinding pisikal na hamon. [[en:Grand Slam]] == Kasaysayan == === Mga Unang Taon (1891–1924) === Itinatag noong 1891 bilang [[:en:Championnat_de_France|Championnat de France]], eksklusibo para sa mga kasapi ng French tennis clubs. Ang unang kampeon ay si H. Briggs, isang Briton na nakatira sa Paris. Noong 1897, isinama ang women's singles, at sumunod ang men's doubles. Sa panahong ito, si '''''[[:en:Max_Décugis|Max Décugis]]''''' ang namayagpag, na nanalo ng walong titulo sa men's singles at labing-apat sa men's doubles bago ang [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. === Internasyonal na Paglawak (1925–1939) === Noong 1925, binuksan ang torneo sa mga internasyonal na manlalaro. Noong 1928, itinayo ang [[:en:Stade_Roland-Garros|Stade Roland-Garros]], na ipinangalan sa aviator na si [[:en:Roland_Garros|Roland Garros]]. Dito nagsimula ang pamamayani ng tinaguriang [[:en:Four_Musketeers|Four Musketeers]] ng France: [[:en:René_Lacoste|René Lacoste]], [[:en:Henri_Cochet|Henri Cochet]], [[:en:Jean_Borotra|Jean Borotra]], at [[:en:Jacques_Brugnon|Jacques Brugnon]]. === Pagbabalik at Open Era (1946–1977) === Muling ginanap ang torneo noong 1946 matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 1968, naging unang Grand Slam na tumanggap ng parehong mga propesyonal at amateur, na nagmarka sa simula ng '''Open Era'''. Sa dekadang ito, lumitaw ang mga tanyag na manlalaro tulad nina Ken Rosewall, Rod Laver, at Björn Borg. === Modernisasyon at Global na Pagtanyag (1978–kasalukuyan) === Noong 1979, pinalawak ang istadyum at nagsimula ang malawakang television coverage. Noong 2015, sinimulan ang €400 milyon na renovation, kabilang ang retractable roof sa Court Philippe-Chatrier (natapos noong 2020) at ang pagbubukas ng Court Simonne-Mathieu noong 2019. Noong 2025, umabot sa higit €56 milyon ang kabuuang premyo at mahigit 700,000 ang dumalo. == Venue at Clay Court == Ang Stade Roland-Garros ay may lawak na 11.16 hektarya at may 20 clay courts. Ang pangunahing istadyum, '''Court Philippe-Chatrier''', ay may kapasidad na 15,000 manonood at may bubong na naitatakip. Kasama rin ang '''Court Suzanne Lenglen''' (10,068 kapasidad) at '''Court Simonne-Mathieu''' (5,000 kapasidad). == Format ng Torneo == * ''Men's at Women's Singles'': 128 manlalaro * ''Men's at Women's Doubles'': 64 koponan * ''Mixed Doubles'': hanggang 64 koponan * ''Junior Singles'': 64 manlalaro * ''Wheelchair Singles'': 8 manlalaro Ang men's singles ay best-of-five sets, habang ang women's singles at lahat ng doubles ay best-of-three. Simula 2022, ginagamit ang 10-point [[:en:Tiebreak|tiebreak]] sa huling set kapag 6–6 ang iskor. Natatangi rin ang French Open sa paggamit ng [[:en:Ball_mark_inspection|ball mark inspection]] sa clay imbes na [[:en:Electronic_line-calling|electronic line-calling]]. == Tradisyon == Ang tropeo para sa kampeon sa men's singles ay ang [[:en:Coupe_des_Mousquetaires|Coupe des Mousquetaires]]. Para sa women's singles, ang tropeo ay tinatawag na [[:en:Coupe_Suzanne_Lenglen|Coupe Suzanne Lenglen]]. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na link == * [https://www.rolandgarros.com/ Opisyal na website ng Roland-Garros] 7dzzmqmpvdwsw2l7ya10vneee84vq7e 2208676 2208675 2026-05-23T04:33:34Z Tabilay 153890 /* Pagbabalik at Open Era (1946–1977) */ 2208676 wikitext text/x-wiki Ang '''French Open''' (opisyal na tinatawag na '''Roland-Garros''') ay isang taunang na paligsahan sa [[tenis]] na ginaganap sa [[:en:Stade_Roland-Garros|Stade Roland-Garros]] sa [[Paris]], [[France]]. Nagsisimula ito tuwing huling linggo ng Mayo at tumatagal ng dalawang linggo hanggang unang bahagi ng Hunyo. Kilala ito bilang tanging [[:en:Grand_Slam|Grand Slam]] na nilalaro sa [[:en:Clay_court|luwad]], na gawa sa pinulbos na ladrilyo na nagbibigay ng mas mabagal na laro, mas mataas na talbog ng bola, at mas matinding pisikal na hamon. [[en:Grand Slam]] == Kasaysayan == === Mga Unang Taon (1891–1924) === Itinatag noong 1891 bilang [[:en:Championnat_de_France|Championnat de France]], eksklusibo para sa mga kasapi ng French tennis clubs. Ang unang kampeon ay si H. Briggs, isang Briton na nakatira sa Paris. Noong 1897, isinama ang women's singles, at sumunod ang men's doubles. Sa panahong ito, si '''''[[:en:Max_Décugis|Max Décugis]]''''' ang namayagpag, na nanalo ng walong titulo sa men's singles at labing-apat sa men's doubles bago ang [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. === Internasyonal na Paglawak (1925–1939) === Noong 1925, binuksan ang torneo sa mga internasyonal na manlalaro. Noong 1928, itinayo ang [[:en:Stade_Roland-Garros|Stade Roland-Garros]], na ipinangalan sa aviator na si [[:en:Roland_Garros|Roland Garros]]. Dito nagsimula ang pamamayani ng tinaguriang [[:en:Four_Musketeers|Four Musketeers]] ng France: [[:en:René_Lacoste|René Lacoste]], [[:en:Henri_Cochet|Henri Cochet]], [[:en:Jean_Borotra|Jean Borotra]], at [[:en:Jacques_Brugnon|Jacques Brugnon]]. === Pagbabalik at Open Era (1946–1977) === Muling ginanap ang torneo noong 1946 matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Noong 1968, naging unang Grand Slam na tumanggap ng parehong mga propesyonal at amateur, na nagmarka sa simula ng [[:en:Open_Era|Open Era]]. Sa dekadang ito, lumitaw ang mga tanyag na manlalaro tulad nina [[:en:Ken_Rosewall|Ken Rosewall]], [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]], at [[:en:Björn_Borg|Björn Borg]]. === Modernisasyon at Global na Pagtanyag (1978–kasalukuyan) === Noong 1979, pinalawak ang istadyum at nagsimula ang malawakang television coverage. Noong 2015, sinimulan ang €400 milyon na renovation, kabilang ang retractable roof sa Court Philippe-Chatrier (natapos noong 2020) at ang pagbubukas ng Court Simonne-Mathieu noong 2019. Noong 2025, umabot sa higit €56 milyon ang kabuuang premyo at mahigit 700,000 ang dumalo. == Venue at Clay Court == Ang Stade Roland-Garros ay may lawak na 11.16 hektarya at may 20 clay courts. Ang pangunahing istadyum, '''Court Philippe-Chatrier''', ay may kapasidad na 15,000 manonood at may bubong na naitatakip. Kasama rin ang '''Court Suzanne Lenglen''' (10,068 kapasidad) at '''Court Simonne-Mathieu''' (5,000 kapasidad). == Format ng Torneo == * ''Men's at Women's Singles'': 128 manlalaro * ''Men's at Women's Doubles'': 64 koponan * ''Mixed Doubles'': hanggang 64 koponan * ''Junior Singles'': 64 manlalaro * ''Wheelchair Singles'': 8 manlalaro Ang men's singles ay best-of-five sets, habang ang women's singles at lahat ng doubles ay best-of-three. Simula 2022, ginagamit ang 10-point [[:en:Tiebreak|tiebreak]] sa huling set kapag 6–6 ang iskor. Natatangi rin ang French Open sa paggamit ng [[:en:Ball_mark_inspection|ball mark inspection]] sa clay imbes na [[:en:Electronic_line-calling|electronic line-calling]]. == Tradisyon == Ang tropeo para sa kampeon sa men's singles ay ang [[:en:Coupe_des_Mousquetaires|Coupe des Mousquetaires]]. Para sa women's singles, ang tropeo ay tinatawag na [[:en:Coupe_Suzanne_Lenglen|Coupe Suzanne Lenglen]]. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na link == * [https://www.rolandgarros.com/ Opisyal na website ng Roland-Garros] 6a2xzy59iixvz0jidsvolgv8y5wnffe 2208677 2208676 2026-05-23T04:34:38Z Tabilay 153890 /* Modernisasyon at Global na Pagtanyag (1978–kasalukuyan) */ 2208677 wikitext text/x-wiki Ang '''French Open''' (opisyal na tinatawag na '''Roland-Garros''') ay isang taunang na paligsahan sa [[tenis]] na ginaganap sa [[:en:Stade_Roland-Garros|Stade Roland-Garros]] sa [[Paris]], [[France]]. Nagsisimula ito tuwing huling linggo ng Mayo at tumatagal ng dalawang linggo hanggang unang bahagi ng Hunyo. Kilala ito bilang tanging [[:en:Grand_Slam|Grand Slam]] na nilalaro sa [[:en:Clay_court|luwad]], na gawa sa pinulbos na ladrilyo na nagbibigay ng mas mabagal na laro, mas mataas na talbog ng bola, at mas matinding pisikal na hamon. [[en:Grand Slam]] == Kasaysayan == === Mga Unang Taon (1891–1924) === Itinatag noong 1891 bilang [[:en:Championnat_de_France|Championnat de France]], eksklusibo para sa mga kasapi ng French tennis clubs. Ang unang kampeon ay si H. Briggs, isang Briton na nakatira sa Paris. Noong 1897, isinama ang women's singles, at sumunod ang men's doubles. Sa panahong ito, si '''''[[:en:Max_Décugis|Max Décugis]]''''' ang namayagpag, na nanalo ng walong titulo sa men's singles at labing-apat sa men's doubles bago ang [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. === Internasyonal na Paglawak (1925–1939) === Noong 1925, binuksan ang torneo sa mga internasyonal na manlalaro. Noong 1928, itinayo ang [[:en:Stade_Roland-Garros|Stade Roland-Garros]], na ipinangalan sa aviator na si [[:en:Roland_Garros|Roland Garros]]. Dito nagsimula ang pamamayani ng tinaguriang [[:en:Four_Musketeers|Four Musketeers]] ng France: [[:en:René_Lacoste|René Lacoste]], [[:en:Henri_Cochet|Henri Cochet]], [[:en:Jean_Borotra|Jean Borotra]], at [[:en:Jacques_Brugnon|Jacques Brugnon]]. === Pagbabalik at Open Era (1946–1977) === Muling ginanap ang torneo noong 1946 matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Noong 1968, naging unang Grand Slam na tumanggap ng parehong mga propesyonal at amateur, na nagmarka sa simula ng [[:en:Open_Era|Open Era]]. Sa dekadang ito, lumitaw ang mga tanyag na manlalaro tulad nina [[:en:Ken_Rosewall|Ken Rosewall]], [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]], at [[:en:Björn_Borg|Björn Borg]]. === Modernisasyon at Global na Pagtanyag (1978–kasalukuyan) === Noong 1979, pinalawak ang istadyum at nagsimula ang malawakang television coverage. Noong 2015, sinimulan ang €400 milyon na renovation, kabilang ang retractable roof sa [[:en:Court_Philippe-Chatrier|Court Philippe-Chatrier]] (natapos noong 2020) at ang pagbubukas ng [[:en:Court_Simonne-Mathieu|Court Simonne-Mathieu]] noong 2019. Noong 2025, umabot sa higit €56 milyon ang kabuuang premyo at mahigit 700,000 ang dumalo. == Venue at Clay Court == Ang Stade Roland-Garros ay may lawak na 11.16 hektarya at may 20 clay courts. Ang pangunahing istadyum, '''Court Philippe-Chatrier''', ay may kapasidad na 15,000 manonood at may bubong na naitatakip. Kasama rin ang '''Court Suzanne Lenglen''' (10,068 kapasidad) at '''Court Simonne-Mathieu''' (5,000 kapasidad). == Format ng Torneo == * ''Men's at Women's Singles'': 128 manlalaro * ''Men's at Women's Doubles'': 64 koponan * ''Mixed Doubles'': hanggang 64 koponan * ''Junior Singles'': 64 manlalaro * ''Wheelchair Singles'': 8 manlalaro Ang men's singles ay best-of-five sets, habang ang women's singles at lahat ng doubles ay best-of-three. Simula 2022, ginagamit ang 10-point [[:en:Tiebreak|tiebreak]] sa huling set kapag 6–6 ang iskor. Natatangi rin ang French Open sa paggamit ng [[:en:Ball_mark_inspection|ball mark inspection]] sa clay imbes na [[:en:Electronic_line-calling|electronic line-calling]]. == Tradisyon == Ang tropeo para sa kampeon sa men's singles ay ang [[:en:Coupe_des_Mousquetaires|Coupe des Mousquetaires]]. Para sa women's singles, ang tropeo ay tinatawag na [[:en:Coupe_Suzanne_Lenglen|Coupe Suzanne Lenglen]]. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na link == * [https://www.rolandgarros.com/ Opisyal na website ng Roland-Garros] 5a9wbgkavj3c1ysqgscqefn6cpdhpsr 2208678 2208677 2026-05-23T04:36:24Z Tabilay 153890 /* Venue at Clay Court */ 2208678 wikitext text/x-wiki Ang '''French Open''' (opisyal na tinatawag na '''Roland-Garros''') ay isang taunang na paligsahan sa [[tenis]] na ginaganap sa [[:en:Stade_Roland-Garros|Stade Roland-Garros]] sa [[Paris]], [[France]]. Nagsisimula ito tuwing huling linggo ng Mayo at tumatagal ng dalawang linggo hanggang unang bahagi ng Hunyo. Kilala ito bilang tanging [[:en:Grand_Slam|Grand Slam]] na nilalaro sa [[:en:Clay_court|luwad]], na gawa sa pinulbos na ladrilyo na nagbibigay ng mas mabagal na laro, mas mataas na talbog ng bola, at mas matinding pisikal na hamon. [[en:Grand Slam]] == Kasaysayan == === Mga Unang Taon (1891–1924) === Itinatag noong 1891 bilang [[:en:Championnat_de_France|Championnat de France]], eksklusibo para sa mga kasapi ng French tennis clubs. Ang unang kampeon ay si H. Briggs, isang Briton na nakatira sa Paris. Noong 1897, isinama ang women's singles, at sumunod ang men's doubles. Sa panahong ito, si '''''[[:en:Max_Décugis|Max Décugis]]''''' ang namayagpag, na nanalo ng walong titulo sa men's singles at labing-apat sa men's doubles bago ang [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. === Internasyonal na Paglawak (1925–1939) === Noong 1925, binuksan ang torneo sa mga internasyonal na manlalaro. Noong 1928, itinayo ang [[:en:Stade_Roland-Garros|Stade Roland-Garros]], na ipinangalan sa aviator na si [[:en:Roland_Garros|Roland Garros]]. Dito nagsimula ang pamamayani ng tinaguriang [[:en:Four_Musketeers|Four Musketeers]] ng France: [[:en:René_Lacoste|René Lacoste]], [[:en:Henri_Cochet|Henri Cochet]], [[:en:Jean_Borotra|Jean Borotra]], at [[:en:Jacques_Brugnon|Jacques Brugnon]]. === Pagbabalik at Open Era (1946–1977) === Muling ginanap ang torneo noong 1946 matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Noong 1968, naging unang Grand Slam na tumanggap ng parehong mga propesyonal at amateur, na nagmarka sa simula ng [[:en:Open_Era|Open Era]]. Sa dekadang ito, lumitaw ang mga tanyag na manlalaro tulad nina [[:en:Ken_Rosewall|Ken Rosewall]], [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]], at [[:en:Björn_Borg|Björn Borg]]. === Modernisasyon at Global na Pagtanyag (1978–kasalukuyan) === Noong 1979, pinalawak ang istadyum at nagsimula ang malawakang television coverage. Noong 2015, sinimulan ang €400 milyon na renovation, kabilang ang retractable roof sa [[:en:Court_Philippe-Chatrier|Court Philippe-Chatrier]] (natapos noong 2020) at ang pagbubukas ng [[:en:Court_Simonne-Mathieu|Court Simonne-Mathieu]] noong 2019. Noong 2025, umabot sa higit €56 milyon ang kabuuang premyo at mahigit 700,000 ang dumalo. == Venue at Clay Court == Ang [[:en:Stade_Roland-Garros|Stade Roland-Garros]] ay may lawak na 11.16 hektarya at may 20 clay courts. Ang pangunahing istadyum, [[:en:Court_Philippe-Chatrier|Court Philippe-Chatrier]], ay may kapasidad na 15,000 manonood at may bubong na naitatakip. Kasama rin ang [[:en:Court_Suzanne_Lenglen|Court Suzanne Lenglen]] (10,068 kapasidad) at [[:en:Court_Simonne-Mathieu|Court Simonne-Mathieu]] (5,000 kapasidad). == Format ng Torneo == * ''Men's at Women's Singles'': 128 manlalaro * ''Men's at Women's Doubles'': 64 koponan * ''Mixed Doubles'': hanggang 64 koponan * ''Junior Singles'': 64 manlalaro * ''Wheelchair Singles'': 8 manlalaro Ang men's singles ay best-of-five sets, habang ang women's singles at lahat ng doubles ay best-of-three. Simula 2022, ginagamit ang 10-point [[:en:Tiebreak|tiebreak]] sa huling set kapag 6–6 ang iskor. Natatangi rin ang French Open sa paggamit ng [[:en:Ball_mark_inspection|ball mark inspection]] sa clay imbes na [[:en:Electronic_line-calling|electronic line-calling]]. == Tradisyon == Ang tropeo para sa kampeon sa men's singles ay ang [[:en:Coupe_des_Mousquetaires|Coupe des Mousquetaires]]. Para sa women's singles, ang tropeo ay tinatawag na [[:en:Coupe_Suzanne_Lenglen|Coupe Suzanne Lenglen]]. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na link == * [https://www.rolandgarros.com/ Opisyal na website ng Roland-Garros] gr0eu6nupgpxnz7en7xvhbvrmpnvuza 0 336360 2208665 2186009 2026-05-23T04:10:59Z Tabilay 153890 2208665 wikitext text/x-wiki '''Wimbledon Championships''', karaniwang tinatawag na '''Wimbledon''', ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng '''All England Croquet Club''' at ginaganap sa '''All England Lawn Tennis and Croquet Club''' sa Wimbledon, London. Isa ito sa apat na '''Grand Slam''' na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa '''outdoor grass courts''' na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa clay o hard courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si '''Spencer William Gore''' ang unang kampeon matapos talunin si William Marshall sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang '''ladies' singles''' na napanalunan ni '''Maud Watson''', at noong 1885 ay sinimulan ang '''gentlemen's doubles'''. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong Unang Digmaang Pandaigdig (1915–1918) at Muling Digmaang Pandaigdig (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si '''Rod Laver''' ang unang kampeon sa Open Era. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina '''Björn Borg''', '''John McEnroe''', at '''Steffi Graf'''. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang '''retractable roof''' sa Centre Court upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang '''electronic line calling (Hawk-Eye)''' sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si '''Jannik Sinner''' ng Italy sa gentlemen's singles laban kay Carlos Alcaraz, at si '''Iga Świątek''' ng Poland sa ladies' singles laban kay Amanda Anisimova. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa '''Church Road, Wimbledon, London (SW19 5AE)'''. May 18 championship grass courts at 14 practice courts. Ang damo ay '''perennial ryegrass''' na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang '''Wimbledon Park Project''' upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * '''Gentlemen's at Ladies' Singles''' – 128 manlalaro, single-elimination. * '''Doubles at Mixed Doubles''' – may 64 o 48 koponan. * '''Wheelchair Tennis''' – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * '''Junior Championships''' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * '''Invitation Events''' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * '''Men’s singles''' – best of five sets. * '''Women’s singles at doubles''' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang tiebreak sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang '''10-point super tiebreak''' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} bb865i05ypbmq1nwjr7o2bgljs1lar1 2208688 2208665 2026-05-23T04:55:30Z Tabilay 153890 /* */ 2208688 wikitext text/x-wiki Wimbledon Championships, karaniwang tinatawag na Wimbledon, ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si '''Spencer William Gore''' ang unang kampeon matapos talunin si William Marshall sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang '''ladies' singles''' na napanalunan ni '''Maud Watson''', at noong 1885 ay sinimulan ang '''gentlemen's doubles'''. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong Unang Digmaang Pandaigdig (1915–1918) at Muling Digmaang Pandaigdig (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si '''Rod Laver''' ang unang kampeon sa Open Era. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina '''Björn Borg''', '''John McEnroe''', at '''Steffi Graf'''. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang '''retractable roof''' sa Centre Court upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang '''electronic line calling (Hawk-Eye)''' sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si '''Jannik Sinner''' ng Italy sa gentlemen's singles laban kay Carlos Alcaraz, at si '''Iga Świątek''' ng Poland sa ladies' singles laban kay Amanda Anisimova. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa '''Church Road, Wimbledon, London (SW19 5AE)'''. May 18 championship grass courts at 14 practice courts. Ang damo ay '''perennial ryegrass''' na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang '''Wimbledon Park Project''' upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * '''Gentlemen's at Ladies' Singles''' – 128 manlalaro, single-elimination. * '''Doubles at Mixed Doubles''' – may 64 o 48 koponan. * '''Wheelchair Tennis''' – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * '''Junior Championships''' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * '''Invitation Events''' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * '''Men’s singles''' – best of five sets. * '''Women’s singles at doubles''' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang tiebreak sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang '''10-point super tiebreak''' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} t94ihlx608p06615ylre44zbeny7363 2208689 2208688 2026-05-23T04:56:42Z Tabilay 153890 /* */ 2208689 wikitext text/x-wiki Wimbledon Championships, karaniwang tinatawag na Wimbledon, ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si '''Spencer William Gore''' ang unang kampeon matapos talunin si William Marshall sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang '''ladies' singles''' na napanalunan ni '''Maud Watson''', at noong 1885 ay sinimulan ang '''gentlemen's doubles'''. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong Unang Digmaang Pandaigdig (1915–1918) at Muling Digmaang Pandaigdig (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si '''Rod Laver''' ang unang kampeon sa Open Era. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina '''Björn Borg''', '''John McEnroe''', at '''Steffi Graf'''. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang '''retractable roof''' sa Centre Court upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang '''electronic line calling (Hawk-Eye)''' sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si '''Jannik Sinner''' ng Italy sa gentlemen's singles laban kay Carlos Alcaraz, at si '''Iga Świątek''' ng Poland sa ladies' singles laban kay Amanda Anisimova. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa '''Church Road, Wimbledon, London (SW19 5AE)'''. May 18 championship grass courts at 14 practice courts. Ang damo ay '''perennial ryegrass''' na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang '''Wimbledon Park Project''' upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * '''Gentlemen's at Ladies' Singles''' – 128 manlalaro, single-elimination. * '''Doubles at Mixed Doubles''' – may 64 o 48 koponan. * '''Wheelchair Tennis''' – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * '''Junior Championships''' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * '''Invitation Events''' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * '''Men’s singles''' – best of five sets. * '''Women’s singles at doubles''' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang tiebreak sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang '''10-point super tiebreak''' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} dv8fsfipawqrqizrdycz8cmckp99b66 2208690 2208689 2026-05-23T04:57:23Z Tabilay 153890 2208690 wikitext text/x-wiki Ang '''Wimbledon Championships''', karaniwang tinatawag na Wimbledon, ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si '''Spencer William Gore''' ang unang kampeon matapos talunin si William Marshall sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang '''ladies' singles''' na napanalunan ni '''Maud Watson''', at noong 1885 ay sinimulan ang '''gentlemen's doubles'''. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong Unang Digmaang Pandaigdig (1915–1918) at Muling Digmaang Pandaigdig (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si '''Rod Laver''' ang unang kampeon sa Open Era. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina '''Björn Borg''', '''John McEnroe''', at '''Steffi Graf'''. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang '''retractable roof''' sa Centre Court upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang '''electronic line calling (Hawk-Eye)''' sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si '''Jannik Sinner''' ng Italy sa gentlemen's singles laban kay Carlos Alcaraz, at si '''Iga Świątek''' ng Poland sa ladies' singles laban kay Amanda Anisimova. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa '''Church Road, Wimbledon, London (SW19 5AE)'''. May 18 championship grass courts at 14 practice courts. Ang damo ay '''perennial ryegrass''' na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang '''Wimbledon Park Project''' upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * '''Gentlemen's at Ladies' Singles''' – 128 manlalaro, single-elimination. * '''Doubles at Mixed Doubles''' – may 64 o 48 koponan. * '''Wheelchair Tennis''' – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * '''Junior Championships''' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * '''Invitation Events''' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * '''Men’s singles''' – best of five sets. * '''Women’s singles at doubles''' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang tiebreak sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang '''10-point super tiebreak''' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} 102m3d19636mmza4hbu3eb9vdnrpagm 2208691 2208690 2026-05-23T04:58:32Z Tabilay 153890 /* */ 2208691 wikitext text/x-wiki Ang '''[[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon Championships]]''', karaniwang tinatawag na ''Wimbledon'', ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si '''Spencer William Gore''' ang unang kampeon matapos talunin si William Marshall sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang '''ladies' singles''' na napanalunan ni '''Maud Watson''', at noong 1885 ay sinimulan ang '''gentlemen's doubles'''. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong Unang Digmaang Pandaigdig (1915–1918) at Muling Digmaang Pandaigdig (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si '''Rod Laver''' ang unang kampeon sa Open Era. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina '''Björn Borg''', '''John McEnroe''', at '''Steffi Graf'''. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang '''retractable roof''' sa Centre Court upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang '''electronic line calling (Hawk-Eye)''' sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si '''Jannik Sinner''' ng Italy sa gentlemen's singles laban kay Carlos Alcaraz, at si '''Iga Świątek''' ng Poland sa ladies' singles laban kay Amanda Anisimova. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa '''Church Road, Wimbledon, London (SW19 5AE)'''. May 18 championship grass courts at 14 practice courts. Ang damo ay '''perennial ryegrass''' na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang '''Wimbledon Park Project''' upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * '''Gentlemen's at Ladies' Singles''' – 128 manlalaro, single-elimination. * '''Doubles at Mixed Doubles''' – may 64 o 48 koponan. * '''Wheelchair Tennis''' – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * '''Junior Championships''' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * '''Invitation Events''' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * '''Men’s singles''' – best of five sets. * '''Women’s singles at doubles''' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang tiebreak sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang '''10-point super tiebreak''' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} ltxe4kp8kmkezh1vrjg8oomre2w1ka8 2208692 2208691 2026-05-23T05:00:26Z Tabilay 153890 /* Mga Pinagmulan (1877–1900) */ 2208692 wikitext text/x-wiki Ang '''[[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon Championships]]''', karaniwang tinatawag na ''Wimbledon'', ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si [[:en:Spencer_William_Gore|Spencer William Gore]] ang unang kampeon matapos talunin si William Marshall sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang '''''[[:en:Ladies'_singles|ladies' singles]]''''' na napanalunan ni [[:en:Maud_Watson|Maud Watson]], at noong 1885 ay sinimulan ang [[:en:Gentlemen's_doubles|gentlemen's doubles]]. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong Unang Digmaang Pandaigdig (1915–1918) at Muling Digmaang Pandaigdig (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si '''Rod Laver''' ang unang kampeon sa Open Era. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina '''Björn Borg''', '''John McEnroe''', at '''Steffi Graf'''. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang '''retractable roof''' sa Centre Court upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang '''electronic line calling (Hawk-Eye)''' sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si '''Jannik Sinner''' ng Italy sa gentlemen's singles laban kay Carlos Alcaraz, at si '''Iga Świątek''' ng Poland sa ladies' singles laban kay Amanda Anisimova. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa '''Church Road, Wimbledon, London (SW19 5AE)'''. May 18 championship grass courts at 14 practice courts. Ang damo ay '''perennial ryegrass''' na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang '''Wimbledon Park Project''' upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * '''Gentlemen's at Ladies' Singles''' – 128 manlalaro, single-elimination. * '''Doubles at Mixed Doubles''' – may 64 o 48 koponan. * '''Wheelchair Tennis''' – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * '''Junior Championships''' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * '''Invitation Events''' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * '''Men’s singles''' – best of five sets. * '''Women’s singles at doubles''' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang tiebreak sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang '''10-point super tiebreak''' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} rr2auqsid6s9op3kjczep4emj013cl3 2208693 2208692 2026-05-23T05:01:21Z Tabilay 153890 /* Mga Pinagmulan (1877–1900) */ 2208693 wikitext text/x-wiki Ang '''[[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon Championships]]''', karaniwang tinatawag na ''Wimbledon'', ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si [[:en:Spencer_William_Gore|Spencer William Gore]] ang unang kampeon matapos talunin si [[:en:William_Marshall|William Marshall]] sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang ladies' singles na napanalunan ni [[:en:Maud_Watson|Maud Watson]], at noong 1885 ay sinimulan ang gentlemen's doubles. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong Unang Digmaang Pandaigdig (1915–1918) at Muling Digmaang Pandaigdig (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si '''Rod Laver''' ang unang kampeon sa Open Era. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina '''Björn Borg''', '''John McEnroe''', at '''Steffi Graf'''. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang '''retractable roof''' sa Centre Court upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang '''electronic line calling (Hawk-Eye)''' sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si '''Jannik Sinner''' ng Italy sa gentlemen's singles laban kay Carlos Alcaraz, at si '''Iga Świątek''' ng Poland sa ladies' singles laban kay Amanda Anisimova. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa '''Church Road, Wimbledon, London (SW19 5AE)'''. May 18 championship grass courts at 14 practice courts. Ang damo ay '''perennial ryegrass''' na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang '''Wimbledon Park Project''' upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * '''Gentlemen's at Ladies' Singles''' – 128 manlalaro, single-elimination. * '''Doubles at Mixed Doubles''' – may 64 o 48 koponan. * '''Wheelchair Tennis''' – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * '''Junior Championships''' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * '''Invitation Events''' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * '''Men’s singles''' – best of five sets. * '''Women’s singles at doubles''' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang tiebreak sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang '''10-point super tiebreak''' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} llgr53fhayr8rh3ezo99wksvrxn3adx 2208694 2208693 2026-05-23T05:02:23Z Tabilay 153890 /* Panahon ng Amateurs (1901–1967) */ 2208694 wikitext text/x-wiki Ang '''[[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon Championships]]''', karaniwang tinatawag na ''Wimbledon'', ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si [[:en:Spencer_William_Gore|Spencer William Gore]] ang unang kampeon matapos talunin si [[:en:William_Marshall|William Marshall]] sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang ladies' singles na napanalunan ni [[:en:Maud_Watson|Maud Watson]], at noong 1885 ay sinimulan ang gentlemen's doubles. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1915–1918) at [[Pangalawang Digmaang Pandaigdig|Muling Digmaang Pandaigdig]] (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si '''Rod Laver''' ang unang kampeon sa Open Era. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina '''Björn Borg''', '''John McEnroe''', at '''Steffi Graf'''. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang '''retractable roof''' sa Centre Court upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang '''electronic line calling (Hawk-Eye)''' sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si '''Jannik Sinner''' ng Italy sa gentlemen's singles laban kay Carlos Alcaraz, at si '''Iga Świątek''' ng Poland sa ladies' singles laban kay Amanda Anisimova. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa '''Church Road, Wimbledon, London (SW19 5AE)'''. May 18 championship grass courts at 14 practice courts. Ang damo ay '''perennial ryegrass''' na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang '''Wimbledon Park Project''' upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * '''Gentlemen's at Ladies' Singles''' – 128 manlalaro, single-elimination. * '''Doubles at Mixed Doubles''' – may 64 o 48 koponan. * '''Wheelchair Tennis''' – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * '''Junior Championships''' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * '''Invitation Events''' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * '''Men’s singles''' – best of five sets. * '''Women’s singles at doubles''' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang tiebreak sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang '''10-point super tiebreak''' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} 0v5jzulh3z7f899xoslu1aej18qlnee 2208695 2208694 2026-05-23T05:04:41Z Tabilay 153890 /* Open Era (1968–1999) */ 2208695 wikitext text/x-wiki Ang '''[[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon Championships]]''', karaniwang tinatawag na ''Wimbledon'', ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si [[:en:Spencer_William_Gore|Spencer William Gore]] ang unang kampeon matapos talunin si [[:en:William_Marshall|William Marshall]] sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang ladies' singles na napanalunan ni [[:en:Maud_Watson|Maud Watson]], at noong 1885 ay sinimulan ang gentlemen's doubles. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1915–1918) at [[Pangalawang Digmaang Pandaigdig|Muling Digmaang Pandaigdig]] (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]] ang unang kampeon sa [[:en:Open_Era|Open Era]]. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina [[:en:Björn_Borg|Björn Borg]], [[:en:John_McEnroe|John McEnroe]], at [[:en:Steffi_Graf|Steffi Graf]]. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang '''retractable roof''' sa Centre Court upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang '''electronic line calling (Hawk-Eye)''' sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si '''Jannik Sinner''' ng Italy sa gentlemen's singles laban kay Carlos Alcaraz, at si '''Iga Świątek''' ng Poland sa ladies' singles laban kay Amanda Anisimova. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa '''Church Road, Wimbledon, London (SW19 5AE)'''. May 18 championship grass courts at 14 practice courts. Ang damo ay '''perennial ryegrass''' na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang '''Wimbledon Park Project''' upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * '''Gentlemen's at Ladies' Singles''' – 128 manlalaro, single-elimination. * '''Doubles at Mixed Doubles''' – may 64 o 48 koponan. * '''Wheelchair Tennis''' – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * '''Junior Championships''' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * '''Invitation Events''' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * '''Men’s singles''' – best of five sets. * '''Women’s singles at doubles''' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang tiebreak sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang '''10-point super tiebreak''' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} lq3hqy17frb1lcji41h12imnonfsd4j 2208696 2208695 2026-05-23T05:07:24Z Tabilay 153890 /* Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) */ 2208696 wikitext text/x-wiki Ang '''[[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon Championships]]''', karaniwang tinatawag na ''Wimbledon'', ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si [[:en:Spencer_William_Gore|Spencer William Gore]] ang unang kampeon matapos talunin si [[:en:William_Marshall|William Marshall]] sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang ladies' singles na napanalunan ni [[:en:Maud_Watson|Maud Watson]], at noong 1885 ay sinimulan ang gentlemen's doubles. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1915–1918) at [[Pangalawang Digmaang Pandaigdig|Muling Digmaang Pandaigdig]] (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]] ang unang kampeon sa [[:en:Open_Era|Open Era]]. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina [[:en:Björn_Borg|Björn Borg]], [[:en:John_McEnroe|John McEnroe]], at [[:en:Steffi_Graf|Steffi Graf]]. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang retractable roof sa [[:en:Centre_Court|Centre Court]] upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang [[:en:Electronic_line_calling|electronic line calling]] ([[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]) sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si [[:en:Jannik_Sinner|Jannik Sinner]] ng Italy sa gentlemen's singles laban kay [[:en:Carlos_Alcaraz|Carlos Alcaraz]], at si [[:en:Iga_Świątek|Iga Świątek]] ng Poland sa ladies' singles laban kay [[:en:Amanda_Anisimova|Amanda Anisimova]]. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa '''Church Road, Wimbledon, London (SW19 5AE)'''. May 18 championship grass courts at 14 practice courts. Ang damo ay '''perennial ryegrass''' na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang '''Wimbledon Park Project''' upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * '''Gentlemen's at Ladies' Singles''' – 128 manlalaro, single-elimination. * '''Doubles at Mixed Doubles''' – may 64 o 48 koponan. * '''Wheelchair Tennis''' – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * '''Junior Championships''' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * '''Invitation Events''' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * '''Men’s singles''' – best of five sets. * '''Women’s singles at doubles''' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang tiebreak sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang '''10-point super tiebreak''' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} atm9a81qvqdew9419f5zhkvr8a0wrci 2208697 2208696 2026-05-23T05:10:24Z Tabilay 153890 /* Lugar at Imprastruktura */ 2208697 wikitext text/x-wiki Ang '''[[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon Championships]]''', karaniwang tinatawag na ''Wimbledon'', ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si [[:en:Spencer_William_Gore|Spencer William Gore]] ang unang kampeon matapos talunin si [[:en:William_Marshall|William Marshall]] sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang ladies' singles na napanalunan ni [[:en:Maud_Watson|Maud Watson]], at noong 1885 ay sinimulan ang gentlemen's doubles. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1915–1918) at [[Pangalawang Digmaang Pandaigdig|Muling Digmaang Pandaigdig]] (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]] ang unang kampeon sa [[:en:Open_Era|Open Era]]. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina [[:en:Björn_Borg|Björn Borg]], [[:en:John_McEnroe|John McEnroe]], at [[:en:Steffi_Graf|Steffi Graf]]. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang retractable roof sa [[:en:Centre_Court|Centre Court]] upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang [[:en:Electronic_line_calling|electronic line calling]] ([[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]) sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si [[:en:Jannik_Sinner|Jannik Sinner]] ng Italy sa gentlemen's singles laban kay [[:en:Carlos_Alcaraz|Carlos Alcaraz]], at si [[:en:Iga_Świątek|Iga Świątek]] ng Poland sa ladies' singles laban kay [[:en:Amanda_Anisimova|Amanda Anisimova]]. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa [[:en:Church_Road|Church Road]], [[:en:Wimbledon|Wimbledon, London]] (SW19 5AE). May 18 championship grass courts at 14 practice courts. Ang damo ay [[:en:Perennial_ryegrass|perennial ryegrass]] na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang [[:en:Wimbledon_Park_Project|Wimbledon Park Project]] upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * '''Gentlemen's at Ladies' Singles''' – 128 manlalaro, single-elimination. * '''Doubles at Mixed Doubles''' – may 64 o 48 koponan. * '''Wheelchair Tennis''' – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * '''Junior Championships''' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * '''Invitation Events''' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * '''Men’s singles''' – best of five sets. * '''Women’s singles at doubles''' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang tiebreak sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang '''10-point super tiebreak''' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} qv4bz7bkoyzs3x8dwzp3smr2rell8nf 2208698 2208697 2026-05-23T05:11:19Z Tabilay 153890 /* Lugar at Imprastruktura */ 2208698 wikitext text/x-wiki Ang '''[[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon Championships]]''', karaniwang tinatawag na ''Wimbledon'', ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si [[:en:Spencer_William_Gore|Spencer William Gore]] ang unang kampeon matapos talunin si [[:en:William_Marshall|William Marshall]] sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang ladies' singles na napanalunan ni [[:en:Maud_Watson|Maud Watson]], at noong 1885 ay sinimulan ang gentlemen's doubles. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1915–1918) at [[Pangalawang Digmaang Pandaigdig|Muling Digmaang Pandaigdig]] (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]] ang unang kampeon sa [[:en:Open_Era|Open Era]]. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina [[:en:Björn_Borg|Björn Borg]], [[:en:John_McEnroe|John McEnroe]], at [[:en:Steffi_Graf|Steffi Graf]]. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang retractable roof sa [[:en:Centre_Court|Centre Court]] upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang [[:en:Electronic_line_calling|electronic line calling]] ([[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]) sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si [[:en:Jannik_Sinner|Jannik Sinner]] ng Italy sa gentlemen's singles laban kay [[:en:Carlos_Alcaraz|Carlos Alcaraz]], at si [[:en:Iga_Świątek|Iga Świątek]] ng Poland sa ladies' singles laban kay [[:en:Amanda_Anisimova|Amanda Anisimova]]. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa [[:en:Church_Road|Church Road]], [[:en:Wimbledon,_London|Wimbledon, London]] (SW19 5AE). May 18 championship grass courts at 14 practice courts. Ang damo ay [[:en:Perennial_ryegrass|perennial ryegrass]] na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang [[:en:Wimbledon_Park_Project|Wimbledon Park Project]] upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * '''Gentlemen's at Ladies' Singles''' – 128 manlalaro, single-elimination. * '''Doubles at Mixed Doubles''' – may 64 o 48 koponan. * '''Wheelchair Tennis''' – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * '''Junior Championships''' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * '''Invitation Events''' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * '''Men’s singles''' – best of five sets. * '''Women’s singles at doubles''' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang tiebreak sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang '''10-point super tiebreak''' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} 7ke7fhfspn66mjgts3ipxyt5i95ks4k 2208699 2208698 2026-05-23T05:12:01Z Tabilay 153890 /* Lugar at Imprastruktura */ 2208699 wikitext text/x-wiki Ang '''[[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon Championships]]''', karaniwang tinatawag na ''Wimbledon'', ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si [[:en:Spencer_William_Gore|Spencer William Gore]] ang unang kampeon matapos talunin si [[:en:William_Marshall|William Marshall]] sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang ladies' singles na napanalunan ni [[:en:Maud_Watson|Maud Watson]], at noong 1885 ay sinimulan ang gentlemen's doubles. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1915–1918) at [[Pangalawang Digmaang Pandaigdig|Muling Digmaang Pandaigdig]] (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]] ang unang kampeon sa [[:en:Open_Era|Open Era]]. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina [[:en:Björn_Borg|Björn Borg]], [[:en:John_McEnroe|John McEnroe]], at [[:en:Steffi_Graf|Steffi Graf]]. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang retractable roof sa [[:en:Centre_Court|Centre Court]] upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang [[:en:Electronic_line_calling|electronic line calling]] ([[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]) sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si [[:en:Jannik_Sinner|Jannik Sinner]] ng Italy sa gentlemen's singles laban kay [[:en:Carlos_Alcaraz|Carlos Alcaraz]], at si [[:en:Iga_Świątek|Iga Świątek]] ng Poland sa ladies' singles laban kay [[:en:Amanda_Anisimova|Amanda Anisimova]]. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa [[:en:Church_Road|Church Road]], [[:en:Wimbledon,_London|Wimbledon, London]] (SW19 5AE). May 18 championship [[:en:Grass_courts|grass courts]] at 14 practice courts. Ang damo ay [[:en:Perennial_ryegrass|perennial ryegrass]] na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang [[:en:Wimbledon_Park_Project|Wimbledon Park Project]] upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * '''Gentlemen's at Ladies' Singles''' – 128 manlalaro, single-elimination. * '''Doubles at Mixed Doubles''' – may 64 o 48 koponan. * '''Wheelchair Tennis''' – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * '''Junior Championships''' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * '''Invitation Events''' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * '''Men’s singles''' – best of five sets. * '''Women’s singles at doubles''' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang tiebreak sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang '''10-point super tiebreak''' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} aw2citrc7n5jg6sledrjqwfe1pg1jx4 2208700 2208699 2026-05-23T05:13:03Z Tabilay 153890 /* Mga Kaganapan */ 2208700 wikitext text/x-wiki Ang '''[[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon Championships]]''', karaniwang tinatawag na ''Wimbledon'', ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si [[:en:Spencer_William_Gore|Spencer William Gore]] ang unang kampeon matapos talunin si [[:en:William_Marshall|William Marshall]] sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang ladies' singles na napanalunan ni [[:en:Maud_Watson|Maud Watson]], at noong 1885 ay sinimulan ang gentlemen's doubles. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1915–1918) at [[Pangalawang Digmaang Pandaigdig|Muling Digmaang Pandaigdig]] (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]] ang unang kampeon sa [[:en:Open_Era|Open Era]]. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina [[:en:Björn_Borg|Björn Borg]], [[:en:John_McEnroe|John McEnroe]], at [[:en:Steffi_Graf|Steffi Graf]]. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang retractable roof sa [[:en:Centre_Court|Centre Court]] upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang [[:en:Electronic_line_calling|electronic line calling]] ([[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]) sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si [[:en:Jannik_Sinner|Jannik Sinner]] ng Italy sa gentlemen's singles laban kay [[:en:Carlos_Alcaraz|Carlos Alcaraz]], at si [[:en:Iga_Świątek|Iga Świątek]] ng Poland sa ladies' singles laban kay [[:en:Amanda_Anisimova|Amanda Anisimova]]. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa [[:en:Church_Road|Church Road]], [[:en:Wimbledon,_London|Wimbledon, London]] (SW19 5AE). May 18 championship [[:en:Grass_courts|grass courts]] at 14 practice courts. Ang damo ay [[:en:Perennial_ryegrass|perennial ryegrass]] na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang [[:en:Wimbledon_Park_Project|Wimbledon Park Project]] upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * ''Gentlemen's at Ladies' Singles'' – 128 manlalaro, single-elimination. * ''Doubles at Mixed Doubles'' – may 64 o 48 koponan. * Wheelchair Tennis – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * ''Junior Championships'' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * ''Invitation Events'' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * '''Men’s singles''' – best of five sets. * '''Women’s singles at doubles''' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang tiebreak sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang '''10-point super tiebreak''' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} 62zf69rvqujtp6075i9q0zm8139gw5v 2208701 2208700 2026-05-23T05:14:55Z Tabilay 153890 /* Mga Panuntunan sa Laro */ 2208701 wikitext text/x-wiki Ang '''[[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon Championships]]''', karaniwang tinatawag na ''Wimbledon'', ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si [[:en:Spencer_William_Gore|Spencer William Gore]] ang unang kampeon matapos talunin si [[:en:William_Marshall|William Marshall]] sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang ladies' singles na napanalunan ni [[:en:Maud_Watson|Maud Watson]], at noong 1885 ay sinimulan ang gentlemen's doubles. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1915–1918) at [[Pangalawang Digmaang Pandaigdig|Muling Digmaang Pandaigdig]] (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]] ang unang kampeon sa [[:en:Open_Era|Open Era]]. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina [[:en:Björn_Borg|Björn Borg]], [[:en:John_McEnroe|John McEnroe]], at [[:en:Steffi_Graf|Steffi Graf]]. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang retractable roof sa [[:en:Centre_Court|Centre Court]] upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang [[:en:Electronic_line_calling|electronic line calling]] ([[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]) sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si [[:en:Jannik_Sinner|Jannik Sinner]] ng Italy sa gentlemen's singles laban kay [[:en:Carlos_Alcaraz|Carlos Alcaraz]], at si [[:en:Iga_Świątek|Iga Świątek]] ng Poland sa ladies' singles laban kay [[:en:Amanda_Anisimova|Amanda Anisimova]]. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa [[:en:Church_Road|Church Road]], [[:en:Wimbledon,_London|Wimbledon, London]] (SW19 5AE). May 18 championship [[:en:Grass_courts|grass courts]] at 14 practice courts. Ang damo ay [[:en:Perennial_ryegrass|perennial ryegrass]] na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang [[:en:Wimbledon_Park_Project|Wimbledon Park Project]] upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * ''Gentlemen's at Ladies' Singles'' – 128 manlalaro, single-elimination. * ''Doubles at Mixed Doubles'' – may 64 o 48 koponan. * Wheelchair Tennis – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * ''Junior Championships'' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * ''Invitation Events'' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * ''Men’s singles'' – best of five sets. * ''Women’s singles at doubles'' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang [[:en:Tiebreak|tiebreak]] sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang 10-point [[:en:Super_tiebreak|super tiebreak]] sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} 6uecswculw5rf1e136jh9wz4u5omgtu 2208702 2208701 2026-05-23T05:16:49Z Tabilay 153890 /* Mga Panuntunan sa Laro */ 2208702 wikitext text/x-wiki Ang '''[[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon Championships]]''', karaniwang tinatawag na ''Wimbledon'', ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si [[:en:Spencer_William_Gore|Spencer William Gore]] ang unang kampeon matapos talunin si [[:en:William_Marshall|William Marshall]] sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang ladies' singles na napanalunan ni [[:en:Maud_Watson|Maud Watson]], at noong 1885 ay sinimulan ang gentlemen's doubles. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1915–1918) at [[Pangalawang Digmaang Pandaigdig|Muling Digmaang Pandaigdig]] (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]] ang unang kampeon sa [[:en:Open_Era|Open Era]]. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina [[:en:Björn_Borg|Björn Borg]], [[:en:John_McEnroe|John McEnroe]], at [[:en:Steffi_Graf|Steffi Graf]]. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang retractable roof sa [[:en:Centre_Court|Centre Court]] upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang [[:en:Electronic_line_calling|electronic line calling]] ([[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]) sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si [[:en:Jannik_Sinner|Jannik Sinner]] ng Italy sa gentlemen's singles laban kay [[:en:Carlos_Alcaraz|Carlos Alcaraz]], at si [[:en:Iga_Świątek|Iga Świątek]] ng Poland sa ladies' singles laban kay [[:en:Amanda_Anisimova|Amanda Anisimova]]. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa [[:en:Church_Road|Church Road]], [[:en:Wimbledon,_London|Wimbledon, London]] (SW19 5AE). May 18 championship [[:en:Grass_courts|grass courts]] at 14 practice courts. Ang damo ay [[:en:Perennial_ryegrass|perennial ryegrass]] na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang [[:en:Wimbledon_Park_Project|Wimbledon Park Project]] upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * ''Gentlemen's at Ladies' Singles'' – 128 manlalaro, single-elimination. * ''Doubles at Mixed Doubles'' – may 64 o 48 koponan. * Wheelchair Tennis – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * ''Junior Championships'' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * ''Invitation Events'' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * ''Men’s singles'' – best of five sets. * ''Women’s singles at doubles'' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang [[:en:Tennis_scoring_system|tiebreak]] sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang 10-point ''super tiebreak'' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na '''curfew''' hanggang 11:00 p.m. BST. * Mga '''ball persons''' ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro electronic line calling na gamit ang Hawk-Eye. == Mga sanggunian == {{reflist}} rt87mw8go5uer2t7125y0o2agxhagy0 2208704 2208702 2026-05-23T05:18:15Z Tabilay 153890 /* Tradisyon at Katangian */ 2208704 wikitext text/x-wiki Ang '''[[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon Championships]]''', karaniwang tinatawag na ''Wimbledon'', ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si [[:en:Spencer_William_Gore|Spencer William Gore]] ang unang kampeon matapos talunin si [[:en:William_Marshall|William Marshall]] sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang ladies' singles na napanalunan ni [[:en:Maud_Watson|Maud Watson]], at noong 1885 ay sinimulan ang gentlemen's doubles. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1915–1918) at [[Pangalawang Digmaang Pandaigdig|Muling Digmaang Pandaigdig]] (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]] ang unang kampeon sa [[:en:Open_Era|Open Era]]. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina [[:en:Björn_Borg|Björn Borg]], [[:en:John_McEnroe|John McEnroe]], at [[:en:Steffi_Graf|Steffi Graf]]. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang retractable roof sa [[:en:Centre_Court|Centre Court]] upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang [[:en:Electronic_line_calling|electronic line calling]] ([[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]) sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si [[:en:Jannik_Sinner|Jannik Sinner]] ng Italy sa gentlemen's singles laban kay [[:en:Carlos_Alcaraz|Carlos Alcaraz]], at si [[:en:Iga_Świątek|Iga Świątek]] ng Poland sa ladies' singles laban kay [[:en:Amanda_Anisimova|Amanda Anisimova]]. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa [[:en:Church_Road|Church Road]], [[:en:Wimbledon,_London|Wimbledon, London]] (SW19 5AE). May 18 championship [[:en:Grass_courts|grass courts]] at 14 practice courts. Ang damo ay [[:en:Perennial_ryegrass|perennial ryegrass]] na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang [[:en:Wimbledon_Park_Project|Wimbledon Park Project]] upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * ''Gentlemen's at Ladies' Singles'' – 128 manlalaro, single-elimination. * ''Doubles at Mixed Doubles'' – may 64 o 48 koponan. * Wheelchair Tennis – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * ''Junior Championships'' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * ''Invitation Events'' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * ''Men’s singles'' – best of five sets. * ''Women’s singles at doubles'' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang [[:en:Tennis_scoring_system|tiebreak]] sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang 10-point ''super tiebreak'' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na curfew hanggang 11:00 p.m. GMT. * Mga ball persons ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro [[:en:Electronic_line|electronic line]] calling na gamit ang [[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]. == Mga sanggunian == {{reflist}} 5xur49vczzr7fx333mpc9p3rt600gjw 2208705 2208704 2026-05-23T05:18:39Z Tabilay 153890 /* Tradisyon at Katangian */ 2208705 wikitext text/x-wiki Ang '''[[:en:Wimbledon_Championships|Wimbledon Championships]]''', karaniwang tinatawag na ''Wimbledon'', ay ang pinakamatandang taunang pandaigdigang paligsahan sa tenis. Itinatag ito noong 1877 ng All England Croquet Club at ginaganap sa [[:en:All_England_Lawn_Tennis_and_Croquet_Club|All England Lawn Tennis and Croquet Club]] sa [[:en:Wimbledon|Wimbledon]], London. Isa ito sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na torneo, at natatangi dahil sa paglalaro sa [[:en:grass_courts|outdoor grass courts]] na nangangailangan ng kakaibang teknik at kagamitan kumpara sa [[:en:Clay_courts|clay]] o [[:en:Hard_court|hard]] courts. Tradisyon sa torneo ang pagsusuot ng puting kasuotan ng mga manlalaro. == Kasaysayan == === Mga Pinagmulan (1877–1900) === Noong 1877, isinagawa ang unang paligsahan sa lawn tennis upang makalikom ng pondo para sa kagamitan ng club. Si [[:en:Spencer_William_Gore|Spencer William Gore]] ang unang kampeon matapos talunin si [[:en:William_Marshall|William Marshall]] sa harap ng 200 manonood. Noong 1884, idinagdag ang ladies' singles na napanalunan ni [[:en:Maud_Watson|Maud Watson]], at noong 1885 ay sinimulan ang gentlemen's doubles. === Panahon ng Amateurs (1901–1967) === Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, mahigpit na para lamang sa mga amateur ang Wimbledon. Dominado ng mga Briton ang torneo, gaya ni '''Arthur Gore''' na nagwagi ng tatlong titulo. Itinigil ang paligsahan noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]] (1915–1918) at [[Pangalawang Digmaang Pandaigdig|Muling Digmaang Pandaigdig]] (1940–1945). Pagkatapos ng digmaan, lumawak ang internasyonal na partisipasyon. === Open Era (1968–1999) === Noong 1968, pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si [[:en:Rod_Laver|Rod Laver]] ang unang kampeon sa [[:en:Open_Era|Open Era]]. Sumikat ang mga manlalaro gaya nina [[:en:Björn_Borg|Björn Borg]], [[:en:John_McEnroe|John McEnroe]], at [[:en:Steffi_Graf|Steffi Graf]]. Lumago rin ang premyo at kita mula sa telebisyon. === Makabagong Panahon (2000–kasalukuyan) === Noong 2009, inilagay ang retractable roof sa [[:en:Centre_Court|Centre Court]] upang maiwasan ang pagkaantala dahil sa ulan. Noong 2025, ipinatupad ang [[:en:Electronic_line_calling|electronic line calling]] ([[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]) sa lahat ng 18 court. Sa parehong taon, nagwagi si [[:en:Jannik_Sinner|Jannik Sinner]] ng Italy sa gentlemen's singles laban kay [[:en:Carlos_Alcaraz|Carlos Alcaraz]], at si [[:en:Iga_Świątek|Iga Świątek]] ng Poland sa ladies' singles laban kay [[:en:Amanda_Anisimova|Amanda Anisimova]]. == Lugar at Imprastruktura == Matatagpuan ang club sa [[:en:Church_Road|Church Road]], [[:en:Wimbledon,_London|Wimbledon, London]] (SW19 5AE). May 18 championship [[:en:Grass_courts|grass courts]] at 14 practice courts. Ang damo ay [[:en:Perennial_ryegrass|perennial ryegrass]] na pinananatili sa taas na 8 mm tuwing torneo. Isinasagawa rin ang [[:en:Wimbledon_Park_Project|Wimbledon Park Project]] upang palawakin ang lugar, kabilang ang 38 bagong court at isang 8,000-seat show court na may bubong. == Mga Kaganapan == * ''Gentlemen's at Ladies' Singles'' – 128 manlalaro, single-elimination. * ''Doubles at Mixed Doubles'' – may 64 o 48 koponan. * Wheelchair Tennis – nagsimula noong 2005, lumawak noong 2016 at 2019. * ''Junior Championships'' – para sa mga manlalarong edad 14–18. * ''Invitation Events'' – para sa mga dating kampeon at tanyag na manlalaro. == Mga Panuntunan sa Laro == * ''Men’s singles'' – best of five sets. * ''Women’s singles at doubles'' – best of three sets. * Noong 2019, ipinatupad ang [[:en:Tennis_scoring_system|tiebreak]] sa 12–12 sa deciding set. * Noong 2022, ipinatupad ang 10-point ''super tiebreak'' sa lahat ng deciding sets. == Tradisyon at Katangian == * Mahigpit na curfew hanggang 11:00 p.m. GMT. * Mga ball persons ay kabataan mula sa lokal na paaralan. * Simula 2025, wala nang line judges; puro [[:en:Electronic_line|electronic line]] calling na gamit ang [[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]. == Mga sanggunian == {{reflist}} reiuy2bugoye6e49qbrnm2b8ahpc273 0 336926 2208616 2205921 2026-05-23T01:09:59Z FonzuHarp 160521 2208616 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}{{IPA notice||brackets=no}}{{Infobox IPA|above=Matunog|ipa symbol=◌̬|decimal=812}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. -->{{Infobox IPA|above=Di-matunog|ipa symbol=◌̥|decimal=805}} Sa [[ponetika]] at [[ponolohiya]], tumutukoy ang '''tunóg''' o '''bóses''' ({{Langx|en|voice|link=y}} o {{Lang|en|voicing}}) sa katangian ng mga tunog sa pagsasalita na kalimitang ginagamit para sa mga [[katinig]]. Maaari itong masabing '''matunóg''' ({{Lang|en|voiced}}) o '''waláng tunóg''' ({{Lang|en|voiceless}}).<ref>{{Cite journal|url=https://animorepository.dlsu.edu.ph/cgi/viewcontent.cgi?article=1012&context=dalumat|title=Titik at Tunog: Pahambing na Palatitikan ng Wikang Ingles at Filipino|last=Lacson|first=Jane Pauleen|date=2022|journal=Dalumat: Multikultural at Multidisiplinaryong E-Journal sa Araling Pilipino|volume=8|via=Animo Repository|last2=Victoria|first2=Vasil|issue=1|access-date=30 Enero 2026|doi=10.59588/2094-4187.1012|format=PDF|pages=7}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/94433025/Varayti_ng_wikang_Surigaonon_Isang_pagsusuri_sa_ponemang_j_at_y-libre.pdf?1668741559=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DVarayti_ng_wikang_Surigaonon_Isang_pagsu.pdf&Expires=1769737438&Signature=O2ki8iLOgxlx3UDcT7DQv6c9DeJE8JhPfmgRSdN4~aswP70Pf6pmreimJWVWAdGNNQYrfJd0JVnuy9P1IebU9RhnhYJ0rQiKHj67ih1agqrZGHYzL1LKqb0kLfG2hf1xqJDU4nVbKAU3kjIqZE3JDnv8cu4B0gH9IFO146LEsAg~WqCZwk8wG5RzuOf8OmZzYwVxVvq62Q-9KPdUSQ0KapJAp7VRw95ZeBzIA1opaxY73~FmP0Gc~kSjF50t92NjTLlXCMZfN7c5Ss3w7atjbiYQJZ7ucFR5MeUrQJg0UMDr3jtvoB3cyQxvdTET0NwUXpO3h-DGkzYQ1jwx3uoq4A__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA|title=Varayti ng wikang Surigaonon: Isang pagsusuri sa ponemang /j/ at /y/|last=Camar|first=Aisah|date=2020|journal=International Journal of Research Studies in Education|volume=9|pages=67|issue=8|doi=10.5861/ijrse.2020.5907|issn=2243-7703|eissn=2243-7711|access-date=30 Enero 2026}}</ref> Ginagamit ang katagang ito para tumukoy sa dalawang magkaibang konsepto: maaari itong tumukoy sa proseso ng artikulasyon kung saan nanginginig ang mga [[Kuwerdas ng boses|kuwerdas]] sa lalamunan upang makagawa ng [[boses]], samantalang ginagamit rin ito bilang isang paraan sa paggugrupo sa mga [[ponema]] sa ponolohiya. == Notasyon == Gumagamit ng mga sari-sariling titik ang [[Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto]] (IPA) para sa marami sa mga pares ng katinig na matunog at walang tunog kagaya ng {{IPA|[p b], [t d], [k ɡ], [q ɢ]}}. Bukod sa mga ito, meron ding tuldik para sa tunog, ⟨{{IPA|◌&#x032C;}}⟩, na madalas ginagamit para sa mga titik na karaniwang ay walang tunog. Sa [[Unicode]], nakakodigo ang mga simbolo bilang {{unichar|032C|COMBINING CARON BELOW|cwith=◌}} at {{unichar|0325|COMBINING RING BELOW|cwith=◌}}. == Sanggunian == [[Kategorya:Ponetika]] 480xi6ceewmmzobslcpmd16zt2vkd4r 0 337329 2208514 2208332 2026-05-22T16:41:56Z Padreburgos2020 135166 2208514 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Lolito Go | image = Lolito_Go_5.jpg | image_upright = | image_size = | landscape = | alt = | caption = | background = | birth_name = | alias = | birth_date = {{Birth year and age|1985}} | birth_place = | genre = | origin = [[Olongapo]], Philippines | occupation = Songwriter, journalist | instrument = | years_active = 2015–present | label = | associated_acts = | website = | module = | module2 = | module3 = }} Si '''Lolito Go''' (ipinanganak noong 1985) ay isang [[Pilipinong]] manunulat ng awit. Nakapagsulat sya ng mga kanta para sa telebisyon at mga [[Music of the Philippines|OPM]] artist.<ref name=":1" /> Nakapagsulat din sya ng mga awit para sa mga pambansang timpalak at mga pulitiko.<ref>{{Cite web |date=2024-12-28 |title=From songwriting to scriptwriting, this artist leaves an indelible mark on the creative world |url=https://theglobalfilipinomagazine.com/from-songwriting-to-scriptwriting-this-artist-leaves-an-indelible-mark-on-the-creative-world/ |website=The Global Filipino Magazine |access-date=2026-02-20}}</ref> ==Karera== Una syang nakilala para sa paglapat ng ukulele music para sa kantang"[[Titibo-Tibo]]" noong 2017, na isinulat ng kanyang maybahay na si Libertine Amistoso at pinasikat ni [[Moira Dela Torre]], na itinanghal na grand winner sa [[Himig Handog]], isang pambansang patimpalak sa pagsulat ng kanta sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Salterio |first=Leah |date=February 24, 2026 |title=Songwriter Lolito Go warns against replacing musicians with AI, urges balance |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/music/2026/2/24/songwriter-lolito-go-warns-against-replacing-musicians-with-ai-urges-balance-1423 |website=[[ABS-CBN]]}}</ref><ref>{{cite web |title='Titibo-tibo,' best song at Himig Handog 2017 |url=https://balita.mb.com.ph/2017/12/04/titibo-tibo-best-song-sa-himig-handog-2017/ |website=[[Manila Bulletin]] |publisher= |access-date=13 December 2024}}</ref> Si Go rin ay sumulat ng kanta para sa ilang music artists tulad nina [[Moira Dela Torre]], [[Juris Fernandez]], [[Bituin Escalante]], [[Elaine Duran]], at iba pa.<ref name=":0" /> Noong 2022, sumulat sya ng kanta para sa dating vice president and presidential aspirant na si [[Leni Robredo]].<ref>{{Cite web |last=Leon |first=Richard de |date=2022-05-03 |title=Moira Dela Torre, Lolito Go, gumawa ng kanta para sa halalan; pinamagatang '‘Ipanalo Natin ‘To’ |url=https://balita.mb.com.ph/2022/05/03/moira-dela-torre-lolito-go-gumawa-ng-kanta-para-sa-halalan-pinamagatang-ipanalo-natin-to/ |access-date=2026-02-20 |website=Manila Bulletin}}</ref> Noong 2024, nag-viral ang isinulat nyang wedding song na pinamagatang "He Knows", na inawit ni Almira Lat. Sa taon ding iyon, nagsulat sya ng political jingles para kina [[Imee Marcos]] at [[Gregorio Honasan]] na tumatakbo noong 2025 midterm elections.<ref name=":1">{{Cite web |last=Mayo |first=Stephanie |date=2025-05-03 |title=‘Hugot’ meets ‘halalan’: Lolito Go’s jingles |url=https://tribune.net.ph/2025/05/03/hugot-meets-halalan-lolito-gos-jingles |access-date=2026-02-20 |website=[[Daily Tribune (Philippines)|Daily Tribune]] |language=en}}</ref> ==Personal na buhay== Si Go ay tubong [[Olongapo]] at lumaki sa isang pamilyang may likas na hilig sa musika.<ref name=":0">{{Cite web |last=Olivares |first=Rick |date=2025-01-20 |title=Songwriter Lolito Go is living the dream |url=https://businessmirror.com.ph/2025/01/20/songwriter-lolito-go-is-living-the-dream/ |access-date=2026-02-20 |website=[[BusinessMirror]] |language=en-US}}</ref> ==References== {{Reflist}} 1dsqgx64pcwhryq20p6ri2ke8fpr3ug 0 337855 2208537 2203584 2026-05-22T17:47:22Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208537 wikitext text/x-wiki {{short description|Tsinong henetiko}} {{Use mdy dates|date=June 2013}} {{family name hatnote|[[Zeng (alpabeto)|Zeng]]|lang=Chinese}} Si '''Zeng Fanyi''' ({{zh|c=曾凡一|p=Zéng Fányī}}; ipinanganak noong Enero 1968) ay isang Tsinong [[stem cell]] [[siyentipiko]] at propesor sa paaralang medikal ng [[Shanghai Jiao Tong University]] (SJTU). ==Talambuhay== Si Zeng ay ipinanganak sa [[Shanghai]] noong 1968 na may mga ninuno sa lalawigan ng [[Shunde]], [[Guangdong]]. Ang ama ni Zeng na si {{ill|Zeng Yitao|zh|曾溢滔}} ay isang [[henetiko]] at akademiko ng [[Akademya ng Inhinyeriya ng Tsina]]. Parehong mga estudyante ni [[Tan Jiazhen]] ang mga Zeng,<ref>(《科学中国人》) ''Scientific Chinese'', '''11''', 2006: [http://www.gotoread.com/vo/2878/page303290.html A Family of Artists] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120215235248/http://www.gotoread.com/vo/2878/page303290.html |date=February 15, 2012 }}</ref> na siyang tagapagtatag ng modernong henetika sa Tsina.{{cn|date=October 2020}} Nakuha ni Zeng Fanyi ang kanyang Batsilyer sa Agham mula sa [[University of California, San Diego]] (UCSD), at [[Doctor of Medicine|M.D.]] at Ph.D. mula sa [[University of Pennsylvania]] (UPenn) [[Paaralan ng Medisina ng Unibersidad ng Pennsylvania|Paaralang Medikal]] at sa [[Paaralan ng Sining at Agham ng Unibersidad ng Pennsylvania]], ayon sa pagkasunod sunod. Nagsagawa rin si Zeng ng [[pananaliksik na postdoctoral]] sa Unibersidad ng Pennsylvania. Sumali si Zeng sa Shanghai Jiao Tong University School of Medicine (Basic Medicine Division) noong Oktubre 2007. Sa kasalukuyan, siya ang [[bise-presidente]] ng Shanghai Institute of Medical Genetics sa SJTU., kung saan ang kanyang amang si Zeng Yitao ay [[direktor-heneral]]. Si Zeng Fanyi rin ang Pangalawang Pangulo ng [[Shanghai Stem Cell Institute]]. ==Pananaliksik== Ang pananaliksik ni Zeng ay pangunahing nakatuon sa medikal na henetika at [[developmental biology]]. Noong Hulyo 2009, si Zeng, ang kanyang mga kasamahan sa trabaho, at ang kanyang pangkat ng kooperatiba ay naglathala ng isang papel sa ''[[Kalikasan (journal)|Kalikasan]]'', na nagpapakita sa unang pagkakataon na ang isang buong katawan ng [[mammalia]] ay maaaring mabuo mula sa [[induced pluripotent stem cell]]s (iPSCs). Gumamit sila ng mga [[mouse]] [[embryo]] at lumikha ng mga iPSC sa pamamagitan ng paglalapat ng parehong pamamaraan gaya ng pangkat ni [[Shinya Yamanaka]]. Dagdag pa rito, lumikha sila ng mga [[Polyploidy|tetraploid]] na embryo sa pamamagitan ng pagsasama ng dalawang maagang yugto ng [[fertilizer]]. Labindalawang daga ang nag-[[mating|mate]] at nagkaanak, na hindi nagpakita ng anumang pisikal na kakulangan..<ref>{{Cite journal|last=Cyranoski|first=David|date=July 2009|title=Mice made from induced stem cells|journal=Nature|language=en|volume=460|issue=7255|pages=560|doi=10.1038/460560a|pmid=19641564|issn=0028-0836|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Zhao|first1=Xiao-yang|last2=Li|first2=Wei|last3=Lv|first3=Zhuo|last4=Liu|first4=Lei|last5=Tong|first5=Man|last6=Hai|first6=Tang|last7=Hao|first7=Jie|last8=Guo|first8=Chang-long|last9=Ma|first9=Qing-wen|last10=Wang|first10=Liu|last11=Zeng|first11=Fanyi|date=September 2009|title=iPS cells produce viable mice through tetraploid complementation|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-09-03_461_7260/page/86|journal=Nature|language=en|volume=461|issue=7260|pages=86–90|doi=10.1038/nature08267|pmid=19672241|bibcode=2009Natur.461...86Z|s2cid=205217762|issn=0028-0836}}</ref> ==Tingnan din== * [[Timeline ng mga kababaihan sa agham]] ==Mga Sanggunian== <references/> {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Zeng, Fanyi}} [[Kategorya:Mga kapanganakan noong 1968]] [[Kategorya:Mga buhay na tao]] [[Kategorya:Mga henetiko ng Tsina]] [[Kategorya:Mga alumni ng Unibersidad ng California, San Diego]] [[Kategorya:Mga alumni ng University of Pennsylvania School of Arts and Sciences]] [[Kategorya:Mga babaeng biologist na Tsino]] [[Kategorya:Mga babaeng geneticist]] [[Kategorya:Mga babaeng siyentipikong Tsino noong ika-20 siglo]] [[Kategorya:Mga babaeng siyentipikong Tsino noong ika-21 siglo]] [[Kategorya:Mga kawani ng akademiko ng Shanghai Jiao Tong University]] [[Kategorya:Mga biyologo mula sa Shanghai]] [[Kategorya:Mga alumni ng Perelman School of Medicine sa University of Pennsylvania]] [[Kategorya:Mga tagapagturo mula sa Shanghai]] 7s72kjo6yng41adpu42ym309fc9akzd 0 337878 2208550 2204791 2026-05-22T18:06:10Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 3 books for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208550 wikitext text/x-wiki {{short description|American oceanographer, marine biologist}} {{Use mdy dates|date=November 2021}} {{Infobox scientist |image = Penny Chisholm in 2023 04.jpg |name = Sallie Watson Chisholm |birth_date = {{birth year and age|1947}} |birth_place = [[Marquette, Michigan]], U.S. |death_date = |death_place = |field = [[Biyolohiyang pandagat]] |work_institutions = [[Instituto ng Teknolohiya ng Massachusetts]] |alma_mater = [[Kolehiyo ng Skidmore]]<br />[[Pamantasan sa Albany, SUNY]] |doctoral_advisor = |doctoral_students = |known_for = Pag-aaral ng phytoplankton, lalo na ''[[Prochlorococcus]]'' |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |prizes = [[National Medal of Science]]<br /> [[Alexander Agassiz Medal]] (2010)<br /> [[Crafoord Prize]] (2019) |footnotes = |signature = }} Si '''Sallie Watson''' "'''Penny'''" '''Chisholm''' (ipinanganak noong 1947) ay isang Amerikanong [[Biyolohiyang pandagat|biyolohikal na oseanograpo]] sa [[Massachusetts Institute of Technology]]. Siya ay isang eksperto sa ekolohiya at ebolusyon ng [[mga mikrobyo sa karagatan]]. Ang kanyang pananaliksik ay partikular na nakatuon sa pinakamaraming marine phytoplankton, ang ''[[Prochlorococcus]],'' na natuklasan niya noong dekada 1980 kasama si Rob Olson at iba pang mga kolaborator..<ref>{{Cite journal|last1=Chisholm|first1=Sallie W.|last2=Olson|first2=Robert J.|last3=Zettler|first3=Erik R.|last4=Goericke|first4=Ralf|last5=Waterbury|first5=John B.|last6=Welschmeyer|first6=Nicholas A.|date=1988|title=A novel free-living prochlorophyte abundant in the oceanic euphotic zone|url=https://www.nature.com/articles/334340a0|journal=Nature|language=en|volume=334|issue=6180|pages=340–343|doi=10.1038/334340a0|bibcode=1988Natur.334..340C|s2cid=4373102|issn=1476-4687|url-access=subscription}}</ref> Mayroon siyang [[TED talk]] tungkol sa kanilang natuklasan at kahalagahan na tinatawag na "Ang maliit na nilalang na lihim na nagpapagana sa planeta".<ref>{{Citation|last=Chisholm|first=Penny|title=The tiny creature that secretly powers the planet|date=July 2, 2018 |url=https://www.ted.com/talks/penny_chisholm_the_tiny_creature_that_secretly_powers_the_planet|language=en|access-date=May 30, 2021}}</ref> == Piniling mga gawa == * {{cite book | last1=Bang | first1=Molly | last2=Chisholm | first2=Penny | title=Ocean Sunlight | url=https://archive.org/details/oceansunlighthow0000bang | publisher=Blue Sky Press (AZ) | date=2012 | isbn=978-0-545-27322-0 | page=}} * {{cite book | last=Chisholm | first=Sallie W. | title=Microbes and Evolution | chapter=Unveiling Prochlorococcus | publisher=American Society of Microbiology |chapter-url=https://hahana.soest.hawaii.edu/cmoreserver/summercourse/2015/documents/Chisholm_06-03/2012_Chisholm-Unveiling%20Prochlorococcus._in_Microbes_and_Evolution-without_cover.pdf | date=1 January 2012 | pages=165–171 | isbn=978-1-55581-540-0 | doi=10.1128/9781555818470.ch23| hdl=1721.1/69963 }} *{{cite journal | last1 = Coleman | first1 = M. L. | last2 = Chisholm | first2 = S. W. | year = 2010 | title = Ecosystem-specific selection pressures revealed by comparative population genomics | journal = PNAS | volume = 107 | issue = 43| pages = 18634–18639 | doi=10.1073/pnas.1009480107| pmid = 20937887 | pmc = 2972931 | doi-access = free }} *{{cite journal | last1 = Lindell | first1 = D. | last2 = Jaffe | first2 = J.D. | last3 = Coleman | first3 = M.L. | last4 = Axmann | first4 = I.M. | last5 = Rector | first5 = T. | last6 = Kettler | first6 = G. | last7 = Sullivan | first7 = M.B. | last8 = Steen | first8 = R. | last9 = Hess | first9 = W.R. | last10 = Church | first10 = G.M. | last11 = Chisholm | first11 = S. W. | year = 2007 | title = Genome-wide expression dynamics of a marine virus and host reveal features of coevolution | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-09-06_449_7158/page/84 | journal = Nature | volume = 449 | issue = 7158| pages = 83–86 | doi=10.1038/nature06130| pmid = 17805294 | bibcode = 2007Natur.449...83L | s2cid = 4412265 }} * {{cite journal | last1=Chisholm | first1=Sallie W. | last2=Falkowski | first2=Paul G. | last3=Cullen | first3=John J. | title=Dis-Crediting Ocean Fertilization | url=https://archive.org/details/sim_science_2001-10-12_294_5541/page/308 | journal=Science | publisher=American Association for the Advancement of Science (AAAS) | volume=294 | issue=5541 | date=12 October 2001 | issn=0036-8075 | doi=10.1126/science.1065349 | pages=309–310| pmid=11598285 | s2cid=130687109 }} * {{cite journal | last1 = Chisholm | first1 = S.W. | last2 = Olson | first2 = R.J. | last3 = Zettler | first3 = E.R. | last4 = Goericke | first4 = R. | last5 = Waterbury | first5 = J. | last6 = Welschmeyer | first6 = N. | year = 1988 | title = A novel free-living prochlorophyte abundant in the oceanic euphotic zone | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1988-07-28_334_6180/page/340 | journal = Nature | volume = 334 | issue = 6180| pages = 340–343 | doi=10.1038/334340a0| bibcode = 1988Natur.334..340C | s2cid = 4373102 }} == Tingnan din == *''[[Prochlorococcus]]'' *''[[Synechococcus]]'' * [[Siklo ng karbon]] * [[Pag-init ng mundo]] == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://chisholmlab.mit.edu/ Chisholm Lab at MIT] * [https://web.archive.org/web/20070322212558/http://mitworld.mit.edu/video/421/ Online Chisholm Lecture] * [https://www.youtube.com/watch?v=jSB9rPBl768 Video of Chisholm talking about her work], from the National Science & Technology Medals Foundation {{Winners of the National Medal of Science|biological}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Chisholm, Sallie W.}} n30rkje9nesl7pdjlk2a1dfubaqeu3o 0 337949 2208556 2204740 2026-05-22T18:12:17Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208556 wikitext text/x-wiki Si '''Evelyn Cameron''' (Agosto 26, 1868 – Disyembre 26, 1928) ay isang potograpo at tagapagtala ng talaarawan ng Kanlurang Amerika, na nagdokumento ng kanyang buhay bilang isang pioneer malapit sa Terry, Montana mula sa huling bahagi ng dekada 1890 pataas. Kilala siya sa kanyang potograpiya na nagsasalaysay ng mga unang taon ng buhay ng mga naninirahan sa Silangang Montana, na naglalarawan ng mga cowboy, pastol ng tupa, kasalan, tawiran sa ilog, kariton ng kargamento, gawain sa rantso, mga tiwangwang na lupain, [[Agila|mga agila]], mga [[Koyote|coyote]] at mga lobo. == Maagang buhay at edukasyon == Si Evelyn Jephson Flower ay ipinanganak sa isang mayamang pamilyang mangangalakal sa Furzedown Park, timog ng [[Londres|London, England]] . Siya ang ikawalong anak sa pangalawang kasal ng kanyang ama, kasama ang tatlong nabubuhay na nakatatandang kapatid na lalaki at isang nakatatandang kapatid na babae. Ang posisyon ni Phillip William Flower bilang isang mangangalakal sa [[Kompanya sa Silangang Indiya|East India Company]] ang nagsiguro sa kaginhawahan ng kanyang pamilya sa matataas na antas ng lipunang British. <ref>{{Cite book |last=Lucey |first=Donna M. |title=Photographing Montana, 1894-1928 : the life and work of Evelyn Cameron |date=2001 |publisher=Mountain Press Pub. Co |others=Cameron, Evelyn, 1868-1956. |isbn=0878424253 |location=Missoula, Mont. |pages=12–13 |oclc=44702090}}</ref> Natanggap ni Evelyn ang tradisyonal na edukasyon na ibinibigay sa mga kabataang babae mula sa mataas na uri, at marunong magsalita ng Italyano, Aleman, at Pranses. Siya at ang kanyang kapatid na si Hilda, ay pinag-aral sa kanilang tahanan ng isang Pranses na governess, at ang trabaho ng kanilang ina bilang isang [[kompositor]] ay nagsigurado sa kanila ng isang masusing edukasyon sa musika. <ref>{{Cite journal |last=Lucey |first=Donna M. |date=1991 |title=Evelyn Cameron: Pioneer Photographer and Diarist |url=https://archive.org/details/sim_montana-the-magazine-of-western-history_summer-1991_41_3/page/42 |journal=Montana: The Magazine of Western History |volume=41 |issue=3 |pages=42–55 |jstor=4519403}}</ref> Gayunpaman, kilala si Evelyn sa mas pinipiling mga aktibidad sa labas, tulad ng pagsakay sa kabayo at pangangaso kaysa sa mga tradisyonal na gawain sa bahay, bago pa man siya lumipat sa ilang ng Montana. <ref>{{Cite book |last=Milne |first=Lorna |title=Evelyn Cameron : photographer on the Western prairie |url=https://archive.org/details/evelyncameronpho0000miln |publisher=Mountain Press |year=2017 |isbn=9780878426751 |location=Missoula, Montana |pages=[https://archive.org/details/evelyncameronpho0000miln/page/n15 1] |oclc=967833978}}</ref> == Kasal at Paglipat Pakanluran == Si Ewen Somerled Cameron ay isang kaibigan ng pamilya ng mga Bulaklak, at isang kasama sa pangangaso ng pinakamatandang kapatid ni Evelyn, si Percy Flower. Higit sa isang dekada na nakatatanda si Evelyn, siya ay isang Scotsman na naninirahan sa Orkney Islands at nakatuon sa ornithology, pangangaso at mga gawaing mangangabayo.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Roberts |first1=Ann |last2=Wordsworth |first2=Christine |date=2014 |title=Divas, Divorce, and Disclosure: Hidden Narratives in the Diaries of Evelyn Cameron |journal=Montana: The Magazine of Western History |volume=64 |issue=2 |pages=55 |jstor=24419896}}</ref> Si Cameron ay ikinasal din sa American opera singer na si Julia A. Wheelock (Guilia Vlada) noong Enero 1881. Ang pagpapawalang-bisa ng kanilang kasal ng Court of Session sa Edinburgh ay tinapos noong Oktubre 17, 1889, isang buwan sa unang ekspedisyon nila ni Evelyn sa Montana. Dumating sina Ewen at Evelyn sa [[Lungsod ng New York|New York City]] noong Setyembre, ilang sandali matapos ang ika-dalawampu't isang kaarawan ni Evelyn, kung saan nagmana siya ng isang bukas-palad na trust mula sa testamento ng kanyang yumaong ama. Dahil sa bequest na ito, naging malaya siya sa pananalapi mula sa kanyang pamilya, na hindi sumang-ayon sa kanyang paglalakbay kasama ang isang lalaking may-asawa. <ref>{{Cite book |last=Milne |first=Lorna |title=Evelyn Cameron : photographer on the Western prairie |url=https://archive.org/details/evelyncameronpho0000miln |publisher=Mountain Press |year=2017 |isbn=9780878426751 |location=Missoula, Montana |pages=[https://archive.org/details/evelyncameronpho0000miln/page/n15 1]–2 |oclc=967833978}}</ref> Kasunod ng naunang direksyon ng kapatid ni Evelyn na si Percy, na nangaso sa kanluran ng Miles City bago pa man lumawak ang riles ng tren patungong Silangang Montana, <ref>{{Cite book |last=Milne |first=Lorna |title=Evelyn Cameron : photographer on the Western prairie |url=https://archive.org/details/evelyncameronpho0000miln |publisher=Mountain Press |year=2017 |isbn=9780878426751 |location=Missoula, Montana |pages=[https://archive.org/details/evelyncameronpho0000miln/page/2 3] |oclc=967833978}}</ref> ang mag-asawa ay nangaso sa kahabaan ng Ilog Yellowstone mula Nobyembre 1, 1889 hanggang Agosto 1, 1890, na kalaunan ay naalala ni Evelyn bilang kanyang hanimun. <ref>{{Cite journal |last=Roberts |first=Ann |last2=Wordsworth |first2=Christine |date=2014 |title=Divas, Divorce, and Disclosure: Hidden Narratives in the Diaries of Evelyn Cameron |journal=Montana: The Magazine of Western History |volume=64 |issue=2 |pages=47 |jstor=24419896}}</ref> Matapos bumalik sa Britanya upang kunin ang kanilang mga gamit, sa wakas ay lumipat ang mga Cameron sa Montana noong Setyembre 1891, kasama ang kapatid ni Evelyn na si Alec, at itinatag ang kanilang unang negosyo sa pagrantso. <ref>{{Cite book |last=Milne |first=Lorna |title=Evelyn Cameron : photographer on the Western prairie |url=https://archive.org/details/evelyncameronpho0000miln |publisher=Mountain Press |year=2017 |isbn=9780878426751 |location=Missoula, Montana |pages=[https://archive.org/details/evelyncameronpho0000miln/page/12 13] |oclc=967833978}}</ref> Sa paglipas ng mga taon, lilipat ang mga Cameron sa tatlong magkakaibang rantso sa lugar sa paligid ng Terry, Montana, sinusubukan ang kanilang mga kamay sa pag-aalaga ng mga polo pony <ref>{{Cite book |last=Milne |first=Lorna |title=Evelyn Cameron : photographer on the Western prairie |url=https://archive.org/details/evelyncameronpho0000miln |publisher=Mountain Press |year=2017 |isbn=9780878426751 |location=Missoula, Montana |pages=[https://archive.org/details/evelyncameronpho0000miln/page/14 15] |oclc=967833978}}</ref> at pagrantso ng baka. Ang kanilang paninirahan ay naantala ng mahinang kalusugan ni Ewen Cameron at isang taong paglalakbay pabalik sa Britanya mula tag-araw ng 1900 hanggang 1901. <ref>{{Cite book |last=Milne |first=Lorna |title=Evelyn Cameron : photographer on the Western prairie |url=https://archive.org/details/evelyncameronpho0000miln |publisher=Mountain Press |year=2017 |isbn=9780878426751 |location=Missoula, Montana |pages=[https://archive.org/details/evelyncameronpho0000miln/page/40 41]–47 |oclc=967833978}}</ref> [[Kategorya:Namatay noong 1928]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1868]] ==Sanggunian== <references /> {{stub}} h32zfodyfkmiox6v65jlp3sa55he8g1 0 337950 2208515 2204816 2026-05-22T17:10:38Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208515 wikitext text/x-wiki {{Short description|Heograpo at antropologong pisikal na Briton-Kenya}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = | name = Celia Nyamweru | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = <!--(filename only, i.e. without "File:" prefix)--> | image_size = | image_upright = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = | birth_name = <!-- if different from "name" --> | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | death_cause = <!-- should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability --> | resting_place = | resting_place_coordinates = <!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}--> | other_names = | siglum = | pronounce = | citizenship = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | nationality = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | fields = Geography and anthropology of East Africa | workplaces = Kenyatta University, Kenya<br>St Lawrence University, NY. | patrons = | education = | alma_mater = [[Girton College, Cambridge]] (B.A., 1964; PhD., 1968) | thesis_title = Late Quaternary Lakes sa Nakuru-Elmenteita Basin, Kenya | thesis_url = | thesis_year = 1967 | doctoral_advisor = Dick Grove | academic_advisors = | doctoral_students = | awards = | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | spouse = | partner = <!--(or | partners = )--> | children = }} Si '''Celia Nyamweru''' (nee Washbourn) ay isang [[pisikal na heograpiya|pisikal na heograpo]] at [[antropolohiya|antropologo]] na Briton-Kenyan, kilala sa kanyang trabaho sa klima, kapaligiran at kultura ng Silangang Aprika at ng [[Great Rift Valley, Kenya|Rift Valley]]. Siya ay propesor emerita sa [[St Lawrence University]], USA, at propesor na pantulong sa [[Unibersidad ng Pwani]], [[Kenya]].<ref>{{cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/pdf/44507520.pdf|title=Reinventing Africa's National Heroes|last1=Carrier|first1=Neil|last2=Nyamweru|first2=Celia|journal=African Affairs|volume=115|year=2016|pages=599–620 |doi=10.1093/afraf/adw051 |jstor=44507520 }}</ref> ==Maagang buhay at edukasyon== Si Nyamweru ay ipinanganak na Celia Washbourn sa London, at lumaki sa Belgium, Sweden at Finland bago pumasok sa hayskul sa London. Natapos niya ang mga A-level sa heograpiya, pisika at matematika noong 1960, at noong 1961 ay nag-aral sa [[Girton College, Cambridge]] upang mag-aral ng heograpiya. Bilang isang undergraduate, naimpluwensyahan siya ng mga turo ng glaciologist na si [[Jean Grove]] at geographer na si [[Alfred Thomas Grove|Dick Grove]]. Pagkatapos makumpleto ang kanyang bachelor's degree, nanatili si Nyamweru sa Cambridge at tinapos ang isang PhD study sa mga lawa ng tubig-tabang sa rift valley ng Kenya, sa ilalim ng pangangasiwa ni Dick Grove. Natapos niya ang kanyang PhD noong 1968, at lumipat sa Kenya. Doon, nagturo siya sa mga paaralan nang ilang panahon at, mula Enero hanggang Hunyo 1971, ay isang Visiting Assistant Professor ng Heograpiya sa [[University of Georgia, Athens]], USA. Bumalik si Nyamweru sa Kenya at kumuha ng lectureship sa [[Kenyatta University]], [[Nairobi]].<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.geog.cam.ac.uk/wp-content/uploads/landmark11.pdf|title=Alumni. Celia Nyamweru, Girton 1961-1968|work=Landmark|date=Autumn 2023|volume=11|pages=4–5}}</ref> Siya ay naging isang mamamayan ng [[Kenya|Kenyan]] noong 1972.<ref>{{cite web|url=https://gtrcmc.ku.ac.ke/on-14th-august-2024-gtrcmc-ea-hosted-a-special-guest-prof-celia-nyamweru/|title=On 14th August 2024, GTRCMC-EA hosted a special guest, Prof Celia Nyamweru|via=The Global Tourism Resilience and Crisis Management Centre, Kenya (GTRCMC – EA)}}</ref> ==Pananaliksik at karera== Ang tesis ni Nyamweru ay nakatuon sa kasaysayang heolohikal ng mga lawa mula sa lambak ng rift ng Kenya, at partikular na sa ugnayan sa pagitan ng mga pagbabago sa mga antas ng lawa at mga baybayin sa huling bahagi ng [[Quaternary]] bilang indikasyon ng mga pagbabago sa klima. Ito, at ang mga sumunod na gawain, ay humantong sa ilang mga publikasyon sa journal, kabilang ang mga papel na [[Kalikasan (journal)|''Kalikasan'']] at [[Agham (journal)|''Agham'']].<ref>{{cite journal|last=Washbourn|first=C.|title=Lake Levels and Quaternary Climates in the Eastern Rift Valley of Kenya.|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1967-11-18_216_5116/page/672|journal=Nature|volume=216|pages=672–673|year=1967|issue=5116 |doi=10.1038/216672a0 |bibcode=1967Natur.216..672W }}</ref><ref>{{cite journal|title=Late Quaternary Lakes in the Nakuru-Elmenteita Basin, Kenya|last=Washbourn-Kamau|first=C.K.|year=1971|journal=The Geographical Journal|volume=137|issue=4 |pages=522–535|doi=10.2307/1797148 |jstor=1797148 |bibcode=1971GeogJ.137..522W |url=https://www.jstor.org/stable/1797148|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite journal|title=Radiocarbon Dating of East African Lake Levels|first1=Karl W.|last1=Butzer|first2=Glynn L.|last2=Isaac|first3=Jonathan L.|last3=Richardson|first4=Celia|last4=Washbourn-Kamau|journal=Science |volume=175|year=1972|issue=4026 |pages=1069–1076|doi=10.1126/science.175.4026.1069 |jstor=1732788 |pmid=17797378 |bibcode=1972Sci...175.1069B |url=https://www.jstor.org/stable/1732788|url-access=subscription}}</ref> Nagbigay ng lektura si Nyamweru sa Kenyatta University, Kenya, sa loob ng 19 na taon bago lumipat sa Estados Unidos noong 1991.<ref>{{Cite web|url=https://blog.oup.com/2016/09/african-scholars-publishing-celia-nyamweru/|title=Africa-based scholars in academic publishing: Q&A with Celia Nyamweru|work=OUPblog|date=September 9, 2016}}</ref> Sa kaniyang pananaliksik, marami na siyang naisulat tungkol sa antropolohiya at heograpiya ng [[Silangang Aprika]], at nagturo sa mga paksang kabilang ang kababaihan sa Silangang Aprika, mga isyu sa pag-unlad, at mga pananaw ng mga katutubo sa kapaligiran.<ref>{{Cite web|url=https://www.celianyamweru.com/My-story.html|title=Celia Nyamweru|website=www.celianyamweru.com}}</ref> Sa loob ng maraming taon, nag-ambag siya sa mga ulat ng aktibidad ng bulkang [[Tanzania|Tanzanian]] na [[Ol Doinyo Lengai]] sa [[Smithsonian Institution|Smithsonian institution]] [[Global Volcanism Program]], at sa mga nailathalang artikulo.<ref>{{cite journal|url=https://volcano.si.edu/showreport.cfm?doi=10.5479/si.GVP.BGVN200603-222120|title=Report on Ol Doinyo Lengai (Tanzania) — March 2006 |journal=Global Volcanism Bulletin |doi=10.5479/si.GVP.BGVN200603-222120 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Nyamweru |first1=Celia |title=Activity of Ol Doinyo Lengai volcano, Tanzania, 1983–1987 |journal=Journal of African Earth Sciences (and the Middle East) |date=1 January 1988 |volume=7 |issue=4 |pages=603–610 |doi=10.1016/0899-5362(88)90110-8 |bibcode=1988JAfES...7..603N |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0899536288901108 |language=en |issn=0899-5362|url-access=subscription }}</ref><ref> {{cite journal |last1=Nyamweru |first1=C |title=Observations on changes in the active crater of Ol Doinyo Lengai from 1960 to 1988 |journal=Journal of African Earth Sciences (and the Middle East) |date=1 January 1990 |volume=11 |issue=3 |pages=385–390 |doi=10.1016/0899-5362(90)90017-9 |bibcode=1990JAfES..11..385N |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0899536290900179 |language=en |issn=0899-5362|url-access=subscription }}</ref> Sa kanyang karera, si Nyamweru ay gumugol ng ilang panahon sa Cambridge bilang isang research fellow sa [[Wolfson College, Cambridge]], noong 2003-2004; at sa Oxford, bilang isang visiting fellow sa [[St Hilda's College, Oxford]].<ref name="auto"/><ref>{{cite web|url=https://www.st-hildas.ox.ac.uk/asset/st-hilda-s-chronicle-2022-23-online.pdf|title=St Hilda's Chronicle 2022-2023|page=33|year=2023}}</ref> ==Mga Publikasyon== Gayundin ang paglalathala ng mga artikulo sa pananaliksik sa mga journal, Si Nyameru ay sumulat at nag-edit ng ilang mga libro at monograp tungkol sa pisikal na heograpiya at kultural na antropolohiya ng Silangang Aprika. Sumulat din siya ng mga aklat-aralin para sa mga mag-aaral ng heograpiya sa paaralan. ===Mga piling aklat=== *{{cite book|title=Some traditions of the Akamba of Kenya|last=Nyamweru|first=Celia|year=2021|pages=258|publisher=Nairobi; Celia Nyamweru|isbn=9798753641663}} *{{cite book|title=African sacred groves : ecological dynamics & social change|last1=Sheridan|first1=Michael J.|last2=Nyamweru|first2=Celia|year=2008|publisher=Oxford : James Currey|pages=1–230|isbn=9781847014016}} *{{cite book|title= Rifts and Volcanoes: A Study of the East African Rift System|url= https://archive.org/details/riftsvolcanoesst0000celi|last=Nyamweru|first=Celia|publisher=Nelson Africa|year=1980|isbn=0175114471}} ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Nyamweru, Celia}} bz8rp71u3069zl0yuosj73qaf90thz2 0 338165 2208567 2207394 2026-05-22T21:51:11Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2208567 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Saint-Germain-d'Esteuil |native_name = Sent German d'Estulh |settlement_type = Bayan |image_skyline = Stgermesteuil vue.JPG |image_caption = Tanawin ng nayon |image_shield = Blason ville fr Saint-Germain-d'Esteuil (Gironde).svg |pushpin_map = France#France Nouvelle-Aquitaine |pushpin_map_caption = Lokasyon ng Saint-Germain-d'Esteuil |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Nouvelle-Aquitaine]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Gironda]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Lesparré-Medoc|Lesparré-Medoc]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020-2026) |leader_name = Philippe Buggin<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|publisher=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=13 September 2022|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 44.35 |population_as_of = 2023 |population_total = 1365 |population_demonym = Saint-Germinois |population_density_km2 = auto |website = http://www.saintgermaindesteuil.com/ |coordinates = {{coord|45.2898|-0.8658|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 12 |elevation_min_m = |elevation_max_m = |postal_code_type = INSEE/Postal code |postal_code = 33412/33340 }} Ang '''Saint-Germain-d'Esteuil''' ({{IPA|fr|sɛ̃ ʒɛʁmɛ̃ dɛstœj}}; {{langx|oc|Sent German d'Estulh}}) ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa Timog-Kanlurang [[Pransiya]] na matatagpuan sa departamento ng [[Gironda]], sa rehiyon ng [[Nouvelle-Aquitaine]]. ==Heograpiya== Matatagpuan ang bayan ng ''Saint-Germain-d'Esteuil'' sa rehiyon ng [[Médoc]]. Kabilang dito, sa partikular, ang mga nayon at malalayong pamayanan ng Artiguillon, Dartrat, Boyentran, Guibeau, l'Hôpital, Lagune, Liard, Miqueu, Pillet, at Saint-Gaux.<ref>[http://www.viamichelin.fr/web/Cartes-plans?layers=0001&strLocid=31NDJndGUxMGNORFV1TWpnNU5UYz1jTFRBdU9EWTFOekU9 www.viamichelin.fr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180727054808/https://www.viamichelin.fr/web/Cartes-plans?layers=0001&strLocid=31NDJndGUxMGNORFV1TWpnNU5UYz1jTFRBdU9EWTFOekU9 |date=2018-07-27 }} Extrait de cartographie montrant les hameaux et écarts de la commune de ''Saint-Germain-d'Esteuil''.</ref> Ang mga kalapit na komunidad ay [[Cissac-Médoc]], [[Hourtin]], Lesparre-Médoc]], [[Ordonnac]], [[Saint-Laurent-Médoc]], [[Saint-Seurin-de-Cadourne]] at [[Vertheuil]]. ==Pangalan== Ang pangalan ay malamang na nagmula sa anyong "esteir," na nagmula mismo sa Latin na "Aestuarium." Ang lugar ay tunay ngang dating lawa ng oksbow sa [[bunganga ng Gironda]]. Ginamit ni Gascon ang terminong ito upang tumukoy sa mga lawa ng oxbow o maliliit na ilog na direktang dumadaloy sa karagatan. Samakatuwid, ang Pranses na adaptasyon ng pangalan ay lohikal na Saint-Germain-l'Estuaire. Ang Latin na pangalan nito ay ''Sancti Germani d'Aestuarium''. ==Kasaysayan== Ang teritoryo ay sinakop na simula pa noong panahon ng Neolitiko, gaya ng pinatutunayan ng monumento ng [[megalitiko]] ng Barbehère. ==Mga lugar at monumento== Ang mknumento ng megalitkio na kilala bilang [[Barbehère dolmen]], ay nakalista bilang isang makasaysayang monumento simula noong 1989. Ito ang naging paksa ng sistematikong paghuhukay sa pagitan ng 1987 at 1992 at nakakuha ng masaganang arkeolohikong materyal.<ref>André Coffyn, avec la collaboration d'Hubert Sion, ''L'Allée d'Aquitaine de Barbehère'', Centre Pierre Paris, diff. De Boccard, 1996, 100 p., ill.</ref> ===Pamana ng relihiyon=== * Krus ng misyon na may petsang 1860 na may estatwa ng Birheng Maria. Ito ay nakalista bilang isang makasaysayang monumento simula noong 1992. * Ang simbahan ng parokya ng Saint-Germain, sa istilong Neo-Romanesque, kasama ang kampana-beranda nito. Ito ay nakalista sa Pangkalahatang Imbentaryo ng Pamanang Pangkultura.<ref>{{Cite web |title=Eglise paroissiale Saint-Germain |url=https://www.pop.culture.gouv.fr/notice/merimee//IA00024710 |website=pop.culture.gouv.fr |access-date=2022-01-15}}</ref> ===Pamana sibil=== Mga labi ng Gallo-Roman theatre ng Brion, na mula pa noong ika-1 siglo, ay matatagpuan sa Castelet. Ginamit muli ang mga ito noong ika-14 na siglo para sa isang pinatibay na bahay. Nakatala ang mga ito bilang mga makasaysayang monumento simula noong 1984. <gallery> stgermesteuil mairie.JPG|La mairie. Stgermesteuil eg.JPG|L'église et la croix de mission. Stgermesteuil cm.JPG|La croix de mission. Saint-Germain-d’Esteuil, Gironde, Vierge à l’enfant bu IMG 1388.jpg|[[File:Logo monument historique - rouge ombré, encadré.svg|15px]] La statue de la Vierge à l'Enfant. Dolmen de Barbehère 02.JPG|[[File:Logo monument historique - rouge ombré, encadré.svg|15px]] Dolmen de Barbehère. Saint-Germain d’Esteuil, Gironde, théâtre de Brion bu IMG 1396.jpg|[[File:Logo monument historique - rouge ombré, encadré.svg|15px]] Vestiges du théâtre gallo-romain de Brion. Stgermesteuil monu.JPG|Le monument aux morts. </gallery> ===Pamana ng Industriya=== Isang [[Éolienne Bollée]] ang nananatili sa teritoryo nito. [[File:89 - Saint-Germain-d'Esteuil (33).jpg|thumb|Isang turbina ng hangin na nakikita mula sa daan patungo sa bukid.]] ===Pamana ng Kapaligiran=== Noong 2010, binuksan ang harding botanikal na "Flore et Vie" (Flora at Buhay). Ito ay nakatuon sa pagtuklas ng mga pambihira, sinauna, at internasyonal na halamang gulay at kabilang din ang mga koleksyon ng mga antigong manok. Ang hardin ay bukas sa mga bisita mula Hunyo hanggang Oktubre. ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Saint-Germain-d'Esteuil (Gironde).svg|thumb|Saint-Germain-d'Esteuil]] ''Hinati bawat maputla, unang kulay azure na may namumungang kulay pilak na puno ng peras o, pangalawa ay kulay azure na may leon na passant guardant na nakabaligtad sa kurba o; sa kurba o may nakasulat na "SENT-GERMAN-D'ESTULH" sa malalaking titik na sable, na nakapatong sa partisyon.''<ref>[https://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=20133 Eskudo de armas ng Saint-Germain-d'Esteuil.]</ref> ==Mga sanggunian== {[reflist}} [[Kategorya:Saint-Germain-d'Esteuil]] [[Kategorya:Gironda]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] f5lbe1wcs4ziyhl5x7dbnjc17lwa27v 0 338200 2208532 2207925 2026-05-22T17:43:06Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208532 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Katinig na tunog-''R''}} {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{About|uri ng katinig|titik|R}}{{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig na tunóg-''R''''' o '''rotíko''' ang mga [[likidong katinig]] na kumakatawan sa samu't saring paraan sa pagbigkas sa titik na ''[[R]]'' sa [[sulat Latin]] (o mga katumbas sa ibang [[Sistema ng pagsulat|sistema ng panulat]]). Isinusulat ito sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] bilang isa sa mga barayti ng ''R''. Mahirap igrupo ang mga ito sa ponetika dahil sa kawalan nito ng iisang [[Paraan ng artikulasyon|paraan]] o [[lugar ng artikulasyon]] na makikita sa lahat ng mga ito.<ref name="lindau">{{Cite journal |last=Lindau |first=Mona |date=1978 |title=Vowel features |url=https://archive.org/details/sim_language_1978-09_54_3/page/540 |trans-title=Mga tampok ng patinig |journal=Language |language=en |volume=54 |issue=3 |pages=541–63 |doi=10.2307/412786 |jstor=412786}}</ref> Gayunpaman, madalas itong magpakita sa mga [[ponolohiya]] ng mga wika ng mundo.<ref name="Wiese">{{Cite book |last=Wiese |first=Richard |title=Distinctive Feature Theory |date=2001 |publisher=Mouton de Gruyter |isbn=3-11-017033-7 |editor-last=T Alan Hall |location=Berlin |language=en |trans-title=Teorya ng Natatanging Tampok |chapter=The phonology of /r/ |trans-chapter=Ang ponolohiya ng /r/}}</ref> Bagamat tinatawag na tunog-''R'', iba-iba ang maaaring maging gampanin nito depende sa mga wika at hindi agad ito kumakatawan sa titik na ''R'' o katumbas nito sa lokal na sistema ng panulat. Maaari itong umakto bilang mga [[katinig na pasutsot]], [[malapatinig]], o kahit bilang mga [[Katinig na pasara|pasara]].<ref>{{cite journal |last=Whitley |first=M. Stanley |year=2003 |title=Rhotic Representation: Problems and Proposals |trans-title=Representasyon sa mga Rotiko: Mga Problema at Mungkahi |journal=Journal of the International Phonetic Association |language=en |volume=33 |jstor=44526903 |number=1 |pp=81–86}}</ref><ref name=":0">{{cite book |last=Scobbie |first=J.M. |title=Encyclopedia of Language & Linguistics |publisher=Elsevier |year=2006 |isbn=9780080448541 |editor-last=Brown |editor-first=Keith |edition=2 |pp=337-344 |language=en |trans-title=Ensiklopedya ng Wika at Lingguwistika |chapter=(R) as a Variable |trans-chapter=(R) bilang Paiba-iba |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04711-8 |chapter-url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542047118}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wiese |first=Richard |author-link= |title=The Blackwell Companion to Phonology |publisher=[[John Wiley & Sons]] |year=2011 |editor-last=van Oostendorp |editor-first=Marc |pages=711–729 |language=en |trans-title=Ang Kasama ng Blackwell sa Ponolohiya |chapter=The representation of rhotics |trans-chapter=Ang representasyon sa mga rotiko |editor-last2=Ewen |editor-first2=Colin |editor-last3=Hume |editor-first3=Elizabeth |editor-last4=Rice |editor-first4=Keren}}</ref> Halimbawa, ang [[matunog na simpleng katinig na pakatal sa gilagid]] {{IPA|[ɾ]}} ay itinuturing bilang isang katinig na tunog-''R'' sa maraming mga wika kabilang na ang [[wikang Tagalog]], pero sa [[wikang Ingles]] sa Hilagang Amerika, isa lamang itong [[alopono]] ng [[di-matunog na katinig na pasara sa gilagid]] {{IPA|[t]}} kagaya sa salitang Ingles na {{Lang|en|water}} ({{IPA|hal. [ˈwɑ.ɾɚ]}}, "tubig"). Dahil rito, itinuturing ng ilang mga lingwista ang mga katinig na tunog-R bilang isang ponolohikal na grupo, hindi ponetiko.<ref name="chabot">{{Cite journal |last=Chabot |first=Alex |date=2019 |title=What's wrong with being a rhotic? |trans-title=Anong mali sa pagiging rotiko? |journal=Glossa: A Journal of General Linguistics |language=en |volume=4 |issue=(1)38 |pages=1–24 |doi=10.5334/gjgl.618 |doi-access=free}}</ref> May ilang mga wika na nagtatangi sa pagkakaroon o kawalan ng tunog-''R'' sa isang salita, na tinatawag na '''rotisidád'''. Halimbawa, may mga barayti ang wikang Ingles na hindi binibigkas ang tunog-''R'' ("di-rotiko") kagaya ng [[Britanikong Ingles]], samantalang may mga barayti ang naturang wika na nagbibigkas sa tunog na ito ("rotiko") kabilang na ang [[Amerikanong Ingles]] at ang lokal na barayti sa Pilipinas, [[Pilipinong Ingles]]. == Uri == Makikita sa mga wika ng mundo ang mga sumusunod na katinig na tunog-''R'':<ref name="ladefoged1996sounds">{{SOWL}}</ref> * [[Katinig na pakatal]], mga katinig na nabubuo sa pamamagitan ng panginginig ng dila sa isang artikulador. ** [[Simpleng katinig na pakatal]], na nabubuo sa pamamagitan ng isang mabilis na pagdampi ng dila sa artikulador. Halimbawa ang tunog na {{IPA|[ɾ]}} sa [[wikang Tagalog]]. Sa ibang mga wika kagaya ng mga barayti ng [[wikang Ingles]] sa Australia at Estados Unidos, umaakto ang mga ito bilang mga [[Katinig na pasara|pasara]]. ** [[Matinding katinig na pakatal]], na nabubuo naman sa pamamagitan ng mabilis at sunod-sunod na pagdampi ng dila sa artikulador. Halimbawa ang tunog na {{IPA|[r]}} sa [[wikang Espanyol]]. Hindi lahat ng mga matitinding katinig na pakatal ay mga katinig na tunog-''R'', kagaya ng [[matinding katinig na pakatal sa parehong labi]] {{IPA|[ʙ]}}. * [[Katinig na palapit sa gilagid]] at [[Katinig na palapit sa dilang pulupot|dilang pulupot]], mga katinig na nabubuo sa gilagid o sa pamamagitan ng pagpulupot paatras ng dila. Walang nagaganap na pagkiskis na maririnig, at wala ring kahit anong paghaharang sa daanan ng boses. * [[Katinig sa tilao]], na nabubuo sa [[tilao]] sa bandang [[lalamunan]]. Umaatras ang dila sa likurang bahagi para magawa ang tunog. Depende sa [[paraan ng artikulasyon]], maaaring mailarawan ang tunog nito bilang "garalgal" lalo na sa mga [[katinig na pasutsot]] sa [[Lugar ng artikulasyon|lugar]] na ito. Maririnig ito sa mga wikang Europeo, partikular na ang mga [[wikang Portuges]], [[Wikang Pranses|Pranses]], at [[Wikang Aleman|Aleman]]. == Katangian == Madalas na sinusulat bilang {{IPA|/r/}} ang mga katinig na tunog-''R'' sa mga transkripsiyon sa mga wika kung saan walang pagtatangi sa mga ganitong tunog sa imbentaryo. Halimbawa, sa [[mga wikang katutubo ng Australia]] kung saan may katinig na palapit at matinding pakatal na tunog-''R'' sa kanilang imbentaryo, sinusulat ang mga ito bilang ''r'' at ''rr''. Dahil sa kawalan ng iisang paraan o [[lugar ng artikulasyon]] ng mga katinig na tunog-''R'', isang sikat na paksa sa mga lingwista ang paghahanap sa mga pagkakapareho ng mga ito,<ref name=":0" /> kung meron man, upang mabigyang katuwiran ang naturang grupo.<ref name="chabot" /> Isa sa mga mungkahing paliwanag ay ang ideya ng pagkakaroon ng mga katangian ang mga miyembrong katinig nito sa isa't isa pero hindi sa lahat.<ref name="lindau" /> Isa ring paliwanag ukol rito ang mga katangian ng mga katinig na tunog-''R'' kumpara sa mga [[katinig na pagilid]] at [[patinig]] batay sa ''sonoridad'', ang tindi ng lakas ng tunog kumpara sa ibang mga tunog ng kaparehong tinis, haba, at diin.<ref name="lindau" /> == Tingnan din == * [[Patinig na tunog-R|Patinig na tunog-''R'']] * [[Tunog-R sa lalamunan|Tunog-''R'' sa lalamunan]] == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} [[Kategorya:Ponetikang pang-artikulasyon]] [[Kategorya:Mga katinig]] [[Kategorya:Bigkas]] rj9e6bezaqrgaqrrus7tey1u80q6ubw 0 338259 2208552 2208092 2026-05-22T18:09:32Z InternetArchiveBot 113521 Bluelink 1 book for verifiability (20260522sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 2208552 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:AJANTA_CAVES_-_C.SHELARE_(2).jpg|thumb|300x300px|Kweba 19, bulwagan ng [[chaitya]] noong ika-5 siglo sa Ajanta.]] Ang '''mga Kuweba ng Ajanta''' ay 30 [[Mga kuwebang Budista ng India|monumentong kuwebang Budista]] na [[Arkitekturang ukit sa bato|inukit sa bato]] na nagmula noong ikalawang siglo [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|BCE]] hanggang noong mga 480 CE sa [[Distrito ng Aurangabad, Maharashtra|distrito ng Aurangabad]] sa estado ng [[Maharashtra]] sa India.<ref>{{Cite web |title=Padmapani Painting Ajanta Cave |url=https://aurangabad.gov.in/en/tourist-place/padmapani-painting-ajanta-cave/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402113118/https://aurangabad.gov.in/en/tourist-place/padmapani-painting-ajanta-cave/ |archive-date=April 2, 2023 |access-date=2023-04-02 |website=Aurangabad Administration, Government Of Maharashtra |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Ajanta Caves |url=https://whc.unesco.org/en/list/242/ |access-date=2023-03-30 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref><ref name="Madan">{{Cite book |last=Gopal |first=Madan |url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada |title=India through the ages |publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |year=1990 |editor-last=K.S. Gautam |page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/173 173]}}</ref> Ang mga Kuweba ng Ajanta ay isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]].<ref name=":0" /> Sa pangkalahatan, kinikilala bilang mga obra maestra ng [[Budistang sining|Budistang sining pangrelihiyon]], ang mga kuweba ay kinabibilangan ng mga pinta at mga eskultura na inukit sa bato, na inilarawan bilang isa sa pinakamahusay na natitirang halimbawa ng [[Sinaunang Indianong sining|sinaunang sining ng India]], lalo na ang mga nagpapahayag na pinta na nagpapakita ng mga emosyon sa pamamagitan ng kilos, postura, at anyo. <ref>{{Cite book |last=Ring |first=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&pg=PA17 |title=Asia and Oceania |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |publisher=Routledge |year=2012 |isbn=978-1-136-63979-1 |pages=17, 14–19}}</ref><ref>{{Cite book |last=Honour |first=Hugh |url=https://books.google.com/books?id=qGb4pyoseH4C |title=A World History of Art |last2=Fleming |first2=John |publisher=Laurence King |year=2005 |isbn=978-1-85669-451-3 |pages=228–230}}</ref>{{Sfn|Michell|2009}} Ang mga kuweba ay itinayo sa dalawang yugto, ang una ay nagsimula noong ikalawang siglo BCE at ang pangalawa ay naganap mula 400 hanggang 650 CE, ayon sa mga mas lumang salaysay, o sa isang maikling panahon na 460–480 CE ayon sa mga sumunod na iskolarsip.<ref>[https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/242.pdf ''Ajanta Caves: Advisory Body Evaluation,'' UNESCO International Council on Monuments and Sites. 1982. Retrieved 27 October 2006.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091222054333/https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/242.pdf|date=22 December 2009}}, p. 2.</ref> Ang mga Kuweba ng Ajanta ay bumubuo ng mga sinaunang monasteryo (mga ''[[Wiharë|Vihara]]'') at mga bulwagan ng pagsamba (mga ''[[Chaitya|Chaityas]]'') ng iba't ibang tradisyong Budista na inukit sa isang {{Convert|75|m|adj=on}} pader na bato.<ref name="Johnston2013p18">{{Cite book |last=Cohen |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=iepJAgAAQBAJ |title=Encyclopedia of Monasticism |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1-136-78716-4 |editor-last=Johnston |editor-first=William M. |pages=18–20}}</ref><ref>{{Cite book |last=Jamkhedkar |first=Aravinda Prabhakar |url=https://books.google.com/books?id=HGzqAAAAMAAJ |title=Ajanta |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-569785-8 |pages=61–62, 71–73}}</ref> Nagpapakita rin ang mga kuweba ng mga ipinintang larawan na naglalarawan sa mga nakaraang buhay<ref>{{Cite web |title=''Ajanta Caves, India: Brief Description,'' UNESCO World Heritage Site. Retrieved 27 October 2006. |url=https://whc.unesco.org/en/list/242 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218043116/https://whc.unesco.org/en/list/242 |archive-date=18 December 2008 |access-date=26 December 2019}}</ref> at [[Reengkarnasyon|muling pagsilang]] ni Buddha, mga kuwentong pictorial mula sa ''Jatakamala ni Aryasura'', at mga eskultura ng mga diyos ng Buddhist na inukit sa bato.<ref name="Johnston2013p18" /><ref>{{Cite journal |last=Cohen |first=Richard S. |date=May 1998 |title=Nāga, Yakṣiṇī, Buddha: Local Deities and Local Buddhism at Ajanta |url=https://archive.org/details/sim_history-of-religions_1998-05_37_4/page/360 |journal=History of Religions |publisher=University of Chicago Press |volume=37 |issue=4 |pages=360–400 |doi=10.1086/463514 |jstor=3176402}}</ref><ref>{{Cite book |last=Behl |first=Benoy K. |url=https://books.google.com/books?id=sfLVAAAAMAAJ |title=The Ajanta caves: artistic wonder of ancient Buddhist India |last2=Nigam |first2=Sangitika |publisher=Harry N. Abrams |year=1998 |isbn=978-0-8109-1983-9 |pages=164, 226}}</ref> Ipinahihiwatig ng mga tala sa teksto na ang mga kuwebang ito ay nagsilbing kanlungan para sa mga monghe sa panahon ng tag-ulan, pati na rin isang lugar ng pahingahan para sa mga mangangalakal at peregrino sa sinaunang India.<ref name="Johnston2013p18" /> Bagaman sagana ang matingkad na mga kulay at mga ipinintang larawan sa dingding mula sa mural sa kasaysayan ng India gaya ng pinatutunayan ng mga tala sa kasaysayan, ang mga Kuweba 1, 2, 16 at 17 ng Ajanta ang bumubuo sa pinakamalaking corpus ng mga natitirang sinaunang ipinintang larawan sa dingding mula sa India.{{Sfn|Harle|1994}} [[Talaksan:Ajanta_viewpoint.jpg|thumb|Panoramikong tanaw ng Ajanta Caves mula sa kalapit na burol]] Ang mga Kuweba ng Ajanta ay nabanggit sa mga alaala ng ilang mga manlalakbay na Buddhist na Tsino noong medyebal na panahon.{{Sfn|Cohen|2006a}} Natakpan ang mga ito ng kagubatan hanggang sa hindi sinasadyang "natuklasan" at itinawag sa kontemporaneong atensyon noong 1819 ng isang kolonyal na opisyal ng Britanya na si Kapitan John Smith sa isang pangkat ng pangangaso ng tigre.{{Sfn|Spink|2007}} Ang mga kuweba ay nasa mabatong hilagang pader ng hugis-U na bangin ng [[Ilog Waghur]],<ref>variously spelled Waghora or Waghur</ref> sa [[Dekanong Talampas]].<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/242/multiple=1&unique_number=269 Map of Ajanta Caves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211106080808/http://whc.unesco.org/en/list/242/multiple%3D1%26unique_number%3D269|date=6 November 2021}}, UNESCO</ref><ref>{{Cite book |last=Sanyal |first=Narayan |url=https://books.google.com/books?id=oD7rAAAAMAAJ |title=Immortal Ajanta |publisher=Bharati |year=1984 |page=7}}</ref> Sa loob ng bangin ay may ilang mga talon, na maririnig mula sa labas ng mga kuweba kapag mataas ang ilog.{{Sfn|Spink|2007}} == Kasaysayan == [[Talaksan:Map_of_Ajanta_Caves.svg|thumb|Mapa ng mga Kuweba ng Ajanta]] Ang mga Kuweba ng Ajanta ay karaniwang sinasang-ayunan na ginawa sa dalawang magkaibang yugto; una noong ika-2 siglo BCE hanggang ika-1 siglo CE, at pangalawa ilang siglo pagkatapos.<ref>{{Cite book |last=Jamkhedkar |first=Aravinda Prabhakar |url=https://books.google.com/books?id=HGzqAAAAMAAJ |title=Ajanta |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-569785-8 |pages=3–5}}</ref>{{Sfn|Spink|2009}}<ref>{{Cite book |last=Nicholson |first=Louise |url=https://books.google.com/books?id=71jZCwAAQBAJ |title=National Geographic India |publisher=National Geographic Society |year=2014 |isbn=978-1-4262-1183-6 |pages=175–176}}</ref> Ang mga kuweba ay binubuo ng 36 na makikilalang pundasyon,<ref name="Johnston2013p182">{{Cite book |last=Cohen |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=iepJAgAAQBAJ |title=Encyclopedia of Monasticism |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1-136-78716-4 |editor-last=Johnston |editor-first=William M. |pages=18–20}}</ref> ang ilan sa mga ito ay natuklasan pagkatapos ng orihinal na pagnunumero ng mga kuweba mula 1 hanggang 29. Ang mga kuweba na natukoy kalaunan ay nilagyan ng mga letra ng alpabeto, tulad ng 15A, na nakilala sa pagitan ng orihinal na mga kuweba na may bilang na 15 at 16.{{Sfn|Spink|2007}} Ang pagnunumero ng kuweba ay isang kumbensiyon ng kaginhawahan at hindi sumasalamin sa kronolohikong pagkakasunud-sunod ng kanilang konstruksiyon.<ref name="ringsalkin14">{{Cite book |last=Ring |first=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC |title=Asia and Oceania |last2=Salkin |first2=Robert M. |last3=La Boda |first3=Sharon |publisher=Routledge |year=1994 |isbn=978-1-884964-04-6 |pages=14–19}}</ref> Mula noong 1983, ang mga kuweba ng Ajanta ay nakalista na sa Pandaigdigang Pamana ng UNESCO ng India. Ang mga Kuweba ng Ajanta, kasama ang [[mga Kuweba ng Ellora]], ay naging pinakasikat na destinasyon ng turista sa Maharashtra, at kadalasang siksikan tuwing panahon ng pista opisyal, na nagpapataas ng banta sa mga kuweba, lalo na sa mga ipinintang larawan.<ref>{{Harvp|Cohen|2006a}} discusses the history and future of visitors to Ajanta.</ref> Noong 2012, inanunsiyo ng Maharashtra Tourism Development Corporation ang mga plano na magdagdag sa ASI visitor center sa pasukan ng kumpletong mga replika ng mga kuweba 1, 2, 16 at 17 upang mabawasan ang siksikan sa mga orihinal, at bigyang-daan ang mga bisita na makatanggap ng mas mahusay na biswal na ideya ng mga ipinintang larawan, na madilim ang ilaw at mahirap basahin sa mga kuweba.<ref>[https://web.archive.org/web/20120809232804/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-05/pune/33048793_1_caves-ellora-centre "Tourist centre to house replicas of Ajanta caves"], [[The Times of India]], 5 August 2012, accessed 24 October 2012; see {{Harvp|Cohen|2006a}} for an earlier version of the proposal, recreating caves 16, 17 and 21.</ref> == Tingnan din == * [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India]] == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em|refs=<!-- This ref should be first in a series of refs. --> <ref name=asicave1to29>{{cite web|title=World Heritage Sites – About Ajanta Caves 01 to 29 |publisher=Archaeological Survey of India |year=2015 |url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ajanta_caves.asp |access-date=22 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120501151253/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ajanta_caves.asp |archive-date=1 May 2012|url-status=dead}}</ref>}} == Mga panlabas na link == * [http://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195393521/obo-9780195393521-0192.xml Bibliograpiya ng mga Kuweba ng Ajanta], Akira Shimada (2014), Oxford University Press * [https://dx.doi.org/10.1080/02666030.2012.659906 Ang Maagang Pag-unlad ng Cave 26-Complex sa Ajanta] * [https://www.nybooks.com/articles/archives/2014/oct/23/greatest-ancient-picture-gallery Ang Pinakadakilang Sinaunang Galeriya ng Larawan. William Dalrymple, New York Review of Books (23 Oktubre 2014)] * [https://whc.unesco.org/en/list/242/ Mga Kuweba ng Ajanta sa Listahan ng UNESCO] * [https://artsandculture.google.com/entity/m0_z7 Mga Paglilibot sa Google Streetview ng bawat Kweba ng Ajanta] * [http://www.profcohen.net/publications/ajanta-inscriptions-1.pdf Mga Inskripsiyon na may mga Salin: Mga Kuweba ng Ajanta], Richard Cohen {{World Heritage Sites in India}}{{Aurangabad district, Maharashtra topics|state=collapsed}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] ev0xcdumz511mrx41x090qfchbglbyc 0 338260 2208464 2208093 2026-05-22T12:09:47Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2208464 wikitext text/x-wiki Ang '''mga Kuweba ng Ellora''' ay isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]] sa [[Aurangabad]], [[Indiya|India]]. Ito ay isa sa pinakamalaking complex ng kuweba na inukit sa bato sa mundo, na may mga likhang sining na mula AD 600–1000, kabilang ang mga kuwebang [[Mga Hindu|Hindu]], [[Budismo|Budista]], at [[Hainismo|Hain]].{{Sfn|Owen|2012}}<ref name="unescoellora">{{Cite web |date=6 March 2008 |title=Ellora Caves |url=https://whc.unesco.org/en/list/243 |access-date=12 August 2010 |website=whc.unesco.org |publisher=UNESCO World Heritage Centre |quote=These 34 monasteries and temples, extending over more than 2 km, were dug side by side in the wall of a high basalt cliff, not far from Aurangabad, in Maharashtra. Ellora, with its uninterrupted sequence of monuments dating from AD 600 to 1000.... a unique artistic creation and a technological exploit but, with its sanctuaries devoted to Hinduism....}}</ref> Ang complex ay isang nangungunang halimbawa ng [[Indiyanong arkitekturang inukit sa bato|arkitekturang inukit sa bato ng India]], at ilan sa mga ito ay hindi mahigpit na "mga kuweba" dahil wala silang bubong. Itinatampok sa Kuweba 16 ang pinakamalaking nag-iisang monolitikong paghuhukay sa bato sa mundo, ang [[Templo ng Kailasa, Ellora|templo ng Kailash]], isang monumento na hugis-karwahe na inialay sa diyos na si [[Siva|Shiva]]. Nagtatampok din ang paghuhukay sa templo ng Kailash ng mga eskultura na naglalarawan ng iba't ibang diyos ng Hindu pati na rin ang mga relief panel na nagbubuod sa dalawang pangunahing [[Epikong tulang Indiyano|epikong Hindu]]. Mayroong mahigit 100 kuweba sa lugar, lahat ay nahukay mula sa mga [[Basalto|basaltong]] barangko sa Kaburulang Charanandri, 34 sa mga ito ay bukas sa publiko.<ref name="asiintro">{{Cite web |date=2011 |title=World Heritage Sites: Ellora Caves |url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ellora.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180410194545/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ellora.asp |archive-date=10 April 2018 |access-date=2025-06-17 |website=asi.nic.in |publisher=Archaeological Survey of India, Ministry of Culture, Government of India}}</ref> Ang mga ito ay binubuo ng 17 Hindu (mga kuweba 13–29), 12 Budista (mga kuweba 1–12) at 5 Hain (mga kuweba 30–34) na kuweba,<ref name="Owen2012p10">{{Cite book |last=Lisa Owen |url=https://books.google.com/books?id=vHK2WE8xAzYC |title=Carving Devotion in the Jain Caves at Ellora |publisher=Brill Academic |year=2012 |isbn=978-9004206298 |pages=1–10}}</ref><ref name="Brockman2011p155">{{Cite book |last=Norbert C. Brockman |url=https://books.google.com/books?id=ZNZ15Oow8XcC |title=Encyclopedia of Sacred Places, 2nd Edition |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-59884-655-3 |pages=155–156}}</ref> na ang bawat grupo ay kumakatawan sa mga diyos at mitolohiyang laganap noong ika-1 milenyo CE, pati na rin ang mga monasteryo ng bawat relihiyon.<ref name="Owen2012p10" /> Ang mga ito ay itinayo nang malapit sa isa't isa at naglalarawan ng pagkakasundo sa relihiyon na umiral sa sinaunang India.<ref name="unescoellora"/><ref>{{Cite book |title=Ancient India: Land Of Mystery |publisher=[[Time Life]] |year=1994 |series=Lost Civilizations}}</ref> Ang lahat ng mga monumento ng Ellora ay itinayo noong panahon ng [[dinastiyang Rashtrakuta]] (r. 753-982 AD), na nagtayo ng bahagi ng mga kuwebang Hindu at Budista, at ang [[Dinastiyang Seuna (Yadava)|dinastiyang Yadava]] (c. 1187–1317), na nagtayo ng ilang mga kuweba ng Hain. Ang pondo para sa pagtatayo ng mga monumento ay ibinigay ng mga maharlika, mangangalakal, at mga mayayaman sa rehiyon.<ref name="asiintro" /><ref name="Madan">{{Cite book |last=Gopal |first=Madan |url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada |title=India through the ages |publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |year=1990 |editor-last=K.S. Gautam |page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/178 178] |access-date= |via=archive.org}}</ref> Bagama't ang mga kuweba ay nagsilbing mga templo at pahingahan para sa mga peregrino,<ref name="Brockman2011p1552">{{Cite book |last=Norbert C. Brockman |url=https://books.google.com/books?id=ZNZ15Oow8XcC |title=Encyclopedia of Sacred Places, 2nd Edition |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-59884-655-3 |pages=155–156}}</ref> ang lokasyon ng lugar sa isang sinaunang ruta ng kalakalan sa Timog Asya ay ginawa rin itong isang mahalagang sentro ng komersiyo sa rehiyong Dekano.{{Sfn|Pandit|2013}} Ito ay {{Cvt|29|km|mi}} hilagang-kanluran ng Aurangabad at humigit-kumulang {{Cvt|300|km}} silangan-hilagang-silangan ng [[Mumbai]]. Sa kasalukuyan, ang mga Kuweba ng Ellora, kasama ang kalapit na [[mga Kuweba ng Ajanta]], ay isang pangunahing atraksyon ng turista sa rehiyon ng [[Marathwada]] ng [[Maharashtra]] at isang protektadong monumento sa ilalim ng [[Archaeological Survey of India]] (ASI).<ref>{{Cite web |title=Ellora Caves |url=http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_maharashtra.asp |access-date=19 May 2012}}</ref> == Etimolohiya == Ang Ellora, na tinatawag ding Verul o Elura, ay ang maikling anyo ng sinaunang pangalang '''Elloorpuram'''.'''<ref>World Heritage Series Ellora, [[Archaeological Survey of India]], Government of India, p. 6. {{ISBN|81-87780-43-6}}. Printed by GoodEarth Publications, Eicher GoodEarth Limited @ Thomson Press, New Delhi</ref>''' Ang mas lumang anyo ng pangalan ay natagpuan sa mga sinaunang sanggunian, tulad ng inskripsiyon ni Baroda noong 812 AD, na binabanggit ang "kadakilaan ng gusaling ito" at na "ang dakilang gusaling ito ay itinayo sa isang burol ni Krishnaraja sa Elapura, ang gusali sa inskripsiyon ay ang templo ni Kailasa.<ref name="asiintro2">{{Cite web |date=2011 |title=World Heritage Sites: Ellora Caves |url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ellora.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180410194545/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ellora.asp |archive-date=10 April 2018 |access-date=2025-06-17 |website=asi.nic.in |publisher=Archaeological Survey of India, Ministry of Culture, Government of India}}</ref> Sa tradisyong Indiano, ang bawat kuweba ay pinangalanan at may hulaping ''Guha'' (Sanskrit), ''Lena'', o ''Leni'' (Marathi), na nangangahulugang kuweba.<ref name="asiintro2" />{{Sfn|Pia Brancaccio|2013}} Pinaniniwalaan din na ito ay nagmula sa Ilvalapuram, na ipinangalan sa asura na si [[Ilvala at Vatapi|Ilvala]] na namuno sa rehiyong ito na natalo ni Pantas [[Agastya]].<ref>{{Cite web |title=PrabhupadaBooks.com Srila Prabhupada's Original Books |url=https://prabhupadabooks.com/ |access-date=2022-07-18 |website=prabhupadabooks.com}}</ref> == Lokasyon == [[Talaksan:ElloraWik.jpg|right|thumb|245x245px|Mga Kuweba ng Ellora, pangkalahatang mapa (ang bato ay inilalarawan bilang maitim na berde)]] Ang mga kuweba ng Ellora ay matatagpuan sa estado ng Maharashtra noong mga {{Cvt|29|km}} hilagang-kanluran ng lungsod ng Aurangabad, {{Cvt|300|km}} silangan-hilagang-silangan ng [[Mumbai]], {{Cvt|235|km}} mula sa [[Pune]] at humigit-kumulang {{Cvt|100|km}} kanluran ng [[mga Kuweba ng Ajanta]], isa pang Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO at {{Cvt|2.3|km}} mula sa [[Templo ng Grishneshwar]] (India). == Tingnan din == * [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India]] == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikivoyage|Ellora}} * [https://whc.unesco.org/en/list/243/ Mga Kuweba ng Ellora] sa Listahan ng UNESCO * [http://elloracaves.org/caves.php Layout, plano ng sahig at paglalarawan ng bawat kweba ng Ellora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180829085300/http://www.elloracaves.org/caves.php |date=2018-08-29 }}, Deepanjana at Arno Klein * [http://www.gettyimages.com/photos/ellora?excludenudity=false&mediatype=photography&page=1&phrase=ellora&sort=mostpopular Mga Larawan ni Ellora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180101154321/http://www.gettyimages.com/photos/ellora?excludenudity=false&mediatype=photography&page=1&phrase=ellora&sort=mostpopular |date=2018-01-01 }}, Getty Images * Mga ipinintang larawan ng mga kuweba bilang mga ilustrasyon Ang Zenana , isang tula ni Letitia Elizabeth Landon : ** ''Dus Awtar'', ni George Cattermole, inukit ni William Woolnoth ** ''Dher Warra'', din ni George Cattermole, na inukit ni William Woolnoth ** ''Nahukay na Templo ni Kylas'', ni Samuel Prout, inukit ni E Challis {{World Heritage Sites in India}}{{Hindu temples in Maharashtra}}{{Jain temples}}{{Indian Buddhist Caves}}{{Historical places of Rashtrakuta}}{{Jain Caves in India}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] dwa9x7f2j4lu96d6cso7pzqr3j59sa2 0 338281 2208648 2208302 2026-05-23T03:23:33Z BigBoyNewbie67 (The New Account of BigBoyNewbie69) 161849 /* Alpabeto */ 2208648 wikitext text/x-wiki Ang '''Wikang''' '''Fyksian''' (sa Wikang Fyksian: Vaijskäskhä) ay isang proyektong wika na sinimulan ni James Wong, ang tagalikha ng Fyksland, noong 1996. Dahil sa kasaysayan at heograpiya ng Fyksland, ang Fyksian ay isang wika na higit na naiimpluwensyahan (sa mga tuntunin ng bokabularyo) ng mga wikang [[Hermaniko]] at mga wikang [[Mga wikang Selta|Selta]], bagaman hindi ito direktang nauugnay sa iba pang mga wika sa etimolohiya. Bilang isang hiwalay na wika, ang gramatika ng Fyksian ay naglalaman ng mga elemento na katulad ng mga matatagpuan sa [[Wikang Finlandes]] (hal. kumplikadong sistema ng kaso), [[Wikang Tsino]] (hal. pagkakaiba ng panghalip), atbp. Ang Fyksian ay hindi nilayon na maging isang pantulong na wika. Ang pangunahing paggamit nito ay masining, dahil idinisenyo ito para sa panggagaya ng isang makatotohanang ngunit kathang-isip na wika at micronation. == Alpabeto == Ang Alpabetong Fyksian ay binubuo ng 24 na titik, kung saan 18 ay karaniwan sa [[alpabetong Latin]]. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Letra !! Bigkas |- | Aa || /ɑ/ |- | Ää || /æ/ |- | Åå || /ɔ/ |- | Dd || /d/ |- | Ee || /ɛ/ |- | Ff || /f/ |- | Gg || /ɡ/ |- | Hh || /h/ |- | Ii || /i/ |- | Jj || /j/ |- | Kk || /k/ |- | Ll || /l/ |- | Mm || /m/ |- | Nn || /n/ |- | Oo || /o/ |- | Öö || /ɜ/ |- | Øø || /ø/ |- | Pp || /p/ |- | Rr || /r/ |- | Ss || /s/ |- | Tt || /t/ |- | Uu || /u/ |- | Vv || /v/ |- | Ææ || /eɪ/ |- | Þþ || /θ/ |} == Gramatika == <big>'''Sistema ng Pandiwa'''</big> - '''Mga Boses''': Aktibo, Passive, at Middle (nagsasaad ng reflexive/reciprocal senses). - '''Mga Mood''': Indicative, Interrogative (magdagdag ng suffix, -ka), at Subjunctive (magdagdag ng suffix, -ki). - '''Mga Tense''': Mayroong 11 tenses para sa bawat mood, kabilang ang simple at compound forms gamit ang auxiliary verbs gaya ng hävøton. - '''Mga Uri ng Pandiwa''': Ang mga pandiwa ay ikinategorya bilang Malakas, Mahina, o Neuter (neuter na mga pandiwa ay nagbabago ng kahulugan ayon sa istilo ng conjugation). '''<big>Pang-uri sa Pang-abay</big>''' Ang mga pang-uri at pang-abay ay nabuo mula sa mga ugat ng pangngalan o pandiwa gamit ang mga tiyak na panlapi: '''-skä''': Bumubuo ng pang-uri mula sa isang pangngalan (hal., vrim "lakas" → vrimskä "masigla"). '''-ur''': Comparative suffix ("higit pa"). -aþ: Superlative suffix ("pinaka"). '''-ling''': Bumubuo ng pang-abay mula sa pang-uri (hal., vrimskäling "masigla"). '''-vå / -lug''': Mga suffix para sa "-full" at "-less". '''ö-''': Prefix na ginagamit para sa negasyon (hal., övrimskä "tamad"). == Leksikon == Nasa listahan na ito ang lahat ng salita sa wikang Fyksian. {| class="wikitable sortable" ! Fyksian !! Tagalog | aasn || arseniko |- | airg || pilak |- | aktim || aktinyo |- | aktimiden || mga aktinido |- | alum || aluminyo |- | alæn || lahat |- | amerikim || amerisyo |- | antimon || antimonyo |- | aoropim || uriopyo |- | argon || argon |- | astat || astatino |- | Auroppa || Europa |- | Aurøn || Aurøn (Ang pinakamaliit na anyo ng pera sa Fyksland) |- | avesen || mga patalastas / paunawa |- | barim || baryo |- | berkelim || berkelyo |- | beryllim || berilyo |- | bohrim || bohriyo |- | brom || bromina |- | californium || kalipornyo |- | curim || kuryo |- | darmstadtim || darmstadtyo |- | dubnim || dubniyo |- | dui || ito |- | dvo || dalawa |- | dvoa || pangalawa |- | dysprosim || disprosyo |- | Dänmark || Dinamarka |- | däp || malungkot |- | däpling || nang may kalungkutan |- | däpö || pinalulungkot |- | däpögølskä || nakalulungkot |- | däþeid || kalungkutan |- | eetaal || kumain |- | eetne || kumakain ako (babae) |- | eetnä || kumakain ako (lalaki) |- | eeton || kumain / kinain |- | eetonin || kinain |- | eetteen || kumakain sila (babae) |- | eetten || kumakain sila (lalaki) |- | eetter || kumakain |- | eetterin || kinakain |- | eetterinka-hij? || kinakain ba siya? |- | eetterka || kumakain ba? |- | eettig || kakain |- | eettigin || kakainin |- | eettigki || kakain sana |- | eettin || kinakain |- | eettonki || kumain sana |- | eettut || kumain na |- | eettutin || kinain na |- | eettutinki || kinain na sana |- | eettä || kumakain siya (lalaki) |- | eettäka-hij? || kumakain ba siya? |- | eettäka || kumakain ba? |- | ein || isa |- | eina || isang / una |- | einhen || unyon / pagkakaisa |- | einsteinium || ainstanyo |- | erbim || erbyo |- | fermim || permyo |- | flerovim || plerovyo |- | gaarvenklije || pamahalaan / gobyerno |- | gadolinim || gadolinyo |- | gjømanim || dyermanyo |- | goed || mabuti / maganda |- | goeda || masaya |- | goedstea || pinakamabuti |- | goedur || mas mabuti / pinakamabuti |- | gällim || galyo |- | hassim || hasyo |- | helim || helyo |- | hij || siya (lalaki) |- | hijsä || sila (mga lalaki) |- | huignon || nag-isip |- | huignut || nag-isip na |- | huignä || mag-isip |- | huigør || nag-iisip |- | Hutieku || Abril |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidroheno |- | hvildenak || resolusyon |- | hvildønil || resolusyon |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || tungsten |- | hävnim || hapnyo |- | hävønon || naging / noon |- | hävøtig || magkakaroon |- | hävøtigin || magiging |- | hävøton || magkaroon |- | hävøtonki || nagkaroon sana |- | hävøtut || mayroon / nagkaroon |- | hävøtutka || mayroon ba? |- | höpeel || lumaktaw |- | hølmim || holmyo |- | hørvigtä || mga dukado |- | i || at / sa loob ng |- | ik || ako |- | indim || indyo |- | iod || yodo |- | iridim || iridyo |- | Iskti || Islandiya |- | Jaakot || Jacob |- | jen || bakal |- | Kaans || Olimpiko |- | Kaansä || Nagbabagang Balita |- | kaantoria || portal / tarangkahan |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Talahalatang Pamana |- | kiesel || silikon |- | kohnäkijke || monarkiya / kaharian |- | kopiveuræktä || karapatang-ari |- | krom || kromyo |- | krypton || kripton |- | Kronøn || Kronøn (Ang pinakamalaking anyo ng pera sa Fyksland; 1 Kron = 10 Aur) |- | kupar || tanso |- | kvæløvni || nitroheno |- | kvøna || babae |- | kälim || potasyo |- | kædmin || kadmiyo |- | kælsim || kalsyo |- | köhl || karbon |- | köhvolt || kobalt |- | kölm || tatlo |- | kölma || pangatlo |- | köpønikim || kopernisyo |- | lantan || lantano |- | lantaniden || mga lantanido |- | lawrencim || lawrenso |- | liskhiede || kasaysayan |- | litim || lityo |- | livermorim || livermoryo |- | lutisim || lutesyo |- | läänton || mga bansa |- | Lækvogøn || Palasyo ng Lækvogøn (Ang Palasyo ng Hari ng Fyksland) |- | magnesim || magnesyo |- | meitnerim || meitneryo |- | mendelevim || mendelebyo |- | mit || kasama ang / may |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangganso |- | negen || siyam |- | negena || pansiyam |- | neodym || neodimyo |- | neon || neon |- | nikl || nikel |- | niobim || niobyo |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelyo |- | Norije || Norwega |- | nátrim || natriyo / sodyo |- | Nådene || Nordiko |- | næptunim || neptunyo |- | nætugåm || web / network |- | Nölaig || Pasko |- | og || o |- | oir || ginto |- | op || sa itaas ng |- | paasi || pasaporte |- | platina || platino |- | pliu || tingga |- | plutonim || plutonyo |- | praseodym || praseodimyo |- | promeþim || prometyo |- | protaktim || protaktinyo |- | pälladim || paladyo |- | pólonim || polonyo |- | raidim || radyo |- | raidon || radon |- | reijnim || renyo |- | rhodim || rodyo |- | ruhvdim || rubidyo |- | rutherfordim || rutherfordyo |- | ruþanim || rutenyo |- | ræktäinøn || mga karapatan |- | röntgenim || rontgenyo |- | røkæpænin || nakareserba |- | samarim || samaryo |- | seaborgim || seaborgiyo |- | seen || sampu |- | seena || ikasampu |- | seit || pito |- | seita || ikapito |- | selen || selenyo |- | side || site / websayt |- | sigtaal || tumanaw / tumingin |- | sigtäel || tumanaw / tingnan |- | sij || siya (babae) |- | sijsä || sila (mga babae) |- | sink || sink |- | sirim || seryo |- | sirkon || sirkonyo |- | sisim || sesyo |- | skandim || iskandyo |- | stovning || instituto |- | strontim || istronsyo |- | surøvni || oksiheno |- | Sverije || Suwesya |- | svæv || asupre |- | søg || paghahanap |- | søgall || maghanap |- | søgoa! || maghanap ka! |- | søs || anim |- | søsa || ikaanim |- | t'hävøtig || magkakaroon sa sarili |- | t'hävøton || nagkaroon sa sarili |- | t'hävøtut || mayroon sa sarili |- | t'västät || maligo / maghugas ng sarili |- | t'västätig || maliligo / maghuhugas ng sarili |- | t'västäton || naligo / naghugas ng sarili |- | t'västätut || nakaligo na sa sarili |- | t'västätør || naliligo / naghuhugas ng sarili |- | tallim || talyo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluryo |- | terbim || terbyo |- | tijv || lima |- | tijva || ikalima |- | tin || lata / tingga |- | titanim || titanyo |- | tæknitim || teknisyo |- | um || para / patungo sa |- | ununoctium || oganeson |- | ununpentium || moskabyo |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonyo |- | uraanim || uranyo |- | utijmä || oras / panahon |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskär || Fyksian |- | Vaijskäskhä || Wikang Fyksian |- | verde || mundo / daigdig |- | vesegisien || mga bisita |- | vigtigæn || mahalaga |- | Vinlant || Pinlandiya |- | vluor || plorina |- | vonnä || pag-asa / umaasa |- | vosvå || posporo |- | vrankim || pransyo |- | vrim || lakas / sigla |- | vrimlug || nanghihina / walang sigla |- | vrimlugling || nang walang kasigla-sigla |- | vrimskä || masigla / malakas |- | vrimskäaþ || pinakamasigla |- | vrimskäling || nang may kasiglaan |- | vrimskälingaþ || sa pinakamasiglang paraan |- | vrimskälingur || mas masigla |- | vrimskäur || mas masigla |- | vrimvå || puno ng sigla |- | vrimvåling || sa masiglang paraan |- | vrimö || nagpapasigla |- | vrimögølskä || nakapagpapasigla |- | vrimögølskäaþ || pinakanakapagpapasigla |- | vrimögølskäling || sa nakagigising na paraan |- | vrimögølskälingaþ || sa pinakanakapagpapasiglang paraan |- | vrimögølskälingur || mas nakapagpapasigla |- | vrimögølskäur || mas nakapagpapasigla |- | vänadim || banadyo |- | västäel || maghugas |- | västäon || hinugasan |- | västør || naghugas |- | vå || apat |- | Væriskøn || Kapuluang Faroe |- | våa || pang-apat |- | Vølkomosinki || Tuloy kayo / Maligayang pagdating |- | vør || tayo / kami |- | Webe || Web |- | xenon || senon |- | ytterbim || iterbyo |- | yttrim || itryo |- | Ålant || Kapuluang Åland |- | åv || walo |- | åva || ikawalo |- | þi || iyan / na |- | þorim || toryo |} gbrdv46vea02z5stheanmp04egvjr3f 0 338291 2208476 2208361 2026-05-22T12:46:12Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Singgapúr]] 2208476 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singgapúr]] ka8qyryme76dyzpq65uz55px0axry4f 2208641 2208476 2026-05-23T02:24:56Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208641 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 338294 2208642 2208401 2026-05-23T02:25:19Z Jojit fb 38 Changed redirect target from [[Singgapúr]] to [[Singapura]] 2208642 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 0 338303 2208504 2026-05-22T15:01:04Z CarbonaraKid863 112412 Nilipat ni CarbonaraKid863 ang pahinang [[Sistemang Mataas na Paaralang Pang-agham ng Pilipinas]] sa [[Sistema ng Mataas na Paaralan ng Pilipinas sa Agham]] mula sa redirect: Binabalik sa dating pamagat. May mga patunay na ginagamit ang saling "Mataas na Paaralan ng Pilipinas sa Agham" sa iba't ibang kampus: Sa Pangunahing Kampus para sa kanilang Moving-Up o Padayon ceremonies: https://www.facebook.com/share/p/1Cpw8nBq3x/, sa Rehiyong Bikol para sa Palatuntunan ng Pagtatapos: https://www.face... 2208504 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sistema ng Mataas na Paaralan ng Pilipinas sa Agham]] 9g6llvenwvw0h1nb690az4llnpzyd41 0 338304 2208575 2026-05-22T23:04:42Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208575 wikitext text/x-wiki Ang '''''Allosaurus''''' ay [[henero]] ng [[theropod]] dinosaur na nabuhay 155 hanggang 143 milyong taon na ang nakalilipas noong huling panahon ng huling [[Hurasiko]] (Oxfordian hanggang pinakabagong mga edad ng Tithonian). cmjo2w2r2mlip2uclhxlivep6mi99nk 2208576 2208575 2026-05-22T23:07:56Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208576 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Late Jurassic]] ([[Oxfordian (stage)]] to [[Tithonian]]) | image = AMNH Allosaurus.jpg | image_caption = Rekonstruksyon ng kalansay ng ''Allosaurus'' sa American Museum of Natural History | parent_authority = [[Othniel Marsh|Marsh]] | taxon = Allosaurus | authority = Marsh, 1877 | type_species = {{extinct}}'''''Allosaurus fragilis''''' | type_species_authority = Marsh, 1877 | subdivision_ranks = Other species | subdivision_ref = | subdivision = *{{extinct}}'''''A. europaeus''''' <br/><small>[[Octávio Mateus|Mateus]] et al., 2006</small> *{{extinct}}'''''A. jimmadseni''''' <br/><small>Chure & Loewen, 2020</small> *{{extinct}}'''''A. anax''''' <br/><small>Danison et al., 2024</small> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>Genus synonymy</small> |''[[Antrodemus]]''? <br/><small>[[Joseph Leidy|Leidy]], 1870</small> |''[[Creosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1878</small> |''[[Epanterias]]''? <br/><small>[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1878</small> |''[[Labrosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1879</small> }} }} Ang '''''Allosaurus''''' ay [[henero]] ng [[theropod]] dinosaur na nabuhay 155 hanggang 143 milyong taon na ang nakalilipas noong huling panahon ng huling [[Hurasiko]] (Oxfordian hanggang pinakabagong mga edad ng Tithonian). 1jxye54r6s67n2kybehzj7l668wopnj 2208577 2208576 2026-05-22T23:10:16Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208577 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = Huling Hurasiko {{fossilrange|Late Jurassic}} <small>Oxfordian hanggang Tithonian</small> | image = AMNH Allosaurus.jpg | image_caption = Rekonstruksyon ng kalansay ng ''Allosaurus'' sa American Museum of Natural History | parent_authority = [[Othniel Marsh|Marsh]] | taxon = Allosaurus | authority = Marsh, 1877 | type_species = {{extinct}}'''''Allosaurus fragilis''''' | type_species_authority = Marsh, 1877 | subdivision_ranks = Other species | subdivision_ref = | subdivision = *{{extinct}}'''''A. europaeus''''' <br/><small>[[Octávio Mateus|Mateus]] et al., 2006</small> *{{extinct}}'''''A. jimmadseni''''' <br/><small>Chure & Loewen, 2020</small> *{{extinct}}'''''A. anax''''' <br/><small>Danison et al., 2024</small> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>Genus synonymy</small> |''[[Antrodemus]]''? <br/><small>[[Joseph Leidy|Leidy]], 1870</small> |''[[Creosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1878</small> |''[[Epanterias]]''? <br/><small>[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1878</small> |''[[Labrosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1879</small> }} }} Ang '''''Allosaurus''''' ay [[henero]] ng [[theropod]] dinosaur na nabuhay 155 hanggang 143 milyong taon na ang nakalilipas noong huling panahon ng huling [[Hurasiko]] (Oxfordian hanggang pinakabagong mga edad ng Tithonian). l1ttqyunp88z6zddbq7qznyrk5dj1uq 2208578 2208577 2026-05-22T23:10:59Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208578 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{fossilrange|Late Jurassic}} <small>Oxfordian hanggang Tithonian</small> | image = AMNH Allosaurus.jpg | image_caption = Rekonstruksyon ng kalansay ng ''Allosaurus'' sa American Museum of Natural History | parent_authority = [[Othniel Marsh|Marsh]] | taxon = Allosaurus | authority = Marsh, 1877 | type_species = {{extinct}}'''''Allosaurus fragilis''''' | type_species_authority = Marsh, 1877 | subdivision_ranks = Other species | subdivision_ref = | subdivision = *{{extinct}}'''''A. europaeus''''' <br/><small>[[Octávio Mateus|Mateus]] et al., 2006</small> *{{extinct}}'''''A. jimmadseni''''' <br/><small>Chure & Loewen, 2020</small> *{{extinct}}'''''A. anax''''' <br/><small>Danison et al., 2024</small> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>Genus synonymy</small> |''[[Antrodemus]]''? <br/><small>[[Joseph Leidy|Leidy]], 1870</small> |''[[Creosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1878</small> |''[[Epanterias]]''? <br/><small>[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1878</small> |''[[Labrosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1879</small> }} }} Ang '''''Allosaurus''''' ay [[henero]] ng [[theropod]] dinosaur na nabuhay 155 hanggang 143 milyong taon na ang nakalilipas noong huling panahon ng huling [[Hurasiko]] (Oxfordian hanggang pinakabagong mga edad ng Tithonian). a5ftysfc18npqwlf59aljxelyumf26p 2208579 2208578 2026-05-22T23:12:55Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208579 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{fossilrange|Late Jurassic}} <small>Oxfordian hanggang Tithonian</small> | image = AMNH Allosaurus.jpg | image_caption = Rekonstruksyon ng kalansay ng ''Allosaurus'' sa American Museum of Natural History | parent_authority = [[Othniel Marsh|Marsh]] | taxon = Allosaurus | authority = Marsh, 1877 | type_species = {{extinct}}'''''Allosaurus fragilis''''' | type_species_authority = Marsh, 1877 | subdivision_ranks = Other species | subdivision_ref = | subdivision = *{{extinct}}'''''A. europaeus''''' <br/><small>[[Octávio Mateus|Mateus]] et al., 2006</small> *{{extinct}}'''''A. jimmadseni''''' <br/><small>Chure & Loewen, 2020</small> *{{extinct}}'''''A. anax''''' <br/><small>Danison et al., 2024</small> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>Genus synonymy</small> |''[[Antrodemus]]''? <br/><small>[[Joseph Leidy|Leidy]], 1870</small> |''[[Creosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1878</small> |''[[Epanterias]]''? <br/><small>[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1878</small> |''[[Labrosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1879</small> }} }} Ang '''''Allosaurus''''' ay [[extinct]] na [[henero]] ng [[theropod]] dinosaur na nabuhay 155 hanggang 143 milyong taon na ang nakalilipas noong huling panahon ng huling [[Hurasiko]] (Oxfordian hanggang pinakabagong mga edad ng Tithonian). 6jlsriw6vmpurumocw6jqtiyrrmf15x 2208580 2208579 2026-05-22T23:14:27Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208580 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{fossilrange|155|143.1}} | image = AMNH Allosaurus.jpg | image_caption = Rekonstruksyon ng kalansay ng ''Allosaurus'' sa American Museum of Natural History | parent_authority = [[Othniel Marsh|Marsh]] | taxon = Allosaurus | authority = Marsh, 1877 | type_species = {{extinct}}'''''Allosaurus fragilis''''' | type_species_authority = Marsh, 1877 | subdivision_ranks = Other species | subdivision_ref = | subdivision = *{{extinct}}'''''A. europaeus''''' <br/><small>[[Octávio Mateus|Mateus]] et al., 2006</small> *{{extinct}}'''''A. jimmadseni''''' <br/><small>Chure & Loewen, 2020</small> *{{extinct}}'''''A. anax''''' <br/><small>Danison et al., 2024</small> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>Genus synonymy</small> |''[[Antrodemus]]''? <br/><small>[[Joseph Leidy|Leidy]], 1870</small> |''[[Creosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1878</small> |''[[Epanterias]]''? <br/><small>[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1878</small> |''[[Labrosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1879</small> }} }} Ang '''''Allosaurus''''' ay [[extinct]] na [[henero]] ng [[theropod]] dinosaur na nabuhay 155 hanggang 143 milyong taon na ang nakalilipas noong huling panahon ng huling [[Hurasiko]] (Oxfordian hanggang pinakabagong mga edad ng Tithonian). 9f4cta765651xtjglvdc4gbvhdm50js 2208581 2208580 2026-05-22T23:14:55Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208581 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{fossilrange|155|143.1}} | image = AMNH Allosaurus.jpg | image_caption = Rekonstruksyon ng kalansay ng ''Allosaurus'' sa American Museum of Natural History | parent_authority = [[Othniel Marsh|Marsh]] | taxon = Allosaurus | authority = Marsh, 1877 | type_species = {{extinct}}'''''Allosaurus fragilis''''' | type_species_authority = Marsh, 1877 | subdivision_ranks = Other species | subdivision_ref = | subdivision = *{{extinct}}'''''A. europaeus''''' <br/><small>[[Octávio Mateus|Mateus]] et al., 2006</small> *{{extinct}}'''''A. jimmadseni''''' <br/><small>Chure & Loewen, 2020</small> *{{extinct}}'''''A. anax''''' <br/><small>Danison et al., 2024</small> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>Genus synonymy</small> |''[[Antrodemus]]''? <br/><small>[[Joseph Leidy|Leidy]], 1870</small> |''[[Creosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1878</small> |''[[Epanterias]]''? <br/><small>[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1878</small> |''[[Labrosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1879</small> }} }} Ang '''''Allosaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng [[theropod]] dinosaur na nabuhay 155 hanggang 143 milyong taon na ang nakalilipas noong huling panahon ng huling [[Hurasiko]] (Oxfordian hanggang pinakabagong mga edad ng Tithonian). 0vdaxu42nsuvwm6m272mlsov25ojeyy 2208582 2208581 2026-05-22T23:16:42Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208582 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{fossilrange|155|143.1}} | image = AMNH Allosaurus.jpg | image_caption = Rekonstruksyon ng kalansay ng ''Allosaurus'' sa American Museum of Natural History | parent_authority = [[Othniel Marsh|Marsh]], 1878 | taxon = Allosaurus | authority = Marsh, 1877 | type_species = {{extinct}}'''''Allosaurus fragilis''''' | type_species_authority = Marsh, 1877 | subdivision_ranks = Other species | subdivision_ref = | subdivision = *{{extinct}}'''''A. europaeus''''' <br/><small>[[Octávio Mateus|Mateus]] et al., 2006</small> *{{extinct}}'''''A. jimmadseni''''' <br/><small>Chure & Loewen, 2020</small> *{{extinct}}'''''A. anax''''' <br/><small>Danison et al., 2024</small> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>Genus synonymy</small> |''[[Antrodemus]]''? <br/><small>[[Joseph Leidy|Leidy]], 1870</small> |''[[Creosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1878</small> |''[[Epanterias]]''? <br/><small>[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1878</small> |''[[Labrosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1879</small> }} }} Ang '''''Allosaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng [[theropod]] dinosaur na nabuhay 155 hanggang 143 milyong taon na ang nakalilipas noong huling panahon ng huling [[Hurasiko]] (Oxfordian hanggang pinakabagong mga edad ng Tithonian). r3d64e7mbs0yz4u1whqn95saectx4nb 2208583 2208582 2026-05-22T23:21:02Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208583 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{fossilrange|155|143.1}} | image = AMNH Allosaurus.jpg | image_caption = Naka-mount na cast ng isang Allosaurus na nagpapakain sa isang patay na Apatosaurus | parent_authority = [[Othniel Marsh|Marsh]], 1878 | taxon = Allosaurus | authority = Marsh, 1877 | type_species = {{extinct}}'''''Allosaurus fragilis''''' | type_species_authority = Marsh, 1877 | subdivision_ranks = Other species | subdivision_ref = | subdivision = *{{extinct}}'''''A. europaeus''''' <br/><small>[[Octávio Mateus|Mateus]] et al., 2006</small> *{{extinct}}'''''A. jimmadseni''''' <br/><small>Chure & Loewen, 2020</small> *{{extinct}}'''''A. anax''''' <br/><small>Danison et al., 2024</small> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>Genus synonymy</small> |''[[Antrodemus]]''? <br/><small>[[Joseph Leidy|Leidy]], 1870</small> |''[[Creosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1878</small> |''[[Epanterias]]''? <br/><small>[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1878</small> |''[[Labrosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1879</small> }} }} Ang '''''Allosaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng [[theropod]] dinosaur na nabuhay 155 hanggang 143 milyong taon na ang nakalilipas noong huling panahon ng huling [[Hurasiko]] (Oxfordian hanggang pinakabagong mga edad ng Tithonian). flzzj2kb64976u4j0s7xg89dgg5a2ys 2208584 2208583 2026-05-22T23:22:08Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208584 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{fossilrange|155|143.1}} | image = AMNH Allosaurus.jpg | image_caption = Naka-mount na cast sa AMNH ng isang Allosaurus na kumakain ng isang patay na Apatosaurus | parent_authority = [[Othniel Marsh|Marsh]], 1878 | taxon = Allosaurus | authority = Marsh, 1877 | type_species = {{extinct}}'''''Allosaurus fragilis''''' | type_species_authority = Marsh, 1877 | subdivision_ranks = Other species | subdivision_ref = | subdivision = *{{extinct}}'''''A. europaeus''''' <br/><small>[[Octávio Mateus|Mateus]] et al., 2006</small> *{{extinct}}'''''A. jimmadseni''''' <br/><small>Chure & Loewen, 2020</small> *{{extinct}}'''''A. anax''''' <br/><small>Danison et al., 2024</small> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>Genus synonymy</small> |''[[Antrodemus]]''? <br/><small>[[Joseph Leidy|Leidy]], 1870</small> |''[[Creosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1878</small> |''[[Epanterias]]''? <br/><small>[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1878</small> |''[[Labrosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1879</small> }} }} Ang '''''Allosaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng [[theropod]] dinosaur na nabuhay 155 hanggang 143 milyong taon na ang nakalilipas noong huling panahon ng huling [[Hurasiko]] (Oxfordian hanggang pinakabagong mga edad ng Tithonian). hk1v936l3abio30nr4084cacklsbpjj 2208585 2208584 2026-05-22T23:23:54Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208585 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{fossilrange|155|143.1}} | image = AMNH Allosaurus.jpg | image_caption = Naka-mount na cast ng isang Allosaurus sa American Museum of Natural History na kumakain ng patay na [[Apatosaurus]] | parent_authority = [[Othniel Marsh|Marsh]], 1878 | taxon = Allosaurus | authority = Marsh, 1877 | type_species = {{extinct}}'''''Allosaurus fragilis''''' | type_species_authority = Marsh, 1877 | subdivision_ranks = Other species | subdivision_ref = | subdivision = *{{extinct}}'''''A. europaeus''''' <br/><small>[[Octávio Mateus|Mateus]] et al., 2006</small> *{{extinct}}'''''A. jimmadseni''''' <br/><small>Chure & Loewen, 2020</small> *{{extinct}}'''''A. anax''''' <br/><small>Danison et al., 2024</small> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>Genus synonymy</small> |''[[Antrodemus]]''? <br/><small>[[Joseph Leidy|Leidy]], 1870</small> |''[[Creosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1878</small> |''[[Epanterias]]''? <br/><small>[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1878</small> |''[[Labrosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1879</small> }} }} Ang '''''Allosaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng [[theropod]] dinosaur na nabuhay 155 hanggang 143 milyong taon na ang nakalilipas noong huling panahon ng huling [[Hurasiko]] (Oxfordian hanggang pinakabagong mga edad ng Tithonian). l4yq9xtk9x6jd4oak2kbp1eck8os2z2 2208586 2208585 2026-05-22T23:24:05Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208586 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{fossilrange|155|143.1}} | image = AMNH Allosaurus.jpg | image_caption = Naka-mount na cast ng isang Allosaurus sa [[American Museum of Natural History]] na kumakain ng patay na [[Apatosaurus]] | parent_authority = [[Othniel Marsh|Marsh]], 1878 | taxon = Allosaurus | authority = Marsh, 1877 | type_species = {{extinct}}'''''Allosaurus fragilis''''' | type_species_authority = Marsh, 1877 | subdivision_ranks = Other species | subdivision_ref = | subdivision = *{{extinct}}'''''A. europaeus''''' <br/><small>[[Octávio Mateus|Mateus]] et al., 2006</small> *{{extinct}}'''''A. jimmadseni''''' <br/><small>Chure & Loewen, 2020</small> *{{extinct}}'''''A. anax''''' <br/><small>Danison et al., 2024</small> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>Genus synonymy</small> |''[[Antrodemus]]''? <br/><small>[[Joseph Leidy|Leidy]], 1870</small> |''[[Creosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1878</small> |''[[Epanterias]]''? <br/><small>[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1878</small> |''[[Labrosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1879</small> }} }} Ang '''''Allosaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng [[theropod]] dinosaur na nabuhay 155 hanggang 143 milyong taon na ang nakalilipas noong huling panahon ng huling [[Hurasiko]] (Oxfordian hanggang pinakabagong mga edad ng Tithonian). bi88iulmh9ge8i4x46ujva0577dipa1 2208587 2208586 2026-05-22T23:25:22Z Sharktube2000 161034 added [[Category:Dinosauro]] using [[WP:HC|HotCat]] 2208587 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{fossilrange|155|143.1}} | image = AMNH Allosaurus.jpg | image_caption = Naka-mount na cast ng isang Allosaurus sa [[American Museum of Natural History]] na kumakain ng patay na [[Apatosaurus]] | parent_authority = [[Othniel Marsh|Marsh]], 1878 | taxon = Allosaurus | authority = Marsh, 1877 | type_species = {{extinct}}'''''Allosaurus fragilis''''' | type_species_authority = Marsh, 1877 | subdivision_ranks = Other species | subdivision_ref = | subdivision = *{{extinct}}'''''A. europaeus''''' <br/><small>[[Octávio Mateus|Mateus]] et al., 2006</small> *{{extinct}}'''''A. jimmadseni''''' <br/><small>Chure & Loewen, 2020</small> *{{extinct}}'''''A. anax''''' <br/><small>Danison et al., 2024</small> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>Genus synonymy</small> |''[[Antrodemus]]''? <br/><small>[[Joseph Leidy|Leidy]], 1870</small> |''[[Creosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1878</small> |''[[Epanterias]]''? <br/><small>[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1878</small> |''[[Labrosaurus]]''? <br/><small>Marsh, 1879</small> }} }} Ang '''''Allosaurus''''' ay isang [[extinct]] na [[henero]] ng [[theropod]] dinosaur na nabuhay 155 hanggang 143 milyong taon na ang nakalilipas noong huling panahon ng huling [[Hurasiko]] (Oxfordian hanggang pinakabagong mga edad ng Tithonian). [[Kategorya:Dinosauro]] 3rzwe22sia8olawzfzy27vxvtrb6jgs 0 338305 2208588 2026-05-22T23:29:52Z Sharktube2000 161034 Ikinakarga sa [[Archosauriformes]] 2208588 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Archosauriformes]] nxkasf0ai172zv4fm4yaw2g4tovn5h0 0 338306 2208589 2026-05-22T23:32:29Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208589 wikitext text/x-wiki Ang '''''Archosauromorpha''''' ([[Griyego]] para sa "naghaharing mga anyo ng butiki") ay isang [[klado]] ng [[reptilyang]] [[diapsid]] na naglalaman ng lahat ng reptilya na mas malapit na nauugnay sa mga [[archosaur]] (tulad ng mga [[crocodilian]] at [[dinosaur]], kabilang ang mga [[ibon]]) kaysa sa mga [[lepidosaur]] (tulad ng mga [[tuatara]], [[butiki]], at [[ahas]]). 8siegu759i86p7ktkpynn8vhi74i1j9 2208590 2208589 2026-05-22T23:32:41Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208590 wikitext text/x-wiki Ang '''Archosauromorpha''' ([[Griyego]] para sa "naghaharing mga anyo ng butiki") ay isang [[klado]] ng [[reptilyang]] [[diapsid]] na naglalaman ng lahat ng reptilya na mas malapit na nauugnay sa mga [[archosaur]] (tulad ng mga [[crocodilian]] at [[dinosaur]], kabilang ang mga [[ibon]]) kaysa sa mga [[lepidosaur]] (tulad ng mga [[tuatara]], [[butiki]], at [[ahas]]). mysb1qj5e7qefut1mwy5bjis7ce6o6k 2208591 2208590 2026-05-22T23:34:40Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208591 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Archosauromorphs | fossil_range = {{Fossil range|260|0}} Posibleng buhay noong Gitnang [[Permian]] | image = Archosauromorpha.jpg | image_caption = '''Row 1:''' ''[[Sharovipteryx mirabilis]]'' and ''[[Crocodylus porosus]]''<br />'''Row 2:''' ''[[Pardalotus punctatus]]'' and ''[[Hyperodapedon fischeri]]''<br />'''Row 3:''' ''[[Tanystropheus longobardicus]]'' | taxon = Archosauromorpha | authority = [[Friedrich von Huene|von Huene]], 1946 }} Ang '''Archosauromorpha''' ([[Griyego]] para sa "naghaharing mga anyo ng butiki") ay isang [[klado]] ng [[reptilyang]] [[diapsid]] na naglalaman ng lahat ng reptilya na mas malapit na nauugnay sa mga [[archosaur]] (tulad ng mga [[crocodilian]] at [[dinosaur]], kabilang ang mga [[ibon]]) kaysa sa mga [[lepidosaur]] (tulad ng mga [[tuatara]], [[butiki]], at [[ahas]]). bt0pmn2jxb05c01fav239ex24b410hg 2208592 2208591 2026-05-22T23:34:54Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208592 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Archosauromorphs | fossil_range = {{Fossil range|260|0}} Posibleng buhay noong Gitnang [[Permian]] | image = Archosauromorpha.jpg | image_caption = '''Row 1:''' ''[[Sharovipteryx mirabilis]]'' at ''[[Crocodylus porosus]]''<br />'''Row 2:''' ''[[Pardalotus punctatus]]'' at ''[[Hyperodapedon fischeri]]''<br />'''Row 3:''' ''[[Tanystropheus longobardicus]]'' | taxon = Archosauromorpha | authority = [[Friedrich von Huene|von Huene]], 1946 }} Ang '''Archosauromorpha''' ([[Griyego]] para sa "naghaharing mga anyo ng butiki") ay isang [[klado]] ng [[reptilyang]] [[diapsid]] na naglalaman ng lahat ng reptilya na mas malapit na nauugnay sa mga [[archosaur]] (tulad ng mga [[crocodilian]] at [[dinosaur]], kabilang ang mga [[ibon]]) kaysa sa mga [[lepidosaur]] (tulad ng mga [[tuatara]], [[butiki]], at [[ahas]]). dgb6q2by2vfl37hn73x5303kh4az1tk 2208593 2208592 2026-05-22T23:35:12Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208593 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Archosauromorphs | fossil_range = {{Fossil range|260|0|earliest=265.8}} Posibleng buhay noong Gitnang [[Permian]] | image = Archosauromorpha.jpg | image_caption = '''Row 1:''' ''[[Sharovipteryx mirabilis]]'' at ''[[Crocodylus porosus]]''<br />'''Row 2:''' ''[[Pardalotus punctatus]]'' at ''[[Hyperodapedon fischeri]]''<br />'''Row 3:''' ''[[Tanystropheus longobardicus]]'' | taxon = Archosauromorpha | authority = [[Friedrich von Huene|von Huene]], 1946 }} Ang '''Archosauromorpha''' ([[Griyego]] para sa "naghaharing mga anyo ng butiki") ay isang [[klado]] ng [[reptilyang]] [[diapsid]] na naglalaman ng lahat ng reptilya na mas malapit na nauugnay sa mga [[archosaur]] (tulad ng mga [[crocodilian]] at [[dinosaur]], kabilang ang mga [[ibon]]) kaysa sa mga [[lepidosaur]] (tulad ng mga [[tuatara]], [[butiki]], at [[ahas]]). g3hirngbm0trbta43lyc7cle5n0aoj2 0 338307 2208595 2026-05-22T23:46:06Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208595 wikitext text/x-wiki Ang '''''Otodus''''' ay isang [[extinct]] na kosmopolitanong [[henero]] na nabuhay noong [[Paleoseno]] hanggang [[Plioseno]] tfat1fccpxlzf4izec7xq2ryflkbyi5 2208596 2208595 2026-05-22T23:48:27Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208596 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | taxon = Otodus | authority = [[Louis Agassiz|Agassiz]], 1843 | fossil_range = {{fossil range|65|3.6}} | image = Otodus angustidens FLMNH.jpg | image_caption = ''Otodus angustidens'' | subdivision_ranks = [[Species]] | subdivision = * †''O. obliquus'' <small>([[Type species|type]])</small> * †''O. aksuaticus'' * †''O. auriculatus'' * †''O. chubutensis'' * †''O. megalodon'' * †''O. sokolovi'' }} Ang '''''Otodus''''' ay isang [[extinct]] na kosmopolitanong [[henero]] na nabuhay noong [[Paleoseno]] hanggang [[Plioseno]] 7z8num404i2r11tmr78d8w9b3zkk626 2208604 2208596 2026-05-22T23:54:19Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208604 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | taxon = Otodus | authority = [[Louis Agassiz|Agassiz]], 1843 | fossil_range = {{fossil range|65|3.6}} | image = Otodus angustidens FLMNH.jpg | image_caption = ''Otodus angustidens'' | subdivision_ranks = [[Species]] | subdivision = * †''O. obliquus'' <small>([[Type species|type]])</small> * †''O. aksuaticus'' * †''O. auriculatus'' * †''O. chubutensis'' * †''O. megalodon'' * †''O. sokolovi'' }} Ang '''''Otodus''''' ay isang [[extinct]] na kosmopolitanong [[henero]] na nabuhay noong [[Paleoseno]] hanggang [[Plioseno]] 32w2ksdmuz7h7rlxshb9bafjiwbq1dh 2208605 2208604 2026-05-22T23:55:54Z Sharktube2000 161034 /* */ 2208605 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | taxon = Otodus | authority = [[Louis Agassiz|Agassiz]], 1843 | fossil_range = {{fossil range|65|3.6}} | image = Otodus angustidens FLMNH.jpg | image_caption = ''Otodus angustidens'' | subdivision_ranks = [[Species]] | subdivision = * †''O. obliquus'' <small>([[Type species|type]])</small> * †''O. aksuaticus'' * †''O. auriculatus'' * †''O. chubutensis'' * †''O. megalodon'' * †''O. sokolovi'' }} Ang '''''Otodus''''' ay isang [[extinct]] na kosmopolitanong [[henero]] ng [[pating]] na nabuhay noong [[Paleoseno]] hanggang [[Plioseno]] 9v7ll6i1qg88odlbtr8sd17u03inotp 2208606 2208605 2026-05-22T23:56:03Z Sharktube2000 161034 added [[Category:Pating]] using [[WP:HC|HotCat]] 2208606 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | taxon = Otodus | authority = [[Louis Agassiz|Agassiz]], 1843 | fossil_range = {{fossil range|65|3.6}} | image = Otodus angustidens FLMNH.jpg | image_caption = ''Otodus angustidens'' | subdivision_ranks = [[Species]] | subdivision = * †''O. obliquus'' <small>([[Type species|type]])</small> * †''O. aksuaticus'' * †''O. auriculatus'' * †''O. chubutensis'' * †''O. megalodon'' * †''O. sokolovi'' }} Ang '''''Otodus''''' ay isang [[extinct]] na kosmopolitanong [[henero]] ng [[pating]] na nabuhay noong [[Paleoseno]] hanggang [[Plioseno]] [[Kategorya:Pating]] bl2lqnpz5enev7vs8byewmfrd6rc9t0 10 338308 2208597 2026-05-22T23:48:54Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= genus |link= {{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}} |parent= Otodontidae |extinct= yes |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 2208597 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= genus |link= Otodus |parent= Otodontidae |extinct= yes |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} jit0gsq0zt22x7azuwcuylt49e0oym0 10 338309 2208598 2026-05-22T23:49:41Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= familia |link= {{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}} |parent= Lamniformes |extinct= yes |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 2208598 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= familia |link= Otodontidae |parent= Lamniformes |extinct= yes |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} i9pselz7x28qzcwq2rr3avwxqr62rtr 10 338310 2208599 2026-05-22T23:50:48Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= ordo |link= {{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}} |parent= Galeomorphi |extinct= <!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 2208599 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= ordo |link= Lamniformes |parent= Galeomorphi |extinct= <!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} hsyvxzjenhik4hq10bruclf2olec0r5 2208602 2208599 2026-05-22T23:53:30Z Sharktube2000 161034 2208602 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= ordo |link= Lamniformes |parent= Galeomorphi |extinct= |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} emwsw6p5as0qzv03d90mg4gyvw6t601 2208603 2208602 2026-05-22T23:53:53Z Sharktube2000 161034 2208603 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= ordo |link= Lamniformes |parent= Galeomorphi |extinct= no |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} ec3xhmho1sdch3ar8izpqt6as486swe 10 338311 2208600 2026-05-22T23:51:20Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= Superorder |link= {{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}} |parent= Selachii |extinct= <!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 2208600 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= Superorder |link= Galeomorphi |parent= Selachii |extinct= <!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 4e1l9h04a258xp1g1cmq5jyjk9l0mfg 10 338312 2208601 2026-05-22T23:52:38Z Sharktube2000 161034 Bagong pahina: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= division |link= {{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}} |parent= Elasmobranchii |extinct= <!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 2208601 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= division |link= Selachii |parent= Elasmobranchii |extinct= <!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs= <!--full citation supporting parent, ideally to secondary source; shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 6zz83kw2u8bvj8jnfgiwtyxb4x7hpsr 0 338313 2208621 2026-05-23T02:15:53Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Singgapúr]] sa [[Singapura]]: mas tamang pamagat, kung hindi sang-ayon, pag-usapan sa [[Usapan:Singpura]] 2208621 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Singapura]] 9n7n0sa9sc7nvb2xbu76div4xaxt5xx 14 338314 2208651 2026-05-23T03:31:53Z Tabilay 153890 Bagong pahina: Hello World 2208651 wikitext text/x-wiki Hello World 17blrxomrhaob95awbn7iuqcxatt8sw 0 338315 2208652 2026-05-23T03:37:33Z Tabilay 153890 Bagong pahina: [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] Ang '''US Open''' ay isa sa apat na [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]] na [[tennis]] na torneo. Ginaganap ito sa [[Queens]], [[New York City]] sa [[USA]]. Pinapatakbo ito ng [[United States Tennis Association]]. Ang torneo ay nilaro na sa tatlong magkaibang uri ng court: * [[Damo]] (1881–1974) * [[Har-Tru]] (isang uri ng [[clay]] court, 1975–1977) * [[Decoturf]]... 2208652 wikitext text/x-wiki [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] Ang '''US Open''' ay isa sa apat na [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]] na [[tennis]] na torneo. Ginaganap ito sa [[Queens]], [[New York City]] sa [[USA]]. Pinapatakbo ito ng [[United States Tennis Association]]. Ang torneo ay nilaro na sa tatlong magkaibang uri ng court: * [[Damo]] (1881–1974) * [[Har-Tru]] (isang uri ng [[clay]] court, 1975–1977) * [[Decoturf]] (isang uri ng hard court, 1978–kasalukuyan) Unang ginanap ang torneo noong 1881 para sa mga lalaki, at 1887 para sa mga babae. Noong 2006, ang US Open ang naging unang Grand Slam na gumamit ng [[Hawk-Eye]]. Ang Hawk-Eye ay isang makina na nagbibigay ng [[virtual]] replay ng tira na kakalaro pa lang — mahalaga ito upang makita kung ang bola ay nasa loob o labas. Kapag hindi sumasang-ayon ang manlalaro sa [[umpire]], maaari nilang hilingin na gamitin ang Hawk-Eye. Simula 2007, ginagamit na rin ito sa iba pang tatlong Grand Slam. Ang US Open ang huling Grand Slam ng taon at ginaganap sa loob ng dalawang linggo, sa huling bahagi ng [[Agosto]] at unang bahagi ng [[Setyembre]]. == Mga Kampeon == === Mga nakaraang kampeon === *[[List of U.S. Open Men's Singles champions|Men's Singles]] *[[List of U.S. Open Women's Singles champions|Women's Singles]] *[[List of U.S. Open Men's Doubles champions|Men's Doubles]] *[[List of U.S. Open Women's Doubles champions|Women's Doubles]] *[[List of U.S. Open Mixed Doubles champions|Mixed Doubles]] *[[List of U.S. Open Singles Finals appearances|Singles Finals]] === Mga kasalukuyang kampeon === {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" !width="150"| Kaganapan !width="200"| Kampeon !width="200"| Runner-up !width="150"| Iskor |- | [[2016 US Open – Men's Singles|2016 Men's Singles]] || {{flagicon|CHE}} '''[[Stan Wawrinka]]''' || {{Flagicon|SRB}} [[Novak Djokovic]] || 6–7 (1), 6–4, 7–5, 6–3 |- | [[2016 US Open – Women's Singles|2016 Women's Singles]] || {{flagicon|DEU}} '''[[Angelique Kerber]]''' || {{flagicon|CZE}} [[Karolína Plíšková]] || 6–3, 4–6, 6–4 |- | [[2016 US Open – Men's Doubles|2016 Men's Doubles]] || '''{{flagicon|GBR}} [[Jamie Murray]]<br />{{flagicon|BRA}} [[Bruno Soares]]''' || {{flagicon|ESP}} [[Pablo Carreño Busta]]<br />{{flagicon|ESP}} [[Guillermo García-López]] || 6–2, 6–3 |- | [[2016 US Open – Women's Doubles|2016 Women's Doubles]] || '''{{flagicon|USA}} [[Bethanie Mattek-Sands]] <br /> {{flagicon|CZE}} [[Lucie Šafářová]]''' || {{Flagicon|FRA}} [[Caroline Garcia]] <br /> {{flagicon|FRA}} [[Kristina Mladenovic]] || 2–6, 7–6 (5), 6–4 |- | [[2016 US Open – Mixed Doubles|2016 Mixed Doubles]] || '''{{flagicon|DEU}} [[Laura Siegemund]]<br />{{flagicon|HRV}} [[Mate Pavić]]''' || {{flagicon|USA}} [[Coco Vandeweghe]]<br />{{flagicon|USA}} [[Rajeev Ram]] || 6–4, 6–4 |} == Mga Rekord == * Lalaki – Sina [[Jimmy Connors]], [[Pete Sampras]], at [[Roger Federer]] ay nanalo ng tig-5 beses. * Babae – Si [[Chris Evert]] ay nanalo ng 6 na beses. == Iba pang mga website == * [http://www.usopen.org/ Opisyal na site ng US Open] * [http://www.grandslamhistory.com/index.php?menu=winners&act=GetWinnersTGSU&idtour=4&idevent=1&id_nation=0/ US Open – Lahat ng nanalo at runner-up. Sanggunian] {{start box}} {{succession box|title=[[Grand Slam (tennis)|Grand Slam Tournament]]|before=[[Wimbledon Championships|Wimbledon]]|after=[[Australian Open]]|years='''Agosto-Setyembre'''|}} {{succession box|title=[[US Open Series]]|before=[[Pilot Pen Tennis|New Haven]]|after=None|years='''Hulyo-Setyembre'''|}} {{end box}} {{US Open (tennis)}} [[Category:1881 establishments in the United States]] [[Category:Sports in New York City]] [[Category:US Open (tennis)| ]] [[Category:1880s establishments in New York (state)]] ` 6ic58ciukearlmo0u0djk9bgb8yb4kz 2208653 2208652 2026-05-23T03:39:31Z Tabilay 153890 /* */ 2208653 wikitext text/x-wiki [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] Ang '''US Open''' ay isa sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na [[tennis]] na torneo. Ginaganap ito sa [[Queens]], [[New York City]] sa [[USA]]. Pinapatakbo ito ng [[:en:United_States_Tennis_Association|United States Tennis Association]]. Ang torneo ay nilaro na sa tatlong magkaibang uri ng court: * [[Damo]] (1881–1974) * [[:en:Har-Tru|Har-Tru]] (isang uri ng [[:en:Clay|clay]] court, 1975–1977) * [[:en:Decoturf|Decoturf]] (isang uri ng hard court, 1978–kasalukuyan) Unang ginanap ang torneo noong 1881 para sa mga lalaki, at 1887 para sa mga babae. Noong 2006, ang US Open ang naging unang Grand Slam na gumamit ng [[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]. Ang Hawk-Eye ay isang makina na nagbibigay ng [[:en:Virtual|virtual]] replay ng tira na kakalaro pa lang — mahalaga ito upang makita kung ang bola ay nasa loob o labas. Kapag hindi sumasang-ayon ang manlalaro sa [[:en:Umpire|umpire]], maaari nilang hilingin na gamitin ang Hawk-Eye. Simula 2007, ginagamit na rin ito sa iba pang tatlong Grand Slam. Ang US Open ang huling Grand Slam ng taon at ginaganap sa loob ng dalawang linggo, sa huling bahagi ng [[Agosto]] at unang bahagi ng [[Setyembre]]. == Mga Kampeon == === Mga nakaraang kampeon === *[[List of U.S. Open Men's Singles champions|Men's Singles]] *[[List of U.S. Open Women's Singles champions|Women's Singles]] *[[List of U.S. Open Men's Doubles champions|Men's Doubles]] *[[List of U.S. Open Women's Doubles champions|Women's Doubles]] *[[List of U.S. Open Mixed Doubles champions|Mixed Doubles]] *[[List of U.S. Open Singles Finals appearances|Singles Finals]] === Mga kasalukuyang kampeon === {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" !width="150"| Kaganapan !width="200"| Kampeon !width="200"| Runner-up !width="150"| Iskor |- | [[2016 US Open – Men's Singles|2016 Men's Singles]] || {{flagicon|CHE}} '''[[Stan Wawrinka]]''' || {{Flagicon|SRB}} [[Novak Djokovic]] || 6–7 (1), 6–4, 7–5, 6–3 |- | [[2016 US Open – Women's Singles|2016 Women's Singles]] || {{flagicon|DEU}} '''[[Angelique Kerber]]''' || {{flagicon|CZE}} [[Karolína Plíšková]] || 6–3, 4–6, 6–4 |- | [[2016 US Open – Men's Doubles|2016 Men's Doubles]] || '''{{flagicon|GBR}} [[Jamie Murray]]<br />{{flagicon|BRA}} [[Bruno Soares]]''' || {{flagicon|ESP}} [[Pablo Carreño Busta]]<br />{{flagicon|ESP}} [[Guillermo García-López]] || 6–2, 6–3 |- | [[2016 US Open – Women's Doubles|2016 Women's Doubles]] || '''{{flagicon|USA}} [[Bethanie Mattek-Sands]] <br /> {{flagicon|CZE}} [[Lucie Šafářová]]''' || {{Flagicon|FRA}} [[Caroline Garcia]] <br /> {{flagicon|FRA}} [[Kristina Mladenovic]] || 2–6, 7–6 (5), 6–4 |- | [[2016 US Open – Mixed Doubles|2016 Mixed Doubles]] || '''{{flagicon|DEU}} [[Laura Siegemund]]<br />{{flagicon|HRV}} [[Mate Pavić]]''' || {{flagicon|USA}} [[Coco Vandeweghe]]<br />{{flagicon|USA}} [[Rajeev Ram]] || 6–4, 6–4 |} == Mga Rekord == * Lalaki – Sina [[Jimmy Connors]], [[Pete Sampras]], at [[Roger Federer]] ay nanalo ng tig-5 beses. * Babae – Si [[Chris Evert]] ay nanalo ng 6 na beses. == Iba pang mga website == * [http://www.usopen.org/ Opisyal na site ng US Open] * [http://www.grandslamhistory.com/index.php?menu=winners&act=GetWinnersTGSU&idtour=4&idevent=1&id_nation=0/ US Open – Lahat ng nanalo at runner-up. Sanggunian] {{start box}} {{succession box|title=[[Grand Slam (tennis)|Grand Slam Tournament]]|before=[[Wimbledon Championships|Wimbledon]]|after=[[Australian Open]]|years='''Agosto-Setyembre'''|}} {{succession box|title=[[US Open Series]]|before=[[Pilot Pen Tennis|New Haven]]|after=None|years='''Hulyo-Setyembre'''|}} {{end box}} {{US Open (tennis)}} [[Category:1881 establishments in the United States]] [[Category:Sports in New York City]] [[Category:US Open (tennis)| ]] [[Category:1880s establishments in New York (state)]] ` 0ldbjjhljx2zfagpw3n6tafmcjhppjl 2208654 2208653 2026-05-23T03:41:02Z Tabilay 153890 /* Mga nakaraang kampeon */ 2208654 wikitext text/x-wiki [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] Ang '''US Open''' ay isa sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na [[tennis]] na torneo. Ginaganap ito sa [[Queens]], [[New York City]] sa [[USA]]. Pinapatakbo ito ng [[:en:United_States_Tennis_Association|United States Tennis Association]]. Ang torneo ay nilaro na sa tatlong magkaibang uri ng court: * [[Damo]] (1881–1974) * [[:en:Har-Tru|Har-Tru]] (isang uri ng [[:en:Clay|clay]] court, 1975–1977) * [[:en:Decoturf|Decoturf]] (isang uri ng hard court, 1978–kasalukuyan) Unang ginanap ang torneo noong 1881 para sa mga lalaki, at 1887 para sa mga babae. Noong 2006, ang US Open ang naging unang Grand Slam na gumamit ng [[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]. Ang Hawk-Eye ay isang makina na nagbibigay ng [[:en:Virtual|virtual]] replay ng tira na kakalaro pa lang — mahalaga ito upang makita kung ang bola ay nasa loob o labas. Kapag hindi sumasang-ayon ang manlalaro sa [[:en:Umpire|umpire]], maaari nilang hilingin na gamitin ang Hawk-Eye. Simula 2007, ginagamit na rin ito sa iba pang tatlong Grand Slam. Ang US Open ang huling Grand Slam ng taon at ginaganap sa loob ng dalawang linggo, sa huling bahagi ng [[Agosto]] at unang bahagi ng [[Setyembre]]. == Mga Kampeon == === Mga nakaraang kampeon === *[[:en:List_of_U.S._Open_Men's_Singles_champions|Men's Singles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Women's_Singles_champions|Women's Singles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Men's_Doubles_champions|Men's Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Women's_Doubles_champions|Women's Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Mixed_Doubles_champions|Mixed Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Singles_Finals_appearances|Singles Finals]] === Mga kasalukuyang kampeon === {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" !width="150"| Kaganapan !width="200"| Kampeon !width="200"| Runner-up !width="150"| Iskor |- | [[2016 US Open – Men's Singles|2016 Men's Singles]] || {{flagicon|CHE}} '''[[Stan Wawrinka]]''' || {{Flagicon|SRB}} [[Novak Djokovic]] || 6–7 (1), 6–4, 7–5, 6–3 |- | [[2016 US Open – Women's Singles|2016 Women's Singles]] || {{flagicon|DEU}} '''[[Angelique Kerber]]''' || {{flagicon|CZE}} [[Karolína Plíšková]] || 6–3, 4–6, 6–4 |- | [[2016 US Open – Men's Doubles|2016 Men's Doubles]] || '''{{flagicon|GBR}} [[Jamie Murray]]<br />{{flagicon|BRA}} [[Bruno Soares]]''' || {{flagicon|ESP}} [[Pablo Carreño Busta]]<br />{{flagicon|ESP}} [[Guillermo García-López]] || 6–2, 6–3 |- | [[2016 US Open – Women's Doubles|2016 Women's Doubles]] || '''{{flagicon|USA}} [[Bethanie Mattek-Sands]] <br /> {{flagicon|CZE}} [[Lucie Šafářová]]''' || {{Flagicon|FRA}} [[Caroline Garcia]] <br /> {{flagicon|FRA}} [[Kristina Mladenovic]] || 2–6, 7–6 (5), 6–4 |- | [[2016 US Open – Mixed Doubles|2016 Mixed Doubles]] || '''{{flagicon|DEU}} [[Laura Siegemund]]<br />{{flagicon|HRV}} [[Mate Pavić]]''' || {{flagicon|USA}} [[Coco Vandeweghe]]<br />{{flagicon|USA}} [[Rajeev Ram]] || 6–4, 6–4 |} == Mga Rekord == * Lalaki – Sina [[Jimmy Connors]], [[Pete Sampras]], at [[Roger Federer]] ay nanalo ng tig-5 beses. * Babae – Si [[Chris Evert]] ay nanalo ng 6 na beses. == Iba pang mga website == * [http://www.usopen.org/ Opisyal na site ng US Open] * [http://www.grandslamhistory.com/index.php?menu=winners&act=GetWinnersTGSU&idtour=4&idevent=1&id_nation=0/ US Open – Lahat ng nanalo at runner-up. Sanggunian] {{start box}} {{succession box|title=[[Grand Slam (tennis)|Grand Slam Tournament]]|before=[[Wimbledon Championships|Wimbledon]]|after=[[Australian Open]]|years='''Agosto-Setyembre'''|}} {{succession box|title=[[US Open Series]]|before=[[Pilot Pen Tennis|New Haven]]|after=None|years='''Hulyo-Setyembre'''|}} {{end box}} {{US Open (tennis)}} [[Category:1881 establishments in the United States]] [[Category:Sports in New York City]] [[Category:US Open (tennis)| ]] [[Category:1880s establishments in New York (state)]] ` d6e4gwz4afujc66bwycq30294ieugtc 2208655 2208654 2026-05-23T03:42:06Z Tabilay 153890 2208655 wikitext text/x-wiki [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] Ang '''US Open''' ay isa sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na [[tennis]] na torneo. Ginaganap ito sa [[Queens]], [[New York City]] sa [[USA]]. Pinapatakbo ito ng [[:en:United_States_Tennis_Association|United States Tennis Association]]. Ang torneo ay nilaro na sa tatlong magkaibang uri ng court: * [[Damo]] (1881–1974) * [[:en:Har-Tru|Har-Tru]] (isang uri ng [[:en:Clay|clay]] court, 1975–1977) * [[:en:Decoturf|Decoturf]] (isang uri ng hard court, 1978–kasalukuyan) Unang ginanap ang torneo noong 1881 para sa mga lalaki, at 1887 para sa mga babae. Noong 2006, ang US Open ang naging unang Grand Slam na gumamit ng [[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]. Ang Hawk-Eye ay isang makina na nagbibigay ng [[:en:Virtual|virtual]] replay ng tira na kakalaro pa lang — mahalaga ito upang makita kung ang bola ay nasa loob o labas. Kapag hindi sumasang-ayon ang manlalaro sa [[:en:Umpire|umpire]], maaari nilang hilingin na gamitin ang Hawk-Eye. Simula 2007, ginagamit na rin ito sa iba pang tatlong Grand Slam. Ang US Open ang huling Grand Slam ng taon at ginaganap sa loob ng dalawang linggo, sa huling bahagi ng [[Agosto]] at unang bahagi ng [[Setyembre]]. == Mga Kampeon == === Mga nakaraang kampeon === *[[:en:List_of_U.S._Open_Men's_Singles_champions|Men's Singles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Women's_Singles_champions|Women's Singles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Men's_Doubles_champions|Men's Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Women's_Doubles_champions|Women's Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Mixed_Doubles_champions|Mixed Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Singles_Finals_appearances|Singles Finals]] == Mga Rekord == * Lalaki – Sina [[Jimmy Connors]], [[Pete Sampras]], at [[Roger Federer]] ay nanalo ng tig-5 beses. * Babae – Si [[Chris Evert]] ay nanalo ng 6 na beses. == Iba pang mga website == * [http://www.usopen.org/ Opisyal na site ng US Open] * [http://www.grandslamhistory.com/index.php?menu=winners&act=GetWinnersTGSU&idtour=4&idevent=1&id_nation=0/ US Open – Lahat ng nanalo at runner-up. Sanggunian] {{start box}} {{succession box|title=[[Grand Slam (tennis)|Grand Slam Tournament]]|before=[[Wimbledon Championships|Wimbledon]]|after=[[Australian Open]]|years='''Agosto-Setyembre'''|}} {{succession box|title=[[US Open Series]]|before=[[Pilot Pen Tennis|New Haven]]|after=None|years='''Hulyo-Setyembre'''|}} {{end box}} {{US Open (tennis)}} [[Category:1881 establishments in the United States]] [[Category:Sports in New York City]] [[Category:US Open (tennis)| ]] [[Category:1880s establishments in New York (state)]] ` 9ttn2eowh076o5on31r3c3jlw2c1xrx 2208656 2208655 2026-05-23T03:42:26Z Tabilay 153890 2208656 wikitext text/x-wiki [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] Ang '''US Open''' ay isa sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na [[tennis]] na torneo. Ginaganap ito sa [[Queens]], [[New York City]] sa [[USA]]. Pinapatakbo ito ng [[:en:United_States_Tennis_Association|United States Tennis Association]]. Ang torneo ay nilaro na sa tatlong magkaibang uri ng court: * [[Damo]] (1881–1974) * [[:en:Har-Tru|Har-Tru]] (isang uri ng [[:en:Clay|clay]] court, 1975–1977) * [[:en:Decoturf|Decoturf]] (isang uri ng hard court, 1978–kasalukuyan) Unang ginanap ang torneo noong 1881 para sa mga lalaki, at 1887 para sa mga babae. Noong 2006, ang US Open ang naging unang Grand Slam na gumamit ng [[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]. Ang Hawk-Eye ay isang makina na nagbibigay ng [[:en:Virtual|virtual]] replay ng tira na kakalaro pa lang — mahalaga ito upang makita kung ang bola ay nasa loob o labas. Kapag hindi sumasang-ayon ang manlalaro sa [[:en:Umpire|umpire]], maaari nilang hilingin na gamitin ang Hawk-Eye. Simula 2007, ginagamit na rin ito sa iba pang tatlong Grand Slam. Ang US Open ang huling Grand Slam ng taon at ginaganap sa loob ng dalawang linggo, sa huling bahagi ng [[Agosto]] at unang bahagi ng [[Setyembre]]. == Mga Kampeon == === Mga nakaraang kampeon === *[[:en:List_of_U.S._Open_Men's_Singles_champions|Men's Singles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Women's_Singles_champions|Women's Singles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Men's_Doubles_champions|Men's Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Women's_Doubles_champions|Women's Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Mixed_Doubles_champions|Mixed Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Singles_Finals_appearances|Singles Finals]] == Iba pang mga website == * [http://www.usopen.org/ Opisyal na site ng US Open] * [http://www.grandslamhistory.com/index.php?menu=winners&act=GetWinnersTGSU&idtour=4&idevent=1&id_nation=0/ US Open – Lahat ng nanalo at runner-up. Sanggunian] {{start box}} {{succession box|title=[[Grand Slam (tennis)|Grand Slam Tournament]]|before=[[Wimbledon Championships|Wimbledon]]|after=[[Australian Open]]|years='''Agosto-Setyembre'''|}} {{succession box|title=[[US Open Series]]|before=[[Pilot Pen Tennis|New Haven]]|after=None|years='''Hulyo-Setyembre'''|}} {{end box}} {{US Open (tennis)}} [[Category:1881 establishments in the United States]] [[Category:Sports in New York City]] [[Category:US Open (tennis)| ]] [[Category:1880s establishments in New York (state)]] ` n1255uny5jwof8bwxfdpbw4wtltb972 2208657 2208656 2026-05-23T03:44:03Z Tabilay 153890 /* Iba pang mga website */ 2208657 wikitext text/x-wiki [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] Ang '''US Open''' ay isa sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na [[tennis]] na torneo. Ginaganap ito sa [[Queens]], [[New York City]] sa [[USA]]. Pinapatakbo ito ng [[:en:United_States_Tennis_Association|United States Tennis Association]]. Ang torneo ay nilaro na sa tatlong magkaibang uri ng court: * [[Damo]] (1881–1974) * [[:en:Har-Tru|Har-Tru]] (isang uri ng [[:en:Clay|clay]] court, 1975–1977) * [[:en:Decoturf|Decoturf]] (isang uri ng hard court, 1978–kasalukuyan) Unang ginanap ang torneo noong 1881 para sa mga lalaki, at 1887 para sa mga babae. Noong 2006, ang US Open ang naging unang Grand Slam na gumamit ng [[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]. Ang Hawk-Eye ay isang makina na nagbibigay ng [[:en:Virtual|virtual]] replay ng tira na kakalaro pa lang — mahalaga ito upang makita kung ang bola ay nasa loob o labas. Kapag hindi sumasang-ayon ang manlalaro sa [[:en:Umpire|umpire]], maaari nilang hilingin na gamitin ang Hawk-Eye. Simula 2007, ginagamit na rin ito sa iba pang tatlong Grand Slam. Ang US Open ang huling Grand Slam ng taon at ginaganap sa loob ng dalawang linggo, sa huling bahagi ng [[Agosto]] at unang bahagi ng [[Setyembre]]. == Mga Kampeon == === Mga nakaraang kampeon === *[[:en:List_of_U.S._Open_Men's_Singles_champions|Men's Singles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Women's_Singles_champions|Women's Singles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Men's_Doubles_champions|Men's Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Women's_Doubles_champions|Women's Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Mixed_Doubles_champions|Mixed Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Singles_Finals_appearances|Singles Finals]] == Iba pang mga website == * [http://www.usopen.org/ Opisyal na site ng US Open] * [http://www.grandslamhistory.com/index.php?menu=winners&act=GetWinnersTGSU&idtour=4&idevent=1&id_nation=0/ US Open – Lahat ng nanalo at runner-up. Sanggunian] 96edkklefypl2v8zdtb3y3vanwd4oxb 2208658 2208657 2026-05-23T03:45:40Z Tabilay 153890 /* Iba pang mga website */ 2208658 wikitext text/x-wiki [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] Ang '''US Open''' ay isa sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na [[tennis]] na torneo. Ginaganap ito sa [[Queens]], [[New York City]] sa [[USA]]. Pinapatakbo ito ng [[:en:United_States_Tennis_Association|United States Tennis Association]]. Ang torneo ay nilaro na sa tatlong magkaibang uri ng court: * [[Damo]] (1881–1974) * [[:en:Har-Tru|Har-Tru]] (isang uri ng [[:en:Clay|clay]] court, 1975–1977) * [[:en:Decoturf|Decoturf]] (isang uri ng hard court, 1978–kasalukuyan) Unang ginanap ang torneo noong 1881 para sa mga lalaki, at 1887 para sa mga babae. Noong 2006, ang US Open ang naging unang Grand Slam na gumamit ng [[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]. Ang Hawk-Eye ay isang makina na nagbibigay ng [[:en:Virtual|virtual]] replay ng tira na kakalaro pa lang — mahalaga ito upang makita kung ang bola ay nasa loob o labas. Kapag hindi sumasang-ayon ang manlalaro sa [[:en:Umpire|umpire]], maaari nilang hilingin na gamitin ang Hawk-Eye. Simula 2007, ginagamit na rin ito sa iba pang tatlong Grand Slam. Ang US Open ang huling Grand Slam ng taon at ginaganap sa loob ng dalawang linggo, sa huling bahagi ng [[Agosto]] at unang bahagi ng [[Setyembre]]. == Mga Kampeon == === Mga nakaraang kampeon === *[[:en:List_of_U.S._Open_Men's_Singles_champions|Men's Singles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Women's_Singles_champions|Women's Singles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Men's_Doubles_champions|Men's Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Women's_Doubles_champions|Women's Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Mixed_Doubles_champions|Mixed Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Singles_Finals_appearances|Singles Finals]] == Iba pang mga website == * [http://www.usopen.org/ Opisyal na site ng US Open] 1syhl5csdspb971kyghxmq5qoc92i93 2208659 2208658 2026-05-23T03:46:30Z Tabilay 153890 /* Mga panlabas na kawing */ 2208659 wikitext text/x-wiki [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] Ang '''US Open''' ay isa sa apat na [[:en:Grand_Slam_(tennis)|Grand Slam]] na [[tennis]] na torneo. Ginaganap ito sa [[Queens]], [[New York City]] sa [[USA]]. Pinapatakbo ito ng [[:en:United_States_Tennis_Association|United States Tennis Association]]. Ang torneo ay nilaro na sa tatlong magkaibang uri ng court: * [[Damo]] (1881–1974) * [[:en:Har-Tru|Har-Tru]] (isang uri ng [[:en:Clay|clay]] court, 1975–1977) * [[:en:Decoturf|Decoturf]] (isang uri ng hard court, 1978–kasalukuyan) Unang ginanap ang torneo noong 1881 para sa mga lalaki, at 1887 para sa mga babae. Noong 2006, ang US Open ang naging unang Grand Slam na gumamit ng [[:en:Hawk-Eye|Hawk-Eye]]. Ang Hawk-Eye ay isang makina na nagbibigay ng [[:en:Virtual|virtual]] replay ng tira na kakalaro pa lang — mahalaga ito upang makita kung ang bola ay nasa loob o labas. Kapag hindi sumasang-ayon ang manlalaro sa [[:en:Umpire|umpire]], maaari nilang hilingin na gamitin ang Hawk-Eye. Simula 2007, ginagamit na rin ito sa iba pang tatlong Grand Slam. Ang US Open ang huling Grand Slam ng taon at ginaganap sa loob ng dalawang linggo, sa huling bahagi ng [[Agosto]] at unang bahagi ng [[Setyembre]]. == Mga Kampeon == === Mga nakaraang kampeon === *[[:en:List_of_U.S._Open_Men's_Singles_champions|Men's Singles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Women's_Singles_champions|Women's Singles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Men's_Doubles_champions|Men's Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Women's_Doubles_champions|Women's Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Mixed_Doubles_champions|Mixed Doubles]] *[[:en:List_of_U.S._Open_Singles_Finals_appearances|Singles Finals]] == Mga panlabas na kawing == * [http://www.usopen.org/ Opisyal na site ng US Open] c242t41gk4z2abzopqoq7cot6e6ziwk 2208661 2208659 2026-05-23T03:57:51Z Tabilay 153890 2208661 wikitext text/x-wiki == US Open (tenis) == Ang '''US Open Tennis Championships''' ay isang pangunahing paligsahan sa propesyonal na tenis na ginaganap taon-taon sa '''USTA Billie Jean King National Tennis Center''' sa Flushing Meadows, Queens, New York. Ipinapalaro ito sa mga outdoor hard courts mula huling bahagi ng Agosto hanggang unang bahagi ng Setyembre, at ito ang huling '''Grand Slam''' ng kalendaryo ng tenis. Tampok dito ang men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, at wheelchair competitions. Itinatag noong '''1881''' bilang ''U.S. National Championships'' para sa mga amateur, binuksan ito sa mga propesyonal noong '''1968'''. Mula nang lumipat sa Queens noong '''1978''', naging isa ito sa pinakamalaking kaganapang pampalakasan sa mundo, na umaakit ng higit sa '''1 milyong manonood bawat taon''' at nag-aalok ng rekord na premyo na umabot sa '''$90 milyon noong 2025'''. [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] == Kasaysayan == === Amateur Era (1881–1967) === Nagsimula ang paligsahan sa Newport Casino sa Rhode Island. Si Richard Sears ang unang kampeon sa men's singles at nanalo ng pitong sunod-sunod na titulo. Idinagdag ang women's singles noong 1887. === Open Era (1968–1977) === Pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si Arthur Ashe ang kauna-unahang African American na nanalo ng titulo noong 1968. Nakumpleto ni Rod Laver ang Grand Slam noong 1969, habang si Jimmy Connors ay naging pangunahing kampeon sa dekada 1970. Noong 1973, ang US Open ang unang Grand Slam na nagbigay ng '''pantay na premyo''' sa lalaki at babae. === Modern Era (1978–kasalukuyan) === Lumipat sa Flushing Meadows na may hard courts. Binuksan ang '''Arthur Ashe Stadium''' noong 1997, sinundan ng mga modernong pasilidad tulad ng retractable roofs (2016, 2018) at ang paglipat sa '''Laykold surface''' noong 2020. == Venue at Pasilidad == * '''Arthur Ashe Stadium''': Pinakamalaking tennis stadium sa mundo (23,771 seats), may retractable roof. * '''Louis Armstrong Stadium''': Muling itinayo noong 2018 na may natural ventilation at sariling bubong. * '''Kabuuang Laki''': 46.5 ektarya, may 22 courts sa loob at 11 sa parkeng katabi. * '''Transportasyon''': Direktang access sa subway line 7 sa Mets-Willets Point. == Format ng Paligsahan == * '''Singles''': 128 manlalaro; men’s best-of-five sets, women’s best-of-three. * '''Doubles''': 64 teams, best-of-three sets. * '''Mixed Doubles''': Nabawasan sa 16 teams noong 2025, pinaikli ang scoring format. * '''Wheelchair at Juniors''': Mas maliit na draws ngunit pantay ang pagkilala at premyo. * '''Iskedyul''': Pinalawig sa 15 araw noong 2025. == Ranking Points at Premyo == * '''Points''': Ang kampeon ay kumikita ng 2000 ATP/WTA points. * '''Premyo (2025)''': Singles champion: $5 milyon Runner-up: $2.5 milyon First-round exit: $100,000 Doubles champions: $750,000 bawat team Wheelchair singles winners: $32,000 == Mga Kampeon at Pamana == * '''Men’s Singles Legends''': Jimmy Connors, Pete Sampras, Roger Federer (tig-limang titulo), Novak Djokovic (sampu hanggang 2023). * '''Women’s Singles Icons''': Chris Evert at Serena Williams (tig-anim na titulo), Martina Navratilova (apat). * '''Mga Makasaysayang Pangalan''': Richard Sears (pitong titulo noong 1880s) at Molla Bjurstedt Mallory (walong titulo noong unang bahagi ng ika-20 siglo). 6siiwk78yaqi5q45yz3oys8qrhqc7t8 2208662 2208661 2026-05-23T03:58:38Z Tabilay 153890 2208662 wikitext text/x-wiki == US Open (tenis) == Ang '''US Open Tennis Championships''' ay isang pangunahing paligsahan sa propesyonal na tenis na ginaganap taon-taon sa '''USTA Billie Jean King National Tennis Center''' sa Flushing Meadows, Queens, New York. Ipinapalaro ito sa mga outdoor hard courts mula huling bahagi ng Agosto hanggang unang bahagi ng Setyembre, at ito ang huling '''Grand Slam''' ng kalendaryo ng tenis. Tampok dito ang men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, at wheelchair competitions. Itinatag noong '''1881''' bilang ''U.S. National Championships'' para sa mga amateur, binuksan ito sa mga propesyonal noong '''1968'''. Mula nang lumipat sa Queens noong '''1978''', naging isa ito sa pinakamalaking kaganapang pampalakasan sa mundo, na umaakit ng higit sa '''1 milyong manonood bawat taon''' at nag-aalok ng rekord na premyo na umabot sa '''$90 milyon noong 2025'''. [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] == Kasaysayan == === Amateur Era (1881–1967) === Nagsimula ang paligsahan sa Newport Casino sa Rhode Island. Si Richard Sears ang unang kampeon sa men's singles at nanalo ng pitong sunod-sunod na titulo. Idinagdag ang women's singles noong 1887. === Open Era (1968–1977) === Pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si Arthur Ashe ang kauna-unahang African American na nanalo ng titulo noong 1968. Nakumpleto ni Rod Laver ang Grand Slam noong 1969, habang si Jimmy Connors ay naging pangunahing kampeon sa dekada 1970. Noong 1973, ang US Open ang unang Grand Slam na nagbigay ng '''pantay na premyo''' sa lalaki at babae. === Modern Era (1978–kasalukuyan) === Lumipat sa Flushing Meadows na may hard courts. Binuksan ang '''Arthur Ashe Stadium''' noong 1997, sinundan ng mga modernong pasilidad tulad ng retractable roofs (2016, 2018) at ang paglipat sa '''Laykold surface''' noong 2020. == Venue at Pasilidad == * '''Arthur Ashe Stadium''': Pinakamalaking tennis stadium sa mundo (23,771 seats), may retractable roof. * '''Louis Armstrong Stadium''': Muling itinayo noong 2018 na may natural ventilation at sariling bubong. * '''Kabuuang Laki''': 46.5 ektarya, may 22 courts sa loob at 11 sa parkeng katabi. * '''Transportasyon''': Direktang access sa subway line 7 sa Mets-Willets Point. == Format ng Paligsahan == * '''Singles''': 128 manlalaro; men’s best-of-five sets, women’s best-of-three. * '''Doubles''': 64 teams, best-of-three sets. * '''Mixed Doubles''': Nabawasan sa 16 teams noong 2025, pinaikli ang scoring format. * '''Wheelchair at Juniors''': Mas maliit na draws ngunit pantay ang pagkilala at premyo. * '''Iskedyul''': Pinalawig sa 15 araw noong 2025. == Ranking Points at Premyo == * '''Points''': Ang kampeon ay kumikita ng 2000 ATP/WTA points. * '''Premyo (2025)''': Singles champion: $5 milyon Runner-up: $2.5 milyon First-round exit: $100,000 Doubles champions: $750,000 bawat team Wheelchair singles winners: $32,000 mtexuwcv6wlylggtj0syucjzae1k4ek 2208663 2208662 2026-05-23T04:00:07Z Tabilay 153890 /* Ranking Points at Premyo */ 2208663 wikitext text/x-wiki == US Open (tenis) == Ang '''US Open Tennis Championships''' ay isang pangunahing paligsahan sa propesyonal na tenis na ginaganap taon-taon sa '''USTA Billie Jean King National Tennis Center''' sa Flushing Meadows, Queens, New York. Ipinapalaro ito sa mga outdoor hard courts mula huling bahagi ng Agosto hanggang unang bahagi ng Setyembre, at ito ang huling '''Grand Slam''' ng kalendaryo ng tenis. Tampok dito ang men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, at wheelchair competitions. Itinatag noong '''1881''' bilang ''U.S. National Championships'' para sa mga amateur, binuksan ito sa mga propesyonal noong '''1968'''. Mula nang lumipat sa Queens noong '''1978''', naging isa ito sa pinakamalaking kaganapang pampalakasan sa mundo, na umaakit ng higit sa '''1 milyong manonood bawat taon''' at nag-aalok ng rekord na premyo na umabot sa '''$90 milyon noong 2025'''. [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] == Kasaysayan == === Amateur Era (1881–1967) === Nagsimula ang paligsahan sa Newport Casino sa Rhode Island. Si Richard Sears ang unang kampeon sa men's singles at nanalo ng pitong sunod-sunod na titulo. Idinagdag ang women's singles noong 1887. === Open Era (1968–1977) === Pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si Arthur Ashe ang kauna-unahang African American na nanalo ng titulo noong 1968. Nakumpleto ni Rod Laver ang Grand Slam noong 1969, habang si Jimmy Connors ay naging pangunahing kampeon sa dekada 1970. Noong 1973, ang US Open ang unang Grand Slam na nagbigay ng '''pantay na premyo''' sa lalaki at babae. === Modern Era (1978–kasalukuyan) === Lumipat sa Flushing Meadows na may hard courts. Binuksan ang '''Arthur Ashe Stadium''' noong 1997, sinundan ng mga modernong pasilidad tulad ng retractable roofs (2016, 2018) at ang paglipat sa '''Laykold surface''' noong 2020. == Venue at Pasilidad == * '''Arthur Ashe Stadium''': Pinakamalaking tennis stadium sa mundo (23,771 seats), may retractable roof. * '''Louis Armstrong Stadium''': Muling itinayo noong 2018 na may natural ventilation at sariling bubong. * '''Kabuuang Laki''': 46.5 ektarya, may 22 courts sa loob at 11 sa parkeng katabi. * '''Transportasyon''': Direktang access sa subway line 7 sa Mets-Willets Point. == Format ng Paligsahan == * '''Singles''': 128 manlalaro; men’s best-of-five sets, women’s best-of-three. * '''Doubles''': 64 teams, best-of-three sets. * '''Mixed Doubles''': Nabawasan sa 16 teams noong 2025, pinaikli ang scoring format. * '''Wheelchair at Juniors''': Mas maliit na draws ngunit pantay ang pagkilala at premyo. * '''Iskedyul''': Pinalawig sa 15 araw noong 2025. == Ranking Points at Premyo == * '''Points''': Ang kampeon ay kumikita ng 2000 ATP/WTA points. * '''Premyo (2025)''': ** Singles champion: $5 milyon ** Runner-up: $2.5 milyon ** First-round exit: $100,000 * Doubles champions: $750,000 bawat team * Wheelchair singles winners: $32,000 a6dey4u4oyeyj43yb96gxc2vseduu8z 2208664 2208663 2026-05-23T04:00:36Z Tabilay 153890 2208664 wikitext text/x-wiki Ang '''US Open Tennis Championships''' ay isang pangunahing paligsahan sa propesyonal na tenis na ginaganap taon-taon sa '''USTA Billie Jean King National Tennis Center''' sa Flushing Meadows, Queens, New York. Ipinapalaro ito sa mga outdoor hard courts mula huling bahagi ng Agosto hanggang unang bahagi ng Setyembre, at ito ang huling '''Grand Slam''' ng kalendaryo ng tenis. Tampok dito ang men's at women's singles, doubles, mixed doubles, juniors, at wheelchair competitions. Itinatag noong '''1881''' bilang ''U.S. National Championships'' para sa mga amateur, binuksan ito sa mga propesyonal noong '''1968'''. Mula nang lumipat sa Queens noong '''1978''', naging isa ito sa pinakamalaking kaganapang pampalakasan sa mundo, na umaakit ng higit sa '''1 milyong manonood bawat taon''' at nag-aalok ng rekord na premyo na umabot sa '''$90 milyon noong 2025'''. [[File:Arthur Ashe stadium 2005.jpg|thumb|Mga tagahanga sa [[:en:Arthur_Ashe|Arthur Ashe]] stadium bago magsimula ang laban.]] == Kasaysayan == === Amateur Era (1881–1967) === Nagsimula ang paligsahan sa Newport Casino sa Rhode Island. Si Richard Sears ang unang kampeon sa men's singles at nanalo ng pitong sunod-sunod na titulo. Idinagdag ang women's singles noong 1887. === Open Era (1968–1977) === Pinayagan na ang mga propesyonal na lumahok. Si Arthur Ashe ang kauna-unahang African American na nanalo ng titulo noong 1968. Nakumpleto ni Rod Laver ang Grand Slam noong 1969, habang si Jimmy Connors ay naging pangunahing kampeon sa dekada 1970. Noong 1973, ang US Open ang unang Grand Slam na nagbigay ng '''pantay na premyo''' sa lalaki at babae. === Modern Era (1978–kasalukuyan) === Lumipat sa Flushing Meadows na may hard courts. Binuksan ang '''Arthur Ashe Stadium''' noong 1997, sinundan ng mga modernong pasilidad tulad ng retractable roofs (2016, 2018) at ang paglipat sa '''Laykold surface''' noong 2020. == Venue at Pasilidad == * '''Arthur Ashe Stadium''': Pinakamalaking tennis stadium sa mundo (23,771 seats), may retractable roof. * '''Louis Armstrong Stadium''': Muling itinayo noong 2018 na may natural ventilation at sariling bubong. * '''Kabuuang Laki''': 46.5 ektarya, may 22 courts sa loob at 11 sa parkeng katabi. * '''Transportasyon''': Direktang access sa subway line 7 sa Mets-Willets Point. == Format ng Paligsahan == * '''Singles''': 128 manlalaro; men’s best-of-five sets, women’s best-of-three. * '''Doubles''': 64 teams, best-of-three sets. * '''Mixed Doubles''': Nabawasan sa 16 teams noong 2025, pinaikli ang scoring format. * '''Wheelchair at Juniors''': Mas maliit na draws ngunit pantay ang pagkilala at premyo. * '''Iskedyul''': Pinalawig sa 15 araw noong 2025. == Ranking Points at Premyo == * '''Points''': Ang kampeon ay kumikita ng 2000 ATP/WTA points. * '''Premyo (2025)''': ** Singles champion: $5 milyon ** Runner-up: $2.5 milyon ** First-round exit: $100,000 * Doubles champions: $750,000 bawat team * Wheelchair singles winners: $32,000 2z53e7zxy5vs8m4nbktn9osagxlhdel 14 338316 2208660 2026-05-23T03:47:52Z Tabilay 153890 Bagong pahina: Hello World 2208660 wikitext text/x-wiki Hello World 17blrxomrhaob95awbn7iuqcxatt8sw 0 338317 2208707 2026-05-23T07:27:19Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1352154488|Bosporus]]" 2208707 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles>{{Location map many|Europe}} [[Talaksan:Turkish_Strait_disambig.svg|thumb|Lokasyon ng Bosporus (pula) kaugnay ng [[Dardanelos]] (dilaw) at [[Dagat ng Marmara]]]] Ang '''Bosforo''', '''Bosporus''', o '''Kipot ng Bosforo'''{{Efn|{{IPAc-en|ˈ|b|ɒ|s|.|p|ər|.|ə|s|,_|ˈ|b|ɒ|s|.|f|ər|.|ə|s}}, {{respell|BOSS|pər|əs|,_|BOSS|fər|əs}};{{efn|name=spelling|The spelling ''Bosporus'' is listed first or exclusively in all major British and American dictionaries (e.g. ''[[Lexico.com]]'',<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.lexico.com/definition/bosporus |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729144935/https://www.lexico.com/definition/bosporus |url-status=dead |archive-date=29 July 2020 |title=Bosporus |encyclopedia=Lexico.com |publisher=Oxford University Press}}</ref> ''[[Collins English Dictionary]]'',<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/bosporus |title=Bosporus |encyclopedia=Collins English Dictionary |publisher=HarperCollins}}</ref> ''[[Longman Dictionary of Contemporary English]]'',<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.ldoceonline.com/dictionary/bosporus |title=Bosporus |encyclopedia=Longman Dictionary of Contemporary English |publisher=Pearson}}</ref> ''[[Merriam-Webster Dictionary|Merriam-Webster]]'', ''[[American Heritage Dictionary]]'',<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=Bosporus |title=Bosporus |encyclopedia=American Heritage Dictionary of the English Language |publisher=HarperCollins}}</ref> and ''[[Random House Dictionary|Random House]]'') as well as the ''[[Encyclopædia Britannica]]'' and the ''[[Columbia Encyclopedia]]''.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/bosporus |title=Bosporus |encyclopedia=Columbia Encyclopedia |publisher=Columbia University Press}}</ref> The ''American Heritage Dictionary''{{'}}s online version has only this spelling and its search function does not find anything for the spelling ''Bosphorus''. The ''Columbia Encyclopedia'' specifies that the pronunciation of the alternative spelling ''ph'' is also {{IPA|/p/}}, but dictionaries also list the pronunciation {{IPA|/f/}} for this spelling.}} {{langx|tr|İstanbul Boğazı||Istanbul strait}}, colloquially {{langx|tr|Boğaz||The strait}}, {{langx|el|Βόσπορος|Vósporos}}}} ay isang likas na [[kipot]] at isang pandaigdigang mahalagang daluyan ng tubig na matatagpuan sa [[Turkiya]] na nasa pagitan ng lungsod ng [[Istanbul]]. Ang Bosporus ay nagdurugtong sa [[Dagat Itim]] sa [[Dagat ng Marmara]] at bumubuo ng isa sa mga [[Hangganan sa pagitan ng mga kontinente|hangganang kontinental sa pagitan ng Asya at Europa]]. Hinahati rin nito ang Turkiya sa pamamagitan ng paghihiwalay sa [[Asya Menor]] mula sa [[Silangang Tracia|Tracia]]. Ito ang pinakamakitid na kipot sa mundo na ginagamit para sa [[Pandaigdigang katubigan|nabigasyong pandaigdig]]. Karamihan sa mga baybayin ng Kipot ng Bosforo, maliban sa lugar sa hilaga, ay may maraming naninirahan, kung saan ang populasyon ng [[Kalakhang pook|lungsod]] ng [[Istanbul]] ay 17.&nbsp;milyong naninirahan na umaabot papasok sa kalupaan mula sa magkabilang pampang. Ang Kipot ng Bosforo at ang Kipot ng [[Dardanelos]] sa kabilang dulo ng [[Dagat ng Marmara]] ay magkasamang kilala bilang [[mga Kipot ng Turkiya]]. Ang mga bahagi ng baybayin ng Bosporus sa [[Istanbul]] ay pinatibay ng kongkreto o mga durog na bato at ang mga bahagi ng kipot na madaling [[Deposisyon (heolohiya)|madeposito]] ay pana-panahong hinuhukay. == Pangalan == Ang pangalan ng kipot ay nagmula sa [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyegong]] {{Lang|grc|Βόσπορος}} ({{Lang|grc-Latn|Bósporos}}), na kung saan ay katutubo-pinag-uri-uri bilang {{Lang|grc|βοὸς πόρος}}, ibig sabihin, "kipot ng baka" (tulad ng "Ox-ford" {{Efn|There is a certain (Oxonian) tradition of equating the name "Oxford" with "Bosporus", see e.g. Wolstenholme Parr (1820), ''Memoir on the propriety of the word Oxford'', esp. p. 18.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=qSwrr71vA7IC&pg=PA18 |first=Wolstenholme |last=Parr |title=Memoir on the propriety of the word Oxford, as applied to a seminary of learning; read to the Instituto of Padoua, in the month of July last. |location=Liverpool |publisher=William Grapel |date=1820 |page=18 |oclc=47642720}}</ref>}}), mula sa henetibo ng {{Lang|grc-Latn|boûs}} {{Wikt-lang|grc|βοῦς}} 'baka, baka' + {{Lang|grc-Latn|poros}} {{Wikt-lang|grc|πόρος}} 'daanan', kaya nangangahulugang 'daanan ng baka', o 'daanan ng baka'.<ref name="Bosporos">{{Cite encyclopedia |title={{lang|grc|Βόσπορος|nocat=y}} |encyclopedia=[[A Greek–English Lexicon]] |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2320416 |date=1940 |last2=Scott |first2=Robert}}</ref> Ito ay isang pagtukoy sa [[Mitolohiyang Griyego|kuwentong Griyego]] tungkol kay [[Io (mitolohiya)|Io]], na binago sa isang baka at hinatulang gumala sa Daigdig hanggang sa tumawid siya sa Bosporus, kung saan nakilala niya ang [[Titan (mitolohiya)|Titan]] na si [[Prometeo]], na umaliw sa kanya sa pagsasabi sa kaniya na siya ay ibabalik sa anyong tao ni [[Zeus]] at magiging ninuno ng pinakadakila sa lahat ng bayani, si [[Heracles]] (Hercules). Sinasabing si [[Io (mitolohiya)|Io]] ay lumusong sa pampang malapit sa [[Üsküdar#Chrysopolis|Chrysopolis]] (kasalukuyang [[Üsküdar]]), na pinangalanang {{Lang|grc-Latn|Bous}} 'ang Baka'. Ang parehong site ay kilala rin bilang [[Damalis (bayan)|Damalis]] ({{Lang|grc|Δάμαλις}}), dahil dito itinayo ng heneral ng Atenas na si [[Cares ng Atenas|Cares]] ang isang monumento para sa kaniyang asawang si Damalis, na kinabibilangan ng isang napakalaking estatwa ng isang baka (ang pangalang {{Wikt-lang|grc|δαμάλις}} ay isinasalin bilang 'dalagang baka').<ref>{{Cite book |last=Sickler |first=Friedrich |url=https://archive.org/details/bub_gb_07JCAAAAcAAJ |title=Handbuch der alten Geographie für Gymnasien und zum Selbstunterricht |publisher=J. J. Bonné |year=1824 |location=Kassel |page=[https://archive.org/details/bub_gb_07JCAAAAcAAJ/page/n632 551] |language=de |quote={{lang|de|Die ihr entgegenstehende Landspitze hieß auch ''Bous'' oder ''Damalis'', mit einer ehernen coloss. Bildsäule einer ''Kuh''; aber hier war es auch, wo der Athen. Chares seiner Frau, der ''Damalis'', ein Grabmal errichten ließ so dass die größere Wahrscheinlichkeit dafür ist, daß wenigstens diese Landspitze eher von der ''Frau Damalis'' als von der ''Prinzessin Jo'' ihren Namen erhalten habe. |italic=unset }}}}</ref> == Heograpiya == Bilang isang daluyan ng tubig pandagat, ang Bosforo ay nagdurugtong sa Dagat Itim sa Dagat ng Marmara at mula roon ay sa mga dagat Egeo at Mediteraneo sa pamamagitan ng Dardanelles. Nagdurugtong din ito ng iba't ibang dagat sa kahabaan ng [[Silangang Mediteraneo]], [[Balkanikong Tangway|Balkaniko]], [[Malapit na Silangan]], at [[Eurasya|Kanlurang Eurasia]]. Kaya naman, ang Bosforo ay nagpapahintulot ng mga koneksyon pandagat mula sa Dagat Itim hanggang sa Dagat Mediteraneo at Karagatang Atlantiko sa pamamagitan ng Gibraltar, at sa Karagatang Indian sa pamamagitan ng [[Kanal ng Suez]], na ginagawa itong isang mahalagang internasyonal na daluyan ng tubig, lalo na para sa pagdaan ng mga kalakal na nagmumula sa [[Rusya]]. May isang napakaliit na isla sa Bosporus malapit sa Kuruçeşme. Ngayon ay kilala bilang [[Pulo ng Galatasaray]] (''Galatasaray Adası),'' ito ay ibinigay sa arkitektong Armenian na si [[Sarkis Balyan]] ni Sultan [[Abdul Hamid II|Abdülhamid II]] noong 1880. Ang bahay na itinayo niya rito ay kalaunan ay giniba. Ang isla ay naging isang napapaderang hardin at pagkatapos ay isang water sports center, bago ito ibinigay sa [[Galatasaray S.K.|Galatasaray Sports Club]], kaya naman ito ang pangalan.{{Sfn|Tonguç|Yale|2010}} Gayunpaman, noong dekada 2010, ito ay ganap na napuno ng mga nightclub at ipinagawa ng gobyerno ang mga ito noong 2017. Ito ay muling binuksan para lamang sa mga miyembro ng Galatasaray club noong tag-araw ng 2022.<ref>{{Cite web |last=fanatik |date=27 July 2022 |title=Galatasaray Adası hizmete açıldı |url=https://www.fanatik.com.tr/galatasaray-adasi-hizmete-acildi-2293801 |access-date=2022-10-05 |website=Fanatik}}</ref> == Mga sanggunian == {{Notelist}} == Mga panlabas na link == {{Wikivoyage|Istanbul/Bosphorus}} *  {{Cite NSRW|wstitle=Bosphorus|short=x}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Turko (tr)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Latin]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Aleman]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Turko]] f1cmog8gzaaf1x5ltxjwshugfd6jhtz 0 338318 2208708 2026-05-23T07:28:23Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Bosforo]] 2208708 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bosforo]] 0kpc6p0nk3ikyjf3baddd3zr8ql8inq 0 338319 2208709 2026-05-23T07:28:45Z Arko Blangko 155328 Bagong pahina: {{Infobox settlement | name = Republikang Bayan ng Lugansk | native_name = {{native name|ru|Луганская Народная Республика}}<br>{{small|{{lang|ru|Luganskaya Narodnaya Respublika}}}} | settlement_type = Republika ng {{flagicon|Russia}} [[Rusya]] ({{lang|la|[[de facto]]}})<br>Oblast ng {{flagicon|Ukraine}} [[Ukranya]] ({{lang|la|[[de jure]]}}) | coordinates = {{coord|48.92|39.02|type:adm1st_region:UA|display=inline,title}... 2208709 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Republikang Bayan ng Lugansk | native_name = {{native name|ru|Луганская Народная Республика}}<br>{{small|{{lang|ru|Luganskaya Narodnaya Respublika}}}} | settlement_type = Republika ng {{flagicon|Russia}} [[Rusya]] ({{lang|la|[[de facto]]}})<br>Oblast ng {{flagicon|Ukraine}} [[Ukranya]] ({{lang|la|[[de jure]]}}) | coordinates = {{coord|48.92|39.02|type:adm1st_region:UA|display=inline,title}} | native_name_lang = ru | anthem = [[State Anthem of the Luhansk People's Republic]]<br/>{{center|[[File:National_Anthem_of_Lugansk_vocal.ogg]]}} | image_flag = Flag of the Luhansk People's Republic.svg | flag_size = 117px | image_shield = Coat of arms of Lugansk People's Republic.svg | image_map = Russian occupation of Luhansk Oblast.svg | mapsize = 200px | map_caption = Territory of Ukraine's [[Luhansk Oblast]] controlled by Russia as LPR shown in red and pink; [[Russian annexation of Donetsk, Kherson, Luhansk and Zaporizhzhia oblasts|territory claimed but not controlled]] shown in cyan<ref name="BBCLuhanskPRborders">{{Cite news |date=February 22, 2022 |title=Путин: Россия признала ДНР и ЛНР в границах Донецкой и Луганской областей |work=BBC Russia |url=https://www.bbc.com/russian/news-60483790 |access-date=July 26, 2022}}</ref> | image_map1 = Map of Russia - Lugansk.svg | map_caption1 = LPR in its borders claimed by Russia shown in red | established_title = Established | established_date = [[2014 pro-Russian unrest in Ukraine|27 April 2014]]<ref>{{Cite news |date=28 April 2014 |title=Separatists Declare 'People's Republic' In Ukraine's Luhansk |work=RadioFreeEurope RadioLiberty |url=https://www.rferl.org/a/separatists-declare-luhansk-peoples-republic/25364894.html |access-date=16 October 2022}}</ref><br>(as a breakaway state)<br>[[Russian annexation of Donetsk, Kherson, Luhansk and Zaporizhzhia oblasts|30 September 2022]]<br>(as a republic of Russia) | seat_type = Administrative centre | seat = [[Luhansk]] | governing_body = {{ill|People's Council of the Luhansk People's Republic|lt=People's Council|ru|Народный Совет Луганской Народной Республики}} | leader_title = {{ill|Head of the Luhansk People's Republic|lt=Head|ru|Глава Луганской Народной Республики}} | leader_name = [[Leonid Pasechnik]] | leader_title1 = Prime Minister | leader_name1 = {{ill|Egor Kovalchuk|ru|Ковальчук, Егор Викторович}} | blank_name_sec1 = [[OKTMO]] ID | blank_info_sec1 = 43000000 | blank_name_sec2 = {{nowrap|Official language}} | blank_info_sec2 = [[Russian language|Russian]]<ref>Official throughout the Russian Federation according to Article&nbsp;68.1 of the [[Constitution of Russia]].</ref> | population_total = {{Ua-pop-est2022|2,102,921}}{{efn|Figures are from before the [[Russian invasion of Ukraine]] that began in 2022. The population living only in areas under LPR control at the time was estimated to be 2,100,000.}} | shield_link = Coat of arms of the Luhansk People's Republic | utc_offset = +3 | timezone1 = [[Moscow Time|MSK]]<ref>{{Cite web |date=27 January 2023 |title=Новые субъекты РФ официально перейдут на московское время |url=https://www.interfax.ru/russia/883532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214235218/https://www.interfax.ru/russia/883532 |archive-date=14 February 2024 |access-date=26 May 2024 |website=Interfax.ru |language=ru}}</ref> | registration_plate = 81, 181<ref>{{Cite web |date=2022-10-05 |title=МВД опубликовало коды автомобильных номеров для новых субъектов России |trans-title=The Ministry of Internal Affairs has published vehicle registration codes for the new regions of Russia. |url=https://www.rbc.ru/politics/05/10/2022/633d60ac9a794704e61519d5 |access-date=2024-05-26 |website=РБК |language=ru}}</ref> | website = {{URL|https://sovminlnr.ru/}} }} Ang '''Republikang Bayan ng Lugansk''', dinadaglat na RBL (Ruso: ЛНР), ay isang bahagyang di-kinikilalang republika ng Rusya, na binubuo ng malaking bahagi ng Oblast ng Luhansk sa silangang Ukranya. Itinatag ito ng mga maka-Rusong paramilitar noong 2014 at pinatakbo bilang malayong entidad bago ito pinagsama sa Pederasyong Ruso noong 2022. Pinapaligiran ito ng Oblast ng Belgorod at Oblast ng Rostov ng Rusya sa hilaga at silangan, at ng iba pang bahagi ng Ukranya sa kanluran at timog. Sumasaklaw ito ng lawak na humigit-kumulang 26,700 km² at tinatahanan ng mahigit isang milyong tao bago ang digmaan. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay Luhansk. Kasunod ng Rebolusyon ng Dignidad ng Ukranya noong 2014, sumiklab ang maka-Rusong, kontra-rebolusyonaryong kaguluhan sa silangang bahagi ng bansa. Sinanib ng Rusya ang Krimeya mula sa Ukranya, habang inagaw ng mga armadong separatista ang mga gusali ng pamahalaan at idineklara ang Republikang Bayan ng Donetsk (RBD) at Republikang Bayan ng Luhansk (RBL) bilang mga malayang estado. Nagsimula ito ng digmaan sa Donbas, bahagi ng mas malawak na digmaang Ruso-Ukranyo. Ang RBL at RBD ay madalas na inilarawan bilang mga papet na estado ng Russia sa panahon ng labanang ito. Wala silang natanggap na malawak na internasyonal na pagkilala mula sa mga miyembrong estado ng Nagkakaisang Bansa bago ang 2022. akcy36w8w0929lcsuwl330g7jc19c3m 0 338320 2208711 2026-05-23T08:06:29Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1346042902|Sea of Marmara]]" 2208711 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:2010_satellite_picture_of_the_Sea_of_Marmara.jpg|thumb| {{Center|Ang Dagat ng Marmara sa imaheng satellite}}]] Ang '''Dagat ng Marmara''',{{Efn|{{IPAc-en|ˈ|m|ɑr|m|ər|ə}}; {{langx|tr|Marmara Denizi}}; {{langx|grc|Προποντίς, Προποντίδα|Propontís, Propontída}}}} kilala rin bilang '''Dagat ng Marmora''', ang '''Dagat Marmara''' o '''Propontis''' /prəˈpɒntɪs/ (sinaunang Griyego: Προποντίς /pro.ponˈdis/), ay isang maliit na [[Paloob na dagat|dagat sa loob ng bansa]] na ganap na nasa loob ng mga hangganan ng [[Turkiya]]. Pinagdurugtong nito ang [[Dagat Itim]] at [[Dagat Egeo]] sa pamamagitan ng mga kipot ng [[Bosforo]] at [[Dardanelos]], na naghihiwalay sa mga panig ng Turkiya sa [[Silangang Tracia|Europa]] at [[Asya Menor|Asya]]. Mayroon itong lawak na {{Cvt|11,350|km2}}, at ang mga sukat nito ay {{Cvt|280|x|80|km}}, itinuturing na pinakamaliit na dagat sa mundo.<ref>{{Cite web |title=Marmara, Sea of - Dictionary definition of Marmara, Sea of - Encyclopedia.com: FREE online dictionary |url=http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-Marmara.html |access-date=3 January 2018 |website=www.encyclopedia.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 March 2026 |title=Smallest sea |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/498330-smallest-sea |website=Guinness World Records}}</ref> Ang pinakamalalim nitong lalim ay {{Convert|1,370|m|abbr=on}}. == Pangalan == Ang Dagat ng Marmara ay ipinangalan sa pinakamalaking isla sa timog nitong bahagi, na tinatawag na [[Pulo ng Marmara]] dahil mayaman ito sa [[marmol]] ([[Wikang Griyego|Griyego:]] {{Lang|grc|μάρμᾰρον}}, ''mármaron'' 'marmol').<ref>{{Cite web |last=Liddell |first=Henry George |last2=Scott |first2=Robert |others=Henry Stuart Jones and Roderick McKenzie |title=''A Greek-English Lexicon'' |url=https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2365056 |access-date=January 12, 2009 |publisher=Perseus}}</ref> Noong [[sinaunang klasiko]], kilala ito bilang '''Propontis''', mula sa salitang Griyego ''na pro'' 'sa harap ng' + ''pontos'' 'dagat, partikular ang Dagat Itim', dahil naglayag ang mga Sinaunang Griyego sa pamamagitan nito upang makarating sa [[Dagat Itim]].<ref>{{Cite OED|term=Propontis}}</ref> == Mitolohiya == Sa [[mitolohiyang Griyego]], isang bagyo sa Propontis ang nagdala sa mga [[Argonota]] pabalik sa isang islang kanilang iniwan, na nagpasimula ng isang labanan kung saan pinatay si [[Jason]] o ni [[Heracles]] si [[Cicico (mitolohiya)|Haring Cicico]], na napagkamalan silang mga kaaway niyang [[Pelasgia]].<ref>{{Cite web |last=Parada |first=Carlos |title=Greek Mythology Link |url=http://homepage.mac.com/cparada/GML/001ShortEntries/SEClytomedes.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20020213224528/http://homepage.mac.com/cparada/GML/001ShortEntries/SEClytomedes.html |archive-date=February 13, 2002 |access-date=April 30, 2001}}</ref> == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles> * [http://www.britannica.com/eb/article-9051039/Sea-of-Marmara "Dagat ng Marmara"] sa ''[[Encyclopædia Britannica]]'' * [https://web.archive.org/web/20140225110257/http://disc.sci.gsfc.nasa.gov/education-and-outreach/additional/science-focus/ocean-color/marmara.shtml "Dagat ng Marmara: Kung Saan Naghahalo ang Sinaunang Mito at Modernong Agham"] sa SCIENCE FOCUS – SeaWiFS {{List of seas}} [[Kategorya:Mga dagat sa Europa]] [[Kategorya:Heograpiya ng Sinaunang Gresya]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Turko]] of4nje1ja85obk2nq7ia2o0nkkefh8g 0 338321 2208725 2026-05-23T09:30:30Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1341678142|Mahmud I]]" 2208725 wikitext text/x-wiki Ang '''Mahmud I''' ({{Langx|ota|محمود اول}}, {{Langx|tr|I. Mahmud}} 2 Agosto 1696{{Spaced en dash}}(13 Disyembre 1754), kilala bilang '''Mahmud ang Kuba''',<ref>{{Cite book |last=Dobrowolska |first=Agnieszka |url=https://books.google.com/books?id=dexcBgAAQBAJ |title=The Sultan's Fountain: An Imperial Story of Cairo, Istanbul, and Amsterdam |last2=Dobrowolski |first2=Jarosław |date=2011 |publisher=American University in Cairo |isbn=978-977-416-523-8 |page=24 |language=en}}</ref> ay ang [[Talaan ng mga sultan ng Imperyong Otomano|sultan ng Imperyong Otomano]] mula 1730 hanggang 1754. Siya ang pumalit sa trono matapos masugpo ang [[rebelyon ni Patrona Halil]]. Ang kaniyang paghahari ay minarkahan ng mga digmaan sa Persia at mga [[Digmaang Ruso-Turko (1735–1739)|tunggalian sa Europa]]. Ipinagkatiwala niya ang mga gawain sa pamahalaan sa kaniyang mga bisir at naglaan ng oras sa pagsusulat ng tula. Ang [[Paglusob ni Nader Shah sa India|mapaminsalang kampanya]] ni [[Nader Shah]] ay nagpahina sa Imperyong Mughal at lumikha ng pagkakataon para kay Mahmud I na [[Digmaang Otomano–Persa (1743–1746)|simulan ang digmaan]] sa pakikipagtulungan ni [[Muhammad Shah]]. Ang alyansa ay natapos sa pagkamatay ng huli, na humantong sa mga tensiyon sa pagitan ng mga Afsharid at mga Otomano. Noong 1748, ipinagbawal niya ang[[malayang masoneriya]] sa loob ng [[Imperyong Otomano]].<ref name="FitIW">Layiktez, Cecil "[http://www.freemasons-freemasonry.com/layiktez1.html Freemasonry in the Islamic World]", Pietre-Stones Review of Freemasonry, 1996</ref> == Maagang buhay == Siya ay ipinanganak sa [[Palasyo ng Edirne]] noong ika-2 ng Agosto 1696, anak ni [[Mustafa II]] (1664–1703); ang kaniyang ina ay si [[Saliha Sultan (ina ni Mahmud I)|Saliha Sultan]]. Si Mahmud I ay ang nakatatandang kapatid sa ama ni [[Osman III]] (1754–57). Nagkaroon siya ng [[Siposis|umbok na likod]]. Ang kaniyang amang si Mustafa II ay kadalasang nanirahan sa Edirne. Si Mahmud ay nagtagal ng kaniyang pagkabata sa Edirne. Noong ika-18 ng Mayo 1702, sinimulan niya ang kanyang pag-aaral sa Edirne. Nang bumaba ang kanyang ama sa trono, dinala siya sa Istanbul at ikinulong sa [[Kafes]] kung saan niya ginugol ang 27 taon ng kaniyang buhay.{{Sfn|Sakaoğlu|2015}} Hindi alam kung anong uri ng kultura ang kaniyang natutuhan sa panahong ito, dahil nagpatuloy siya sa paglalaro ng ahedres, pagsusulat ng tula, at paghawak ng musika. Bukod pa sa pagkabata at kabataan, may mga panganib din, lalo na para sa buhay Kafes.{{Sfn|Sakaoğlu|2015}} == Mga sanggunian == === Mga pagsipi === <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Sultans of the Ottoman Empire}}{{Sons of the Ottoman Sultans}} 723uxk95tewqj3i4lu24i4a4pidkjiq 0 338322 2208726 2026-05-23T09:35:11Z FonzuHarp 160521 Bagong pahina: {{Infobox IPA |ipa symbol=ɕʼ }} Ang alveolo-palatal ejective fricative ay isang [[tunog]] na ginagamit sa ilang [[pasalitang wika]]. {{stub}} 2208726 wikitext text/x-wiki {{Infobox IPA |ipa symbol=ɕʼ }} Ang alveolo-palatal ejective fricative ay isang [[tunog]] na ginagamit sa ilang [[pasalitang wika]]. {{stub}} 8neef641be6q4zotx4xfokqyoq0kdah 2208727 2208726 2026-05-23T09:36:27Z FonzuHarp 160521 2208727 wikitext text/x-wiki {{Infobox IPA |ipa symbol=ɕʼ }} Ang alveolo-palatal ejective fricative ay isang [[tunog]] na ginagamit sa ilang [[Wikang pasalita|pasalitang wika]]. {{stub}} mb5bbyampkwjlcfpb4r7zqgom1ef6fm 0 338323 2208730 2026-05-23T09:45:45Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1355540390|Thrace]]" 2208730 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Thrace_region.jpg|right|thumb|250x250px|Ang rehiyon ng Tracia sa modernong mga hangganan ng [[Bulgarya]], [[Gresya]], at [[Turkiya]]]] [[Talaksan:Thraciae-veteris-typvs.jpg|thumb|Mapa ng Sinaunang Tracia na ginawa ni [[Abraham Ortelius]] noong 1585, na nagsasaad ng parehong pangalang Tracia at Europa]] [[Talaksan:Thrace_and_present-day_state_borderlines.png|thumb|Tracia sa modernong mga hangganan ng Bulgarya, Gresya, at Turkiya]] Ang '''Tracia''' ({{IPAc-en|θ|r|eɪ|s}}, {{Respell|thrayss}})<ref>{{Langx|bg|Тракия|Trakiya}}; {{Langx|el|Θράκη|Thráki}}; {{Langx|tr|Trakya}}</ref> ay isang rehiyong heograpiko at makasaysayan sa [[Timog-silangang Europa]] na halos katumbas ng lalawigan ng [[Thracia]] sa [[Imperyong Romano]]. Napapaligiran ng [[Kabundukang Balkanes]] sa hilaga, ng [[Dagat Egeo]] sa timog, at ng [[Dagat Itim]] sa silangan, binubuo ito ng kasalukuyang timog-silangang [[Bulgarya]] ([[Hilagang Tracia]]), hilagang-silangang [[Gresya]] ([[Kanlurang Tracia]]), at ng bahaging Europeo ng [[Turkiya]] ([[Silangang Tracia]]). Ang mga lupaing tinirhan din ng mga sinaunang [[Trasyano]] ay umaabot sa hilaga hanggang sa modernong [[Hilagang Bulgarya]] at [[Rumanya]] at sa kanluran hanggang sa [[Macedonia (rehiyon)|Macedonia]]. == Etimolohiya == Ang salitang ''Tracia'', mula sa [[Wikang Sinaunang Griyego|sinaunang Griyegong]] ''Thrake'' (Θρᾴκη),<ref name="LSJ|*qra">{{LSJ|*qra/{{!}}kh|Θρᾴκη|ref}}</ref> ay orihinal na tumutukoy sa mga [[Trasyano]] (sinaunang Griyegong ''Thrâikes'' Θρᾷκες),<ref>{{LSJ|*qra{{=}}{{!}}c|Θρᾷξ|ref}}</ref> isang sinaunang taong naninirahan sa [[Timog-silangang Europa]] . Ang pangalang ''Europa'' (sinaunang Griyegong ''Eurṓpē'' Εὐρώπη), ay unang tumutukoy rin sa rehiyong ito, bago lumawak ang terminong iyon upang maisama ang [[Europa|modernong kahulugan]] nito.<ref>{{Cite news |date=10 January 2013 |title=Greek goddess Europa adorns new five-euro note |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-20970684}}</ref><ref>{{Cite book |last=Pagden |first=Anthony |title=The idea of Europe: from antiquity to the European Union |date=2002 |publisher=Woodrow Wilson Center Press; Cambridge University Press |isbn=9780511496813 |editor-last=Pagden |editor-first=Anthony |location=Washington, DC; Cambridge; New York |language=en |chapter=Europe: Conceptualizing a Continent |doi=10.1017/CBO9780511496813 |chapter-url=http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam031/2001025960.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam031/2001025960.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live}}</ref> Inangkin ng heograpo noong ika-anim na siglo na si [[Esteban ng Bizancio]] na, bago pa man nagsimulang tukuyin ng mga sinaunang Griyego ang rehiyon bilang ''Tracia'', kilala ito bilang Aria (''Aría'' Ἀρία) at Perke (''Pérkē'' Πέρκη).<ref>[https://topostext.org/work/241 Stephanus Of Byzantium – Ethnica], Theta 316.9</ref><ref>{{Cite book |last=Billerbeck |first=Margarethe |title=Stephanus von Byzanz: Stephani Byzantii Ethnica / Delta – Iota |year=2010 |isbn=978-3111738505 |pages=Theta |language=German}}</ref> Sa wikang Turko, ang Tracia ay karaniwang tinutukoy bilang ''[[Rumelia|Rumeli]]'', na nangangahulugang "Lupain ng mga Romano", na siyang pangalang tradisyonal na ibinigay ng mga lipunang Turko sa [[Silangang Imperyong Romano|Imperyong Bisantino]] at mga [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Kristiyanong Ortodokso]]. Sa mitolohiyang Griyego, ang Tracia ay ipinangalan sa pangunahing tauhang babae at mangkukulam na si [[Tracia (mitolohiya)|Thrace]], na anak nina [[Okeanos]] at Parthenope, at kapatid ni [[Europa (mitolohiya)|Europa]]. == Heograpiya == === Mga lungsod === Ang pinakamalaking lungsod ng Thrace ay: [[Istanbul]], [[Plovdiv]], [[Çorlu]], [[Tekirdağ]], [[Burgas]], [[Edirne]], [[Stara Zagora]], [[Sliven]], [[Yambol]], [[Haskovo]], [[Komotini]], [[Alexandroupoli]], [[Xanthi]], at [[Kırklareli]]. == Mga tala == {{Reflist}} * [http://www.emthrace.org Museo Etnolohikal ng Thrace], komprehensibong website tungkol sa kasaysayan at kultura ng Thrace. * [http://archaeologyinbulgaria.com Arkeolohiya sa Bulgaria. at Higit Pa - Arkeolohiya, Kasaysayan at Kalikasan: ang Koneksyon ng Tao - Daigdig] Archived Ang pinakasikat na Kayamanan ng Thracian ng Bulgaria – Ang Panagyurishte Gold Treasure, ibabalik pagkatapos ng dalawang taon * [https://web.archive.org/web/20100104153554/http://www.omda.bg/engl/history/bulgarias_thracian_heritage.htm Ang Pamana ng mga Thracian sa Bulgaria.] kabilang ang mga larawan ng komprehensibong koleksyon ng sining ng gintong Thracian na matatagpuan sa teritoryo ng kontemporaryong Bulgaria. * [http://www.thracian.info Impormasyon tungkol sa Sinaunang Thrace] * Ang mga Tao ng Diyos-Araw na Ar at Areia (modernong Thrace) [https://www.academia.edu/11805222/The_People_of_the_God-Sun_Ar_and_Areia_Modern_Thrace_ Ang mga Tao ng Diyos-Araw na Ar at Areia (Modernong Thrace)] * [http://archaeologyinbulgaria.com Posibleng ukit sa batong Orphic Lyre na natuklasan sa Silangang Kabundukan ng Rhodope ng Bulgaria.] Archived {{Turkey topics}} [[Kategorya:Heograpiya ng Turkey]] [[Kategorya:Heograpiya ng Sinaunang Gresya]] dtmyxxpseewe5hkiuvh3v9t84hqg0zq 2208731 2208730 2026-05-23T09:46:00Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Thrace]] sa [[Tracia]] 2208730 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Thrace_region.jpg|right|thumb|250x250px|Ang rehiyon ng Tracia sa modernong mga hangganan ng [[Bulgarya]], [[Gresya]], at [[Turkiya]]]] [[Talaksan:Thraciae-veteris-typvs.jpg|thumb|Mapa ng Sinaunang Tracia na ginawa ni [[Abraham Ortelius]] noong 1585, na nagsasaad ng parehong pangalang Tracia at Europa]] [[Talaksan:Thrace_and_present-day_state_borderlines.png|thumb|Tracia sa modernong mga hangganan ng Bulgarya, Gresya, at Turkiya]] Ang '''Tracia''' ({{IPAc-en|θ|r|eɪ|s}}, {{Respell|thrayss}})<ref>{{Langx|bg|Тракия|Trakiya}}; {{Langx|el|Θράκη|Thráki}}; {{Langx|tr|Trakya}}</ref> ay isang rehiyong heograpiko at makasaysayan sa [[Timog-silangang Europa]] na halos katumbas ng lalawigan ng [[Thracia]] sa [[Imperyong Romano]]. Napapaligiran ng [[Kabundukang Balkanes]] sa hilaga, ng [[Dagat Egeo]] sa timog, at ng [[Dagat Itim]] sa silangan, binubuo ito ng kasalukuyang timog-silangang [[Bulgarya]] ([[Hilagang Tracia]]), hilagang-silangang [[Gresya]] ([[Kanlurang Tracia]]), at ng bahaging Europeo ng [[Turkiya]] ([[Silangang Tracia]]). Ang mga lupaing tinirhan din ng mga sinaunang [[Trasyano]] ay umaabot sa hilaga hanggang sa modernong [[Hilagang Bulgarya]] at [[Rumanya]] at sa kanluran hanggang sa [[Macedonia (rehiyon)|Macedonia]]. == Etimolohiya == Ang salitang ''Tracia'', mula sa [[Wikang Sinaunang Griyego|sinaunang Griyegong]] ''Thrake'' (Θρᾴκη),<ref name="LSJ|*qra">{{LSJ|*qra/{{!}}kh|Θρᾴκη|ref}}</ref> ay orihinal na tumutukoy sa mga [[Trasyano]] (sinaunang Griyegong ''Thrâikes'' Θρᾷκες),<ref>{{LSJ|*qra{{=}}{{!}}c|Θρᾷξ|ref}}</ref> isang sinaunang taong naninirahan sa [[Timog-silangang Europa]] . Ang pangalang ''Europa'' (sinaunang Griyegong ''Eurṓpē'' Εὐρώπη), ay unang tumutukoy rin sa rehiyong ito, bago lumawak ang terminong iyon upang maisama ang [[Europa|modernong kahulugan]] nito.<ref>{{Cite news |date=10 January 2013 |title=Greek goddess Europa adorns new five-euro note |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-20970684}}</ref><ref>{{Cite book |last=Pagden |first=Anthony |title=The idea of Europe: from antiquity to the European Union |date=2002 |publisher=Woodrow Wilson Center Press; Cambridge University Press |isbn=9780511496813 |editor-last=Pagden |editor-first=Anthony |location=Washington, DC; Cambridge; New York |language=en |chapter=Europe: Conceptualizing a Continent |doi=10.1017/CBO9780511496813 |chapter-url=http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam031/2001025960.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam031/2001025960.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live}}</ref> Inangkin ng heograpo noong ika-anim na siglo na si [[Esteban ng Bizancio]] na, bago pa man nagsimulang tukuyin ng mga sinaunang Griyego ang rehiyon bilang ''Tracia'', kilala ito bilang Aria (''Aría'' Ἀρία) at Perke (''Pérkē'' Πέρκη).<ref>[https://topostext.org/work/241 Stephanus Of Byzantium – Ethnica], Theta 316.9</ref><ref>{{Cite book |last=Billerbeck |first=Margarethe |title=Stephanus von Byzanz: Stephani Byzantii Ethnica / Delta – Iota |year=2010 |isbn=978-3111738505 |pages=Theta |language=German}}</ref> Sa wikang Turko, ang Tracia ay karaniwang tinutukoy bilang ''[[Rumelia|Rumeli]]'', na nangangahulugang "Lupain ng mga Romano", na siyang pangalang tradisyonal na ibinigay ng mga lipunang Turko sa [[Silangang Imperyong Romano|Imperyong Bisantino]] at mga [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Kristiyanong Ortodokso]]. Sa mitolohiyang Griyego, ang Tracia ay ipinangalan sa pangunahing tauhang babae at mangkukulam na si [[Tracia (mitolohiya)|Thrace]], na anak nina [[Okeanos]] at Parthenope, at kapatid ni [[Europa (mitolohiya)|Europa]]. == Heograpiya == === Mga lungsod === Ang pinakamalaking lungsod ng Thrace ay: [[Istanbul]], [[Plovdiv]], [[Çorlu]], [[Tekirdağ]], [[Burgas]], [[Edirne]], [[Stara Zagora]], [[Sliven]], [[Yambol]], [[Haskovo]], [[Komotini]], [[Alexandroupoli]], [[Xanthi]], at [[Kırklareli]]. == Mga tala == {{Reflist}} * [http://www.emthrace.org Museo Etnolohikal ng Thrace], komprehensibong website tungkol sa kasaysayan at kultura ng Thrace. * [http://archaeologyinbulgaria.com Arkeolohiya sa Bulgaria. at Higit Pa - Arkeolohiya, Kasaysayan at Kalikasan: ang Koneksyon ng Tao - Daigdig] Archived Ang pinakasikat na Kayamanan ng Thracian ng Bulgaria – Ang Panagyurishte Gold Treasure, ibabalik pagkatapos ng dalawang taon * [https://web.archive.org/web/20100104153554/http://www.omda.bg/engl/history/bulgarias_thracian_heritage.htm Ang Pamana ng mga Thracian sa Bulgaria.] kabilang ang mga larawan ng komprehensibong koleksyon ng sining ng gintong Thracian na matatagpuan sa teritoryo ng kontemporaryong Bulgaria. * [http://www.thracian.info Impormasyon tungkol sa Sinaunang Thrace] * Ang mga Tao ng Diyos-Araw na Ar at Areia (modernong Thrace) [https://www.academia.edu/11805222/The_People_of_the_God-Sun_Ar_and_Areia_Modern_Thrace_ Ang mga Tao ng Diyos-Araw na Ar at Areia (Modernong Thrace)] * [http://archaeologyinbulgaria.com Posibleng ukit sa batong Orphic Lyre na natuklasan sa Silangang Kabundukan ng Rhodope ng Bulgaria.] Archived {{Turkey topics}} [[Kategorya:Heograpiya ng Turkey]] [[Kategorya:Heograpiya ng Sinaunang Gresya]] dtmyxxpseewe5hkiuvh3v9t84hqg0zq 2208733 2208731 2026-05-23T09:46:21Z Ryomaandres 8044 2208733 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Thrace_region.jpg|right|thumb|250x250px|Ang rehiyon ng Tracia sa modernong mga hangganan ng [[Bulgarya]], [[Gresya]], at [[Turkiya]]]] [[Talaksan:Thraciae-veteris-typvs.jpg|thumb|Mapa ng Sinaunang Tracia na ginawa ni [[Abraham Ortelius]] noong 1585, na nagsasaad ng parehong pangalang Tracia at Europa]] [[Talaksan:Thrace_and_present-day_state_borderlines.png|thumb|Tracia sa modernong mga hangganan ng Bulgarya, Gresya, at Turkiya]] Ang '''Tracia''' o '''Thrace''' ({{IPAc-en|θ|r|eɪ|s}}, {{Respell|thrayss}})<ref>{{Langx|bg|Тракия|Trakiya}}; {{Langx|el|Θράκη|Thráki}}; {{Langx|tr|Trakya}}</ref> ay isang rehiyong heograpiko at makasaysayan sa [[Timog-silangang Europa]] na halos katumbas ng lalawigan ng [[Thracia]] sa [[Imperyong Romano]]. Napapaligiran ng [[Kabundukang Balkanes]] sa hilaga, ng [[Dagat Egeo]] sa timog, at ng [[Dagat Itim]] sa silangan, binubuo ito ng kasalukuyang timog-silangang [[Bulgarya]] ([[Hilagang Tracia]]), hilagang-silangang [[Gresya]] ([[Kanlurang Tracia]]), at ng bahaging Europeo ng [[Turkiya]] ([[Silangang Tracia]]). Ang mga lupaing tinirhan din ng mga sinaunang [[Trasyano]] ay umaabot sa hilaga hanggang sa modernong [[Hilagang Bulgarya]] at [[Rumanya]] at sa kanluran hanggang sa [[Macedonia (rehiyon)|Macedonia]]. == Etimolohiya == Ang salitang ''Tracia'', mula sa [[Wikang Sinaunang Griyego|sinaunang Griyegong]] ''Thrake'' (Θρᾴκη),<ref name="LSJ|*qra">{{LSJ|*qra/{{!}}kh|Θρᾴκη|ref}}</ref> ay orihinal na tumutukoy sa mga [[Trasyano]] (sinaunang Griyegong ''Thrâikes'' Θρᾷκες),<ref>{{LSJ|*qra{{=}}{{!}}c|Θρᾷξ|ref}}</ref> isang sinaunang taong naninirahan sa [[Timog-silangang Europa]] . Ang pangalang ''Europa'' (sinaunang Griyegong ''Eurṓpē'' Εὐρώπη), ay unang tumutukoy rin sa rehiyong ito, bago lumawak ang terminong iyon upang maisama ang [[Europa|modernong kahulugan]] nito.<ref>{{Cite news |date=10 January 2013 |title=Greek goddess Europa adorns new five-euro note |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-20970684}}</ref><ref>{{Cite book |last=Pagden |first=Anthony |title=The idea of Europe: from antiquity to the European Union |date=2002 |publisher=Woodrow Wilson Center Press; Cambridge University Press |isbn=9780511496813 |editor-last=Pagden |editor-first=Anthony |location=Washington, DC; Cambridge; New York |language=en |chapter=Europe: Conceptualizing a Continent |doi=10.1017/CBO9780511496813 |chapter-url=http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam031/2001025960.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam031/2001025960.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live}}</ref> Inangkin ng heograpo noong ika-anim na siglo na si [[Esteban ng Bizancio]] na, bago pa man nagsimulang tukuyin ng mga sinaunang Griyego ang rehiyon bilang ''Tracia'', kilala ito bilang Aria (''Aría'' Ἀρία) at Perke (''Pérkē'' Πέρκη).<ref>[https://topostext.org/work/241 Stephanus Of Byzantium – Ethnica], Theta 316.9</ref><ref>{{Cite book |last=Billerbeck |first=Margarethe |title=Stephanus von Byzanz: Stephani Byzantii Ethnica / Delta – Iota |year=2010 |isbn=978-3111738505 |pages=Theta |language=German}}</ref> Sa wikang Turko, ang Tracia ay karaniwang tinutukoy bilang ''[[Rumelia|Rumeli]]'', na nangangahulugang "Lupain ng mga Romano", na siyang pangalang tradisyonal na ibinigay ng mga lipunang Turko sa [[Silangang Imperyong Romano|Imperyong Bisantino]] at mga [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Kristiyanong Ortodokso]]. Sa mitolohiyang Griyego, ang Tracia ay ipinangalan sa pangunahing tauhang babae at mangkukulam na si [[Tracia (mitolohiya)|Thrace]], na anak nina [[Okeanos]] at Parthenope, at kapatid ni [[Europa (mitolohiya)|Europa]]. == Heograpiya == === Mga lungsod === Ang pinakamalaking lungsod ng Thrace ay: [[Istanbul]], [[Plovdiv]], [[Çorlu]], [[Tekirdağ]], [[Burgas]], [[Edirne]], [[Stara Zagora]], [[Sliven]], [[Yambol]], [[Haskovo]], [[Komotini]], [[Alexandroupoli]], [[Xanthi]], at [[Kırklareli]]. == Mga tala == {{Reflist}} * [http://www.emthrace.org Museo Etnolohikal ng Thrace], komprehensibong website tungkol sa kasaysayan at kultura ng Thrace. * [http://archaeologyinbulgaria.com Arkeolohiya sa Bulgaria. at Higit Pa - Arkeolohiya, Kasaysayan at Kalikasan: ang Koneksyon ng Tao - Daigdig] Archived Ang pinakasikat na Kayamanan ng Thracian ng Bulgaria – Ang Panagyurishte Gold Treasure, ibabalik pagkatapos ng dalawang taon * [https://web.archive.org/web/20100104153554/http://www.omda.bg/engl/history/bulgarias_thracian_heritage.htm Ang Pamana ng mga Thracian sa Bulgaria.] kabilang ang mga larawan ng komprehensibong koleksyon ng sining ng gintong Thracian na matatagpuan sa teritoryo ng kontemporaryong Bulgaria. * [http://www.thracian.info Impormasyon tungkol sa Sinaunang Thrace] * Ang mga Tao ng Diyos-Araw na Ar at Areia (modernong Thrace) [https://www.academia.edu/11805222/The_People_of_the_God-Sun_Ar_and_Areia_Modern_Thrace_ Ang mga Tao ng Diyos-Araw na Ar at Areia (Modernong Thrace)] * [http://archaeologyinbulgaria.com Posibleng ukit sa batong Orphic Lyre na natuklasan sa Silangang Kabundukan ng Rhodope ng Bulgaria.] Archived {{Turkey topics}} [[Kategorya:Heograpiya ng Turkey]] [[Kategorya:Heograpiya ng Sinaunang Gresya]] ihn8gdxrygnytgnd6ptnm6e6dhrw2bh 0 338324 2208732 2026-05-23T09:46:00Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Thrace]] sa [[Tracia]] 2208732 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Tracia]] gymd54oc3fgekw7wbdoxcflvacp6419